Page 1

Kosova dhe Serbia do të diskutojnë për transportin rrugor, hekurudhor dhe ajror, kompensimin e dëmeve të luftës, demarkacionin e kufirit dhe për çështjen... Faqe 5

Shqipëria, ky vend që po hedh dritë të re në turizëm dhe histori...!

Atifete Jahjaga: Kosova drejt ditëve të reja

Kompania e dërgimit të parave “Money Gramm” ka shpërndarë disa dhurata për fëmijët...

Nga Sejdi BERISHA Faqe 6

Faqe 10

1

MoneyGram dhurata për nxënësit e shkollave shqipe

Faqe 13

Faqe 24

Dialogu Kosovë-Serbi vazhdon

Nr. 13

JANAR 2012

Editor in Chief: Fatmir Terziu [ Tel.: 07854224291]

GAZETE E KOMUNITETIT SHQIPTAR NË BRITANINË E MADHE

e-mail: albaniannews.gazeta@gmail.com

KATËR VJET REPUBLIKA E KOSOVËS

Nga Dr. Muhamet Hamiti* Teksa i afrohemi festës sonë, 17 shkurtit të Pavarisë së Kosovës, na kapin ndjenja gëzimi e përmbushjeje për synimin e madh, që është realizuar më 2008. Gjatë vitit kjo ndjesi i dorëzohet padiktueshëm realitetit – jetës që jetohet me mundësitë, me vështirësitë, me arritjet dhe me dështimet. Dita e Pavarësisë sonë sjell momente të lartësimit shpirtëror, siç ndodh me festat kombëtare, me përvjetorët e ngjarjeve të shënuara në historinë tonë, qofshin jubilare apo jo. Pika kthesë e lirisë dhe e pavarësisë së Kosovës, që përmbledh harku kohor 1999 – 2008, shënon kulmin për një pjesë të madhe të popullit tonë, ndërsa fillimin për pjesën tjetër, edhe më të madhe në perspektivë, për shtetasit e lindur dhe të rritur në Republikën e Kosovës. Pas stuhisë së përpjekjeve, të vuajtjeve, të tragjedisë, të luftës,

të lirisë dhe të lavdit në fundshekullin e kaluar dhe në fillim të këtij tonit, Kosova është vendosur fuqishëm në hartën politike të botës, ndonëse ende nuk është integruar plotësisht në sistemit ndërkombëtar . Kemi 85 njohje ndërkombëtare në fillim të 2012-shit. Jemi shteti më i ri i botës, por jo më i riu i botës. Rindërtimi fizik, shpirtëror dhe institucional i Kosovës, bashkë me rimarrjen fillestare të

jetës ekonomike, është kurorëzuar me shpalljen e pavarësië më 2008. Mirëpo, kjo periudhë nistore e shtetit tonë ka qëlluar të jetë kohë e krizës globale ekonomike, prej 2008-shit e këndej, që e ka bërë më të vështirë konsoldimin e plotë të Kosovës në rrafsh shoqëror e ekonomik. Mbas festës, kthehemi në realitet, që është puna për zhvillim ekonomik, për reforma të gjithanshme në fushat jetike të

sistemit tonë shtetëror. Puna do të jetë e përditshme, rezultatet dhe realizimet më pak të bujshme se liria dhe pavarësia e Kosovës. Prandaj, në vitin e brishtë 2012, ndryshe nga viti i brishtë dhe i mrekullueshëm 2008, qytetarët dhe politika jonë, të gjithë kosovarët dhe një për një, duhet ta kenë ekzistencën e shtetit të Kosovës fakt të vetëkuptueshëm dhe të mirëqenë. Në rrugën tutje, të punojmë e të je-

tojmë si e gjithë bota, me sprovat e vitit, që, siç po duket, do të jenë shumë të mëdha, për Evropën dhe për euron në radhë të parë, por edhe më gjerë. (Muhamet Hamiti është ambasador i Republikës së Kosovës në Mbretërinë e Bashkuar. Po ashtu ambasador jorezident në Republikën e Irlandës dhe në Zelandë të Re).


2

Sipas këtij njo ftimi paraprak njoftimi mësohet se shoqata “Ar dhmëria” do të mbajë “Ardhmëria” aktivitete në zona të ndryshme si në Gr eenwich, Lewisham, Greenwich, Southwark, WWestminster, estminster, Hammersmith dhe FFullham, ullham, Barnet, dhe Br ent Cr oss”. Më tej Brent Cross”. citohet se kjo ngjarje do të mbahet në Hammersmith TTown own hall, ashtu siç kkaa qenë mbajtur atje për pesë vitet e fundit. Ne kemi kënaqësinë për të ju ftuar të gjithë për të u bërë pjesë në ngjarjen e rëndësishme festive që i përk et ditës përk ujtimor përket përkujtimor ujtimoree të Pavarësisë së KKosovës, osovës, - thuhet në këtë njo ftim. njoftim.

Përvjetori i Pavarësië së Kosovës është në prag. Këtë vit ky festim përkon me vitin e shqiptarëve, vitin e 100 vjetorit të Pavarësisë Kombëtare. Si i tillë ai ka domethënien e tij të veçantë. Kështu ky festim si zakonisht nën drejtimin e z. Lutfi Vata, drejtor i shoqatës “Ardhmëria” do të bëhet më datë 11 Shkurt në orën 18:00 në Hammersmith Town Hall. Një ftesë e drejtuar deputetëve të Parlamenitt Britanik përcakton më qartë se “Ne komuniteti shqiptar në Mbretërinë e Bashkuar i përbërë nga disa shoqata shqiptare me synim integrimin në Mbretërinë e Bashkuar, do të organizojmë festimin e Ditës së Pavarësisë të Kosovës, në Hammersmith Town Hall më 11 shkurt 2012.” Sipas këtij njoftimi paraprak mësohet se shoqata “Ardhmëria” do të mbajë aktivitete në zona të ndryshme si në Greenwich, Lewisham, Southwark, Westminster, Hammersmith dhe Fullham, Barnet, dhe Brent Cross”. Më tej citohet se kjo ngjarje do të mbahet në Hammersmith Town hall, ashtu siç ka qenë mbajtur atje për pesë vitet e fundit. Ne kemi kënaqësinë për të ju ftuar të gjithë për të u bërë pjesë në ngjarjen e rëndë-

PAVARËSIA E KOSOVËS Hammersmith Town Hall, 11 Shkurt, ora 18:00 sishme festive që i përket ditës përkujtimore të Pavarësisë së Kosovës, - thuhet në këtë njoftim. Kjo do të jetë një mënyrë e bukur për komunitetin tonë për të ardhur e mbledhur së bashku dhe festuar këtë ditë të shënuar. Më shumë se 1000 njerëz pritet të marrin pjesë, së bashku me autoritetet kryesore të komunitetit tonë dhe kryetarëve të komunave nga njësitë bashkiake ku ne jemi anëtarë aktiv të zonave ku ata operojnë dhe me pjesëmarrjen e dy Ambasadorëve tanë nga Shqipëria dhe Kosova në Londër, me

Ne shpr esojmë që të gjithë ju do të jeni në gjendje për të qenë të pranishëm shpresojmë dhe festuar me kkomunitetin omunitetin tonë dhe të gëzojmë së bashk bashkuu me aktivitete të shumta, duk fshirë sh faqjet kkultur ultur or dukee për përfshirë shfaqjet ulturor oree nga fëmijët tanë, këngëtarë të mirrënjohur shqiptarë etj. pjesëmarrjen e përfaqsuesve nga qeveritë e Kosovës dhe asaj të Shqipërisë. Në këtë festë do të jenë edhe mjaft përfaqësues nga shoqatat vullnetare dhe anëtarë të organizatave të tjera shqiptare që funksionojnë në Mbretëri të Bashkuar.. Ne shpresojmë që të gjithë ju do të jeni në gjendje për të qenë të pranishëm dhe festuar me

komunitetin tonë dhe të gëzojmë së bashku me aktivitete të shumta, duke përfshirë shfaqjet kulturore nga fëmijët tanë, këngëtarë të mirrënjohur shqiptarë etj. Ju lutem ndiqni në vazhdim gazetën tonë dhe websitin e saj për më shumë informacion lidhur me këtë eveniment të rrëndësishëm festiv.


3


4

Dritë për të ardhmen e integrimit

Nga Naim Hasani Avokati i mirënjohur i komunitetit shqiptar në Britani të Madhe, njëkohësisht edhe Kryetar (Chair) i Bordit të shoqatës “Ardhmëria” kohë më parë në një artikull të tij ka parashtruar thuajse të gjitha arritjet dhe rezultatet në rritje të një viti që lamë pas. Zoti Hasani në artikullin e tij thekson se komuniteti shqiptar ka qenë më i an-

gazhuar se kurrë dhe mjaft shoqata kanë treguar përkushtimin e tyre. Ai ka theksuar se “shoqata “Ardhmëria” po ecën përpara dita-ditës, duke u bërë një faktor mjaft i rrëndësishëm dhe vendimtar në edukimin e brezit të ri shqiptar”. Më tej zoti Hasani citon se ‘këtu në Londër këto rezultate janë të dukshme në edukimin e brezit të ri dhe mbajtjes gjallë të traditës dhe të kulturës shqiptare, gjuhës, dokeve dhe zakoneve dhe rruajtjen e identitetit shqiptar”. Duke u përqëndruar në arritjet e shqiptarëve dhe në angazhimin e mjaft intelektualëve z Hasani citon se “është kënaqësi e madhe të shikosh se si fëmijët e lindur në Britani nga prindër shqiptarë mësojnë me aq shumë dëshirë gjuhën e bukur shqipe. Unë kam kënaqësinë të vizitoj disa nga shkollat ku mësohet gjuha sh-

qipe, ku lëvrohet kultura jonë nga një numër i madh nxënësish dhe me të vërtetë jam impresionuar me nivelin e përgatitjes së nxënësve dhe po ashtu edhe me nivelin e mësimdhënies nga mësuesit e talentuar dhe të palodhur. “Ardhmëria” i ka shkollat e saj, ashtu si edhe mjaft shoqata të tjera që kontribuojnë në këtë fushë. Shkollat e “Ardhmëria” janë në Ëestminster, Hammersmith, Southëark, Leëisham, Greenëich, Kilburn etj. Stafi arsimdhënësve është i kompletuar. Zoti Hasani vështrimin e tij për një vit që lamë pas e shikon të pandarë me angazhimin kolektiv, por në vecanti ai shikon të udhës të falenderojë z Vata për përkushtimin në krye të “Ardhmëria”, stafin e Ambasadave të Shqipërisë dhe Kosovës nën drejtimin e Dr

Teuta Starovës dhe Dr. Muhamet Hamitit etj. Zoti Hasani e shikon qëllimin dhe misionin e komunitetit dhe shoqatave të tij si një angazhim të ri dhe të përkushtuar, pasi e ardhmja shton ai duhet të jetë e shqiptarëve në tërë angazhimin dhe integrimin e tyre. Gjatë analizës së tij ai e shikon domsodoshmëri rritjen e përkujdesit prindëror për fëmijët 5 deri 15 vjecarë në rruajtjen dhe mësimin e gjuhës shqipe. Ai shton se ardhmja duhet projektuar më mirë dhe jo vetëm me raste festash, ku modelet e festimeve janë fantastike si pjesë e angazhimeve. Ai më tej shton se “Nepermjet ketij artkulli do te doja po ashtu te pershendetja edhe te gjitha shoqatat shqiptare qe merren me edukimin e brezit te ri te shqiptareve kudo ne Britani dhe ti uroja per punen e

tyre. Do te deshiroja qe te gjitha shoqatat ku jane, te koordinojne edhe me mire punen dhe te bashkohen ne qellimin e tyre primare, ne sherbim te interesave kombetare dhe perzantimin sa me dinjtoz dhe koheziv te komunitetit shqiptar ne Britani. Nepermjet gazetes “Albanian Neës”, është arritur te prezantohet para shqiptareve puna e shkelqyer e bere deri tani po edhe te nxjerre ne pah probleme te jetes se perditshme qe preokupojne komunitetin tone ne Britani. Dua me kete rast te pergezoj kryeredaktorin e gazetes zotin Terziu per punen e tij mjaft profesionale dhe korrekte. Me kete rast nuk mund te le permendur edhe mbeshtetjen e fuqishme qe “Ardhmeria” ka gezuar kohet e fundit edhe nga Jeëish lobby dhe finacieri i ‘Ardhmerise’ Joel Galer prezent ne shtetin shqiptar dhe ate te Kosoves ku eshte mirepritur me nje vlersim teper te madh.

“Eagles United FC” plane afatgjata për 2012-tën Nga Andi Terziu “Eagles United FC” është një nga organizimet më të pëlqyeshme shqiptare në mjediset sportive për organizimin, drejtimin, stërvitjen dhe angazhimin e talenteve në futboll. Një nga organizimet që kërkon përditë e më shumë vëmendjen e radhës. Promotori i mjaft aktiviteteve të “Eagles United FC” Petrit Abazi është edhe njeriu që kërkon më së shumti angazhime konkrete. Presidenti i “Eagles United FC” Kreshnik Qela ka ndërtuar dhe aktivizuar ambicje kolektive dhe më tej synon që talentët shqiptarë e më së shumti të rrinjtë e aktivizuar tek “Eagles United FC” të kenë shance dhe mundësi të reja për vitin 2012. Duhet theksuar edhe njëherë se “Eagles United FC” zhvilloi një turne futbolli në Kosovë. Nga data 22 deri 28 Tetor 2011 “Eagles United FC” organizoi katër ndeshje miqësore me ‘KF Prishtina u15’, “KF 2 Korriku”, KF Flamurtari” nga Prishtina dhe me “KF Lepenci U15” në Kaçanik. “Eagles United FC” zhvilloi ndeshjen e parë me ‘KF Prishtina U15’ më 24 tetor. Rezultati nuk ishte i mirë për “Eagles United FC”. Ky klub humbi me rezultat shtatë me një (7-1). Në rezultat ndikoi shume lodhja e femijeve prej rruges se ata ishin pa gjumë, sepse një ditë para lojës ata udhëtuan në Prizren. Kështu ata ishin gjatë tërë ditës dhe ata nuk pushuan mirë atë natë. Kjo ndikoi në lojë. Një nga drejtuesit e “Eagles United FC” shprehet se “Ne bëmë lojë të mirë në 25 minutat e pjesës së parë sa rezultati ishte 1-1 dhe pastaj lodhja e bëri të vetën dhe në pjesën e dytë pranuam 6 gola tjera, poashtu KF Prishtina kishte 3 ose 4 lojtar më të rritur të moshës 17 vjeçare për të cilën ne nuk ishim në dijeni dhe e kuptuam pas 2 ditëve.””Eagles United FC” u prit edhe nga kryetari i Federates së Futbollit te Kosoves z. Fadil Vokrri dhe nga nenkryetari Agim Ademi, të cilët bënë një pritje shumë të mirë në zyrat e federates. “Eagles United FC” dëshiron me këtë rast që të falenderojë tërë këtë mikpritje të thellë zyrtare. Në ndeshjet e “Eagles United FC” ishte i pranishëm edhe zëvendës Ambasadori i Britanisë së Madhe në Kosovë, Joe Preston, i cili ishte lajmëruar që më parë. Zoti Petrit Abazi

na sqaron “Në ndeshjen e parë “Eagles United FC” me KF Prishtina ishte nën praninë e mediave, Televizoni kombëtar KTV dhe RTK, ku kishte edhe ca intervista për shtyp nga unë si Promoter dhe trajneri Fatmir Reçica.” Ndeshjen e dytë na sqaron z Abazi e luajtëm të martën më 25 Tetor me “KF 2 Korriku”. Ndeshja u luajt në stadiumin e Prishtinës. Kjo u humb nga ana e “Eagles United FC” me një rezultat 2-0. Zoti Abazi sqaron se “Nuk ishte ekipi shumë më i mirë se i joni por fëmijët ishin shumë të lodhur dhe të demoralizuar nga humbja e parë.” Loja e trete u zhvillua ne Stadiumin e Flamurtarit ne Prishtine te Merkuren me 26 Tetor ku arritem te shenojme fitore ndaj KF Flamurtarit me rezultat 1-0. Loja e katërt u zhvillua ne Kaçanik me KF Lepencin ku “Eagles United FC” humbi 2-1.Por edhe pse rezultatet nuk folën mirë, qëllimi nuk ishte tek ta. “Eagles United FC” kishte synim vizitën me qëllim miqësor. Gjithashtu “Eagles Unit-

ed FC” kishte synime eksperiencash në këtë turne. Kjo ishte hera e parë me të cilën “Eagles United FC” shënonte vizitën e një ekipi klub-futbolli nga Britania e Madhe. Fëmijët e “Eagles United FC” vizituan edhe Gropën Tektonike Gadime në 25 Tetor, dhe të Marten i gjithe ekipi me 16 futbolliste dhe 2 trajnerët e klubit dhe presidenti i klubit ishin te ftuar ne emisionin shumë të shikuar ne RTK në “OXygen Shoë” të drejtuar nga Besim Dina. Aty ata patën rastin të flisnin rreth “Eagles United FC”. Zoti Petri Abazi, promotori dhe organizatori i këtij evenimenti thekson se ‘ishte një kënaqësi e vecantë që iu dha rasti të luanin me “KF Prishtina” kur dihet se ky klub ka një eksperiencë dhe një traditë të hershme.” “KF Prishtina” ekziston që nga viti 1922 dhe ka një akademi të përsosur futbolli. Më tej sipas zotit Abazi mësojmë se edhe “KF Prishtina U15” nuk kishte humbur asnjë ndeshje në një periudhë prej dy vjet e gjysëm.

Pra 2012-ta është dhe mbetet prioriteti i “Eagles United FC” që synon të risë edhe potencialin e tij të angazhimeve, aktiviteteve dhe shtimin e grupmoshave sportive. “Eagles United FC” është thuajse i vetmi organizim sportiv shqiptar në Britani të Madhe në këtë spektër. Ne jemi dhe do të mbetemi në krah të këtij klubi dhe me këtë rast i urojmë Gëzuar dhe mbarësi në 2012-tën!

DUHEN FALENDERUAR DHE PËRSHËNDETUR PËRZEMËRSISHT: Petrit Abazi – Promotor Fatmir Berisha – Mekanik – The German Car Centre dhe MOT i autorizuar Ali Dula – Estate Agent në Kilburn Lane Xhavit Kastrati – Body Work dhe Autolarje


5

Integrimi Marrë nga DW Kosova dhe Serbia do të diskutojnë për transportin rrugor, hekurudhor dhe ajror, kompensimin e dëmeve të luftës, demarkacionin e kufirit dhe për çështjen e të pagjeturve. Prishtina dhe Beogradi do të vazhdojnë bisedimet gjatë janarit, për tri çështje: energjetikën, telekomunikacinin dhe përfaqësimin e Kosovës në nisma rajonale. Data e sakt e takimit të radhës akoma nuk dihet. Por të dyja palët, Prishtina edhe Beogradi, konfirmojnë se dialogu do të vazhdojë. Udhëheqësja e delegacionit te Prishtinës Edita Tahiri, i tha Deutsche ëelles se gjatë takimeve të Janarit do të diskutohen edhe çështje tjera.

Dialogu Kosovë-Serbi vazhdon

DIALOGU VAZHDON GJATË MUAJIT JANAR “Dialogu do të vazhdojë gjatë muajit Janar. Besoj se nga mesi i muajit do ta kemi takimin e radhës dhe do të diskutohen çështjet që tashmë janë në axhendë: bashkëpunimi rajonal, energjia dhe telekomunikacioni. Po ashtu mendoj se gjatë muajit Shkurt mund të kemi edhe një raund tjetër bisedimesh për çështjet si transporti rrugor dhe hekurudhor, transporti ajror, kompensimi i dëmeve të luftës, demarkacioni i kufirit, çështja e të pagjeturve dhe çështje të tjera që kërkojnë zgjidhje”, thotë Edita Tahiri.

Udhëheqësi i ekipit të Beogradit Borisllav Stefanoviq, ka thënë se pala serbe ka kërkuar që në çështjen e përfaqësimit rajonal të Kosovës të merret parasysh Rezoluta 1244 e KSit. Por, kryenegociatorja kosovare Edita Tahiri, thotë se nuk është hera e parë që Serbia vë kushte në kuadër të dialogut. Sipas saj, Serbia tashmë ka

Serbia tashmë ka marrë obligime në raport me Bashkimin Evropian dhe ato duhet zbatuar, nëse vërtetë dëshiron që ta merr statusin e vendit kandidat për anëtarësim në bashkimin evropian.

Pena të komunitetit shqiptar

marrë obligime në raport me Bashkimin Evropian dhe ato duhet zbatuar, nëse vërtetë dëshiron që ta merr statusin e vendit kandidat për anëtarësim në bashkimin evropian. “SERBIA NUK MUND TË VË KUSHTE” “Qëndrimet penguese në

Përshëndetje të rinj dhe të vjetër! Nga Hyda Ismaili

Përshëndetje, miq e shokë, përshëndetje! Shëndet e lumturi paçi dhe për 100 vjet! Dhe pse vitet kanë ikur e kanë bërë tutje Kemi mbetur të rinj si dikur, njëzetë. Mbi supe mbajmë një mal me halle, Një mal me gëzime në zemër mbajmë. Me miq e shokë jeta rrjedh si ujëvarë, Familja është thesar mbi thesar. Ju dua shumë, ju kam në zemër . Sa shumë me kini munguar. Këtë vit të ri, ju ndiej më pranë. Le të rrjedhë për të gjithë urimi i bardhë Gëzuar !....................................... Le ta ngremë pranë sofrave një gotë. Për njëri-tjerin ta pimë një shëndet Me një zë le të thërrasim gazplot: Gëzuar Vitin e ri 2012!

