Page 1

Nr. 35

NËNTOR 2013

Editor in Chief: Fatmir Terziu [ Tel.: 07854224291]

GAZETE E KOMUNITETIT SHQIPTAR NË BRITANINË E MADHE

Pesha e një letre të shkruar Si qëndrojnë në kontakt emigrantët

e-mail: albaniannews.gazeta@gmail.com

28 NËNTORI, FESTA QË BASHKON SHQIPTARËT

FAQE 5

Shumica e migrantëve janë të etur për të mbajtur kontakte me familjet e tyre, miqtë dhe atdheun. Por si ata e bëjnë këtë, në cilën mënyrë, kjo varet nga teknologjitë e ndryshme në dispozicion të tyre. Jo shumë kohë më parë emigrantët analfabetë që kishin për të shkuar për një mik apo mike një letër profesionale, kërkoni një njeri që dinte ta bënte këtë mirë dhe bukur. Rezultatet priren të jenë formale dhe të papërcaktuar, për shkak se ajo nuk është e lehtë dhe nganjëherë jo e sigurt për të shprehur ndjenjat tuaja dhe të zbulojë sekretet tuaja nëpërmjet një pale të tretë. Shumica e njerëzve janë shumë të frenuar dhe të kujdesshëm edhe kur e aprovonin një ndërrmarje të tillë. Por ato kohëra duket se ikën. Dhe për dërguesit e shkolluar kjo tashmë i bëhet palë kalimit të kohës. Një burrë i moshuar i konsultuar në lidhje me këtë artikull kujton pashëm letrat që e kanë zemëruar, ose të shkruara kur ai ishte me një ndjenjë të ulët shpirtërore. Ose kujton atë sëmundje që i palosej mes lotëve dhe mallit në zarfim. Një letër, nga ana tjetër, do të ndezë dashuri dhe mëshirë dhe uron zemra të jetë një dhuratë për kujtim të vlerësuar. Një mik gazetar, gjithashtu kujton problemet e përjetimit me një fakt të tij. Agim Halili, biznesmen dhe intelektual gjithëhapësirash, një trajner i kualifikuar boksi, kujton se tashmë ai ka mjete të ndryshme komunikimi. Por ai mban mend nga koha e imigrimeve të të tjerëve në Kosovë, dhe kujton receta për ush-

KUR EMOCIONON “TRIREMA E POEZISË JONIANE”

FAQE 7

qim, ftesat e dasmës dhe njoftimet e funeraleve të palosura mes zarfave. Ai kujton llogaritë famijare mes letrave, ku burri ishte emigrant apo edhe lule të vyshkura mes letrave. Sot thotë Halili duhet vetëm një buton. Ai është kompjuter, telefon apo edhe forma më të avancuara. Dhe lajmi arrin për disa sekonda. Gjatë luftës së Kosovës, qindra e mijëra kaseta po fluturonin brenda dhe jashtë vendit. “Unë do të kisha mall për të dëgjuar kasetën e bërë nga Prishtina, kujton Halili . Përmes të gjitha këtyre zhvillimeve teknologjike, natyrisht, ka pasur fotografi. Kujtimet e një shqiptari në Britani janë të përmbledhura me eksperiencën e miliona fakteve: fotove dhe teknologjive. Lehtësia e komunikimit është në rritje. Nëse jeni duke përdorur email, smartphone ose Skype është e mundur që ju kurrë nuk të keni lënë botën tuaj, ose kompjuterin botë, prapa jetikes jeni ju dhe të tjetër, dhe ju angazhoheni më pak me botën e re rreth jush, se bota e vjetër ju sillet si një e shkuar e harruar. Po sa vlen një kasetë, një video, një foto apo edhe një kujtim në letër?

PRESIDENTJA JAHJAGA PRITET NGA SEKRETARI I JASHTËM I BRITANISË SË MADHE, WILLIAM HAGUE FAQE 8

FLORA

SULDASHI,

ngjitet suksesshëm në artin e modelimit

FAQE 6


2 Nr. 35 - NËNTOR 2013

“The Eagle”, Kreshnik Qato, “Mjeshtër i Madh” do të ketë ndeshjen e radhës më 28 Nëntor 2013 në York Hall Bethnal Green, të Londrës. Kjo ndeshje është me rastin e Ditës së Flamurit. Trajneri i tij i talentuar Agim Halili thotë se ‘mbështetja për shqiponjën Qato është një ton më shumë në hovin shqiptar. Le ta mirëpresim festën e madhe me fitoren e madhe. Ejani të gjithë!”


3 Nr. 35 - Nテ起TOR 2013


4 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Vilhelme Vranari Haxhirajc

Arsyeja është thirrja që ndërgjegjja i bën logjikës, për të arritur një pikësynim, apo për realizime sa më të avancuara të jetës. Nëse arsyeja i përgjigjet kësja thirrjeje, atëherë vepron logjika e ftohtë dhe e fortë dhe cilido di të udhëtojë drejt zgjidhjes së çdo enigme. Veprimi pa arsye nuk të çon askund. Është njëlloj si, kur të eturin e çon në 100 çezma dhe nuk i jep një pikë ujë. Jeta pa arsye, ngjet me një udhëtim rreth planetit pa orientim, pasi mungon busulla. Kur mungon arsyeja, mendimi është si pema e tharë që nuk jep fruta, pasi njeriu është pa asnjë synim në rrugëtimin e tij të gjatë që e ka emrin jetë. Nëse në një mendje gjendet një arsye e fortë dhe bindëse, gjithsesi ajo nuk është e aftë të bëjë asgjë, kur individit i mungon talenti dhe pasioni. Duhet të theksoj se arsyeja është individuale, është vetjake siç është liria e shpirtit, liria vetjake, së cilës i përgjigjet vetëm “Njëmendësia”. Kjo e fundit vepron sipas aftësisë mendore, shpirtërore, fizike dhe mbështetet në talentin, pasionin dhe vullnetin me të cilat është pajisur individi. Që arsyeja të veprojë siç duhet, veç atyre cilësive të lartpërmendura, nevojitet kurajo dhe guxim për të vepruar. Duke kujtuar thënien e një poeti, piktori dhe filozofi Libanez, Khalil Gibran ( Jubrān Khalīl Jubrān- që lindi më 6/12/ 1883 dhe vdiq 10 /4 /1931 në New York), se: “Arsyeja dhe pasioni janë timoni dhe vela e shpirtit tonë lundrues...”, po vazhdoj... Jeta e njeriut i ngjan lundrimit të një detari, në kohë dhe mot të ndryshëm, anija e të cilit vozit në ujëra të qeta, të turbullta apo të trazuara nga stuhitë. Sipas Khalil Gibran, arsyeja është timoni i anijes, kurse pasioni është vela që ecën në drejtim të erës ose kundër saj. Ç’ndodh me njeriun vallë gjatë këtij lundrimi të gjatë e të vështirë në thellësi apo në cekëtina, sipas rrymës apo kundër saj? Si formohet ky njeri? Ç’shkallë personaliteti dhe nga se karakterizohet individualiteti i tij? Arsyeja, talenti dhe pasioni përbëjnë një trinom i cili jep rezultat kur janë krijuar kushtet dhe janë të gjitha mundësitë për njohjen e botës. Arsyeja jashtë realitetit është si një hambar i zbrazët. Ndaj si bazë e aryes shërben njohja, jo si termë filozofik, por përmes saj arrihet tek realja nëpërmjet të të prekurit të shqisave dhe të menduarit. *Më parë duhet të dimë se deri ku mund të arrijë njohja, gjë që varet nga vullneti për ta arritur në një konkluzion. Veçanërisht duhet të

Arsyeja është pasqyrë e ndërgjegjes (Nevetes) së kujtdo dimë se a është e aftë apo në gjendje “Njëmendësia”(Nevetja) të arrijë kufirin e njohjes së botës dhe të zbulojë se sa vërtetësi ka në këtë njohje? Nëse në njohjen e botës mungon e vërteta, atëherë në të gjitha shkencat do të sundojë subjektivja. *Po kështu nuk mund të ketë letërsi dhe kulturë që t’i përgjigjet realitetit nëse nuk ekziston liria vetjake e të menduarit. Theksoj se kjo liri fitohet kur e njeh botën dhe një nga kushtet e kësaj njohjeje është përvoja jetike, që ndryshe, ose shkencërisht quhet empirizëm. *Ato që e bëjnë individin ta njohë botën deri në qelizë, janë shqisat, përmes të cilave krijohen ndjesitë për të shprehur atë që njohe dhe çfarë ndjen gjatë njohjes. Kjo quhet “Përvoja Ndijore” (sensuale), që është burim i pazëvendësueshëm i njohjes. Kjo është mëse e vërtetë. Bota reale nuk mund të njihet pa njohjen e jashtme të saj, nëse nuk shihet, nuk preket, nuk dëgjohet ,nuk shijohet dhe nuk nuhatet. *Por për ta njohur botën dhe vetveten, njeriut i duhet edhe përvoja e brendshme, ndjesitë e individit(sensualiteti) lidhur me atë çka ndodh brenda qenies së tij. Duke u nisur nga këto ndjesi që pëcillen nga gjymtyrët apo nga gjendja e brendshme shpirtërore, njeriu reflekton përmes ndërgjegjes. *Disa filozofë (Platoni, Lajbnici, Dekarti, Spinoza etje) thonë: “Arsyeja është i vetmi burim kryesor i njohjes së botës.” Pa arsye nuk mund të kuptohet se cila është themelore në jetë. Pa veprimin e mendjes apo arsyes nuk mund ketë as shkencë, as art, as letërsi, as kulturë dhe as zhvillim tërësor të njerëzimit. Kjo shkallë e njohjes quhet Racionalizëm. Duke e lidhur me artin apo letërsinë, them se nuk ka art të mirëfilltë, të shkallës sipërore kur mungon përvoja jetike dhe njohja e thellë e botës. Nëse vendosim përballë dy autorë letrarë të shquar, për realizimin e një drame letrare me temë të njëjtë nga genocidi i diktaturës komuniste edhe në rolet të jenë aktorë nga shtresa të ndryshme sociale. Autorët të jenë me prejardhje të ndryshme shoqërore, pavarësisht se tema do të jetë zgjedhja e tyre, sipas mendimit tuaj, cila prej tyre do të jetë më e arrirë?

Jam e bindur se autori që e ka provuar dhembjen deri në palcë, do të nxjerrë një vepër të përkryer, madje madhore, sepse nuk mbështet në hamendësime, por në njohjen e realitetit, i prekur fiszikisht dhe shpirtërisht nga ai. Jo më kot është thënë:” Arti letërsia burojnë prej dhembjes, por pa lënë në harresë lumturinë.” Veçse arti që buron nga dhembja është tronditës, të bënë të mendohesh. Kurse ai që buron nga lumturia është si limonada me akull në verën e nxehtë. Iku vapa , akulli shkrin dhe ky lloj arti apo letërsie harrohet, kurse ai që ka në qendër tragjedinë e një kombi, lë vragë dhe nuk harrohet. *Duke e parë në mënyrë kritike njohjen që vjen si bashkëpunim i shqisave me mendjen. Njohja fillon me shqisat por formën e saj të plotë e jep mendja, e cila formëson materialin e shqisave që paraqitet në një kaos të vërtetë. Për këtë shoshitje formuese, Kanti si pëfaqësues i Kriticizmit thotë:”Mendja është ligjëdhënëse e Natyrës”. Janë njerëz ata që formësojnë ligjet. Ligjëvënësit, a nuk nisen nga arsyeja që njeriu të njoh ligjin, ta respektojë e ta zbatojë atë, që njerëzit të jenë të barabartë para tij dhe duke u mbështetur në kushtetutë janë të prirur të kërkojnë drejtësi. Përsëri është Arsyeja ajo, që ekzekutuesit e ligjshmërisë i shkelin atopër inetersin vetjak Shohim se mendja ndërton dhe prapë ajo shkatërron atë që ngriti vetë. *Njohja e vërtetë, njohja e njëmendësisë, është e mundur vetëm përmes intuitës. Ky proces ndjesish të qëndrueshme(permanente) që nuk spjegohen nga logjika dhe arsyeja humane (por janë aftësi irracionale të njeriut), quhet intuitivizëm. Sipas tij vetëm intuita është në gjendje të njohë dhe të dallojë atë që është kryesore apo më thelbësore për jetën. Pikërisht të nisur nga intuita si bazë njohjeje, shumë autorë veprash e marrin tematikën nga eposi antik, për mos t’i lejuar vetes hapësira kritike. *Për mundësinë e njohjes së botës ekzistojnë dy pikëpamje po aq të skajshme si: dogmatizmi (besimi në të shkuarën dhe kundërshtim i të resë) dhe skepticizmi :pavendosmëri (luhatje në përcaktimin e njohjes). Këto sot janë nga dukuritë më jetike. Lidhur me dogmatizmin dhe skepticizmin si pikëpamje që pengojnë zhvillimin

përmes njohjes së realitetit, shohim se politika e çdo ngjyre, apo njerëzit që udhëheqin kulturën, institucionet e saj, janë gati të hyjnizojnë çdo vepër të së shkuarës, të vlerësojnë dhe mitizojnë shkrimtarët, regjisorët, aktorët që kanë vdekur, vetëm e vetëm për të mos i pasur si ferra nëpër këmbë krijuesit e rinj që japin vlera bashkëkohore. Lind pyetja: Mos vallë Arsyeja apo Mosarsyeja e shndërrojnë njeriun në dogmatik, skeptik apo realist? Njeriu e zgjedh vetë rrugën për arritjen e qëllimit. Sipas përzgjedhjes dhe zgjidhjes së formimit ndërgjegjësor, gjithmonë vepron arsyeja, e cila nuk është e përkohëshme, as rastësore, mund të jetë e varfër ,por anjëherë luks fasade, por ajo vepron sipas kushteve, faktorëve në të cilat kalon jeta e individit, të cilat ndikojnë në formimin individual të tij. Mbështetur në këndvështrimin individual ndaj botës, problemeve sociale të cilitdo, vepron arsyeja. Nuk është erosi i vetmi ndijim që të burojë art nga shpirti i poetit. Tek një individ që ka lindur me dhunti, duke jetuar me problemet, dramat, tragjeditë, vepron arsyeja. Pra bota që e rrethon me të gjitha dukuritë dhe fenomenet e saj, ndikon në “Njëmendësinë”, në njohjen e “Nevetes”. Nëse arrin të njohësh veten, ke arritur shkallën më të lertë të të menduarit. Mendimi apo arsyeja e këtij njeriu veprojnë krahas ligjeve të natyrës dhe kurrë krahas kushteve që vënë politikat apo qeveritë. Ato shkojnë e vijnë, kurse njeriu me intuitën e tij, duke vënë përballë dy të kundërtat e arsyes, formëson karakterin e tij, i cili shprehet në të gjitha fushat ku ai vepron si: art, letërsi, shkencë, ekonomi, kinematografi , drejtësi etje. Atëherë arrijmë në përfundimin se duhet Logjika që të njohim format dhe parimet e të menduarit real dhe të vërtetë. “Logjika është mjeti për të hyrë në studimin e shkencave, në art dhe në fushat krijuese” (Aristotel). Shkenca filozofike, që merret me studimin e mundësisë, vëllimit, të vërtetësisë e të kritereve të njohjes së botës, sendeve dhe dukurive të ndryshme, është Gnoseologjia. Duhet studiuar kjo shkencë që të njohim botën dhe veten, gjithmonë përmes arsyes. Arsyeja është pasqyrë e ndërgjegjes (Nevetes) e cila kur arrin shkallën më të lartë të të menduarit, mendimin e avancuar, ka krijuar Mbinjeriun apo Gjeniun. Pra si pasojë e Arsyes, roli i “Njëmendësisë”,është sa i avancuar në formimin e njeriut “Njeri” dhe po aq i vyer në dhënien e vlerave reale kombëtare. Nga Arsyeja varet formimi i karakterit të njeriut dhe se çfarë është në gjendje ai të krijojë.


5 Nr. 35 - NËNTOR 2013

28 NËNTORI, FESTA QË BASHKON SHQIPTARËT Ng a Kadri Gërvalla -“Sa herë vjen 28 Nëntori,kjo ditë e shënuar e historisë sonë,mendjet dhe zemrat na bëhen të njënjëshme rreth shenjës, flamurit, pa pasur nevojë për shpjegime heraldike. Në këtë ditë merr fillesë rruga e mundimshme,e vuajtshme, po edhe e lavdishme dhe e dinjitetshme e aspiratës së lirisë sonë dhe bëhet Festë” . Ditën e ngritjes së Flamurit tonë Kombtar, edhe këtë vit do ta festojnë shqiptarët nga të gjitha trevat dhe nga diaspora. Dita e Flamurit është e vetmja festë kur shqiptaret njihen më të bashkuarë. Ditën e ngritjes së Flamurit nga burrat e kombit më 1912, e festojmë si festë me plot krenari, si festë madheshtore e cila per shqiptarët me viset e saja të robëruara ishte e privuar plot 100 –vjet me radhë. -Dita e Flamurit është festë kombtare, ditë e bashkimit e të gjithë shqiptarëve. Kujtojmë Nëntorin e Skenderbeut, në vitin 1443, në Kështjellën e Krujës u ngrit Flamuri Kombtar. Pastaj, 28-Nëntorin e vitit 1912, kur plaku mjekërbardhë e i urtë, atd-

hetari i shquar Ismail QEMAILI në Vlorën heroike,ngriti Flamurin kombtar, dhe me nje ze të thell tha“Të rroj Shqiperia e lirë“ . Le të kujtojmë edhe një Nëntor të kuq në Kosovën heroike, ku mu në ditën e Flamurit me 28-Nëntor, doli pra popullit të vet USHTRIA ÇLIRIMTARE E KOSOVËS, dhe tregoj se jemi drejt nje Nëntori të tretë. Fjala e ushtarëve të UÇK-së në Llaushë të Drenicës, në varrimin e mesuesit HALIT GECIT, tregoi se UÇK-ja ka lindë nga gjiri i popullit,dhe se lufta e tyre e shenjet do të vazhdoj deri ne çlirim. Po ashtu 28 Nëntori eshte edhe nje feste tjeter e madhe, eshte ditlindja e Komandantit Legjendar ADEM JASHARIT, e njeriut qe Ia ndErroi kahjen historisE, per te shkruar nje histori te drejt, të re dhe të lavdishme. Le t´i bashkojme keto të gjitha dhe ta bashkojm iden se të bashkuar jemi më të fortë. Drejtë rruges së lirisë, qe12 -vjet me parë ka ecur USHTRIA QLIRIMTARE E KOSOVËS e cila botërisht i tha stop Serbisë, i tha stop edhe politikes nënshtruese pacifiste.

Lufta e UÇK-së e shpejtoi procesin per arritjen e paqes, sepse pa luften e UÇK-se as, bashkësia ndërkombëtare nuk do ta ndihmonte pra edhe ajo e kuptoi se kjo lufte ishte e drejtë dhe se kishte vetem nje rrugë atë drejt Lirisë. Qyteti i Mitrovicës, ku Komandanti ynë legjendar Adem Jashari kreu shumë aksione, vazhdon të jetë i ndar, sot e 12-vjet më parë.Komandanti na la amanet që ta çlirojmë Kosovën të terën, dhe ne nuk duhet ta shkelim amanetin e tij dhe duhet ta zhbllokojmë Mitrovicën, kështu që Kosova do te jetë e tëra e pandarë. Prandaj duke evokuar lavdinë e heroizmin e njeriut më të guximshëm të epokës së re, njeriu i cili mësoi nga legjendat dhe vetë u bë legjendë e flijimit me familje për të vënë themelet e lirisë, të pavarësisë e demokracisë së Kosovës, do ta festojmë ditlindëjen e Komandantit Legjendar Adem Jasharit. -„28-Nentori duhet të na forcoj me shume, te na bashkoj më shumë dhe te na shtyej qe te kuptojmë thellë trimërin dhe menqurin e shqiptareve nder shekuj. Në periudhen 101-vjeqare shqip-

taret jashtë kufirit të Shqipërisë u munduan disa herë per të ber atë qe beri ISMAIL QEMALI, ISA BOLETINI e shumë te tjerë dhe nga kjo e kaluar provuan të arrijnë nje fitore, ta çlirojm atdheun dhe ta bashkojmë endrrën e madhe shekullore. Andaj, këtë Nëntor mund ta quajmë Nëntor të madhë, sepse të pa penguar frymojmë, ecim e urojm nëper token shqiptare...Dhe mund të themi se tash harta e atdheut duket me e bukur e me e madhe, falë gjakut te derdhur per liri te te gjithë brezave. Tash, perdit, trojet shqiptare po stolisen me lapidare e permendore deshmorësh te kombit. Duke ju përgëzuar per keto festa të kombit, konstatoj se vetem të bashkuar, dhe mirë të organizuar do te arrihet madheshëtia dhe plotnia e lirisë. Dita e Flamurit, Dita e Pavarësisë, përveç gëzimit, secili duhet të bëjë edhe llogari me përgjegjësi, ta pyesë vetën; ç´bëri gjat një viti për Kosovën, Çamërin, për Shqipërinë,,,? Rroftë Flamuri ynë Kombëtar! Rroftë Shqipëria e Ribashkuar! Gëzuar Festat e Nëntorit!


