Page 1

VVOJ-conferentie Leuven 18-19/11

Internationaal Project 1

Simen Eeckhout


VVOJ-conferentie Thuis vertrekken voor de reis richting een internationale conferentie als opdracht voor school. Rond 10h sta ik de mensen te ontvangen aan de balie van de jaarlijkse VVOJ-conferentie, in Leuven dit keer. De VVOJ is de vereniging van en voor onderzoeksjournalisten, met voornamelijk leden in België en Nederland. Hun doel is de kwaliteit van de onderzoeksjournalistiek te bevorderen door middel van workshops, lezingen en debatten. Helpen achter de balie dus. De organisator vroeg het vriendelijk, is het omdat we eerst waren of omdat we brave studentjes (medestudent Hanne was ook van de partij) zijn die geen nee kunnen zeggen? Bij het afgaan van de deelnemerslijst komen we toch enkele ronkende namen uit de journalistiek tegen: Mark Lee Hunter, Montasser Alde’emeh en journalisten van The Guardian, Knack en andere NRC Handelsbladen. Na een halfuurtje naamkaartjes uitdelen smeren we hem uiteindelijk om toch maar een kop koffie, inclusief koek, mee te graaien alvorens de conferentie echt gaat beginnen. Onderzoeksjournalistiek is een beetje een ver-van-mijn-bedshow. Ik voelde mij dan ook niet echt op mijn plek en begon aan mijn studierichting te twijfelen. Wat niet wegneemt dat er enkele interessante dingen gezegd en getoond zijn geweest. We gaan eerlijk zijn en zeggen dat er absoluut ook oninteressante en futiele lezingen en gesprekken waren. Dan is er ook de vraag of onderzoeksjournalistiek een aparte beweging nodig heeft. Wel ben ik overtuigd dat onderzoeksjournalistiek essentieel is voor een goed werkende democratie. Maanden- , soms jarenlang bijten onderzoeksjournalisten zich vast in een bepaald onderwerp. Daarbij zijn ze dan nog eens niet altijd zeker dat er iets uitkomt en ze niet op een dood spoor zitten. Al van bij de openingstoespraken van Tom Cochez en Mar Cabra werd duidelijk wat het streefdoel is van conferenties als deze en onderzoeksjournalistiek in het algemeen. Een groter platform en een betere samenwerking tussen onderzoeksjournalisten wereldwijd. Alleen zo kunnen ze tot grote doorbraken komen als Panama Papers, de grote trots van het laatste jaar. Ook al was het in Leuven, en is het een Nederlands – Belgische vereniging, het merendeel van de aanwezigen was toch Nederlands. Wat toch wat wilt zeggen over onze Belgische onderzoeksjournalistiek. Afin het was een hele ontdekkingstocht, laten we eraan beginnen. Simen Eeckhout


Bezoekersportret Naam: Jef Poortmans

Job: freelance journalist, voornamelijk rond financiën en gezondheidszorg

Werkgever(s): Apache en de artsenkrant (België), Follow The Money en De Groene Amsterdammer (Nederland)

Reden van aanwezigheid: Ik was op de VVOJ-conferentie uit interesse, om andere journalisten te ontmoeten, en omdat ik lid ben. Ook als journalist leer je nog elke dag bij.

Bijgewoonde lezingen: - Maxi Eckert: Studententrack: Van schoolbank tot redactiestoel - Adriana Homolova, Maurits Martijn en Frank Mulder: Onderzoeksjournalistiek digitaal uitserveren - Lawrence Carter en Evy Op ’t Eynde: EnergyDesk Greenpeace - Ronde tafel: Onderzoeksjournalistiek in Vlaanderen - Paul Myers: Online Research


Jan & Montasser Knack-journalist Jan Lippens en Jihad-expert Montasser AlDe’emeh hebben samen een boek geschreven, ‘De weg naar radicale verzoening’. De samenwerking tussen een naar eigen zeggen ‘oude, blanke en atheïstische journalist’ en een doctorant rond jihadisme van Palestijnse origine en woonachtig ik Molenbeek is niet vanzelfsprekend. Ze werken goed samen maar verschillen ook vaak vurig van mening. Ze beantwoorden allebei een interessant uur lang vragen en gingen in discussie.

