Sjávarafl 3.tbl 6.árg 2019

SJÁVARAFL September 2019 3. tölublað 6. árgangur

Glöggt er gests augað

„Traustið verður ekki til af sjálfu sér“

Lætur ekkert stoppa sig

Styrkir bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki

Efnisyfirlit BLAÐSÍÐA

4 Glöggt er gests augað 10 Starfsár Félags kvenna í sjávarútvegi 2018-2019 14 Lítið stoða orðin góð, ef ekki er meira 16 Hefur óbilandi trú á íslenskum hátæknifyrirtækjum í sjávarútvegi

20 Vinnslustjóri af lífi og sál 24 Alltaf tengd inn í sjávarútveginn 28 Skemmtilegt að vinna hjá fyrirtæki þar sem hugmyndaauðginni er engin takmörk sett

32 Áslaug tendrar neistann hjá Curio 36 Elfa Hrönn Valdimarsdóttir lætur ekkert stöðva sig 40 Með áhuga á samfélaginu í blóðinu 43 Mennt er máttur 46 Ofurkonan í Grundarfirði 50 Uppskrift – Steinbítur og risotto

Sömu réttindi, sömu tækifæri...

Á

ður fyrr var hlutverk kvenna fyrst og fremst að hugsa um heimili og börn, meðan að karlmenn voru fyrirvinnur. Konur hafa einnig gengt veigamiklu hlutverki í störfum sem tengjast sjávarútvegi og hafa þar karlmenn gegnt stjórnunarstörfum. Enn í dag er staða kvenna í stjórnunarstörfum í sjávarútvegi á Íslandi lítil. Samt sem áður eru konur valdameiri í dag en þær hafa nokkurn tímann verið. Á tímum jafnréttis sem hægt er að meta hvað okkur hefur áunnist er samt sem áður margt sem okkur skortir til að ná jafnrétti til fulls og því erfitt að fagna tilsettum árangri af heilum hug. Þó ber að fagna að nokkar konur hér á landi hafa verið skráðar sem skipstjórar stærri skipa og fjöldi íslenskra kvenna hafa í gegnum tíðina gengt stöðu formanns á skipum en þróun þessar breytinga hófust á níunda áratugnum. Það vantar enn fleiri konur í efsta lag fyrirtækja. Sjávarútvegs geirinn er sífellt að verða meiri vísindagrein og eiga konur því meiri möguleika en þegar sjávarútvegurinn snérist að mestu um sjómennsku. Það ætti að vera hvatning fyrir öll fyrirtæki að fá sem fjölbreyttastan hóp starfsmanna. Mikilvægt er að minna stanslaust á að jafréttisstefna sé samofin mannauðsstefnu fyrirtækja ef viðhalda skal jöfnum tækifærum kvenna og karla og stuðla þannig að jafna stöðu kynja á öllum starfssviðum.

Útgefandi: Tímaritið Sjávarafl ehf.

Sími: 6622-600 Ritstjóri og ábyrgðarmaður: Elín Bragadóttir

elin@sjavarafl.is Vefsíða: www.sjavarafl.is Blaðamenn: Alda Áskelsdóttir

Kristín List Malmberg

Magnús Már Þorvaldsson

Sigrún Erna Geirsdóttir Netfang: elin@sjavarafl.is Umbrot og hönnun: Anna Helgadóttir anna.helgadottir55@gmail.com Forsíðumynd: Óskar Ólafsson Prentun: Prentsmiðjan Oddi

2

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Báðum kynjum er það mikils virði að fá að njóta sömu réttinda og tækifæra. Með því móti eru óskir okkar og þarfir jafn mikils metnar. Það verður aldrei of oft kveðin sú vísa að jafna stöðu kynja á atvinnumarkaði og að bæði kynin fái sömu tækifærin.

Hinn fullkomni heimur væri jafnrétti og bræðralag sem og jöfn laun. Vissulega hefur margt lagast en baráttu okkar er hvergi lokið.

Elín Bragadóttir ritstjóri

STÖÐUG VÖRUÞRÓUN er kjarninn sem við byggjum á

Við erum í Laugardalshöll á “Iceland Fishing Expo” Sjávarútvegur 2019 og sýnum þar í fyrsta skipti ljósleiðarakapalinn

OPTICAL DATA

25. - 27. september

Sýningarsvæði A-6

Veiðarfæri eru okkar fag

Glรถggt er gests augaรฐ 4

SJร VARAFL SEPTEMBER 2019

Alda Áskelsdóttir

Eliza Reid, forsetafrú, segir að gera eigi konum hærra undir höfði hjá íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Of fáar þeirra gegni ábyrgðarstöðum og það sama gildi um innflytjendur. „Því fjölbreyttari sem starfsmannahópurinn er því fleiri sjónarmið komast til skila.“ Eliza segir að Íslendingar geti hins vegar verið stoltir af því að vera í fararbroddi á heimsvísu, í sjávarútvegi á sviði tækni, sjálfbærni, rekjanleika og fiskveiðistjórnunar.

Þ

egar ég renni í hlaðið á Bessastöðum skartar veðrið sínu fegursta. Íslenski fáninn blaktir fallega við hún og forsetasetrið fullkomnar myndina. Ég fyllist þakklæti fyrir að búa í landi eins og Íslandi þegar ég sé ferðamenn vappa óáreitta í túnfætinum hjá forsetanum. Vopnaðir verðir eru hvergi sjáanlegir og mér líður dálítið eins og ég sé stödd í ævintýri þar sem allt er fallegt og gott. Þegar dyrum Bessastaðastofu er lokið upp fyrir mér tekur Eliza Reid, forsetafrú, brosandi á móti mér, réttir mér höndina og segir alúðlega: „Velkomin á Bessastaði.“ Við komum okkur fyrir í bókastofunni í Bessastaðastofu og setjumst við borð sem má muna sinn fífil fegurri. Í augum okkar Íslendinga er borðið hins vegar bæði fallegt og merkilegt enda hefur það verið órjúfanlegur hluti af stjórnmálasögu landsins og birtist reglulega í fjölmiðlum t.d. þegar ný ríkisstjórn tekur við stjórnartaumunum.

Við, þessi nýjungagjarna þjóð erum þrátt fyrir allt dálítið íhaldssöm

„Í rauninni er trú mín sú að í öllum stéttum væri ákjósanlegast að starfsmannahópurinn væri blandaður. Því fjölbreyttari sem hann er því fleiri sjónarmið komast til skila. Þegar ég segi þetta á ég ekki bara við konur og karla heldur líka innflytjendur. Þeir eiga mjög oft erfitt uppdráttar og fá síður stöður við hæfi, jafnvel þó að þeir hafi allt sem til þarf að bera.“

„Við erum á heimsvísu, í fararbroddi á sviði tækni, sjálfbærni, rekjanleika og fiskveiðistjórnunar. Þegar við hugsum svo til matarsóunar þá má segja að í sjávarútvegsgeiranum hafi tekist mjög vel að sporna gegn henni. Sá fiskur sem berst á land er nánast gernýttur og engu er hent.“ og höldum fast í fortíðina að sumu leyti - og út frá þessum hugrenningum spyr ég Elizu hvort henni finnist sjávarútvegurinn íhaldssöm atvinnugrein með aðgengi kvenna að greininni í huga. „Hin skýru mörk á milli karla- og kvennastarfa hafa sem betur fer aðeins látið undan síga. Við sjáum hins vegar enn sem komið er ekki margar konur í forystu sjávarútvegsfyrirtækja eða í háttsettum stöðum innan fyrirtækjanna. Þetta er eitthvað sem mætti breytast hraðar. Það er mikilvægt að báðum kynjum sé tekið fagnandi þegar þau klífa yfir kynjamúrinn og sinna störfum sem áður voru álitin hæfa gagnstæðu kyni. Þessir starfsmenn eru mikilvægar fyrirmyndir sem ættu að vera sýnilegri. Sterkar fyrirmyndir veita þeim sem yngri eru kjark til að synda á móti straumnum og halda áfram að ryðja brautina,“ segir Eliza. „Í rauninni er trú mín sú að í öllum stéttum væri ákjósanlegast að starfsmannahópurinn væri blandaður. Því fjölbreyttari sem hann er því fleiri sjónarmið komast til skila. Þegar ég segi þetta á ég ekki bara við konur og karla heldur líka innflytjendur. Þeir eiga mjög oft erfitt uppdráttar og fá síður stöður við hæfi, jafnvel þó að þeir hafi allt sem til þarf að bera.“

Hugmyndaauðgi og nýsköpun engin takmörk sett

Útgerð og sjómennska er svo nátengd þjóðarsál Íslendinga og svo sjálfsagður hluti af tilverunni að það er spurning hvort atvinnugreinin fái þá athygli sem hún á skilið. Máltækið segir að oft sé glöggt gests augað. „Við Íslendingar ættum svo sannarlega að kunna að meta mikilvægi sjávarútvegs að fornu og nýju. Við erum á heimsvísu, í fararbroddi á sviði tækni, sjálfbærni, rekjanleika og fiskveiðistjórnunar. Þegar við hugsum svo til matarsóunar þá má segja að í sjávarútvegsgeiranum hafi tekist mjög vel að sporna gegn henni. Sá fiskur sem berst á land er nánast gernýttur og nær engu er hent. Það sem áður þótti rusl er nú verðmæti. Roð sem fór að mestu leyti í ruslið hér áður fyrr er t.d. notað til að græða sár og úr því eru hannaðar vörur á borð við veski, skó o.fl.

Fæðubótarefni og snyrtivörur eru einnig unnin úr sjávarafurðum og svo mætti lengi telja. Við þessa sköpun notum við oft gamla þekkingu og siði til að skapa framtíðina. Hugmyndaauðgi og nýsköpun í þessum geira eru engin takmörk sett,“ segir Eliza. Víða á Íslandi er sjávarútvegur enn undirstaða atvinnulífsins en störfin og þá sér í lagi í fiskvinnslu eru stundum ekki metin sem skyldi. „Öll vel unnin störf eru mikilvæg og allir starfsmenn verðskulda virðingu, sama hvaða stöðu þeir gegna.

Störf við fiskvinnslu eru engin undantekning þar á. Þetta eru oft og tíðum erfið störf sem þarfnast þjálfunar og ákveðinnar sérhæfingar.

Staðreyndin er sú að oft eru það innflytjendur sem gegna þessum störfum. Þeir hafa sest hér að og það má ekki gleyma því að þeir leggja sitt af mörkum til samfélagsins, bæta það á sinn hátt, gera það fjölbreyttara og öflugra.“

Stolt er allt annað en mont

Undanfarin ár hafa íslensk hátæknifyrirtæki í sjávarútvegi látið að sér kveða. Hér heima tölum við um að þau séu í fremstu röð. „Mín tilfinning er sú að þau standi svo sannarlega undir því að vera talin í fararbroddi.

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

5

6

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Við Guðni höfum heimsótt fyrirtæki í þessum geira, bæði

stór og smá og séð hversu góðum árangri þau hafa „Eitt náð. En með þetta eins og allt annað er mikilvægt af því sem ég tók að sofna ekki á verðinum því samkeppnin er og hún er af því góða, segir Elíza og eftir þegar ég kom fyrst til mikil bætir við. „Við getum verið stolt af þessum Íslands var lyktin af sjónum. nýsköpunarfyrirtækjum – það er svo sannarlega margt sem við getum komið Mér þykir vænt um þessa lykt, með að borðinu á þessu sviði. Ég hef tekið eftir því að eitt af einkennum Íslendinga er frískandi hafgoluna og að það má ekki monta sig af því sem vel er gert. Stundum finnst mér þetta viðhorf ganga niðinn frá sjónum.“

of langt því það má alveg vera stoltur. Stolt er allt annað en mont. Það er margt sem við Íslendingar getum verið stoltir af og við eigum hiklaust að segja frá því á erlendum vettvangi og þá full sjálfstrausts.“ Eliza þekkir af eigin raun hvernig er að starfa við nýsköpun – að þróa hugmynd og sjá hana verða að veruleika. Hún hrinti úr vör viðburðinum Iceland Writers Retreat, árlegum alþjóðlegum ritlistarbúðum fyrir þá sem vilja bæta kunnáttu sína í skapandi skrifum og kynnast bókmennta- og menningararfi okkar Íslendinga.

Vannýtt hráefni að nýju hnossgæti

Eliza er alin upp í Kanada, langt inni í landi. Hafið spilaði því ekki stórt hlutverk í hennar lífi á uppvaxtarárunum. Nú býr hún hins vegar á eyju sem er umlukin sjó og á Bessastöðum er ægifagurt útsýni út á sjó. „Sveitin sem ég ólst upp í nálægt Ottawa er órafjarri hafinu. Eitt af því sem ég tók eftir þegar ég kom fyrst til Íslands var lyktin af sjónum.

Mér þykir vænt um þessa lykt, frískandi hafgoluna og niðinn frá sjónum.“ Eliza segir að móðurafi hennar hafi verið í sjóhernum í seinni heimstyrjöldinni. „Hann sleit barnsskónum í Winnipeg í Manitoba sem er enn lengra frá sjó en Ottawa. Það var því ekki sjálfgefið að hann gengi í sjóherinn. Þegar ég spurði hann hvers vegna sjóherinn hefði orðið fyrir valinu sagði hann að óravíðáttur hafsins hafi minnt sig á himinhvolfið yfir sléttunum miklu.“ Amma Elizu er hins vegar fædd í bænum Wick á strönd Norður-Skotlands. „Amma mín er að verða 102 ára. Hún segir að langlífið geti hún þakkað hversu mikinn fisk hún hefur ætíð borðað.“ Aðra tengingu á fjölskylda Elizu ekki við sjóinn.

Hún segir að á uppvaxtarárum hennar hafi ferskur fiskur verið mjög dýr matvara. „Við bjuggum langt inni í landi og fiskurinn kom langt að. Við borðuðum því helst ferskan fisk til hátíðarbrigða. Mömmu fannst hins vegar mikilvægt að við fengjum fisk í matinn og lagði áherslu á að við borðuðum túnfisk sem var niðursoðinn eða frosna fiskifingur en auðvitað hefði ferskur fiskur verið oftar á boðstólnum ef hann hefði ekki verið munaðarvara.“ Á Íslandi er framboð á fiski hins vegar mjög gott. „Við fjölskyldan borðum fisk oft í viku og okkur þykir hann mjög góður. Eins bjóðum við oft upp á fisk í veislum hér á Bessastöðum. Við leggjum áherslu á að kynna íslenskan mat og íslenskar matarhefðir.“ Þegar talið berst að mat má heyra að Elizu er ofarlega í huga að minnka matarsóun. „Mér þykir mikið til þess koma þegar lostæti verður til úr hráefni sem sjaldan er á borð borið. Fyrir ekki svo löngu var ég dómari í keppni sem Matarauður Íslands og Hótel- og matvælaskólinn stóðu fyrir. Um var að ræða herferðina „Þjóðlegir réttir á okkar veg – gerum vannýtt hráefni að nýju hnossgæti.“ Mér fannst einstaklega skemmtilegt að taka þátt í þessu verkefni enda var þarna blásið til sóknar í baráttunni við matarsóun. Matreiddir voru réttir úr

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

7

íslensku hráefni, sem hefur verið vannýtt í matargerð þannig að úr varð hnossgæti.“

Arfleifð formæðranna er styrkur og sjálfstæði

Þegar Eliza er spurð hvort hún merki að eyjaskeggjarnir á Íslandi séu frábrugðnir að einhverju leyti öðrum þjóðum segir hún að svo sé. „Ísland er harðbýlt land og náttúruöflin sterk. Íslendingar hafa því þurft að takast á við aðrar áskoranir en margar aðrar þjóðir í gegnum aldirnar og það hefur eflaust sett mark sitt á þjóðarsálina. Ef ég ætti að setja alla Íslendinga undir sama hattinn myndi ég segja að þeir æsi sig ekki yfir smámunum og það er svo mikið til í frasanum „þetta reddast“. Við hér á Íslandi búum við mikla óvissu t.d. í sambandi við náttúruvá. Við vitum ekki hvenær næsta eldgos brestur á en þegar það skellur á þarf að bjarga því sem bjargað verður – að redda málunum. Ég held að ég myndi ekki treysta neinni annarri þjóð eins vel og Íslendingum til að redda málunum,“ segir Eliza og hlær þegar hún bætir við: „En þegar kemur að því að skipuleggja og mæta undirbúin til leiks er annað uppi á teningnum – en já að leysa málin þegar í óefni er komið er sérgrein Íslendinga.“ Íslenskar sjómannskonur hafa í gegnum tíðina þurft að redda málunum í fjarveru eiginmanna sinna. Þær hafa staðið vaktina í landi, séð um börn og bú ásamt öllu hinu á meðan þeir draga björg í bú. „Oft er sá styrkur og það sjálfstæði sem þykir einkenna íslenskar konur einmitt rakinn til þessara aðstæðna. Þær þurftu að hafa þessa eiginleika til að bera til að komast af.“ Sjómennska er hættulegt starf og eins og máltækið segir þá bæði gefur sjórinn og tekur. Íslenskir sjómenn hafa oft lotið í lægra haldi fyrir ægi og þá sér í lagi á árum áður. Vörn hefur hins vegar verið snúið í sókn á undanförnum áratugum með góðum árangri. „Árið 2008 lést enginn íslenskur sjómaður við vinnu sína í fyrsta sinn frá því að skráningar

8

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

„Í mínum huga er sjómannadagurinn ein merkasta hátíð okkar Íslendinga. Hann er ekki fluttur inn að utan, til hans er ekki boðað í því skyni að selja blóm, kort eða búninga. Sjómannadagurinn á heldur ekki rætur að rekja til trúarhátíða utan úr heimi. Hann er séríslenskur og skiptir okkur einfaldlega mjög miklu máli.“ hófust. Mikil áhersla hefur verið lögð á slysavarnir, auk þess sem skipin eru öruggari í dag. Samt sem áður er hættan alltaf fyrir hendi og það vita allir. Mér þykir mjög vænt um hversu mikil virðing er borin fyrir sjómönnum hér á landi. Sjómannadagurinn er kannski gleggsta dæmi þess. Í mínum huga er sjómannadagurinn ein merkasta hátíð okkar Íslendinga. Hann er ekki fluttur inn að utan, til hans er ekki boðað í því skyni að selja blóm, kort eða búninga. Sjómannadagurinn á heldur ekki rætur að rekja til trúarhátíða utan úr heimi. Hann er séríslenskur og skiptir okkur einfaldlega mjög miklu máli. Hann snýst um að heiðra sjómenn sem leggja sig í lífshættu við að draga björg í þjóðarbúið og þakka þeim fyrir vel unnin störf og þær fórnir sem þeir hafa fært í gegnum aldirnar.“

SKAGINN 3X er í fremstu röð hátæknifyrirtækja í heiminum í þróun lausna fyrir kæli-, frysti- og matvælaframleiðslu. Í fyrirtækinu ríkir spennandi nýsköpunarandi, verðugur vettvangur fyrir öflugt fag- og tæknifólk.

Pipar\TBWA \ SÍA

www.skaginn3x.com

NÝSKÖPUNARVERÐLAUN ÍSLANDS 2017

Íslensku sjávarútvegsverðlaunin

Vorferð Kvenna í sjávarútvegi til Ísafjarðar og nágrennis árið 2019.