6 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Kreatorja kosovare që jeton dhe vepron në Gjermani në një intervistë për “Fjala e Lirë” flet për ngritjen e saj profesionale, sfidat dhe problemet e integrimit të saj, krahasimin e kulturës gjermane të veshjes dhe të stilit me atë kosovare si dhe pjesëmarrjen në sfilata të ndryshme ndërkombëtare. Tashmë keni ndërtuar stilin në kreacionet tuaja të njohura në Gjermani me emrin “Flora S”, sa ka qenë e vështirë rruga deri këtu? - Ta ndjekësh yllin tënd në një botë fillimisht të panjohur dhe në një kapitalizëm të rryer, pa edhe me të voglën përkrahje dhe paralelisht ta krijosh familjen, është një rrugë mjaftë e thepisur që kërkon angazhim të mirëfilltë, durim, vetëbesim, disiplinë dhe sakrificë. Duke u mbështetur në forcën e brendshme shpirtërore dhe me punë serioze arrita që t`i sfidoj shumë pengesa, të evitoj shumë gurë nga rruga ime e cila ishte alternativa me adekuate që zgjodha për integrim më të lehtë në shoqërinë gjermane.

FLORA SULDASHI,

A keni arritur të depërtoni në tregun gjerman me idetë dhe kreacionet e tua? - Tregu gjerman është një treg gjigand ku mbretëron ligji, një treg me traditë qindvjeçare, i pushtuar nga furnizues të brendshëm dhe të jashtëm, është një treg me konkurrencë të lartë ku “Peshku i madh e han peshkun e vogël.” Vetëm në qytetin ku unë jetoj e punoj në Hamburg ka afër 100 Atelie të modës që prodhojnë veshje dhe ofrojnë shërbime dhe në gjithë këtë oqean, arrita të dallohem, të dalë mbi sipërfaqe dhe të punojë e pavarur. Kam arritur që të krijojë kontakte të rëndësishme dhe shpresoj se me kohë do të realizojë edhe aspiratat tjera. A mendoni se është më e lehtë të punohet me klientelë evropiane se sa me atë kosovare? - Klientët evropianë janë korrekt, janë të parapërgatitur, e njohin masën dhe dinë saktë se çfarë kërkojnë, ndërsa kam përshtypjen se kosovarët në përgjithësi ende jetojnë në frymën e familjarizmit (kartë kjo nga e cila shpesh tentojnë të përfitojnë, por mendoj se me kohë do të arrijnë të ndajnë bisnesin nga familjarizmi),pra janë më të afërt dhe më tolerantë. Në raport me Kosovën, të është bërë ndonjë ftesë për ndonjë sfilatë të

ngjitet suksesshëm në artin e modelimit mundshme në Kosovë?

ashtu edhe në Tiranë e gjetiu.

- Kosova është dhembja jonë e madhe kur është në pyetje Kosova të gjithë jemi të ndjeshëm. Viteve të fundit kam qenë rrallë atje, para një kohe realizova një cikël fotografish me fotografin Avni Selmani dhe me modelen e “Gecjan Group“ të Ilir Gecit ,të cilët më kanë ftuar që të marr pjesë në “Fashion Ëeek Kosova”,dhe në sfiliata të tjera. Shpresoj se në të ardhmen do të realizojmë ndonjë projekt bashkë.

Jeni në përgatitje të një kalendari të vitit me kreacionet e juaja, prej nga kjo ide, dhe kush janë modelet që prezantojnë kreacionet e tua?

Sa do të kishit dashur që punën tuaj ta ekspozoni edhe këtu? - Mërgata të gjitha endërrat i lidh me Atdheun me Kosovën ,edhe unë jam pjesë e mërgatës.Në të ardhmen gjithsesi se do të krijohen rrethanat që ta ekspozojë punën time si në Prishtine

- Kalendari është libri i vitit të ri, që na mundëson ta planifikojmë kohën tonë ku ne derdhim jetën,andaj ishte kjo ide e imja që vitin e ardhshëm ta filloj me Kalendarin tim - librin ku unë do ta planifikoja kohën time. Tani më kemi përfunduar fotografitë në një studio të madhe këtu në Hamburg me fotografë profesionistë gjerman, dhe me modele kryesisht gjermane por edhe të huaja që jetojnë në Gjermani (që kalendari të përcjellë një frymë internacionale), në imazhe prezantohen kreacionet e mia nga koleksioni im i fundit: Prada Inspiracionale” (Der Teufel trägt Prada),

janë kreacione moderne ekstravagande ku kam derdhur me finesë dhe me masë abstrakcionin dhe me materiale kryesisht të prodhuara nga koleksioni i fundit i firmes Prada. Dhe për fund, a mendoni të keni ndonjë figurë kosovare imazh të kreacioneve tua? - Në Kosovë ka shumë vajza dhe gra të bukura, gjë që shpesh e theksoj në bisedat e mia me miqtë e mi në Gjermani . Bukuria e vajzave tona është një bukuri shtojzovallesh si në përralla. Secila është një Muzë në vehte që sjellë inspirime.Andaj patjetër se duhet t` ia ekspozojmë botës këtë bukuri të rrallë qoftë nga skena muzikore, nga fusha e filmit dhe teatrit por pse jo edhe nga politika. Intervistoi: Ardianë Pajaziti


7 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Fatmir Terziu Kanë kaluar thuajse njëqind e gjashtëmbëdhjetë vjet nga koha kur një telegram i “Reuters” botuar në gazetën britanike “Edinburgh Evening News”, që botohej në Midlothian të Skocisë, do të shtynte kurreshtjen e një grupi studiuesish britanikë. Ndërsa lajmi kishte të bënte me diçka tjetër një guackë e konsiderueshme e marrë në rrugëtim e sipër nga deti Jon do të shtonte kurreshtje dhe vëmendje. Telegrami në faqet e brendshme të kësaj gazete të së premtes 19 mars 1897, do të citonte arsyen se përse një anije britanike me avull nuk u lejua si fillim ti afrohej Gumenicës. Arsyeja ishte e thjeshtë se anija kishte në bordin e saj disa kuaj, dhe kuajt ishin blerë pa pëlqimin e autoriteteve. Kuajt më pas do të bënin historinë e tyre në sportin e garimit në Jorkshire, ndërsa në kthim e sipër guacka e marrë në Detin Jon do të sillte vëmendje...

1

Kur anija me avull, ngarkesa e së cilës ishte me kuaj të blerë në Vlorë nga një grup biznesmenësh të sportit me kuaj gare, nuk u lejua të ndalonte në afërsi të Gumenicës, ajo u detyrua të ndalonte në Sarandë, në kushte të vështira. Gjithësesi, jashtë egërsisë zyrtare të kohës, sarandiotët e treguan mikpritjen e tyre dhe i mbajtën edhe të mbrojtur madje tregëtarët e kuajve të sportit. Ditëve të qëndrimit ata morën me vete edhe një guackë deti. Një guackë që siç deklaruan ata ishte e ‘magjishme’; u shpëtoi jetën, i mbajti me zërra të bukur rrugëtimit dhe me muzikalitet joni. Ky muzikalitet sillte në skenë fjalën e bukur, timbrin, dhe më saktë ison e bukur që rrëshkiste memorjes dhe fletëve të një grupi kërkuesish për isopolifoninë. Ndërsa kuajt shqiptarë të garave ndiqnin Sarandën dhe në ‘heshtjen e tyre premtonin’ të ngrinin lart emrin e vendit që i solli në jetë, duke garuar e fituar, faktet tregonin se shqiptarët në fakt me kuajt e tyre që në vitin 1853 kishin garuar në ngjyrat britanike me agjencinë britanike të Bukureshtit. Guacka e Jonit mesa dukej ishte e para që do hynte në historinë e medias britanike, po aq sa edhe fakti që shqiptarët nuk ishin më të egër por ‘tepër trima dhe mikpritës’, madje edhe rebelë për të shpëtuar jetë njerëzish...

2

Për këtë më vonë u sollën në jetë edhe mjaft poezi, siç bëri dhe u frymëzua më pas në poemën e tij kushtuar Skënderbeut, Longfellou. Poeti i shquar amerikan i shekullit tё 19-tё, Henry Uadsuorth Longfel-

Kur emocionon “Trirema e poezisë joniane” lou (1807 – 1882), botoi me 1873 vёllimin e tretё tё veprёs sё tij me poezi Rrёfenja tё njё Hani ndanё Udhёs, ku pёrfshihet edhe kjo poemё pёr heroin tonё kombёtar Gjergj Kastrioti. Edhe Gladstone që i quajti shqiptarët të çmendur në vitin 1879, pse ishin sipas tij të çliruar nga Traktati i Berlinit, nuk e çimentoi ndjenjën shqiptare tek ai se ata dëshironin lirinë më shumë se çdo gjë se sa lirinë e paguar me jetën e njeriut. Kështu një artikull tjetër i gjatë në faqet e gazetës “Sheffield Daily Telegraph” të po atij viti do të sillte sërrish faktin e kuajve, guackës, mikpritjes dhe bukurive shqiptare, po aq sa edhe gjuhës së tyre që kërkonte respekt dhe vëmendje...

3

Por, vitet vërtet kaluan dhe sot udhëtimin e ke ndryshe. Zbret me avionin e linjës direkte nga kryeqyteti britanik dhe ndalesh në Korfuz, e pastaj mjaft shpejt gjendesh në Sarandë. Pikërisht në Sarandën që ndryshon mjaft klimaterikisht, gjeografikisht dhe me arsye të tjera më udhën e gjatë nga ishulli britanik. Arsyeja është kulturore, po aq e lidhur me aktivitetin kushtuar krijimtarisë sarandiote organizuar nga Klubi i krijuesve Jonianë nën përkujdesjen e Bashkisë së qytetit dhe nën drejtimin e z Agim Mato, kryetar i Klubit dhe një nga emrat më në zë të poezisë shqiptare. Pra kështu niste jeta kulturore në një stinë jashtë sezonit turistik të verës, duke promovuar një risi të re atë të turizmit kulturor nën një pjesëmarrje të gjerë në manifestimin poetik me titullin domethënës “Trirema e poezisë joniane”. Dhe natyrshëm “Trirema e poezisë joniane” të sjell rastin të takosh e të shtrëngosh duart me Agim Maton, Andrea Zarballan, Irena Gjonin, Timo Mërkurin, Dashamir Malon, Konstandin Voglin, Vangjel Zafiratin, Bardhyl

Maliqin e mjaft të tjerë vendas, si artistët Odisea Papa, Lefter Çekon, Niko Godrolin, Vasil Kaçin, Spiro Shtukën, pesë autorë të mjaft punëve të spikatura qysh në monizëm, të cilët nuk i ndau nga Saranda as emigrimi i gjatë në Greqi, për mjaft prej të cilëve ka nisur që më 1991. Por edhe me një listë të madhe poetësh nga qytetet e tjera shqiptare, nga Anglia, Kosova, Maqedonia, Kroacia, Bullgaria, Greqia, Italia e vise të tjera si Iliriana Sulkuqi, Agim Vinca, Fatmir Terziu, Ibrahim Kadriu, Pandeli Koçi, Beatriçe Balliçi, Sabit Rrustemi, Ana Kove, Sarë Gjergji, Zejnepe Alili Rexhepi, Puntorie Zyba Muço, Miradie Maliqi, Zimo Krutaj, Aqif Hysa, Riza Braholli, Alma Begaj, Nikolla Spathari, Vladimir Muça, Agim Bajrami, Xhelal Tosku, Sadik Bejko, Ana Kove, Izet Duraku, Robert Martiko, Grigor Jovani, Stefan Martiko, Kiço Papa, Liljana Furrxhi, Brikena Qama, Shahin Hasan Shkoza nga Kroacia, Margarita Mataçi, Vasilis Kaniaris, Niki Rapti, Jota Partheniou, Natasha Karahristou, nga Greqia, Lalka Pavlova, dhe nga Bullgaria Albena Dekova dhe Emilia Trifonova etj.

4

”Trirema e poezisë joniane” ishte dhe fitoi dimensionin e saj kulturor në ambientet komode të Hotel “Grand”-it, ku dashamirësia e pronarit të tij, Kastriotit, edhe pse me një distancë gjeografike të lindjes, me një kulturë mirditore, u dha dhe u dhuroi të pranishmëve të “Trirema e poezisë joniane” një arsye më shumë për të festuar poetikisht. Natyrshëm brenda sallave të saj komode, si ushqimi letrar ashtu edhe ai shpirtëror forcuan bindjen se “Trirema e poezisë joniane” ishte muri kryesor kulturor që formon kështjellën autentike të poezisë dhe jonit poetik në këtë pikënisje të bukurndërtuar. Nata e parë solli përpara të pranishmëve interpretimin e poezive të vendasve në një tens ritmik dhe profesional të dy aktorëve të qytetit, Vangjel Agora e Valentina Boçi. Pos duartrokitjeve dhe tingujt në sfond që shoqëruan ditën poetike i dhanë larmi festës së poezisë. Dita tjetër ishte një vizitë në Butrint ku autobuzi ndjeu veç rrezeve të diellit të Tetorit sarandiot edhe pastimën e shirtit poetik të pjesëmarrsve. Pastaj me radhë vizita tek varri i Bilal Xhaferrit dhe homazhi pranë tij deri tek promovimi i librit të Timo Mërkurit. Axhenda e manifestimit u pasurua kështu në veçanti me promovimin e librit të autorit sarandiot Timo Mërkuri titulluar “Kur flasim për artin jonian”, për të cilin folën disa studiues dhe dashamirës. Manifestimi poetik vi-

joi pra ditën e shtunë me homazhe në varrin e shkrimtarit disident Bilal Xhaferri, buzë shetitores së Sarandës, me vizita në Galerinë “Arta Saranda” e në muzeun e Traditës në këtë qytet. “Trirema e poezisë joniane” vazhdoi festën e saj poetike për dy ditë me radhë. Ajo dëgjoi interpretimet poetike nga vetë pjesëmarrësit në finalen e saj. Interpretimet e poezive të poetëve, vendas e të huaj duke sjell krijimet e tyre më të mira, i dhanë jetë aktivitetit. Të gjithë të ardhur me zellin e poezisë dhe me dashurinë ndaj saj, si Mbretëreshë e Fjalës dhuruan dhe fituan emocione dhe ovacione. Në fund pjesëmarrsve të shumtë iu dha simbolika “Trirema e poezisë joniane” e ideuar dhe konceptuar nga kryetari Mato dhe disa certifikata të firmosura prej tij.

5

Kështu në mjediset e “Grand Hotel” në Sarandë, edicioni VII i manifestit poetik, “Trirrema e poezisë joniane” i dha jetë një evenimenti të rrëndësishëm në mbarëvajtjen dhe integrimin kulturor e poetik, po aq edhe kulturoro-turistik të Sarandës, që kryetari i Bashkisë Stefan Çipa ka dëshiruar. Edhe pse vetë z Çipa për arsye angazhimi zyrtar nuk ndodhej, në emër të tij fjala përshëndetëse u soll nga zëvendësi i tij zyrtar në Bashki, Jorgo Mitro. Kryetari i Klubit të Krijuesve jonianë në Sarandë, poeti Agim Mato, tha se ky është një organizim tradicional që organizohet prej shtatë vjetësh në këtë qytet tipik buzë Jonit. Sipas tij, emërtimi i këtij manifestimi është një qasje ndaj poezisë antike që është lëvruar, ka qarkulluar dhe është deklamuar midis këtyre brigjeve. Pjesëmarrës në edicionin e sivjetëm të kësaj sofre poetike, siç e thamë ishin autorë të afirmuar nga disa shtete të rajonit, si Shqipëria, Greqia, Italia, Maqedonia, Kroacia, Bosnja e Kosova. Të pranishmit ndoqën në ekran videoguidën e vitit 2013 “Romanca joniane”, me autor Virgjil Kulen, që prezanton Sarandën dhe rrethinat e saj si destinacion dhe atraksion turistik mjaft të kërkuar. Në prani të dhjetëra emrave të njohur të fushës së poezisë nga rajoni, aktorët e estradës profesioniste Vangjel Agora e Valentina Boçi, interpretuan poezi të autorëve sarandiotë, si një metaforë e qëlluar kësaj here për të treguar se evenimenti edhe pse bëhej në diell tetori dhe pak grimë anakronike të mjedisit, ishte dhe mbetet një model për të gjithë, edhe kur në mendje bluan ndryshe. Arti i organizmit i takoi më së shumti Agim Matos, dhe kështu mes tij të gjithëve, gjithë Sarandës së bukur dhe mikpritëse.


8 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Çelet manifestimi rajonal i poezisë joniane SARANDË - Në mjediset e “Grand Hotel” në Sarandë, u çel mbrëmjen e djeshme edicionit VII i manifestit poetik, “Trirrema e poezisë jonaiane”. Kryetari i Klubit të Krijuesve jonianë në Sarandë, poeti Agim Mato, tha se ky është një organizim tradicional që organizohet prej shtatë vjetësh në këtë qytet tipik buzë Jonit. Sipas tij, emërtimi i këtij manifestimi është një qasje ndaj poezisë antike që është lëvruar, ka qarkulluar dhe është deklamuar midis këtyre brigjeve. Pjesëmarrjës në edicionin e sivjetëm të kësaj sofre poetike, janë autorë të afirmuar nga disa shtete të rajonit, si: Shqipëria, Greqia, Italia, Maqedonia, Kroacia, Bosnja e Kosova. Të pranishmit kanë ndjekur në ekran videoguidën e vitit 2013 “Romanca joniane”, me autor Virgjil Kulen, që prezanton Sarandën dhe rrethinat e saj si destinacion dhe atraksion turistik mjaft të kërkuar. Në prani të dhjetëra emrave të njohur të fushës së poezisë nga rajoni, aktorët e estradës profesioniste Vangjel Agora e Valentina Boçi, interpretuan poezi të autorëve sarandiotë. Manifestimi dyditor poetik do të vijojë ditën e shtunë me homazhe në varrin e shkrimtarit disident Bilal Xhaferri, buzë shetitores së Sarandës, me vizita në Gelerinë “Arta Saranda” e në muzeun e Traditës në këtë qytet. Axhenta e manifestimit pasurohet me promovimin e librit të autorit sarandiot Timo Mërkuri titulluar “Kur flasim për artin jonian”, si dhe me interpretime të poezive të tyre më të mira, nga poetë vendas e të huaj. Thoma Nika