Gjej rastin më të bukur që këtë vit të ri të zgjoj vitet, të shkund shekujt që shkuan e vanë e t’ju sjell sa më pranë me urimin e madh: Gëzuar! Kanë kaluar vite. Vite plot jetë e dritë. Vite me halle e punë, vite të arta, vite plot ëndrra e vite të pagjumë. Në rrjedhë të tyre jemi tretur, kemi humbur nëpër rrugët e Atdheut, udhëkryqeve të botës, xhunglave të emigrimit. Po prapë kemi mbetur, pavarësisht nga pozita, karriera pushteti, siç kemi qenë miq e shokë të mirë me dritë e me hënë, ndonëse të gjithëve bora e viteve mbi krye na ka rene. Nuk plaket zemra ku folene ka kenga. Me disa kemi 20-30 vite të larguar, me disa të tjerë mbi 30-40 vite pa u parë, po prap duket sikur jemi ndarë dje, pas një takimi në kafenë. E bukur është jeta, e gjatë sa s’matet me shekuj dhe e shkurtër sa një pikë loti që bie nga syri në tokë. Ndoshta me disa mund të shihemi përsëri dhe mund ta pimë një kafe, ndoshta me disa të tjerë asnjëherë. Fatet kështu janë përcaktuar. Në universin tonë të përbashkët jemi të gjithë ashtu siç kemi qenë, miq e shokë të mirë, yje të largët në një qiell të pastër me hanë. Jeta pa miq e shokë s’ka vlerë. Ç’na duhet paraja, pushteti, lavdia, kur mes shoqërisë ka lezet, kendon zemra, hidhet vallja, pihet me qejf vera dhe rakia. Kudo që jeni ju dua fort. Kete nate, ne prag te vitit te ri, mbushini gotat plot e ta pimë me urimin e madh: GËZUAR VITIN E RI! GËZUAR NGA JETË E MOT! Shëndet, paqe, lumturi në çdo zemër e shtëpi!

kuadër të dialogut nga pala serbe nuk janë risi për palën kosovare. Pikërisht këto qëndrime të Serbisë bën që ajo në Dhjetor të mos e merr statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE. Mendoj se Serbia tash nuk mund të vë kushte. Kosova është shtet i pavarur, ka kushtetutën e saj dhe Kosova nënshkruan dhe zbaton marrëveshje të cilat janë në harmoni të plotë më kushtetutën dhe ligjet e saj”, thotë Edita Tahiri. Ndërmjetësi i Bashkimit Evropian në dialogun KosovëSerbi, Robert Cooper, ka deklaruar për mediet serbe se ai nuk do të merret me kushtetutat e Serbisë dhe Kosovës. Atij i intereson që të gjejë zgjidhje praktike për të dyja palët. Për këto qëndrime të ndërmjetësit Robert Kuper, Edita Tahiri thotë: “BE është ndërmjetësues në këtë dialog dhe ky është qëndrim korrekt ndaj palëve. Ndërsa palët janë ato që bëjnë marrëveshje, natyrisht me garancitë e BE-së. Por ne i kemi vijat e kuqe dhe të gjitha marrëveshjet duhet të jenë në harmoni me kushtetutën e Kosovës”, thotë Edita Tahiri. VËSHTIRËSI GJATË RRJEDHËS SË DIALOGUT Sidoqoftë, ndërmjetësi i BEsë Robert Cooper ka thënë se ka pasur shumë vështirësi në arritjen e marrëveshjeve të deritashme Kosovë-Serbi. Vështirësi sipas tij, do të ketë edhe në të ardhmen. Edita Tahiri, parasheh se do të ketë edhe vështirësi shtesë, sepse në pranverë do të mbahen zgjedhjet në Serbi. Ndërkohë që edhe në Kosovë gjatë vitit 2012 parashihen zgjedhjet presidenciale. Kjo mund të shkaktojë ndërprerje të përkohshme të dialogut. Edita Tahiri përjashton mundësinë që viti 2012 do të shënojë edhe fundin e dialogut teknik Kosovë-Serbi.


6

Reportazh

Shqipëria,

duke shëtitur për të shijuar edhe bukuritë tjera që po i madhështon dhe po i vënë në jetë Shqipëria. Kjo është kënaqësia, komenti i së cilës është i gjatë dhe do të nevojiten edhe libra për ta analizuar, studiuar dhe respektuar këtë thesar kombi. Ditët kaluan shpejtë, por këtu dua të theksoj se hasëm edhe shqiptarë nga të gjitha viset e Kosovës, Shqipërisë dhe të Maqedonisë, por edhe familje që kishin ardhur për të pushuar nga Franca, Anglia, nga Bullgaria dhe Hungaria por edhe nga Italia.

ky vend që po hedh dritë të re në turizëm dhe histori...! Nga Sejdi BERISHA ...Punishtet na trimëronin shpresën se kjo tokë do të arrijë shumë duke ndërruar edhe shumëçka në histori por edhe në ngjitjen e “arnave”, për ta kthyer tërësinë origjinale të vazhdimit të rrjedhave që popullin me decenie e shekuj e kanë bezdisur dhe e kanë ndrydhur nga më të ndryshmet shtypje dhe tortura. Gjithkah vërejmë dritën që hedh magjistralja, e cila etshëm por me gëzim ka vazhduar gjarpërimin edhe në pjesën e Kosovës. Tuneli i Kalimashit-madhështi historike e kombit dhe e atdheut.

Bregdeti shqiptar, i cili shndritë si zonjë e paparë, si një madhështi e cila nuk ka as nuk njeh fund... Kjo është kënaqësia, komenti i së cilës është i gjatë dhe do të nevojiten edhe libra për ta analizuar, studiuar dhe respektuar këtë thesar kombi. Ymer Lushakaj, si njeri i suksesshëm në këtë fushë, ai në fund të këtij muaji pritet të shpallet qytetar nderi i qytetit të Durrësit, i cili është dalluar me kontributin e tij në afirmimin e vlerave turistike të vendit. ...Në kokë çdo gjë më tingëllonte edhe si kënaqësi e mburrje, por edhe si këshillë për ndërgjegjësim e vetëdijesim të secilit për madhështinë e kombit dhe të atdheut, për unitetin i cili gjithnjë e më shumë na nevojitet më këtë aspekt...! * * * Kishte kohë që udhëtimet në Shqipëri më provokonin të shkruaj përveç tjerash edhe ndonjë shkrim në trajtë reportazhi. Dhe, vërtetë është kënaqësi të shkruash për këtë tokë me një histori të begatë e karakteristike, e cila sot ka marrë kahen e mbarë dhe çdo ditë lulëzon me të arritura dhe me objekte e me nga diçka të re, të cilat gjëra i vejnë një themel të ri Shqipërisë pothuaj se cep më cep. Por, për të mos e zgjatur, herët në mëngjes nisem rrugës për në Prizren. Edhe ky rrugëtim ta detyron mendimin për këtë pjesë të Rrafshit të Dukagjinit, i cili ka historinë e rebeluar dhe me etje për shumëçka, që dëshmon si qytet i vatrës së kulturës dhe i vlerave shpirtërore, që dëshmon me Qendrën Memoriale të Lidhjes së Prizrenit, me kalanë madhështore. Por, rrugëtimi im kalonte përbri hyrjes së këtij qyteti dhe drejtoheshim për në Morinë. Në të afruar “kufirit” në Vërmicë-Morinë, menjëherë vëre-

jmë një tjetër frymëmarrje të jetës. Përgjatë rrugës, kantieret dhe punishtet na trimëronin shpresën se kjo tokë do të arrijë shumë duke ndërruar edhe shumëçka në histori por edhe në ngjitjen e “arnave”, për ta kthyer tërësinë origjinale të vazhdimit të rrjedhave që popullin me decenie e shekuj e kanë bezdisur dhe e kanë ndrydhur nga më të ndryshmet shtypje dhe tortura. Gjithkah vërejmë dritën që hedh magjistralja, e cila etshëm por me gëzim ka vazhduar gjarpërimin edhe në pjesën e Kosovës. Tash, askush nuk e rrudh as trupin as mendjen kur afrohet tek “kufiri”, sepse aty nuk ka ndalesë. Por edhe nëse ka, ka vetëm formale, dhe njerëzit hapin krahët drejtë shkrepave të veriut, duke i bërë dy paralele të kësaj toke të shqiponjave; tokën dhe malet e shkëmbinjtë e thepisur, mbi të cilët dikur veneronin shqiponjat dhe tash tretin mendjen për ta ringjallur këtë pjesë të cilën e përshkon dhe e madhështon vepra më madhore, e cila vetëm bashkon dhe afirmon e tregon begatitë e vendit, e ajo është magjistralja, tamam Rruga e Kombit. Dikur, në fillim, nëpër këtë rrugë qarkullonin numër i vogël automjetesh, sepse akoma dukej si ëndërr të cilën duhet testuar. Tash, ajo është një mbretëreshë e cila në gjirin e vetë ngrohë dhe bartë qindra e qindra automjete, të cilat sjellin zhvillimin kulturor, ekonomik mbase edhe industrial. Kjo është tash ajo pjesë e atdheut e cila për çdo ditë ngre zërin për t’u bashkuar për integrim të plotë në botën e civilizuar. I afrohemi tunelit historik në Kalimash, dhe sa më shumë që t’i afrohesh kësaj madhështie historike të vendit, vetëm kush nuk do apo ai që nuk e vranë mendjen, se vëren dhe sheh një fillim të mbarë të transformimit të këtyre vendbanimeve. Ndërkaq, mu në hyrje të këtij objekti madhështor, i diktojmë rregullat e reja të sjelljes dhe të jetesës. Këtë na imponon bukuria dhe madhorja e bashkëkohores së një objektet të infrastrukturës, që sot rrallë edhe mund t’i gjesh shoqin! Kalojmë gjashtë kilometra nëpër tunelin, udhëtim ky i cili na dukej si udhëtim apo shëtitje në liqenin me mjellma, që të zgjon inspirimin e përjetimit të jetës e cila tanimë rrëshqet lehtë, mençur dhe lezeqëm drejtë të arriturave dhe synimeve që i do dhe i meriton Shqipëria. Krahas kësaj, mendja më shko edhe tek ngritja e vetëdijesimit dhe të ndërgjegjes individuale, kolektive dhe kombëtare, e cila kujtoj se na nevojitet edhe për një kohë. Nuk është lehtë t’i kapërthesh të gjitha ato që i sheh gjatë udhëtimit, por të gjitha nga pak ta grishin mendjen për të mirën, për historinë, për vuajtjet dhe qëndresën që ato bashkë bëhen kështjellë e së mirës. Përbri rrugës takojmë shumë

vendbanime, fshatra, qyteza dhe qytete, të cilat kanë filluar të frymojnë ndryshe nga e kaluara, si Miloti, Burreli, Kukësi, Rrësheni, dhe të gjitha vendbanimet deri tek udhëkryqi, ku rruga nga mundëson të zgjedhim kah të drejtohemi: kah Shkodra, Velipoja, Lezha etj, apo në drejtim të Durrësit dhe të bregdetit shqiptar, i cili shndritë si zonjë e paparë, si një madhështi e cila nuk ka as nuk njeh fund.

Gjatë tërë këtij rrugëtimi, nuk më ikën nga syri dhe mendja edhe begatia që ka ky vend me ato fusha e pllaja që tash janë plotë bereqete, as hardhitë e rrushit dhe as bjeshkët e larta, pyjet dhe gjithë ato nuse-energjie, hidrocentrale që vendin e bëjnë dritë. Dhe të ju them të drejtën, nganjëherë loti ma tradhton edhe syrin edhe mendjen për shumëçka por edhe malli që kam. Ju e dini se shok e kam lotin dhe ndjeshmëria ime nganjëherë më bën të “lig” që ndoshta ma prish disponimin apo edhe të tjerët i bezdisi me këtë “dhunti” shpirti! Në këto rrapëllima shpirti, gjatë rrugës, në veturë, padiktueshëm me njëfarë etje e krenarie i shikoj mbesat dhe nipin tim, të cilët, interesant, nuk kalonte kilometër pa më përqafuar dhe pa m’i puthur duart por edhe faqet e mia dhe ballin me rrudha. Rritesha, si thonë nga shtatë pëllëmbë. Por shikimin e shpërndaja vjedhurazi edhe tek vajza ime, e cila ishte, si duket e gëzuar si kurrë më parë, vetëm e vetëm pse iu kishte dhënë mundësia që sivjet pushimet t’i kalojë edhe me prindërit e saj. Sa të madh e ka shpirtin ky fryt i jetës sime... Por, tinëz e shikoja edhe dhëndrin i cili me siguri me gëzim nxitonte me makinën. Edhe ky e ka madhështinë dhe virtytin e veçantë të shpirtit. Interesant, rrallë gjënë njeri të këtij karakteri. Kurse, shikimi kah bashkëshortja ime, gjithnjë ma përkujtonte sakrificën dhe përkushtimin e saj për krijimin, ruajtjen dhe ndërtimin e familjes në frymën e nderit dhe të ndërgjegjes së pastër. Edhe kjo më trimëronte dhe në të njëjtën kohë ma rrëqethte trupin, sepse, shpeshherë kam thënë, e ndoshta kjo është pak, ajo thjeshtë është heroinë e familjes, e cila i

edukoi fëmijët dhe mua ma ruajti e ma trimëroi rrugëtimin për të qëndruar vertikalisht në jetë! Kalojmë rrugë e rrugë, e cila ka gjallëri të paparë. Por, gjallëri ka edhe për anësh, ku punohet lirshëm, pa frikë as pa tronditje shpirti. Kjo ka rëndësi të madhe,... dihet pse.

Hymë në zhurmën e makinave në autostradën e Durrësit, dhe tani të gjithë kureshtarë për të na mos shpëtuar asgjë nga syri. Kënaqësi dhe krenari. Nuk heqim keq dhe e gjejmë hotelin për ku ishim drejtuar. Kisha frikën për kushtet, sepse shpeshherë, siç e kemi zakon, flasim edhe pa bazë për kushtet e vendosjes. Por, në hyrje të hotelit, e vërej një rregull hotelier dhe turistik. Na pret njeriu i cili punon në portën e hotelit. Ai na hapi derën dhe futemi me makinë. Na udhëzon se ku duhet ta vendosim makinën. Menjëherë vërejmë se në oborrin e hotelit ishte një pamje që dëshmonte për rregullsinë, për pastërtinë dhe profesionalizmin.

Vendosemi në apartman, me të gjitha kushtet optimale. Mos mendoni se kam ndërmend të bëjë ndonjë marketing. Jo. Larg asaj. Por dua të theksoj se në këtë objekt hotelier dhe turistik në Golem-1, ishte dhe është shembull për të mirë. Ja, pse. Në hotelin “Dolce Vita”, përbrenda disponohej me të gjitha kushtet e qëndrimit me akomodim perfekt. Ndërsa, lulishtja përball, e cila kombinohej me barin e gjelbër, me lloje të shumta të luleve, me pisha dhe me palma, “transformonte” klimën, dhe në të njëjtën kohë haseshe në freskun e pishave, e pak më larg në “flladin” e pishinës me ujë të pastër, kurse vetëm pak më larg edhe me vapën, me kripën dhe jodin e madhështinë e detit, i cili ka një plazh shumë të harmonizuar. Pushojmë në këtë vend, por nga pak nuk rrija rehat edhe

Për këtë rregull hotelier dhe turistik që pa fije hezitimi ishte i kategorisë evropiane, mbase edhe ndërkombëtare, e kërkonim pronarin e këtij kompleksi, dhe ia arrijmë. Ishte një njeri i thjeshtë, i veshur thjeshtë, por madhështia e tij shpirtërore dhe prej njeriut të përkryer të punës, pra edhe të hotelerisë dhe të turizmit.Unë dhe dhëndri im Arbi, takohemi dhe përshëndetemi ngrohtësisht me te. Ishte i veshur me një bluzë të bardhë dhe me një palë pantallona të thjeshta e me atlete. Atë ditë nuk i bezdisem, por kisha dëshirë një ditë tjetër të mësoj më shumë për të arriturat dhe për jetën e tij.Nuk kaluan dy ditë dhe u takuam, dhe në restorantin e hapur pranë pishinës biseduam gjatë e gjatë. Ky njeri i cili quhej Ymer Lushakaj, ishte me prejardhje nga Kosova e që jeta e tij kishte qenë plotë sfida, të cilat, asnjëra nuk ka mundur t’ia rrënojë synimet dhe ëndrrat. Kishte filluar nga shitësi “nomad” duke marrë mall nga Turqia dhe vende fqinj e duke shitur. Por, idetë dhe ëndrrat e tij vetëm sa kishin ardhur dhe ishin shtuar e forcuar, dhe tash ka ardhur në atë shkallë që i bën nderë edhe turizmit dhe hotelerisë së kombit. Si njeri i suksesshëm në këtë fushë, ai në fund të këtij muaji pritet të shpallet qytetar nderi i qytetit të Durrësit, i cili është dalluar me kontributin e tij në afirmimin e vlerave turistike të vendit. I lakmoja për të gjitha dhe në të njëjtën kohë mburresha me të arriturat kaq të larta dhe cilësore. Ai, nuk ishte ndalur vetëm me kaq. Së shpejti do të ndërtojë edhe objekte të tjera që do ta madhështojnë turizmin bregdetar të Shqipërisë. Ditën e fundit u ndamë edhe me një bisedë jete, por assesi nuk mundem të shpëtojmë pa na shtruar një drekë lamtumirëse, e cila ishte e nivelit dhe për t’u mbajtur gjatë në mend.Në ditën e trembëdhjetë, i përgatitem plaçkat dhe u nisëm për në Kosovë. Në kokë çdo gjë më tingëllonte edhe si kënaqësi e mburrje, por edhe si këshillë për ndërgjegjësim e vetëdijesim të secilit për madhështinë e kombit dhe të atdheut, për unitetin i cili gjithnjë e më shumë na nevojitet më këtë aspekt. Kthehemi Rrugës së Kombit për në Morinë. Arrijmë edhe në Kalimash dhe gjithnjë njeriu e shijon këtë të arritur. Kaluam e kaluam e do të kalojmë rrugëve të kësaj toke, me shpresë për ta bërë ashtu siç e meriton, ashtu si e ka ëndërr vetë toka dhe njeriu. Kjo është krenaria, apo jo...?!


7

Nga Selman Lokaj

Bajrush Doda, i tak on takon plejadës së rapsodëve të parë kosovarë, zëri i të cilëve që herët jehoi në etër, përmes valëve dhe emisioneve muzik or muzikor oree të Radio Prishtinës, qysh nga vitet e gjashtëdhjeta . Ai, rrrreshtohet eshtohet në sta fin e stafin parë të gjeneratës së rapsodëve popullor, që përbëhej nga emrat më të shquar të folklorit muzik or muzikor burimor, duk dukee filluar nga: Riza Bllaca, Salih e FFeriz eriz Krasniqi, Dervish Shaqa, Demush Neziri, Halil Cërvadik u, TTahir ahir Cërvadiku, Dr enica, Hashim Drenica, Shala, Qamili i VVogël, ogël, Marash Krasniqi, Mon Sok Sokoli oli e të tjerë.

Para disa kohësh ndërroi jetë këngëtari i mirrënjohur i folklorit, Bajrush Doda. Ai ishte nga fshati Maznik i komunës së Deçanit. Lindi me 1936 në fshatin Maznik të Deçanit dhe më vonë shpërngulet në Pejë në vitet e hershme. Po aty në fshatin Maznik filloi këngën ,ne itercjone te dalluara nga rapsodet tjerë më një zë shum te lart po ashtu edh te ëmbël. Bajrush Doda filloi të këndoj me Zenun Gashin dhe më von me Hajdar Doden djalin e vëllaut të tijë. Bajrush Doda dallhej kudo më¨zerin e ti te veqantë dhe ishte një interpretus i shum llojshem për nga kënga po ashtu edhe nga zëri shumë ngjyrësh. Bajrush Doda interpretonte këngë nga të gjitha trevat Shqiptare në veqanti nga Drenica, LLapi malsija Dukagjini etj. U varros në Maznik të Deçanit Bajrush Doda, i takon plejadës së rapsodëve të parë kosovarë, zëri i të cilëve që herët jehoi në etër, përmes valëve dhe emisioneve muzikore të Radio Prishtinës, qysh nga vitet e gjashtëdhjeta . Ai, rreshtohet në stafin e parë të gjeneratës së rapsodëve popullor, që përbëhej nga emrat më të shquar të folklorit muzikor burimor, duke filluar nga: Riza Bllaca, Salih e Feriz Krasniqi, Dervish Shaqa, Demush Neziri, Halil Cërvadiku, Tahir Drenica, Hashim Shala, Qamili i Vogël, Marash Krasniqi, Mon Sokoli e të tjerë. Rapsodi i mirënjohur këndoi anembanë trevave shqiptare, duke kujtuar këngët e tij “Prej një shpati”, “N’drrasë të vekut”, “Moj Kosovë moj bukuroshe”, si dhe së fundi realizimin e duetit me këngëtarin e mirënjhur Shkelzen Jetishi – Xeni. Duet ky i cili u mirëprit jashtëzakonisht mirë nga dashamirët e këngës. Në vitin 1989 Bajrush Doda emigroi në Amerikë, më pas luftës së fundit u kthye në qytetin e Pejës. Disa vargje për këtë figurë të shquar:

Ne nderrim t’motmoteve, ne kete vit t’ri (2012) Na ka ardhe nji lajm i zi Vdiq kengetari Bajrush Doda Qe kendoj neper Oda. Qane Deqani edhe Mazniku Pse Bajrushi,sot na iku Moj Sharki,na mbete shkrete Ne Janar,t’vitit dymbedhjete(2012) Ty Sharki me dymbedhjete tela Kush do t’bjen,herave tjera As n’Kosove,as n’Diaspore Nuk ka djale,qe te merr n’dore. Kendove ne dasem e ne zjafet Kurre pa u ndale,per pesedhjete vjet Ti per popull,e ai per ty Kendoj Bajrushi me Sharki. Sot Kosova po mbane zi O Bajrush,veq per ty Kenget tua do t’kendohen Kurr ato,nuk do t’harrohen. Me kujtohet,isha i ri Ne Dasem,ne Voksh kur erdhe ti Kablush kuqen kur e ke kendue Tane dasmoret,ne kambe jan que. Te lumte goja,thane o Bajrush Doda Keto kange i duam ne Oda Kendo sa te mundesh,ta paguajm hakun Te Dine Avdyli e ke konakun. Moj e mira kablushe kuqe Kallxo diten kur shkon nuse Barush Doda po kendon Baba Dine po e ndegjon.