Starfsár Félags kvenna í sjávarútvegi 2018-2019 Nú er sólin að setjast á stjórnarárinu 2018 - 2019 hjá KIS, Félagi kvenna í sjávarútvegi og við horfum til baka yfir gott og gjöfult ár. Stjórn síðasta árs var skipuð: Agnesi Guðmundsdóttur formanni, Jóhönnu Rósu Ágústsdóttur, Marinellu Haraldsdóttur, Völu Hauksdóttur, Soffíu Árnadóttur, Auði Ýr Sveinsdóttur, Ásdísi Pálsdóttur og Þórdísi Úlfarsdóttur. Árið fór nokkuð hægt af stað þar sem formaðurinn var mættur á fæðingardeildina viku eftir kjörið og fékk fallega og fjöruga stúlku óvænt í fangið fimm vikum fyrir tímann. Það færðist þó fljótlega fjör í leikana og um haustið var KIS konum boðið á hóf á vegum Arion banka eftir vel heppnaða sjávarútvegsráðstefnu þar sem konur voru fjölmennar. Í byrjun nóvember fór okkar fyrrum formaður, Freyja Önundardóttir, fyrir hönd KIS til Santiago de Compostela á Spáni á alþjóðlega ráðstefnu kvenna í sjávarútvegi í boði spænska sendiráðsins. Freyja hélt erindi þar sem hún kynnti starfið hjá KIS og hvernig stofnun félagsins kom til. Á ráðstefnuninni voru samankomnar konur úr öllum heimshornum, tilbúnar að deila reynslu sinni, fræða, hvetja og veita hvorri annarri innblástur í karllægum heimi.

Hin árlega jólagleði var haldin út á Granda þetta árið og kynnti Feel Iceland vörur sínar og framtíðarsýn í heimi fæðubótaefna í sjávarútvegi.

Eftir forvitnilega fræðslu áttu félagskonur frábært kvöld saman þar sem hlátur og hlýja voru í hávegum höfð.

10

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Agnes Guðmundsdóttir formaður Kvenna í sjávarútvegi.

Ljósmynd: Jón Guðmundsson.

Heimsókn til Jakobs Valgeirs ehf. á Bolungarvík

Konur í sjávarútvegi hlutu viðurkenningu frá Íslenska Sjávarklasanum bæði fyrir að stuðla að auknu samstarfi kvenna innan sjávarútvegs og fyrir að auka umræðuna um mikilvægi fjölbreytni í aukinni verðmætasköpun. Forsetafrúin Eliza Reid, veitti verðlaunin sem voru mikil viðurkenning fyrir kraftinn sem hefur einkennt starf félagsins. Árið 2019 fór af stað á Akureyri þar sem KIS konum var boðið á ráðstefnuna Fiskveiðar og þjóðarhagur á vegum Háskólans á Akureyri sem er, ásamt Íslandsbanka, traustur styrktaraðili KIS. Við nýttum tækifærið og héldum opinn viðburð þar sem við fræddum konur á Norðurlandi um félagið með Freyju fyrrum formann í fararbroddi og kynntumst nýjum félagskonum.

Okkar árlegu heimsóknir í fyrirtæki voru á sínum stað og var förinni fyrst heitið til Íslandsstofu. Íslandsstofa hefur staðið fyrir vönduðu verkefni sem snýr að því að kynna saltfisk á erlendri grundu fyrir íslenska framleiðendur. Þetta sameiginlega átak hefur tekist vel og bæði eflt og sýnt góða samstöðu innan greinarinnar. Þá tók hátæknifyrirtækið Valka vel á móti okkur og stjórnarkona KIS, Auður Ýr, sýndi okkur nýju heimkynni þeirra og fór með okkur í gegnum hinn hraða vöxt sem þar hefur átt sér stað.

Að þessu sinni urðu Vestfirðir fyrir valinu þegar haldið var í margrómaða vorferð. Við heimsóttum Ísafjörð og nágrenni þar sem við áttum sól- og

sæluríka daga og fengum að skyggnast inn í hin ýmsu framúrskarandi fyrirtæki sem öll tengdust sjávarútvegi á einn eða annan hátt. Það var sérlega gaman að sjá samvinnuna á milli fyrirtækja á svæðinu og nýstofnað klasasamstarf sem hefur það að markmiði að fullnýta afurðirnar með þekkingu og vinnuafli úr heimahögum. Sjávarútvegurinn á Vestfjörðum stendur vel að vígi og státar af mörgum öflugum konum, sem eru fullar af krafti. Það má með sanni segja að hópurinn sé að þéttast og hélt félagið virkilega góðan stefnumótunarfund þar sem félagskonur köfuðu dýpra í markmið og tilgang félagsins. Fundurinn skilaði góðum árangri og það sem fram kom er mikilvægt veganesti fyrir næsta starfsár. Það er ómetanlegt að vera partur af svona öflugum hópi kvenna og fá að taka þátt í að stuðla að stækkun tengslanets, aukinni fræðslu og umræðu og umfram allt efla og styrkja konur í sjávarútvegi. Þrátt fyrir að Ísland standi framarlega í jafnréttismálum og að mikið vatn hafi runnið til sjávar undanfarin ár þá er enn langt í land. Félag Kvenna í sjávarútvegi stækkar jafnt og þétt og verður öflugra með hverju ári og hverri nýrri félagskonu. Konur eru kröftugar og þegar þær koma saman eru þeim allir vegir færir. Vegurinn að jafnrétti í sjávarútvegi er ekki beinn og breiður en mun leiða til breytinga, öllum, konum og körlum, til hagsbóta.

Stjórn þakkar fyrir ánægjulegt og fjölbreytt ár.

Vökvakerfislausnir Vökvadælur, vökvamótorar og stjórnbúnaður Stjórnbúnaður skipa. Tæknibúnaður sem ætlaður er til notkunar á sjó mætir erfiðustu hugsanlegu skilyrðum. Álag óblíðrar náttúru, miklar hitabreytingar og stöðugur ágangur af söltum sjó, eykur þörf viðskiptavina fyrir áreiðanlegan og skilvirkan búnað.

Danfoss hf. Skútuvogi 6, 104 Reykjavík, Sími: 510 4100

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

11

Þorskur (Gadus morhua)

Þorskurinn hefur frá fyrstu tíð verið einn algengasti og mikilvægasti fiskur sem Íslendingar hafa veitt. Öldum saman var skreið eða öllu heldur hertur þorskur, helsta útflutningsvara landsmanna og enn síðar það er á 19. öld, einnig saltaður þorskur.

Lengd þorskins er almennt frá 50-80sm. Á fyrrihluta 20. aldar hófst verkun þorsks í frystingu og útflutningur á frystum þorskafurðum til BNA og Evrópulanda hefur síðan skapað gríðarlegar tekjur fyrir landsmenn. Í Þingeyjarsýslum var tiltölulega lítið flutt út af verkuðum þorski allt fram um 1900 en aflinn var þeim mun meira notaður í vöruskiptaverslun innan sýslunnar. Skreiðin skipaði stóran sess í neyslu Þingeyinga og á öldum áður voru farnar langar skreiðarferðir þegar ekki var nægilegt framboð heima í héraði. Vitað er um slíkar langferðir (til að afla skreiðar), meðal annars fluttu Þeingeyingar skreið úr Suðursveit yfir Vatnajökul og um Sprengisand voru lengi farnar slíkar skreiðarferðir en þeim lauk skömmu eftir 1800.

Eftir 1900 hafa veiðar og vinnsla á þorski og öðrum fisktegundum verið einn helsti grunnþátturinn í vexti og viðgangi byggðarinnar á Húsavík og er svo enn. Fiskverkendur hafa verið margir og fjölmargir Húsvíkingar hafa komið að veiðum og vinnslu á einhvern hátt, þ.e. beitingu, stokkun svo og veiðunum og verkun aflans á einhverju stigi.

12

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Afsetnaður var orðið sem Þingeyingar notuðu um siginn eða lagnaðan fisk sem var farið að slá í fýlu. Síðar oft kallaður „Hálfviti“.

Lotningur var orðið sem Þingeyingar notuðu ýmist um siginn eða heil-hertan fisk.

Skýrdagsmaturinn. Víða í Þingeyjarsýslu var það siður að snæða harðfisk á skírdag.

Ýsa

(Melanogrammus aeglefinus) Ýsan er grunnsævis- og botnfiskur og heldur sig á sand- og leiðbotni á 10 – 200 metra dýpi. Ýsan er allt í kringum Ísland en hrygnir í hlýja sjónum undan Suður-, Suðvestur- og Vesturlandi. Önnur nöfn á ýsu eru: • stórýsa (+60 sm) • graðýsa • kurlýsa (45 – 60 sm) • smáýsa (25 – 45 sm) Ýsan er mikill nytjafiskur. Mestur hefur ýsuafli Íslendinga orðið 1982, samtals 67.038 tonn. Þingeyingar hertu mikið ýsu auk þess að neyta hennar nýveiddrar, léttsaltaðar eða leginnar (þá var ýsan látin bíða í nokkra daga til að brjóta sig, þá var hún soðin og höfðu þeir lýsi út á).

Meðalaflinn Ýmsir fiskar

Þótt sjómenn við Skjálfanda héldu í róður með það að meginmarkmiði að veiða þorsk og ýsu fór ekki hjá því að ýmsar aðrar tegundir bitu á króka eða festust í net. Þá má nefna: steinbít, ufsa, lýsu, löngu, keilu, karfa, hlýra, tindaskötu og skötu svo eitthvað sé nefnt.

Lugtarróðrar Húsvíkingar höfðu þann sið um 1900, þegar kominn var miður september, að draga upp lugt á stöng á Stangarbakkanum sunnan Búðarár. Var þetta fyrirkomulag tilkomið vegna mikillar samkeppni milli sjómanna um að komast á „bestu“ miðin til að leggja línuna.

Varð því að setja leikreglur sem öllum bar að fylgja. Fyrsta reglan var sú að: „ekki mátti væta kjalarhæl“ fyrr en lugtin var uppdregin á stöngina. Nefndust þetta „Lugtarróðrar“.

Konan sem hafði þennan starfa að draga lugtina upp hét Pálína Pálsdóttir og var auðvitað kölluð „Lugtar-Pálína“.

Nafnið Stangabakki er þó mun eldra en þessi athöfn og gæti verið tilkomið vegna viðmiðunarstangar fyrir stóru kaupskiptin á öldum áður. (Safnahúsið á Húsavík).

Átt þú rétt á styrk ?

Sjómennt er fræðslusjóður sjómanna og útgerðarfélaga Sjómennt styrkir starfsmenntun sjómanna beint til fyrirtækja í útgerð.

Sjóðurinn veitir styrki í fræðsluverkefni á vegum stéttarfélaganna.

Sjóðurinn veitir styrki til einstaklinga og sjá stéttarfélögin um afgreiðslu þeirra í umboði Sjómenntar Kynntu þér rétt þinn á www.sjomennt.is

Sjómennt Guðrúnartúni 1 • 105 Reykjavík • Sími 599 1450 • sjomennt@sjomennt.is

Heiðrún Lind Marteinsdóttir framkvæmdastjóri Samataka fyrirtækja í sjávarútvegi

Lítið stoða orðin góð, ef ekki er meira Þ

að hljómar klisjukennt að segja, að um þessar mundir séu ýmis skuggaleg teikn á lofti vegna umgengni manns við náttúru. Það má til sanns vegar færa og svo virðist sem mönnum gangi betur að tala um hlutina, en láta eitthvað raunverulegt gerast til að spyrna megi við fótum. Hefur þá ekkert gerst, ekkert sem kalla mætti jákvætt? Þótt ég sé ekki sérfræðingur í umhverfismálum, hefur líklega fleira farið illa en vel.

Parísarsamkomulagið miðast við tímabilið frá árinu 1990 til ársins 2030, sem er ekki í allt of fjarlægri framtíð. Þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar ráðamanna og opinbera staðfestu, er fátt sem bendir til þess að árangurinn verði umfram væntingar, reyndar þvert á móti; boðaður samdráttur í notkun jarðefnaeldsneytis mun varla nást.

Sá geiri sem ég starfa fyrir hefur náð ágætum árangri við að draga úr olíunotkun, en á sama tíma aukið verðmæti afurða. Íslenskur sjávarútvegur hefur á tæplega 30 árum náð að minnka olíunotkun um hátt í helming. Að miklu leyti má rekja þessa þróun til þess kerfis sem stuðst er við, við fiskveiðar á Íslandi. Aflamarkskerfið, í daglegu tali nefnt kvótakerfið, hefur leitt til þess að mun auðveldara er að sækja sjóinn, sóun hefur minnkað og arðsemi aukist. Það hefur leitt til aukinna fjárfestinga í lausnum frá fyrirtækjum sem hafa náð eftirtektarverðum árangri víða um heima, nefna má Marel og Skagann3X, en þau skipta tugum. Til að hægt sé að styðja við tækniframfarir og fjárfestingar verður að vera fjárhagslegt svigrúm

14

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

hjá fyrirtækjum. Fyrirtæki sem skattlögð eru umfram það sem eðlilegt getur talist hafa því minna svigrúm til fjárfestinga en ella. Það gæti bitnað á umhverfinu.

Ráðast verður að loftslagsvandanum með fleiri en einum hætti.

Stjórnvöld segja að allir verði að koma að því verki, ekki síst atvinnulífið. Sjávarútvegurinn hefur fyrir sitt leyti nefnt að gerður verði samskonar samningur við hann um kolefnisjöfnun og gerður var á sínum tíma við Úrvinnslusjóð um förgun veiðarfæra. Samkvæmt samningnum sér sjávarútvegurinn (SFS) sjálfur um að að safna saman og senda til endurvinnslu notuð veiðarfæri.

Fram kemur í samningnum, sem gerður var í ágúst 2005, að stefnt skuli að því „... að á árinu 2006 fari minnst 45% af veiðafæraúrgangi sem til fellur á landsvísu til endurvinnslu, á árinu 2007 minnst 50% og á árinu 2008 fari minnst 60% af veiðafæraúrgangi sem fellur til á landsvísu í endurvinnslu.“ Skemmst er frá því að segja að frá því samningurinn var gerður hefur árangurinn verið langt umfram markmið, eða yfir 90%.

Sjávarútvegurinn vill gjarnan taka sjálfur þátt í því að kolefnisjafna sig með áþreifanlegum hætti og undir eftirliti stjórnvalda. Það væri hægt að gera með því að lækka kolefnisgjald sem sjávarútvegurinn greiðir, til samræmis við það sem hann greiddi til aðgerða til að draga úr gróðurhúsaáhrifum vegna brennslu á jarðefnaeldsneyti. Þessi nálgun byggist á jákvæðum hvötum, sem allir myndu hagnast á.

Vöruflutningafyrirtækið Ragnar og Ásgeir ehf Vöruflutningafyrirtækið Ragnar og Ásgeir ehf. er öflugt flutningafyrirtæki með starfsstöðvar og vörumóttöku í Grundarfirði, Snæfellsbæ og Reykjavík.

Við höfum langa og mikla reynslu af flutningi á ferskum fiski.

Við flytjum mikið af afurðum frá fyrirtækjum á Snæfellsnesi til vinnslu og útflutnings.

Vörumóttökustöðvar í Reykjavík eru hjá Landflutningum Samskip í Kjalarvogi og Flytjanda í Klettagörðum.

FARSÍMAR: Ásgeir Ragnarsson framkv.stjóri s: 892 1817 Ásgeir Þór verkstjóri s: 8600722 NETFÖNG: Ásgeir Ragnarsson asgeir@roga.is Þórey Jónsdóttir thorey@roga.is Ragnar Smári ragnar@roga.is

Ingveldur rekur ásamt fleirum, gistiheimilið Ráðagerði á Patreksfirði.

Hefur óbilandi trú á íslenskum hátæknifyrirtækjum í sjávarútvegi Alda Áskelsdóttir

„Það er eitthvað heillandi og skemmtilegt við það andrúmsloft sem ríkir í starfinu og það veitir mér ómælda ánægju. Það eru ákveðin forréttindi að taka þátt í að aðstoða íslensku sjávarútvegshátæknifyrirtækin við að koma vörum sínum og þjónustu á markað erlendis og festa sig enn frekar í sessi,“ segir Ingveldur Ásta Björnsdóttir, verkefnastjóri hjá Íslandsstofu. Hún stýrir verkefninu SeaTech Solutions sem er samvinnuverkefni Íslandsstofu og valinna hátæknifyrirtækja.

16

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Ingveldur Ásta Björnsdóttir verkefnastjóri hjá Íslandsstofu.

Í

slandsstofa er samstarfsvettvangur atvinnulífs og stjórnvalda og hefur það hlutverk að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar með þróttmiklu starfi í þágu íslenskra útflutningsgreina. „Sjávarútvegur er þar ein stærsta útflutningsgreinin og okkar megin markmið er að auka eftirspurn eftir íslenskum vörum og þjónustu og greiða fyrir markaðsstarfi er varðar útflutning,“segir Ingveldur Ásta Björnsdóttir, verkefnastjóri hjá Íslandsstofu. „Við leggjum áherslu á að fyrirtæki og hagsmunaaðilar hafi með sér víðtækt samstarf því það eykur slagkraft markaðssetningar á íslenskum vörum, hugviti, þekkingu og menningu.“

Engin tilviljun að Íslendingar eru í fararbroddi í sjávarútvegstækni

Ingveldur sem er verkefnastjóri á útflutningssviði hefur undanfarið unnið náið með sjávarútvegstæknifyrirtækjum. „Mitt starf felst meðal annars í því að stýra verkefni sem við köllum SeaTech Solutions en því verður ýtt úr vör mjög bráðlega.“ Ingveldur segir að tilgangur verkefnisins sé að auka vitund um Ísland sem upprunalands hátæknilausna í sjávarútvegstækni. „Hvort heldur sem um ræðir lausnir sem tengjast veiðum, vinnslu eða hámarksnýtingu afurða. Verkefnið miðar einnig að því að kynna íslensk sjávarútvegstæknifyrirtæki, vörur þeirra og þjónustu og treysta þannig stöðu þeirra á erlendum mörkuðum í viðskiptalegum tilgangi ásamt því að leiða inngöngu á nýja markaði.“ Þetta eru háleit markmið og því ekki úr vegi að spyrja Ingveldi hvernig þeim verði náð? „Ísland er þekkt í alþjóðasamfélaginu fyrir sjávarútveg – ekki síst fyrir hugvitsamar lausnir og nýja tækni á því sviði. Við eigum mjög flott fyrirtæki sem hafa náð gríðarlega góðum árangri við að koma nýrri tækni og þjónustu á markað erlendis. Við viljum hins vegar auka hróður íslenskra fyrirtækja enn frekar og leggja áherslu á að segja m.a. söguna af íslensku hugviti og auka þannig enn á trúverðugleikann og traustið - svara því hvers vegna Íslendingar standa svona framarlega á þessu sviði.“ Ingveldur segir að það sé ekki tilviljun sem ráði því að Íslendingar hafi náð eins langt á sviði sjávarútvegstækni og raun ber vitni. „Ísland er harðbýl eyja langt norður í Atlantshafi.