PRESIDENTJA JAHJAGA PRITET NGA SEKRETARI I JASHTËM I BRITANISË SË MADHE, WILLIAM HAGUE LONDËR - Presidentja e Republikës së Kosovës, Atifete Jahjaga, u prit sot në Londër nga sekretari i jashtëm i Britanisë së Madhe, William Hague. Në informacionin nga Londra, dërguar sonte nga Presidenca kosovare, bëhet e ditur se Presidentja Jahjaga dhe sekretari Hague biseduan për zhvillimet më të fundit në Kosovë, për procesin e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, pas marrëveshjes së arritur në muajin prill, për rrugën evropiane të Kosovës, si dhe për çështjen e parandalimit të dhunës seksuale në periudha konflikti. Sekretari i jashtëm i Britanisë së Madhe, William Hague, e vlerësoi si një arritje të rëndësishme marrëveshjen për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Ai tha se normalizimi i marrëdhënieve duhet të bëhet përmes bisedimeve dhe se rruga evropiane e dy vendeve është e lidhur ngushtë me zbatimin e plotë të marrëveshjes së arritur në Bruksel. Sekretari Hague i cilësoi si të rëndësishme zgjedhjet lokale në Kosovë dhe shfaqi shpresën për një pjesëmarrje të qytetarëve, në veçanti të komunitetit serb, për të zgjedhur përfaqësuesit legalë e legjitimë përmes votës. Sekretari Hague e njoftoi Presidenten Jahjaga me nismën e tij për organizimin e një konference të madhe ndërkombëtare në Londër, në mesin e vitit të ardhshëm, për parandalimin e dhunës seksuale në konflikt dhe i bëri ftesë Presidentes për pjesëmarrje në këtë konferencë. Presidentja Jahjaga e falënderoi sekretarin Hague për mbështetjen që Britania i ka dhënë Kosovës në marrjen e MSA, negociatat për të cilën kanë filluar dhe thek-

soi përkushtimin e institucioneve të vendit dhe të gjithë shoqërisë në Kosovë për të përfunduar me sukses këto negociata deri në pranverë të vitit të ardhshëm. Presidentja Jahjaga theksoi se Kosovës i duhen reformat e thella për qëndrueshmërinë e shtetit dhe të shoqërisë dhe tha se rruga evropiane e saj nuk duhet të shkurtohet pa përmbushur të gjitha obligimet. Duke folur për zgjedhjet komunale në Kosovë, që mbahen në 3 nëntor, Presidentja Jahjaga tha se ato janë test i demokracisë dhe i pjekurisë politike të Kosovës, prandaj është shtuar angazhimi i të gjithëve në vend për mbajtjen e zgjedhjeve të drejta, të rregullta, gjithëpërfshirëse dhe të ndershme, që do të sillnin legjitimitetin e procesit votues. Ajo tha se marrëveshja për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Republikës së Serbisë duhet të zbatohet në praktikë dhe theksoi se pret nga Serbia që t’i kryejë të gjitha obligimet e saj karshi marrëveshjes, me qëllim të shtrirjes së sundimit të ligjit dhe të rendit, si dhe autoritetit të institucioneve të Kosovës në gjithë territorin e Kosovës. Presidentja Jahjaga po qëndron në Londër për të marrë pjesë në takimin e 9-të të Forumit Botëror Ekonomik Islamik (WIEF), ku do të diskutohet për çështjet e bashkëpunimit në fushën e ekonomisë dhe teknologjisë, si dhe për avancimin e rolit të gruas në shoqëri. Në Forum marrin pjesë një numër i madh i personaliteteve të larta nga vendet islamike, përfshirë kryeministrin e Malajzisë, kryeministrin e Pakistanit, mbretin e Jordanisë dhe sulltanin e Bruneit. Behar Jashari


9 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Fritz Radovani Pjesa I Në Shqipni “rrêna i ka kambët e gjata”!.. Plot 70 vjet që vazhdon me rrêjtë Shteti Shqiptar, Akademia e Shkencave dhe me té, të gjithë ata mercenarë historianë, që nuk e shkruejnë një rresht per bombardimin ma mizor të Luftës së Dytë Botnore, me 13 Tetor 1943, ora 13.13’ të drekës, ku u vranë 503 qytetarë të Tiranës nga Aleatët. Bombardimi filloi tek fusha e vjeter e aviacionit dhe vazhdoi per të gjatë rrugës së Kavajës, deri tek shtëpia e oficerëve (klubi i artistëve)... Tirana u la me gjak! Deri sot që po mbushen plot 70 vjetë të kësaj gjakderdhje të pashembullt, askush nuk ka tregue qellimin e vertetë të ideatorëve barbar kundrejt popullsisë së pafajshme të Kryeqytetit Shqipnisë Tirana... Dhe, as nuk duket kund “e verteta” e shemtueme e të gjithë atyne që e projektuen dhe zbatuen këte veper kriminale! Shqipnia e shkelun nga një pushtues tek tjetri...Pa i shpallë luftë “askujt”... dhe pa pasë pushtue KURRË një pëllambë tokë të huej, bombardohet kur sejcili asht me lugë në dorë, tue shty të shkreten kafshatë e tue mendue se “çka t’ bajmë per darkë”? Bombardohet një nga zonat ma të popullueme të Kryeqytetit, dhe nuk vritet asnjë “okupator”...vetem, kalimtarë dhe njerzë të ulun nder sofrat e bukës së drekës! Edhe sot mbi trotuarët e asaj rrugë perballë Kishës së Jezuitëve, janë nder pllaka gjurmët e ciflave të hjekuna të atyne bombeve që gjakosën një Popull të pafaj... Gati 15 vjet perpara kobra Nexhmije Hoxha, i pohon gazetares R. Xhunga, se “ne komunistët nuk kishim si të pohonim bombardimin nga Aleatët, se ne ishim me ta!” Sigurisht, as Aleatët, nuk kishin si të pohonin bombardimin e tyne mbi kokat tona të mituna...e mbi të gjithë Ata Shqiptarë, që per 47 vjet nuk e harruen atë “Gjak !” Vertetë u vranë e u masakruen me mija Burra... U interrnuen mija familje e humbën pergjithmonë nder kampet e shfarosjes komuniste, e edhe pse ikëm nga Europa me flamurin e “revolucionit”, terroristi Ramiz Alia deklaroi: “I kemi ruajtur lidhjet e vjetra si unë dhe shoku Enver...Edhe gjak do bëjmë... Pushteti është perjetësisht yni !” *** Ishe i vogel tre vjeç, në shtëpinë nr. 173...tue ngranë drekë me Baben dhe

13 TETOR 1943 70 VJETORI I BOMBARDIMIT TË TIRANËS Nanen. Zhurma e uturima e avionëve si atëditë, vazhdon edhe sot në trunin tim... Në zbritje të shkallës Baba u vra! Nana filloi virrmen... Unë nuk kuptova asgja! Atë natë u nisëm per Shkoder dhe arrijtëm nga mesnata... Mbas dy o tre ditësh dikush në rrugë holli një bombë... U trondita nga krisma e saj dhe vrapova tek prehni i Nanës, shikova Nanën e topitun dhe kishe thirrë: “Gjak!” Unë kujtoj vetëm Fëtyren e tronditun të Nanës...po jo, thirrjen time “Gjak!”... Kujtoj, se kur fillova me u rritë dhe na dilte gjumi spontanisht nga shprazja e armëve në orët e para të ditës, në Zallin e Kirit, jo larg nga rruga Badra, ku jetonim... Automatikët e komunistëve godisnin në trunin tim gjithnjë thirrjen “GJAK !”... (Vazhdon numrin e ardhshëm) Melbourne, Tetor 2013

TË RINJ NGA TIRANA FESTOJNË DITËN E PARË TË LIRISË


10 Nr. 35 - Nテ起TOR 2013

TEL (Zyra): 07426449580 MOBIL: 07447142848


11 Nr. 35 - NËNTOR 2013 Familja dhe migrimi ose edhe emigrimi janë bërë palë autentike me njëra tjetrën. Ato bashkojnë dhe ndajnë mjaft gjëra mes njëra tjetrës. Kështu flet edhe arsyeja e këtij bashkëudhëtmi. Në studimin (ADHS) tregohen në detaje karakteristikat e migrimit lëvizjes së njerëzve brenda dhe jashtë shtetit. Eglantina Bardhi sqaron se “Migrimi dhe emigrimi në Shqipëri dhe në Kosovë është një dukuri e pranishme që në fillim të viteve 1990 dhe, ndonëse nivelet e migrimit janë luhatur gjatë dy dekadave të fundit, ecuria e përgjithshme ka prirje të rritet me kalimin e kohës. Ky është konstatimi i studimit Demografik dhe Shëndetësor në Shqipëri. Në studim tregohen në detaje karakteristikat e migrimit lëvizjes së njerëzve brenda shtetit dhe emigrimit (lëvizjes së njerëzve jashtë shtetit).” Në Mbretëri të Bashkuar jo pak herë është ndalur shoqata shqiptare “Sfida” që drejtohet nga e palodhura Kadime Jata. Ajo ka trajtuar problemet e tilla në mjaft takime. Ajo është e para shoqatë që ka ngritur zërin për një fenomen të tillë. Kështu ka bërë edhe Bashkësia Shqiptare “Faik Konica” që drejtohet nga intelektuali Talat Pllana. Edhe shoqatat “Dituria” dhe “Ardhmëria” jo pak herë kanë trajtuar aspekte që lidhen me këtë fenomen. Shoqata “Peja” e drejtuar nga Mithat Ibrahimi e ka treguar mes mjaft angazhimeve. Në studimin Demografik dhe Shëndetësor në Shqipëri bëhet e ditur se mbledhja e të dhënave mbi emigrimin nëpërmjet një vrojtimi ndërsektorial paraqet vështirësi, kryesisht për shkak se njerëzit për të cilët ne interesohemi nuk jetojnë më brenda popullsisë së përzgjedhur. Pavarësisht nga kjo, një vrojtim kombëtar përfaqësues si ai i ADHS përbën një mundësi të vetme për të vlerësuar përmasat e migrimit në Shqipëri dhe për të përshkruar karakteristikat e popullsisë emigrante. “Rezultatet e ADHS tregojnë se më shumë se gjysma e familjeve shqiptare (52 për qind) kanë të paktën një anëtar (anëtar në vitin 1990 ose më pas) që ka migruar brenda ose jashtë Shqipërisë”, -bëhet i ditur në studim duke u shtuar se një në pesë familje (21 për qind) ka të paktën një anëtar që ka lëvizur brenda vendit, ndërkohë që rreth dy në pesë familje (42 për qind) kanë të paktën një anëtar që është larguar nga vendi ose ka emigruar. Prandaj dhe problemi i familjes shqiptare nuk është thjesht një problem i vetëm i Britanisë së Madhe. Ajo është pjesë e integrimeve, të dhimbshme apo edhe të ndjeshme ndonjëherë. Personave të intervistuar në pyetësorin familjar iu kërkua arsyeja e migrimit të anëtarëve të larguar nga familja. Midis migrantëve të brendshëm, arsyeja kryesore e migrimit është shoqërimi i bashkëshortit ose familjes (60 për qind), e ndjekur nga arsyeja e studimeve (19 për qind) dhe punësimi apo nevoja për punësim (13 për

Familja gjithmonë do të mbetet themel i shoqërisë

qind). Te femrat që kanë migruar brenda vendit, pjesa më e madhe (78 për qind) kanë migruar për të shoqëruar bashkëshortin ose një anëtar tjetër të familjes, ndërsa 16 për qind kanë migruar për studime dhe vetëm 3 për qind për punësim ose arsye të tjera. Te meshkujt, 31 për qind e tyre kanë lëvizur brenda vendit për t’u punësuar, 28 për qind për të shoqëruar bashkëshorten apo një anëtar tjetër të familjes dhe 25 për qind për studime. Arsyeja kryesore e emigrimit nga Shqipëria është punësimi. Shtatëdhjetë e dy për qind e emigrantëve u larguan nga Shqipëria për të punuar. Një pjesë tjetër prej 20 për qind emigruan për të shoqëruar bashkëshortin/en ose familjen jashtë, ndërsa 4 për qind e tyre u larguan për studime. Ka dallime të dukshme nëse shqyrtojmë arsyet se përse emigruan femrat dhe meshkujt - femrat emigruan kryesisht për të shoqëruar bashkëshortin ose një anëtar të familjes (61 për qind), ndjekur nga punësimi (26 për qind) dhe studimet (6 për qind). Nga ana tjetër, më shumë se 9 në 10 burra (94 për qind) emigruan për t’upunësuar jashtë, vetëm 3 për qind e tyre emigruan për studime dhe më pak se 1 për qind për të shoqëruar bashkëshorten ose një anëtar të familjes. Ndërsa në Shqipëri destinacioni i migrantëve, mbetet Tirana si qyteti i lakmuar, në hapësirën e jashtme janë disa shtete ku lakmohen nga shqiptarët. Në Mbrëtri të Bashkuar Londra është përqëndrimi më i madh i tyre. Në Londër janë edhe problemet më të mëdha theksojnë drejtuesit e shoqatave shqiptare, Vata, Pllana, Jata, Bllaca dhe mjaft të tjerë që janë dhe kanë synim angazhimin në këtë fenomen. Londra mbetet qyteti më mikpritës për të gjithë shqiptarët që kanë migruar drejt tij. Ndërsa më tej qytetet e tjera britanike kanë pritur pothuajse të gjithë emigrantët shqiptarë që erdhën nga kohë lufte dhe krizash. Dhe në këtë mes jo vetëm familja, por edhe rinia ka arsyet e veta integruese.

Kriza e familjes tradicionale është një temë mes imigrimit, migrimit dhe arsyeve të tjera edhe në Shqipëri e Kosovë. Një tematikë e tillë ka zgjuar Balzakun kur thoshte se “Familja gjithmonë do të mbetet themel i shoqërisë”. Sipas medias shqiptare “Çdo ditë mund të lexohen a dëgjohen nga kronikat e zeza raste, emra e veprime krimesh të kryera në familje, në rrugë, në shkollë, në kafiteri, në disko-klube e vende të ndryshme. Të shumtën e tyre i kryejnë të rinjtë, adoleshentët, por edhe të rriturit. Kur këto ndodhin, pothuajse askush nuk merret më me shkaqet, veçse me pasojat. Ndërsa, shkaqet janë të shumta dhe nga më të ndryshmet, dhe ato duhet të kërkohen nga jeta dhe edukata në familje si celulë themelore, deri te niveli më i lartë i organizimit institucional të shoqërisë.” Dhe këtë e bën gazeta “Telegraf ” kur citon se “Familja tradicionale shqiptare ishte një strukturë komplekse ekonomike, sociale, shpirtërore, etike, morale, reproduktive, edukative; me role, funksione e marrëdhënie personale e kolektive të rregulluara brenda brezave, me kohezion e solidaritet familjar, me hierarki, autoritet të pakontestueshëm dhe disiplinë të fortë. Tranzicioni që ka ndodhur në shoqërinë tonë, me kushtet e rrethanat e reja të krijuara në të gjitha segmentet e jetës ekonomike e shoqërore, me presionet e vrazhda transformuese të realitetit, ka ndikuar që familja si formacion themelor, të pësojë në strukturë, në përbërje, në koncept dhe në funksione, duke krijuar fizionomi, tipologji, funksione, moral e (pa) përgjegjësi tjera brenda familjes.” “Liberalizimi” i tepruar i funksioneve biologjike, ekonomike dhe sociale e ka thyer kohezionin dhe unitetin e brendshëm, i ka çrregulluar relacionet ekonomike e sociale dhe i ka degraduar vlerat, atributet dhe prerogativat e familjes. Për një numër të konsiderueshëm të njerëzve (familjeve), disa funksione të familjes sot i kryejnë institucionet e reja: kopshti

i fëmijëve, shkolla, internati, shtëpia e pleqve, shtëpitë e strehimit, deri te “monstrumi social e moral” i quajtur “Big Brother”! Nga ana tjetër, migrimi i madh fshat-qytet, dhe emigrimi jashtë shtetit, e ka tronditur rëndë familjen tradicionale. Ardhja e shumë familjeve nga fshati në qytet, ka bërë “urbanizimin e fshatit” dhe “ruralizimin e qytetit” nga pikëpamja e konceptit tradicional të familjes. Emigrimi jashtë ka krijuar edhe familje të përziera e të përbëra me përkatësi të ndryshme etnike, kulturore, fetare, gjuhësore, në të cilat as nuk mund të pretendohet ruajtja e konceptit të familjes tradicionale shqiptare. Nga ana tjetër, emigrimi ka bërë që shumë bashkëshortë jetojnë të ndarë larg nga njëri-tjetri. Nuk janë raste të rralla edhe familje të ashtuquajtura “me bashkëjetesën” e çifteve (pa lidhur martesë), të cilat nuk kanë ndonjë lidhje të fortë, të qëndrueshme as obligime reciproke. Prej tipit tradicional të familjes, që ishte një ambient i ngrohtë njerëzor, social, etik, moral dhe edukativ, familja është shndërruar në një anarki sociale, arenë konfliktesh, me tendenca individualiste e pavarësi ekonomike të pjesëtarëve të saj, qofshin ata edhe vetëm bashkëshortët, pa pjesëtarë tjerë të familjes më të gjërë. Ky degradim i familjes ka shkaktuar kriza, ka bërë “atomizimin e familjes”, shtimin e divorceve, pakësimin e lindjeve, fëmijë të braktisur, shumë nënakryefamiljare, familje të varfra, shumë fëmijë pa edukatë, të cilët braktisin shkollën, qëndrojnë në rrugë, në internet-kafe, vjedhin nëpër dyqane, pinë duhan, konsumojnë drogë, alkool, merren me prostitucion. Nga familjet e shthurura, shumë pleq mbesin të vetmuar e pa kujdesin minimal të fëmijëve të vet. Pasojë e çrregullimeve të familjes është edhe rënia e shtimit natyror të popullsisë së Kosovës. Sipas të dhënave të Entit të Statistikës së Kosovës, shtimi natyror i popullsisë së Kosovës ka

rënë nga 15,4 në 12 promila, ndërsa prej vitit 2004 deri më 2010 janë shkurorëzuar 9810 çifte (vetëm në vitin 2010 janë shkurorëzuar 1453 çifte). Natyrisht, këto janë shifra zyrtare që i ka evidentuar statistika, ndërsa në realitet shifra e divorceve mund të jetë akoma më e madhe, sepse është e ditur se të gjitha divorcet reale nuk janë bërë edhe juridikisht përmes gjykatës. Shkaqet më të shpeshta të divorceve janë: dhuna fizike ose psikike, ndryshimet në karakterin dhe temperamentin e çifteve, pabesia ose tradhtia, homoseksualiteti, prostitucioni, braktisja, konfliktet që shkaktojnë prindërit e burrit ose të gruas, vështirësitë ekonomike, alkooli, droga, bixhozi, steriliteti i njërit partner, diferenca në moshë, xhelozia, egoizmi, karriera. Përpos që bashkëshortëve të divorcuar ua ndryshon mënyrën e jetesës, divorci ndikon në mënyra të ndryshme edhe te të gjithë anëtarët e tjerë të familjes, ndërsa goditjen më të fortë dhe pasojat më të rënda i përjetojnë fëmijët e prindërve të divorcuar. Fëmijët edhe ashtu janë të lënë pas dore, qoftë kur të dy prindërit janë në marrëdhënie pune, e nuk kanë kohë të merren me fëmijët; qoftë fëmijët e prindërve në emigracion; apo fëmijët pa prindër - që kanë rënë në luftë, janë të zhdukur që nga lufta, janë në vuajtje të dënimit me burg, apo që iu mungojnë për shkaqe tjera. Të mos flasim pastaj për mungesën e arsimimit pedagogjik të prindërve për të komunikuar si duhet me fëmijët. Mjetet e informimit publik fare pak i kushtojnë vëmendje edukimit të fëmijëve dhe të rriturve për një jetë të denjë e të harmonishme në familje. Është absurde që çdo ditë në programet televizive dhe në të gjitha mediat e shkruara fliten pallavra nga horoskopi, e shumë rrallë mund të dëgjosh apo të lexosh shkrime, këshilla, udhëzime për kujdesin ndaj fëmijëve me prindër a pa ta, për të moshuarit, të sëmurët, të varfrit, për problemet e familjes. Prandaj, nuk është çudi që ka dhunë e kriza në familje. Problemet në familje janë të vjetra sa vet njerëzimi. Prandaj as ne në kushtet tona bashkëkohore nuk mund të presim harmoni perfekte në familjen bashkëkohore, as ruajtjen e tipit tradicional të familjes shqiptare, pasi që kanë ndryshuar kushtet dhe rrethanat rrënjësisht. Megjithatë, të gjithë në familje, në kopshte të fëmijëve, në shkolla të të gjitha niveleve, të gjitha institucionet e shtetit, organizatat fetare e të tjera, duhet të bëjnë përpjekje për edukimin, mbrojtjen nga sjelljet dhe veprimet e dëmshme, ruajtjen e traditave dhe vlerave të mira: harmonisë, solidaritetit, edukatës, respektit, besës, mikpritjes. Duhet pasur takt e durim për tejkalimin e problemeve me mirëkuptim, e jo prirje për t’i zmadhuar edhe problemet më të vogla. Puna me fëmijët është si punimi i tokës: çfarë do të mbjellësh, aso do ta korrësh.