Kendon Bajrushi me Zenun Gashin Zeqe Arifi,ja u ka pre dashin Kamber Meta po qet duhon Ne Voksh t’Madh,dasma vazhdon. Ne histori duhet me shkrue Pesedhjet vjet qe ke kendue Do ta kujton plak e i ri Bajrush Doden me Sharki 5 Janar 2012


8

By Saimir Lolja The World War II in Europe began with the invasion of Albania by the Italian Army on 7 April 1939. As a result, Albania lost its independence to become officially a protectorate of the Kingdom of Italy and existing as an autonomous part of the Italian Colonial Empire. The independence of Albania was de jure reestablished in October 1943. Albania was de facto an occupied country by Italian or German Armies that had unlimited authority on it throughout WW2. The German, Italian and Hungarian Armies occupied ex-Yugoslavia in the period of 6-17 April 1941. From April 1941 to November 1944, most of the Albanian-inhabited areas that had been previously taken away from Albania and given to the Kingdom of Yugoslavia joined Albania. The province of Kosova was organized in the Prefectures of Mitrovica, Prishtina, and Prizren. The county of Ulqinj (in Montenegro) became part of the Prefecture of Shkodra; the county of Tetova (in Macedonia) became part of the Prefecture of Prishtina, and so on. Only the Southern Albanian Province of Çamëria (occupied by Greece in March 1913) did not become yet part of Albania throughout WW2. Documents from Albanian archives recently published help for an accurate view of what happened in the province of Kosova for the duration of WW2. The Prefectures of Albania in the period of WW2 were complementing segments of the overall salvation of Jews from Albanians during the Holocaust and cannot be disjointedly comprehended. For instance, the main channel for Jews pouring into central Albania was that starting from the Prefecture of Prishtina. The Prefectures of wartime Albania had not even a Jew wearing any badge or sign that would distinguish him or her. The German Army occupied all Italian sectors after the capitulation of the Italian Army on 8 September 1943. Until that date, the Italian Army covered the Kosova region, except Mitrovica sector, actually the mine of Trepçe that was covered by the German Army. Without that mine, the Reich III military industry could not keep the war machine moving on. The head post of the German Army was in the town of Vushtri, 27 km away from Prishtina, the capital of Kosova. The German and Italian Armies had an agreement that allowed the German Army to enter the Italian sectors in Kosova anytime and without

The rescue of Jews in Kosova any permission. Within ex-Yugoslavia, Kosova was part of Serbia. The antiSemitism was well spread in Serbia before WW2 and supported by politics, Army officers and Serbian Orthodox Church; it flourished in wartime. On 20 January 1942, a meeting of senior officials of the Reich III took place in the Berlin suburb of Wannsee. It has been known since as the Wannsee Conference that specifically made a decision for completing “the final solution to the Jewish question”. It assigned the numbers of Jews that should be exterminated in each of the European countries. Within three months and without German interference, the Serbian state and Chetniks completed the task to make Beograd the first “Judenfrei” city in Europe and liquidated almost all Jews in Serbia. Jews who could escape the holocaust in Serbia were bringing with themselves into Kosova the dreadful message of the holocaust conscientiously performed by Serbian state and Nazis. The resident Jews of Kosova lived in towns and numbered 409 persons (the list is available). The Italian Army gathered resident Jews of Kosova and those caught as escaping the holocaust in ex-Yugoslavia and other countries into its military camp of Prishtina. It is the same spot of today where there is the Faculty of Philology of the University of Prishtina. The Italian Army had gathered more than 3000 Jews in that camp. Jews in Kosova were in a non-stop danger by Nazis and Serbian butchers, and were not free to move in the open. The only survival option was to move deeper into Albania. Albanians did whatever they could and what their governmental authority was allowed to help. Apart from the Albanian officials in the central administration in Tirana who organized the rescue of Jews from the Prefecture of Prishtina, the Albanian officials in the Prefecture of Prishtina mentioned in this instance were: Riza Drini, Prefect of Prishtina 19411942; Hysen Prishtina, Prefect of Prishtina 1942-1944, Preng Uli, Secretary of Prishtina Town Hall, 1941-1944, and Dr. Spiro Lito. By fearing that sooner or later the German Army would lethally deal with Jews in the Italian military camp of Prishtina, Halim Sh. Spahija, Arsllan Mustafa Rezniqi, Kol Biba, Hysen Prishtina, Preng Uli, Hasan Rrem Xerxa and Dr. Spiro Lito

accomplished a plan. The Prefect of Prishtina, Hysen Prishtina, and Secretary of Prishtina Town Hall, Preng Uli, declared the camp infected by typhus. Then, Halim Sh. Spahia transported almost all “infected” Jews by trucks or busses to Kruma, Kukës, Burrel, Tirana, Durrës, Berat, Vlora, etc. A few Jews did not want to go and those who were still there when German Army reached the camp in September 1943 sealed their own fate. Only through official channels, Jews were sent from the Prefecture of Prishtina to central Albania in groups of dozens and hundreds. Since the transfers were in haste, it is common to see Albanian archival documents written in Italian or Albanian languages with lists of names associated with the number (only the number) of the family members accompanying that name. Halim Sh. Spahia and brothers were businessmen from the town of Gjakova. They used the buildings of their business in Kukës, Kruma, Prizren, Tirana and Durrës to house relocated Jews before they found safe houses in the Albanian towns and villages or safe ways to travel by sea from Durrës to safer countries. Arsllan Mustafa Rezniqi built another house in his court to house Jewish families. His family rescued 42 Jewish families. In 2008, he received the title of “Righteous Among the Nations” from Yad Vashem. Arif Musa Aliçkaj, was an employee of the Town Hall of Deçan. Like Preng Uli, he made and issued false passports or documents for Jews of ex-Yugoslavia by registering them as Bosnian. With such documents, they traveled south to safer locations in Albania. Hasan Rrem Xerxa from Gjakova transported with his car Jews from Shkup to Deçan and deeper to Albania. Other Albanian families who sheltered Jews in Kosova until they en-

sured their safe journey to inner Albania are the following: the families of Bajram Voca and Sejdi Sylejmani in Mitrovica, the family of Sabit Haxhikurteshi in Prishtina, the families of Ruzhdi Behluli and Riza Çitaku in Gjilan, the families of Hasan Shala Mullashabani and Asim Luzha in Gjakova, and the Belegu family in Peja. Those rescuing transfers have been mentioned in the publications of Harvey Sarner, Martin Gilbert, Ariel Scheib, Gavra Mandil, etc. Some typical examples from the Central Archive of Albania (CAA) follow. There is a document (F.152, V. 1942, D. 319) containing a group of 551 Jews relocated from the Prefecture of Prishtina to Berat in 1942. The document has the names of 87 individuals and 94 heads of families “con la famiglia - associated with their own family”. In a document of 30 March 1942, the Internal Ministry of Albania ordered the Prefects in the “liberated lands” to reposition all Jews of their districts into “old Albania”. On 1 April 1942, the Internal Ministry of Albania ordered the Prefecture of Prizren to send all its Jews to a gathering field for all Kosova and those, together with 69 Jews in the prison of Prishtina, were soon relocated to Kavaja, Burrel, Kruja, and Shijak. On 5 April 1942, a group of 100 Jews arrived in Berat. Some days later, 79 Jews from the town of Peja arrived in Preza, near Tirana; and so on. Another rescuing example is a list of 256 Jewish families, totaling 860 persons, who temporarily sheltered in Kosova before being relocated to central Albania in the period 1942-1943. This comprehensive list comes as a courtesy of the Friendship Association Kosova-Israel “Dr. Haim Abravanel”. There is another list of 55 ex-Yugoslavian Jews that on the pages 101-102 of the book “Jevreji Kosova i Metohije, Beograd, 1988” by P. D. Ivanov had been reported as transported from Prishtina to the concentration camp of Bergen-Belsen in 1944. In fact, the documents in the Central Archive of Albania prove that they survived the holocaust by being relocated into central Albania. This information with broad archival references was published for the first time in the book “Jews in Albania: The Presence and Salvation, Naimi, Tirana, 2009; pages 297-301” by Shaban Sinani. After the capitulation of Italian Army on 8 September 1943, Albania de jure reestablished its

independence on 16 October 1943 and declared to be neutral. De facto, the war atrocities, military operations and fighting continued without interruption, though Reich III and its passing Army recognized the independence and neutrality of Albania. As a flash, things looked better and 185 Jews from Prishtina, who were safely residing in Berat went as families back to Prishtina. When they arrived there, they found themselves trapped; some could return with time to Berat while others remained in hiding. Khaim Adizhes (heading the Jewish Community in Prishtina after the war) that time was a small boy who returned to Prishtina with his family. According to his testimony, at a time when German Army was making massive arrests, Serbian neighbors spied on them. As a result, many Jews were arrested and the rest could escape to inner Albania. Those arrested were sent to the camp of Sajmishte near Beograd and later to the concentration camp in Bergen-Belsen. A few of them survived the war and Khaim Adizhes was one of them. The arrests and transportation to Sajmishte camp occurred in May or June 1944. Khaim Adizhes and his family were not in the “Transportenliste” of August 1944 from Prishtina to the camp of Sajmishte. The conclusion goes by repeating that the salvation of Jews in Kosova was not different from that in Albania. They were complementing parts of the overall salvation of Jews from Albanians and cannot be separately understood. Jews were totally rescued by the Albanian governments and population in the entire Albania of WW2. When the German Army entered Kosova in September 1943, almost all Jews of Kosova were already relocated to inner Albania. An acknowledgement comes from the Encyclopedia “Pinkas haKehillot Yavan, Yad Vashem, 1998, p. 413-425” in writing that Germans requested from the Albanian administration in Spring 1944 the list of Jews and permission to act on them. The Albanian administration did not supply the list and also declared that the Jewish community was an internal Albanian affair and gave no permission for acting against Jews. Albanians saved Jews wherever they had jurisdiction on Albanian lands. Çamëria was not part of Albania during WW2 and Jews terribly suffered there, though many could reach Albania and survived the holocaust. If Çamëria had been part of Albania, all Jews would have been rescued there. Absolutely.


9 Faith revelation There has been an 80 year old citation for Albania as constituting of 70% Moslem, 20% Orthodox and 10% Roman Catholic. That religious distribution is nowadays still cited outside Albania. Though such a record is uncertain for its period, at the present it is completely outdated and incorrect. Themselves, Albanians do not care for such a “religious distribution”, because the religious beliefs are personal and the Albanian nationhood is above anything personal. A confirmation comes from the Parragon Encyclopaedia of World Facts 2002 exposing that about 3/4 of the Albanian population is not religious. Seen in its entirety, the Albanian harmony of believers and non-believers is a sacred Albanian value and one of the nationhood pillars. Amongst Albanians, Islam does not have any ethnic base and they belonged to the Christian spiritual domain before centuries-long subjection to the Ottoman occupation. For Albanians, Islam was the religious endowment of the callous Ottoman invaders. The sword of such occupiers, that cut off heads and inhumanly took the very young boys away from their families to make Janissaries, did not educate love, hospitality, harmony, tolerance, or Besa. It educated only brutality and suppression to the very edge of existence. The Ottoman Empire suppressed Albanians cruelly and by all means, in particular their national education. During the Ottoman occupation, the mainstream of Albanian uprisings came from Albanians with “Moslem” names. From a religious viewpoint, the majority of Moslem Albanians was and is Bektashian, of the most liberal form of Islam. In the 19th century, the Albanian Renaissance leaders were of different faith backgrounds and locations. Yet, they knew that the religion of an Albanian was the Albanianism, and by means of this and Besa they united and enlightened Albanians. Even before 170 years ago, group conversions to Moslem side occurred. That was typically made by name change only and for the purpose of survival in the face of Ottoman occupiers and all-time assault (even today) from our neighbors. A similar situation appeared after 1990 for many Albanians who were forced to change their own names in order to be allowed to work as immigrants in Greece. From a religious viewpoint, Albanians are liberal and this is also affirmed by frequent jumps from one shoreline to another. An example comes from a picture fixed by the Besa Exhibition <http://ifyokoye.com/2008/12/ 28/besa-muslims-that-shelteredjews-in-wwii/>. Here, there is an old Albanian woman, a savior of Jews, with a book of Koran (pretty sure she cannot read its Arabic language) and with a glass of Raki (a strong alcoholic drink) on the other hand. The social behavior towards the total rescue of Jews during the holocaust, and in similar cases as well, did not come from religious pulses. All religious Albanian domains acted and cooperated to save Jews and the rescuers were from the whole population. This mirrors the

The Albanian Besa - the Golden Rule

23788 persons from 45 countries and with different spiritual backgrounds that have been recognized (by the end of 2010) as Righteous Among the Nations by Yad Vashem for their heroic deeds in saving Jews during the holocaust. Therefore, emphasizing Moslem Albanians and not the Albanian people as a whole in saving Jews does give only a portion of the whole picture and does not fully explain the Albanian social conduct. For those who are in lack of full knowledge of the Albanian history and culture, and the story of Jews rescued in Albania before and throughout WW2, the hearing of “Moslem Albanians saved Jews” simply puzzles or biases their minds. For Albanians, the religion is neither a representative platform nor a unifying one. Therefore, the use of religion (a personal belief) to explain such a social behavior for the entire Albanian population does not suit to the Albanian case. In the period of WW2, the education level of the Albanian population, including the majority of the rescuers, was low and the focus was only on the Albanian language. It was unlikely that people of that time read religious bibles, including Koran printed in non-Albanian languages (e.g. Arabic or Old Turkish in Arabic letters). Hence, it was unlikely that the Albanian rescuers acted to save Jews and Italians inspired on “a Besa found in Koran”; at least, there is no Besa in Koran and no reason to be. The Albanian loyalty to a community was sociological rather than pious. Religious identity was something that came from one’s kinship and family. Inter-faith marriages were not implausible and today they are common. After WW2, the education spread onto the Albanian population through a communist filter. For half a century, the communist propaganda squeezed the minds of people (including the children of the rescuers) and they got older with minds filled with communist propaganda. After 1990, those children of the rescuers still alive were exhausted and too old to read or understand any religious book. Therefore, any saying such as “There is no Koran without Besa and no Besa without the Koran” is not accurate. What is correct is that the Kanun and Besa bond together unbreakably. KANUN AND BESA Besa is an Albanian word. Foreigners say Albania instead of Shqipëria, the language Albanian instead of Shqip, and people Albanians instead of Shqiptarë (in the Albanian language). The Albanian language (Shqip) is the oldest language in Europe and it is at the root of the tree of all Euro-Indian languages. Besa is a noble principle that has originated from the soil of

Albanians. It cannot be born on a desert. Besa cannot be found in the Koran and does not belong to it, because it is the fundamental part of the Kanun. The Kanun is a very old protocol for the Albanian society. The concept of the Guest, and not of that of the foreigner, does exist in the Kanun. For example, The Book 8, Chapter 18 of the Kanun writes: “The house of an Albanian belongs to God and to the guest… Every guest must be given the food eaten in the house…. The guest must give you the weapon to hold as a sign of guardianship, since after you have said Welcome, he must have no fear and know that you are ready to defend him against any danger”. The Kanun is principally a collection of Albanian traditional laws that regulate all aspects of conduct within one’s family, village, clan, with members of other clans, and with strangers. The Kanun has been the foundation of Albanian society for centuries. The author of the Kanun is Lekë Dukagjini, an Albanian knight and a Catholic prince living about 500 years ago, before Ottomans conquered the Albanian lands. He fought against Ottoman occupiers both under the command of George Castrioti Scanderbeg, the Albanian national hero and a European figure, and later after his death in 1468. Besa has several meanings, ranging from faith, unbreakable trust, treaty, and a word of honor to a sacred pledge and responsibility to keep one’s word to provide welcome and security. It engages stubborn protection of a guest, even to the point of sacrificing one’s own life. Besa is a promise, but not simply a promise. It implies essentially and spiritually not to stay indifferent to someone in need or being persecuted. Besa requires to an Albanian to sincerely open the door to anyone in need. Besa is a moral pledge (first to self) to live honestly and truthfully, and to sacrifice oneself for what is right. Above all, Besa is an Albanian legacy and cannot be taken from or gifted to others. In the past, Albanians have lost a lot in their culture (due to ignorance, indifference, etc.) to Greeks, Slavs, etc. Therefore, Albanians have a natural mission to care of and secure their own heritage, tradition and history. Hence, it is expected that the genuine friends of Albanians help in this direction. Any misuse of the Albanian Besa is both wrong and invalid. The ancient Epos of the Albanian Bravehearts (legendary stories) is full of Besa instances. For example, the story of the “Besa of Konstandin” is still preserved and sung by Arbërshes in Sicilia and Calabria, south of Italy. In this story, Konstandin kept his promise to her mother to bring back his daughter by resurrecting from the grave…. In South It-

aly, everything is written both in Albanian and Italian; there is an Albanian University, etc. From a religious viewpoint, they are Christian. However, they have the same Besa and Albanian culture and language as all other Albanians. They have always been in the leadership of Albanian national movements. They are an example of the Albanian cultural preservation detached from Islam influence. By Kanun, when a person refuses to honor or follow Besa, the society, village or town condemns him. That person has to go away from the place of living, because he has so lost all his credentials. If someone is not able to provide protection for his own guest, then his honor is spoiled, his honor and social position is torn down forever. The shelter given to a friend is associated with the honor word of Besa. When an Albanian gives his word, Besa is sealed. As an oath, Besa is eternal. Besa constitutes the foundation of the Kanun. Besa is a moral code, a norm of social behavior, and an ancient tradition. Besa given to a friend or guest is never sold. When Jews landed in great numbers at the Albanians domains after the Spanish Inquisition of 1492 and Portugal Inquisition of 1497, the Kanun was the governing body of laws throughout Albanians. BESA THE GOLDEN RULE Besa is the Golden Rule and it is sacred by the Kanun. The Golden Rule or the Ethic of Reciprocity requires to “treat others the way you would like to be treated”, because “Noblesse oblige”. Besa is similar to another example of the Golden Rule: “That which is hateful to you, do not do to your fellow. That is the whole Torah; the rest is the explanation; go and learn. —Talmud, Shabbat 31a, the Great Principle”. Only in the 20th century, Albanians exhibited the same social conduct as they did to rescue Jews throughout the holocaust in the following examples: towards soldiers of the AustroHungarian Army after its capitulation in 1917; towards soldiers of the Italian Army after its capitulation in 1943; towards Greek citizens and wounded soldiers during WW2 and Civil War in Greece after the WW2; and towards Albanians of Kosova expelled by Serbs in 19981999. If Besa had been of religious Moslem origin, it would have (frequently and with Albanian dimensions) been encountered in the Near East, Middle East, Far East, Indonesia, Malaysia, Asia, all Africa, Russian Federation, Europe, etc. For a comparison, a very close example is Moslem Bosnia where there existed no rescuing conditions for Jews throughout the holocaust as it was amongst Albanians. At the same time that Albanians were saving Jews, for the period of September 1943 - November 1944, they were saving ten times more Italian soldiers (more than 25000 soldiers). Those noble deeds had nothing to do with “Moslem” Besa, but they came naturally from the bottom of a noble spirit. Both for Italians and Jews, the salvation was an Albanian entirety, because they were saved not only by those who sheltered them

and organized their allocation to safe houses, but also by neighbors who knew, cooperated and did not spy, and by Albanian officials. The Albanian newspaper Panorama published the following story on 19 January 2011. It depicted a case of Besa towards Italian soldiers to the heartbreaking extreme. The ex-German soldier (Johann Arendt), who later came to Koplik, Shkodra, after 30 years to retrieve his watch left there, told the following story: “…It was the end of war in Albania, November 1944. The ex-Italian soldiers were extensively helping partisans. German soldiers had orders to find Italian soldiers and kill. They went to a house where they suspected was an Italian soldier. The man (Vehbi Hoti) of the house said: No, there is no Italian inside our house. They took them all out of the house, about 10-12 persons. The Italian (Andrea Fabbrizi)) was among the family, but not distinguished as he had the same clothes. They threatened that all will be killed if the Italian soldier does not come out. Then, a boy came out of the group and said: I am the Italian. One of the German soldiers instantly shot him dead. The German soldiers left. The boy on the ground was the son of the house…”. RIGHTEOUSLY The communist regime closed Albania, including the story of the rescue of Jews, for 45 years. The result was that the majority of Albanian rescuers and rescued Jews passed away unnoticed and to date Yad Vashem has awarded as “Righteous Among the Nations” only 69 Albanians instead of hundreds. The story of Jewish rescue in Albania flied out of Albania for the first time when US Congressman Tom Lantos and ex-Congressman Joseph DioGuardi visited Tirana in June 1990. They received from the Albanian President a thick dossier of letters that rescued Jews had mail to their Albanian rescuers in the past 45 years. The letters did not reach the Albanian rescuers because “Sigurimi i Shtetit” had censored them and hid in the archives. Those letters were later sent to Yad Vashem and constituted the base for the book “Jewish Rescue in Albania, Brunswick Press, Cathedral City, California, 1997” by Harvey Sarner. The Albanian Besa is an Albanian Besa and cannot be relocated or taken away from Albanians. The Albanian Besa is neither for sale nor on sale. Therefore, anytime: 1) It is inappropriate the use of an Albanian heritage, Besa, placed on a platform with only one leg, religiously Moslem, for a non-Albanian purpose and contest. 2) It is inappropriate the accentuation of Albanian Moslems in saving Jews instead of the entire Albanian population, wherein every piece is complementary to other pieces and cannot be understood or presented alone. 3) It is inappropriate the connection of Besa with Koran and not with Kanun. 4) It is inappropriate the presentation of Albanians through divisions of religious beliefs. (Edited by Jakov Ilia Solomon). Saimir Lolja