Fiskur hefur verið undirstaða í fæðu okkar, allt frá landnámi – sumir myndu segja að fiskveiðar og sjávarútvegur væri okkur í blóð borinn – í DNA okkar. Landið var einangrað sem þýddi að það var erfitt að nálgast tækninýjungar og þar af leiðandi þurftu Íslendingar að finna lausnirnar sjálfir. Það er þessi saga af þrautseigju og útsjónarsemi sem við viljum hafa að leiðarljósi í markaðssetningunni.“

„Mín sýn er að Ísland verði sá markaður sem fyrst kemur upp í hugann þegar fjárfesta á í tækninýjungum í sjávarútvegi.“ Vill að Ísland verði fyrsta val Ingveldur segir að það sé þó ekki nóg að segja einungis söguna heldur þurfi að vinna að samþættri markaðssetningu með fyrirtækjunum. „Við tökum þátt í margs konar sýningum: Sjávarútvegssýningum, tæknisýningum og skipasýningum svo eitthvað sé nefnt. Við leiðum viðskiptasendinefndir á sérstök svæði til að liðka til fyrir viðskiptum og undirbúa jarðveginn – búa til viðburði þar sem íslensku fyrirtækin fá tækifæri til að kynna sig, vörur sínar og þjónustu. Við sækjum ráðstefnur og pallborðsfundi eða höldum slíkt sjálf. Í stuttu máli reynum við að skapa aðstæður til að vekja athygli á Íslandi og íslenskum fyrirtækjum, vörum þeirra og þjónustu með viðskipti sem markmið.“ Hluti af starfi Ingveldar hefur t.d. falist í því að auka sýnileika íslenskra sjávarútvegstæknifyrirtækja í Rússlandi en Rússar hafa komið auga á hversu framúrskarandi íslensku sjávarhátæknifyrirtækin eru. „Ákveðið var í samtali við greinina og í samstarfi við sendiráðið í Rússlandi, að sækja mjög markvisst inn á Rússlandsmarkað í ár. Við settum saman dagskrá sem gerir ráð fyrir að við og samstarfsfyrirtækin okkar verðum í Rússlandi þrisvar til fjórum sinnum á ári á hinum ýmsu stöðum til að taka þátt í sýningum, ráðstefnum o.s.frv. og ekki síður til að fylgja eftir þeim viðskiptum sem þegar hafa átt sér stað.“ Að verkefninu koma ásamt Íslandsstofu nokkur íslensk fyrirtæki sem leggjast á eitt til að ná markmiðinu. „Við höfum unnið að verkefninu í eitt ár og höfum unnið mjög náið með þessum fyrirtækjum. Okkar trú er sú að samstarf hátæknifyrirtækja í sjávarútvegi skili meiri árangri á mörkuðum eins og Rússlandi heldur en ef eitt og eitt þeirra reyni að vekja á sér athygli. Verkefni eins og þetta vinnur að því að styrkja ímynd Íslands og ekki síður sjávarútvegsgeirans sem upprunalands gæða og hugvitsamra lausna,“ segir Ingveldur og bætir áköf við: „Mín sýn er að Ísland verði sá markaður sem fyrst kemur upp í hugann þegar fjárfesta á í tækninýjungum í sjávarútvegi.“

Heillandi heimur

„Ísland er þekkt í alþjóðasamfélaginu fyrir sjávarútveg – ekki síst fyrir hugvitsamar lausnir og nýja tækni á því sviði. Við viljum hins vegar auka hróður íslenskra fyrirtækja enn frekar og leggja áherslu á að segja m.a. söguna af íslensku hugviti og auka þannig enn á trúverðugleikann og traustið - svara því hvers vegna Íslendingar standa svona framarlega á þessu sviði.“

Það er auðheyrt að Ingveldur hefur brennandi áhuga á starfinu sínu og óbilandi trú á íslenskum hátæknifyrirtækjum í sjávarútvegi. „Ætli það sé ekki af því ég er í grunninn utan af landi þar sem sjávarútvegurinn hefur í gegnum tíðina verið svo áþreifanlega mikilvægur,“ segir Ingveldur og skellir upp úr þegar hún er spurð út í þennan mikla áhuga. „Ég er fædd í sjávarþorpi úti á landi – nánar tiltekið á Patreksfirði en flutti ung til Reykjavíkur. Ég hélt hins vegar tryggð við gamla þorpið mitt og var svokallaður sumarkrakki þar. Pabbi starfaði einnig í eða við sjávarútveg að einhverju leyti lengi þannig að sjávarútvegurinn var alltaf nálægur.“ Leið Ingveldar lá hins vegar í allt aðra átt og hún sá ekki fyrir sér að vera í starfi tengdu sjávarútvegi þegar hún lauk námi í viðskiptafræði. „Ég fór að vinna í fjármálageiranum og vann þar í 16 ár og það var þar sem ég kynntist sjávarútvegsfyrirtækjunum af eigin raun. Það kom m.a. í minn hlut að vinna með og fjármagna sjávarútvegsfyrirtæki og þar með opnuðust augu mín og það varð ekki aftur snúið.

Síðan hef ég að mestu unnið í tengslum við sjávarútveg og rekstur sjávarútvegsfyrirtækja, bæði sem ráðgjafi og stjórnarmaður en ég sit í stjórn Odda hf. á Patreksfirði sem er sjávarútvegsfyrirtæki í útgerð, vinnslu og markaðsstarfi.“ Ingveldur segir að sjávarútvegur sé mjög dínamísk atvinnugrein og áskoranirnar margar. „Það er aldrei lognmolla í þessum geira enda er hann háður svo mörgum utanaðkomandi þáttum og nægir þar að nefna veður og gengi. Fólkið sem ég vinn SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

17

„Það gefur mér aukinn kraft að fara til Patreksfjarðar til að sinna hinni vinnunni þvert á það sem fólk gæti ímyndað sér. Mér finnst dásamlegt að hengja línið út á snúru á bak við húsið og horfa út á hafið. Ég fæ ómælda orku úr því en ég er auðvitað ekki ein í þessu og alls ekki alltaf að hengja út á snúrur!“ sem heldur mér í starfinu og veitir mér ómælda ánægju. Það eru ákveðin forréttindi fólgin í því að fá að taka þátt í að vinna með góðu fólki í að koma á framfæri öllu því sem það hefur áorkað.“

„Hvíld í því að henga út línið og horfa út á hafið“

Ingveldur og eiginmaður hennar eru bæði ættuð að vestan og þangað fara þau mikið. „Við rekum ásamt tveimur vinum okkar gistiheimilið Ráðagerði á Patreksfirði yfir sumartímann, auk þess sem ég er í stjórn Westfjords Adventures sem er ferðaskrifstofa á staðnum. Leiðir okkar liggja því oft vestur. Það eru yndislegtað búa í borginni en vera á sama tíma með annan fótinn þar,“ segir Ingveldur og bætir við: „Það gefur mér aukinn kraft að fara til Patreksfjarðar til að sinna hinni vinnunni þvert á það sem fólk gæti ímyndað sér. Mér finnst dásamlegt að hengja línið út á snúru á bak við húsið og horfa út á hafið. Ég fæ ómælda orku úr því en ég er auðvitað ekki ein í þessu og alls ekki alltaf að hengja út á snúrur! Við erum með dásamlegt fólk í vinnu og án þess væri þetta ekki hægt. Það er gaman og gefandi að sinna þessu verkefni sem og öðrum í góðum félagsskap.“ Þegar Ingveldur er spurð að því hvort hún sæki ekki sjóinn þegar hún er fyrir vestan hlær hún og segir: „Það er strandveiðibátur í fjölskyldunni og ég hef lengi stefnt að því að taka pungaprófið. Það er á tékklistanum. Ég var næstum búin að skrá mig í námið fyrir stuttu en rann á rassinn með það vegna tímaleysis. Starfið mitt er þess eðlis að ég er töluvert mikið á ferð og flugi og óhjákvæmilega fer mikill tími í ferðalög. En ég myndi ekki vilja hafa þetta neitt öðruvísi eins og staðan er í dag.“ Horft yfir hafið.

með og kemur úr þessum geira er einnig mjög skemmtilegt, það er kraftmikið og áræðið - og það gefst aldrei upp á því að reyna leita nýrra leiða og finna bestu lausnirnar með það að leiðarljósi að hámarka gæði. Það er eitthvað heillandi og skemmtilegt við þetta andrúmsloft

„Fólkið sem ég vinn með og kemur úr þessum geira er einnig mjög skemmtilegt, það er kraftmikið og áræðið - og það gefst aldrei upp á því að reyna leita nýrra leiða og finna bestu lausnirnar með það að leiðarljósi að hámarka gæði.“ 18

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Heitreyktur lax Tilbúinn til neyslu, en má hita.

Afbragðs vara, holl og næringarrík.

Útsölustaðir: Hagkaup, Iceland verslanir, Melabúðin, Kjörbúðir, Krambúðir og Nettó verslanir um land allt.

HEILDAR

LAUSN

FYRIR SJÁVARÚTVEGINN VERKSTÆÐI

· Forkælar · Ísþykknivélar · Forðatankar

RYÐFRÍ STÁLSMÍÐI

· Stáltech · Færibönd · Karahvolfarar · Handflökunarlínur · Pökkunarvélar · Öll stálsmíði

· Vélaverkstæði · Renniverkstæði · Kæliverkstæði

KÆLI- OG FRYSTIKLEFAR

· Kæli- og frystiklefar · Kæli- og frystigámar · Kælikerfi fyrir bifreiðar Erum einnig með hönnun, uppsetningu og þjónustu á öllum kælikerfum.

GÁMAR

· Kæli- og frystigámar · Flutningagámar · Stækkanlegir gámar · Vinnubúðir

FLUTNINGALAUSNIR

· Kælikerfi fyrir bifreiðar og vagna · Gámagrindur · Trailervagnar · Vörulyftur

Miðhraun 2 · 210 Garðabær · Sími 587 1300 · kapp@kapp.is · www.kapp.is

þjónusta 24 tíma

664 1310

Vinnslustjóri af lífi og sál Alda Áskelsdóttir

Samherji fiskeldi ehf. rekur umfangsmikið fiskeldi, eina klakstöð fyrir hrogn, þrjár seiðastöðvar, tvær áframeldisstöðvar fyrir bleikju og eina fyrir lax.

Samhliða eldinu eru starfræktar tvær vinnslur, önnur er í Öxarfirði og hin í Sandgerði. Í vinnslunni í Sandgerði sem er sérhönnuð fyrir bleikjuafurðir ræður Bergþóra Gísladóttir ríkjum. Hún hóf störf hjá fyrirtækinu fyrir tilviljun en þá hafði hún aldrei starfað við fiskvinnslu. Í dag er hún hins vegar vinnslustjóri. „Hér eru allar aðstæður til fyrirmyndar og það er mikill metnaður lagður í það að allt sé fyrsta flokks bæði hvað varðar alla umgjörð og vinnslu á hráefninu. Ég er afar stolt af því að fá að stýra þessari vinnslu og því starfi sem við vinnum hér.“

F

iskeldi hefur verið þó nokkuð umdeilt hér á landi undanfarin ár og sitt sýnist hverjum í þeim efnum. Þegar Bergþóra er spurð út í hvernig sé að starfa í jafnumdeildri atvinnugrein stendur ekki á svari hjá henni. „Þessi umræða á alls ekki við í okkar tilfelli. Við erum einungis með landeldisstöðvar sem nýta jarðvarma og notast við kristaltært borholuvatn, ýmist ferskt eða ísalt við framleiðslu

„Við framleiðum hágæða bleikjuafurðir, ferskan og frosinn fisk, heil flök eða bita, sem uppfylla ströngustu kröfur markaðarins. Heili fiskurinn er kominn um í borð flugvél samdægurs en flökin og bitarnir daginn eftir.“ 20

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Bergþóra Gísladóttir er vinnslustjóri hjá Samherja fiskeldi. Hún segir að vinnslan sem hún stýri sé glæsileg hátæknivinnsla þar sem gætt sé að öllum þáttum, bæði hvað varðar hráefnið og starfsfólkið.

„Það er búið að losa starfsfólkið okkar undan erfiðustu störfunum. Hér sjá t.d. róbótar um að slátra fiskinum, stafla þungum kössum og tína bæði inn á vélar og frá þeim svo eitthvað sé nefnt. Eins og ég segi þá er þetta afar glæsileg vinnsla sem ég er ákaflega stolt af.“ á hágæða eldisfiski.“ Hún segir að hættan á að fiskurinn sleppi í sjó og blandist hinum villta stofni sé hverfandi. „Annar kosturinn við eldi á landi er að þar er hægt að stýra umhverfinu. Á öllum stigum eldisins er fylgst vel með mikilvægum umhverfisþáttum, þ.e. súrefni, seltumagni, þéttleika, sýrustigi og hitastigi. Þessum þáttum er stýrt þannig að tryggja megi bestu mögulegu eldisaðstæður fyrir fiskinn á hverjum tíma.“ Í vinnslunni hjá Bergþóru er bleikja verkuð. „Samherji fiskeldi hefur sérhæft sig í framleiðslu á bleikju, allt frá hrognum til fullunninnar vöru. Við erum í samstarfi við Háskólann á Hólum. Annars vegar kaupum við hrogn þaðan en hins vegar framleiðum við hluta af þeim hrognum sem þarf til framleiðslunnar í klakfiskastöð í Sigtúnum í Öxarfirði en hún er rekin í samstarfi við Hólaskóla.“ Samanlögð framleiðslugeta á bleikju í áframeldisstöðvum Samherja er um 3000 tonn á ári. „Við stefnum á að auka framleiðslugetuna á næstu árum en í dag er Samherji fiskeldi stærsti framleiðandi á bleikju í heiminum,“ segir Bergþóra og það má heyra stolt í rödd hennar þegar hún lætur þessi orð falla.

Hátæknivinnsla - meiri gæði og betri starfsaðstæður Bleikjuvinnslan í Sandgerði var tekin í notkun árið 2018. Bergþóra segir að vinnslan sem hún stýri sé glæsileg hátæknivinnsla þar sem gætt sé að öllum þáttum, bæði hvað varðar hráefnið og starfsfólkið. „Þegar bleikjan hefur náð sláturstærð er hún flutt lifandi til vinnslustöðvarinnar. Þar er henni dælt inn í vinnsluna og henni slátrað. Þaðan fer hún beint í kælingu og kælingin helst stöðug í 0 gráðum allt frá upphafi til enda. Þetta gerir það að verkum að við sendum frá okkur mjög ferskan fisk.

Við framleiðum því hágæða bleikjuafurðir, ferskan og frosinn fisk, heil flök eða bita, sem uppfylla ströngustu kröfur markaðarins. Heili fiskurinn er kominn um í borð flugvél samdægurs en flökin og bitarnir daginn eftir,“ segir Bergþóra og bætir við: „Aðstæður í vinnslunni bjóða upp á mikla möguleika á því að þróa nýjar afurðir í samvinnu við fjölmarga viðskiptavini víða um heim.“

Þegar litið er til starfsfólksins sem starfar í bleikjuvinnslunni segir Bergþóra að róbótar sjái um öll erfiðustu verkin. „Það er búið að losa starfsfólkið okkar undan erfiðustu störfunum. Hér sjá t.d. róbótar um að slátra fiskinum, stafla þungum kössum og tína bæði inn á vélar og frá þeim svo eitthvað sé nefnt. Eins og ég segi þá er þetta afar glæsileg vinnsla sem ég er ákaflega stolt af.“

Hafði aldrei unnið við fiskvinnslu Bergþóra hefur verið vinnslustjóri í 10 ár hjá Samherja fiskeldi en unnið hjá fyrirtækinu í 17 ár. „Það var eiginlega fyrir tilviljun að ég hóf störf við fiskeldið. Ég hafði aldrei starfað við sjávarútveg áður eða haft sérstakan áhuga á því. Áður vann ég m.a. á Skattstofu Reykjanesumdæmis og var ritari á Akureyri þegar við bjuggum þar,“ segir Bergþóra og hlær. „Maðurinn minn er rekstrarstjóri hjá Fiskeldi Samherja á Suðurnesjum og allt byrjaði þetta með því að ég var fengin til að aðstoða og hjálpa til við ýmsa hluti þegar vinnsla á bleikju hófst en það var ný atvinnugrein. Ég tók þátt í því ævintýri frá upphafi og hér er ég nú.“ Starf vinnslustjóra er umfangsmikið og í mörg horn að líta. „Ég þekki starfsemi vinnslunnar út í gegn enda hef ég gegnt flestum störfum sem þar eru unninn. Í dag er ég hins vegar nær eingöngu í skrifsstofustarfi en ég er þó með annan fótinn í vinnslunni enda þarf ég að sjá til þess að hlutirnir gangi upp frá degi til dags. Ég leysi einnig verkstjórann af þegar hann fer í frí þannig að ég er enn í góðum tengslum við það sem þar á sér stað og hef bæði gaman og gott af því.“ Þegar hún er spurð út í hvað sé skemmtilegast við starfið stendur ekki á svari. „Það er hvað þetta er fjölbreytt og lifandi starf. Ég er í samskiptum við mjög marga, s.s. kaupendur og starfsmenn svo eitthvað sé nefnt. Ég er líka stolt af þeim afurðum sem við sendum frá okkur því þær eru fyrsta flokks. Viðskiptavinir okkar eru sérlega ánægðir og varan okkar fær mikið hrós þannig að ég þarf ekki að eiga við óánægða viðskiptavini sem er mikill kostur.“ Bergþóra segir að það sé gott að starfa hjá Samherja fiskeldi. „Hér eru allar aðstæður

„Við erum svo lánsöm að eiga fimm börn, tengdabörn og fjögur barnabörn sem eru uppspretta endalausrar gleði“.

til fyrirmyndar og það er mikill metnaður lagður í það að allt sé fyrsta flokks hvað varðar alla umgjörð og svo vinnslu á hráefninu. Flest það starfsfólk sem vinnur í vinnslunni í Sandgerði hefur háan starfsaldur og það segir allt sem segja þarf.“

Heildstætt ferli frá upphafi til enda Bergþóra segir að það sé ekki einungis á vinnslustiginu sem Samherji fiskeldi hafi metnaðarfulla stefnu varðandi gæði og ferskleika. „Þetta er heildstætt ferli allt frá upphafi til enda. Allt fóður sem notað er við fiskeldið er fyrsta flokks. Á smáseiðastigi er notast við norskt fóður en eftir það er eingöngu notast við fóður frá Fóðurverksmiðjunni

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

21

Laxá hf. Fiskeldisfóður frá Laxá inniheldur hágæða hráefni unnið úr sjálfbærum fiskistofnum við Íslandsstrendur. Öll seiði eru bólusett í seiðastöðvum áður en þau eru flutt í áframeldi en að öðru leyti eru engin lyf notuð í eldi bleikjunnar. Fyrirtækið er með þjónustusamning við fyrirtækið Fish Vet Group um heilbrigðiseftirlit í fiskeldinu og kemur dýralæknir á þeirra vegum í reglulegar heimsóknir í allar eldisstöðvarnar. Dýralæknirinn hefur eftirlit með öllum þáttum sem snúa að heilbrigði fiskanna og smitvörnum í stöðvunum og vinnur í nánu samstarfi við gæðastjóra fiskeldis og yfirmenn stöðvanna.“ Einn stærsti viðskiptavinur bleikjueldis Samherja eru Whole Foods verslanirnar í Bandaríkjunum. „Þessi verslunarkeðja myndi ekki kaupa afurðir frá okkur nema allt væri fyrsta flokks frá a-ö. Allar stöðvarnar okkar hafa fengið IMO vottanir sem er vottun fyrir Whole Food verslunarkeðjuna.”

á Reykjanesi sé samstarfsverkefni samlyndra hjóna.” Bergþóra jánkar þessu og hlær: “Já, það má kannski segja það. Okkur gengur vel að vinna saman. Það hefur aldrei verið neitt vandamál með það. Við reynum að skilja vinnuna eftir í vinnunni, þó að það hafi kannski ekki gengið mjög vel fyrstu árin en við höfum þjálfast í því. Eins skiljum við einkalífið eftir heima þegar við förum í vinnuna.” Þau hjón virðast vera afar náin og samrýnd enda kemur í ljós þegar Bergþóra er spurð út í áhugamálin að þar er eiginmaðurinn hennar helsti félagi. “Við stundum golf af krafti og höfum mjög gaman af því. Í frístundum nýtum við hvert tækifæri til að stunda golf saman þannig að það má næstum ganga að okkur vísum á golfvellinum þegar vel viðrar til golfiðkunar.“ Bergþóru og Hjalta finnst einnig mjög gaman að ferðast, bæði hér heima og erlendis. „Við erum svo lánsöm að eiga fimm börn og fjögur barnabörn sem eru uppspretta endalausrar gleði.