Iedereen wilde hem uithoren omdat hij een exclusieve schat aan informatie bezit. Zo ook, vooral dan, de Staatsveiligheid. ‘Uit deontologische overwegingen wilde ik eerst niet samenwerken met de staatsveiligheid. Uiteindelijk kwam ik echter dingen te weten die ik wel moest doorvertellen, uit diezelfde deontologische overwegingen. Ik vind niet dat ik fouten gemaakt heb.’ Jan Lippens vindt van wel: ‘je bent als journalist onafhankelijk en zeker geen medewerker van staatsveiligheid.’ De jihadexpert had vier verschillende rollen in het hele gebeuren: die van student, sociaal werker, journalist en medewerker van Staatsveiligheid. Die rol bij de staatsveiligheid kwam naar buiten door verwikkeling in een rechtszaak i.v.m. schriftvervalsing.

Montasser AlDe’emeh & Jan Lippens Bij zijn doctoraat over jihadisme heeft AlDe’emeh nauw samengewerkt met radicaliserende jongeren. Na afloop bleef hij met hem contact houden. ‘Uit eer en geweten kon ik die jongeren na mijn onderzoek niet aan hun lot overlaten. Ik ben ze dan beginnen helpen en daar word ik nu op afgerekend’, aldus AlDe’emeh Over zijn vermeende radicaalheid heeft AlDe’emeh dit te zeggen: ‘Robert Fisk interviewt Osama Bin Laden in Afghanistan en dat is geen probleem. Als een moslim een andere moslim interviewt is hij radicaal.’

AlDe’emeh: ‘Het is zelfs zo erg dat de politie mij eens belde om mij te verwijten dat ik het niet zag aankomen dat een Syriëstrijder vertrok. Ik moest wel zaken melden aan staatsveiligheid, anders hadden ze mij toch gedwongen. Als ik het niet had gedaan was ik “een egoïst die zich van niets iets aantrok”.’ Lippens vindt een deontologisch probleem bij zijn rol bij Staatsveiligheid dat hij betaald werd.

‘Ze wilden mij vanaf het begin vergoeden, dat heb ik geweigerd. Maar na maanden verplaatsingskosten en tijdrovende besprekingen heb ik toch onkostenvergoeding aanvaard’, vindt AlDe’emeh logisch. ‘De veiligheid van de burgers gaat voor op alle deontologische regels. Jullie mogen mij dankbaar zijn. Ik heb mij trouwens nooit geprofileerd als journalist bij het verkrijgen van die informatie. Een persoon kan toch verschillende petten opzetten? Lippens: ‘Montasser kon die informatie ook op een journalistieke manier meedelen en daarnaast was niet alle doorgespeelde informatie even noodzakelijk.’ Beide heren hun meningen zijn ongewijzigd gebleven en voor ons is het een denkoefening die iedereen voor zichzelf moet maken.


Weetje: Prijzen voor Srebrenica Er werden op deze conferentie ook verscheidene prijzen verdeeld, de Loep-uitreikingen. Dit jaar stonden deze voor een groot deel in teken van de Servische oorlog eind jaren ‘90 aangezien het bij twee van de 4 winnaars een stuk over Srebrenica betrof. In de categorie audiovisueel ging de prijs naar Huub Jaspers en Bart Nijpels met hun productie ‘Waarom Srebrenica moest vallen’. Casper Thomas kreeg de Loep voor tekst met zijn stuk ‘Wie gaf het bevel’. Op zaterdag konden we gaan luisteren naar de drie winnaars, ze vertelden over hun werk en hoe ze daartoe gekomen zijn. Bij Casper Thomas gaat het vooral om de Nederlandse rol in het conflict, onder andere die van toenmalig generaal Karremans. Er is dan ook een ontluisterend filmpje waarop Karremans in gesprek is met Bosnisch-Servisch generaal Ratko Mladic, daaruit blijkt dat de ontruiming van de VN-enclave in het bezette Srebrenica op Nederlands bevel was en niet op VN-bevel. Het volledige onderzoek kan je verder lezen op http://www.groene.nl/artikel/wie-gaf-het-bevel-geannoteerde-versie. ‘Waarom Srebrenica moest vallen’ bekijkt het op grotere schaal: waarom de internationale gemeenschap niet meer deed en of de slachting vermeden had kunnen worden. Hiervoor gaan ze ter plekke in Srebrenica op onderzoek uit met Joris Voorhoeve, toenmalig Nederlands minister van defensie. Daarnaast interviewen ze Sandy Berger van de Amerikaanse inlichtingendienst toendertijd. Hun documentaire kan je bekijken op http://www.vpro.nl/programmas/2doc/2015/waarom-srebrenica-moest-vallen.html.


VVOJ magazine Internationaal Project  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you