12 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Saimir Lolja, Toronto

Revista simestrale “Montreal Jewsh Magazine”, që publikohet në Montreal nga zonja Harriet Szabo, ka botuar në numrin e fundit një artikull kushtuar BESËS dhe shpëtimit të hebrejëve nga shqiptarët gjatë luftës së dytë botërore. Përveç autorit, duhet falenderuar edhe z. Mevlan Hasani si nismëtar i publikimit të këtij shkrimi në këtë revistë prestigjioze. Ne po publikojmë këtu variantin shqip dhe më poshtë edhe variantin anglisht. ADMIN Gjatë viteve 1933-1944, Shqipëria në Europën Juglindore shpëtoi jo vetëm hebrenjtë vendas por edhe të gjithë ato që mundën ta arrinin Shqipërinë nga vendet e tjera të Europës. Fakti është se në Shqipëri u shpëtuan të gjithë hebrenjtë dhe ato nuk u cënuan, nuk u dorëzuan, nuk u penguan të hynin; nuk pati ligj që kufizonte si numër futjen e tyre në Shqipëri. Ato nuk u grabitën, nuk iu mor pasuria, nuk u prekën nga ndonjë ligj qeveritar. Domethënë ato u shpëtuan nga kushdo që i takoi, nga kushdo që iu hapi derën e trokitur, nga kushdo zyrtar shqiptar që iu preku letrat, nga çdo qeveritar që kishte listat e tyre, nga kushdo që nuk qëndroi indiferent në atë periudhë. Shpëtimi qe i plotë dhe vërtetohet edhe nga një fakt paralel: pas kapitullimit të ushtrisë italiane në Shtator 1943, dhjetra mijra ushtarë italianë u fshehën në familjet shqiptare dhe u shpëtuan. Ishte e zakonshme për një familje shqiptare të kishte të fshehur ose italianë ose hebrenj në atë kohë. Tërë popullata shqiptare, pavarësisht nga besimet fetare veproi drejtpërsëdrejti (shpëtuesi) dhe tërthorazi (p.sh. familjet fqinje) si një kulture e bashkuar duke e kundërshtuar holokaustin dhe shpëtuar tërë hebrenjtë ku ajo arrinte. As edhe një hebre egziston i humbur për shkak të holokaustit në Shqipëri. Njëkohësisht, ishin 14 hebrenj që ranë dëshmorë si pjestarë të njësive luftarake kundra-fashiste shqiptare ose u vranë nën zjarrin e luftës. Shqipëria ishte një arkë shpëtimi për hebrenjtë e përndjekur.Gjurmët e shpëtimit gjehen në qytetet e fshatrat e Mitrovicës, Prishtinës, Gjilanit, Deçanit, Pejës, Gjakovës, Shkodrës, Krujës, Tiranës, Beratit, Kavajës, Durrësit, Elbasanit, Librazhdit, Korçës, Dibrës, Burrelit, Fierit, Lushnjes, Vlorës, Delvinës, Përmetit, Gjinokastrës, etj. Hebrenjtë drejtoheshin drejt Shqipërisë e tokave shqiptare, sepse e dinin se aty si nga populli ashtu edhe nga qeveria nuk kishte përndjekje të tyre, nuk kishte përbuzje fetare apo kombëtare, nuk

Shqiptarët shpëtuan të paktën 3280 hebrenj gjatë holokaustit

BESA SHQIPTARE – RREGULLI I ARTË DHE SHPËTIMI I HEBRENJVE kishte genocid ndaj kombeve të tjerë, se Shqipëria ishte strehë e sigurtë. Ato e dinin se shqiptarët kishin besë, zbatonin këtë Rregull të Artë, se i hapnin derën mikut dhe kujtdo që ishte në nevojë dhe se hebrenjtë vendas jetonin si gjithë të tjerët. Sipas regjistrimit të popullatës në vitin 1931, Shqipëria qëndrore kishte 204 hebrenj. Sipas dokumentave, rajoni i Kosovës kishte 409 hebrenj vendas deri në pushtimin e ish-Jugosllavisë në Prill 1941. Ato hebrenj, bashkë me të tjerët që vinin nga ish-Jugosllavia dhe vendet e tjera dhe që u futën në Kosovë, shpëtuan duke u zhvendosur në Shqipërinë e brendshme me ndihmën e qeverisë dhe popullit shqiptar. Një liste prej të paktën 3280 hebrenjsh të shpëtuar nga shqiptarët deri në fund të Luftës II Botërore është dorëzuar në Yad Vashem. Në këtë numër nuk përfshihen hebrenjtë që hynë në Shqipëri me pashaporta jo të vërteta apo me emra të tjerë, ato që hynë fshehtas (p.sh. u fshehën në fshtarta

pranë kufirit shtetëtor), ato që nuk janë zbuluar akoma në dokumenta të tjera, si dhe ato që nuk njihen me emër. Kjo e fundit është për t’u theksuar sepse është e zakonshme të shohësh lista në arkiva të cilat kanë për një emër përmbri numrin e njërëzve që e shoqërojë atë kryetar grupi ose familje, nën titullin “bashkë me familjen e tyre”. Instuticioni Yad Vashem në Jeruzalem deri më tani ka njohur zyrtarisht 69 shqiptarë si “Fisnikë të Kombeve” në shpëtimin e hebrenjve gjatë holokaustit. Shqiptarët i shpëtuan hebrenjtë pa më të voglin interes, pa më të voglin kusht, pa më të voglin përfitim apo shpërblim, dhe gjithmonë duke ruajtur kujtimet e tyre. Këta hebrenj të shpëtuar janë ato që i mbijetuan holokaustit nëpërmjet ndihmës shqiptare, që u martuan, lindën e vazhduan rrjedhën e tyre të jetës në Shqipëri e vendet e tjera. Hebrenjtë që mbetën në Shqipëri pas mbarimit të Luftës II Botërore lanë gjurmë në fusha të ndryshme të jetës shqiptare dhe kujtohen me respekt.

Gjatë viteve 19331944, Shqipëria në Europën Juglindore shpëtoi jo vetëm hebrenjtë vendas por edhe të gjithë ato që mundën ta arrinin Shqipërinë nga vendet e tjera të Europës. Fakti është se në Shqipëri u shpëtuan të gjithë hebrenjtë dhe ato nuk u cënuan, nuk u dorëzuan, nuk u penguan të hynin; nuk pati ligj që kufizonte si numër futjen e tyre në Shqipëri. Ato nuk u grabitën, nuk iu mor pasuria, nuk u prekën nga ndonjë ligj qeveritar. Domethënë ato u shpëtuan nga kushdo që i takoi, nga kushdo që iu hapi derën e trokitur, nga kushdo zyrtar shqiptar që iu preku letrat, nga çdo qeveritar që kishte listat e tyre, nga kushdo që nuk qëndroi indiferent në atë periudhë.


13 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Të flasësh apo të heshtësh???

Nga Faton Mehmeti

Një modifikim të thënies së famshme të Shekspirit në veprën e tij “Hamleti”, “Të rrosh a të mos rrosh”, fatkeqësisht tek ne sot zë vend. Tek Hamleti, sikur edhe tek ne esenca është të thuash të vërtetën dhe për ta dëshmuar këtë qëndron dilema hamletiane e sotme – “Të flasësh apo të heshtësh ??? Derisa Hamleti ishte i shtyrë të merrte hakun për vdekjen e të atit, qytetarët Kosovës, që në krahasim me veprën e Shekspirit personazhet janë të trilluar nga mendja e tij, këta të fundit janë të vërtetë dhe jo pjell e imagjinatës së ndokujt. Por, cili është korelacioni në mes Hamletit dhe qytetarit të sotëm të Kosovës? Në të dy rastet është shtyrja për të kërkuar drejtësinë nga njerëzit që na udhëheqin, e të cilët janë të verbuar nga lakmia për pushtet. Si për ironi kjo vepër kaq e famshme, por tragjike ka kaq lidhshmëri me ne sot, pasi edhe fati ynë ka qenë dhe vazhdon të jetë tragjik dhe, me të drejtë çdo qytetar i Kosovës pyet veten “Të rrosh apo te mos rrosh”? Një pjesë e vogël e qytetarëve, që

janë politikanët jetojnë mbi kurrizin e popullit të varfër, që vuajnë për një kafshatë bukë qofte ajo edhe bajate. Klaudi tek Hamletit që është sinonim i korrupsionit dhe etjes për pushtet, figura e tij ngërthen në vete veset e pushtetarëve tanë të sotëm, të cilët nuk duhet të harrojnë se në e dimë se ata “vranë dhe ende po vrasin” jo një Hamlet, por shumë të tillë pasi i gjithë populli është Hamletian.Ne vetëm mund të supozojmë se intertekstualiteti i kësaj vepre është marr nga një ngjarje e vjetër Daneze, por atë që mund ta themi me siguri është se qytetarët e Kosovës po përjetojnë tmerr të humbjes së identitetit njerëzor nga ata, të cilët përveç lekut dhe pushtetit nuk njohin asgjë. Në çdo aspekt kemi një bastardim të jetës, jemi të detyruar të zgjohemi duke dëgjuar se çfarë thotë X politikani, duke iu drejtuar popullit nga kolltukët e shtrenjtë, e duke u

vetëlavderuar, e plot demagogji të tjera. Ata qytetarin e trajtojnë si shërbëtor, dhe sponsor kur te vjen puna për votë. Andaj ne si shoqëri kërkojmë ndryshimin e këtij mentaliteti qeverisës, ku qytetari mos të shikohet si qenie, e cila kërkon të jetoj një jetë të dinjitetshme. Deri kur do të shohim rrugët plot me të rinj, që sorollatën kot, dhe në mungesë të perspektivës kërkojnë alternativa të ndryshme për të dalë jashtë vendit. Deri kur te kemi të rinj që përfundojnë fakultetin e punojnë kamarierë, deri kur do të kemi nepotizëm dhe njerëz qe e kanë vendin në burg e janë të ulur në kolltukët e shtrenjtë, të blerë nga djersa e qytetarit të ndershëm, ... deri kur të kemi frike të flasim të vërtetën se mund pësojmë keq në shumë mënyra. Deri kur...? Sot më kollaj është të humbasësh vendin e punës se ta fitosh, sepse punëtori dhe i ndershmi sot cilësohen “të

marrë”, ndërsa servilet dhe analfabetët janë të fshehur pas xhipave të shtrenjtë. Fjala e lirë qofte edhe kur nuk është e drejtë është me e mirë se një e drejtë e heshtur, pasi nëse nuk e shpreh askush s’mund ta dijë se çfarë mendon, dhe ky duhet të jetë premsi mbi të cilin duhet të ndërtojmë një shoqëri e bazuar mbi respektimin e mendimit dhe shprehjes së lirë. Ne sot fatkeqësisht nuk jemi të lire të flasim, jo në kuptimin klasik të fjalës, por ne sensin kritik të fjalës, me qëllim përmasimin e jetës sonë. Standardi ynë i jetës nuk e tejkalon atë të shteteve më të varfra afrikane.Askush nga ne nuk e ka menduar se edhe pas 14 vjetësh të pas luftës, nuk kemi ngritje të cilësisë së jetës në asnjë segment, e për më tepër të shohim njerëz që nga pamundësia për një jetë më të mirë, nuk kanë zgjidhje tjetër pos fundit tragjik atë të vetëvrasjes, një fenomen mjaft shqetësues. Këta njerëz nuk na lanë pa na zhveshur edhe nga kombësia, na e sollën një flamur pa asnjë element shqiptar, një himn pa tekst, dhe shiten çdo gjë që munden, pasi ashtu arritën të fyejnë xhepat e tyre. A është kjo Kosova që ëndërruam, e për të cilën dhanë jetën me mijëra e mijëra dëshmorë? Definitivisht JO. Andaj duke e parë që vendi ynë po shkon në kahje jo të duhura, elita intelektuale duhet të mobilizohet, që të kthejmë në binaret e duhura, sepse ja kemi borxh vendit.Këta njerëz jo vetëm që po na e dëmtojnë të tashmen, por edhe historinë. Çfarë do të mësojnë nesër fëmijët tanë në libra të historisë, që Presidenti i parë i Kosovës së pavarur dha dorëheqjen pasi shkeli Kushtetutën dhe, që Qeveria e cila shpalli Pavarësinë u vetëshkarkua.Koha është të veprojmë, jo që të ndryshojmë “Klaudin e Shekspirit”, por që të zhdukem një të keqe, e cila po na e errëson të ardhmen, dhe për më tepër s’po na lë të jetojmë as të tashmën...!!!


14 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Mbretëresha e Britanisë së Madhe, Shkëlqesia e Saj Elizabeta II, duke dekoruar shkrimtaren Joanne Harris me MBE e ngriti shqetësimin e saj për fëmijët. Mbretëresha ka shprehur shqetësimet e saj në lidhje me fëmijët që preferojnë lojëra kompjuterike dhe E-libra (E-book) duke mos ua hedhur sytë ose mënjanuar librave tradicionale të shtypura. Ajo foli për frikën e tillë duke e dekoruar shkrimtaren Joanne Harris me një MBE për shërbimet në letërsi në një ceremoni të Buckingham Palace. Zonja Harris, librat e së cilës janë botuar në më shumë se 40 vende, është i njohur mirë për librin “Cokollata”, një libër bestseller i saj në vitin 1999, i cili është bërë film ku aktrojnë Juliette Binoche dhe Johnny Depp . Duke folur pas marrjes së cmimit nga Mbretëresha ajo i tha medias se Shkëlqesia e Saj u interesua: “se çfarë kam menduar në lidhje me e-librat dhe lojërat kompjuterike dhe tha se ajo kishte frikë se fëmijët ishin duke luajtur me ata më shumë se ata ishin duke lexuar libra.” Kështu që unë thashë se le të fillojnë ato në e-libra dhe lojëra kompjuterike dhe televizor dhe pastaj të përpiqemi që ato të kthejnë sytë në

Librat, shqetësimi edhe tek Mbretëresha e Britanisë së Madhe libra më vonë. Librat mund të ndryshojnë formën, por njerëzit gjithmonë do të kanë nevojë për histori, dhe forma e atyre historive mund të ndryshojë. Unë mendoj se librat e printuara janë këtu për të qëndruar për një kohë të gjatë. Hulumtimet nga Trusti Kombëtari i Letrësisë të botuara më herët këtë vit gjetën se shumica e fëmijëve kanë të preferuar të lexuarit në ekran, sesa nga librat, por ata të cilët përdornin, iPads dhe të tjera mjete elektronike kishin aftësi të dobëta të leximit. Gjatë kësaj ceremonie Susan Lloyd - Roberts, gazetare e televizionit BBC, mori CBE për shërbimet e saj në gazetari. Gjatë një karriere pothuajse 40 vjecare ajo ka raportuar nga disa prej vendeve më pak të arritshme në botë dhe në vitin 2011 fitoi një Emmy Aëard për një raport filmuar nga vendi i ngjarjes brenda Koresë së Veriut, që u shfaq edhe në Amerikë nga BBC World News.


15 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Me 16 tetor 1979, kur bota u lajmërua, jo pa sensasion, se një misionare në Kalkutë do të merrte çmimin “Nobel” , boigrafë e gazetarë, u turrën të rrëmonin në biografinë e kësaj gruaje të brishtë e të çuditshme. Fjalëpak, por e saktë dhe e vendosur në atë që thoshte, ajo iu përgjigj medias botërore: “Nga gjaku dhe prejardhja jam shqiptare. Kam shtetësi indiane. Jam murgeshë katolike. Nga prirja, i përkas gjithë botës… Me zemër, i përkas plotësisht zemrës së Jezusit”. Ishte Nënë Tereza, që si rrufe në qiell shndriti mbi errësirën që asokohe kishte kapluar Shqipërinë, vendin e izoluar e të harruar të Shqiponjave. Dhe ja , kjo grua e vogël na e rikthen edhe njëherë si komb, atë emër të madh që patëm latuar në shekuj me perandorin Konstandin apo me Skënderbeun. “Nje grua vërtetë e vogël me trup, por që s’ka asgjë të vogël në qënien e saj” – do ta pershkruante Indira Gandi. Nga madhështia e dashuria e saj, ajo do t’i jepte gjithë globit nga Kalkuta në Irlandë, nga Venezuela në SHBA, por dhe vendit tonë do t’i dhuronte më shumë nga të gjithë: qenien e gjakut që i rridhte në damarë, atë shqiptar . Ne ishim kombi i braktisur nga njerëzia, liria dhe nga Zoti. Ishim kombi i dënuar të përjetonim copëtimin e robnimin, kush prej sistemeve ekstratotalitare e kush prej dhunës shovene. Dhe ja, një fat në buzëvarr, një qiri shkëlqimtar që ndriçonte fundin e tunelit të destinit fatal shqiptar: Nënë Tereza. Ajo me dy fjalë për origjinën e saj arbnore e me një foto të vitit 1925 , kur s’i kishte mbushur të pesëmbëdhjetat, veshur me rrobën tradicionale kombëtare shqiptare, po i thoshte botës se shqiptarët jo vetëm ekzistojnë, por janë në vëmendjen e vetë Zotit. Një befasi e mrekullueshme, që bëri Papën, Mbretërit, presidentët e fuqishëm të globit të kujtoheshin një çast, se aty buzë Adriatikut, rrethuar me tela e të izoluar prej Perëndimit, që prej lashtësisë, jetojnë shqiptarët e Nënë Terezës e të Gjergj Kastriotit. Prej asaj kohe kanë kaluar dekada e kombi ynë ka galopuar drejt së mirës e fatit më shumë se çdo komb në fundshekullin që lamë pas e në këtë që po jetojmë. Por nuk mund të mohohet se pa zë e me modesti, pa zhurmë, por me shumë përkushtim e dashuri, ne kishim me vete si melhem e hajmali, si bekim e afrim te Zoti, dorën dhe mendjen e Nënë Terezës. Se vetë Nënë Tereza ishte nje laps në dorën e Zotit, me të cilen duket se Perendia nënshkroi për të na e ndërruar fatin e larguar, për të na i zbuar, më në fund, ndeshkimet dhe mallkimet shekullore.

NËNË TEREZA, engjëlli shqiptar që me dashuri pushtoi qiejt

Edhe sot, kur ne shkojmë në Bruksel për të konsultuar obligimet tona integruese, më shumë se gjithçka, ajo që na lidh me Perëndimin, me Zotin e qytetërimin është natyrisht edhe vegimi e emri i madh i Nenë Terezës. Kjo grua gjeni, jo vetëm e besimit e bamirësisë , është dhe esenca e një filozofie të re, e cila u kyç jo pa rëndësi e pa efekt në epokën e globalizmit. Kur paraja po synonte të konkuronte vetë Zotin, Nënë Tereza këshillonte të pasurit të mos gëzoheshin dhe aq, kur në botë miliona njerëz vuajnë urinë, sëmundjen, luftën. Ajo i kërkoi botës humane jo lëmoshë e mëshirë, por besim e afrim te Zoti, mirësjellje e dashuri njerëzore. “Më mirë të bëni gabime me mirësjellje, sesa mrekuli me vrazhdësi”. Kjo thënie biblike e Nënë Terezës është kthyer në slogan të gjithë shpirtërave njerëzorë që besojnë te Krijuesi.