Fyrir ári síðan ákváðum við að minnka við okkur þar sem öll börnin voru farin að heiman og seldum húsið okkar. Við þessi tímamót ákváðum við að fara með stórfjölskylduna til útlanda. Við erum afskaplega heppin með afleggjara. Börnin okkar eru hress og kát og ekki síst þegar stórfjölskyldan kemur saman. Við njótum þess líka að vera í bústaðnum okkar þar sem við ræktum tré og annan gróður. Þar dveljum við oft með fjölskyldu og vinum þannig að okkur leiðist aldrei.“

„Þetta er fjölbreytt og lifandi starf. Ég er í samskiptum við mjög marga, s.s. kaupendur og starfsmenn svo eitthvað sé nefnt. Ég er líka stolt af þeim afurðum sem við sendum frá okkur því þær eru fyrsta flokks. Viðskiptavinir okkar eru sérlega ánægðir og varan okkar fær mikið hrós þannig að ég þarf ekki að eiga við óánægða viðskiptavini sem er mikill kostur.“ Samstarfsverkefni samlyndra hjóna Þar sem þau hjón Bergþóra og Hjalti starfa bæði við Fiskeldi Samherja á Suðurnesjum má segja að þau starfi saman þó þau vinni ekki undir sama þaki. Störf þeirra krefjast hins vegar þess að þau séu í samskiptum í vinnunni.

Bergþóra hlær þegar hún segir: “Hann sér um að koma bleikjunni í rétta stærð svo hægt sé að senda hana til mín og ég sé svo um að setja hana í kassa og flytja hana út.” Það má því segja að fiskeldi Samherja

Staðan í afla einstakra tegunda innan kvótans ÞORSKUR Aflamark 221.093.445 kg. Veiddur afli: 2,2% UFSI Aflamark 68.483.071 kg. Veiddur afli: 1,1%

KARFI Aflamark 38.510.427 kg. Veiddur afli: 2,1%

ÝSA Aflamark 35.591.841 kg. Veiddur afli: 3,3% Teikningar: Jón Baldur Hlíðberg

22

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Hafnir Dalvíkurbyggðar

» Frábær þjónusta við skip og báta » Löndunarþjónusta » Fiskmarkaður » Vélsmiðjur » Ísstöð » Flutningsfyrirtæki

Nánari upplýsingar á www.dalvikurbyggd.is/hafnir

Natasa Desnica og Heiða Pálmadóttir. Ljósmyndari: Kristín Edda Gylfadóttir

Alltaf tengd inn í sjávarútveginn Hef oftar en ekki verið eina konan

Elín Bragadóttir

Heiða Pálmadóttir hefur unnið í tengslum við sjávarútveg í 45 ár en ekki nema einu sinni í fiski í fiskvinnsluhúsi. Það gerði hún eftir að hafa nýlokið stúdentsprófi og ætlaði að vinna sér inn peninga til að komast til útlanda í fyrsta sinn.

24

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Heiða var nú ekki viss um að hún hefði áhuga á að koma aftur í slíka vinnu eftir þá reynslu sem var auðvitað eðlilegt þar sem hún hafði enga reynslu í fiskvinnu. „Þar fékk ég m.a. þann starfa að moka skemmdum karfa frá hausavélinni sem átti að fara í bræðslu og lyktin var hræðileg.“ Það hefur ýmislegt breyst í fiskvinnslu síðan þá en Heiða fór í háskóla í efnaverkfræði í Háskóla Íslands (HÍ) og lauk námi í Þrándheimi 1982, en á námsárum hafði hún unnið hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins (Rf ) í sumarstarfi og þar með var framtíðin ráðin. „Það var ekki jafn auðvelt að finna námsleiðir þá eins og í dag. Í upphafi langaði mig mest að læra sjávarlíffræði en hún var ekki kennd á Íslandi en mér þótti líffræðin sem þá var kennd við HÍ of mikið um plöntur og því valdi ég efnafræðina. Ég hef aldrei hugsað neitt sérlega mikið um það að vera í raungreinum og hef oftar en ekki verið eina konan (eða stelpan) í hópnum og langt síðan ég hætti að kippa mér upp við að vera karlkennd á fundum og þess háttar.“ Þá segir Heiða að stundum sé hún samt undrandi hvað við erum stutt á veg komin í jafnrétti og enn þörf á að brýna raustina þegar á okkur er hallað.

Heiða vann með hléum í sumarstörfum hjá Rf frá sumrinu 1974 og að námi loknu 1982 fékk hún starf hjá Rf, fyrst undir handleiðslu Öldu Möller og starfaði þar þangað til að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sameinaðist Matvælarannsóknum Keldnaholti og Rannsóknastofu Umhverfisstofnunar árið 2007 og til varð Matís ohf. „Árin hjá Rf voru skemmtilegur tími og gamlir Rf ingar segja oftast að við höfum verið eins og ein stór fjölskylda.“ Árið 2005 var gefin út saga Rf í bók um hagnýtar rannsóknir á Íslandi á vegum Verkfræðingafélags Íslands. „Ég átti þátt í að vinna í henni ásamt fleira góðu fólki en þar var stiklað á stóru á afrekum Rf frá stofnun. Margs er að minnast en loðnuvertíð var ævintýraleg þegar beðið var eftir mælingum á fitu til að geta ákveðið verðið sem sjómenn fengu og þá var stemmingin eins og ég get ímyndað mér að verði um borð í fiskiskipum og í fiskvinnslunni þegar vel aflast.“ segir Heiða og að það hafi fylgt því mikil spenna þegar vel veiddist því þá var mikið að gera. Eftir að tekjuöflunarkrafa rannóknastofnunarinnar varð meiri var þetta líka ávísun á að vel myndi ganga með fjárhaginn.

að í byrjun hafi verið töluvert neikvæð umræða um gæðakerfi og að vinna í gæðakerfi. Skriffinnska myndi aukast og starfsfólki yrði gert erfiðara fyrir að vinna vinnu sína. „Okkar reynsla var hins vegar mjög góð. Aukið öryggi í vinnubrögðum og hægt að sýna fram á hvert einasta skref í ferlinu sem gerði okkur öruggari við að standa fyrir okkar niðurstöðum.“ Það kom svo líka í ljós að veikasti hlekkur var oft sýnatakan og hvernig staðið var að henni. „Oft lentum við í því að sýni sem tekin voru erlendis og mæld þar voru frábrugðin sýnum sem tekin voru hér áður en skipið sigldi úr höfn og þar lá munurinn í mælingunni. Okkar faggilding fékk vottun frá faggildingarstofnun í Svíþjóð (Swedac) og þau hafa komið og tekið út kerfið okkar oftast árlega en síðari ár líða um eitt og hálft ár milli heimsókna. Nú liggur fyrir að takast á við endurskoðun á gæðkerfinu okkar sem hefur verið gefinn út í nýrri töluvert breyttri mynd þannig að vinna við gæðakerfið tekur engan enda þó svo faggilding sé í höfn.“ Einnig er þetta gott, því þá þarf að hafa í huga nýja vinkla til að skoða gæðin.

Til gamans má líka bæta við að nú eru kröfur meiri varðandi sýnatöku og líklegt að sýnataka þurfi að vera vottuð í meira mæli en nú er segir Heiða.

„Ég fékk það Heiða segist hafa fyrir löngu misst töluna hlutverk að stýra Að vera leiðandi í öllu er varðar á hversu mörgu samstarfsfólki hún hefur mælingar Þjónustusviði.

Markmið kynntist á Rf, þar komu allir við sem ætluðu Við skipulagsbreytingar á Rf 1996 urðu sér eitthvað í atvinnulífinu og þeim sem sviðsins var að vera leiðandi í til svið eins og þá tíðkaðist. Sviðin voru hleyptu heimdraganum vegnaði nær Rannsóknasvið, Þjónustusvið og undantekningalaust mjög vel. „Þetta öllu er varðar mælingar, hvort þrjú: Upplýsingasvið. „Ég fékk það hlutverk að hefur því verið ómetanlegt fyrir okkur stýra Þjónustusviði.

Markmið sviðsins var heldur er ráðgjöf, fræðsla, sem urðum eftir hjá Rf að hafa tengsl að vera leiðandi í öllu er varðar mælingar, við þetta fólk sem hefur lyft grettistaki í þróun nýrra aðferða eða hvort heldur er ráðgjöf, fræðsla, þróun tækniframförum í íslenskum sjávarútvegi.“ nýrra aðferða eða sérfræðiþjónustu. Það voru bætir Heiða við að tengsl Rf við fiskiðnaðinn sérfræðiþjónustu“. starfsrækt útibú með mælingum í Reykjavík, Grettistak í tækniframförum

hafi verið margháttuð og sem dæmi á meðan Fiskvinnsluskólinn var og hét sáu sérfræðingar Rf um kennslu nemendanna þar. Þegar Matævlafræðideildin var stofnuð við HÍ tóku sérfræðingar Rf þátt í kennslu margra áfanga við deildina og verklegur hluti námskeiða voru kenndir hjá Rf segir Heiða.

„Ég hef haldið utan um mörg hlutverk hjá Rf, en til að byrja með bar ég ábyrgð á mælingum á niðurbrotsefnum rotvarnarefna í fiskimjöli sem þá voru notuð til að verja aflann þegar geyma þurfti hann fyrir vinnslu, en eru nú löngu aflögð eftir að afkastageta og kæling á afla hefur gjörbreyst. Árið 1985 fengum við styrk frá Rannís til að gera greiningar á fitusýrusamsetningu í 33 fisktegundum sem veiðast við Ísland. Það var skemmtilegt og var í takt við aukinn áhuga á neyslu lýsis og fiskolíu sem varð um 1985 og stendur enn og þar kom inn Sjöfn Sigurgísladóttir nýútskrifuð úr matvælafræði til að vinna það með mér.“

Okkar faggilding fékk vottun Árið 1994 verður Heiða deildarstjóri almennrar efnadeildar. „Mestu viðbrigðin voru að taka við starfi öðlingsins Júlíusar Guðmundssonar sem hafði verið sérfræðingur Rf í tugi ára.“ Einnig mældu þau hjá Rf allt fiskimjöl sem framleitt var í landinu og mjölið var verðlagt á grundvelli próteinmælinga. „Þannig að ef prótein var ekki rétt mælt þá gat munað í miklum fjárhæðum fyrir stóra mjölfarma.“ Samkomulag var milli seljenda og kaupenda að mælingar skyldu gerðar á Íslandi því það tæki styttri tíma en að mæla ekki fyrr en í löndunarhöfn væri komið. Þetta olli því að pressan var mikil bæði frá báðum aðilum að rétt væri mælt. Við það bættist að siglingin milli landa tók ekki langan tíma þannig að tíminn sem til mælinga var ekki langur. „Oft þurfti að senda sýnið utan af landi áður en það var hægt að hefja mælingar. Á þessum árum urðu líka breytingar á tækjabúnaði við mælingar á próteini sem þurfti að aðlaga aðstæðum okkar.“ segir Heiða. Árið 1997 fékk Rf faggildingu skv. staðlinum EN45001 sem nú er ISO 17025, og var fyrsta íslenska rannsóknastofa til þess. Við það jókst traust mikið á mælingum og mæliniðurstöðum þeirra. Segir Heiða

Akureyri (en þar var líka Rannsóknasvið), Neskaupstað og í Vestmannaeyjum.“ Við þessar breytingar þurfti Heiða að ferðast töluvert. „Gæðakerfið var eitt og við þurftum að tryggja að vinnubrögðin væru sambærileg á öllum stöðum.“ Starfsemi útbúanna var í nánum tengslum við þann fiskiðnað sem var í þessum landshlutum. Á Ísafirði var rækjan og örverumælingar þungamiðja útibúsins. Á Akureyri var ferskfiskvinnslan og örverumælingar fyrirferðamestar. Á Neskaupstað og í Vestamannaeyjum var mjöl og lýsisframleiðslan mest áberandi og þar voru bæði efna og örverumælingar. „Þarna mynduðust tengsl við þá aðila sem voru þá í forsvari fyrir fyrirtækin á staðnum, hluti af markaðssetningu sviðsins var auðvitað að heimsækja fyrirtækin og heyra óskir þeirra um þjónustu. Okkur var afskaplega vel tekið og mikilvægt fyrir okkur sem unnum í vernduðu umhverfi rannsóknastofunnar að sjá breytingar og heyra beint af þeim vandamálum sem komu upp hverju sinni. Okkar hlutverk var að koma þeim skilaboðum áleiðis til réttra aðila á rannsóknastofunni og reyna að stuðla að úrbótum ef það var innan okkar ábyrgðarsviðs.“ Enn í dag er verið að heimsækja fyrirtæki um allt land til að fá nýjar hugmyndir um hvar hægt væri að verða að liði.

Þekkingarþorsti og meiri ábyrgð Þar sem rekstrarmál voru nú sífellt stærri þáttur starfsins og Heiðu þótti rétt að bæta við sig þekkingu, hóf hún nám sem hét Rekstur og fjármál, Diplomanám hjá Háskólanum í Reykjavík. Þetta var nám sem tekið var með vinnu og annirnar voru sex. „Þarna hitti maður fleira fólk sem hafði ólíkan bakgrunn í ýmsum fyrirtækjum og það var því gagnlegt í reynslubankann.“ Árið 2007 varð síðan Matís ohf til við samruma Matra, Prokaria og Rannsóknastofu Umhverfisstofnunar. Í byrjun var Heiða deildarstjóri í lítilli deild sem hét Áhættumat og ráðgjöf, en áhugi hennar hefur alltaf verið bundinn efnagreiningum og þjónustu við viðskiptavininn sem þurfa á mælingum að halda svo hún sneri til þeirra aftur og varð fagstjóri almennra efnamælinga. „Tíminn líður og breytingar verða SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

25

„Ómetanlegt er að hafa aðgang að fólki með reynslu og þekkingu því oft erum við heldur fá hér og því er hætta á að maður standi einn og hafi ekki til margra að leita ef vandamál koma upp“. og undanfarin ár hef ég verið fagstjóri efnamælinga hjá Matís sem heyra undir Mæliþjónustu og Innviða og þar er sviðsstjóri Hrönn Ólína Jörundsdóttir.“ Heiða hefur verið stundakennari í nærri 35 ár við Háskóla Íslands en þar kenndi hún matvælafræði nátengd rannsóknastofnunum á Íslandi og það hefur haldist náið samstarf HÍ og Matís. Fyrst kenndi hún verklega efnafræðiáfanga í læknis- og hjúkrunarfræði en síðar alfarið efnagreiningaráfanga í matvælafræði og loks í sameinuðum áfanga um Næringarefnainnihald og matvælaefnagreining. „Það má því segja að ég kannist við flest alla útskrifaða matvælafræðinga sem lært hafa á Íslandi. Það er ágætt að þekkja þannig flesta þeirra matvælafræðinga sem hafa farið til starfa í sjávarútvegsgeiranum eftir nám. Mér hefur þótt gaman að kenna og reynt að vera fræðandi og uppbyggileg.“ Heiða bætti við sig kennslufræði og hóf nám í B.Ed. námi hjá HÍ árið 2008. „Mér hefur þótt nokkuð miður að vegna plássleysis og skorts á fjármagi hefur dregið úr vægi verklegrar kennslu í háskólanum og vonandi verður vægi hennar aukið þegar við höfum ráð til þess.“ Þá segir Heiða að það hafi líka dregið úr því að nemendur fái vinnu yfir sumartímann bæði á rannsóknastofum og í fyrirtækjum, þetta getur komið niður á því hversu fljótir nýútskrifaðir háskólamenn nýtast til nýsköpunar í fiskiðnaðinum.

segir hún að þarna koma saman helstu sérfræðingar Norðurlandanna og haldnir eru ársfundir þar sem þetta fólk hittist og ræður ráðum sínum. NMKL hélt upp á 70 ára afmælið fyrir tveimur árum. Í mörg ár hafa líka rannsóknastofur haft með sér félag sem nefnist WEFTA (West European Fish Technologists Association) og innan þess hefur verið starfandi hópur frá efnarannsókna-stofunum þar sem ýmis vandamál tengd fiskiðnaði og aðferðum við efnagreiningar hafa verið rædd og haft samráð um hvernig bæri að leysa úr þeim vandamálum. Þá segir Heiða að allt þetta hefur gert það að verkum að hún hafi getað aðstoðað fólk við úrlausnarefni þegar kemur að gæðum, öryggi og ýmsum upplýsingum fyrir fiskiðnaðinn í gegnum árin. Þar hefur hún ekki verið ein að verki en hún segist hafa haft fábært samstarfsfólk. „Vonandi hefur það stuðlað að því m.a. hversu vel hefur gengið að selja útflutningsvörur okkar í fiskiðnaði. En ekki er þetta allt þrautalaust, okkur hefur þó nokkuð skort á að til væru nægjanlega sterkir gagnagrunnar um innihaldsefni í fiski bæði jákvæð efni og ekki síður þurfum við að hafa upplýsingar um að neikvæð efni mælist ekki í of miklu magni. Okkar barátta hefur því mikið snúist um að fá nægjanlegt fé til að bæta þar úr. Auðvitað þarf það að vera samstarfsverkefni iðnaðar og yfirvalda. Svo hefur verið slegið í þegar fjármagn fæst og mælt og skýrslur unnar.“ Þá bætir Heiða við að það þurfi að haldast í hendur að hafa á að skipa vel menntuðu fólki með þá færni sem slíkur tækjabúnaður krefst og hafa aðgang að besta hugsanlegum tækjabúnaði.

„Okkar barátta hefur því mikið snúist um að fá nægjanlegt fé til að bæta þar úr. Auðvitað þarf það að vera samstarfsverkefni iðnaðar og yfirvalda“.

Nemendur koma víða að „Frá árinu 1998 höfum við hjá Matís (og áður Rf ) sinnt kennslu í Sjávarútvegsskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna og þar hef ég kynnst fólki frá mörgum löndum en meginviðfangsefni skólans er að byggja upp færni og þekkingu meðal sérfræðinga á sviði sjávarútvegs og fiskeldis í þróunarlöndum og innan þeirra stofnana og samtaka sem nemendurnir vinna í.“ Þá segir Heiða að það hafi alltaf verið hugað að því að hafa til jafns konur og karla í náminu. Nemendur koma víða að en flestir hafa verið frá Afríkulöndum og Asíu. „Það er alveg frábært að kynnast þessum nemendum og skynja hversu áhugasöm þau eru og tilbúin að fara með þá fræðslu og reynslu sem þau fá á Íslandi til heimalanda sinna. Ég fæ oft tölvupósta frá þeim eftir að heim er komið til að fá ráðleggingar um eitthvað sem þau eru að fást við og venjulega tengist það mælingum sem ég hef verið að kynna þeim. Í þessum skóla sýnum við Íslendingar vel hversu mikilvægt er að nýta smæð okkar, því nálægðin er svo mikil á Íslandi og góð tengsl eru milli vísinda og fiskiðnaðarins. Þá er auðvelt í tengslum við námið að fá að heimsækja fyrirtæki sem starfa í fiskiðnaðinum.“ Heiða segir að þó henni hafi verið tíðrætt um samskipti og tengsl við fiskiðnaðinn á Íslandi, megi ekki gleyma samskiptum og tengslum til annarra landa, fyrst má nefna Norðurlöndin. „Ómetanlegt er að hafa aðgang að fólki með reynslu og þekkingu því oft erum við heldur fá hér og því er hætta á að maður standi einn og hafi ekki til margra að leita ef vandamál koma upp. Ég hef verið mjög heppin að fá að starfa með NMKL (Nordisk Metodikkomité for Næringsmidler) Norræna matvælarannsóknarnefndin. Þar er unnið að gerð aðferðastaðla og leiðbeininga ýmis konar fyrir rannsóknastofur inna matvælageirans.“ Þá

26

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Aðstoðum sprotafyrirtæki stór og smá Þróun þjónustunnar hjá Matís hefur verið í þá átt að við veitum í auknu mæli mun sérhæfðari þjónustu, því hefðbundnari mælingar sem áður voru hjá okkur eru komnar til fyrirtækjanna sjálfra. „Aukin sjálfvirknivæðing og með NIR (near infraread reflectance) tækni geta t.d. fyrirtækin í mjöl og lýsisiðnaðinum mælt samsetninguna strax í framleiðslunni og það er því ekki nema ef þess er krafist að fá niðurstöður frá viðurkenndum aðila sem til okkar kasta kemur. Mælingar sem þarf til að uppfylla kröfur eftirlitsaðila eins og þungmálmar, histamín og ýmis snefilefni gera ráð fyrir að tiltækur sé tækjakostur sem er dýr og sem er ekki á færi allra að reka hafa því komið til okkar.“ Heiða segir að þau aðstoði í auknum mæli sprotafyrirtæki, stór og smá sem eru að þróa nýja vöru, venjulega fyrir heimsmarkað. „Til þess að geta selt og markaðssett slíkar vörur eru oft þörf á aðstoð í formi mælinga, ýmist sem við getum gert hér heima eða haft milligöngu um að láta mæla fyrir okkur erlendis. Þá er gott að hafa tengsl við erlendar rannsóknastofur sem bjóða víðtæka þjónustu og oftar en ekki þurfum við að geta metið gæði þjónustunnar sem þær veita.“ Frá því í sumar hefur Heiða starfað í hálfu starfi sem fagstjóri efnamælinga hjá Matís því nú vill hún hafa meiri tíma til að sinna núvitund, hreyfingu svo ekki sé talað um barnabörnin. „Ég er svo auðvitað forfallin handavinnukona þannig að það er í nógu að snúast.“ Þá segir hún að lokum að enginn sé ómissandi og gott að sjá góðan eftirmann taka við starfinu og til þess að sinna hálfu starfi til móts við mig hefur Natasa Desnica verið valin. „Ég hef mikla trú á henni til þess.

