Issuu on Google+

TVEIR FYRIR FYRIREINN EINN


Tveir fyrir einn - Fullvinnsla aukaafurða og líftækni í sjávarklasanum 2013 © Íslenski sjávarklasinn 2013 ISBN 978-9935-9083-5-3 Höfundar: Bjarki Vigfússon Gunnar Sandholt Haukur Már Gestsson Þór Sigfússon

Nóvember 2013

TVEIR FYRIR FYRIREINN EINN Fullvinnsla aukaafurða og líftækni í sjávarklasanum 2013 Vísir bækl._íslenskur 6.7.2006 8:54 Page 1

ORBJÖRN


Formáli Í skjóli hins hefðbundna sjávarútvegs á Íslandi

náttúran setur hefðbundnum sjávarútvegi heldur geta

fjárfestingarsjóði og betri tengingar sjávarútvegs og

Þór Sigfússon Framkvæmdastjóri Íslenska sjávarklasans


4


Efnisyfirlit Inngangur

1. Hvað er fullvinnsla aukaafurða og líftækni? Nýting og fullvinnsla aukaafurða

2. Virðiskeðja og virðispýramíði sjávarafurða Virðiskeðja sjávarafurða

3. Veiðar, vinnsla og nýting hráefna

í íslenskum sjávarútvegi – þróun síðustu 20 ára

4. Aukahráefni og nýtingarmöguleikar þess

5. Fyrirtæki í fullvinnslu aukaafurða og

líftækniiðnaði tengdum sjávarútvegi

6 6 7

9 10

13 15

23 23 28 30


Inngangur að kortleggja og ná utan um fullvinnslu aukaafurða

1. Hvað er fullvinnsla aukaafurða og líftækni? Virðishámörkun aflans er aðalatriðið Sjávarútvegurinn býr við náttúrulegar takmarkanir Skýrslan í heild sinni er svo vettvangur til þess að lýsa einum mest spennandi og ört vaxandi sprota sjávarklasans á Íslandi og þeim tækifærum sem þar búa.

Við lestur skýrslunnar verður hins vegar ljóst að


það vitnar efni þessara skýrslu. Fáir efast þannig um að skapa megi mikil verðmæti með því að nýta betur það hráefni sem ratar í veiðarfærin ár hvert, þannig mikilvæg, mikilvægara er hins vegar að reyna hámarkar hlutfall þeirra afurða sem fara í dýrustu

en nýtingarhlutfallið getur verið misjafnt milli tegunda

Nýting og fullvinnsla aukaafurða

er enn fremur takmarkað við fullvinnslu aukaafurða og

ein leið af mörgum sem útgerðin og aðrir sem vinna

7


Aukahráefni:

Líftækni og lífvirk efni Líftækniafurðir:

8


2. Virðiskeðja og virðispýramíði sjávarafurða 2.1 Virðiskeðja sjávarafurða

Tilgangur þessarar samantektar er að varpa ljósi á stöðu fullvinnslu aukaafurða og líftækni henni tengdri á Íslandi. Því er virðiskeðjan hér lögð fram á þann hátt að fremsta tilætlun hennar sé að hámarka það verðmæti sem skapa má úr auðlindum hafsins. Þannig er ekki tekin afstaða til þess hvers kyns afurðir skapa þetta verðmæti, né úr hvaða hlutum hráefnisins það er skapað. Markmið virðiskeðjunnar er einfaldlega að hámarka hagnýtingu auðlinda hafsins.

Competative Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance:

Hvernig athöfnum virðiskeðjunnar er háttað ákvarðar kostnað

Mynd 1: Virðiskeðja Porters

Mannau sstjórnun

leg

Tækni

Fram

STO STARFSEMI

Innvi ir fyrirtækis

Innkaup

Afur astjórnun

KJARNASTARFSEMI

9

Sala og marka ssetning

jónusta

leg

Rekstur

Fram

A fangastjórnun


Virðiskeðja sjávarafurða á Íslandi

Frumvinnsla

Virðiskeðja sjávarafurða á Íslandi sýnir röð athafna sem

Hefðbundin fiskvinnsla

Mynd 2: Virðiskeðja sjávarafurða á Íslandi Tæknilausnir • Sala og marka ssetning • Flutningar og dreifing

Öflun hráefnis

Vinnsla FRUMVINNSLA

• Hráefni

HEF BUNDIN FISKVINNSLA

FISKVEI AR

• Fó ur • Matvæli (flök o. .h.)