10

Intervista

ATIFETE JAHJAGA: Kosova drejt ditëve të reja DW: Si e vlerësoni raportin e Komisionit Evropian, hapin që ndërmori për Serbinë dhe shansin për heqjen e vizave për qytetarët e Kosovës në BE? Jahjaga: Raporti i progresit i Komisionit Evropian për Kosovën dëshmon që Republika e Kosovës është në agjendën evropiane dhe e ka të qartë rrugën e integrimit në Bashkimin Evropian. Raporti është real dhe konkret, është vlerësim i Komisionit Evropian dhe si i tillë i ndihmon institucionet e Kosovës që të bëjnë përmirësime në fushat, ku janë të konstatuara ngecjet. Hapja e dialogut po ashtu për liberalizim të vizave për qytetarët e Kosovës është një vendim i pritur, i cili do të realizohet më shpejt se në vendet e tjera që e kaluan këtë rrugë sepse Kosova e ka për një kohë të gjatë prezencën ndërkombëtare dhe ka bërë parapërgatitjet e duhura, që të plotësohen të gjitha kushtet teknike por edhe ligjore për përjetësimin e vendimit. Kosova dëshiron të ketë marrëdhënie të mira me të gjitha vendet e rajonit duke përfshirë edhe Republikën e Serbisë në bazë të respektimit të pavarësisë, sovranitetit dhe integritetit territorial të secilit shtet. E ardhmja e të gjitha vendeve të rajonit është integrimi në Bashkimin Evropian dhe kjo arrihet vetëm duke e ndihmuar dhe jo penguar njëri-tjetrin. DW: Kosova si shtet i ri ka shumë sfida përpara deri në konsolidimin e saj. Bazë për këtë janë institucionet, në radhë të parë ato ligjore por edhe ato politike. Vetë rasti që Gjykata Kushtetuese ka rrëzuar dy presidentë tregon se ka shkelje dhe vend për korrigjime. A po punohet në këtë drejtim zonja Presidente? Jahjaga: Rasti i Gjykatës Kushtetuese nuk ishte shumë i qartë në atë kohë, pasi kishim të bënim atëherë me mosnjohjen e procedurave e jo me shkelje të qëllimshme të Kushtetutës. Tashmë Kosova i ka konsoliduar institucionet dhe

kjo është vlerësuar në raportin e progresit dhe priten reforma ne gjyqësi që të vijë më shumë në shprehje pavarësia e tyre dhe të mënjanohet plotësisht ndikimi i politikës edhe tërthorazi. Ne po punojmë edhe mbi ndryshimet kushtetuese dhe në ndryshimet e sistemit zgjedhor duke synuar që të marrim përvojat e vendeve të Bashkimit Evropian dhe duke bërë një qeverisje më efikase. Kosova sot në pjesën më të madhe është shtet i sundimit të ligjit. DW: Tashmë me situatën e fundit në veri është ashpërsuar shumë konflikti ndërpartiak brenda vendit. Të gjithë mendojnë për teza të ndryshme lidhur me zgjidhjen e kësaj çështjeje. Ju si presidente çfarë mendoni: Si dhe kush do ta zgjidhë këtë ngërç? Jahjaga: Zgjidhja është zbatimi i Planit Ahtisari që ka dhënë rezultate të mira në komunat e tjera të vendit dhe mbajtja e zgjedhjeve në komunat e Leposaviqit, të Zubinpatokut, të Zveçanit, konstituimi dhe mbajtja e zgjedhjeve edhe në komunën e Mitrovicës së Veriut do t\’u mundësonte qytetarëve të veriut të Kosovës, të nacionalitetit serb që të zgjedhin përfaqësuesit e vet, legalë dhe legjitim, që të zbatohet kushtetuta dhe ligjet e Republikës së Kosovës që janë në pajtueshmëri me standardet më të larta evropiane në realizimin e të drejtave të njeriut dhe të drejtave kolektive të nacionaliteteve. Kjo rrugë nuk ka alternativë, sepse nuk ka ndarje të Kosovës, nuk ka ndarje të Serbisë, nuk ka shkëmbim territoresh, nuk ka shpërngulje të popullsisë dhe për këtë nuk dhe nuk do të ketë asnjëherë marrëveshje ndërshtetërore mes Kosovës dhe Serbisë. Këto ishin politikat e shekullit të kaluar, që unë nuk i përkrah. Ky asnjëherë nuk ka qenë dhe nuk është vizionin evropian. Rregullimi i brendshëm i Kosovës është çështje e sovranitetit dhe subjektivitetit shtetëror të Kosovës, është çështje e deklar-

imit plebishitar të popullit të Kosovës dhe në këtë drejtim nuk do të ketë Ahtisari plus e as administrim ndërkombëtar të tri komunave të Kosovës në veri, sepse kjo është në kundërshtim me kushtetutën e vendit dhe niveli I diferencuar i autonomive brenda territorit të Kosovës mbi nivelin komunal do të nxiste pabarazi dhe shpërngulje të popullsisë nga një komunë në një komunë tjetër. Me arsyen se në një komunë, në këtë rast të Leposaviqit sigurohen më shumë të drejta për serbët se sa në Graçanicë. Autonomia komunale dhe plani Ahtisari janë të mjaftueshme dhe gjithëpërfshirëse për realizimin e të drejtave kombëtare të serbëve, turqve, boshnjakëve dhe të tjerëve që jetojnë në Republikën e Kosovës. DW: Korrupsioni është prezent gati në të gjitha nivelet në Kosovë. A e shihni ju këtë si një rrezik për Kosovën, që siç e quan gazeta Tagespiegel, Kosova është kthyer në një vend ku vetëm plaçkitet? Jahjaga: Korrupsioni nuk është rrezik vetëm për Kosovën, por është për secilin shtet tjetër. Të gjitha shtetet në tranzicion kanë korrupsion sepse mekanizma të ndryshëm e shfrytëzojnë periudhën, kur institucionet e shtetit nuk janë konsoliduar ende, apo nuk ajnë bërë aq të fuqishme sa ta parandalojnë dhe ta luftojnë korrupsionin që gjithmonë është i lidhur me krimin e organizuar. Për ta luftuar me sukses korrupsionin duhet ndërtuar një politikë dhe mekanizma që para së gjithash kanë të bëjnë me masat për parandalimin e kësaj dukurie dhe pastaj edhe për masat për luftimin e saj. E gjitha kjo është e ndërlidhur edhe me edukimin e popullatës dhe me vlerat në shoqëri. Gjithashtu me punën e pavarur të organeve të hetuesisë dhe të gjyqësisë dhe shkallën e tyre profesionale si dhe me rregullore të mirë ligjore. Kosova është një vend i vogël dhe secili këtu e

di se kush dhe me çka merret. Me rregulloren e mirë ligjore nuk është e vështirë të realizojmë maksimën: zero tolerancë ndaj korrupsionit dhe krimit të organizuar. Ligjet që janë në hartim e sipër për mbrojtjen e dëshmitarëve dhe për konfiskimin e pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme apo që janë burim i financimit të krimit të organizuar do të ndihmojnë në masë jashtëzakonisht të madhe. DW: Ndryshe nga Shqipëria, ndaj jush nuk ka pasur konfrontime politike nga qeveria. Politika nuk ka reaguar me akuza ndaj institucionit tuaj ose të paktën nuk ka pasur ndonjë rast që ka qenë në përmasa të mëdha. A do të thotë kjo që gjërat në presidencë funksionojnë perfekt apo kemi të bëjmë me një presidente që nuk preferon të përplaset? Jahjaga: Pak nga të gjitha këto. Unë jam zgjedhur presidente konsensuale, e votuar me dy të tretat e votave në kuvendin e Kosovës, e votuar nga të gjithë krahët politik si dhe nga partitë e minoriteteve. Mandati im kushtetues është të jem unifikuese dhe jashtë ndikimeve partiake. Kjo është në një farë mënyre edhe bindja ime për pozitën e presidentes. Unë do të respektoj kushtetutën dhe ligjet e Republikës së Kosovës. Deri tani nuk kam kthyer asnjë ligj, por nëse kjo ndodh në të ardhmen, këtë nuk do ta bëj se një ligj është kundërshtuar nga një apo më shumë parti politike, por sepse kundërshtimet që bëhen në atë ligj do të jenë të argumentuara, e duan të mbrojnë interesat e qytetarëve dhe do të bazohen në parimet kushtetuese. DW: Ju keni krijuar gjatë mandatit tuaj shumë kontakte me homologët tuaj në rajon dhe në botë. Të gjitha vendet tashmë kanë aspiruar për në BE- edhe pse çdo vend ka ende probleme të pazgjidhura. Si e shihni ju të ardhmen e Ballkanit?

Jahjaga: Kam kontakte me shumë liderë të shteteve dhe në takimet me ata unë përçoj mesazhin e paqes dhe të stabilitetit, të respektit të ndërsjellë dhe të synimeve jo vetëm të Kosovës por të gjithë Ballkanit perëndimor që të kemi anëtarë të Bashkimit Evropian. Me Serbinë jemi duke zhvilluar një dialog si palë të barabarta në Bruksel që po jep rezultate, sepse zgjidhjet, për të cilat po merremi janë zgjidhje evropiane. Por do të vija dita që edhe me Serbinë të kemi marrëdhënie normale si dy shtete fqinjë, duke respektuar sovranitetin dhe integritetin territorial të secilit vend. Pavarësia e Republikës së Kosovës është e pakthyeshme, sepse është rezultat i shprehjes së lirë të vullnetit të popullit të Kosovës dhe është përkushtim i fuqishëm i faktorit ndërkombëtar që në Ballkan të mos ketë më luftë, hegjemonizëm dhe shtypje. DW: A do të pranonit të ishit kandidate e ndonjë grupi politik që do t’iu propozonte për presidente edhe në një mandat të dytë vitin e ardhshëm? Jahjaga: Mandati im kushtetues nuk më lejon që të deklarohem për këtë temë tani para se të caktohet data e zgjedhjeve dhe para se të nisë fushata zgjedhore. Unë i kam marrëdhëniet shumë të mira me të gjitha partitë dhe grupacionet politike, dhe këtë e shfrytëzoj që të jem më e suksesshme në ushtrimin e mandatit tim kushtetues, të cilin dua ta çoj deri në fund dhe t\’i realizoj të gjitha synimet, për të cilat e kam marrë gjithë votëbesimin. DW: Nëse nuk do të jeni më presidente, a do të vazhdonit të merreshit me politikë? Jahjaga: Nuk e di këtë tani, por do ta marr vendimin kur të vijë koha dhe varësisht prej sukseseve, rezultateve dhe përkrahjes që do të kem. Parimisht pas ushtrimit të një funksioni unifikues, nuk kam mendim se në politikë duhet të kem një pozitë tjetër. DW: A mendoni se presidenti do të ishte më mirë të zgjidhej nga populli? Jahjaga: Pyetja se a do të ishte më mirë të zgjidhej presidenti nga populli apo nga kuvendi si organi më i lartë përfaqësues i popullit, varet nga karakteri i sistemit politik dhe nga kompetencat që me kushtetutë dhe me ligj i ka presidenti ose presidentja e vendit. Presidenti i zgjedhur nga populli do të duhej të kishte edhe kompetenca të caktuar ekzekutive si në politikën e jashtme dhe të sigurisë ashtu edhe në raport me miratimin e ligjeve, por edhe në raport me vetë Kuvendin. Vendet zakonisht përcaktohen për sisteme të pastra parlamentare me rol të fuqishëm të kryeministrit ose për sisteme presidenciale ose gjysmë presidenciale me pushtet të koncentruar në duart e presidentit.


11

Reportazh

Kakavija, një vit pa viza Nga Telnis Skuqi GJIROKASTËR – Nëse dikur për shqiptarët liria për të udhëtuar drejt Europës ishte një “mollë e ndaluar”, ata sot lëvizin lirshëm. Ardian Sula, 37 vjeç, nga Elbasani, ka filluar të bëj plane qysh tani për natën e Vitit të Ri. Si sot një vit më parë, Sula, as nuk e mendonte se mund të udhëtonte drejt “Shengenit” me kaq thjeshtësi, pavarësisht se pasaportën ndërkombëtare e kishte vazhdimisht në xhep. “Kam qenë ndër të parë që kanë udhëtuar drejt Greqisë pa vizë, vetëm me një pasaportë biometrike. Në fillim polici grek në Kakavije hezitoi, por më pas mora vulën dhe u nisa drejt Athinës”, pohon Sula, babai i tre fëmijëve. Ai kujton se shtatë vjet u kthye në atdhe pa pasaportë dhe pa vizë, ende pa kaluar kufirin. “Atë ditë dimri nuk kam për ta harruar kurrë. Pasaporta dhe viza u “copëtua” në doganën greke të Kakavijës për falsifikim, pavarësisht se me këtë dokument kisha udhëtuar disa herë drejt Greqisë”, rrëfen Sula. Sula thotë se tashmë këto sjellje janë rradhuar, por rastet nuk mungojnë, sidomos të shtetasit shqiptarë me origjinë çame. “Shteti shqiptarë duhet ta zgjidhi urgjentisht këtë prob-

lem, kjo në dobi të fqinjësisë së mirë”, mendon Sula. Ilias Markos, korrespondent i Agjencisë së Lajmeve Greke (ANA), për prefekturën e Janinës (Greqi), e vlerëson pozitive liberalizimin e vizave, pasi, siç thotë ai, banorët e qarkut të Gjirokastrës kanë “amortizuar” krizën dyvjeçare ekonomike. “Një blerës nga Gjirokastra është një “gur i çmuar” për qytetarët grekë. Shqiptarët janë konsumatorë të mëdhenj”, argumenton Markos. Sipas tij, qysh prej një viti, Janina (Greqi) është e mbipopulluar nga banorët përtej kufirit. Markos pranon se një vit më parë, policia doganore greke në Kakavijë tentoi të pengonte lëvizjen e lirë të shqiptarë, me justifikimin për të frenuar vërshimin. “Në fakt shqiptarët u treguan të mençur, gjë që befasuan autoritetet greke. Kjo ndikoi pozitivisht, si për ata (shqiptarët) dhe për ne (grekët)”, shprehet Markos, duke e argumentuar se ky besim reciprok iu ka dhënë shanse të dyja palëve. Gentian Mullai, zëdhënësi i Drejtorisë Rajonale të Kufirit dhe Migracionit për qarkun e Gjirokastrës, thotë se, “qysh prej liberalizimit të vizave kanë qarkulluar në të dyja anët e kufirit afro 750 mijë shtetas, 300 mijë vetëm me pasaportë biometrike”.

“Vihet re që muaj e fundit shqiptarët udhëtojnë me pasaportë biometrike. Vizat po shkojnë drejt zhdukjes”, shprehet Mullai. Për të, kjo situatë është pozitive, nuk ka trafikim të qënieve njerëzore, si dhe parandalohet në kohë trafikimi i lëndëve narkotike. “Jemi në udhë të mbarë. Pak shqiptarë kanë shkelur afatin e qëndrimit 90 ditorë. Në përgjithësi shkelësit janë nga Shqipëria e Mesme dhe e Veriut, ndërsa jugorët janë korrektë, nuk abuzojnë me lirinë”, përfundon Mullai. Kakavije, porta e madhe europiane Shumë rrallë ndodh që vendkalimi kufitarë i Kakavijes të lërë dyherë gjurmë të pashlyeshme në historinë e saj. Në vitin 1986, ministri i jashtëm, sot Presidenti grek, Karolios Papulias, i shoqëruar nga ish homologu i tij shqiptar, Reis Malile, shkelën Kakavijen, duke hedhur hapin e parë të marrëdhënieve dypalëshe. Në 15 dhjetor të vitit 2010, një shkodran bën këmbë, udhëton pa vizë në Greqi, vetëm me një pasaportë biometrike. Andon Lula, ish gazetar i ATSH-së, kujton se 20 viteve më parë, Kakavija ka qenë një “mollë e ndaluar” për gjithë shqiptarët. “Nuk guxoje të hidhje sytë përtej kufirit. Isha i vëzhguar në çdo sekondë. Sigurimi i Sh-

FOTO: PIKA E KALIMIT KUFITARË KAKAVIJE (Telnis Skuqi)

tetit nuk të falte”, shprehet Lula. Sipas tij, gjatë sistemit komunistë, Kakavija e rrethuar me tela me gjemba, ka funksionuar vetëm për transportimin e mallrave, ndërsa njerëzit numëroheshin me gishta. “Për të shkuar drejt Kakavije, më parë duhej të siguroje një leje nga Ministria e Brendshme ose komisariati, në rastë shkelje të priste burgu”, thotë Lula. Lula tregon se Kakavija filloi të marrë formë të plotë, ku shkeli për herë të parë ish-ministri i jashtëm grek, Karolios Papulias. “Qysh atë vit, Kakavija ndryshoi si nata me ditën. Papulias ishte i mbarë. Ku filloj një farë miqësie, ka pasur këmbime kulturore në të dyja anët e kufirit, me qëllim të krijonte lidhje midis dy populljve”, pohon Lula, duke shtuar se gjatë sistemit komunistë, çdo 21 shkurt, Kakavija “hapte porta” për vizitorët, sidomos për fëmijë, që uronin ushtarët për Ditën e Kufirit. Dikur, vijon Lula, Kakavija quhesh “Dritë”, por regjimi komunistë siç e vendosi, ashtu dhe e hoqi. “Ende nuk dihen arsyjet pse komunistët hoqën dorë nga ky emër”, thotë me habi Lula. Lula thekson se nga Kakavija ka pasur tentativa për të larguar, por shumë pak fatlumë kanë pasur mundësi të prekin Perëndimin.

“Më kujtohet si tani. Dy persona tentuan të arratiseshin drejt Greqisë, por në rrugë e sipër ngatërruan udhën dhe përfunduan në burg”, rrëfen Lula. Sot, për Lulën, gjërat kanë ndryshuar, ashtu si ka ndryshuar edhe vet sistemi. Gentian Mullai, zëdhënësi i drejtorisë së policisë së qarkut të Gjirokastrës, vlerëson se Kakavija tashmë është pika më e rëndësishme tokësore në jug të vendit. “Çdo vit qarkullojnë në të dyja anët e kufirit afro 1 milion persona, shifër tepër ekstreme po ta krahasojmë me vitin 1990”, shprehet Mullai. Mullai mendon se Kakavija është porta kufitare më e madhe e shqiptarëve, pasi, siç thotë ai, njerëzit nuk ikim më nga vija e gjelbërt, por lëvizin si shtetas europian. “Sivjet numri i trafikimit të qënieve njerëzore ka shkuar në zero, nga 18 të regjistruar një vit më parë”, thotë Mullai. Sipas tij, sot shqiptarët udhëtojnë përtej kufirit vetëm me një pasaportë biometrike, ndryshe nga regjimi komunistë, ku posta kufitare ishte ekskluzivitet i trupit diplomatikë apo i personave të autorizuar. “Kufiri, para vitit 1990, ishte mënyra e vetme për t’u arratisur, ndërsa sot vija e gjelbërt e përdorin nga trafikantët e lëndëve narkotike”, krahason Mullai.


12 Ministrat Tafaj dhe Buja në Forumin Botëror të Arsimit

Ministri Ramë Buja takohet me homologë në Londër

Ministri i Arsimit dhe Shkencës, të Republikës së Shqipërisë, Myqerem Tafaj dhe Ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, të Republikës së Kosovës, Ramë Buja, morën pjesë në Forumin Botëror “Të mësuarit dhe Teknologjia” që u zhvillua në Londër me pjesëmarrjen e 75 vendeve të botës dhe Ministrave të Arsimit. Ata ishin me ftesë të sekretarit të Shtetit për Arsim në Britaninë e Madhe, z. Michael Gove, dhe ministrit për Universitete dhe Shkencë, z.David Willetts, ishin para disa ditësh në Britani të Madhe, ku morën pjesë në Forumin Botëror të Arsimit (The Education World Forum), i cili u mbajt në Londër nga data 9 deri më 11 janar 2012. Gjatë këtij Forumi Ministri Tafaj, pati takime me disa autoritet te kesaj fushe ku u diskutua për bashkëpunimin e vendeve në fushën e arsimit. Ai gjithashtu u takua me homologë të tij nga vende të tjera dhe ekspertë të shquar botërorë të fushës së arsimit. Një takim të veçantë Z. Tafaj pati edhe me përfaqësues të lartë të Microsofti-it, ku u vlerësua ecuria e bashkëpunimit me këtë kompani gjigande në fushën e teknologjisë dhe komunikimit, si dhe mbështetja që do të japë Microsofti në të ardhmen, për zhvillimin e teknologjive të informacionit dhe komunikimeve në arsimin shqiptar. Forumi Botëror “Të mësuarit dhe Teknologjia” u ndoq nga më shumë se 50 Ministra Arsimi dhe rreth 750 drejtues të lartë apo ekspertë të fushës nga vende të ndryshme të botës. Rëndësi të veçantë Ministri Tafaj i kushtoi edhe bashkëpunimit mi-

Ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Ramë Buja, në ditën e dytë të Forumin Botëror të Arsimit (The Education World Forum), në Londër, është takuar me homologë nga vende të ndryshme të botës. Ministri Buja është takuar me zv.ministren për Arsim në Arabinë Saudite, Shkelqësia e saj Norah AlFaiz, si dhe me ministrin e Barbadosit, Hon Ronal Jones, me të cilët ka biseduar për mundësitë e bashkëpunimit në sektorin e arsimit. Gjithashtu, të dy palët kanë shkëmbyer përvoja për gjendjen e arsimit në shtetet e tyre. Ministri Buja gjithashtu ka pasur

“Shqipëria e hapur për biznes”, kështu titullohet një speciale dedikuar Shqipërisë nga e përditshmja kineze “China Daily”. “Investimet e gjera po transformojnë vendin ballkanik, të pasur me burime, në një qendër të energjisë”, shkruan gazeta kineze China Daily për Shqipërinë. Duke vlerësuar arritjet e vendit tonë, gazeta shkruan se, “pasi ka arritur një rritje ekonomike të fortë gjatë viteve të fundit, bazuar në shërbime dhe bumin e ndërtimeve, Shqipëria e feston 100 vjetorin e pavarësisë me motivim të pamasë për të përmbushur potencialin e saj të jashtëzakonshëm”. “Me investimet e huaja direkte të trefishuara, mes vitit 2006 dhe 2010, qeveria e drejtuar nga kryeministri Sali Berisha ka punuar shumë për të siguruar një mjedis konkurrues për investimet duke ulur taksën e koorporatave nga 25% në 10 %, taksat mbi të ardhurat personale nga 23% në 10%. Kontributet e sigurimeve shoqërore kanë rënë nga 32% në 15% për bizneset”, shkruan ndër të tjera e përditshmja kineze. “Me burimet e pasura ujore, thuhet më tej, Shqipërisë i është dhënë pseudonimi i “Norvegjisë së vogël” të Ballkanit”, theksohet në artikull. “Dikur një nga vendet me

dis Universiteteve, duke krijuar mundësinë e dhënies së leksioneve nga lektorët shqiptarë jashtë vendit në Universitetet tona, nëpërmjet videokonferencave. Në këtë forum vjetor, në të cilin morën pjesë ministrat e arsimit nga të gjitha vendet e botës, temë bosht ishte mësimi i praktikave për një botë ndryshme dhe teknologjia. Në forum u diskutua edhe për sfidat dhe mundësitë me të cilat ballafaqohet arsimi. Ministri Tafaj dhe Buja po ashtu moren pjesë edhe në Ekspozitën e Teknologjisë së Arsimit (British Educational Training and Technology Show- BETT). Gjatë vizitës në Londër, ministrat Tafaj dhe Buja kishin takime me ministrat e arsimit të shteteve më të zhvilluara, për të këmbyer përvojat e sistemeve më të avancuara ndërkombëtare të arsimit dhe njëkohësisht për të lobuar për njohje të reja për vendin.

takim edhe me ministrin e Maqedonisë, Pançe Kralev, nga i cili mori ftesë për të vizituar Maqedoninë në mënyrë që të thellohet bashkëpunimin i dyanshëm në fushën e arsimit. Gjatë qëndrimi në Londër, ministri Buja ka vizituar edhe Ambasadën e Kosovës në Londër, ku është pritur nga ambasadori Muhamet Hamiti. Në këtë forum vjetor, në të cilin moren pjesë ministrat e arsimit nga të gjitha vendet e botës, temë bosht ishte mësimi i praktikave për një botë ndryshe dhe teknologjia. Në forum u diskutua edhe për sfidat dhe mundësitë, me të cilat ballafaqohet arsimi në përgjithësi.