Gjenia e Nënë Terezës, mrekullia e saj, nuk qëndron vetëm në shërbimet e saj e të Urdhërit te vet shperndarë në gjithë botën, në të mirë të të sëmurëve, të të varfërve e të uriturve. Është shumë më gjeniale dhe hyjnore. Ajo i argumentoi njerëzimit se vuajtja për dashuri dhe uria për të është më e rëndë se uria për bukë. “ Po të kishte të uritur në Hënë, unë do të shkoja dhe atje…” Kështu e përshkruan përkushtimin, një ftesë për këdo dhe kurdoherë drejt një qëllimi të mirë, human e fisnik “, sepse fisnike ishte vetë Nënë Tereza, gjaku e geni I saj shqiptar. 34 vite nga laurimi i saj me “ NOBEL” dhe 10 vite nga lumturimi, mbushen pas disa ditësh. Bota ka filluar të festoje e të kujtojë këtë engjëll të brishtë që e lindi, e rriti nëna e toka shqiptare, për t’ja falur qiejve nga ku ajo të mund te vijojë përjetësisht misionin

e saj hyjnor. Ajo qëndron lart mbi ne, e mbështjellë me rroben ngjyrë qielli e reshë te bardha, duke na vëzhguar e duke u lutur për ne. Duke u lutur për të gjithë, pa na ndarë as në fe, as në ide. Le ta dëgjojmë këtë lutje engjëllore, se aty mëshirohet dhe shqip, se shqiptare qëlloi jo rastësisht, të ishte aty ku engjëll unik që Zoti ja dhuroi njerëzimit.. Në kujtim e për të nderuar veprën e Nënë Terezës, me rastin e 10 vjetorit të lumturimt të saj, Unioni Artistik i Kombit Shqiptar, në bashkëpunim me shoqatën “Dedë Gjo Luli” do të organizojë me datën 19 tetor në Tuz, Mali i Zi spektaklin “Shqipe Engjellore E Botës”. Ne këtë aktivitet do të marrin pjesë artistë nga të gjitha trevat shqipfolëse. Azgan Haklaj President i Unionit Artistik i Kombit Shqiptar


16 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Pajtim Bejtja Mësues i merituar-Tiranë Në përvjetorin e parë të ndarjes nga jeta të mësuesit të merituar, prof. dr. Shefik Osmanit, bashkëshortja e tij, Mësuesja e Popullit Urti Osmani, e njohur, veç të tjerash, edhe përmes mjaft botimeve shkollore, ndryshe nga më parë, doli para lexuesve me një libër me kujtime për të. “Shefikut, -shkruan ajo në kushtimin e librit, - bashkëshortit tim të paharruar, me mirënjohje të thellë, për kujdesin e jashtëzakonshëm, që ka treguar dhe për dashurinë e pakufishme, që më ka dhuruar”. Për të shkruar librin ajo ka pasur shtytjen ngulmuese të miqve të saj e të Shefikut, por natyrisht edhe një dëshirë të vetën, veçse hezitonte, “sepse hartimi i një libri me kujtime nuk është i njëjtë me atë të një teksti mësimor”. Kur vendosi t’i hidhte në letër kujtimet e saj, ajo shprehej e merakosur dhe e mallëngjyer: “Vallë, a do të mundem unë, që t’i shkruaj të sakta dhe ashtu si duhet e si e meriton, kujtimet e mia të një jete, me Shefikun e shtrenjtë?”. Në fakt, Urtia e ka pasur edhe të lehtë, edhe të vështirë për ta bërë këtë. E ka pasur të lehtë, sepse për një jetë bashkëshortore mbi pesëdhjetëvjeçare, të ngjeshur me përjetime dhe me një veprimtari të përbashkët intelektuale e krijuese, ke ç’të kujtosh, ke ç’të shkruash. Veç kësaj, asaj i vinin në ndihmë edhe botimet e Shefikut dhe shkrimet e të tjerëve për të, si dhe mjaft letra, shënime, dorëshkrime dhe ditarë të tij, të gjetura në kohën që merrej me hartimin e librit. Por Urtia e ka pasur edhe të vështirë për ta shkruar librin, sepse i duhej të mobilizohej mendërisht e shpirtërisht për të plotësuar detyrimin moral dhe shpirtëror që ndiente, ndërkohë që ngjarja dhembjeprurëse ishte ende e freskët. Pas një pune disamujore, këmbëngulëse e të pasionuar, duke shfrytëzuar dhe seleksionuar të gjitha burimet e mundshme, arriti ta përfundonte në kohën e duhur librin. E ka shkruar atë me dashuri, me sinqeritet dhe me dhembje të thellë, duke e pasqyruar me vërtetësi figurën poliedrike të Shefikut, në tërësinë e dimensioneve të saj. Na ka dhënë kështu, siç shkruan prof. dr. Tomor Osmani, “portretin e një personaliteti të devotshëm, me vlera të veçanta dhe me kontribute shumë të rëndësishme, kryesisht në fushën e arsimit tonë kombëtar”. Libri është ndërtuar sipas një strukture të menduar mirë. Hyrjen e tij e ka shkruar prof. dr. Tomor Osmani,”Mjeshtër i Madh”, pedagog në Universitetin “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës. Ndër të tjera, ai ka vënë në dukje se “Urtia është ndalur në ato momente që nuk janë pasqyruar në ndonjë botim kushtuar Shefik Osmanit. Këtë veprimtari të bashkëshortit nuk e ka parë thjesht në rrafsh personal, por e ka lidhur me gjithë zhvillimin e arsimit në gjithë trojet shqiptare, por edhe në diasporë”. Më tej, pas parathënies së autores, vijojnë 7 krerë, të shkruar me një stil lakonik e me një gjuhë të thjeshtë e pa stërhollime, po me ngrohtësi dhe me

“Përjetë me Shefikun”, libër nga Urti Osmani, në kujtim të bashkëshortit ndjenjë të pastër, me kujdesin për të qenë e saktë dhe korrekte në ato që shkruan. Dy krerët e parë, “Njohja dhe mbresa nga jeta bashkëshortore” dhe “Ngjarje të shënuara”, që zënë një të tretën e librit prej afro 300 faqesh, autorja ua ka kushtuar kryesisht jetës intime bashkëshortore (njohjes, lidhjeve, fejesës, martesës, prejardhjes etj.), jetës arsimore e pedagogjike në Shkodër e në Tiranë etj., si dhe disa ngjarjeve që kanë vënë në dukje aftësitë e spikatura të Shefikut si metodist dhe si organizator e drejtues, të shfaqura qysh në fillimet e veprimtarisë së tij. Vendin kryesor në libër e zë kreu i tretë, ku pasqyrohet gjerësisht “Veprimtaria shkencore e atdhetare e Shefikut”, duke filluar nga puna që ai kreu në Shtëpinë Botuese të Librit Shkollor dhe në Institutin e Studimeve Pedagogjike. Vend me rëndësi në këtë krye zë përshkrimi i veprimtarisë së tij në diasporë, me synimin atdhetar që asnjë fëmijë i imigracionit shqiptar të mos mbesë pa mësuar gjuhën shqipe dhe pa u shkolluar në gjuhën amtare. Autorja ka paraqitur të dhëna konkrete për ndihmesën e Shefikut në shkollat shqipe të mësimit plotësues në Zvicër, Suedi, Gjermani etj., përmes punës së drejtpërdrejtë në to dhe botimeve të posaçme në ndihmë

të nxënësve të këtyre shkollave. Ajo ka pasqyruar edhe rolin e rëndësishëm që ka luajtur Shefiku në seminaret me mësuesit dhe veprimtarët e këtyre shkollave, të organizuara në Prishtinë, Prizren, Durrës etj. Në paraqitjen e këtyre veprimtarive autorja i është referuar kryesisht periudhës pas vitit 2004, periudhë e shkurtër, por që siç thotë ajo, “e ngjeshur me veprimtari dhe krijimtari, ashtu si e gjithë jeta e tij”. Ajo nuk ka synuar ta pasqyrojë në mënyrë të plotë gjithë veprimtarinë e Shefikut në shërbim të arsimit tonë kombëtar, gjë që nuk mund të realizohet brenda një libri me kujtime. Udhëtimet e shumta në vende të ndryshme të botës (si në Itali, Gjermani, Holandë, Zvicër, Iran, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe në Arabinë Saudite), gjatë një periudhe 17-vjeçare (19912008), për t’i dhënë shtysë mësimit të gjuhës shqipe nga fëmijët e imigrantëve, apo për probleme të ndryshme arsimore e botime janë paraqitur më hollësisht në kreun e katërt, “Shënime dhe mbresa nga udhëtimet”. Dëshmitare e këtyre udhëtimeve dhe veprimtarive ka qenë vetë Urtia, si bashkëpunëtore në botimet dhe si shoqëruese në shumicën e udhëtimeve. Prof. dr. Shefik Osmani është njëri prej didaktikanëve më në zë të arsimit fillor shqiptar. Ndër të tjera, ai është

autor i rreth 40 librave me karakter mësimor, metodik e historik, si dhe i qindra shkrimeve në gazeta e revista shkencore dhe kulturore, të shkruara në periudhën 1940-2011. Kjo veprimtari krijuese si dhe, në përgjithësi, veprimtaria e përkushtuar atdhetare, arsimore e pedagogjike e Shefikut, është çmuar, vlerësuar e nderuar me dekorata e tituj, si dhe me kushtime (dedikime) nga personalitete të arsimit e të kulturës, kolegë e miq të tij, që janë paraqitur nga autorja në kreun e pestë, “Vlerësime, dekorime dhe dedikime”. Më të rëndësishme prej tyre janë “Çmimi i Republikës” i shkallës së tretë, për “Fjalorin Pedagogjik Shqiptar” (1984); titulli “Mësues i merituar”(1989) dhe titulli “Drejtues kërkimesh (Profesor)”(1995). I shkurtër, por mjaft mbresëlënës është kreu i gjashtë i librit, i titulluar “Vetmia, nuk kapërdihet”. Është një përsiatje dhe një rrëfim i sinqertë e i hapur i autores për ndjenjat që ajo ka provuar pas shuarjes së njeriut të saj më të dashur, është një “bisedë” në mungesë me të, me bashkëshortin dhe bashkëpunëtorin e një jete të tërë. Një marrëdhënie kjo që e ka karakterizuar shkëlqyeshëm prof. dr. Vehbi Hoti në monografinë kushtuar Mësuesit të Popullit Ethem Osmani, babait të Shefikut: “Urtia u bë shoqe e jetës, e punës dhe e krijimit e Shefikut. Një çift bashkëshortësh për t’u pasur zili, kudo e kurdoherë bashkë..”. Është mjaft prekës shqetësimi i madh i Shefikut se kujt mund t’ia linte kujdestarinë e Urtisë. “Kujt do t’ia lë unë Urtinë?”, shprehej ai dhe “A mund të kujdesesh për Urtinë?”, i drejtohej kohët e fundit ndonjë të njohuri. Duke bërë një përmbledhje të jetës, të veprimtarisë dhe të krijimtarisë së Shefikut, Urtia, si bashkëshorte e tij, nuk ka si të mos ndjehet krenare për tiparet e larta njerëzore që e karakterizonin atë, për gjithçka që ai bëri në shërbim të arsimit tonë kombëtar, për gjurmët që ka lënë... Një gjetje interesante përbën kreu i shtatë i librit, “Ligjërata përmes fotografive”, ku përmes fotografive janë pasqyruar pjesëmarrje dhe ligjërata të Shefikut në veprimtari brenda dhe jashtë vendit. Duhet theksuar se fotografi shprehëse e domethënëse përfshihen edhe në pjesët e tjera të librit, me synimin për ta pasqyruar më bukur jetën e tij dhe për t’i paraqitur më të gjalla veprimtaritë dhe ngjarjet e përjetuara. Libri në fjalë mbyllet me paraqitjen e disa veprave të Shefikut përmes kopertinave të tyre dhe me bibliografinë e përdorur për këtë botim. “Përjetë me Shefikun”, është libër që lexohet me interes dhe kureshtje edhe nga ata që e kanë njohur nga afër apo që kanë bashkëpunuar me Shefikun, madje edhe nga ata që kanë shkruar për të. Kjo falë punës së përkushtuar të autores, e cila meriton përgëzime dhe lavdërime, ngaqë ka ditur ta portretizojë në mënyrë bindëse dhe tërheqëse Shefikun, “tamam ashtu siç ka qenë”, duke ndriçuar edhe tipare apo momente të jetës e të veprimtarisë së tij, pak të njohura apo të panjohura më parë.


17 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Frank Shkreli Gjatë disa viteve të fundit Turqia ka ndërmarrë një fushatë, që disa e quajnë si një ofensivë të gjithanshme, diplomatike, politike, shoqërore dhe fetaro-kuturore në Ballkanin perëndimor, kryesisht e përqëndruar në vendet me shumicë myslimane, si Shqipëria, Kosova dhe BosnaHercegovina. Siç duket në frymën e kësaj fushate diplomatike, Kryeministri turk Rexhep Taip Erdogan do të vizitojë Kosovën të Mërkurën, ë 23 tetor. Mediat e Prishtinës njoftojnë se zyrtarisht udhëheqsi turk po viziton Kosovën për të inauguruar terminalin e ri të aeroportit, “Adem Jashari” në kryeqytetin e Kosovës, por sipas të njëjtave burime, Z. Erdogan do të vizitojë edhe Prizrenin, kryeqytetin e të gjithë shqiptarëve, i shoqëruar nga Kryeministri i Kosovës, Z. Hashim Thaçi. Dhe ajo që e bën këtë vizitë në Prizren edhe më interesante, është fakti se Kryeministrit të Turqisë dhe atij të Kosovës do t’i bashkohet edhe Kryeministri i Shqipërisë, Z. Edi Rama -- e gjithë këjo gjatë një fushate elektorale për zgjedhjet vendore në Kosovë -- gjë që disa analistë e kanë cilësuar si një përpjekje për të influencuar zgjedhjet në favor të partisë në pushtet dhe për më tepër si një ndërhyrje në punët e mbrendshme të Kosovës. Fatkeqsisht, influencat e huaja ashtu si edhe në të kaluarën, po gjëjnë edhe sot mbështetje në trojet shqiptare, për arsye të përkohëshme politike, ekonomike e të tjera. Duket se asgjë nuk është mësuar nga historia. Fushata diplomatike turke e viteve të fundit për të ushtruar një influencë dominuese, sidomos në vendet me shumicë myslimane si Shqipëria dhe Kosova po bëhet me një zhurmë të madhe dhe në një mënyrë arrogante sa që kërkohet edhe rishqyrtimi i historisë së okupimit 5-shekullorë të trojeve të kombit shqiptar nga otomanët. Ndërkohë, Rusia një perandori tjetër të cilës shqiptarët gjithmonë ia kanë pa sherrin, influenca politike dhe financiare e së cilës gjithnjë vjen e shtohet në Ballkanin Perëndimor, ka thënë se çdo përkrahje për pavarësinë e Kosovës është ilegale dhe imorale, ndërkohë që sa për sy e faqe zhvillon bisedime me Prishtinën në Bruksel. Në këtë boshllëk të një politike dhe diplomacie të vendosur dhe të bashkrenduar mirë ndaj interesave kombëtare nga Tirana dhe Prishtina -- Kryeministri serb Daçiq -- deklaroi ditët e fundit se është duke menduar që në vend të bisedimeve të Brukselit -- dialogun ta vazhdojë me Kryeministrin e ri të Shqipërisë, Z. Rama. Kemi të bëjmë gjithnjë me arrogancën e atyre që për shekuj donin të zhduknin racën shqiptare nga Ballkani. Në prak të vizitës në Kosovë, Kryeministri turk Erdogan deklaron se,“ Turqia dhe Kosova kanë marrëdhënie miqësore dhe vëllazërore që rrjedhin nga thellësitë e historisë, por është e vogël dhe nuk ka

Politika shqiptare nënshtruese ndaj interesave huaja të drejtë të flas kundër Islamit,” ka thënë Erdogan për televizionin turk TRT. Kosova, është tepër e vogël për të folur kundër Islamit! Se kush në Kosovë është duke folur kundër Islamit, veç ai e di, por në të vërtetë është duke thënë se Kosova është tepër e vogël për çdo gjë dhe si e tillë është nën mëshirën e tij. Por megjithkëtë, shqiptarët në përgjithësi dhe shqiptarët e Kosovës në veçanti, ashtu siç i shkruan Z. Erdogan në prak të vizitës së tij në Kosovë, edhe deputetja e pavarur e Kosovës, Alma Lama, “Ne në Kosovë, por shqiptarët edhe më gjerë jemi shumë të interesuar të kemi raporte të mira me shtetin e sotëm turk pavarësisht nga e shkuara jonë e hidhur. Krijimi i raporteve të mira do të thotë në radhë të parë respekt reciprok, do të thotë respektim i kulturës dhe traditës së tjetrit. Ne, si ish-pjesë e perandorisë turke, të pushtuar prej saj jo vetëm politikisht por edhe kulturalisht e fetarisht, para një shekulli bëmë përpjekje të jashtëzakonshme si komb për të rilindur vetveten. Ia dolëm. Sfida numër një për ne ishte pikërisht feja. Vendosëm që asaj të mos i jepnim rëndësi të dorës së parë, por kombi të ishte formula jonë e ekzistencës. U përcaktuam për këtë dhe ecëm përpara. E kundërta do të na kishte fundosur. Ashtu sikurse mund të na fundosë tani, nëse ne nuk tregohemi të vëmendshëm”, i shkruan deputetja e Kosovës Alma Lama, Kryeminsitrit turk në vigjiljen e vizitës së tij në Kosovë. Edhe udhëheqsi serb Daçiq, ndërsa sa për sy e faqe zhvillon bisedime në Bruksel me Kryeministrin e Kosovës, në një ëndërr teatrale të tijën, ai nënçmon udhëheqsit shqiptarë të Kosovës duke deklaruar se për fatin e Kosovës, ose më mirë të themi, për ndar-

jen e Kosovës, tani ai dëshiron të flasë me Tiranën zyrtare, pikërisht me Kryeminsitrin e ri, Z. Rama. Hajde dreq e merre vesh këtë punë. Edhe Greqia nga jugu i kufijve të kombit, vazhdon me politikën e saj të pandërprerë anti-shqiptare. Asnjë përgjigje as deklaratë zyrtare as nga Prishtina as nga Tirana! Quo vadis, Kombi Shqiptar? Shqiptarët gjatë gjithë historisë së tyre nuk kanë sulmuar askënd as nuk kanë pretenduar toka e territore të tjerëve, nuk kanë imponuar fenë dhe as nuk gjykojnë historinë e të tjerve. Shqiptarët megjithë vuajtjet e tyre nga pushtime të ndryshme nga fqinjtë dhe mbështetsit e tyre, sot më shumë se kurrë janë tepër të interesuar për marrëdhënje të mira me të gjitha vendet e rajonit, përfshirë Turqinë, Serbinë dhe Greqinë. Por siç thotë edhe deputetja e Kosovës Alma Lama në letrën drejtuar Z. Erdogan, një gjë e tillë kërkon mirëkuptim të dyanshëm. “Ne nuk mund t’ju akuzojmë ju për atë që kanë bërë paraardhësit tuaj” thotë deputetja shqiptare, “por në momentin që na kërkoni që ne të ndërrojmë historinë, që të zezës t’i themi e bardhë, të përgjakshmes lulëzim, në momentin pra kur ju nuk distancoheni nga prapësitë e paraardhësve tuaj, por përkundrazi na kërkoni që edhe ne t’i shohim me sytë tuaj, atëherë mos pritni prej nesh mirëkuptim.” Duke shprehur ato që unë mendoj se janë ndjenja të shumicës së shqiptarëve kudo, deputetja e Kuvendit të Kosovës, në letrën e saj drejtuar Kryeminstrit Erdogan thotë gjithashtu se, “Ne si komb kemi luftuar shumë hegjemoninë e të tjerëve, dhe tani që po shijojmë lirinë, kurrsesi s’mund të pranojmë që dikush,

sado i fuqishëm, të na e shkruajë historinë sipas qejfit të vet. Asnjë shtet perëndimor, as ata që na çliruan nga pushtuesi tjetër Serbia, nuk na ka ardhur me një kërkesë të tillë primitive. Primitive, pasi së pari historinë e shkruajnë historianët, jo politikanët, aq më tepër politikanët e vendeve ish-pushtuese; dhe së dyti, sepse bie tërësisht ndesh me fondamentin tonë, iluminizmin dhe të vërtetat që burojnë nën dritën e tij”, shkruan deputetja e pavarur në Kuvendin e Kosovës. Sa ironik është fakti që Kryeministri i Turqisë, pasardhëse e Perandorisë Otomane, Z. Rexhep Taip Erdogan kërkon të shkojë në Prizren së bashku me dy kryeministrat shqiptarë, aty në Prizrenin e Abdyl Frashërit, aty në zemrën dhe në shpirtin e Lidhjes së Prizrenit, aty ku shqiptarët e të gjitha krahinave i deklaruan botës së ka Shqiptarë dhe se ka Shqipëri, aty ku u dha kushtërimi për bashkim qëllimi e ideje. Sado tërheqse që të jenë premtimet për ndihma financiare dhe investimet nga të huajt, siç ka thënë edhe Midhat Frashëri me një rast, “Përpjekja për Atdhe nuk është si puna e ryshveteve, që njeriu bën hesap a del a s’del, behet hesap a fitohet a humbet -por jo në çështjen kombëtare.” Në takimin e Prizrenit me kryeministrin turk, kryeministrat shqiptarë duhet të jenë të vetdijshëm dhe ndërgjegjës ndaj parimeve të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit që shqiptarët pas pesë shekuj robërie, më fund të vendosnin vet fatin e tyre, që të shpëtonin Shqipërinë dhe Shqiptarët. Obligimet e tyre morale dhe politike ndaj këtyre parimeve si përfaqsues të kombit shqiptar sot, janë po aq të rëndësishme dhe historike sa ç’ishin edhe më 1878.