Hún er skelegg og hefur góða þekkingu á mælingum enda starfað við snefilefnamælingar okkar síðustu ár.“

Okkar aðall okkar stolt

Snæfellsbær

Sigurbjörn ehf. fiskverkun

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

27

„Skemmtilegt að vinna hjá fyrirtæki þar sem hugmyndaauðginni er engin takmörk sett“ Skaginn 3x er hátæknifyrirtæki sem þróar og framleiðir tækjabúnað fyrir matvælaiðnað, einkum og sér í lagi í sjávarútvegi. Á undanförnum árum hefur fyrirtækið kynnt hverja byltingarkennda nýjungina á fætur annarri. „Það sem er svo skemmtilegt við að vinna hjá Skaganum 3X er að finna sköpunarkraftinn og lifa og hrærast í umhverfi þar sem hugmyndaauðginni er engin takmörk sett,“ segir Bylgja Pálsdóttir, markaðsstjóri fyrirtækisins. „Þegar fram kemur hugmynd fer allt af stað – lausna er leitað og að endingu verða til stórkostlegar nýjungar sem bæta gæði, lengja líftíma vörunnar, einfalda flutning á markaði og styrkja sókn inn á arðbærari markaði.“

Alda Áskelsdóttir

Á

undanförnum 2 – 3 árum hefur verið mikill uppgangur hjá Skaganum 3X. Fyrirtækið Skaginn 3X stendur á gömlum merg en það varð til þegar Skaginn hf, Þorgeir og Ellert hf og 3X Technology ehf. sameinuðu krafta sína . “Frá því að félögin þrjú sameinuðu krafta sína hefur mikið vatn runnið til sjávar á skömmum tíma. Skaginn 3X hefur stækkað hratt og nú eru starfsmennirnir orðnir um 300 talsins og vinna þeir á þremur starfsstöðvum, í Reykjavík, á Akranesi og á Ísafirði. Þar fyrir utan hefur fyrirtækinu Skaginn 3X AS verið komið á fót í Noregi.”

Skaginn 3X hefur sérhæft sig í kæli- og vinnslutækni og framleiðir íslaus kælikerfi og sjálfvirk lestarkerfi fyrir fiskveiðiskip og verksmiðjur fyrir vinnslu á uppsjávarfiski. „Það er ekki hægt að segja að lognmolla hafi einkennt starfssemi Skagans 3X undanfarin misseri. Við höfum sett á markað hverja nýjungina á fætur annarri m.a.; SUB-Chilling™ kælitæknina en hún lengir líftíma fersks fisks um fimm til sjö daga. Í vor kynntum við ValuePump™ til sögunnar. Á meðan ValuePump™ dælir fiskinum á milli staða innan vinnslunnar má ná fram margskonar ávinningi; stytta blæðingartíma, flýta kæliferlinu, þvo fiskinn, sótthreinsa hann, sjóða eða frysta,“ segir Bylgja.

Fengu eftirsóttan styrk frá Evrópusambandinu

Það má heyra á tali Bylgju að hún er ákaflega hrifin af nýjustu rósinni í hnappagati Skagans 3X en það eru ekki einungis hún og samstarfsfélagar hennar sem hafa ofurtrú á SEASCANN verkefninu en Evrópusambandið veitti Skaganum 3X veglegan styrk til að vinna að þróuninni. „Við hlutum styrk frá H2020 áætlun Evrópusambandsins og erum ákaflega stolt af því enda er þessi styrkur mjög eftirsóttur og samkeppnin gríðarlega hörð. 1300 fyrirtæki sóttu um styrkinn en

28

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Bylgja Pásdóttir, markaðsstjóri hjá Skaganum 3X.

„Ég er mjög ánægð með að vera komin í þennan bransa aftur.

Starfinu fylgja áskoranir en um leið er það fjölbreytt og skemmtilegt.“

Fjölskyldan nýtur lífsins á Mallorca en þar er Bylgja að stórum hluta alin upp.

einungis 64 hugmyndir þóttu framúrskarandi og þar með styrkhæfar og þar á meðal var okkar hugmynd,“ segir Bylgja og stoltið leynir sér ekki þegar hún heldur áfram: „Það er stórkostlegt að finna að alþjóðasamfélagið hefur trú á því sem við erum að gera og það gefur okkur byr undir báða vængi.“ Bylgja telur að SEASCANN muni ýta undir sjálfbærar veiðar. „Með því að greina aflann strax um borð í veiðiskipunum opnast möguleiki á rekjanleika afurðarinnar allt frá veiðislóð til neytandans, ásamt því að kortleggja veiðislóðir betur. Við erum einnig að vinna að því að þróa SEASCANN þannig að veiðiskip geti sent yfirvöldum nákvæmar upplýsingar um aflann í rauntíma. Þá erum við viss um að tækið hafi mjög jákvæð umhverfis- og samfélagsleg áhrif. Þarna er komið tæki sem mun gera stjórnvöldum víða um heim mögulegt að safna nákvæmum og áreiðanlegum upplýsingum um fiskveiðar. “

„Traustið verður ekki til af sjálfu sér“ Bylgja settist að á Akranesi árið 2017 og ákvað að láta slag standa og knýja dyra hjá Skaganum 3X. „Ég hafði heyrt um fyrirtækið sem hafði þá nýfarið í gegnum sameininguna og mér fannst spennandi tilhugsun að fá að nýta starfskrafta mína hjá þessu öfluga fyrirtæki. Ég ákvað því að láta slag standa, sótti um starf og hér er ég nú.“ Aðspurð segir Bylgja að vinna hjá Skaganum 3X hafi verið samfellt ævintýri. „Ég er mjög ánægð með að vera komin í þennan bransa aftur. Starfinu fylgja áskoranir en um leið er það fjölbreytt og skemmtilegt.“ Hlutverk Bylgju er að sjá um markaðsmál og almannatengsl. „Ég tek þátt í því að kynna nýjar vörur og hugmyndir inn á markaðinn – að markaðssetja þær. Það felast oft miklar áskoranir í því að koma nýjum og byltingarkenndum vörum á markað – vörur sem hafa ekki verið til á markaðnum og eiga engan sinn líka. Við þurfum þá að að kynna þær frá grunni og sannfæra viðskiptavininn um að varan virki í raun og veru eins og við segjum að hún geri. Það gætir stundum vantrúar í garð þess óþekkta til að byrja með, enda er um að ræða gríðarlegar fjárfestingar hjá fyrirtækjunum.

Traustið verður ekki til af sjálfu sér og þá kemur til minna kasta og starfsfólks Skagans 3X, sem býr yfir gríðarlegri þekkingu, að sannfæra viðskiptavininn um ágæti vörunnar. Það er oft erfitt að brjóta ísinn í fyrsta sinn en eftir því sem fyrirtækið verður þekktara verður þessi hluti starfsins auðveldari.“

„Við hlutum styrk frá H2020 áætlun Evrópusambandsins og erum ákaflega stolt af því enda er þessi styrkur mjög eftirsóttur og samkeppnin gríðarlega hörð. 1300 fyrirtæki sóttu um styrkinn en einungis 64 hugmyndir þóttu framúrskarandi og þar með styrkhæfar og þar á meðal var okkar hugmynd,“

„Ég gat ekki gleymt þessum heillandi heimi“

Bylgja er langt frá því að vera hinn hefðbundni Íslendingur sem slitið hefur barnsskónum í heimahögunum. „Ég er alin upp í Dubai, á Tenerife og Mallorca. Pabbi vann hjá Ikea og við fjölskyldan bjuggum þar sem fyrirtækið sendi hann.“ Það er kannski þessi bakgrunnur sem gerir það að verkum að Bylgja kann ef til vill betur að meta það sem Ísland hefur upp á að bjóða en margur sem hér er borinn og barnfæddur – enda segir máltækið að glöggt sé gests augað. „Eftir háskólanám í Bretlandi flutti ég heim til Íslands. Ég fékk vinnu hjá Marel og þar fékk ég fyrst nasaþefinn af þessum bransa. Ég komst fljótt að því að við Íslendingar erum í fararbroddi þegar kemur að nýsköpun í sjávarútvegi. Mér fannst þessi heimur mjög áhugaverður en í hruninu snéri ég mér þó að ferðaþjónustunni. Ég vann þar í sex ár en hugurinn var annars staðar – ég gat ekki gleymt þeim heillandi heimi sem ég kynntist í starfi mínu hjá Marel.“ Bylgja segir það með ólíkindum að 360.000 manna þjóð hafi skapað sér þá stöðu á heimsvísu að vera fremst í flokki þegar kemur að nýsköpun í sjávarútvegi og nýtingu á sjávarafurðum. „Við hjá Skaganum 3X höfum t.d. fengið mörg stór verkefni í Rússlandi og það er ótrúlegt að hugsa til þess að stórþjóð eins og Rússland skuli leita til smáþjóðar langt úti í Atlandshafi eftir tækninýjungum á þessu sviði. Það sýnir okkur hvað við erum virkilega sterk á þessu sviði.“

Föngulegur hópur frá Skaganum 3X á sjávarútvegssýningunni í Brussel.

Flutti til Íslands korter í hrun og sér ekki eftir því Bylgja býr að þeirri reynslu að hafa alist upp í fjölþjóðlegu umhverfi og stundað nám í markaðsfræði í Bretlandi. „Ég get ekki annað sagt en að þessi reynsla komi að góðum notum í því starfi sem ég er í í SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

29

„Það er stórkostlegt að finna að alþjóðasamfélagið hefur trú á því sem við erum að gera og það gefur okkur byr undir báða vængi.“ „Mér finnst mjög gaman að elda og það er mitt helsta áhugamál og hefur verið árum saman. Mér finnst fátt skemmtilegra en að lesa matreiðslubækur og horfa á allskonar matreiðsluþætti.“ dag. Það er mikilvægt að búa yfir góðu menningarlæsi þegar viðskipti eru stunduð á milli ólíkra landa.“ Bylgja hafði hreint ekki ætlað sér að setjast að á Íslandi að námi loknu. „Ég fékk vinnu úti í Bretlandi en fann mig ekki þar. Fjölskyldan mín var tiltölulega nýflutt til Íslands – korter í hrun. Faðir minn sagði mér að það væri frábært að búa á Íslandi. Allt væri á uppleið og mikið um að vera. Ég ákvað að láta slag standa en var ákveðin í að flytja út aftur.“ Bylgja er hins vegar hvergi farin og býr enn á Íslandi nú 13 árum síðar. „Ég hef engan áhuga á að flytja út aftur og sé alls ekki eftir því að hafa flutt heim. Mér líður mjög vel á Íslandi – er í skemmtilegri vinnu og ánægð á Akranesi þar sem ég bý með eiginmanni mínum og á þrjú börn, tvö stjúpbörn og eitt sem við hjónin eigum saman.“ Þegar Bylgja er ekki í vinnunni með hugann við vélar og fiskiðnað eða að huga að fjölskyldunni sinnir hún áhugamálum sínum. „Mér finnst mjög gaman að elda og það er mitt helsta áhugamál og hefur verið árum saman. Mér finnst fátt skemmtilegra en að lesa matreiðslubækur og horfa á allskonar matreiðsluþætti.“ En eins og hjá mörgum öðrum

Bylgja á stóran vinahóp á Mallorca sem henni finnst skemmtilegt að halda sambandi við og hitta reglulega.

eru ferðalög einnig hennar ær og kýr. „Mér finnst alltaf gaman að koma til nýrra landa og kynnast nýrri menningu en þar sem ég er að stórum hluta alin upp á Mallorca þá reyni ég að fara þangað eins oft og kostur er. Þar á ég stóran vinahóp sem mér finnst skemmtilegt að halda sambandi við og hitta reglulega.“ Þrátt fyrir að Bylgja hafi ekki alist upp á Íslandi var landið oft einkennilega nálægt og minnti rækilega á sig eins og dæmin sanna. „Spánverjar flytja mikið inn af saltfiski frá Íslandi og heimurinn er oft svo skemmtilega lítill þegar allt kemur til alls,“ segir Bylgja og hlær: „Foreldrar vinkonu minnar á Mallorca ráku veitingastað og verðlaunadiskurinn þeirra ár eftir ár var saltfiskréttur sem búin var til úr íslenskum saltfiski.“

Okkar aðall okkar stolt

30

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

WWW.KIS.IS

Áslaug I Sveinbjarnardóttir starfar sem rafvirki hjá Curio.

Áslaug tendrar neistann hjá Curio Þegar blaðamaður Sjávarafls kemur inn á kaffistofu hjá sjávarútvegstæknifyrirtækinu Curio ehf. eru prjónar og garn sem kúra úti í horni á eldhúsbekknum það fyrsta sem hann tekur eftir. Þeir eru einhvern veginn í hrópandi mótsögn við þær stórvirku vélar sem standa í röðum í vélasalnum og þá viðteknu hugmyndir sem fólk hefur um hátæknifyrirtæki sem framleiðir vélar fyrir fiskvinnslu. Eigandi prjónanna er rafvirkinn, Áslaug I. Sveinbjarnardóttir. Hún hefur starfað hjá Curio undanfarið eitt og hálft ár þar sem hennar hlutverk er að koma rafmagnsvírunum heim og saman í rafmagnstöflum vélanna.

32

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Alda Áskelsdóttir

C

urio hóf hefðbundna vélaframleiðslu árið 1994 en einbeitir sér nú að því að framleiða fiskvinnsluvélar fyrir hausningu, flökun og roðflettingu. Fyrirtækið setti á markað nýja vélalínu fyrir fiskvinnslur árið 2008 og var henni mjög vel tekið.

Síðan þá hefur tæknifólk Curio og hönnuðir einbeitt sér að því að þróa fiskvinnsluvélar fyrirtækisins enn frekar með það að markmiði að bæta endingu, nýtingu og hraða, auk þess að þróa nýja tækni og vélar. Sú vinna hefur verið farsæl og nýverið kynnti fyrirtækið frumgerð byltingarkenndrar skurðarvélar sem sker klumbubeinið af bolfiski.

Curio fékk 2.3. milljónir evra í styrk frá Evrópusambandinu til að fullgera vélina enda hefur slík vél ekki verið fáanleg hingað til. Klumbubein eru yfirleitt handskorin af fiskinum eða gamlir hausarar nýttir til verksins sem skilar verri nýtingu. Erfitt hefur reynst að manna fiskvinnslur auk þess sem launakostnaður er hár. Það er því fagnaðarefni fyrir fiskvinnslur þegar ný tækni og aukin sjálfvirkni leysir af hólmi mannaflsfrek störf í vinnslunni. Fyrir utan fyrrnefndan ávinning mun nýja vélin auka nýtingu og draga úr matarsóun auk þess sem notkun hennar fylgir minna kolefnisspor. Stór markaður fyrir nýju vélina er fyrir hendi og liggur nær öll Evrópa undir ásamt Bandaríkjunum að nokkru leyti. Klumbskurðarvélin er þó ekki eina nýjungin sem væntanleg er á markað frá Curio því í lok þessa árs og á því næsta verða þrjár til fjórar nýjar vélar kynntar til sögunnar. Það er því augljóst að nóg er um að vera hjá Curio og þeim 50 starfsmönnum sem þar starfa og þar á meðal hjá Áslaugu rafvirkja.

„Stór markaður fyrir nýju vélina er fyrir hendi og liggur nær öll Evrópa undir ásamt Bandaríkjunum að nokkru leyti.”

Vissi ekkert um fiskvinnsluvélar Áslaug er hæstánægð í starfi sínu hjá Curio. Hennar helsta hlutverk er að smíða rafmagnstöflur fyrir vélarnar. „Við erum hins vegar að stækka við okkur núna og byggja nýtt húsnæði og þar vinn ég einnig við að leggja almennar raflagnir.“ Áslaug sem er einkar glaðleg og hláturmild skellir upp úr þegar hún er spurð út í það hvort hún hafi þekkt til sjávarútvegs og fiskvinnslu áður en hún hóf störf hjá Curio. „Ég hafði aldrei stigið fæti mínum inn í fiskvinnslu áður en ég byrjaði hér eða haft nokkur tengsl við útgerð eða sjómennsku. Fyrsta daginn sagði yfirmaðurinn mér að skoða vélarnar þar sem þær stóðu glansandi fínar inni í sal. Ég myndi þá strax skilja hvernig þetta virkaði allt saman,“ segir Áslaug og bætir kímin við: „En það var alls ekki þannig.“ Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar. „Ég sinni stundum útköllum þegar eitthvað bilar í vélunum hjá viðskiptavinum okkar. Mér finnst skemmtilegt að fara í útköllin, hitta fólkið sem vinnur við vélarnar og sjá hvernig þær virka í raun og veru. Þetta er heillandi heimur og stórkostlegt að fylgjast með hvernig hátæknivélarnar leysa mannshöndina af hólmi af mikilli nákvæmni.“

Sjötta konan til að taka sveinspróf í rafvirkjun

Þegar Áslaug útskrifaðist úr grunnskóla var hún ákveðin í því að hún vildi ekki fara í menntaskóla. „Foreldrar mínir réttu mér þá námsskrá fyrir iðnnám og sögðu að ég yrði að velja mér nám þar fyrst ég ætlaði ekki í bóknámsskóla. Þau byggðu hús þegar ég var 11 ára. Bróðir mömmu sem er rafvirki lagði mikið til í húsið. Ég sniglaðist í kringum

Áslaug er kraftmikil kona en þegar hún slakar á grípur hún í prjónana.

hann og fékk að hjálpa aðeins til. Ég hafði því einhverja hugmynd um út á hvað rafvirkjun gekk. Sú iðngrein var því ofarlega í huga mér þegar ég kynnti mér námsframboðið í Iðnskólanum og ég ákvað bara að láta slag standa.“ Áslaug segist alls ekki sjá eftir því að hafa farið í rafvirkjann. „Þetta er mjög fjölbreytt og skemmtilegt starf.“ Áslaug sem lauk sveinsprófi í rafvirkjun árið 1998 frá Fjölbrautarskólanum í Breiðholti var eina konan í náminu öll árin sem hún stundaði það. „Ég held að ég hafi verið sjötta konan sem tók sveinspróf í rafvirkjun.