Shqipëria, “Norvegjia e vogël” e Ballkanit

teknologjinë e komunikimit më të ulët të informacionit, ku norma e depërtimit në botë ishte në vetëm 4,8 për qind në vitin 2006, Shqipëria e ka rritur këtë në 50 për qind në vitin 2011, dhe kjo vijon të jetë një nga përparësitë më të mëdha të qeverisë”, ko-

menton shkrimi i gazetes aziatike. Në specialen e saj, “China Daily”, citon fjalën e kryeministrit, Sali Berisha, i cili e konsideron Kinën si një nga partneret më të rëndësishme tregtare të Shqipërisë me një bashkëpunim të thellë ekonomik dhe tregtar.

Gjithashtu, artikulli i ka kushtuar një vëmendje të madhe intervistës me kreun e qeverisë, duke cituar raportimet e fundit mbi zhvillimet e suksesshme ekonomike të vendit si dhe premtimet për vitin 2012. Thithja e investitorëve të

huaj në Shqipëri dhe mbrojtja e tyre, citohet të ketë thënë kryeministri, “sektori energjetik, ai minerar, infrastruktura, telekomunikacioni, procesi i privatizimeve dhe rritja e të ardhurave janë prioritetet e qeverisë “Berisha”.


13

Komunitet

, ...dhurata për nxënësit e shkollave shqipe Nga Andi Terziu Kompania e dërgimit të parave “Money Gramm” ka shpërndarë disa dhurata për fëmijët shqiptarë që ndjekin shkollat e arsimit plotësues në Londër. Qindra dhurata të tilla janë shpërndarë, për nxënësit e shkollave shqipe të shoqatës “Ardhmëria” në ambientet e klubit të shqiptarëve në Childs Hill Park. Këto dhurata të cilat janë mundësuar falë një bashkëpunimi të vazhdueshëm të kompanisë Money Gramm me komunitetin shqiptar në Londër, janë pjesë e një programi të kordinuar.

Dhuratat u ndanë me rastin e festave të fundvitit dhe fillimin e Vitit të Ri, për fëmijët e shkollave shqipe. Gjatë takimit sy në sy, përveç dhurimit të dhuratave, fëmijët kishin hapësirë të diskutonin për ëndrrat e tyre, dëshirat e tyre dhe mundësinë për një të ardhme më të mirë në mjedisin kua ata jetojnë e mësojnë, - mësohet nga mësuesit e këtyre shkollave. Kështu dhjetra e dhjetra nxënës festuan, së bashku me fëmijë të komunitetit shqiptar, festat e fundvitit në Childs Hill Park. Në një festë krejt të veçantë të organizuar në mjediset e Klubit të Shqiptarëve, përfaq-

suesit e kompanisë Money Gram ndanë me fëmijët kënaqësinë dhe emocionin e festave, përmes vjershave të ndryshme të recituara nga ata, numrave magjikë dhe argëtimeve të tjera. Drejtuesit e kësaj kompanie ndanë për fëmijët dhurata të ndryshme, duke u uruar atyre por edhe gjithë fëmijëve të shkollave shqipe, një vit të mbarë e të gëzuar, ashtu siç ata e meritojnë. Nga kjo shkollë, ju mësoni gjuhën shqipe, traditat dhe kulturën dhe nga shkolla do të dilni në jetë, duke e ndjekur shkollën gjithnjë e më të sigurt, u shpreh drejtuesi i “Ardhmëria” Lutfi vata, i cili

garantoi se organizata e tij do të bëjë gjithçka për kushte më të mira dhe për një të ardhme tjetër për fëmijët e komunitetit, ashtu siç ata e meritojnë. Fëmijët e këtyre shkollave shoqëroheshin nga prindërit e tyre dhe mësuesit dhe nga shokë e shoqe të tjera të interesuara për shkollën shqipe në Londër. Lidhur me kompaninë në fjalë duhet theksuar se ajo është ndër kanalet më të shfrytëzuara për dërgimin e të hollave nga shqiptarët. Kështu operatori i transfertave komerciale Money Gram po bëhet akoma më i ndjeshëm për shqiptarët, sipas të anketuarve tanë.

Në Prishtinë bredhi i festave të viteve të lirisë dhe pavarësisë pati edhe emigrantët nga Londra Nga Sherif Bllaca Në Prishtinë (Kosovë) u festua ardhja e Vitit të Ri me programe të shumta për fëmijë, përfshirë “Pajtonin e Babadimrit”, për të vazhduar me një atmosferë plot njerëz në rrugë dhe sheshe, ku ishin të pranishëm si kurrë ndonjëherë edhe qindra emigrantë shqiptarë që jetojnë dhe punojnë në Mbretëri të Bashkuar. Në gjithë Kosovën pati festime më shumë se kurrë në pritjen e Vitit të Ri 2012 dhe këtij viti të jubileut të madh

të 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë. Emigrantët shqiptarë të cilët kishin planifikuar me kohë këto festime të fundvitit ishin pjesa më e ndjeshme në këtë tradicionale festive. Në kryeqytetin e shtetit më të ri evropian, koncerti i mbrëmjes filloi në orën 20:00 dhe zgjati deri në 00:45, në sheshet Skënderbej e Nëna Terezë, ku si tradicionalisht në vitet e lirisë e pavarësisë e pritën Vitin e Ri nën qiellin e hapur mijëra njerëz në festë. Sipas organizimeve të bashkisë së kryeqytetit, pikërisht në mesnatë u bë

edhe ndezja e fishekzjarrëve. Përballë selive të institucioneve më të larta të Republikës së Kosovës, pranë monumentit të Skënderbeut, ishte vendosur bredhi i madh i festave të fundvitit, ndriçimi solemn i të cilit është bërë traditë në vitet e lirisë dhe pavarësisë, prandaj i thonë edhe bredhi festave të viteve të lirisë dhe pavarësisë. Por, edhe pse nuk dihet numri i saktë i emigrantëve që festuan në Kosovë, mediat e shkruara dhe vizive kanë patur në fokus mjaft prej tyre, të cilët disa foto i kanë shpërndarë edhe në rrjetet sociale në internet.

• MONEYGRAM është një shërbim global për tranferimin e parave që mundëson dërgimin dhe marrjen e parave në vetëm 10 minuta nga e gjithë bota. • Shokët ose miqtë tuaj tani mund t’ju dërgojnë para nga e gjithë bota me komisionet dhe tarifat më të ulëta se në çdo kompani tjetër. • SHPEJTËSIA, LEVERDIA, dhe BESIMI janë elementët kryesore për MoneyGram.


14 Rëndësia e qytetarisë Qytetaria i jep nxenesve njohuri, aftesi dhe te kuptuarit per te luajtur nje rol efektiv ne shoqeri ne nivele lokale, kombetare dhe nderkombetare. Ajo i ndihmon ata te jene qytetare te informuar, te arsyeshem dhe te pergjegjshem, qe jane te ndergjejgshem per detyrat dhe te drejtat e tyre. Ajo nxit zhvillimin e tyre shpirteror, moral, shoqeror dhe kulturor duke i bere ata te kene besim ne vetevete dhe te jene te pergjegjshem brenda dhe jashte klase. Ajo inkurajon nxenesit te luajne nje rol te rendesishem ne jeten e shkolles se tyre, ne mjedisin rrotull saj, ne komunitet dhe ne nje bote me te gjere. Ajo gjithashtu i meson ata rreth ekonomise, institucioneve demokratike dhe vlerave; i inkurajon te nxenesve per te reflektuar mbi çeshtjet dhe te marrin pjese ne diskutime. Qytetaria plotesohet nga struktura per arsim personal, shoqeror dhe shendetesor ne fazen kyç 3 dhe 4. Programi i studimit: qytetaria Njohurite, aftesite dhe te kuptuarit Mesimdhenia duhet te siguroje qe njohurite dhe te kuptuarit rreth te qenit qytetare te informuar, pervetesohen dhe zbatohen gjate zhvillimit te aftesive kerkimore dhe komunikuese dhe gjate pjesmarrjes ne veprime te pergjegjshme. Njohurite dhe te kuptuarit per tu bere qytetare te informuar 1. a) Nxenesit duhet te mesohen rreth: te drejtave dhe pergjegjesive legale dhe njerrezore ne themel te shoqerise, aspekte baze te sistemit te gjykimit kriminal dhe si te dyja lidhen me te rinjte diversiteti i identiteteve kombetare, fetare, rajonale, fetare dhe etnike ne United Kingdom dhe nevoja per respekt dhe te kuptuar te perbashket qeveria qendrore dhe lokale, sherbimet publike qe ato ofrojne dhe si ato financohen dhe mundesi per te kontribuar Karakteristika kyç te formave parlamentare deh formave te tjera te qeverise Sistemi elektoral dhe rendesia e votimit Puna ne baze komuniteti, grupe vullnetare kombetare dhe nderkombetare. Rendesia e zgjidhjes te konflikteve ne menyre te drejte. Rendesia e medias ne shoqeri, bota si nje komunitet global dhe ndikimet e saj politike, ekonomike, mjedisore dhe shoqerore dhe roli i Bashkimit Evropian, tregut te Perbashket dhe Kombeve te Bashkuara. 2. Nxenesit duhet te mesohen a) te mendojne per tema politike, shpirterore, morale, shoqerore dhe kulturore, probleme dhe ngjarje duke analizuar informacionin dhe burimet e tij, perfshire burimet me baze ICT te justifikojne me goje dhe me shkrim nje opinion personal rreth çeshtjeve te tilla si probleme dhe ngjarje te kontribuojne ne diskutime ne grup dhe klasa eksploruese dhe te marrin pjese ne debate b)Zhvillimi i aftesive te pjesmarrjes dhe veprimit aktiv 3.Nxennesit duhet te mesohen a) te perdorin imagjinaten e tyre per te konsideruar ekspereinca te njerezve te tjere dhe te jene te afte te mendojne, te shprehin dhe te spjegojne pikpamje qe nuk jane te tyre b) te bejne marreveshje, te vendosin dhe te marrin persiper pergjegjesi ne aktivitetet e shkolles dhe te komunitetit c) te reflektojne mbi proceset e pjesmarrjes njohurite, aftesite dhe te kuptuarit. Mesimdhenia duhet te siguroje qe njohurite dhe te kuptuarit rreth te qenit qytetare të informuar pervetesohen dhe zbatohen me zhvillimin e aftesive kerkimore dhekomunikuese dhe me pjesmarrjen ne veprime te pergjegjshme. Njohurite dhe te kuptuarit rreth te qenit qytetare te informuar Nxenesit duhet te mesohen rreth: Te drejtave dhe pergjegjesive legale

Kurrikula

KurkiualKombëtarepërAngnilë

dhe njerezore ne themel te shoqerise dhe si ato lidhen me qytetaret, perfshire rolin dhe veprimin e sistemeve gjygjesore kriminale dhe civile b) origjina dhe implikimet e identiteteve kombetare diverse, fetare, rajonale dhe etnike ne Anlgi dhe nevoja per respekt dhe te kuptuar te perbashket puna e parlamnetit, qeverise dhe gjygjeve ne hartimin dhe formimin e ligjeve rendesia e luajtjes te nje roli aktiv ne proceset demokratike dhe elektorale si funksionon ekonomia, perfshire rolin e biznesit dhe sherbimeve financiare mundesi per individet dhe grupet vullnetare te sjellin ndryshime shoqerore zonale, kombetare, evropiane dhe nderkombetare. Rendesia e lirise te shtypit, dhe roli i medias ne shoqeri, perfshire internetin, ne sigurimin e informacionit dhe ne ndikimin ne opinione. Te drejtat dhe pergjegjeesite e konsumatoreve, punonjesve dhe punedhenesve. Lidhjet e Anglise me Evropen, perfshire Bashkimin Evropian dhe marredheniet me Tregun e Perbashket dhe Kombet e Bashkuara. Çeshtjet e gjera dhe sfidat e ndervartesise globale dhe pergjegjesive, perfshire zhvillime te qendrueshme dhe Axhenden Lokale 21. Tre parimet per perfshirje Ne planifikimin dhe te mesuarit e Kurrikules Kombetare, mesuesve u kerkohet te kene ne vemendje parimet e meposhteme: A percaktimi i sfidave te pershtatshme te mesuarit 1. Mesuesit duhet te synojne t’i japin çdo nxenesi mundesine per te provuar sukses ne te mesuar dhe per te arritur nje standart sa me te larte qe te jete i mundur. Programet e Kurrikules Kombetare te studimit percaktojne se çfare duhet t’u mesohet me shume nxenesve ne çdo faze kyç – por mesuesit duhet t’u mesojne nxenesve njohurite, aftesite dhe te kuptuarit ne menyre qe ato te pershtaten me aftesiete e nxenesve. Kjo nenkupton zgjedhjen e njohurive, aftesive dhe te kuptuarit nga fazat fillestare ne ato te mevonshme ne menyre qe nxeensit individe te mund te bejne progres dhe te tregojne se ata mund te kene arritje. Ne rastet kur eshte e mundshme per nxenesit te perdorin gjeresisht permbajtjen e nje faze fillestare mund te mos kete kohe per t’i mesuar te gjitha aspektet e programeve te studimit qe lidhen me moshen e tyre. Nje metode e njejte fleksibel do te nevoitet per te konsideruar çdo boshllek ne te mesuarit e nxenesve qe vjen si rezultat i humbjes apo nderprerjes te shkolles. [per shembull, kjo mund te perjetohet nga udhetaret, refugjatet apo ata qe jane ne perkujdesje apo ata qe jane ne kushte afat-gjata trajtimi mjekesor, perfshire nxenesit me probleme neurologjike, te tilla si demtime ne koke, dhe ata me kushte degjeneruese]. 2. Per nxenesit arritjet e te cileve bien ndjeshme nen nivelin e pritshem te nje faze te veçante, do te jete e nevojsheme nje shkalle me e madhe diferencimi. Ne keto rrethana, mesuesit mund te kene nevoje te perdorin permbajtjen e programit te studimit si nje burim apo te sigurojne nje kontekst, ne planifikimin e te

mesuarit ne menyre te pershtatshme per moshen dhe kerkesat e nxenesve te tyre. (Mesuesit mund te gjejne udhezime QCA mbi punen planfikuese per nxenesit me veshtiresi te mesuari, si nje ndihmes i afert i programit te studimit). 3. Per nxeensit arritjet e te cileve kalojne ndjeshem nivelin e parashikuar te arritjeve ne nje apo ne disa lende gjate nje periudhe kyç te caktuar, mesuesit duhet te palnifikojne pune sfiduese te pershtatshme. Ashtu sikurse mbeshtetja ne materiale te fazave kyç te mevonshme apo nivele te larta studimi, mesuesit mund te planifikojne diferencim te metejshem duke shtrire gjeresine dhe thellesine e studimit ne lende individuale apo pune planifikuese e cila mbeshtetet ne permbajtjen e lendeve te ndryshme. ( Mesuesit mund te perdorin udhezuesin QCA ne ploteimin e kerkesave te nxenesve te talentuar si nje ndihmes te afert ne progrmin e studimit). Nxenesit qe mesojne anglisht si gjuhe shtese 3. Nxenesit qe e kane anglishten si gjuhe shtese kane nevoja te ndryshme per mbeshtetje ne mesimin e gjuhes angleze. Planifikimi i punes duhet te marre ne konsiderate faktore te tille si mosha e nxenesit, kohezgjatja ne kete vend; eksperienca e meparshme ne arsim dhe aftesite ne gjuhe te tjera. Monitorimi i kujdesshem i progresit te secilit nxenes ne mesimin e gjuhes angleze dhe ne perfitimin e njohurive ne kete lende do te behen te nevojshme per te konfirmuar se ne kete faze nuk ekzistojne veshtiresi ne procesin e nxenies. 4. Aftesia e nxenesve qe e kane anglishten si gjuhe shtese per te marre pjese ne kurrikulen kombetare mund te jete me e madhe se aftesite e tyre te komunikimit ne anglisht. Mesuesit duhet te planifikojne mundesi mesimi per t’i ndihmuar nxenesit qe te perparojne ne anglisht dhe duhet te kene si synim te japin mbeshtetje nxenesve qe te marrin pjese ne te gjithe lendet. 5. Mesuesit duhet te ndermarrin veprime specifike per te ndihmuar nxenesit qe e mesojne anglishten si gjuhe shtese duke : a) duke zhvilluar anglishten e tyre te folur dhe te shkruar b) duke siguruar futjen ne kurrikul dhe ne vleresim [shembuj per C/8a –Zhvillimi i Anglishtes se folur dhe te shkruar]. Mesuesit zhvillojne anglishten e folur dhe te shkruar te nxenesve: • duke siguruar qe puna me fjalorin te perfshije si fjalorin teknik ashtu dhe fjalorin e perditshem, metaforat dhe idiomat • duke shpjeguar qarte, si jane strukturuar e folura dhe shkrimi ne anglisht per te arritur qellime te ndryshme permes disa lendeve • duke siguruar material leximi (per shembull, puna e vete nxenesit, media, ICT, literature dhe libra reference) qe vene ne dukje menyrat e ndryshme te perdorimit te anglishtes vewanerisht ato qe e ndihmojne nxenesin per te kuptuar shoqerine dhe kulturen. Duke siguruar se ka mundesi efikase per bashkebisedim dhe qe biseda mbeshtet procesin e te shkruarit ne te gjitha lendet. Nxenesit te transferojne njohurite dhe aftesite e tyre nga nje gjuhe tek tjetra duke vene ne dukje ngjashmerite dhe ndryshimet midis gjuheve. Duke u bazuar ne eksperincen gjuhesore te nxenesve ne vendin e tyre dhe ne nje komunitet me te gjere, ne menyre qe perdorimet e Anglishtes dhe te gjuheve te tjera te mbeshtesin njera tjeren. Mesuesit duhet te sigurohen qe nxenesit te perdorin kurrikulen dhe metodat e vleresimit: • Duke perdorur tekste dhe materiale qe jane ne perputhje me moshen e

nxenesve dhe nivelin e tyre te pergatitjes. • Duke gjetur mbeshtetje me ane te perdorimit te ICT ose vidios ose materialeve audio vizuale, fjaloreve, aparaturave te perkthimit dhe leximeve. • Duke perdorur gjuhen e vendit kur paraqitet nevoja] Perdorimi i gjuhes permes kurrikules: 1. Nxenesit duhet te shprehen korrekt ne te gjithe lendet dhe duhet te lexojne sakte dhe ne menyre te kuptueshme. Meqe anglishtja standart, e folur dhe e shkruar eshte gjuha qe predominon ne transmetimin e njohurive, nxenesit duhet te mesohen ta njohin dhe ta perdorin anglishten standart. Shkrimi 2. Ne shkrim nxenesit duhet te perdorin drejtshkrimin korrekt, shenjat e pikesimit dhe te ndjekin rregullat gramatikore, gjithashtu ata duhet te mesohen ta organizojne shkrimin e tyre ne forma llogjike dhe koherente. Te Folurit 3. Per aspektin e te folurit nxenesit duhet te mesohen ta perdorin gjuhen sakte dhe ne menyre koherente Te degjuarit 4. Nxenesit duhet te mesohen te degjojne te tjeret, te pergjigjen, dhe te perdorin idete dhe pikpamjet e tyre ne menyre konstruktive Leximi 5. Ne lexim nxenesit duhet te mesojne strategjite qe ti ndihmojne ata te lexojne ne menyre te kuptueshme, te caktojne dhe te perdorin informacion, te ndjekin nje proces ose argument, te permbledhin dhe te sintetizojne dhe te pershtasin ata qe ata mesojne nga leximi i tyre. 6. Nxenesit duhet te dine te perdorin fjalor teknik dhe te veçante per te gjitha lendet dhe te dine si t’i perdorin dhe germezojne keto fjale. Gjithashtu ata duhet te dine te perdorin modelet e gjuhes qe jane kryesore per te kuptuarit dhe te shprehurit ne lende te ndryshme. Keto perfshijne ndertimin e fjalive, ndertimin e paragrafeve dhe teksteve qe perdoren shpesh ne nje lende [per shembull, gjuha per te shprehur shkakun, kronologjine, logjike, eksplorimin, hipotezen, krahasimin, si te bejme pyetje dhe si te zhvillojme argumenta]. Shenim: Botim i perbashket nga: Departamenti per Arsimin dhe Punesimin Sanctuary Buildings Great Smith Street London SÇ1P 3 BT Kualifikimet dhe Autoritete te Kurrikules 29 Bolton Street London W1Y 7PD Botuar per here te pare ne vitin 1999 c) E drejta autorit Crown d) Kualifikimet dhe Autoritete Kurrikulare 1999 Programet Kombetare te Kurrikules per Studimin dhe Arritjen e Objektivave qe permban ky publikim jane objekt i mbrojtjes te se drejtes se autorit Crown dhe jane riprodhuar me lejen e kontrollorit te HMSO. Informacioni shtojce eshte e mbrojtur ne baze te te drejtave te autorit te Autoritetit te Kualifikimeve dhe Kurrikules. Ne marreveshje midis Kontrollorit dhe HMSO dhe QCA, riprodhimi i çdo materiali ne kete publikim lejohet ne perputhje me te drejten e autorit te dhene nga HMSO. Ky drejtim eshte i mundshem me kerkesen e HMSO, St Clement’s House, 2-16 Colegate, Norwich NR3 1 BQ. Tel 011603 62221000 Fax 01603 723000 ose me e-mail ne adresen copyyright@hmso.gov.uk. Ai mund te shikohet gjithashtu ne web site HMSO tek www.hmso.gvo.uk/guides.htm. Informacioni i dhene ne kllapa katrore nuk eshte statutor. Translation was enabled by U.S. Democracy Commission Grant