ÚTFLUTNINGSVER MÆTI

ÓHEF BUNDIN VINNSLA

FISKELDI

• Líftækniafur ir • Heilsufæ i • Markfæ i • Fæ ubótarefni • Snyrtivörur • Lyf og lækningavörur

Menntun og ekking • Fjárfesting • Rannsóknir og róun

10


Óhefðbundin fiskvinnsla sjávarútvegi á Íslandi en annars konar óhefðbundinni

1. Hráefni sem aðrir aðilar koma til með að vinna afurðir úr áður en

afurðir og hugtökin aukahráefni og aukaafurð að verða

undir óhefðbundna framleiðslu á Íslandi eru heilsu- og

2. Dýrafóður

2.2 Virðispýramíði sjávarafurða 3. Matvæli

11


6. Snyrtivörur

4. Fæðubótarefni

7. Lyf og lækningavörur

5. Heilsu- og markfæði

Mynd 3: Virðispýramíði sjávarafurða Lyf

Vir i

Snyrtivörur Heilsu- og markfæ i Fæ ubótarefni Matvæli D rafó ur Hráefni Magn

12


3. Veiðar, vinnsla og nýting hráefna í íslenskum sjávarútvegi – þróun síðustu 20 ára

Bætt aflanýting

Íslenska sjávarklasans á nýtingarhlutföllum

Mynd 4: Vinnsluráðstöfun aukaafurða 1992-2012 tonn með tilliti til nýtingar aukahráefnis sem fellur til við hina hefðbundu

aflans til að viðhalda

og öll vinnubrögð við

13


Mynd 6: Vinnsluráðstöfun afskurðar 2012 7% Landfrysting Bræ sla

Velta fyrirtækja í fullvinnslu aukaafurða og líftækni

Sjófryst Ísfiskur

87%

Íslenska sjávarklasans

aukaafurðanýtingu kunna að vera að einhverju leyti

nauðsynlegt til að ná árangri á erlendum mörkuðum

Mynd 5: Vinnsluráðstöfun afskurðar 2000-2012 tonn

40.000 35.000 30.000

Ísfiskur

25.000

Hersla

20.000

Sjófryst

15.000

Bræ sla

10.000

Landfrysting

5.000

Afskur ur 12

20

10 11 20

20

08 09

14

20

20

06 07 20

20

04 05 20

20

02 03 20

20

20

20

00 01

0


4. Aukahráefni og nýtingarmöguleikar þess 4.1 Aukahráefni og aukaafurðir Afskurður

Haus Þurrkun

og koma með að landi allan afskurð sem fellur til við Nýtingarmöguleikar afskurðar eru meðal annars

Bein / Hryggur

Mynd 7: Útflutningur á þurrkuðum þorskhausum tonn 16.000

9.000

14.000

8.000 7.000

12.000

6.000

10.000

5.000

8.000

4.000

6.000

3.000

4.000

2.000

2.000

1.000 0

Magn (tonn)

Ver mæti á föstu ver lagi (m. kr.)

15

12 20

11 20

10 20

09 20

08 20

07 20

06 20

05 20

04 20

03 20

02 20

01 20

20

00

0


undanfarin ár og áratugi og nauðsynlegt að vinna að

Augu

Hrogn

alla grálúðuhausa á land en góð verð fást alla jafna fyrir

aftur skylt að hirða og koma með að landi að lágmarki

Lifur Gellur og kinnar

Mynd 8: Útflutningur á hrognum

Mynd 9: Vinnsluráðstöfun hrogna 2012

tonn 16.000

40.000

14.000 30.000

12.000

1%

5% 10%

Landfrysting

10.000 20.000

Söltun

8.000

48%

6.000 10.000

4.000 2.000

0

Magn (tonn)

12 20

11 20

10 20

09 20

08 20

20

07

0

Ver mæti á föstu ver lagi (m. kr.)