18 Nr. 35 - NËNTOR 2013

ARQILE V. GJATA: “E Arsyeshmja...kudo dhe kurdoherë ka karakter relativ” 1. Si e konsideroni jetën dhe arsyen e saj në krijimtarinë tuaj? -Jeta si realitet është e vetmja rrugë që nuk mund ta refuzosh dhe aq me shumë se...ne dhe individi paraqesim vetveten si ndërmjetës midis kohës dhe asaj që unë e dua... Jetën, dua të jetoj në këtë botë! Të gjithë jetojmë në këtë ajër dhe seicili ka zërin e tij,(ashtu si dhe unë) këto zëra përbëjnë memorjen më misterjoze, më të pa vlerësuar gjatë jetës... -Gjithë sa thash më lart më ka treguar e më jep shkas dhe një arsye më shumë që jeta(si nocion dhe copëza “vetmie”) si një ëndërr e shkurtër të përshkruaj atë të bukurën, që në realitet është, por nuk e kapim dot! 2. Ku qëndron forca me të cilën ju keni arsyen e fjalës në krijimtarinë tuaj? -Rreth nesh veprojnë një shumatore e madhe forcash që bëjnë të ndodh dhe kështu si dëshëroj unë, të jem një përfytyrim i asaj dashurije që psherëtinë brenda meje. Po kështu kërkoj që fjala ime të thotë: “jetoj dhe unë në këtë botë!”që shpesh e nëpërkëmbë, e ftohë, e zben të arsyeshmen.Në krijimtari e arsyeshja ka një kontradiktë shumë të qensishme, por që nuk duket, nuk ka këmborë...shpesh sjellë krijime me vlerë pasi arsyeja përplaset me realitetin e ri poetik, por dhe atë jetësor! 3. E arsyeshmja a është diçka më kontradiktore në krijimtari? -E Arsyeshmja...kudo dhe kurdoherë ka karakter relativ dhe natyrë klasore!Por në letërsi ka veçori (të pa shkruara)një kompleksitet ideore, preferencash dhe sidomos bindjesh dhe përcaktohen reptësisht nga gjendja shpirtërore dhe niveli estetik i poetëve dhe shkrimtarëve në kohë, rrethana dhe kushte ideologjike e filozofike(këtu duhet prejashtuar efekti politikë). Dhe në krijimtarinë time gjenë medësi që e arsyeshmja e ç’fuqizonë efektin estetik e poetikë. 4. Pse ndodh që krijimtaria dhe jeta janë paralele dhe infinite? -Me mendësin time them se, krijimtaria dhe jeta nuk janë vektor paralel... ato dhe për krijuesit kanë një largësi nga starti i nisjes së tyre, ato bashkohen si dy shina paralele, por asnjëherë nuk bashkëjetojnë, ato veç meditojnë, marrin nga brumi i tyre, bashkëbisedojnë, ose kanë një monotoni të bukur midis tyre, ose.. ose përndriten nga njera tjetra! Rallë ndodh që dhe jeta dhe krijimtaria të jetojnë(të bashkëjetojnë) në infinit...shëmbujt i përkasin vetëm të pavdekëshmëve! 5.A ka një mesazh konkret për ar-

Katër intelektualë, pesë pyetje të njëjta syen? -Për arsyen mesazhi është imazh... është një përfytyrim që ka krijuesi për lëndën e tij poetike ose në prozë.Po kështu për ARSYEN për mua mesazhi më i mirë është të qenit njerëzor...Të jesh Njeri! Por qëndron, ka dhe një faktor që përcakton mesazhet...është aftësia, përgatitja estetike dhe sidomos talenti i krijuesit...vetëm në këto veçori mund të përciellësh mesazhe të shëndetëshme për ARSYEN! BILALL MALIQI: “Arsyet ekzistojnë e vargërohen” 1. Si e konsideroni jetën dhe arsyen e saj në krijimtarinë tuaj? - Jeta dhe arsyeja janë të lidhura në mes veti. Krijimtaria ime poetike letare lidhet në të shumten e rasteve me përditshmëritë jetësore të rrafsheve të ndryshme qoftë ato të rrafshit politik, social apo edhe të fushave të tjera jetësore. Dhe arsyet ekzistojnë e vargërohen qoftë poetikisht, qoftë edhe në mënyrë rrëfimtare (prozaike), apo edhe në formë aforizmash (fjalë të urta), me të cilat sheshoj veset negative të shoqërisë sonë, por jo vetëm kaq arsyeja shtesë për qitjen në pah të (pa)drejtësive të shumta që po i bëhen popullit tim në të gjitha fushat jetësore është arsye shtesë që krijimtaria ime poetike të mveshet edhe me gjetje motivesh nga më të ndryshmet dhe ato shprehen me tone dhe me mesazhe ndoshta pak më “agresive”, sepse s’do mend se jeta e rëndë shoqërore-ekonomike e sociale e dikton edhe arsyen time të shpreh mllefin dhe protestën time drejt atyre që e nxisin pendën time t’ua dedikoj poezitë apo shkrimet e tjera… 2. Ku qëndron forca me të cilën ju keni arsyen e fjalës në krijimtarinë tuaj? - Arsyet janë të qarta në nënqiellin tim ku jetoj e vargëroj, dhe ato manifestohen drejtpërdrejt në frymëzimet e mia poetike, andaj muza më jep kurajo, forcë që këto të padrejta apo këtë përditshmëri të zymtë që e rrethon vendin tim ta fus në krijimtarinë time letrare në zhanre të ndryshme. Dihet mirëfilli se krijuesi nuk ka forcë që t’i lëvizë gjërat apo t’i ndryshoj kah pozitivja, por me anë të

krijimeve mundohem ta shpreh gjithë atë mllef të mbledhur nga të këqiat dhe të zezat që e preokupojnë vendin tim dhe këtë forcë e marrë nga thellësia e shpirtit tim krijues. 3. E arsyeshmja a është diçka më kontradiktore në krijimtari? Krijimi është i veçantë. I veçantë është për secilin krijues që merret me shkrime. Nganjëherë krijuesi del edhe nga arsyeja!... 4. Pse ndodh që krijimtaria dhe jeta janë paralele dhe infinite? Krijimtaria letare dhe jeta në përgjithësi kanë një paralelizëm, ato kanë lidhëshmëri në mes veti. Esad Stavileci thotë: “jeta është një mësim që “mund të mësohet”, por nuk mund të porositet”. Edhe krijimtaria e çfarëdo zhanri qoftë, po edhe arti mësohet nga jeta. 5. A ka një mesazh konkret për arsyen? - Arsyeja gjithmonë është aktuale në jetë . Siç thotë Ben Blushi “ Dashuria gjithmonë vdes e pangopur”, ashtu është jeta me arsyen… DIANA LIKA HALILI: “Ditën dua ta mbyll me buzëqeshje” 1. Si e konsideroni jetën dhe arsyen e saj në krijimtarinë tuaj? - Jeta është vetë një arsye madhore për tu jetuar. Pasioni dhe ndjenja e të përditshmes është pjesë e krijimtarisë sime ,është refreni i jetës që më mbush ditët e mia. Çdo ditë, çdo hap që hedh, çdo minut që jetoj mundohem ti shikoj në mënyrë sa më domëthënëse, mundohem ta jetoj jetën me gjithë sfidat e saj dhe gjithmonë ditën dua ta mbyll me buzëqeshje. 2. Ku qëndron forca me të cilën ju keni arsyen e fjalës në krijimtarinë tuaj? - E jetoj jetën ashtu siç vjen dhe mundohem të gjej pozitivitetin tek çdo gjë, qoftë edhe tek një ditë e lodhshme, qoftë edhe në një ditë me shi, mbase dita fillon me “rrebeshe” por mundohem ta jetoj me më shumë dashuri.Më intrigon shumë mënyra se si bashkëjetojnë bashkë uria ,skamja ,papunësia,varfëria dhe nga ana tjetër shkëlqimi, pasuria dhe arroganca. Dhe kur shpirti im nuk duron më padrejtësi dhe pabarazi shpërthej me forcën e fjalës ,me forcën e vargut dhe e ngre zërin deri aty ku notat e vargut transformohen në thirrje të drejtëpërdrejta drejt pushtetarëve që duhet të heqin maskat, të luftojnë korrupsionin dhe të zhdukin padrejtësitë. 3. E arsyeshmja a është diçka më kontradiktore në krijimtari? Po mendoj se poeti e ndjen kur duhet të ngrejë zërin, kur diçka nuk shkon,

sepse shpirti i poetit se duron tiraninë,se duron forcën e diktatit, sepse poeti është shpirt i lire. Krijimtaria bashkëjeton me arsyen dhe është pjesë e saj, por nganjëherë nuk njeh arsye, sepse vërshon si llava e vullkanit dhe krijon male dhe stërmale krijimesh ashtu siç dalin nga shpirti i poetit. 4. Pse ndodh që krijimtaria dhe jeta janë paralele dhe infinite? Asnjë poet ose shkrimtar nuk mund të ketë limite sepse kur jeta vazhdon ajo çdo ditë ka të papriturat e saj, labirinthet e saj, ndaj patjetër që jeta dhe krijimtaria shkojnë bashkë ,janë paralele. Nëse poeti është i hidhëruar lexuesi mund të lexojë shpirtin dhe mëndjen e tij ,sepse poeti e shpreh me vargje hidhërimin ose lumturinë. Është bukur kur krijimtaria i reziston kohës dhe lexuesi gjen gjithmonë diçka nga vetvetja. 5. A ka një mesazh konkret për arsyen? Arsyeja mendoj që është e paarritshme dhe spontane,mendoj që ndjenja e momentit përbën çastin e arsyes. POZAET QOSE: “Njeriu në ekzistencën e vet është pohimi i unitetit mes ndjenjës e arsyes” 1. Si e konsideroni jetën dhe arsyen e saj në krijimtarinë tuaj? - Jeta është një udhëtim i shkurtër në kohë dhe krijimtaria, për mua, nuk është gjë tjetër, veçse mënyra që zgjedh njeriu, për ta përshkruar këtë udhetim të vetin dhe të të tjerëve. 2. Ku qëndron forca me të cilën ju keni arsyen e fjalës në krijimtarinë tuaj? - Forca qëndron në dëshirën për t’u përcjellë të tjerëve nje mesazh për mënyrën se si unë jam lidhur me botën dhe për përjetimet që më dhuron kjo marrëdhënie e pashmangshme me të. 3. E arsyeshmja a është diçka më kontradiktore në krijimtari? - Mendoj se jo, pasi njeriu në ekzistencën e vet është pohimi i unitetit mes ndjenjës e arsyes. 4, Sepse ato plotësojnë njëra-tjetrën, por nuk përfundojnë me largimin vetjak të njeriut nga trojet e jetës, çka nënkupton në sensin relativ dhe largimin e tij të drejtpërdrejtë nga krijimtaria, por edhe shfaqjen e të tjerëve, që zgjedhin të njejtën mënyrë, për ta treguar realitetin jashtë e brenda tyre. - Pse ndodh që krijimtaria dhe jeta janë paralele dhe infinite? 5. Mendoj se mund të ishte diçka e tillë? Ajo ekziston për ta bërë njeriun pjesë të natyrshme të botës.


19 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Besim Perjuci* Jo pa qëllim zgjodha librin me poezi “Guri i vatrës”, titull ky sa simbolik, aq edhe përkushtues, që më bëri të mëtohem për një të vërtetë të madhe shpirtërore që i tejkalon të tjerat, duke më kthyer pa dashtë në të kaluarën e hidhur të viteve të brishta të kohëve të katrahurta, kur kishte marrë hov emigrimi i të rinjve anembanë rruzullimit. Vargjet shpalosen përmes një impakti emocionesh që e bëjnë edhe më të ngjeshur mendimin lirik e herë-herë me primesa të një historie me storje fragmentare, sakaq me tone epike, të cilat provojnë të nxjerrin autorin nga legjitimiteti i tij. Tri janë çështjet kryesore që e kapërthejnë strukturën e këtij libri prej 100 njësish/vjershash/: e para, plaga e rëndë shoqërore-mërgimi, e dyta, dashuria ndaj atdheut dhe e treta, përkushtimet e themelta për familjarët, të afërmit, miqtë dhe shoqërinë, duke i shpalos të gjitha përmes lotit e pikëllimit. Pra, i gjithë brumi i veprës do të rrah rininë e hershme, moshën e pjekurisë dhe atë të pleqërisë. Bota përparimtare me demokraci të verdhë ia ka zënë frymën autorit dhe, pa dyshim, e ka shkëputë, në rrethana të caktuara, nga e trishta, e mallkuara dhe e zymta e një të kaluare 100 vjeçare. Dëshmitë për këtë konsum kohe e përmbushin botën, mbase, optimiste të poetit Bllaca, por zhgënjimi bëhet më i fuqishëm duke ia ngulfatur edhe ato pak shpresa me të cilat si atdhetar ushqente idealet e veta. Llava shpirtërore e një erupcioni vullkanik s’ka ndryshe se si të reflektojë, përpos nxjerrjes nga thellësia e vargut që shënon kohezion kohor për fatet historike:/”Ju zotërinj”,fq.54, “Ti Europë”fq.61,”Pavarësia”fq .67,” Viti i befasive”fq.68,”Huqi i Vjenës”fq.74 etj./ Shpeshherë pranon të ballafaqohet me mentalitetin kosovar, edhe pse larg Kosovës. Kjo çuditërisht ia kanalizon dëshirën dhe vullnetin për të parë një Kosovë të qytetëruar e të përparuar:vjer shat:”Kosovë”fq.16, “Pyes për Kosovën”fq.36,” Trimëresha Kosovë”fq.49 etj./ Qasja e autorit ndaj portretit të mërgimtarit është evidente përmes nostalgjikës dhe realitetit me tipare që kapërcejnë edhe imazhet më prekëse të distancës nëpër udhët plot gjemba, që e irracionalizojnë edhe jetën, edhe ditën në ardhje, por edhe dritën e diellit. Pa dyshim shpresa e

“Vargje të përjetuara me perceptim të traditës” madhe e fuqizon dhe e bën ta mbajë të jetësuar dialogun me vetvete në larginë:/”Jetë mërgimi”fq.40,”Mos shkoni”f q.45,”Mërgimtari”fq.79,”Malli për atdhe”fq.90.etj./. Poeti e bën të pamundurën përmes vargut refleksiv që ngrihet nga agonia dhe kriza shpirtërore që e ka kafshuar, në kërkim të diagnozës së vërtetë dhe shërimit shumëvjeçar të bredhjeve nëpër metropolet e pashkelura ndonjëherë nga vetë poeti:/”Pleqëria në mërgim”fq.126,/. Pengesat për një realitet të mirëfilltë që mëtojnë ta kthejnë mërgimtarin nga bota ireale në atë objektive reale, janë të shumta dhe bëhen të pakalueshme shpes hherë:/”Atje”fq.110,”Udhët oj diku”fq.111, “Guri i vatrës sime”fq.114,etj./. Shqetësimet i ka të përbashkëta me të gjithë ata mërgimtarë, me ata njerëz të mallit e të nostalgjisë. Eh, sa larg mbetet njeriu ynë që i duhet atdheut më shumë se kurrë! Klithje kjo, që ia vret poetit shpirtin. Prirjet e autorit Bllaca për të shfrytëzuar gjuhën e popullit, në mënyrë që vargu të përftojë

në fuqi dhe bashkëpëlqim me idealet e vetme që gdhenden pandërprerë në shpirtin sublim të tij, janë premisa që farkohen në spiralen e udhës së gjatë të mërgimtarit në larginë. Gjithçka që e rilindë autorin do ta faktorizojë me shumë sens poetik dhe gjithsesi na tingëllon bukur si e angazhuar, si emergjente për kthesa të mëdha që priten të ndodhin në vendlindjen e autorit, si:”Festojmë pavarësinë”fq.42. Jo njëherë sfidohet për t’i plas zemra nga bredhjet pa krye, ikjet dhe kërkimazilimet metropoleve që mbajnë në vete sekretet zhgënjyese. Imagjinata e tij poetike është një frymëzim i pashmangshëm nga galeria e madhe e krijimeve popullore shqiptare, që del me më shumë tipare të këtij nënqielli me tema e përmbajtje të kohës. Duke shfetuar me kujdes këtë bukolikë vargjesh poetike fitohet përshtypja, se, autori është njohës i mirë i krijimtarisë sonë popullore: përrallave, legjendave, miteve e heroizmave të pashoqë të trimave popullor, me fjalë tjera, i tregi-

meve të shumta në kuptim të shumëdimensi-onalitetit krijues, si produkti original i këtij nënqielli. Vështruar nga këndvështrimi gjuhësor, si ai morfologjik, fonologjik, sintaksor, semantic etj. Percepcioni ynë del të jetë modest e me nuanca komponimi në frymën e sinqeritetit shpirtëror të poetit Bllaca, i cili pa hezitim këlthet:”Unë nuk jam as poet, as shkrimtar, por një dashamirës që dua me vargje të shprehë dhimbjen, dashurinë dhe mallin nga këto pozicione ku jam”. Kultivoi vargun në frymën popullore, siç u përmend më sipri, dhe, jo rastësiht edhe gjuhën popullore e cila e përafron mendimin e tij me ndjeshmërinë e mjedisit ku e kaloi pjesën më të madhe të jetës, në veçanti atë në Pejë. Andaj, poeti, shpeshherë nuk i përmbahet fort normativit të gjuhës standarde, mirëpo kjo s’ia prishë harmoninë vargut, por përkundrazi bëhet edhe më i dëshirueshëm për bindjet, vullnetin dhe impulset e zemrës së tij, duke mos e penguar që ta saktëson vargun apo edhe ta lëmojë me dashuri e guximshëm

dhe pa asnjë detyrim. Kjo, pa dyshim, poetin Bllaca e bën më popullor, pa e dëmtuar, mbase, edhe më subjektiv. Kjo e rrit besimin në sinqeritetin e autorit që të shprehet kësisoj. Përndryshe, e vërteta e identifikon guximin e tij si një shembull i mirë për lexuesin, që do ta nxjerrë në pah rrëfimin autobiografik të poetit. Liria për autorin dhe vargun e tij të zemrës, paraqet ndjenjen më sublime të mishëruar më shumë se çdo gjë tjetër në rrugën e tij jetësore, si ideali që ia ushqente shpirtin dhe që e kishte trashëgim familjar me kohë, sidomos e kishte të ngulitur nga xhaxhai Ramë Bllaca me nam, emri i të cilit zuri vend në historinë e vendit, si kundërshtari më i denjë i shpërnguljes së shqiptarëve për në Turqinë anadollake, madje duke ua thënë troç për karshi deputetëve midis Beogradit të atëhershëm. Medet, medet, se çfarë force kishte ky burrë atdhetarie!/”Kulla for tesë”fq.19,”Bisedimet”fq.51,”Ra më Bllaca”fq.107 etj./. *Autori është nga Peja, arsimtar i Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë, në pension