15

Komunitet

Festaqëgëzonfëmijëteshkollësshqipe Nga Samidie Zylfo Një festë tipike dhe tradicionale u zhvillua në mjaft nga klasat e shkollave të arsimit plotësues që organizon shoqata “Ardhmëria” në Londër. Në një nga këta ku ne vëzhguam me kujdes ishte edhe festa e organizuar nga mësueset e talentuara Samidie dhe Zyra në shkollën në Childs Hill Park. Për këtë vetë mësuesja Samidie Zylfo na afroi këtë informacion të cilin e afrojmë për lexuesit tanë të gazetës sonë. Ishtë festa që u organizua më datën 17 Dhjetor 2011 në Childs Hill Park. Shkolla e hapur në vitin e kaluar në “Childs Hill Park” me përkushtimin dhe përkujdesjen humane të z Joel Galer, dhe me këmbënguljen e drejtuesit të saj Lutfi Vata, është bërë tashmë një vatër e ngohtë për dhjetra fëmijë të disa grupmoshave. “Unë jam e lumtur që jap kontributin tim në këtë shkollë, dhe u afroj fëmijëve ndihmën time të madhe në mësimin e gjuhës, traditave dhe kulturës. Bashkë me kolegen time Zyra organizuam edhe festën e fundvitit”. Me të tej ajo shton se “klasa ku unë punoj ka rreth 20 fëmijë të regjistruar. Këta fëmijë janë vetëm për momentin. Them kështu se rregjistrimet vazhdojnë dhe numri i fëmijëve pritet të rritet më shumë”. Kështu në këtë festë ne ndoqëm dhe pamë prindër e nxënës. Të rregjistruar e në pritje. Dhe mësuesja përmend disa nga nxënësit dhe nxënëset e klasës si Sara, Delfina, Stela, Ana Gylen, Rina, Eresa, Ibesa, Daniela, Vanesa. etj....Ajo flet me kënaqësi për punën dhe përkushtimin e fëmijëve në “pervetesimin e njohurive te gjuhes shqipe dhe dua ti falenderoj pa mase per bashkepunimin e mrekullueshem mesuesnxenes ne misionin tone te shenjte, ne ndihme te femijeve dhe te ardhmes se qyteterimit. Fale ketij bashkepunimi dhe kesaj pune te palodhur femijet e klases time (pasi keshtu me pelqen ti quaj) shkruajne, lexojne dhe kuptojne ne nivel te advancuar te gjuhes shqipe dhe njohurive ne lendet e tjera qe ne japim ne oret mesimore.” Ne mbyllje te semestrit te pare te vitit akademik 20112012, dhe per ti falenderuar sado pak femijet e klases sime per gjithe punen e tyre dhe per bashkepunimin e palodhur qe kane dhene ne kete semster, bashke me mesuese Zyren qe eshte dhe kolegia ime qe punojme bashke e cila do doja ta falenderoja per punen e pal-

odhur dhe shume profesionale qe ben me femijet ne klasen tone,organizuam nje feste ne mbyllje te semstrit dhe ne prag te festave te fund vitit.Festa kaloi shume bukur dhe hareshem nen shoqerine e kengeve shqip per femije ,recitimin

e poezive shqipe te ardhura shume bukur nga interpretimi i nxenesve te klases,i valleve te bukura me motive te trevave te ndryshme shqipetare te luajtur nga femijet dhe lojrave argetuese. Ndaj dhe nje here dua ti fale-nderoj nga zemra femijet

e klases Childs Hill Park per punen e tyre te palodhur gjate ketij simestri qe sapo mbyllem, prinderit per bashkepunimin dhe perkrahjen e tyre ne ndihme te zhvillimit te procesit mesimor ne klasen time, mesuese Zyrane per kontributin dhe punen e pal-

odhur ne edukimin dhe pervetesimin e njohurive te programeve mesimore qe ne zhvillojme ne klase si dhe perkrahjen e pakursyer te shoqates “Ardhmëria” e cila na e ben te mundur zhvillimin dhe ushtrimin e aktivitetit mesimor.

Evenimentet e fundvitit në fokusin e gazetarit Besim Gërguri Nga Andi Terziu Faqja internetike e gazetarit shqiptar nga Kosova, Besim Gërguri, ukalbanians network (rrjeti i shqiptarëve në Britaninë e Madhe) është rrjeti që përbën një vëmendje të konsiderueshme në këtë fillimvit. Ai ka fokusuar me fjalët e tij mjaft evenimente, ngjarje, situata dhe po kështu me stilin e talentin e tij ka fiksuar në imazh mjaft ngjarje të rrëndësishme, midis tyre edhe ato që ndodhën në fundvitin që sapo u mbyll. Gazetari Besim Gërguri, me një përkushtim e seriozitet, në faqen e tij internetike shkruan dhe lajmëron se “Më 25 dhjetor në kafenenë “Carpe Diem Coffe Bar”, pronar i së cilës është Lulëzim Nushi, u organizua një ndejë për fëmijët shqiptarë të Londrës veriore. Babadimri apo Babagjyshi u dha dhurata rreth 90 fëmijëve, të gjitha të dhurara falas nga ky biznes shqiptar. Siç tha pronari Lulëzim Nushi: “ kjo është një shenjë rrespekti që gjatë tërë vitit prindërit e këtyre fëmijeve po më përkrahin mua.Të gjithë u ndanë të kënaqur sikurse

edhe unë”.” Më tej është përsëri Gërguri që citon se “Babadimrat” nga Londra ua urojnë Vitin e Ri 2012 dyzet familjeve skamnore në Kosovë”. Dhë shkrimi i Gërgurit i cili citon se “Shkruesi i këtyre rreshtave është njohës i jetës të bashkë atdhetarëve tanë të cilët emigruan për arsye të njohura, sidomos viteve të ’90, edhe pse ishin në moshë shumë të re ditën t’i rreken punës, disa për tu shkolluar, disa për të punuar, ngase situata ekonomike në Kosovë ishte buzë katastrofës.” Pra sipas autorit Gërguri me burimin e informacionit nga zoti Nexhmedin Behluli, besohet se “Një grup e ka gjetur formën e takimeve dhe ajo është se çdo të shtune në orën e caktuar takohen në një sallë të sporteve ku zhvillojnë lojë të basketbollit e cila është shëndruar në rivalitet të dy grupeve. Pas lojës sipas traditës së formuar, e vizitojnë një restorant të cilin e mbajnë me shumë sukses bashkë atdhetarët tanë. Në ndejën që e bëjnë për disa orë bisedë kryesore është Kosova. Me një rast mora pjesë edhe unë në aktivitetet e tyre atë të shtune.” Sipas artikullshkruesit të shkrimit të publikuar në faqen e Gërgurit më tej thuhet

“Këta djem, tani burra të mëdhenj e kanë gjetur edhe një formë që të jenë sa më afër bashkëqytetarëve në Kosovë, në mënyrë vullnetare grumbullojnë para i dërgojnë në Kosovë në adresë të caktuar që për nevojtarë të blihen gjëra ushqimore dhe higjienike. Kësaj here kjo kënaqësi më takoi mua. Arritën 3,000• me të cilat mjete janë kontraktuar 40 pako, për çdo pako vlera është 75•, këto pako me ndihmën e Kryqit të Kuq të Kosovës do të shpërndahen për 40 familje të minatorëve në Mitrovicë dhe rrethinë. Mendimi i këtyre djelmoshave, dashuria për popullin e Kosovës, mendoj se vlen më shumë se 3,000 •, besoj se e ndaj mendimin e lexuesve të këtyre rreshtave, që për këta njerëz të shprehet nga zemra një falënderim i madh!” Me këtë rast respekte shkon trefish, për organizatorët, të talentuarin dhe të përkushtuarin Gërguri dhe për z. Nexhmedin Behluli. Por më tej shtohet akoma respekti për përkushtimin e z. Gërguri kur mëson se ai ka fokusuar edhe mjaft evenimente të tjera të rrëndësishme në faqen e tij.


16

Komunitet - Ekonomi

Nga Andi Terziu Mjaft shqiptarë kanë kohë që kanë menduar të rilidhin jetën e tyre me Atdheun. Kështu emigrantët të cilët erdhën në Britani të Madhe, kohë më parë nga Kosova dhe Shqipëria, apo edhe nga Mali i Zi e Maqedonia, kanë plane të reja, përpos krizës dhe humbjes së mjaft prej tyre të vendeve të punës. Kohë më parë janë larguar dhe kthyer pas në Atdhe, edhe mjaft intelektualë të cilët nuk e gjenin dot integrimin në këtë vend. Por ndërsa të tjerë i janë kthyer bizneseve mes dy vendeve. Transporti, tregtia janë disa nga këta faktorë në këtë kohë krize dhe problematike. Nga ana tjetër janë edhe mjaft studentë që kërkojnë të rikthehen pas studimeve të tyre. Fate të ndryshme kanë shqiptarët në vende të tjera. Përshembull në Greqi, kriza ka bërë të vetën. Marsi i vitit të kaluar ishte vendimtar për Manolis Verjahis, i cili udhëtoi drejt Korçës për të gjetur mundësinë e punësimit në ndërtim, profesion të cilin deri në atë kohë e ushtronte në Greqi. Historia 39-vjecarit, i cili ka lënë familjen në Kretë e ka fillesën tek kriza ekonomike, e cila sipas tij e ka nxitur të mendojë për një qendrim afatgjatë në qytetin juglindor. “Qëllimi i ardhjes këtu është për ndërtim. Duke u nisur edhe nga kriza që ka përfshirë Greqinë, sidomos në fushën e

Ministri i Zhvillimit të Greqisë Mihalis Krisohoidis (L), ish - Ministri i Financave George Papakonstantinu (C) dhe ministri i infrastrukturës Harris Kastanidis të dëshpëruar në një konferencë shtypi në Athinë, më 2 maj 2011. (Foto: REUTERS)

Kriza greke rikthen shqiptarët në atdhe ndërtimit…Kohët e fundit ka pasur shumë dyndje nga Greqia të investitorëve që duan të punojnë në Shqipëri, të investojnë këtui. Kriza atje është

e madhe, unë nuk mendoj të kthehem, do rri këtu për një afat të gjatë”, shprehet Manolis Verjakis, shtetas grek. Në kushtet e një krize të thellë ekonomike në

shtetin helen, përgjigjia e tij të bën të mendosh se përgjatë 10 muajve, 39-vjecari nga Greqia ka mbetur i kënaqur nga mundësitë që të krijon jetesa

Reportazh / Grekët nga “parajsa” në “ferr” Nga Telnis Skuqi (ATSH) ATHINË (Greqi) – As në ëndërrën e saj, Anastasia Kallopis, nuk e kishte imagjinuar se një ditë jeta e saj do të merrte tatëpjetën për shkak të krizës ekonomike greke. Ajo është një tregtare e vogël, që prej vitesh ka jetuar me djesën e ballit, duke shitur këpucë, por sot nuk është në gjendje të paguajë universitetin e vajzës së saj, që studion për mjekësi në Athinë. “Jam gati të shes shtëpinë për time bijë. Klientët janë larguar. Do ta mbyll dyqanin, pasi barra fiskale është trefishuar”, thotë e shqetësuar Anastasia. Për të, kriza ekonomike është shkaktuar nga politikanët, të cilët vodhën sa deshën dhe tashmë faturën e tyre e paguan taksapaguesit. “Mezi nxjerr bukën e gojës. Po sakrifikoj gjithçka që ime bijë të mbarojë studimet”, thotë Anastasia dhe shprehet e vendosur për ta shpëtuar biznesin. Si ajo, po kështu dhe motra e saj, Angeliki, po përjeton vështirësi për pagesën e këstit bankar, pasi ajo e ka nisur aktivitetin e saj fitimprurës, duke marrë një kredi prej 150 mijë euro. “Bashkëshorti im është nëpunës, por prej një viti paga e tij është ulur ndjeshëm, nga 2500 sot sjell në shtëpi 1000 euro”, shprehet Angelikia, duke shtuar se tashmë ajo po mendon falimentimin. Angelikia çuditet se si kredia nuk mbaron, ashtu siç nuk mbaron edhe kriza ekonomike. “Grekët kanë filluar të hajnë në shtëpi. Nuk shikon më restorante të tejmbushura, si dikur. Lavdia e dikurshme është sfumuar dhe çdo gjë konsumohet me llogari”, thotë Angelikia. “Grekët mendonin se kishin arritur parajsën nga vitit 1980 e këtej. Një nga mënyrat për ta kapur këtë parajsë artificiale ishte vjedhja e shtetit. Nuk paguheshin taksat.

Tashmë kjo piradimë është shembur, bashkë me të edhe shpresa për të jetuar në parajsë”, specifikon Angelikia. Ilias Markos, korrespondenti i Agjencisë së Lajmeve Greke (ANA) për prefekturën e Janinës (Greqi), e vlerëson situatën ekonomike të rënduar, të pashpresë për të paktën një dekadë. “Të parët e vendit e dinin këtë fakt, por askush nuk foli, heshtën për të mos marrë kosto politike”, mendon Markos. Sipas tij, fermerët janë kategoria që është goditur më pak nga kriza ekonomike, ndërsa nëpunësit vuajnë pasojat e “parajsës”. “Konsumatorët blejnë më pak, ndërsa fermerët e sigurojnë jetën e tyre duke prodhuar. Kriza ekonomike te fermerët është më njerëzore. Qumështin dhe produket e tyre bujqësore i kanë falas”, sqaron Markos dhe sakaq tregon se personalisht është prekur shumë nga reformat që ka ndërmarrë dy vitet e fundit qeveria e majtë e Papandreut. ANA, agjencia ku ai vet punon, ka shkurtuar në masën 70 për qind shpenzimet e korrespodentit. Zyra tashmë është mbyllur, punon në shtëpi. Lajmet dhe fotografitë

i realizon me shpenzimet e tij, me pak fjalë punon për të tjerët, jo për vete. “Nuk ka rrugë tjetër. Merrja 1700 euro, ndërsa tani paga ime ka shkuar 700 euro. Gazetat ku punoj si korrespondent nuk paguajnë rregullisht. Kam dy muaj pa marrë honoraret. Fatmirësisht, kam një shtëpi, se ka edhe më keq”, shpjegon me pak fjalë Markos dhe shton se “tashmë as reklama shtetërore nuk marrin më”. Markos thotë se këtë fat kanë pësuar edhe gazetat dhe televizionet lokale. “Stafi është shkurtuar. Numri i gazetarëve të papunë është rritur. Aktualisht, mediat lokale transmetojnë prodhimet që janë realizuar vite më parë”, tregon Markos. Si njohës i mirë mentalitetit grek, gazetari Markos mendon se një ditë Greqia do t’ia dalë mbanë, por do të ketë kosto të lartë, si për kulturën, ashtu edhe për traditën e tyre shumëshekullore. “Ndryshimi ka filluar. Grekët, si pjesë e Ballkanit, nuk do të kapardisen më duke bredhur lart e poshtë me euro nëpër xhep, por pas dhjetë vitesh ata edhe qumështin do ta blejnë me kartë krediti, dhe kjo për ta thotë shumë”, thotë Markos, duke nënkuptuar se grekët prej vitesh vidhnin arkën e shtetit, sidomos politikanët dhe nëpunësit, të cilët kanë futur duart sa herë kishin nevojë, kanë bërë çfarë kanë dashur dhe askush nuk u penalizua. Kjo maskaradë ka marrë fund njëherë e mirë, pasi, siç thotë Markos, populli zgjedh të parët e vendit dhe jo të parët zgjedhin. “Europa kishte besim tek grekët, por u treguam të pabesë. Një gjerman punon natë e ditë dhe mezi ka një shtëpi, ne (grekët) kemi një shtëpi në mal, një në fushë dhe një në det. Me pak fjalë kemi lënë gjurmë, gjurmë që duan vite të zhduken. Të shpresojmë që këtë turp të mos ia lëmë trashëgimi gjeneratës së re”, përfundon Markos.

këtu. Por problemet janë më të komplikuara kur kthimi i tyre në disa raste nuk gjen teren ose edhe kur politika monetare, inflacioni 3% dhe kurs i lirë këmbimit flasin në anën e kundërt të rikthimit. Mësohet sipas medias se edhe gjatë 3 viteve të ardhshme inflacioni do të ruajë nivelin e 3%. Babka e Shqipërisë ka publikuar dokumentin e politikës monetare për periudhën 20122014. Në këtë draft banka bën të ditur se politikat monetare do të vijojnë rrugën e ndjekur deri më tani, ku dy do të jenë objektivat kryesorë: mbajja e inflacionit në nivelin 3% me normë tolerance plus, minus 1% dhe kursi i lirë i këmbimit valuator. Banka e Shqipërisë gjykon se nëpërmjet ruajtjes së inflacionit pranë nivelit 3%, politika monetare do vazhdojë të japë një kontribut pozitiv në zhvillimin e ekonomisë shqiptare. Gjithashtu institucioni mbikëqyrës bankar do të vazhdojë të zbatojë një regjim të lirë të kursit të këmbimit. Vlera e lekut kundrejt valutave të huaja do të vendoset lirisht në tregun e këmbimeve valutore, e përcaktuar nga kërkesa dhe oferta për të. Edhe në këtë dokument Banka e Shqipërisë ka ripërsëritur apelin për qeverinë se në afat të gjatë politika fiskale duhet të orientohet nga ruajtja e qëndrueshmërisë së borxhit publik dhe parametrave të tjerë të shëndetit buxhetor.Politika fiskale duhet të bazohet në një rregull fiskal të qartë, të besueshëm dhe transparent. Sipas bankës qendrore ky angazhim do të krijojë premisa për uljen e rreziqeve, për ruajtjen e stabilitetit makroekonomik dhe financiar dhe për rritjen e nxitjes së qendrueshme dhe afatgjatë të vendit.


17

Në ndihmë të arsimit plotësues

Orë e lirë (Modul): Vektori “matematikë” dhe “fizikë”

Përgatiti: Rudina Maksuti Klasa: II Lënda: Vektori “matematikë” dhe fizikë” Objektivat: Nxënësi në fund të orës duhet të dijë: O.minimal: Nxënësi të dallojë kuptimin “matematikë” nga ai fizikë” i vektorit. O.mesatar: Nxënësi në shpjegojë kuptimin matematikë dhe fizikë të vektorit O.lartë: Nxënësi në fund të orës të jetë i aftë të argumentojë kuptimin matematikë dhe fizikë të vektorit. Struktura: ERR Metoda: Braistorming, Insert: (Stuhi mendimesh) Në dërrasë të zezë nga mësuesi ndërtohet pema e mendimit sipas metodës kllaster ku shkruhet koncepti i thjeshtë vector dhe nxënësi plotëson rrethorët, të cilët japin nocionin e konceptit të përbërë, kurse interpretimi i lidhjes së koncepteve përbënë konceptet e pergjithshme.

7. 8. 9.

Ç’farë quajmë vektor 0? Si e përkufizoni vektorin në fizikë? Cilët janë elementet përcaktues të tijë? Këtu bëhet interpretimi i lidhjes së koncepteve të thjeshta, të përbëra dhe koncepteve të përgjithshme. Nëpërmjet metodës Insertë; Informacion i ri: Vektori “matematikë dhe fizikë” Dallimet e kuptimit ndërmjet vektorve matematikë dhe fizikë janë: a.Në matematikë elementet përcaktues të vektorit janë: Drejtimi dhe gjatësia. Psh. Një vektor çfarëdo AB a.

Gjatësia e vektorit që shënohet /AB/ është gjatësia e segmentit [AB]

b.

Drejtimi i vektorit AB është drejtimi i gjysëmdrejtëzës [AB] që ka të njëjtën origjinë A me vektorin AB dhe e përmbanë atë.

B.

Në fizikë elementet përcaktues të vektorit janë: Drejtimi, koha dhe gjatësia. Gjatësia përkufizohet sin ë lëndën e matematikës. Drejtimi i vektorit AB është drejtimi i drejtëzës (AB) Kahu është nga “A në B”

3. Dallim tjetër në konceptin matematikë është kuptimi “matematikë” dhe “fizikë” i konceptit për vektorin. a. Në matematikë vektorin a mund ta zhvendosim në mënyrë që të ketë për origjinë një çfarëdo në plan, mjafton ta ruajmë të pandryshuar drejtimin dhe gjatësinë. B. Në fizikë një “zhvendosje” e tillë nuk është mundur gjithnjë, ka madhësi fizike, të cilat edhe kur paraqiten nga vector të barabartë nuk kanë gjithëmonë të njëjtin efekt. Psh. Kemi një vizore që zhvendoset rreth pikës 0 ose boshtit. Ndërtojmë pyetjet interrative dhe bashkëbisedojmë me nxënësit për të parë se çfarë njohjesh kanë për vektorin. -Ç’farë dini për vektorin? Mendimet e nxënësve shkruhen në dërrasë të zezë dhe në fundë përzgjedhim alternativat të cilat i përqasen konceptit vektor. Ndërkohë merren dhe alternativat e tjera nga nxënësit, ku dalin në pah konceptet e përbëra.