36%

Innanlandsneysla Sjófrysting Ísa í flug


Skel og klær

Roð

Slóg

Mynd 11: Vinnsluráðstöfun lifrar 2012

Mynd 10: Útflutningur á niðursoðinni þorsklifur tonn

4%

2.500

4.000

2.000

3.000

Landfrysting

1.500

2.000

1.000

1.000

52%

500 0

Magn (tonn)

12 20

11 20

10 20

09 20

08 20

20

07

0

Ver mæti á föstu ver lagi (m.kr.)

17

44%

Bræ sla Ni ursu a


Magi, milta og skúflangar

Sundmagi

Svil Þarmar og bris

Mynd 12: Ýmsar vörur úr aukaafurðum þorsks

urrka ir hausar og bein

Mjöl

Ni urso in lifur

Fiskiro n tt í fataframlei slu og framlei slu lækningaog heilsuvara

Kavíar og a rar afur ir úr hrognum

Fiskiso til matarger ar og

brag efni

Snytivörur og lyf sem unnin eru me ensímum úr innyflum fisksins

Vörur úr fiskiolíu, t.d. l si

18

Handa- og fótaábur ur me Omega-3 fitus rum


Vinnsluvatn Codland Codland er samstarfsverkefni nokkurra

fullvinnsluverksmiðjur sem báðar munu fást við

4.2 Líftækniafurðir

til að brjóta niður slógið og er sú framleiðsla

Amínósýrur

Nýtingarmöguleikar:

Bragðefni Bragðefni eru afar fjölbreytt efni sem eðli málsins

Möguleikar með framleiðslu náttúrulegra bragðefna

skref krefst oftast mikils fjármagns og rannsóknarNýtingarmöguleikar:

Ensím

19


Gelatín allt að 105-1017 með miklum afköstum og eru einstaklega skilvirk enda

Nýtingarmöguleikar:

Nýtingarmöguleikar:

Glúkósamín

Fosfólípíð

Nýtingarmöguleikar:

Kalsíum Nýtingarmöguleikar:

Nýtingarmöguleikar:

20


Sigurjón Arason margan hátt verið helsti frumkvöðull og

Kítosan og kítín

-(1-

förnum áratugum skýrist meðal annars af kunnáttu og seiglu rannsóknafólks

Nýtingarmöguleikar:

staka viðurkenningu samstarfsvettvangs

Sigurjón hefur haft forystu um ýmsar

meðal annars á vettvangi Háskóla Íslands

Kollagen

eicosapentaenoic acid docosahexaenoic acid

Nýtingarmöguleikar:

Olíur Nýtingarmöguleikar:

21


Prótein

Nýtingarmöguleikar:

Nýtingarmöguleikar:

Vítamín og bætiefni

22


5. Fyrirtæki í fullvinnslu aukaafurða og líftækniiðnaði tengdum sjávarútvegi Codland Afurðir: Mjöl og lýsi verður unnið úr slógi með nýrri

Staðsetning:

5.1 Þekkingarfyrirtæki í nýsköpun, líftækni, hönnun og fleira

Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

ArcTract Afurðir: fullvinnsluverksmiðjur sem allar munu fást við fullvinnslu

Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Collagen Afurðir: Staðsetning: Atlantic Leather (Sjávarleður)

Starfrækt síðan:

Afurðir:

Fjöldi starfsfólks:

Staðsetning:

mun koma til með að framleiða kollagen á Íslandi úr

Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Genís Afurðir: vegar bólgueyðandi lyf til inntöku og hins vegar

23


Green in Blue Afurðir: Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks: 7

Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Lyf úr hafinu

» » »

Mosadýr sem kallast Bugula neritina framleiðir efni sem verið

» » » » »

Sjávarsniglar sem framleiða eitur með verkjastillandi eiginleika

»

24


Staðsetning: Sauðárkrókur Starfrækt síðan: Grýta Afurðir: annars unnin úr afskurði og beinum sem falla til við

Staðsetning: Starfrækt síðan:

Kerecis

Fjöldi starfsfólks:

Afurðir: Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Iceprotein Afurðir:

eru úr roði og notaðar til meðhöndlunar á skaðaðri

Mynd 13: Kortlagning líftækni- þekkingar og nýsköpunarfyrirtækja

Kerecis ArcTract Primex Genís BioPol Iceprotein

LÍFTÆKNI-, EKKINGAROG N SKÖPUNARFYRIRTÆKI TaraMar Chemobacter Lipid

ZymeTech L si Stofnfiskur Matís

MPF NorthTaste Codland

25


MPF Ísland Afurðir:

Staðsetning: Lipid Pharmaceuticals

Starfrækt síðan:

Afurðir: Staðsetning:

með einkaleyfisvarinni aðferð úr afskurði og

Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Norður Afurðir: Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks: Lýsi Afurðir:

NorðurÍs (NorðurBragð) Afurðir:

Staðsetning: Staðsetning: Starfrækt síðan:

Starfrækt síðan:

Fjöldi starfsfólks:

Fjöldi starfsfólks:


Primex

Fjöldi starfsfólks:

Afurðir:

sá fyrsti leit dagsins ljós árið 2001 og hafa verið sýndir á stórum og nafntoguðum listasöfnum beggja vegna Staðsetning:

Zymetech (Ensímtækni)

Starfrækt síðan:

Afurðir:

Fjöldi starfsfólks: 15

Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Uggi Lights Afurð: starfseminni samhliða framleiðslu og markaðssetningu Staðsetning: Starfrækt síðan:

27


5.2 Þurrkun hausa og hryggja, fóðurframleiðsla og fleira Félagsbúið Miðhrauni Afurðir:

Staðsetning: Starfrækt síðan:

Klofningur

Fjöldi starfsfólks:

Afurðir: Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks: Langa Afurðir:

Flúðafiskur Afurðir:

Staðsetning:

Staðsetning:

Starfrækt síðan:

Starfrækt síðan:

Fjöldi starfsfólks:

Fjöldi starfsfólks: Frostfiskur (Klumba) Afurðir: Staðsetning: Laugafiskur Afurðir: Þurrkun hausa og hryggja sem falla til við

Haustak Afurðir:

Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

28


Nesfiskur

Fjöldi starfsfólks:

Afurðir:

Útgerðarfélag Akureyringa (áður hluti af Laugafiski)

Staðsetning:

Afurðir: Þurrkun hausa og hryggja sem falla til við

Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Staðsetning:

Norlandia

Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Afurðir: Staðsetning: Skinnfiskur Afurðir:

Staðsetning: Starfrækt síðan:

Mynd 14: Kortlagning fyrirtækja í þurrkun aukaafurða

Klofningur

Norlandia Útger afélag Akureyringa

Haustak Klumba

URRKUN AUKAAFUR A

Félagsbúi Mi hraun Laugafiskur Skinnfiskur Nesfiskur

Green in Blue IceGroup

Haustak

L si Langa

29


5.3 Niðursuða lifur, vinnsla hrogna og önnur sambærileg framleiðsla

JS Seafood

Ajtel-Iceland

Staðsetning:

Afurðir:

Afurðir:

Starfrækt síðan:

Staðsetning:

Fjöldi starfsfólks:

Starfrækt síðan:

Akraborg Afurðir: Royal Iceland Afurðir:

Staðsetning: Starfrækt síðan:

Staðsetning:

Fjöldi starfsfólks:

Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

niðursoðin svil og heitreykt loðna einnig framleiddar

Frosti (Hraðfrystihúsið Gunnvör)

Vignir G. Jónsson

Afurðir:

Afurðir:

Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

30


Ægir sjávarfang Afurðir: Staðsetning: Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Mynd 15: Kortlagning fyrirtækja í niðursuðu á lifur og vinnslu á hrognum

JS Seafood

Frosti

LIFRARNI URSU A OG HROGNAVINNSLA Vignir G. Jónsson Akraborg Ajtel-Iceland Royal Iceland Ægir sjávarfang

31


5.4 Önnur líftæknifyrirtæki og rannsóknarstofnanir tengdar líftæknirannsóknum í sjávarklasanum

Stofnfiskur Afurðir:

BioPol Staðsetning:

Starfsemi: Sjávarlíftæknisetur. Rannsóknir á lífríki

Starfrækt síðan: Fjöldi starfsfólks:

Staðsetning: Starfrækt síðan: 2007. Fjöldi starfsfólks: 8.

Matís Starfsemi:

Staðsetning:

Starfrækt síðan: 2007. Fjöldi starfsfólks:

32



2 fyrir 1 - Fullvinnsla aukaafurða og líftækni í sjávarklasanum á Íslandi