Núna erum við orðnar um fimmtíu þannig að okkur fjölgar hægt og bítandi. Þessar skýru línur á milli karla- og kvennastarfa hafa sem betur fer eitthvað látið undan síga.“ Áslaug segir að það hafi ekkert truflað hana að vera eina konan í náminu á sínum tíma. „Ég er dálítil strákastelpa í mér. Mér fannst ég því passa betur með þeim heldur en

„Mér finnst skemmtilegt að fara í útköllin, hitta fólkið sem vinnur við vélarnar og sjá hvernig þær virka í raun og veru. Þetta er heillandi heimur og stórkostlegt að fylgjast með hvernig hátæknivélarnar leysa mannshöndina af hólmi af mikilli nákvæmni.“ SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

33

„Ég elska að vera úti í vonskuveðri, að moka snjó og losa fasta bíla með björgunarsveitinni minni.“

stelpunum. Ég var ekki mikið fyrir þetta kvenlega eins og hárgreiðslu, förðun o.s.frv.“ Samnemendur Áslaugar vildu allt fyrir hana gera en hún lærði snemma að setja mörk. „Ég var fljót að koma þeim í skilning um að ég myndi biðja um hjálp ef mig vantaði hana og þeir virtu það.“ Áslaug segir að í rauninni sé það svo að fólk sé ekki stöðugt að velta sér upp úr því af hvaða kyni samstarfsfélaginn sé. „Við erum öll manneskjur og það er það sem skiptir mestu máli – ekki af hvoru kyninu við erum.“

Kominn tími til að verða pínulítð fín dama

Frá því að Áslaug útskrifaðist úr rafvirkjun hefur hún unnið við fjölbreytt störf í iðngrein sinni. „Einn af kostunum við rafvirkjun er að hún hefur upp á svo margt að bjóða – sviðin eru mörg og mjög ólík. Ég var á samningi í Álverinu í Straumsvík hjá Rúnari Pálssyni. Fljótlega eftir að ég tók sveinsprófið fór ég að vinna hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur eða Orkuveitunni eins og fyrirtækið heitir núna. Þar fékk ég að spreyta mig á hinum ýmsu sviðum en endaði að lokum uppi í Hellisheiðarvirkjun. Þar vann ég með stóra og þunga rafmagnskapla og var mikið úti. Ég nennti ekki að vera í drullu og skít lengur þannig að ég ákvað að skipta um starf og sótti um hjá Curio,“ segir Áslaug og skellir upp úr þegar hún bætir við: „Mér fannst kominn tími til að verða pínulítið fín dama – eða allavega reyna það!“ Þegar Áslaug hóf störf hjá Curio má eiginlega segja að hún hafi farið frá einum endanum til annars því nú vinnur hún aðallega með fína víra, tövutækni og samskiptaeiningar. Á meðan Áslaug vann í Hellisheiðarvirkjun starfaði hún hins vegar í fyrsta sinn með annari konu sem var rafvirki. „Það var hún Kristín Birna. Ég held að hún sé nú yfir rafmagnsmálunum hjá virkjuninni. Mig minnir að í fyrra hafi hún orðið fyrsti kvenkyns rafvirkjameistarinn til að útskrifa konu sem svein í rafvirkjun.“

þau verða stór. Og því miður er það oftast svo að það er gríðarleg pressa á börnin að velja bóknám. „Pabbi var stúdent frá Verslunarskólanum og spurði mig hvort ég vildi ekki feta í hans fótspor. Ég var hins vegar ákveðin í að fara ekki í menntaskóla og hann virti skoðanir mínar.“ Áslaug segir grátlegt hversu mikil áhersla sé lögð á bóknám í íslensku samfélagi. „Iðnnám er alvöru nám og samfélagið þarf á iðnaðarmönnum að halda. Ég man alveg eftir því að fólk sagði við mig: „Ætlar þú BARA í rafvirkjann?“ Áslaug ákvað þó að loka ekki neinum dyrum ef hana skyldi langa í háskólanám þegar fram í sækti og hélt áfram námi í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti í beinu framhaldi af rafvirkjanum. „Ég tók stúdentspróf af handíðabraut. Mér fannst það hagnýtt nám. Ég gæti þó allavega faldað buxur í framtíðinni skammlaust.“

Skemmtilega ólík áhugamál Áslaug er greinilega ólíkindatól sem fer sínar eigin leiðir. Áhugamálin hennar eru skemmtilega ólík. „Ég nýt þess að prjóna en prjónana nota ég til að slaka á. Mér finnst líka gaman að hjóla og geri mikið af því. Ég hef til að mynda tekið þátt í WOW-inu þrjú ár í röð - og það er alltaf jafn skemmtilegt. En þar með er ekki allt upptalið því Áslaug er líka í Björgunarsveitinni Kyndli í Mosfellsbæ. Ég var í björgunarsveitinni áður en ég átti börnin en tók mér frí á meðan þau uxu úr grasi. Um leið og ég fór að verða frjálsari þá kveiknaði löngunin til að byrja að starfa aftur í björgunarsveit.“ Áslaug lét ekki þar við sitja og skráði sig til leiks á ný ásamt krökkunum sínum. „Ég fór rólega af stað - fór ekki í útköll til að byrja með heldur var í húsi og hjálpaði til við að skipuleggja og aðstoða.“ Áslaug undi sér hins vegar ekki lengi í þeirri stöðu. „Ég horfði löngunaraugum á eftir liðinu þegar það fór út. Mig langaði að fara líka.“ Áslaug sem greinilega er kraftmikil og lætur verkin tala var fyrr en varði komin út í bylinn og ófærðina. Þegar blaðamaður lætur í ljós efasemdir um að það geti varla verið eftirsóknarvert að berjast við brjálað veður í stað þess að sitja inni við skipulagningu stendur ekki á svari hjá Áslaugu. „Það er einmitt það sem mér finnst svo æðislegt. Ég elska að vera úti í vonskuveðri, að moka snjó og losa fasta bíla með björgunarsveitinni minni.“

„Ég held að ég hafi verið sjötta konan sem tók sveinspróf í rafvirkjun.

Núna erum við orðnar um fimmtíu þannig að okkur fjölgar hægt og bítandi.

Iðnnám er alvöru nám Áslaug er Reykvíkingur í húð og hár – og hefur alið allan sinn aldur í borginni. „Ég er elst fjögurra systkina. Pabbi var viðskiptafræðingur en mamma var heima með okkur krakkana langt fram eftir aldri.“ Foreldrar hafa oft háleitar hugmyndir um hvað börnin þeirra eiga að verða þegar

34

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Elfa Hrönn Valdimarsdóttir lætur ekkert stoppa sig

Elfa Hrönn Valdimarsdóttir er annar eiganda fyrirtækisins KAPP ehf. en hún og eiginmaður hennar Freyr Friðriksson, eiga og reka fyrirtækið. Þau hafa um langt skeið verið í fyrirtækjarekstri en þegar sonur þeirra veiktist alvarlega árið 2006 og lést í kjölfar veikindanna ákváðu þau að selja fyrirtækið sem þá hét Egill Vélaverkstæði ehf. Sex árum síðar bauðst þeim hins vegar að kaupa fyrirtækið aftur en þá varð KAPP til. Síðan þá hefur fyrirtækið vaxið og dafnað og sér ekki fyrir endann á þeirri þróun. Elfa Hrönn starfaði áður sem kennari en gekk alfarið til liðs við KAPP árið 2015. „Ég sé um bókhalds- og starfsmannamál. Mér finnst hver dagur í vinnunni skemmtilegur og ekki skemmir fyrir að ráða sér sjálfur.“

36

„Mér finnst starfið bæði skemmtilegt og fjölbreytt. Það er enginn dagur eins“.

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

KAPP vex og dafnar

Alda Áskelsdóttir

S

aga fyrirtækisins KAPP ehf. hefst árið 2006 en teygir þó rætur sínar áratugi aftur í tímann þar sem upphaf fyrirtækisins má rekja til þess að eigendur KAPP, Freyr Friðriksson og Elfa Hrönn Valdimarsdóttir, keyptu árið 2000 eitt af elstu vélaverkstæðum landsins – Egil Vélaverkstæði ehf. „Ég var tvítug og maðurinn minn 22 ára þegar við ákváðum að kaupa vélaverkstæðið. Hann var alltaf ákveðinn í að verða sinn eigin herra enda held ég að hann gæti ekki unnið hjá öðrum,” segir Elfa Hrönn og skellir upp úr þegar hún bætir við: „Hann er bara þannig persónuleiki.” Elfa Hrönn segir að fyrstu árin hafi hún lítið komið að rekstrinum með beinum hætti. Hún hafi þó að sjálfsögðu fylgst náið með enda ekki óalgengt að koddahjalið hafi snúist um fyrirtækið. „Til að byrja með rákum við Egil Vélaverkstæði með hefðbundnum hætti – þ.e. lögð var áhersla á véla- og rennismíði en fljótlega bættum við þjónustuhluta við þar sem við unnum mjög mikið meðal annars fyrir fyrirtæki Norvikur.“ Á þessum árum stundaði Elfa Hrönn nám við Kennaraháskóla Íslands og börnin bættust við eitt af öðru og lífið virtist leika við þau hjón en þá dundi áfall yfir. „Árið 2006 veiktist eins og hálfs árs gamall sonur okkar mjög alvarlega en hann fékk mjög illvígt krabbamein. Þetta var erfiður tími og úr varð að við seldum Norvik fyrirtækið. Freyr hélt þó áfram að vinna hjá fyrirtækinu og sá um reksturinn eins og kostur var.“ Árið 2012 bauðst hjónunum hins vegar að festa kaup á fyrirtækinu aftur. „Við höfðum stofnað litla heildsölu árið 2007 sem seldi holuskera og annan búnað fyrir golfvelli og heildsöluna kölluðum við KAPP. Við ákváðum að halda því nafni og þannig fékk gamla nýja fyrirtækið okkar nafnið KAPP ehf.“

Frá því að hjónin tóku við fyrirtækinu að nýju hefur rekstur þess vaxið og dafnað. „Við bættum ýmsum nýjungum við í reksturinn, þar á meðal þjónustu við kælibúnað og með því komum við fleiri stoðum undir rekstur fyrirtækisins. Við erum þó enn véla- og renniverkstæði en kæliþjónusta er stór þáttur í starfseminni. Við seljum og sjáum um kælibúnað fyrir fiskvinnslur, skip, gáma og verslanir svo eitthvað sé nefnt.“ Árið 2015 keypti KAPP svo fyrirtækið Optimar Ísland ehf., sem enn opnaði breiðari aðgang að útgerðinni og fiskvinnslunni bæði hér heima og á erlendri grundu. „Við framleiðum nú og seljum OPTIM-ICE kælibúnaðinn og það má segja að sá búnaður sé flaggskip okkar. „Þessar vélar gera það að verkum að veiðiskip þurfa ekki lengur að taka ís með sér á miðin til að kæla aflann. OPTIM-ICE kælivélin framleiðir ískrap úr sjó sem síðan er settur yfir fiskinn og þannig bæði helst hann kaldur og kælihraðinn er mikill.“ Elfa Hrönn segir að OPTIM-ICE búnaðurinn þyki mjög góður og er búnaðurinn seldur víða um heim. „Ísþykknivélarnar okkar þykja gefa mjög hraða kælingu og eignleika sem fara mjög vel með hráefnið. Í nýjustu vélunum okkar eru einnig forkælar sem þýðir enn meiri afköst, auk þess sem sjálfvirkir lokar skammta sama ísmagni í hvert fiskikar o.s.frv. Fyrir landvinnsluna framleiðum við svo forkæla sem kælir vatn niður í 0 gráður sem er kjörhitastig og þannig rofnar kæliferlið ekki – allt frá veiðum til vinnslu. Ávinningur viðskiptavinanna skilar sér í að fiskurinn helst lengur ferskur – eða eins og sagt er; hillulífið í versluninni verður lengra.“ OPTIM-ICE búnaðinum hefur verið vel tekið hér á landi sem og erlendis. „Við höfum selt fjölmargar vélar og nú er svo komið að stór hluti tekna okkar kemur erlendis frá.

Rússland hefur komið sterkt inn undanfarið og við fengið stór verkefni hjá þeim og svo hefur Ameríkumarkaður verið að opnast fyrir okkur en þar stofnuðum við fyrirtækið KAPP USA með Lárusi manni frænku minnar en þau búa þar.“

Bjóða nú upp á heildstæða vörulínu

„Við framleiðum nú og seljum OPTIMICE kælibúnaðinn og það má segja að sá búnaður sé flaggskip okkar. „Þessar vélar gera það að verkum að veiðiskip þurfa ekki lengur að taka ís með sér á miðin til að kæla aflann.“

Segja má að eigendur KAPP hafi svo lokað hringnum árið 2018 þegar þeir keyptu fyrirtækið Stáltech ehf. Stáltech er fyrirtæki sem hefur undanfarin ár nær eingöngu smíðað úr ryðfríu efni og þjónustað fiskvinnslur, kjötvinnslur og aðrar greinar matvælaiðnaðarins. Þá framleiddi fyrirtækið jafnframt færibönd, kæli- og uppþíðingarkör fyrir sjávarútveginn ásamt því að sinna sölu og þjónustu á fiskvinnsluvélum frá Pisces. „Með kaupunum styrkjum við KAPP sem verður enn öflugra þjónustu- og framleiðslufyrirtæki á sviði véla-, kæli- og renniverkstæðis.

Við sjáum mikil tækifæri í að auka enn frekar framleiðslu og þjónustu við sjávarútveginn og matvælaiðnaðinn í heild sinni. Við getum nú boðið upp á heildarpakka fyrir sjávarútvegsfyrirtæki - allt frá smíði á færiböndum og snyrtilínum til kælingar og frystingar. Við sjáum mikla hagræðingu í þessu bæði fyrir okkur og viðskiptavini okkar.“

Hætti að kenna og gekk til liðs við KAPP

Árið 2015 ákvað Elfa Hrönn að segja alfarið skilið við kennslu og ganga þess í stað til liðs við KAPP með formlegum hætti. „Ég sé um launavinnslu, einfaldara bókhald og starfsmannamál.“ Nú kynnu einhverjir að reka upp stór augu og hugsa með sér að það geti nú ekki verið farsælt að hjón vinni á sama vinnustað og séu þar af leiðandi saman meira og minna allan sólarhringinn. „Þetta gengur mjög vel hjá okkur, kannski vegna þess að Freyr er mjög mikið á ferðinni, bæði hér heima og erlendis þar sem hann tekur þátt í sölu- og kynningarstarfi fyrirtækisins,“ segir Elfa Hrönn og hlær: „Við erum því ekkert allt of mikið saman – kannski minna en mörg önnur hjón.“ Elfa Hrönn segir

Elfa fer á fjöll í 3 daga á hverju sumri með hressum hópi kvenna og það finnst henni mjög endurnærandi.

„Ávinningur viðskiptavinanna skilar sér í að fiskurinn helst lengur ferskur – eða eins og sagt er; hillulífið í versluninni verður lengra.“ SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

37

Elfa og Freyr eru mikið fjölskyldufólk. Elfa segir að fjölskyldan og samvera með henni sé eitt af hennar aðal áhugamálum.

að hún kunni mjög vel við sig í vinnunni hjá KAPP. „Mér finnst starfið bæði skemmtilegt og fjölbreytt. Það er enginn dagur eins. Ég hef líka aðeins tekið þátt í sölu – og kynningarstarfinu hér heima og ég hef gaman að því. Freyr er hins vegar svo mikið í burtu að ég hef ekki farið mikið erlendis. Það þarf einhver að sinna fjölskyldunni.“ Elfa Hrönn og Freyr hafa eignast fjóra syni. „Þrír þeirra eru enn hjá okkur. Sonur okkar sem veiktist svo alvarlega árið 2006 af völdum krabbameins lést ári eftir að hann greindist með sjúkdóminn.“ Eins og gefur að skilja fylgdi veikindunum og sonarmissinum mikil sorg og álag. „Við áttum þá fyrir elsta son okkar en hann var þriggja ára þegar bróðir hans greindist með krabbamein. Við dvöldum úti í Svíþjóð í nokkra mánuði þar sem sonur okkar gekkst undir beinmergshreinsun en því miður tók krabbameinið sig aftur upp og var þá ólæknandi.“ Elfa Hrönn segir erfitt að ganga í gegnum harmleik sem þennan. „Maður veit aldrei hvað lífið bíður uppá og maður verður bara að læra að lifa með þessu. Það er ekkert annað í boði.“

Komin til að vera Aðspurð segist Elfa Hrönn ekki sjá fyrir sér að snúa aftur til kennslustarfa. „Þar sem Freyr er mikið erlendis var það heilmikið púsluspil að láta hlutina ganga upp þegar kom að sonum okkar. Kennslustarfið er þess eðlis að það er erfitt að fá frí á starfstíma skóla. Núna stjórna ég mér meira sjálf og ræð t.d. hvenær ég tek frí en á móti kemur vinn ég meira á sumrin en áður. Starfsfólkið gengur fyrir þegar kemur að sumarfríum – þannig að við mætum svolítið afgangi, sérstaklega Freyr. Það þarf að greiða reikninga og laun þó að það sé sumar en ég reyni að sinna þessari vinnu meira heiman frá yfir sumartímann enda erum við enn með ung börn en yngsti sonur okkar er átta ára.“ Elfa Hrönn segir að lífið hjá henni snúist enn sem komið er mikið um fjölskylduna

38

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

„Sjávarútvegur hefur skipað stóran sess hjá föðurfjölskyldunni minni og því hef ég frá blautu barnsbeini haft tengingu þangað þó ég hafi sjálf ekki starfað beint við hann fyrr en kannski núna. Pabbi átti lengi Sómabát og ég fór reglulega með honum á sjóinn sem krakki.” og fyrirtækið og því sé hún ekki dugleg að sinna áhugmálum sínum eins og er. „En á hverju sumri geng ég á fjöll í 3 daga með hressum hópi kvenna og það er mjög endurnærandi. Svo er fjölskyldan auðvitað eitt af áhugamálum mínum og samvera með henni. Við erum dugleg að vera saman í bústaðnum og gera skemmtilega hluti saman. Við reynum líka að ferðast þar sem okkur þykir það skemmtilegt en það áhugamál sem helst hefur setið á hakanum eru skíðin. Ég er úr mikilli skíðafjölskyldu en eins og er hef ég ekki gefið mér mikinn tíma til að iðka skíðaíþróttina.“ Bæði Freyr og Elfa hafa sterk tengsl við sjóinn og sjávarútveginn. ”Freyr er frá Vestmannaeyjum en þó ég sé alin upp í Árbænum er pabbi frá Hnífsdal. Sjávarútvegur hefur skipað stóran sess hjá föðurfjölskyldunni minni og því hef ég frá blautu barnsbeini haft tengingu þangað þó ég hafi sjálf ekki starfað beint við hann fyrr en kannski núna. Pabbi átti lengi Sómabát og ég fór reglulega með honum á sjóinn sem krakki.”

Inn í framtíðina Á Dalvík er að rísa 9.000 fermetra hátæknihús. Þar verða framleiddar fyrsta flokks fiskafurðir til að mæta breytilegum þörfum neytenda á kröfuhörðustu mörkuðum heims.

Við hlökkum til að stíga þetta risaskref með Dalvíkingum og öðru starfsfólki okkar.

Markmiðið er að auka verðmæti íslensks sjávarfangs og tryggja stöðu Samherja í fremstu röð matvælaframleiðenda í heiminum.

www.samherji.is

Með áhuga á samfélaginu í blóðinu ,,Maður verður að geta sest niður og virkilega hlustað”

40

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Sigrún Erna Geirsdóttir

Katrín Sigurjónsdóttir, sveitar- og hafnastjóri á Dalvík, segist alltaf hafa haft mikinn áhuga á félagsmálum og mannlegum samskiptum. Nám við Samvinnuskólann á Bifröst og seinna meir nám í markþjálfun hafi undirbúið sig vel fyrir framkvæmdastjórn sjávarútvegsfyrirtækis og sveitastjórnarstörfin.