Në se në pikat A dhe B, ku OA=OB veprojnë si forca të barabarta F1 dhe F2 si në figurë atëherë vizorja mbetet e pa lëvizur (në ekujlibër)

1.Elementet përcaktues; 2. Simboli; AB, a 3. Paraqitja gjometrike; A

B

Po në se forca të barabarta F1 dhe F2 veprojnë në pikat A dhe C, ku (OC ‘“OA) Atëherë ekujlibri prishet

Drejtohet pyetja; 1. Ç’farë veprimesh mund të kryejmë me vektorët? a. Pyetjet e nxënësve shkruhen në dërrasë të zezë dhe më pas radhiten sipas radhës së veprimeve që do kryejmë. b. Përgjigjet e nxënësve janë; Mbledhja, zbritja, shumëzimi numerik. 2. Ç’farë përfundimi kemi nga sejcili veprim? 3. Kur quhen dy vektor të barabartë? 4. Kur quhen dy vektor të kundërtë? 5. Ç’farë kanë të përbashkët vektorët? 6. Nga se dallojnë vektorët?

Pra, në fizikë: Pika e veprimit të forcës ose ndryshe origjina e “vektorit” që e përfaqëson atë shpesh ka rëndësi. Pra: Kemi të bëjmë me një vektor “jo të pavarur”, por të varur nga origjina e tij


18

Historia dhe figurat e saj

ISA BOLETINI

“Burrimeqeleshetëbardhë”nëmuzeunbritanik

Rabije Murati Rrahmani, ju jeni një rrënjë e degës ku prehet rrjedha e Isa Boletinit. Ju lutem a mund të sqaroni lexuesit tanë më tepër?Së pari do të doja që t’ju falenderoj që keni gjetë edhe kohën, edhe interesimin për të biseduar me mua në lidhje me Isa Boletinin, gjyshin tim. Në mënyrë që këtë intervistë ta bëjmë sa me të kuptueshme edhe për lexuesin unë do të doja që t’i japë edhe disa informata në lidhje me familjen time. Unë quhem Rabije Murati Rrahmani. Jam e lindur në Mitrovicë më 27 Shtator 1944 nga babai im Iliaz Murati dhe nëna ime Shehide Boletini (vajza e Isa Boletinit). Unë isha fëmija më e vogël nga fëmijët tjerë, Minire Murati Quna, Remzi Murati, Bahrije Murati Polloshka. Fati i jonë e deshti që ne të humbisnim babain tonë në moshë shumë të re. Unë isha vetëm një vjeçare asaj kohe. Peripecitë me të cilat na rriti nëna ishin të shumta. Lufta e Dytë botërore sapo kishte përfunduar në kohën kur unë kisha lindur dhe në të njejtën kohë regjimi i ri i cili instalohej në shtetin i cili asaj kohe do të quhej Jugosllavi, ishte komunizmi. A mund të na sqaroni më tej vuajtjet që pasuan familjen tuaj në të dy anët e kufirit?Po i njëjti sistem me përfundimin e luftës po instalohej edhe në shtetin tonë ëmë në Shqipëri, ku kishim edhe një pjesë të konsiderueshme të familjes. Mirëpo për familjen tonë do të nisnin edhe peripecitë e radhës, në të dyja anët e kufirit, edhe në Kosovë edhe në Shqipëri. Përpos humbjes së bashkëshortit të saj, nëna jonë Shehidja tani do të ballafaqohej edhe me sfidat e tjera siç ishin persekutimet dhe internimet e vëllezërve të saj (djemve të Isa Boletinit) nga regjimi komunist. Për të qenë edhe më absurde ky persekutim ishte po aq i fuqishëm dhe i pamëshirshëm edhe në Shqipëri. Arsyeja e cila qëndronte përmbas këtyre persekutimeve ishte sepse Isa Boletini kishte luftuar për bashkimin e trojeve Shqiptare dhe njëri apo më shumë nga djemtë e Isa Boletinit nuk pajtoheshin me idenë komuniste si dhe me ndarjen e trojeve Shqiptare për të cilat familja dhe mbarë populli kishin sakrifikuar aq shumë.Po nëna juaj, e bija e Isa Boletinit si i përjetoi ato vite?Nëna u ballafaqua me dëshminë e persekutimeve, internimeve dhe shtypjeve të ndryshme të cilat u bëheshin vëllezërve të saj si dhe meshkujve të tjerë edhe

femrave të familjes Boletini. Familja e ndarë përgjysmë nuk dinin për fatin e njëri tjetrit si dhe për persekutimet që ju ndodhnin anëtarëve të saj në të dyja shtetet komuniste. Me shumë mund dhe sakrificë nëna na rriti ne katër fëmijët e saj që të rrugëtonim në integritetin tonë dhe pavarësinë tonë personale. Ashtu si edhe për babain e saj i cili personalisht nuk ishte i shkolluar, mirëpo i cili e dinte rëndësinë e shkollës dhe edukimin e brezave të rinj dhe i cili për atë qëllim kishte hapur dhe financuar edhe shkolla në Boletin e në fshatra të tjera rreth Mitrovicës ku fëmijët vijonin mësimet në gjuhën shqipe, ndërsa ai i bartte shpenzimet për mësuesit e shkollave. Ashtu edhe nëna jonë e dinte rëndësinë e shkollimit tonë dhe me shumë mund dhe sakrificë na e bëri të mundshme që ne të shkolloheshim.Ju jeni diplomuar në gjuhën dhe letërsinë angleze. Si arritët që të integroheshit më tej në punë dhe në jetë?Unë arrita që të diplomoja në Shkallën e parë në Fakultetin Filozofik, grupi i gjuhës dhe letërsisë Anglaeze në Prishtinë, ku gjithashtu fati e deshti që të takoja

edhe fatin tim të jetës, Ali Rrahmanin, me të cilin do të lidhja kurorë nga e cila do të kishim dy djem Nolin dhe Asdrenin. Fillimisht jetuam në Gjakovë prej nga ishte Aliu. Unë isha arsimtare e Gjuhës Angleze në shkollën fillore “Mustafa Bakija”, ndërsa Aliu ishte profesor i Gjuhës Angleze në shkollën normale “Isa Grezda” në Gjakovë. Më pas në fund të viteve të 60-ta ne u shpërngulëm për në Prishtinë ku Aliu kishte pranuar detyra të reja e ku edhe unë shumë shpejt gjeta punë në Shkollën e Mesme Ekonomike të Prishtinës ku ligjëroja Gjuhën Angleze pastaj kalova në shkollën fillore “Ismail Qemali” në Prishtinë.Kur ndryshoi dhe si situata ndaj familjes suaj më tej?Në vitin 1976 me një dekret të posacëm nga ana e Presidentit të Republikës së Shqipërisë Enver Hoxhës, Isa Boletini shpallet “Hero Kombëtar” dhe vetëm atëherë pjesës së mbetur të familjes në Shqipëri sadopak filluan t’u përmirësoheshin gjërat dhe persekutimet të binin nga niveli. E njëjta gjë nuk vlente në ish Jugosllavinë ku persekutimet ndaj anëtarëve të familjes Boletini ishin të vazh-

dueshme në fakt mund të them që pas zgjimit të Shqipërisë në njohjen e figurës kombëtare të Isa Boletinit regjimi Jugosllav vetëm sa e shtoi edhe më tepër interesimin për familjen si dhe veprimtarinë e tyre. Kaluan dekada të tëra familja mbeti e ndarë dhe në pamundësi të takimit me njëri-tjetrin. Vetëm në vitin 1976 nënës sime Shehides iu lejua një udhëtim në Shqipëri për takimin me anëtarët e saj të familjes. Mirëpo edhe në atë udhëtim ajo do të përcillej gjatë gjithë kohës nga “distanca” nga ana e shërbimit sekret të Shqipërisë e me siguri edhe spiunëve Jugosllavë. Në vitin 1978 ne patëm një vizitë nga tezja jonë Ajete Boletini, ndërsa në vitin 1980 vizitën nga Djali i dajës tonë* (*Adem Boletinit ndaj të cilët u bë atentat nga ana e Komunistëve të Shqipërisë respektivisht nga ana e Vasil Shantos) Isa Boletini. Këto të gjithat ishin momente prekëse për familjen ne njiheshim si emra mirëpo kurrë nuk ishim takuar kështu që gjatë këtyre takimeve kishte emocione të shumta.Çfarë kujtoni nga rrëfimet e të tjerëve për Isa Boletinin?Kujtoj bisedën me tezen Ajete dhe me nënën time Shehiden të cilat e përshkruanin jetën në Boletin në kullat e babait të tyre. Për bukuritë dhe begatitë natyrore, për bujarinë dhe mikpritjen, traditat, zakonet, burrërinë, besën dhe fjalën e Shqiptarit. Njëra nga bisedat ishte në lidhje me kohën kur Isa Boletini kishte qenë në internim në Pallatin e Sulltanit në Stamboll per tri vite rresht. Isai kishte rënë dakord që të shkonte në atë internim mirëpo vetem me kushtin që Perandoria Osmane mos të lejonte instalimin e Konsullatës Ruse në Mitrovicë. Isai vetem se kishte përzënë Konsullin e parë të dërguar nga ana e Rusisë Cariste gjë që i kishte shkaktuar shumë probleme Perandorisë Osmane në raport me Rusinë Cariste. Kjo ishte në një mënyrë zgjidhje për të zbutur zemërimin e Rusisë me veprimet e Isa Boletinit në Mitrovicë me Konsullin e parë Rus. Isa kishte lënë pas vehtes në Boletin edhe kalin e tij të bardhë – Gjogun i cili prej momentit që Isa kishte lëshuar Kosovën dhe ishte internuar në Turqi ishte bërë nja kalë i pa-përdorshëm dhe i pa-ndëgjueshëm për anëtarët e tjerë të familjes. Edhe nëna edhe tezja e kujtonin shumë mirë Gjogun dhe sjelljet e tij si dhe madhështinë e atij kali fisnik. Pas tri vitesh kur Isa i dërgoi fjalë Sulltanit se do të kthehej për në Kosovë dhe se vetëm të vdekur mund ta ndalnin, Sulltani vihet para një akti të kryer dhe nuk pati zgjidhje tjetëer përvec se ta lironte Isën që të kthehej për në Kosovë. Me të ndëgjuar për lirimin e tij Isës i ishte bërë një pritje madhështore nga njerëzit, bashkëluftarët dhe qytetarët e shumtë që kishin ardhur nga Mitrovica si dhe viset e ndry-

shme mbarëshqiptare për te pritur Isën në Stacionin e trenit në Shkup ku Isa do të vinte nga Selaniku. Djali i vëllaut të Isës Tafil Boletini – Axhoku kishte qenë përkrah Isës gjatë gjithë kohës, ai gjithashtu kishte shkruar shumë në lidhje me të qenurit “Pranë Isa Boletinit” që titullohet edhe vepra e tij. Dikush nga nipat e tjerë të Isës kishte sjellë me vehte edhe Gjogun në stacionin e trenit dhe në momentin kur treni është ndalur Gjogu kishte filluar që te hingërlliste të shqelmonte dhe njerëzit të cilët e dinin atë kalë nuk e kishin parë kurrë ashtu të shqetësuar në atë masë dhe nuk kishte kush se si ta frenonte dhe ta vente nën kontroll Gjogun. Në atë moment Isa zbret nga treni dhe e sheh gjith popullin aty të mbledhur për arritjen e tij mirëpo zhurma e cila vinte nga anash trenit kishte qenë e pamundur mos të vërehej. Isa e dallon kalin e tij Gjogun dhe e thërret me zë shumë të lartë “GJOG, GJOG urt”, kjo kishte qenë e tëra që Isa i kishte thënë atij kali dhe ai ishte zbutur dhe ishte afruar te Isa i cili më pas edhe e shalon gjë që Gjogu nuk e kishte lejuar askend për tri vitet të cilat Isa i kishte kaluar në Pallatin e Sulltanit në internim. Nëna dhe tezja i’u referuan kësaj si” babi i jonë e kishte atë orën” që d.m.th që vet paraqitja e tij nuk ishte vetëm paraqitje e një njeriu të rëndomtë mirëpo ishte paraqitje që lente mbresa edhe tek njerëzit e edhe kafshët. Po Londra si është në kujtimet tuaja në lidhje me Isa Boletinin?Isa Boletini gjithashtu la mbresat e tij edhe në Londër gjatë vizitës së Delegacionit Shqiptar me rastin e Kongresit të Londrës të vitit 1913. Mirëpo unë kësaj radhe nuk do ti ngarkoj edhe lexuesit e juaj në lidhje me atë ngjarje, sepse mendoj që te gjithë janë në dijeni të atyre ngjarjeve që ndërlidhen me Isa Boletinin dhe rastin që ndodhi në Ministrinë e Mbrojtjes së Britanisë së Madhe. Fati i jetës është interesant bëhen 16 vite qysh se unë erdha në Londër tu ribashkohesha fëmijeve të mi e gjithashtu në qytetin i cili në muzeun e tij kombëtar mban portretin e gjyshit tim Isa Boletini “Burri me qeleshe të bardhë”. Info rreth fotos:Fotografia e Isa Boletinit është e bërë në Durrës nga ana e Kolonel Thomson-it i cili ishte i angazhuar në formimin e Xhandarmërisë së parë Shqiptare dhe në foto është mbishkrimi “me nder e conj Isa Bey Boletini – Thomson”. Origjinale i kësaj fotoje ka qenë pronësi e nënës sime dhe gjithmonë ka qëndruar e varur në murin e shtëpisë sonë, më vonë shtëpisë së vëllaut tim të ndjetë Remziut. Origjinali i kësaj fotoje është në bardh e zi ndërsa kjo foto është e përpunuar nga origjinali në një laborator të fotografisë në Vienë nga ana e nipit të Isa Boletinit, Adrian Boletini. Intervistoi dhe përgatiti Fatmir Terziu


19

Britania e Madhe dhe Europa “Wall Street Journal” Në vitin 1952, sekretari i atëhershëm amerikan i shtetit, Din Eçëson, tha se “Britania e ka humbur një perandori, por ka dështuar në gjetjen e një roli”. Fatkeqësisht për Britaninë, ajo vendosi të heqë dorë nga lidhjet e saj të gjata globale, kulturore, juridike dhe filozofike në Amerikën e Veriut dhe kërkoi atë rol në Evropë. Pavarësisht afërsisë gjeografike me Britaninë, kontinenti, megjithatë, është shtëpi për një mori të kulturave, sistemeve ligjore dhe filozofive qeverisëse, shumë të ndryshme nga ato të Britanisë, që tradicionalisht njihet si liberale. Tani, si rezultat i qëndrimit të fundit të kryeministrit Dejvid Kameron në samitin e Bashkimit Evropian, Britania dhe Evropa janë në udhëkryq. Amerika mund ta ndihmojë Britaninë që ajo ta bëjë zgjidhjen e duhur, në të mirën dhe përfitimin e të dyja vendeve. Presidenti francez, Nikolas Sarkozi, përmblodhi suksesshëm rezultatet e samitit të këtij muaji. Ai i tha gazetës “Le monde” se tani ekzistojnë dy Evropa; njëra që dëshiron më shumë solidaritet ndërmjet anëtarëve të saj dhe sundimit të legjislativit, si dhe tjetra që

EardhmjaeBritanisë lidhetmeAmerikën lidhet me logjikën e tregut të vetëm. Evropa e rregulloreve dëshiron të shtyjë përpara me një integrim më të thellë, rregulla më të rrepta buxhetore, si dhe një tranzicion më larg nga demokracia e shtet-kombeve. Problemi është se askush nuk i ka pyetur njerëzit e Evropës nëse ata e duan një gjë të tillë. Nacionalizmi është në rritje. Rregullat buxhetore janë injoruar në mënyrë flagrante në të kaluarën dhe plani franko-gjerman nuk ka të bëjë me ballafaqimin me problemet strukturore të euros, të cilat i bëjnë vendet e Evropës Jugore jokonkurruese. Është më se e qartë për shumë të

huaj se Eurozona vazhdon të përballet me probleme. Agjencitë e vlerësimeve nuk janë të impresionuara dhe uljet e shumicës së anëtarëve të Eurozonës dhe bankave të tyre mund të ngjajnë tani më shumë se kurrë më parë. Kjo nënkupton se zoti Kameron kishte dy zgjidhje: të kapej për fijen e shpëtimit, apo të fundosej bashkë me të tjerët. Ndoshta pjesa më interesante rreth vendimit të z.Kameron është mënyra se

si ai e mori atë. Është tashmë e qartë se ai kishte bërë përpjekje - ashtu siç u kishte premtuar votuesve britanikë - për t’i rikthyer fuqitë larg nga Brukseli. Kjo përpjekje ishte kundërshtuar me disa paragjykime. Duke pasur parasysh armiqësinë tanimë evidente të Bashkimit Evropian ndaj Britanisë, çdo përpjekje e mëtejme në rikthim do të jetë gjë e dështuar. Implikimet janë të konsiderueshme.

Europa nuk është si Amerika Nga Martin Feldstein Europa sot përballet me pasojat e pashmangshme negative të imponimit të valutës së përbashkët, në një grumbull shtetesh heterogjene. Mirëpo, kriza e buxhetit në Greqi dhe rreziku i përhapjes së saj në Itali dhe në Spanjë janë vetëm një pjesë e problemit të shkaktuar nga valuta unike. Brishtësia e bankave më të mëdha europiane, shkallët e larta të papunësisë dhe pabarazia e madhe tregtare ndëreuropiane (suficiti aktual 200 miliardë dollarësh i Gjermanisë karshi deficitit të kombinuar 300 miliardë dollarësh në pjesën e mbetur të Eurozonës) janë po ashtu reflektim i përdorimit të euros. Politikanët europianë, të cilët insistuan në prezantimin e euros në vitin 1999, injoruan paralajmërimet e ekonomistëve që parashikuan se valuta e përbashkët për të gjithë Europën do të krijonte probleme serioze. Mbrojtësit e euros ishin të përqendruar në qëllimin e integrimit politik europian dhe e konsideruan valutën unike si një pjesë të procesit të krijimit të ndjenjës së komunitetit politik në Europë. Ata siguruan mbështetjen popullore me sloganin: “Një treg, një valutë”, duke insistuar se zona e tregtisë së lirë, e krijuar nga Bashkimi Europian, do të korrte sukses vetëm me një valutë unike. As historia e as logjika ekonomike nuk e mbështesnin këtë qëndrim. Në të vërtetë, tregtia e BE-së funksionon mirë, me gjithë faktin se vetëm 17 nga 27 anëtarët e bllokut e shfrytëzojnë euron. Mirëpo, argumenti kyç i para-

qitur nga zyrtarët europianë dhe mbrojtësit e tjerë të euros ishte se pasi valuta unike funksionon mirë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, atëherë do të duhej të funksiononte mirë edhe në Europë. Mbi të gjitha, të dyja janë ekonomi të mëdha, kontinentale dhe të ndryshme. Mirëpo, ky argument anashkaloi tri dallime të rëndësishme ndërmjet SHBA-së dhe Europës. E para, SHBA-ja faktikisht është një treg i vetëm pune, me punëtorët që lëvizin nga rajoni me papunësi të lartë dhe në rritje në vendet ku kushtet e punësimit janë më të bollshme. Në Europë, tregjet kombëtare të punës faktikisht janë të ndara me kufij të gjuhës, kulturës, fesë, anëtarësim në Union dhe sisteme të sigurimeve sociale. Për të qenë të sigurt, disa punëtorë në Europë emigrojnë. Në mungesë të shkallës së lartë të mobilizimit që vihet re në SHBA, sidoqoftë, shkalla e përgjithshme e papunësisë mund të ulet vetëm në rast se shtetet me shifër të lartë papunësie

arrijnë të zbusin politikat monetare, një opsion ky që pamundësohet nga valuta unike. Dallimi i dytë i rëndësishëm është se SHBA-ja ka një sistem të centralizuar fiskal. Individët dhe bizneset paguajnë shumicën e tatimeve të tyre në Qeverinë federale në Uashington, e jo në shtetet e tyre (apo tek autoritetet lokale). Kur aktiviteti ekonomik i një shteti amerikan pëson ngadalësim relativ krahasuar me pjesën tjetër të shtetit, tatimet që individët dhe bizneset e tij paguajnë në qeverinë federale bien, ndërsa fondet që i merr nga qeveria federale (për përfitime të të papunëve dhe për programet e tjera të transferimit) rriten. Në vija të trasha, çdo dollar i humbur nga GDP-ja në shtetet si Massachusetts apo Ohio shkakton ndryshime në taksat dhe transferimet që kompensojnë rreth 40 centët e kësaj rënieje, duke ofruar një stimulim të qëndrueshëm fiskal. Një kompensim i krahasueshëm nuk ekziston në Eu-

ropë, ku taksat pothuajse ekskluzivisht u paguhen dhe transferimet pranohen nga qeveritë kombëtare. Traktati Masstricht i BE-së ua rezervon në mënyrë speciale këtë autoritet të taksave-dhetransferimeve shteteve anëtare, një reflektim ky i mosgatishmërisë së europianëve për të transferuar fonde për popujt e shteteve të tjera, ashtu siç amerikanët janë të gatshëm të bëjnë për popujt e shteteve të ndryshme. Dallimi i tretë i rëndësishëm është se të gjitha shteteve amerikane u kërkohet me Kushtetuta që të balancojnë buxhetet e tyre operuese vjetore. Ndërsa fondet “e ditës me shi”, të cilat akumulohen në vitet e bumit, përdoren për të trajtuar shkurtimet e përkohshme të të ardhurave, huatë e “përgjithshme obligative” të shteteve që kufizohen në projekte kapitale, si rrugët dhe shkollat. Madje edhe një shtet si Kalifornia, i cili shihet nga shumëkush si fëmija i shthurjes fiskale, sot ka një deficit vjetor buxhetor prej diç mbi 1 për qind të GDP-së dhe një borxh të përgjithshëm obligativ prej 4 përqindësh të GDP-së. ( Këto kufizime të deficiteve buxhetore në nivel shtetëror paraqesin një ndërlidhje të logjikshme të faktit se shtetet amerikane nuk mund të krijojnë para për të mbushur boshllëqet fiskale. Këto rregulla kushtetuese parandalojnë atë lloj deficiti dhe problemesh me borxhe që kanë pushtuar Eurozonën, ku tregjet kapitale injorojnë pamundësinë e shteteve individuale për pavarësi monetare. Asnjë prej këtyre shembujve të ekonomisë ameri-

kane nuk do të vlente në Europë, edhe në rast se Eurozona evoluon në një union më eksplicit politik. Edhe pse forma e unionit politik e prirë nga Gjermania dhe shtetet e tjera mbetet e paqartë, ajo nuk do të përfshinte centralizimin e mbledhjes së të ardhurave, si në SHBA, për shkak se kështu do t’u shkaktohet një barrë edhe më e madhe taksapaguesve gjermanë për të financuar problemet qeveritare në shtetet e tjera. E as unioni politik nuk do të shtonte mobilitetin e punës përbrenda Eurozonës, që të tejkalonte problemet e shkaktuara nga imponimi i një politike të përbashkët valutore në shtetet me kushtet e ndryshme ciklike apo të përmirësonte performancën tregtare të shteteve që nuk mund të zhvlerësojnë normat e tyre të këmbimit për të rikthyer konkurrencën. Ndikimi më i mundshëm i forcimit të unionit politik në Eurozonë do të ishte sikur Gjermanisë t’i jepej kompetenca për të kontrolluar buxhetet e shteteve të tjera dhe ajo e urdhërimit të ndryshimeve në tatimet dhe shpenzimet e tyre. Ky transferim zyrtar i sovranitetit vetëm sa do të rriste tensionet dhe konfliktet që tashmë ekzistojnë ndërmjet Gjermanisë dhe shteteve të tjera të BE-së. (Martin Feldstein, profesor i ekonomisë në Harvard, ishte shef i këshillit të këshilltarëve ekonomikë të ish-presidentit amerikan Ronald Reagan, dhe ishte shef i Byrosë Kombëtare për Hulumtime Ekonomike. Ky vështrim është shkruar ekskluzivisht për rrjetin e gazetarisë hulumtuese “Project Syndicate”).


