Page 9

9

Verboden zone in Tsjernobyl

Simon Ster 42.4 | april 2011

Veranderd in een groot natuurgebied

Het is nu ongeveer vijfentwintig jaar geleden dat de kernreactor in Tsjernobyl ontplofte. Er wonen geen mensen binnen een straal van dertig kilometer van de plek waar het ongeluk gebeurde; de verboden zone. Anna van Velsen De ruim 300.000 mensen die er woonden zijn destijds geĂŤvacueerd, alles wat er nog leefde aan planten en dieren was gedoemd te sterven en maakten zo ruimte voor een nieuwe groep bewoners die het gebied nu volledig overgenomen hebben. De dieren zijn er gaan wonen zodra de straling flink afgenomen was. Tegen de verwachting in, gaat het heel goed met de grote groep wilde dieren die in het gebied is gaan wonen. Het gaat zelfs beter met de dieren en planten dan voor de ramp. Er zijn beren- en wolvensoorten ontdekt die met uitsterven bedreigd worden, maar hier juist floreren. Hoe kan het dat de planten en dieren kunnen overleven terwijl het stralingsniveau duizend maal de norm is? De wetenschappers die het gebied onderzochten, verwachtten misvormde dieren te vinden in de uitgezette vallen. Echter vonden ze gezonde dieren. Onbedoeld is het gebied veranderd in een enorm openluchtlaboratorium waar onderzoek wordt gedaan naar de invloed van straling op levende organismen. Radioactieve deeltjes zijn instabiel, hierdoor vallen ze uiteen en zenden daarbij gammastraling uit. Gammastraling kan door alles heen dringen en vernietigt alles wat op het pad komt. Dit maakt het DNA kapot en zorgt voor aantasting van weefsel. Door de zelfherstellende werking van DNA repareert het weefsel zichzelf. Wanneer dit repareren echter mislukt, kan er een mutatie ontstaan. Wat bleek, is dat de dieren met een soort antimechanisme reageren op de heersende straling. Het verdedigingsmechanisme van de dieren werkt dubbel zo hard als dat van een dier dat nog nooit aan straling is blootgesteld. De al eerder blootgestelde dieren, evenals nooit eerder blootgestelde dieren, werden in een laboratorium bestraald met een gammastraling die sterk genoeg is om DNA kapot te maken. Deze is wel bijna tien keer lager dan die

uit de verboden zone. De dieren uit het besmette gebied hadden minder last van schade aan de chromosomen. De andere dieren vertoonden de verwachte hoeveelheid schade. Nu is de vraag of de straling gunstig is voor de dieren; is hier een hormesis effect zichtbaar? Er is sprake van een hormesisch effect wanneer een lage dosis van een gevaarlijke stof positieve effecten teweeg brengt. Zorgt de kleine dosering voor een versterking van het verdedigingsmechanisme? Dit bleek bij muizen inderdaad het geval. De schadelijke stralingsdeeltjes werden veel effectiever uitgeschakeld, ze werden zelfs uitgeschakeld voordat ze schade kunnen brengen aan het DNA. Wat men nog niet weet is of dit effect ook geldt voor grote dieren, het meeste onderzoek is namelijk gedaan op muizen. Muizen zijn gemakkelijk te vangen en komen veel overeen met mensen. Ook is nog niet duidelijk wat het effect van de straling op lange termijn is, de verboden zone bestaat namelijk pas 25 jaar. Wat gebeurt er met de vele generaties dieren die nog volgen? Wel is aangetoond dat bij sommige kleine dieren een lage dosis weert tegen een grote dosis die daarop volgt. Sommige dieren lijden wel degelijk onder de straling. Het verschil wordt veroorzaakt doordat alle dieren de straling anders opnemen en verwerken, maar ook hele andere levensstijlen hebben. Voor planten is de situatie ook helemaal anders. Er moet nog veel onderzoek gedaan worden. Door de verschrikkelijke ramp in OekraĂŻne die veel levens gekost heeft, is dit onderzoek mogelijk.

Simon Ster 42.4  

De vierde Simon Ster van haar tweeënveertigste jaargang