Page 1

Turnage geeft een draai aan de tijd Opzwepende syncopen, groovy ritmiek, blue notes, scheurend koper…. Jazz? Nee, maar wél: Mark-Anthony Turnage. Dit jaar is hij composer in residence van de NJO Muziekzomer. Een groot voorrecht! Want ieder nieuw werk lijkt zijn snel rijzende ster nog weer een extra zetje naar het firmament te geven. Deze Muziekzomer barst uit de voegen van zijn muziek, waaronder een Nederlandse première. Turnage (Engeland, 1960) studeerde compositie bij ondermeer Oliver Knussen, die vorig jaar al in het muziekzomerzonnetje gezet werd. De carrière van Turnage nam eind jaren ‘80 een hoge vlucht, na de première van zijn Opera Greek. Onmiddellijk daarna gingen orkesten als de London Philharmonic Orchestra en Chicago Symphony Orchestra gretig met hem aan de haal. Niet onbelangrijk: die samenwerkingen leverden steevast instant-klassiekers op, die onmiddellijk vastgelegd werden bij de grote platenlabels. En enkele van die klassiekers zijn deze zomer in Gelderland te beluisteren. Wat is het dan, dat Turnage zó origineel maakt, dat de grote wereldorkesten voor hem in de rij staan? Het is misschien wel de hoek waarmee hij aandachtig naar tijdperken, genres en bezettingen kijkt, daar het beste uitneemt en er - in een onverwachte combinatie - iets volstrekt nieuws mee neerzet. Neem nou het maatwerk dat Turnage leverde voor Ensemble Modern, met de triggerende titel Blood on the Floor. Je zou het bijna een tripelconcert kunnen noemen! Want saxofoon, drums en gitaar, die dan weer tégen en dan weer mét ensemble opereren, dat is duidelijk een klassieke vorm die hier als basis genomen wordt. Die vorm kleurt hij met de instrumentale combinatie jazztrio-klassiek ensemble, om het geheel vervolgens te laden met een taal die duidelijk dialecten van jazz en klassieke muziek in zich opgenomen heeft. Een taal die daardoor eigentijds is en tegelijkertijd goed verstaanbaar blijft. Turnage zelf had een delicate relatie tot Blood. Hij liet zich later over het stuk ontvallen dat het “mogelijk één van de gruwelijkste dingen die ik schreef” was. Dat heeft te maken met het onderwerp van het stuk: de zelfmoord van zijn broer. In Blood horen we gedetailleerd alle radertjes van het verwerkingsproces in volle gang. Je wordt in het stuk dan ook heen en weer gesmeten tussen bewust geïnjecteerde harde zakelijkheid en zich amper drijvend houdende kwetsbaarheid. Ook een tijdperkenoverstijgend en nu al onvergankelijk monument is About Time. Het ontstond uit een opdracht die de BBC aan Turnage verstrekte. Gevraagd werd om een compositie waarmee de millenniumwisseling opgeluisterd kon worden. De titel is niet alleen toepasselijk voor de gelegenheid, maar in alle opzichten ook voor Turnage’s werkwijze. Tijd speelt bij Turnage namelijk tegelijkertijd juist wel en juist niet een rol. Niet: omdat zijn oeuvre wel wat wegheeft van een collage van alles uit de muziekhistorie dat maar kwaliteit genoeg heeft om geadapteerd te worden. Wel: omdat ieder stuk qua ritmiek, tempo en timing zo nauwgezet in elkaar getimmerd is dat het volstrekt onzinkbaar is. En dan is dit stuk, About Time, óók nog eens geschreven voor de uitzonderlijke combinatie van modern orkest en barokorkest. Zo grijpt niet alleen de muzikale taal terug op gepasseerde tijdslandschappen, maar ook het instrumentarium… . Let wel – geen sinecure, want een


barokorkest is een kwarttoon lager gestemd dan een modern orkest. Het gevolg is een wondere klankwereld, waarin je oren verleid worden telkens in de nuance te opereren. Over confronterende titels doet Turnage niet moeilijk. Twice through the heart is er weer zo eentje. Zo noemde hij een liederencyclus die hij baseerde op gedichten van de Schotse dichteres Jackie Kay, met als centraal thema vrouwen die hun echtgenoot hadden vermoord. Wederom geschreven vanuit een tijdloos denken, alles minutieus getimed als bij Miles Davis of Stravinsky. Tijd en timing spelen ook in het DNA van zijn kleinere of eenvoudiger bezette werken rollen van betekenis. Zoals de beide Vocalises, die van een opvallende integere emotionaliteit zijn, bijna romantisch. Of het elegische Cortège for Chris, waarin Turnage een overleden vriend allerverscheurendst behuilt. Turnage op zijn originele best. En het goede nieuws is: al deze werken en meer is allemaal te horen in de aanstormende NJO Muziekzomer. Turnage in Gelderland - het werd hoog tijd. Sipke Hoekstra ŠHARKARK/2010

Turnage geeft een draai aan de tijd  

Turnage geeft een draai aan de tijd

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you