20 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Kristo Zharkalliu Pas shëmbjes së diktaturës, kur shqiptarët si lum i papërmbajtur vërshuan në Greqi, në mes të kësaj turme të tmerrëshme leckamane dhe të uriturish, jo vetëm për bukë e veshmbathje, por për të zbuluar botën gjoja “e panjohur”perendimore, ishin dhe shumë intelektualë-ose më mire njerëz që kishin mbaruar shkollat e larta në Shqipërinë komuniste- ndër të cilët dhe mjaft shkrimtarë e poetë të njohur. Në të njëjtën kohë, shumë “gjysmë-intelektualë” që nuk kishin shkruar ndonjëherë as edhe ndonjë letër dashurie, zbuluan se kishin “talent”, akoma dhe njohuri letrare dhe iu vunë punës të nxinin letrat me shkrime nga më të çuditëshme. Sigurisht ajo që shitej aso kohë-akoma shet duket- dhe kërkohej si diçka të modes ishte antikomunizmi, ishte përshkrimi i vuajtjeve të tmerrëshme të njerëzve nën sundimin komunist dhe kryesisht se si kishin vuajtur njerëzit nëpër burgje dhe kampet e përqëndrimit. Kjo do të ishte normale sikur këto të shkruheshin e të përshkruheshin nga ata që i kishin vuajtur këto me të vërtetë dhe nuk ishin pak ata që kishin provuar rreptësinë, padrejtësinë dhe shtypjen e regjjimit komunist, por mjerisht këta në përgjithësi heshtnin se, ose nuk donin të ekspozoheshin ,ose nuk dinin të shkruanin..sepse ishte e njohur se arsimimi i lartë kishte qënë privilegj i përkrahësve të sistemit dhe të bijve të komnistëve, ose të fshatarëve të varfër të qëndrave të banuara të izoluara, të cilëve sistemi u jipte arsim me qëllim që t’i përdorte si shëmbull përparimi dhe për përkrahjen e vetë sistemit. (Nuk ka dyshim se në këtë drejtim u bë një punë e lavdërueshme se po të mos kishin vepruar kështu komunistët, kush do të na qeveriste pesëmbëdhjetë vjet sikur Saliu të kishte mbetur atje në bjeshkë duke kullotur kecët?!!!) Librat pra për “vuajtjet nën diktaturën e Enver Hoxhës” u shkruajtën nga ish shkrimtarët komunistë, nga ish propagandistët e Enver Hoxhës duke i servirur lexuesit ngjarje dhe marrëzira nga më të pabesueshme. Sigurisht libra u shkruajtën dhe nga disa intelektualë që qenë të burgosur ose internuar, por edhe nga këta shumica ishin ish komunistë që ishin ndëshkuar nga vetë sistemi i tyre. Pas dyzetepesë vjet diktaturë, nuk kishin mbetur në jetë shumë nga ish shkrimtarët ose kalemxhinjtë nacionalistë, akoma dhe jashtë vendit, kurse ata që kishin mbetur në vendlindje-pasardhësit e “nacionalistëve” të cilët i kaluan vitet në internim ose në burgje, kishin mbetur pa shkollë ose duke mbaruar ndonjë shkollë tetvjeçare, si rrjedhojë mundësia e tyre për të shkruar ato që kishin kaluar e vuajtur ishin tejet të kufizuara… Por kjo është një histori e gjatë për të cilën do të shkruajmë ndonjëherë tjetër, në se do të kemi mundësi dhe, pse jo,fuqi… Gazetarët dhe kalemxhinjtë e tjerë

Të shkruash për të tjerët... shqiptarë, zbuluan papritur ekzistencën e…arvanitasve në Greqi! Të gjithë nisën të shkruanin rreth kësaj çështjeje, të mirrnin me dhjetra intervista nga kushdo që paraqitej si përkrahës ose se kishte shkrojtur diçka për arvanitasit, menjëherë përqafohej nga shkruesit shqiptarë duke i paraqitur si “shqiptarë” duke harruar shumë here se këta kryesisht ishin grekë me një prejardhje të largët shqiptare që po harrohej nga dita në ditë. Nuk mund ta kuptoni se sa rëndë më vinte kur shkrimtarë të afirmuar shqipëtarë, profesorë të Universistetit, studjues dhe intelektualë të nderuar, vraponin prapa ndonjë arvanitasit , i cili sapo kishte zbuluar se ishte i tillë dhe përpiqej të shfrytëzonte rastin për t’u bërë i njohur, nëpërmjat emrave të njohura të shkrimtarëve dhe gazetarëve shqiptarë Shumë nga këta arvanitas unë i pata njohurpara se të shëmbeshin kufijtë, madje shumë prej tyre vraponin tek unë që të mirrnin ndonjë “informacion” rreth shqiptarëve, Shqipërisë dhe në përgjithësi për kombin e Arbërit. Prandaj kur nisi zhurma rreth tyre nga shqiptarët e porsaardhur, unë u tërhoqa se s’kisha më ç’të thosha ose të bëja se askush nuk më dëgjonte. Lidhjet e mia më të ngushta me arvanitasit ishin bërë nëpërmjet Jorgo Marungës, i cili, si kishte zbuluar prejardhjen e tij arvanitase, por kjo në kohën e diktaturës, Ai m’u afrua pa rrënies së jundës fashiste në Greqi,mbasoi ishim takuar në një aktivitet politik , ku u gjëndëm “bashkëluftëtarë” dhe kur i thane se isha nga Shqipëria u entusiazmua dhe që atëhere u bëmë të pandarë.Ai arriti të bëhej atëhere dashamirësi dhe studjuesi më fanatik të Shqipërisë dhe gjuhës shqipe. Ndërsa shkruante kudo në mbrojtje të kombit shqiptar vinte nga Elevsina në Kipseli njëherë në javë që të mësonte gjuhën shqipe, në shtëpinë tie. Ndërkohë nxori revistën “Dialogji” ku mirrej potrhuajse në përgjithësi me arvanitasit dhe me shqiptarët, ndërsa firmoste dhe shkrimet e mia me qëllim që unë të mos dukesha. Marunga ishte njeriu, arvanitasi më I guximëshëm që ka kaluar në Greqi pas luftës-ai e filloi luftën dhe studimet për arvanitasit dhe për kapedanët shqiptarë që kishin luftuar për çlirimin e Greqisë nga otomanët, duke shkruar në të gjitha gazetat greke të asaj kohe me guxim në mbrojtje të kombit shqiptar. Nuk ishte e lehtë atëhere të mbroja Shqipërinë, as të deklaroheshe se ishe arvanitas, por Marunga u hapi rrugën shumë “studjuesve” arvanitas të më vonëshëm dhe të guxonin të mbronin akoma “çështjen shqiptare” si ishte rasti i të paharruarit Arisatidh Kola, i cili e çoi më tej veprën e nisur nga Jorgo Marungas. Por Marunga vdiq në vitin 1984 , kësisoj nuk pati fatin të njihej me inteligjencën shqiptare që

kishte vërshuar në vendin e tij, pas shëmbjes. Unë pata shkrojtur nekrologjinëgati një faqe të gazetes-në gazetën Liria që dilte aso kohe në Amerikë, si dhe disa shkrime të përkthyera greqisht në një ose dy gazeta greke. Më vonë shkruajta dhe një shkrim “përkujtimor” në një gazete shqiptare të emigracionit. Sigurisht me këtë shkrim u njohën edhe intelektualët emigrantë, madje disa më kërkuan të shkruaja diçka më të gjatë për veprën dhe jetën e Jorgo Marungës. Por familja e tij nuk më dha pëlqimin dhe unë respektova dhe nuk shkrojta më për të. Veçse “studjuesit” shqiptarë donin të mësonin ose të shkruanin për të… Sigurisht unë refuzova të mirresha, ose të bashkëpunoja në një paraqitje që nuk do t’i hynte në punë askujt Por ajo që më ka mbetur e paharruar ishte kërkesa arrogante e një pseudostudjuesit shqiptar i cili aso kohe banonte në Salanik,prej të cilit kisha lexuar disa shkrime plot marrëzira rreth arvanitasve që ai i paraqiste si shqiptarë, duke harruar se këta kishin vetëdije helene, madje shumë here tregoheshin më fanatikë nga vetë helenët. Një ditë pra ky “studjues” (kishte mbaruar shkollën e mesme ,si mësova më vonë) më mori telefon dhe më tha: “Të lutem më dërgo të gjitha materialet që ke rreth jetës dhe veprës të Jorgo Marungës , për të cilin unë do të shkruaj një libër për këtë “shqiptar” të madh! Më dërgo dhe sa fotografi e shkrime të tij që ke ti!”………. U habita, por më shumë u indinjova. Si ishte e mundur të kërkonte prej meje t’i jipja materialet që disponoja, kur e dinte se unë shkruaja çdo javë “kujtimet”e mia në gazetat shqiptare? I u përgjigja troç: “Pse të t’i jap ty materialet që kam? Po të dua nuk e shkruaj vetë librin për Marungën? Ç’di ti për të?” Këtu u mbyll kjo histori, ai nuk më ngacmoi here tjetër,por nuk ka pushuar të shkruajë historira aq sa kohët e fundit paska zbuluar se katër milionë grekë paskan prejardhje shqiptare dhe këtë e boton një gazete serioze shqiptare! Por pse po i shkruaj të gjitha këto? Sepse nuk mund të shkruash ose të kërkosh të shkruash për punën ose jetën e një njeriut që mund të shkruajë vetë dhe që akoma është i gjallë Vitet e fundit është bërë zakon të shkruhen “studime” të përditëshme për dy njerëz: për diktatorin Enver Hoxha, (për të cilin kemi lexuar marrëzira të pabesueshme (dikush e ka paraqitur si homoseksual, një tjetër si pedarasti, një i tretë si gjahtar i tmerrëshëm i femrave dhe kështu me radhë.) Por për Enver Hoxhën le të shkruajnë çfarë të duan, ai ka vdekur dhe nuk mund të mbrojë më veten dhe nuk prrish punë, ndonse duke shkruajtur gjëra të tilla sigurisht bëhen qesharakë dhe nuk i beson askush) dhe për Ismail

Kadare. Kur lexon ato që shkruhen për shkrimtarin e shquar nuk mund të mos trishtohesh. Çdo ditë dhe zbulohet diçka e re për marrëshëniet e tij me familjen e diktatorit dhe bashkëqyetetarin e tij. U shkrojt për letërkëmbimin me Nexhmie Hoxha, u shkrojt për dorëshkrimin e një romanit të tij, madje shumë “dashamirës” të Kadaresë që të nxjerrin dufin e tyre ziliqar kundër tij,bënin komente, akuzonin, e mbronin.. Kohët i fundit-ky është tepër i freskët- “beografi” i ri i Kadaresë që quhet Ndriçim Kulla,ka “zbuluar” sekrete të tjera të tmerrëshme.. Dhe çfarë nuk shkruan ky “ndriçues” i cili papritur, është kthyer afro gjashtëdhjetë vjet prapa,kur Ismaili ishte 22 vjeç, ku na ka zbuluar “Princeshsën Argjiro” dhe kritikat që i ishin bërë dhe…presionin jugosllav për të zhdukur ndienjën kombëtare të shqiptarëve! Ajo që më habiti më shumë është atë që thotë për “ndërhyrjet” e sërbëve, sikur në Beograd të ishte dhënë alarmi për qarkullimin e poems imagjinare e një poetit të ri shqiptar! Bo, bo, thane, shqiptarët po krijojnë letërsi dhe poezi me legjendat e tyre të cilat duam t’i grabisim ne! Por ky “studjues” i jetës dhe veprës së Kadaresë duket qartë se nuk e ka parasysh se jugosllavët kishin pushuar të ndikonin e të bënin presion ndaj Tiranës që në vitin 1948, madje dhe marrëdhëniet diplomatike të të dy vendeve ishin krejt formale… Por kush çan kokën për të vërtetën historike? Mjafton të shajmë dhe njëherë Nexhmien, të hedhim në arenë dhe Liri Belishovën, të ofendojmë dikush që nuk ishte dakort me poemën e Kadaresë dhe ja na doli… legjenda! Por unë nuk kuptova një gjë, si lexues i thjeshtë që jam: ky e mbron Ismail Kadarenë apo e shan? Ndërsa deri tani kishim përshtypjen, se Ismaili kishte njëfarë mbrojtjeje nga Nexhmija, madje asaj ja shkruante letrat e njohura në publik, tani na del se ajo u bindej kërkesave të Beogradit,kundër tij, kurse Enveri “si largpamës që ishte(siç!)” e kishte marrë në mbrojtje por edhe ai me paramendim që ta shfrytëzonte më vonë për hesap të vet! Sinqerisht ju them se nuk kuptoj ç’qëllim kanë shkrime të tilla për Kadarenë kur akoma ai është i gjallë dhe është më i zoti se kushdo tjetër të shkruajë për jetën dhe veprën e tij. E pyesin këta kalemxhinj kur shkruajnë për jetën dhe veprën e Kadaresë, apo veprojnë në mënyrë arbitrare që të bëjnë zhurmë rreth vetes së tyte? Më i përshtatëshëm se kushdo tjetër që të shkruajë për jetën e tij është vetë Ismail Kadareja dhe dihet, se aftësitë e tij janë të njohura dhe të pranueshme në të gjitha vendet e botës. Prandaj mirë do të bëjnë të gjithata që shkruajnë dhe botojnë shkrime të tilla, të shikojnë më mire veprën e madhe të shkrimtarit të shquar dhe të mos mirren me thashetheme bajate. Populli nuk thotë kot: Mos i shiko gunën po punën! Dhe në letrat shqiptare Ismail Kadare është i papërsëritëshëm!


21 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Nga Fatmir Terziu Nga 4 Korriku i këtij viti kanë kaluar pak muaj. Edhe pse temperaturat nuk kanë kapur ‘majën’ e vapës së Korrikut, tentativat e ditëve të Tetorit tregojnë qartë se termometrat kanë shënuar rritje. Dhe kjo rritje ‘vapore’ shihet sa në terren aq edhe në mjedise zyrtare. Ndërsa kjo vapë ishte tejet normale në Korrik, nga njëra anë ishte muaji i sezonit turistik dhe nga ana tjetër ishte debati i ish Ministrit Olldashi dhe drejtuesit të LSI Manjani, që hodhën dorashkat të parët për ‘kumarin dhe kumarxhinjtë’. Manjani atëherë i është përgjigjur dhe interesit të gazetarëve lidhur me akuzat e Ministrit Olldashi në drejtim të LSI, duke nënvizuar se nuk merret me ‘kumar apo kumarxhinj’ të ndëshkuar me votën e shqiptarëve. Ndërsa Olldashi ka klikuar më thellë në këtë term, duke anatemuar kështu një sfidë që as mendohej se do të konsiderohej në ditët e gjysmës së dytë të Tetorit se do të shënonte sërrish debatin e kumarit shqiptar. Ndërsa atëherë debati ishte mes dy palëve, të dalë kundërshtarë politikë, pos të qënit në koalicion qeverisës, sot ajo është një premisë e Ministrit Tahiri, që synon të ndalojë veprimin ‘kriminal të organizuar’. Ja si shprehej atëherë Manjani i LSI: “Kjo është një çështje që në fakt mua nuk më takon të merrem me të. Unë jam këtu për të folur në emër të Lëvizjes Socialiste për Integrim, por jo vetëm. Janë 1 milionë shqiptarë që sot presin nga ne se cili do të jetë programi qeverisës në 4 dhe më shumë vite të ardhshme. Të gjithë presin një mënyrë të re qeverisje nga sa deri më sot. Nuk jam këtu për t’u marrë më interesat e askujt, aq më tepër një partie politike apo qoftë edhe të kandidatëve për kryetar politik. Kjo është një çështje që nuk më takon mua. Unë jam këtu për të folur në emër të interesit të qytetarit dhe jo në emër të interesit të kumarit. Kumari dhe kumarxhinjtë janë ndëshkuar sistematikisht me votë, sa herë që kanë kërkuar votën e shqiptarëve. Dhe e përsëris jam këtu për t’u bërë thirrje edhe juve për të përdorur hapësirën mediatike që të kompensojmë sadopak ato defekte të cilat janë vënë re nga qeverisja e shkuar në mënyrë të veçantë në infrastrukturën e turizmit. Kjo është e rëndësishme. Të paktën të mund të ecim përpara drejt situatave të tjera. Kumari dhe kumarxhinjtë nuk na interesojnë” Olldashi fill pas kësaj heshti, ose më saktë adresoi ‘në heshtjen e tij’ fjalët që kishin bazë një grup, një grupim politik, pra akuzën mes qëmtimit të heshtjes për LSI. Sot LSI është në koalicionin me PS, me partinë që ka ministër z Tahiri, pikërisht atë që ka hellur në sulm të gjithë forcat kundër kumarit shqiptar. Nga mediat, raportimi vjen sa i qartë aq edhe panikues. Mediat bëjnë detyrën. Politika sjell arsyen dhe ‘joarsyen’. Të përfishirit e debatit alarmojnë. Spektatorët, përfshi dhe gazetarët sjellin në skenë panikun moral: “Kumari shqiptar, evazioni 110 milionë euro”. Pos aritmetikës, ky panik moral merr formën e tij të

Kumari, paniku moral, Rama apo Tahiri?...

qartë, ndërsa ‘ekonomia’ dhe ‘kriza’ shihen si kryefjala e tij, “dyshimet se në Shqipëri ishte ngritur një perandori e madhe bixhozi në kushte të jashtëligjshme kanë ekzistuar prej kohësh”. Paniku moral, tani anon nga zyrat, autoritetet po nxjerrin në pah përmasat e vërteta të saj. Shifrat janë tronditëse. Pas operacionit masiv për mbylljen e subjekteve të jashtëligjshme, Ministria e Brendshme, Drejtoria e Tatimeve dhe njësia që mbikëqyr lojrat e fatit vlerësojnë se mbi dy të tretat e industrisë së kumarit në Shqipëri kanë qenë në të zezë, jashtë ombrellës ligjore. Burime nga Njësia e Lojrave të fatit thonë për mediat se sipas vlerësimeve shifra e taksave që bizneset e kumarit kanë fshehur arrin në rreth 110 milionë dollarë në vit. Kjo shifër është dy herë më e shumë nga të ardhurat që shteti mbledh realisht nga gjithë kjo industri dhe vetëm në 5 vjet i ka hequr buxhetit gati 5 për qind të Prodhimit Kombëtar. Por le të ndalemi më konkretisht tek ky fakt, që në thelb ka sjell jo debat të pjekur, por një panik moral të thekur. Kumari është një kryefjalë që në traditën shqiptare ka një plagë, dhe një moral të keq. Kumari është ndëshkuar. Madje ai shihet si një problem në shumë plane. Kjo në një kohë kur financat publike të Shqipërisë kanë hyrë në një spirale të rrezikshme krize, është mjaft domethënëse. Por humbjet kolosale për buxhetin nuk janë kostoja e vetme. Ekspertët thonë se zhvillimi në kushte paligjshmërie e ka shndërruar industrinë e bixhozit në një çerdhe kriminaliteti, ku ekzistojnë dyshime të forta për pastrim parash, por edhe aktivitete të tjera kriminale. Nga ana tjetër përhapja masive e tyre, edhe në zonat e ndaluara me ligj, ka qenë burimi kryesor i shumë vetëvrasjeve, divorceve, por edhe rrënimi familjesh. Nëse këto dihen, një lloj morali panik i heshtur ka ekzistuar, por edhe një moral panik alarmant është shuar nga zyrat e dikurshme, për mjaft arsye që dihen dhe nuk thuhen. Ligji thotë qartë se këto biznese nuk duhet të ndërtoheshin pranë shkollave, spitaleve, institucioneve fetare, çka është shkelur për shkak të mungesës të kontrollit shtetëror. Autoritetet thonë se lufta ndaj perandorisë së zezë të kumarit do të vazhdojë. Sipas njësisë mbikëqyrëse të lojrave të fatit, pas zbulimit të pikave të jashtëligjshme tashmë po punohet për evidentimin e plotë të individëve që qëndrojnë pas tyre. Dhe më pas do të shqyrtohen hapat për rekuperimin e të ardhurave që ata kanë fshehur, por edhe përballjen e personave me ligjin. Në këtë rast paniku moral merr kuptim tjetër. Është një arsye që flet për