Mikil reynsla Katrín tók við stöðu sveitarstjóra í júní 2018 og hefur því verið rúmt ár í starfi. Er hún oddviti B-lista framsóknarmanna og óháðra og var ráðin sem sveitarstjóri til fjögurra ára. Þetta er þó ekki í fyrsta sinn sem Katrín sinnir sveitastjórnarmálum því áður hafði hún unnið fyrir Dalvíkurbyggð á árunum 1994-2004 í sveitarstjórn. ,,Ég hef alltaf haft áhuga á mannlífi og fólki,” segir Katrín og brosir. ,,Ég tók mér samt hlé í fjórtán ár og einbeitti mér að fyrirtækinu Sölku þar sem ég var framkvæmdastjóri en þegar ég dreif mig í framboð vaknaði aftur áhuginn á að starfa fyrir samfélagið og íbúana. Ég fann mjög snemma hjá mér áhuga á þessum málum og held að samvinnuhugsunin sé mér meðfædd. Ég var í ungmennafélagi, keppti og var þjálfari á tímabili. Ég var líka mikið í félagsmálum og í stjórnum t.d.Umf. Reynis á Árskógsströnd og UMSE áður en ég fór í pólitík.”

Gott að vera í Samvinnuskólanum Katrín var í Samvinnuskólanum á Bifröst á árunum 1984-1986 og segir það hafa undirbúið sig vel fyrir þau störf sem hún hefur sinnt síðan. Í Samvinnuskólanum var heimavist og voru teknir inn c.a 30 nemendur á ári þannig að nemendahópurinn var lítill og samheldinn. Hún lauk svo stúdentsprófi frá skólanum 1988. ,,Félagsmál voru mjög áberandi í skólanum og þar fékk ég líka kennslu í fundasköpum og ræðumennsku, viðskiptafræðigreinum, bókhaldi, samvinnufræðum og fleiru. Það var líka farið að kenna á tölvur á þessum tíma. Í skólanum var frábær andi og þarna urðu til vinabönd fyrir lífstíð. Ég kynntist líka manninum mínum þarna, Hauki Snorrasyni, frá Krossum á Árskógsströnd.” Katrín

býr því að þessari fjölbreyttu menntun en segir að uppeldið hafi líka haft mikið að segja. ,,Heima var mikið rætt um heimsmálin og það sem var efst á baugi í samfélaginu. Foreldrar mínir höfðu alltaf áhuga á lífinu og tóku þátt í nefndarstörfum og ábyrgðarstörfum sem þau voru beðin um að sinna í samfélaginu.”

Úr sveit í sjávarpláss Katrín er frá Glitstöðum í Borgarfirði og að sögn hefði hún örugglega getað plumað sig vel sem bóndi. Eftir Samvinnuskólann lá leiðin hins vegar með kærastanum norður á Árskógsströnd og til Dalvíkur. Þar gekk hún inn í starf í sjávarútvegsfyrirtæki og eftir það varð ekki aftur snúið. Lífið fyrir norðan átti vel við hana og í dag eiga þau þrjú börn og fjögur barnabörn. Árið 1994 fór Katrín til starfa hjá Sölku-Fiskmiðlun, þar sem hún vann til 2018. ,,Ég byrjaði sem almennur starfsmaður á skrifstofu en tók við sem framkvæmdastjóri 2004,” segir Katrín. Salka er útflutningsfyrirtæki með fiskafurðir og hefur mesta áherslan verið á þurrkaðar fiskafurðir fyrir Nígeríu. Þrátt fyrir að viðskiptaheimur sjávarútvegs sé almennt talinn frekar karllægur segist Katrín þó aldrei hafa fundið fyrir því nema kannski í byrjun starfsins. ,,Nígeríumenn voru ekki vanir því að kona væri að stússast í þessu en þeir vöndust því fljótt og þetta gekk allt mjög vel sem betur fer enda átti ég eftir að koma þangað yfir þrjátíu sinnum. Ég man að það var smá menningarsjokk fyrir mig að koma þangað fyrst. Maður lendir í Lagos og fer svo strax inn í land að hitta viðskiptavini. Þar er maður á fullu allan tímann og í vélinni á leiðinni til Lagos aftur átta ég mig á því að ég var ekki bara eina hvíta manneskjan í vélinni heldur næstum eina konan líka. Ég hafði haft allt of mikið að gera fram að þeim tímapunkti til þess að spá eitthvað í þetta og tók svo sem ekkert eftir því inni í landinu. Í þessum ferðum er maður mikið á markaðnum og þar var þetta líka skrýtið stundum. Ég var oft eina hvíta manneskjan þar og svo er ég rauðhærð í þokkabót. Það var mikið horft á mig og litlir krakkar voru stundum dauðhræddir við mig og fóru að gráta! Sennilega héldu þau að ég væri vofa! Mörg voru samt forvitin líka og vildu fá myndir af sér með mér.”

Mikilvægt að hlusta á aðra Eftir tuttugu og fjögur ár hjá Sölku langaði Katrínu hins vegar að breyta til. Börnin hafi verið að mestu farin að heiman, hún að nálgast fimmtugt og því staðið á tímamótum. ,,Maður spyr sig eftir svona langan tíma á sama stað, og samt svo mikið eftir af starfsævinni, hvort mann langi til þess að gera það sama áfram eða eitthvað annað. Ég var líka búin að gefa Sölku allt það sem ég gat og mér fannst að fyrirtækið gæti betur nýtt ný tækifæri með nýju fólki og nýju blóði. Þannig að ég gekk út glöð og hamingjusöm.” Eftir að hafa spáð í hvað hún vildi taka sér fyrir hendur

Katrín ásamt eiginmanni sínum Hauki Snorrasyni frá Krossum. Hann rekur fyrirtækið Samleið sem er innflutningsfyrirtæki á aðföngum, aðallega fyrir sjávarútveg.

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

41

Katrín Sigurjónsdóttir, sveitarstjóri í Dalvíkurbyggð.

Ljósmynd: Dalvíkurbyggð

ákvað hún að fara í markþjálfunarnám sem hún lauk um vorið 2018. ,,Það gaf mér rosalega mikið, þetta er svo gott fyrir mann jafnvel þótt maður sé ekki að fara að starfa sem markþjálfi. Maður nýtir menntunina svo vel sér til framdráttar og innri skoðunar. Þarna fær maður tæki sem hjálpa manni að horfa fram á veginn og sjá sjálfan sig í mismunandi aðstæðum. Í náminu skoðar maður sjálfan sig alveg í grunninn. Hvað langar mig til að gera og hvaða leiðir hef ég til þess að fara þangað. Námið gefur manni tæki til þess að nota í mörgum aðstæðum í daglega lífinu og maður lærir að hlusta á fólk og virkilega heyra hvað það hefur að segja.

Allt of oft er maður að tala við einhvern og maður sér að viðkomandi er hugsa um eitthvað allt annað á meðan. Það er hins vegar svo mikilvægt að setjast niður og einbeita sér að því að hlusta. Það er líka svo áhugavert að heyra hvað fólk er að segja! Það verður að gefa sér tíma og tækifæri til þess, sá kostur að geta hlustað verður ekki ofmetinn. Námið hefur því nýst mér mjög vel því það er mitt daglega brauð að eiga í samskiptum við fólk. Maður hlustar á erindi og ólík viðhorf, um ólík málefni, og setur sig inn í aðstæður fólks. Það er í rauninni starf mitt. Auðvitað leiða ekki öll samtöl til bestu niðurstöðu fyrir alla en það er mikilvægt að setja sig inn í allar aðstæður. Það á alltaf að bera virðingu fyrir skoðunum annarra.

er auðvitað þjóðvegur til Grímseyjar með ferjunni. Þess fyrir utan er hér mikil þjónusta við sjávarútveg og nú er verið að byggja hér risastórt fiskiðjuver Samherja. Það hefur þess vegna verið mikið líf við Dalvíkurhöfn undanfarna mánuði sem kallar á mikla uppbyggingu og framkvæmdir. En við erum með frábært starfsfólk við hafnirnar sem sinnir daglegu umfangi og stjórnun.”

Katrín hefur í mörgu að snúast þessa dagana því á haustin er verið að vinna að fjárhagsáætlun næsta árs og nú er verið að vinna að þriggja ára áætlun á sama tíma. Maður spyr sig hvort hún hafi einhvern frítíma? ,,Frítíminn rennur mikið saman við starfið, maður er alltaf í vinnunni,” segir Katrín og hlær. ,,Ég fer á viðburði á kvöldin og um helgar og ég hef líka áhuga á því. Ég hef gaman að því að umgangast fólk og taka þátt í lífinu í sveitarfélaginu. Þetta eru langir vinnudagar en skemmtilegir. Það er ekki hægt að ráða sig í svona stöðu og stimpla sig inn átta á morgnana og út klukkan fjögur á daginn. Enda ræður þannig þenkjandi fólk sig ekki í svona starf!”

Gott samstarf sveitastjórna Á sama tíma og Katrín var í markþjálfanáminu fór hana að langa til þess að fara aftur út í sveitastjórnarmál. Þar sem hún fann fyrir áhuga annarra á því að hún gerði það lét hún slag standa og varð oddviti B-listans sem leiddi hana í sveitastjórastarfið á síðasta ári. Katrín segir að sveitarstjórastarfið sé fjölbreytt og hafi upp á margt að bjóða. Eitt af því áhugaverðasta að mati hennar sé góður andi í sveitarstjórninni og þétt og gott samstarf sveitastjórna í Eyjafirði og Þingeyjasýslu. ,,Þegar ég var í sveitastjórnarstörfum hér áður tók ég ekki mikinn þátt í svona samstarfi en í minni stöðu í dag er maður í reglulegum samskiptum við aðra sveitastjórnarmenn, sem er mjög áhugavert og skemmtilegt.

Núna erum við að vinna að því að sameina Eyþing, samband sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, og atvinnuþróunarfélögin í sýslunum tveimur. Þetta hefur oft verið rætt í gegnum árin en ferlið hefur aldrei náð jafn langt og núna fer þetta vonandi að skýrast.”

Þrjár hafnir Í sveitafélaginu eru reknar þrjár hafnir; á Dalvík, á Árskógssandi og á Hauganesi, svo það er í mörg horn að líta. ,,Það er t.d mikil ferðamannaumferð um Hauganeshöfn því þar er mikil hvalaskoðun með tilheyrandi umferð. Á Árskógssandi er svo Hríseyjarferjan og landanir smábáta. Á Dalvík er hvalaskoðun sömuleiðis mikil og hér

42

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Katrín með barnabörnum.

Mennt er máttur Kristín Njálsdóttir er framkvæmdastjóri fræðslusjóðsins Sjómenntar.

Alda Áskelsdóttir

Það var ekki beinlínis brennandi áhugi á sjávarútvegi sem varð til þess að „sveitastelpan” Kristín Njálsdóttir sótti um stöðu framkvæmdastjóra fræðslusjóðsins Landsmenntar – og þar með Sjómenntar, fræðslusjóðs sjómanna og sjávarútvegsfyrirtækja. Hún hefur hins vegar ómældan áhuga á menntamálum og öllu því sem að manneskjunni snýr, enda er hún bæði félagsráðgjafi og menntunar- og uppeldisfræðingur að mennt. Hún segir það forréttindi að fá að stýra sjóði sem miði að því að efla almennt starfsfólk fyrirtækja og veita því tækifæri til að mennta sig og þróast í starfi. „Það sem gerir starfið svo enn skemmtilegra eru samskiptin við alla þá starfsmenn og forsvarsmenn fyrirtækja sem sækja til sjóðsins.”

L

andsmennt er fræðslusjóður Samtaka atvinnulífsins og verkafólks á landsbyggðinni. Aðildarfélög sjóðsins eru 16 og er þar um að ræða stéttarfélög innan Starfsgreinasambands Íslands. Þar fyrir utan heldur Landsmennt utan um þrjá aðra sjóði, Ríkismennt, Sveitamennt og Sjómennt. „Allir sjóðirnir styrkja bæði fyrirtæki/stofnanir og einstaklinga til náms og námskeiðahalds.

Sjómennt er fræðslusjóður sjómanna og er markmið hansað treysta stöðu félagsmanna aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands á vinnumarkaði með því að gefa þeim kost á að efla og endurnýja þekkingu sína og gera þá hæfari til að takast á við ný og breytt verkefni hjá þeim útgerðarfyrirtækjum sem þeir starfa hjá,” segir Kristín og bætir við: „Þeir sem geta sótt um styrk í sjóðinn eru hásetar og bátsmenn á íslenskum fiskiskipum. Þar fyrir utan geta útgerðir og fiskvinnslufyrirtæki sótt um styrki vegna námskeiða eða fræðslu fyrir þennan hóp.”

Styrkir bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki

Kristín segir mikilvægt að veita starfsfólki tækifæri til að sækja menntun af ýmsu tagi – það gagnist bæði fyrirtækjunum og starfsmanninum.

Það skili hæfari og ánægðari starfsmanni sem leiði til betri starfsanda og jákvæðari fyrirtækjamenningar. „Það starfsfólk sem á aðild að sjóðnum getur sótt um styrki til að stunda nám af ýmsu tagi. Það yrði langur listi ef ég ætti að telja upp alla þá fræðslu, öll þau námskeið eða það nám sem sjóðurinn hefur styrkt í gegnum tíðina. Aðildarfélagi getur sótt um styrk til að sækja starfstengt nám, almennt nám til eininga, ásamt að sækja fjölbreytt námskeið sem nýtast í lífi og starfi. Innan þessa rúmast nánast flest það sem hugurinn girnist.” En það eru ekki einungis einstaklingar sem geta sótt um styrki í sjóðinn heldur einnig fyrirtæki í sjávarútvegi. „Fyrirtækin geta sótt um styrki til að standa fyrir vinnustaðatengdu námi. Þetta geta verið námskeið sem t.d. snúa að öryggi um borð í skipum, skyndihjálp, gæðastjórnunarnámskeið sem tengjast meðhöndlun matvæla, lyftaranámskeið og svo mætti lengi telja. Þá er ekki óalgengt að fyrirtæki sendi lykilstarfsmenn sína til að sækja nám til að mynda hjá Fisktækniskóla Íslands í Grindavík eða Tækniskólanum og geta þau þá sótt um styrk fyrir allt að 75% af kostnaði náms.“

Raunfærnimatið opnaði nýjar gáttir

Eitt af þeim verkefnum sem Kristín er hvað ánægðust með að hafa komið á koppinn með stjórn sjóðsins er verkefnið Sjósókn. „Við settum af stað stórt verkefni fyrir þremur árum sem við kölluðum Sjósókn. Í því fólst ýmislegt sem varðaði endur- og símenntun háseta og bátsmanna og þar á meðal var svokallað raunfærnimat sem unnið var í samstarfi við Símenntunarmiðstöðvar víða um land og hélt Símenntunarmiðstöð Eyjafjarðar utan um verkefnið,” segir Kristín og bætir við: „Raunfærnimat gengur út á að meta þekkingu og reynslu einstaklinga sem hluta af ákveðnu námi. Þannig þarf t.d. sá sem hefur starfað sem netagerðarmaður til margra ára ekki að taka námið frá

„Þeir sem geta sótt um styrk í sjóðinn eru hásetar og bátsmenn á íslenskum fiskiskipum. Þar fyrir utan geta útgerðir og fiskvinnslufyrirtæki sótt um styrki vegna námskeiða eða fræðslu fyrir þennan hóp.”

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

43

Sjómennt er fræðslusjóður bátsmanna og háseta á íslenskum fiskiskipum. Þar fyrir utan geta útgerðir og fiskvinnslufyrirtæki sótt um styrki vegna námskeiða eða fræðslu fyrir þennan hóp. Veittur er styrkur til að sækja starfstengt nám, almennt nám til eininga, ásamt að sækja fjölbreytt námskeið sem nýtast í lífi og starfi.

grunni vilji hann afla sér starfsréttinda á því sviði. Hann fær þess í stað reynslu sína og þekkingu metna og bætir svo við því sem upp á vantar.

Einstaklingum hefur til að mynda staðið til boða að taka raunfærnimat í greinum eins og fisktækni, fiskveiðum, netagerð, skipstjórn og í ýmsum iðngreinum innan verkefnisins Sjósóknar.“ Raunfærnimatið getur virkað mjög hvetjandi og orðið til þess að starfsmenn verði sér úti um fullgild starfsréttindi í þeirri grein sem þeir hafa starfað við. „Þeir sjá að þeir kunna ýmislegt fyrir sér sem þeir fá metið til eininga og eiga því jafnvel ekki mjög langt í land með að afla sér fullgildra starfsréttinda.“ Þessi möguleiki að fá starfsareynslu metna hefur skilað mjög góðum árangri. „Fjölmargir hafa nýtt sér raunfærnimatið og svo í framhaldi sótt um styrk til Sjómenntar til að stunda nám í greininni sem hugurinn stóð til.“ Kristín segir að mikilvægt sé að fyrirtækin taki þátt í verkefni eins og þessu. „Þegar við hófum átakið fengum við fyrirtæki í lið með okkur en það er mjög áríðandi að þau taki þátt og hvetji starfsfólk sitt og skapi góða umgjörð. Samherji fyrir norðan var t.d. eitt þeirra fyrirtækja sem tók mjög virkan þátt í þessu með okkur og hvatti starfsfólk sitt til mennta.“ Núna þremur árum seinna er starfsfólk/ sjómenn Samherja enn að skila sér í nám. „Þetta er gott dæmi um þegar vel tekst til.“

Fræðslustjóri að láni

Þeir starfsmenn sem eiga aðild að Sjómennt hafa verið duglegir að sækja um styrki og nýta rétt sinn – og í raun sé hlutfallið hátt miðað við það sem gengur og gerist hjá sambærilegum fræðslusjóðum.

Fyrirtækin hafa ekki verið jafn ötul og einstaklingarnir að sækja í sjóðinn. „Þau mættu vera áhugasamari um að sækja í styrki hjá sjóðnum. Ég legg mig fram við að heimsækja fyrirtækin og kynna það sem stendur til boða enda er það samtalið – maður á mann sem virkar alltaf best. Við bjóðum fyrirtækjunum einnig upp á það sem við köllum Fræðslustjóri

44

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

að láni. Í því felst að við gerum samning við fyrirtækið og ráðgjafa sem gerir þarfagreiningu á því hvers konar fræðsla henti fyrirtækinu og starfsmönnum þess best. Í kjölfar þess er svo gerð fræðsluáætlun og greiðir Sjómennt alfarið fyrir þetta ferli og oft í samstarfi við aðra sjóði.

Fræðslustjóri að láni er því frábær leið til að taka á fræðslumálunum og gera gangskör í þeim.“ Fyrirtækið skuldbindur sig til að vinna eftir fræðsluáætluninni sem oftast er gerð til tveggja ára í senn. „Þau fyrirtæki sem hafa nýtt sér þessa leið hafa sinnt fræðslumálunum vel.“.

Rétt kona á réttum stað Það er greinilegt að Kristín er full af áhuga og eldmóði fyrir starfi sínu – að ýta undir að aðildarfélagar Sjómenntar nýti rétt sinn og sæki sér fjölbreytta fræðslu og menntun. Það skyldi hins vegar engan undra þar sem hún er félagsráðgjafi að mennt með grunnmenntun í uppeldis- og

„Mikilvægt að veita starfsfólki tækifæri til að sækja menntun af ýmsu tagi – það gagnist bæði fyrirtækjunum og starfsmanninum. Það skili hæfari og ánægðari starfsmanni sem leiði til betri starfsanda og jákvæðari fyrirtækjamenningar.