ndonjë mision të caktuar? Apo është një fshesë për të ringritur ‘kumarin’ e ri mes një ‘paniku moral’? Pyetjet zgjerohen kur në një kohë të tillë shkrihet Seksioni i Krimit Ekonomiko-Financiar. Ministri i Brendshëm Saimir Tahiri njoftoi shkrirjen e Seksionit të Krimit Ekonomiko-Financiar dhe pezullimin e të gjithë efektivëve që kanë qenë pjesë e tij. Tahiri njoftoi se pas kryerjes së hetimeve, ata punonjës që kanë kryer në përputhje me rregullat detyrën e tyre do të rikthehen sërish në radhët e policisë. Duke vlerësuar aksionet e ditëve të fundit, Tahiri u shpreh se këto janë hapa për të mbyllur një plagë sociale. “Po kthejmë në jetë premtimin për të luftuar krimin e organizuar”, tha Tahiri. A thua se krimi i organizuar paska vetëm ngjyra? A thua se kumari qenka vetëm për kumarxhinj? Apo, më saktë vetëm ‘kumarxhinjtë’ e ndëshkuar nga vota e bëkan lojën e makinave të dyshimta elektronike? Natyrisht një përgjigje e prerë nuk ekziston, por një arsye qëndron se përse po ringrihet institucionalisht ‘morali panik’. Kohë më parë një shfaqje seriale britanike televizive, ‘Syri tunxh’ shkruar dhe luajtur nga aktori Chris Morris, u përpoq të satirizonte prirjen e publikut për të fluturuar në një panik moral , më së shumti në episodet e ‘kumarit’ dhe ‘krimit të organizuar’. Në këto episode, të famshëm dhe politikanë ishin në një skenë. Ata luanin role dyshe, si të mashtruar. Shfaqeshin në fushatat e trilluara kundër sëmundjeve të caktuara shoqërore, duke demonstruar tendencën për ndryshime. Të dyja grupet e tilla hodhën shpejt veladonin e fushatave kundër problemeve sociale, kryesisht për të ngritur profilet e tyre. Por, spektatorët e ulën ndjeshëm shikimin e shout televiziv, aq sa ndodhi që në pak kohë të shkurtohej, dhe seriali ‘të vdiste’ para kohe. Gjatë kohës kur seriali shfaqej lajmi vinte nga Australia se australianët shpenzojnë më shumë se dhjetë herë në bastet mbi kuaj dhe bastet sportive se sa në kumare të tjera elektronike. Dhe lajmi zuri debatin tjetër. U tha hapur se shembulli ishte i qartë dhe se në kohë të ndryshme në historinë e saj, “Dungeons & Dragons” ( një lojë fantazi elektronike me para) mori publicitet negativ për promovimin e pretenduar të praktikave të tilla si, Satanizmi magjia, vetëvrasjet, pornografia dhe vrasjet. Në vitet 1980, sidomos disa grupe fundamentaliste fetare akuzuan lojën e interesit në inkurajimin e magjisë dhe nderimin e demonëve. Kjo ka treguar hapur kohëve të fundit se makina zyrtare në veprim është vetë makina e fshehur elektronike, për të

rregulluar lojërat në interes të paracaktuar. Dhe qartë është një tjetër shembull i panikut moral mbi përmbajtjen e kulturës popullore. Këtë e sqaron qartë Cohen, tek edicionet e tij ‘Djajtë folklorikë’ dhe ‘Paniku moral’. Ai thotë se termit të panikut në vetvete nuk i shkon aksioni për mirë, por është një term i përshtatshëm kur përdoret si një metaforë e zgjeruar. Metafora e tij është debati i hedhur në publik dhe misioni i disa gazetarëve që me të drejtë do tu shkonte për shtat një frazë e filmit “Operacioni Zjarri” ku thuhet se ‘memecit i erdhi goja’. Një kritikë tjetër e Cohen është ajo e shpërpjesëtimit. Problemi me këtë argument është se nuk ka asnjë mënyrë për të matur atë që një reagim proporcional duhet të jetë si një veprim specifik. Kriminologu britanik Yvonne Jewkes ka ngritur edhe çështjen me pasojat e fshehura të panikut moral. Jewkes vazhdon të argumentojë se teza dhe mënyrat se si ai ka qenë përdorur nuk arrin të dallojë se krimet në mënyrë mjaft të drejtë ofendojnë moralin njerëzor, dhe kështu ai ka nxjerrë një reagim të justifikueshëm, se si morali dhe paniku moral janë ganxha që politika ia kthen fytit me arsyen ‘pakicat e demonizuara me kumarin’. Publiku në këtë thonjfytazi duket se është qorazi në një skenar ku luhen dhe manipulohen faktet dhe faktorët nga media dhe qeveria. Atëherë pse ky moral panik? Askush nuk e mbron pisllëkun, askush nuk e mbron paranë e pistë, askush nuk dëshiron anarkinë, por mbi të gjitha veprimin e pastër për qytetarin e qetë e të ndërgjegjshëm. Dhe kur morali panik zë skenën dhe skenarët vazhdojnë të shfaqen elektronikisht dhe mes formave gazetareske, gjëja e parë të shkon në mendje ‘Kush po ia fut kryeministrit Rama këtë ide të panikut moral’? Mos harrojmë të gjejmë përgjigjen, ajo është fillimi nga zero. Apo jo? Rilindja... Hulumtimet tregojnë se frika e krimit në rritje është shpesh shkaku i panikut moral (Cohen, 1972; Hall et al, 1978; Goode dhe Ben-Yehuda 1994). Studimet e fundit kanë treguar se pavarësisht nga normat e krimit në rënie, ky fenomen vazhdon të ndodhë në kultura të ndryshme. Juristi japonez Koichi Hamai shpjegon se si ndryshimet në regjistrimin e krimit në Japoni që nga viti 1990, duke krijuar panikun moral kanë shkaktuar që njerëzit të besojnë se norma e krimit është në rritje dhe se krimet ishin gjithnjë e më të rënda. Ai dhe disa të tjerë mendojnë se paniku moral krijohet në kohë krizash me arsyen e qartë, që me një problem të ndëshkueshëm moral dhe tradicional, apo edhe si një qasje krimi të ndëshkohen grupe, apo individë të caktuar të lidhur me këto grupe. Atëherë mos vallë ajo fjala e 4 Korrikut që zgjoi debatin mes Olldashit dhe Manjanit kishte parapritë? Sidoqoftë le të presim, tashmë që paniku moral ka ngritur ‘zyrat e tij institucionale’.


22 Nr. 35 - NËNTOR 2013

TEORIA FAMËKEQE VERI-JUG PO RINGJALLET? Nga Kristo Zharkalliu Kishim besuar se çështja e gjuhës dhe të ndarjes së kombit Arbëror në Veri-Jug ose gegë e toskë, kishte vdekur bashkë me teoricenti i saj kryesor të fundshekullit të kaluar, Arshi Pipa. Ai, ndërsa kishte luftuar nga mërgimi me rreptësi gjuhën e njësuar duke nxjerrë në pah teorinë absurde e “pushtimit” të pjesës veriore të vendit nga ajo jugore, duke sulmuar dhe inteligjencën kosovare për përqafimin e gjuhës së njësuar “enveriane” si e quante, sapo u shëmb diktatura komuniste vrapoi në Shkodër ku u përpoq të organizonte një “kongres” të ri për ndarjen e gjuhës në dy dialekte ose “dy gjuhë” si i quante, veçse i mbeti sharra në gozhdë: gjuhëtarët shqiptarë dhe , kryesisht, ata kosovarë i denoncuan përpjekjet e Arshiut si antikombëtare, antishkencore dhe anakronike. Kësisoj Profesori u kthye nga kishte ardhur-në Amerikë- i dëshpëruar dhe duke vjellur vrer kundër gjuhëtarëve shqiptarë që kishin përqafuar gjuhën e harbutit –kështu e quante aiAndrokli Kostallarit. Ajo që bëri mpë shumnë përshtypje ishte se ndërsa ai “përkrahte” gjuhën “gege” dhe shumëkush besonte se ishte nga Shkodra, në fakt ai ishte gjirokastrit dhe nuk kishte asnjë lidhje me Shkodrën. Duket se ai , duke qënë se tre gjirokastritë po monopolonin famën e Gjirokastrës- Enver Hoxha, Ismail Kadare dhe sidomos gjuhtari i shquar Eqrem Çabej-nuk mund të pajtohej se ai nuk ishte si ata, prandaj me të gjitha forcat u përpoq t’u a nxijë veprën e tyre, sidomos atë të Çabeut që kishte të bënte drejt për drejt me gjuhën e njësuar, duke mos lënë pa sulmuar e denigruar dhe veprën e shkrimtarit të shquar Ismail Kadare. Por teoria Veri –Jug nuk ishte shpikje e Arshi Pipës. Ngahera armiqtë e kombit shqiptar-sidomos fqinjët që përpiqeshin nga hera ta përçanin dhe, pse jo, ta zhduknin,kishin në plan gjoja

ndarja e kombit shqiptar në dy pjesë: në atë toskë dhe gegë… Shumë here, pas ngjarjeve të vitit 1981 në Kosovë, ndesheshim me shkrime të ballkanasve ku kosovarët paraqiteshin si një popull krejt tjetër që nuk e bashkonte asgjë me atë të Shqipërisë. Por nuk mjaftonin më kaq: sa here ndodhnin trazira në Shqipëri, sado të vogla ose serioze, shovinistët thoshin: “veriorët po sulmojnë jugun!”.Kjo u duk më e theksuar kur u shfaq në skenën politike shqiptare Sali Berisha. Kur në vitet e para të “demokracisë” u bënë trazira, thoshin: “Sali Berisha po sjell në Tiranë veriorët e tij! Jugorët po tërhiqen!” thua se në Shqipëri kishim luftë civile ose ndëretnike, si u a donte zëmra shovinistëve antishqiptarë. Kjo u shfaq më e theksuar në ngjarjet e 1997-ës kur në shtypin ballkanik e më tejnga mosnjohja- trumbetohej se Jugu luftonte kundër Veriut dhe se gjoja Sali Berisha po përpiqej të shtypte revoltën e jugorëve- për piramidat në se ju kujtohet- duke sjellë gegët e egër të Veriut! Sigurisht asgjë nga këto nuk ndodhi, ndonse dhe ish kryeministri shqiptar ishte përpjekur me gjuhën e tij të përçante popullin shqiptar… Madje, me gjithë se trumbetohej se në Veri kishte bazën kryesore elektorale,u duk se poppulli i Veriut, sidomos Shkodra të cilën Jozefina e konsideronte të saj , tregoi se populli shqiptar është një dhe i pandarë dhe se politikanët nuk i voton për prejardhjen e tyre vendore, por për punët që bëjnë për vendin dhe qëndrat e tyre banuese. Duke marrë parasysh pra dhe zgjedhjet e fundit, ashtu dhe qëndrimi rigoroz i kosovarëve dhe shqiptarëve të tjerë të ish Jugosllavisë ndaj gjuhës së njësuar, besonim se kjo çështje kishte vdekur përfundimisht dhe se nuk do të ngrinte here tjetër krye. Askush nuk ka thënë se gjuha e njësuar është e përkryer dhe nuk duhet të pasurohet me elemente gjuhësore nga të gjitha zonat shqiptare, askush nuk

tha se dialektet e ndryshëm duhet t’i varrosim e të mos i shfrytëzojmë për pasurimin e mëtejshëm të gjuhës, por këto gjithnjë në kuadër të gjuhës së njësuar duke respektuar atë që thonë: një komb një gjuhë. Në asnjë vend të botës nuk ka dy dialekte të shkruara, kudo ka një gjuhë të shkruar e cila mësohet në shkolla, respektohet në administratën zyrtare dhe, domosdo shkruhet. Askush në parlamentin grek, sërb ose francez nuk do të guxonte të përdorte dialektin e tij , ashtu si ndodhi vitet e kaluara në Tiranë ku vetë Kryeparlamentarja përdorte folmen dialektore, duke shkelur në mënyre arbitrare gjuhën e njësuar shqipe. Megjithatë këta kaluan, ashtu si kishte kaluar dhe ëndrra e shovinistëve për një ndarje të re “Veri-Jug” Po të shikojmë pak historinë do të konstatojmë se asnjëherë nuk ka egzistuar një ndarje e tillë. Mjafton të kujtojmë disa ngjarje të historisë më të re shqiptare që të bindemi: Lidhja e Prizrenit ku u mblodhën krerët shqiptarë nga të gjitha trevat arbërore, ashtu si u bë dhe me Kongresin e Manastirit për Alfabetin-të mos harrojmë se këtu kryetar ishte “gega” Gjergj Fishta! Por edhe kryengritjet e Dibrës e qëndresa në Kaçanik kundër shovinistëve serbë, ashtu dhe qëndresa në jug, u bë nga i gjithë populli shqiptar. Cilët kishte pranë …jugori Ismail Qemalin në shpalljen e pavarësisë? Kishte Luigj Gurakuqin dhe Hasan Prishtinën, por ata ishin burra të mëdhenj dhe dinin si të mbronin kombin e tyre dhe jo krahinë dhe gjuhën krahinore. Edhe “jugori” Fan Noli,përkrahësit e tij më besnikë ishin po “veriorët” (gegë?!) Luigj Gurakuqi, Hasan Prishtina,Isuf Elezi dhe kryetrimi i Dragobisë Bajram Curri, të cilët u vranë nga dora e një “veriorit” tjetër: të Ahmet Zogut! Por edhe Zogu vetë, megjithë prapësitë që kishte,askurrë nuk e përçau popullin në dy krahina, si në dy shtete të veçanta. Prandaj nuk mund të përkrahim se

ishte meritë-ose krim- i Enver Hoxhës bashkimin e popullit në një të tërë, si komb që është, ashtu si e pane të arsyeshëm akademikët dhe gjuhëtarët shqiptarë të përpunonin e të vendosnin që kombi shqiptar të kishte një gjuhë të njësuar letrare administrative. Sigurisht nuk mohohet se ky kongres gjuhësor dhe vendimet e marra u bë në kushtet e një diktaturë të egër. Por kjo nuk u a zbeh aspak vlerën kombëtare të vendimeve e marra për një gjuhë të njësuar kombëtare dhe ,për mendimin tim, në këtë fushë nuk ka vend për politikë, për ideologji dhe për mllëf antigjuhësor. Prandaj, megjithë përpjekjet e ndërmarra deri sot kundë gjuhës së njësuar (ose standarte si quhet kohët e fundit) kanë dështuar dhe sigurisht nuk do të kenë fat më të mire edhe në të ardhmen. Kohët e fundit në shtypin shqiptar po rishfaqet fantazma e së kaluarës për ndarjet krahinore-gegë e toskë. Kjo për shkak të një librit të Mustafa Nanos të cilin,unë, e pohoj, nuk kam pasur mundësi ta lexoj. Por ajo që më bëri përshtypje më shumë ështe rishfaqja në shtypn shqiptar të emrit të Primo Shllakut, të cilin unë e pata njohur në vitet e para të demokracisë në Athinë. Primo ngulte këmbë të shkruante “gegënisht” dhe disa here ishim “grindur” në shtyp për këtë çështje. Duket se libtri i Nanos i pëlqeu Primo Shllakut, i cili dhe e paraqiti tek lexuesit. Sigurisht e ngriti në qiell librin…unë jam gegë, por,ndërkohë, dëgjuam dhe lexuam në shkrime të ndryshme disa mendime… absurde. U tha pra se gegët mund të bëjnë komb kurse jugorët shtet! Domethënë një komb krijohet, bëhet nga një grup njerëzish? Domethënë veriorët nuk janë të aftë të krijojnë shtet dhe këtë u a lënë jugorëve? Marrëzi më të madhe nuk mund të shkruhej. O të uruar kombi nuk krijohet, ekziston. As veriori as jugori, si doni t’i përçani ju, nuk mund të krijojnë ose të krijonin një komb që nuk kishte ekzistuar.

Një komb mund të zhduket, mund të shuhet, si janë përpjekur në shekuj armiqtë e arbërve, por kurrsesi nuk mund të krijohet ose të rikrijohet. Sa për shtetin që jugorët janë të aftë të krijojnë, edhe kjo marrëzi nuk qëndron. Domethënë veriorët-gegët!-nuk janë të aftë të krijojnë një shtet? Po pse nuk mendojnë se sa vjet kanë qënë në krye të shtetit pikërisht veriorët? (Nuk do të flasim për Gjergj Kastriotin se ai nuk e kishte parasysh këtë ndarje artificiale) E pra Ahmet Zogu, i cili e shpalli veten mbret, a nuk ishte njeriu i parë që mbajti pushtetin në dorë për shumë vjet në Shqipëri? A nuk krijoi ai-megjithë të metat që kishte- shtetin e pare bashkëkohor shqiptar? Dhe së fundi. a nuk ishte verior ky, veç në se Mustafa Nano dhe Primo Shllaku konsiderojnë Matin krahinë jugore! E pra, me përjashtim të viteve të diktaturës komuniste kur ë krye të shtetit ishte një jugor, edhe vitet e demokracisë sa vjet kanë qënë në krye të shtetit veriorët? A nuk kishim për pesëmbëdhjet vjet Sali Berishën, në krye të shtetit shqiptar dhe në krye të Kuvëndit Jozefinën? Tropoja dhe Shkodra nuk janë më në Veri, nuk janë më…gegë? Apo me zgjedhjet e fundit u zhvendosën dhe kaluan dhe ato në…Jug? E pra marrëzia e përçarësve të kombit nuk ka kufi. Duke pasur ankthin e humbjes dhe të dështimit historik, hedhin në letër absurditete të pa dëgjuara dhe të pa argumentuara. Por dihet se si ata që donin të përçanin kombin arbëror nga jashtë ashtu dhe ata nga brënda, kanë marrë përgjigjen e duhur nga vetë poplli shqiptar, nga kombi i Arbërve i cili sot paraqitet më i fuqishëm se kurrë. Prandaj më vjen keq që intelektualë shqiptarë, akoma dhe tani tregojnë një nostalgji pa asnjë shpresë për një të kaluarë të perënduar.Besoj se shkrime të tilla, libra të tilla nuk kanë as vlera muzeale, sepse janë jashtë realitetit, janë larg së vërtetës dhe arsyes njerëzore për të ardhmen e kombit shqiptar.


23 Nr. 35 - NËNTOR 2013

Financat Islame jo të bazuara në kumar dhe spekullime Kriza financiare ka sjell në skenën e sotme mjaft pyetje të rrëndësishme. Një nga këto është edhe pyetja që adreson Raja Teh shefja ekzekutive e Bankës Islamike Hong Leong. Ajo adreson këtë problem në Forumin Islamik Ekonomik Botëror që do të mbahet në Londër më 29 dhe 31 Tetor. Një pyetje me shumë nëkuptime. Kjo pikërisht ka bërë që shumë pyetje të ngarkohen kah rrëndësia efektuale nëse Modelet perëndimore financiare mund të përballojnë dhe mund tu bahen ballë dyndjeve në të ardhmen, nëse ata janë edhe më të aftë për këtë qëllim. Sipas Raja Teh, Financat Islame (një nga sektorët më të shpejtë në rritje financiare) përballuan krizën relativisht mirë. Një studim i FMN-së

në vitin 2010 ka gjetur se, mesatarisht, bankat islame kanë treguar elasticitet më të madh se sa homologet e tyre konvencionale. Pra cilat janë implikimet e rritjes së shpejtë të saj? Raja Teh, shefja ekzekutive e Bankës Islamike Hong Leong thotë se “Filozofia e ligjit islamik promovon barazinë dhe drejtësinë. Si të tilla, Financat Islame nuk i lënë vend interesave dhe aktiviteteve të bazuara në kumar dhe spekullime. Financimi është i lejuar vetëm për të financuar aktivitetin real ekonomik, dhe financimin ose ndërmarrjen e aktiviteteve që nuk japin fitimet reale ekonomike është i ndaluar.” Një shembull janë derivatet tregtare. Ndërsa Financat Islame njohin përdorimin e derivateve për qël-

KOHA E LIRË

lime mbrojtëse, ajo nuk lejon tregtimin e zhveshur të instrumenteve të konsiderohen një akt spekulativ. Raja Teh sqaros se më gjerësisht, Financat Islame janë gjithnjë e më të rëndësishme në rritjen e tregtisë, pa dallim përtej kufijve të racës, dhe besimeve fetare. Sipas Ernst & Young, 10 nga 25 e tregjeve të shpejtë në rritje në botë janë në vendet me shumicë myslimane. Mjete financiare islamike vetëm që do të rrisin tregtinë ndërmjet botës muslimane dhe jomuslimane. Deri më sot, pasuritë e financave globale islamike qëndrojnë në 1200000000000 $ (£ 743bn ), dhe pritet të arrijë $ 2600000000000 deri në vitin 2017 , sipas një raporti të fundit nga PwC .

Londra nuk është e huaj për bankimin islamik. Mbretëria e Bashkuar është vendi kryesor perëndimor për financat islame, me $ 19bn në asete të raportuara. Ajo ka numrin më të madh të institucioneve islame financiare në ndonjë vend perëndimor, dhe ka reformuar ligjet e saj të taksave për të lehtësuar sektorin. Ajo mund të luajë rolin kyç të ndërmjetësit financiar global në promovimin e përdorimit

GjENI 8 NDRYSHIMET

të financave islame në mbarë botën. Lëvizja e kohëve të fundit në Shqipëri për heqjen e lojërave të fatit, dhe lufta kundër disa fenomeneve të kumarit ndosta është edhe një ogur i mirë në këtë kuadër. Le të shpresojmë se sytë e specialistëve të bankave islamike do të shohin pak dritë për të investuar edhe në Shqipëri ku shqiptarët janë të denjë për të treguar gatishmëri.


24 Nr. 35 - Nテ起TOR 2013

Albanian News Gazeta nr 35  

Albanian News, newspaper for the albanian community in UK. November 2013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you