„Hestamennska er lífstíll. Þannig verður það eiginlega að vera þar sem þetta er tímafrekt sport en ákaflega skemmtilegt og gefandi.“ menntunarfræðum frá HÍ, auk þess hefur hún bætt við sig námi í stjórnun og rekstri í HR. „Það er mjög gott að sá sem sinnir starfi framkvæmdastjóra Landsmenntar og hinna þriggja sjóðanna hafi yfirsýn yfir fræðslumálin, þekki umhverfið og ekki síst umhverfi verkalýðshreyfingarinnar – ásamt því að hafa rekstrarlega yfirsýn og kunna að fara með peninga.“ Það má því segja að Kristín sé rétt kona á réttum stað.

Kristín hefur alla tíð haft mikinn áhuga á fólki og mannlegum samskiptum. Aðspurð segist hún hreint ekki vita hvers vegna. „Mér finnst fólk bara mjög áhugavert og samskiptin ekki síður en það eru ekki síst þau sem gera starfið mitt jafn skemmtilegt og raun ber vitni – samskiptin við fólk víða um land. Kannski spilar inn í að ég er alin upp í sveit í stórum hópi systkina en við vorum tíu talsins og ég þar yngst ásamt tvíburasystur minni. Ég lærði auðvitað mjög mikið af því að vera hluti af svo stórum hópi, segir Kristín og bætir við: „Það má segja að þessi áhugi sé sameiginlegur hjá okkur systkinunum því mörg okkar eru uppeldismenntuð.“ Það er ekki síst fjölbreytileikinn sem heillar Kristínu og þörfin fyrir að hafa samskipti við allskonar fólk. Hún hefur ekki látið sitja við orðin tóm enda setti hún á sínum tíma á laggirnar Upplýsinga- og menningarmiðstöð fyrir nýbúa hjá Reykjavíkurborg og vann með innflytjendum og flóttafólki í átta ár. Þá hefur hún starfað

Kristín stundar hestamennskuna af lífi og sál í frístundum sínum.

innan frjálsra félagasamtaka, syngur í kór og tekið þátt í pólitík.“ Það eru hins vegar ekki einungis tvífættlingarnir sem vekja áhuga Kristínar. „Ég stunda hestamennsku og það er mitt aðaláhugamál – það má þó segja að hestamennska sé meira en áhugamál. Hestamennska er lífstíll. Þannig verður það eiginlega að vera þar sem þetta er tímafrekt sport en ákaflega skemmtilegt og gefandi.“

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

45

Þórey stundar hreyfingu af kappi. Hér er hún mætt á golfvöllinn í Grundarfirði.

Ofurkonan í Grundarfirði Samheldin fjölskylda í fyrirtækjarekstri Kristín List Malmberg Ljósmyndir: Aldís Ásgeirsdóttir

Þórey Jónsdóttir er kona með krafta í kögglum og virðist hafa fleiri tíma í sólarhringnum en við hin. „Sumir segja að ég sé ofvirk, en ég held að ég sé bara dugleg“ segir Þórey aðspurð um hvernig hún fari að því að koma öllu fyrir í dagsskipulagi sínu. Hún hóf störf í skóbúð föður síns 8 ára gömul, er með meirapróf, hefur tekið ýmis þjálfararéttindi – m.a. einkaþjálfarann hjá Worldclass og ketilbjölluréttindi. Hún rak líkamsræktarstöð ásamt eiginmanni sínum, þar sem hún kenndi m.a. stöðvaþjálfun, stundar sjálf crossfit 3- 4 sinnum í viku, fer í golfferðir til útlanda og er eiginkona, móðir og amma.

Enn hefur aðalstarfið ekki verið nefnt en Þórey tók nýlega við stjórnarformennsku í Flutningafyrirtæki Ragnars og Ásgeirs ehf. í Grundarfirði en fyrirtækið hefur verið í eigu sömu fjölskyldu í tæp 50 ár.

46

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Flutningafyrirtækið Ragnar og Ásgeir ehf. var stofnað 1970 af Ragnari Inga Haraldssyni og konu hans Rósu Björgu Sveinsdóttur, sem nú er látin, er þau keyptu vörubifreið af Bedford gerð. Í upphafi var fyrirtækið undir nafni Ragnars Inga Haraldssonar en breyttist í einkahlutafélag árið 1997. Reksturinn gekk upp og niður fyrstu árin en með dugnaði og ósérhlífni gekk dæmið upp. Það hefur mikið vatn runnið til sjávar frá upphafsárum fyrirtækisins en stundum tók það tengdaföður Þóreyjar 12 klst. að keyra aðra leiðina til Reykjavíkur. „Það sprakk kannski tvisvar - þrisvar á leiðinni. Í dag eru bílarnir og vegirnir mun betri.“ Eiginmaður Þóreyjar, Ásgeir Ragnarsson, er framkvæmdastjóri fyrirtækisins. Systir Ásgeirs, Jóna Björk, vann þar um árabil en árið 2011 tók sonur hennar Ragnar Smári við og er fjármálastjóri fyrirtækisins. Þórey var áður skrifstofustjóri en er nú stjórnarformaður. „Ég varð stjórnarformaður nú í vor og með mér í stjórn eru Ásgeir og Jóna Björk. Ég er ótrúlega þakklát fyrir að mér var falið þetta ábyrgðarstarf,“ segir Þórey og stoltið leynir sér ekki í röddinni. Öll þrjú börn þeirra Þóreyjar og Ásgeirs vinna hjá fyrirtækinu. „Elsti sonur okkar, Ásgeir Þór, sem jafnframt er einn eigenda, sér um daglegan rekstur á öllum flutningum ásamt pabba sínum. Heimir Þór er í Reykjavík og sér um að lesta og losa bíla þar og Aldís dóttir okkar vinnur á skrifstofunni.“ Að sögn Þóreyjar snýst u.þ.b. 90% af starfseminni um flutning á fiski. „Við flytjum ferskan fisk af mörkuðum, frosinn fisk og saltfisk. Við keyrum mikinn fisk í flug og mikil aukning er á ferskum fiski sem fluttur

„Mér líður ótrúlega vel hér í Grundarfirði. Fólkið er mjög vingjarnlegt og samfélagið gott.“ ég hugsaði með mér, guð minn góður, hvað er ég búin að koma mér í?“ Þarna var Þórey á 17. ári og stundaði nám í Fjölbraut í Ármúla en Ásgeir var nýorðinn 21 árs. „Mér líkaði strax ákaflega vel hérna. Fólkið er mjög vingjarnlegt og samfélagið gott.“

„Okkur finnst æðislegt að vera amma og afi.“ Þórey og Ásgeir með barnabörnin sín.

er með skipum Eimskipa, Samskipa og með Smyrilline í Þorlákshöfn.

Mest er flutt frá Snæfellsnesi en hér eru tveir fiskmarkaðir, Fiskmarkaður Íslands og Fiskmarkaður Snæfellsbæjar. Fluttur er fiskur frá höfnunum á Arnarstapa, Rifi, Ólafsvík, Grundarfirði og Akranesi. Fiskurinn er boðinn upp kl.13 og tínist svo í land fram eftir degi og til kvölds. Þá fer hann í flokkun og slægingu þar sem við á og er þá tilbúinn til flutnings,“ segir Þórey og bætir við: „Við erum með bíla á ferðinni allan sólarhringinn.

Fyrstu bílar fara af stað milli kl. 20 -23 á kvöldin og svo tínast þeir af stað fram eftir nóttu. Það krefst mikils skipulags að reka svona fyrirtæki. Við þurfum að vera á tánum allan sólarhringinn. Hér koma skip inn með stuttum fyrirvara til að fá þjónustu og þá reddum við því. Hraðinn er svo mikill í flutningi á fiski að þeir sem eru að kaupa fisk á mörkuðum víðs vegar um landið, á meðan fiskurinn er enn syndandi í sjónum, fá hann afhentan um nóttina og hann er kominn í vinnslu um morguninn.“ Fyrirtækið flytur einnig gáma og er þar um að ræða flutning á skreið og saltfiski en einnig á ferskum og frosnum fiski.

Þórey er alin upp í Reykjavík. „Pabbi var verslunarstjóri í skóbúðinni Rímu í Austurstræti og frá 8 ára aldri var ég farin að vinna þar. Ég hljóp niður í kjallara og náði í það sem vantaði. Það var líka mjög spennandi að fá að slá inn í peningakassann. Ég hef alltaf verið svolítið takkaóð.“ Þórey var tvo vetur í Fjölbraut í Ármúla og vann í leikskóla á sumrin og við þrif hjá Arnarflugi á kvöldin. Þegar hún lauk skólanum starfaði hún á röngtendeild Landspítalans. Hún varð svo ófrísk af elsta syninum og átti hann fimm vikum fyrir tímann. „Mér lá alltaf svo á,“ segir hún og hlær. Þórey var í vinnu fyrr um daginn og átti að skoða fæðingastofur um kvöldið en fæddi barnið í staðinn. „Við keyptum okkur íbúð í Reykjavík en Ásgeir kom í bæinn tvisvar í viku og ég fór oftast vestur um helgar.“ Þegar Þórey varð svo ófrísk af öðru barni þeirra ákváðu þau að gifta sig. „Við vorum svolítið af gamla skólanum. Vildum ekki lifa í synd og skelltum í brúðkaup 9. september 1989 og eigum því 30 ára

„Við erum með vörumótttökustöðvar hjá Samskipum og Flytjanda í Reykjavík. Þar tökum við allar vörur fyrir okkar viðskiptavini og flytjum á Snæfellsnesið. Einnig sækjum við aðföng t.d. umbúðir, beitu og kör sem við keyrum á Nesið. Á haustin fara svo skip héðan af Snæfellsnesinu, norður og austur og þangað sækjum við fisk og keyrum hann beint í vinnslurnar á Snæfellsnesi. Fyrirtækin á Snæfellsnesi, kaupendur af fiskmörkuðum um allt land sem og einstaklingar hafa staðið þétt við bakið á okkur í gegnum tíðina.“ Fyrirtækið á 18 „trailera“ með frysti og kælibúnaði af bestu gerð, 5 kassabíla, 8 sendibíla og svo eru lyftarar á öllum stöðum. 28 starfsmenn starfa hjá fyrirtækinu, flestir á Snæfellsnesinu en einnig á höfuðborgarsvæðinu og nágrenni þess.

Ást á rauðu ljósi „Ég kynntist Ásgeiri eiginmanni mínum á rauðu ljósi í janúar árið 1986,“ segir Þórey og hlær. Upp frá því fóru þau að stinga saman nefjum. „Ég man þegar ég kom fyrst til Grundarfjarðar. Það var að nóttu til í febrúar. Þegar við nálguðumst bæinn fannst mér ég bara sjá 2-3 ljósastaura og

„Ég varð stjórnarformaður nú í vor. Ég er ótrúlega þakklát fyrir að mér var falið þetta ábyrgðarstarf.“

Árið 1996 tók Þórey meirapróf. „Ég tók öll réttindi nema mótorhjólaprófið.“ SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

47

„Þegar við nálguðumst bæinn fannst mér ég bara sjá 2-3 ljósastaura og ég hugsaði með mér, guð minn góður, hvað er ég búin að koma mér í?“ Blaðamanni leikur forvitni á að vita hvernig það hafi verið að vinna með eiginmanninum. „Þetta var ekkert auðvelt í fyrstu. Þegar hann t.d. bað mig um að gera eitthvað átti ég til að spyrja hvers vegna hann gerði hlutina ekki bara sjálfur? Svo lærir maður að vinna saman. Ég gæti ekki hugsað mér neinn betri. Við erum mjög samstíga í þessu og þetta hefur gengið afskaplega vel.“ Þórey hefur svo sannarlega ekki setið auðum höndum en árið 1996 tók hún meirapróf. „Ég tók öll réttindi nema mótorhjólaprófið- Ég hef keyrt þessa stóru bíla til Reykjavíkur og hér á svæðinu.“ Þórey er alltaf komin í vinnu kl. 8 en þegar nálgast mánaðamót finnst henni gott að mæta um sexleytið. „Þá næ ég tveimur tímum áður er síminn byrjar að hringja.“ Aðspurð hvort þau hjón fái frí um helgar segir Þórey að þannig sé það ekki alltaf. “Ef þarf að vinna, þá gerum við það. Helmingurinn af starfsmönnunum er í fríi aðra hverja helgi og þá þurfum við að vera til taks. Hér hjálpast allir að og ganga í tilfallandi störf ef þörf krefur.“ Þórey við einn af bílum fyrirtækisins.

„Við hjá Ragnari og Ásgeiri ehf. lítum framtíðina björtum augum.

Starfsfólkið okkar er frábært,án þess gæti þetta ekki gengið.“ brúðkaupsafmæli um þessar mundir.“ Þau keyptu aðra íbúð sem var í fastri leigu og ákváðu því að vera í Grundarfirði í 1 ár. „Og hér erum við enn, 30 árum seinna,“ segir Þórey og bætir við: „Mér líður ótrúlega vel hérna. Ég er aldrei eins fegin eins og þegar ég kemst út úr síðasta hringtorginu í Mosfellsbæ.“

„Hvers vegna gerir þú þetta ekki sjálfur?“ Þegar Þórey flutti til Grundarfjarðar var henni boðin vinna í Samvinnubankanum. Hann sameinaðist svo Landsbankanum og þar vann hún áfram. „Ég missti hins vegar vinnuna í fjöldauppsögnum en fékk nokkrum dögum síðar vinnu í Búnaðarbankanum.“ Þar vann Þórey þangað til hún var komin rúma sjö mánuði á leið með dótturina en þurfti þá að fara í veikindafrí. Aðspurð um upphafið af störfum sínum hjá fjölskyldufyrirtækinu segir Þórey: „Dóttir okkar var mjög vær þegar hún var lítil. Ég nennti ekki alltaf að hanga heima og strjúka úr gluggakistunum - ég fór þá að kíkja niður í fyrirtæki. Þar voru tengdamamma og Jóna Björk og ég fór að bjóða fram starfskrafta mína. Fyrr en varði var ég farin að taka að mér hin ýmsu verk og dóttir okkar svaf úti á meðan.“

48

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Fyrirtækið fagnar hálfrar aldar afmæli á næsta ári og er undirbúningur þegar hafinn. „Við viljum hafa hreint og fínt í kringum okkur og viljum vera tímanlega með hlutina. Við hjá Ragnari og Ásgeiri ehf. lítum framtíðina björtum augum. Starfsfólkið okkar er frábært og hefur staðið þétt við bakið á okkur í gegnum tíðina og flestir hafa unnið hjá okkur í mörg ár. Án þess gæti þetta ekki gengið, segir Þórey og bætir við: „Við erum líka svo heppin að búa við afskaplega gjöful fiskimið.“

Opnuðu líkamsræktarstöð Það er ekki eins og verkefnaskortur hafi háð þeim hjónum í gegnum tíðina en árið 2009 opnuðu þau líkamsræktarstöð og ráku hana í rúm 9 ár. „Við vorum með sal samhliða henni. Ég setti upp stöðvaþjálfun og kenndi tvisvar á dag, þrisvar sinnum í viku. Ég réði svo tvo þjálfara með mér. Í þessu var ég í u.þ.b.10 ár.“ Þórey tók ýmis þjálfararéttindi, t.d. ketilbjölluréttindi og einkaþjálfarann hjá Worldclass svo eitthvað sé nefnt. Dóttir þeirra hjóna og tengdasonur, sem búa í Stykkishólmi, hafa nú tekið við en hjónin mæta í crossfit 3-4 sinnum í viku. „Ég hef alveg heyrt menn spá í hvaðan ég fái alla þessa orku – að ég hljóti að vera ofvirk. Ég fæ bara orkuna úr hreyfingunni. Ég held að ég sé ekki endilega ofvirk heldur bara dugleg.“ Blaðamanni leikur forvitni á að vita hvort þau hjón eigi sér önnur áhugamál en crossfit og hvort þau fái einhvern tímann frí. „Okkur finnst gaman að fara til útlanda. Við höfum farið nokkrum sinnum til Florida með alla fjölskylduna og þá veljum við rólegasta tímann í vinnunni.“ Hjónin fara einnig í golfferðir. „Ég stunda golfið lítið hér heima vegna anna á sumrin en þá er ég mikið í Ólafsvík, leysi þar af á skrifstofunni og í útkeyrslu. Við förum því meira út á vorin og haustin,“ segir Þórey og bætir við: „Svo erum við svo lánsöm að eiga þrjú barnabörn og það fjórða er á leiðinni. Okkur finnst æðislegt að vera amma og afi - barnabörnin eru öll hér á svæðinu og því fáum við oft að njóta samvista við þau – það er svo dásamlegt“ segir Þórey að lokum.

Að sjá verðmæti… þar sem aðrir sjá þau ekki er einn dýrmætasti hæfileiki sem fólk býr yfir.

Okkar hlutverk er að auðvelda þeim sem hafa þennan hæfileika að þroska og framkvæma hugmyndir sínar, samfélaginu öllu til hagsbóta.

Matís er öflugt þekkingarfyrirtæki sem sinnir fjölbreyttu rannsókna-, þjónustu- og nýsköpunarstarfi í matvæla- og líftækniiðnaði. www.matis.is

Uppskrift

Steinbítur og risotto Uppskrift fyrir 5 manns 1 kg steinbítur Skerið steinbítinn í 5 jafna bita og kryddið með salti og pipar. Léttsteikið steinbítinn á pönnu og eldið svo í ofni við 180°c í 7 - 9 mínútur.

Risotto 200 g arborio risotto grjón 500 ml kjúklingasoð 50 ml hvítvín 100 g flúðasveppir 25 g villisveppir 25 g skarlottulaukur 10 g hvítlaukur 50 ml rjómi 25 g smjör 50 g parmesan Salt og pipar eftir smekk Skerið villisveppi og flúðasveppi fínt niður. Steikið sveppina á pönnu þar til mjúkir og leggið til hliðar. Skerið skarlottulaukinn og hvítlaukinn fínt niður og steikið hann í potti þar til laukurinn er orðinn mjúkur. Bætið arborio grjónunum í pottinn og hrærið stöðugt eða þar til grjónin eru vel blönduð saman við laukinn. Bætið nú hvítvíninu saman við. Þegar hvítvínið hefur gufað upp er kjúklingasoðinu bætt rólega saman við og látið sjóða þar til grjónin hafa dregið í sig allan vökvann og eru orðin mjúk. Gott er að setja u.þ.b. 100 ml af soði í einu og láta sjóða niður áður en næsta skammti er bætt við. Bætið nú steiktu sveppunum saman viðr risotto blönduna ásamt rjómanum, smjörinu og parmesan ostinum. Að lokum er smakkað til með salti og pipar.

50

SJÁVARAFL SEPTEMBER 2019

Fullbúin sjávarútvegslausn í áskrift Microsoft Dynamics BC Wise er leiðandi í þróun hugbúnaðarlausna fyrir sjávarútveg með WiseFish í fararbroddi sem er vottað af Microsoft.

WiseFish er sérsniðin hugbúnaðarlausn sem er hönnuð til að sinna þörfum sjávarútvegsfyrirtækja.

Sérfræðingar WiseFish verða til staðar á Sjávarútvegssýningunni á svæði B15, tilbúnir að miðla af víðtækri þekkingu og reynslu af þjónustu og hugbúnaðarþróun fyrir sjávarútveginn.

„Lykillinn að góðum árangri er hugbúnaður sem gefur okkur lykilupplýsingar í rauntíma. Við notum WiseFish og WiseAnalyzer, sem tryggir að staða, árangur og framlegð er alltaf ljós í lok dags.“ Guðmundur Smári Guðmundsson, G.RUN Grundarfirði

Lausnir Wise spanna alla virðiskeðju sjávarútvegsins frá veiðum til sölu og dreifingar.

Wise lausnir ehf. » wise@wise.is » wise.is

Curio fiskvinnsluvélar - fyrir hausningu, flökun og roðflettingu

Verið velkomin á bás nr. B-27 Sjávarútvegur 2019 Lagardalshöll 25.- 27. september WWW.CURIO.IS