20 Nga Roger Cohen (The Times) Londër - Mosbesimi britanik, për të mos e thënë anglez, se çfarë ndodh përtej kanalit gjithnjë ka qenë i pabazë. W. H. Auden, duke observuar një “kult të sallatave”, e tha me shkaka se “para shumë kohe” pjesa jugore e Anglisë i ngjante “Continongut”. Matanë detit, në një kontinent mosbesues, shtrihen toka të kushtetutave, kodeve ligjore napoleonike, ushtrive të mposhtura, lirive të papërsosura dhe rabinëve. Natyrisht se Auden po shkruante përpara lindjes së euroskeptikëve konservatorë, të cilët rritën ndikimin në një shtet pasperandorak. Kjo mostër e epërsisë është reflektuar në veton e kryeministrit Davi Cameron ndryshimeve të Traktatit të Bashkimit Evropian për ta mbrojtur euron nëpërmjet bashkëpunimit më të madh fiskal dhe sanksioneve më të serta ndaj vendeve që kalojnë gjendje të ngjashme me atë të Greqisë. Euroskeptikët duan më shumë pak Evropë, e jo më shumë. Në kohën kur ishin “më të bashkuar se kurrë”, ata e duan Evropën më pak se kurrë, dhe po të jetë e mundshme, një zgjidhje tjetër. Në rrahjen e “orës së fundit” të saj ose të tij – më shumë duket se të tij – duket se ndihet një kundërshtim ndaj kontinentit të vjetër. Dhe vetëm tani objekt rezistence është Frau Merkel e Gjermanisë. Ose kështu së paku mendojnë konservativët. Që nga Jo-ja e Cameronit, është folur shumë për kthimin e “shpirtit konfrontues”. Krijimi i iluzioneve është diçka që u takon shteteve imperialiste që e rrejnë veten duke u shmangur nga realiteti. Madje Cameroni ka lozur kartën e gabuar pa pasur partnerë dhe përgatitje. Ai nuk ishte fort i vendosur në marrjen e koncesioneve për industrinë financiare londineze, e cila ishte pjesë e krizës së vitit 2008. Kjo qasje politikisht ishte e pavend – në vend se të luftonte shpirtin e Normandisë, ai zgjodhi hipokrizinë e pretendimit se është gjigant përtej detit. Madje edhe po të mos ishin zgjedhjet presidenciale vetëm pesë muaj larg, presidenti francez, Nicolas Sarkozy, do të përpiqej ta shmangte shtrëngimin e dorës së Cameronit. E kur dihet se ishte një moment i mirë për ta anashkaluar politikanit albion, Sarkozy nuk lejoi t’i shkonte rasti huq. Dhe natyrisht “The Sun”, e cila e teproi me qasjen ndaj francezëve dhe gjermanëve, ia priti presidentit Sarko: “Kush mendon se është BE-ja?” Pas disa kritikash dhe kundërkritikash, zëvendëskryeministri Nick Clegg (mos ma merrni për të keq), ia doli të shkonte përtej këtij teatri në një reflektim më strategjik. Duke u deklaruar thellësisht “i dëshpëruar” me vendimin e Cameronit, ai tha: “Nuk ka asnjë lidhje me shpirtin luftarak të sillesh diku në mes të Atlantikut, të mos

Ekonomia Globale mbahesh me Evropën, e të mos merresh seriozisht as nga Washingtoni”. Nuk ka një strategji euroskeptike, por më shumë duket si një qëllim përfitues politik afatshkurtër. Për një kohë të gjatë, zgjerimi i pasluftës së ftohtë të Evropës me 27 anëtarë hoqi nevojën për thellim bashkëpunimi. Kjo i shkonte për shtati Britanisë, e cila kurrë nuk ishte e interesuar për unionin politik, por shihte një përparësi në tregun evropian pa kufij. Tani kriza e euros ka treguar se ka nevojë për një shtytje federative për shtyllën e nevojshme politike valutës së përbashkët. Duke qenë kështu, kjo po ashtu e ka ekspozuar ambivalencën britanike që dy herë e kishte detyruar De Gaulle t’i thoshte “Non” anëtarësimit të Britanisë së Madhe. Mirë e ka thënë Warren Buffett: “Vetëm kur të hiqen rripat merret vesh se kush po lahet lakuriq”. Atlantiku i mesëm, në kohën kur Amerika po shkon nga Azia, mund të jetë një vend i vetmuar për Britaninë, ekonomia e së cilës me të madhe është e varur nga eurozona. Natyrisht se pakti fiskal që e refuzoi Britania, ka shumë punë për t’u kthyer prej fjalëve në vepër - dhe nëse Mario Draghi, president i Bankës Qendrore Evropiane, refuzon të garantojë likuiditet për t’i ruajtur bondet evropiane dhe tregjet financiare të funksionojnë, atëherë gjërat nuk do të shkojnë si duhet derisa të nisë zbatimi i re-

Farsa britanike

e euros formës monetare. Megjithatë shumëçka është arritur. Mjegulla është larguar. Pakti i propozuar përfaqëson një nevojë të jashtëzakonshme ndryshimi, nëse nuk është më e mira: se euroja ishte në një moment jetik dhe se e kishte të domosdoshme integrimin politik dhe ekonomik me qëllim që të mbahet në këmbë të veta si valutë. Çdo përafrim i unionit çon në këtë drejtim. Me një qasje më të rafinuar dhe më delikate, Britania do të mund ta shoqëronte këtë proces, pa përshtatur euron. Në vend të kësaj, zgjodhi të izolohej. Mbase nuk është rastësi se vetoja e Cameronit ndodhi në të njëjtën kohë kur një deputet

konservator britanik, Aidan Burley, ishte në një ndejë në Val Thorens – një vend i bukur malor francez me një emër që tingëllon si gjerman – ku së bashku me shumë pjesëmarrës të tjerë ishin veshur me uniforma naziste dhe po bënin përshëndetje hitleriane në një atmosferë hareje. Burley, i cili u detyrua të kërko-nte falje, pagoi faturën për festën. Liria dhe pavarësia e sfiduar britanike janë gjëra që janë dëshmuar gjatë gjithë kohës. Ama puna është se euroskeptikët e fshehur prapa vetos së Cameronit në Bruksel festuan sa për poza. Nostalgjia e tyre për madhështinë e Britanisë së Madhe shpesh-

herë nuk është asgjë më shumë sesa trumbetim i një grumbulli snobësh që duket se kanë kaluar kohë të vështirë duke frenuar fashizmin e tyre të brendshëm. Marksi e kishte kuptuar se historia përsëritet, fillimisht si tragjedi, pastaj si farsë. Të dalë një kryeministër britanik dhe të thotë se do t’u dalë krah gjermanëve në shpëtimin e euros vetëm nëse City e Londrës përjashtohet nga një taksë e transaksioneve financiare, derisa një deputet konservator vishet me uniforma naziste e një tjetër konservator vlerëson se Cameron e ka “luajtur qorrin”, s’ka si të jetë ndryshe, përveçse farsë.

Pesë idetë që nuk patën sukses në 2011-n Nga Moises Naim* Sa shumë ngjarje kanë ndodhur në vitin 2011. Përmbledhja me ngjarjet e këtij viti me siguri do të jetë e gjatë dhe interesante. Në këtë artikull nuk do të merrem me historitë lajm më kryesore të këtij viti, por do të fokusohem në pesë idetë që nuk patën sukses këtë vit. E para: Toleranca ndaj pabarazisë. Pabarazia ekonomike dhe padrejtësia shoqërore kanë ekzistuar gjithmonë dhe nuk pritet të shkojnë drejt zhdukjes për një kohë të gjatë. Por në 2011-ën, ideja se ato janë të pashmangshme dhe duhet të pranohen, u kritikua mjaft. Kriza ekonomike në Europë dhe në Shtetet e Bashkuara nxori në pah diçka që ne tashmë e dinim, por që nuk kishte fituar vëmendjen politike që pati këtë vit: më pak (njerëz) kanë më shumë, dhe më shumë kanë shumë pak. Nuk ka asgjë të re në këtë, por tani, statistikat dhe realiteti i pabarazisë ekonomike janë në mendjet e të gjithëve. Dhe, kur risjellim në mendje vdekjen aq brutale të Mohamed Bouazizi, shitësit të ri të frutave që i vuri zjarrin vetes në një qytet të vogël në Tunizi, zemërimi ynë nuk është më vetëm për pabarazinë ekonomike, por edhe për padrejtësitë dhe mungesën e dinjitetit. Miliona njerëz në të gjithë botën arabe dolën në rrugë dhe përmbysën diktatorët, duke refuzuar të pranojnë idenë se e ardhmja e tyre do të ishte si e kaluara e tyre. Pabarazia dhe padrejtësia nuk do të zhduken, por në vitin 2011 u bë akoma më e vështirë mbrojtja e tyre. E dyta: respekti për politikanët, ekspertët dhe të pasurit. Ky ishte një vit i keq për ata që morën pushtetin nga votuesit, për të diturit dhe për paranë. Këtë vit mësuam se shumë nga drejtuesit tanë politikë nuk e kanë as fuqinë ose aftësinë për të marrë ven-

dime themelore, mësuam se secili ekonomist ka një shpjegim dhe zgjidhje të ndryshme në lidhje me krizën dhe mësuam gjithashtu se shumë nga të pasurit (individë apo kompani) që kontribuuan në krijimin e situatës së tanishme po përjetojnë shkurtime të mëdha si pasojë e veprimeve të tyre. Në vitin 2011, autoriteti i qeverive, ekspertët dhe liderët e biznesit u goditën rëndë. Ne nuk kemi më besim tek ta. Dhe çdo autoritet varet nga legjitimitet dhe besueshmëria. E treta: e pasuksesshme qe edhe ideja se papajtueshmëria e opozitës është një politikë e mirë. Paaftësia e republikanëve dhe demokratëve në Shtetet e Bashkuara për të rënë dakord mbi çështjet jetike të vendit është ndoshta shembulli më famëkeq i këtij vitit që po lëmë pas. Po ashtu edhe kriza europiane u përkeqësua si rezultat i paaftësisë së politikanëve për të vepruar. Konfrontimi paralizues midis qeverisë dhe opozitës në Itali, Spanjë dhe Belgjikë nuk kishte asgjë ndryshe nga ai që ne shohim në Shtetet e Bashkuara. Bllokimi politik mori një rrugë globale në 2011-ën. Nga Tajlanda në Japoni, nga Pakistani në Afrikën e Jugut polarizimi politik u shndërrua në paralizë qeveritare. Ideja se interesat kombëtare duhet të vendosen mbi ambiciet elektorale ka qenë jashtë “mode” për disa kohë. Në 2011 kjo tendencë u thellua dhe u përhap anembanë. E katërta: planeti ndodhet përballë një emergjence klimaterike. Ideja se duhet të veprojmë tani dhe pa mëdyshje për të ngadalësuar ngrohjen globale nuk ka qenë ndër të parat në listë në axhendën e botës për këtë vit. Vëmendja ka qenë e zhvendosur tek kriza ekonomike, borxhi, papunësia, përpjekjet e dështuara në mënyrë të përsëritur për të zgjidhur krizën, tek vrasja e Bin Ladenit, Pranvera Arabe dhe shumë ngjarje të tjera. Në mënyrë të pashmangshme,

megjithatë, “shëndeti” i botës po pëson një rënie të rrëmbyer: të dhënat më të fundit, të sakta dhe të padiskutueshme, tregojnë se temperatura mesatare në sipërfaqen e planetit është rritur me 1 º C në vetëm 50 vjet. Kjo rritje është më e shpejtë se ajo që kishte supozuar komuniteti shkencor. Por idesë se duhet të bëjmë menjëherë diçka në lidhje me këtë çështje, nuk i është kushtuar shumë vëmendje këtë vit. E pesta: është më mirë të mos ketë armë bërthamore. Në 2011, tiranët e botës i kushtuan vëmendje fatit të Muamar Gedafit dhe mbijetesës së vazhdueshme të homologut të tij aziatik, të Koresë së Veriut, Kim Jong-Il. I pari mori një vendim kundër ndërtimit të një arsenali bërthamor ndërsa i dyti vazhdon të ndërtojë raketa bërthamore edhe pse popullsia e tij është duke vdekur nga uria. Nëse më parë ishte thjesht një dyshim, fundi i Gadafit vërtetoi se mbijetesa e një diktatori varet nga armët bërthamore për të mbrojtur veten kundër të huajve të cilët mund të ndërhyjnë dhe nga një ushtri e gatshme e tij për të luftuar kundër popullit të tij kur atyre t’u hipi tërbimi. Sigurisht kjo është një listë jo e plotë. Ka edhe shumë ide të tjera që nuk rezultuan të suksesshme në 2011-ën. Ky nuk qe një vit i mirë për Al Qaedën si një ide, apo për Socializmin e shekullit XXI të Hugo Chavezit. Nocioni se ndalimi absolut është qasja më e duhur ndaj drogave apo që “Tea Party” do të bëhet forca dominuese në politikën Amerikane e ka humbur “sharmin” si dhe mbështetësit e tij. Dhe ka më shumë akoma. Po cilat janë ato? *Moises Naim është një publicist me famë botërore, ish-Drejtor i “Foreign Policy”. Marrë nga Moisesnaim.com


21

Sport Përgatiti: Arjan Koçi Në vitin kalendarik që do të lëmë pas katalanasit kanë qenë ekipi më i fortë i planetit, ndërsa Uruguaj theu hegjemoninë e Brazilit dhe Argjentinës në Amerikën Latine. Ryshfetet kanë bërë “pis” korridoret e FIFA-s dhe figura e presidentit Blater është njollosur kur Rusia dhe Katari fituan të drejtën për organizimin e botërorëve pas “Brazil 2014” Futbolli në vitin 2011 u dominua nga ngjarjet jashtë fushës dhe jo nga ato në fushën e gjelbër. Barcelona dhe Lionel Mesi vazhduan të dhurojnë disa prej performancave më të bukura në historinë e futbollit, kurse Uruguaj la në hije Brazilin dhe Argjentinën në majën e futbollit të Amerikës së Jugut. Por lajmet kryesore të futbollit u përqendruan në akuzat për korrupsion dhe ryshfete ndaj FIFA-s. Organizmi i futbollit botëror u sulmua nga akuza të rënda, ndërkohë që manovrat e prapaskenave dolën në dritë të diellit pas vendimit të FIFA-s në vitin 2010 për t’i dhënë të drejtën e organizmit të Kupës së Botës vendeve si Rusia dhe Katari. Sep Blater u rizgjodh si president i pakundërshtuar i FIFA-s, por u desh të vinte fundi i këtij viti që Blater të paralajmëronte reformat e shumëpritura. Pozicioni i Blaterit në krye të FIFAs u sigurua pasi rivali i tij i vetëm për presidencën, Muhamed bin Hamam i Katarit, u detyrua të tërhiqej nga zgjedhjet e qershorit për shkak të akuzave për korrupsion dhe më pas u pezullua përjetësisht për të drejtuar organizma të futbollit. Blater më pas ka deklaruar se Komiteti i Pavarur i Qeverisjes mund të shqyrtojë çështje të ndryshme, përfshirë dhënien e të drejtës së organizmit të Kupës së Botës Rusisë në vitin 2018 dhe Katari në vitin 2022. Edhe çështja e para 10 viteve për ryshfetet që solli dorëheqjen e ish-Presidentit të FIFA-s, Zhoao Havelanzh nga IOC do të mund të rigjykohet. Havelanzhi 95-vjeçar, mentor dhe paraardhës i Blaterit, iu bashkua IOC në vitin 1963 dhe ishte anëtari i saj më i vjetër. Ai dha dorëheqjen në muajin dhjetor, disa ditë përpara se të përballej me një pezullim të mundshëm për marrjen e 1 milionë dollarëve si rryshet nga marrëveshjet e marketingut të Kupës së Botës kur ishte president i FIFA-s. IOC e mbylli hetimin e vet pas dorëheqjes së Havelanzhit. Emërimi i një profesori të Universitetit të Bazelit, i cili ka qenë në ekipin që bëri një hetim të pavarur për korrupsionin e dyshuar në programin naftë për ushqim të Irakut, si udhëheqës i reformave i jep besueshmëri komitetit të Blaterit. Por mbetet për t’u parë nëse ky organizëm i kritikuar gjërësisht për mungesë transparence dhe llogaridhënieje do të jetë i gatshëm të bindet për nevojën e ndryshimeve rrënjësore. Blater u detyrua të kërkonte ndjesë në muajin nëntor pasi shkaktoi zemërimin e lojtarëve, zyrtarëve dhe të sponsorëve pasi tha se incidentet raciale mes lojtarëve mund të mbylleshin me një shtrëngim duarsh në fund të ndeshjes. Çështja e racizmit ka dalë në sipërfaqe disa herë gjatë këtij viti. Kapiteni i Anglisë, Xhon Terri dhe sulmuesi uruguajan Luis Suarez janë të dy të akuzuar për abuzim racial ndaj kundërshtarëve, kurse trajneri i Francës, Lorent Blank, për pak sa nuk dha dorëheqje pas një polemike për kuotat e lojtarëve në qendrat stërvitore. Blank e pranoi se gjuha e tij e ashpër në komunikimin me kolegët e Federatës Franceze të Futbollit ishte e

Viti2011ishteiBarcelonës, Uruguajit dhe “kthetrave” të korrupsionit

KURIOZITETE 98943 spektatorë kanë parë Meksikën të mundë Uruguajin 20 në finalen e Kupës së Botës U-17 në korrik në “Azteka”, duke dhuruar edhe momentin më kulmor për një turne që pati 1,002,314 spekatorë në stadiume

gabuar, por debati ishte në lidhje me përfshirjen e lojtarëve afrikanë që kanë dyshtetësi. Blank doli i pafajshëm nga akuzat për diskriminim nga FFF-ja. Një tjetër sfidë me të cilën përballet Blater dhe FIFA është gjendja e përgatitjeve të Brazilit për të organizuar Kupën e Botës 2014, ku korrupsioni, përplasjet e brendshme dhe mungesa e progresit janë problemet kryesore. Drejtuesi i komitetit organizator, Rikardo Teikseira, i lidhur me skandalin e korrupsionit të ISL-së, që fundosi Havelanzhin, është i përfshirë në akuzat për rryshfet dhe pastrim parash, nga të cilat dha dorëheqjen Ministri i Sporteve, Orlando Silva. Qeveria e Brazilit ende nuk ka kaluar në Parlament ligjet e nevojshme për organizimin e turneut dhe për të shpejtuar punimet për stadiumet. “Komiteti Ekzekutiv është i shqetësuar për këtë”, ka thënë Blater. “Unë do ta çoj Kupën e Botës në një nivel presidencial dhe në muajt e parë të vitit 2012 do të shkoj të takoj presidentin e Brazilit”, ka thënë Blater. Si një shenjë e rritjes së tensioneve ndërmjet fraksioneve të ndryshme, Teikseira injoroi Pelenë nga hedhja e shortit për Botërorin 2014 në Rio në korrik, por presidenti i vendit, Dilma Rusef, e emëroi legjendën e futbollit brazilian si ambasador të qeverisë për Kupën e Botës 2014. Futbolli brazilian u godit nga disa ngjarje në vitin 2011, ku veçohet vdekja e të famshmit Sokrates, i cili njihej edhe si një alkoolist i pandreqshëm. Një tjetër goditje për futbollin brazilian ishte shpartallimi i Santosit 4-0 në finalen e Botërorit të Klubeve nga Barcelona. Brazili kishte dështuar më parë të linte përshtypje në Kupën e Amerikës përpara se të humbte katër penallti në eliminimin 2-0 nga Paraguaj. Nëse mund të shërbente si ngush-

ëllim, Argjentina rivale u eliminua në të njëjtën fazë të kompeticionit po me penallti nga Uruguaj, që u shpall kampion më vonë. Me Diego Forlan dhe Suarez në sulm, Uruguaj përfitoi nga ecuria e mirë në Botërorin 2010 – ku shkoi deri në gjysmëfinale – dhe mposhti edhe Paraguajin 3-0 në finale duke fituar turneun e parë kontinental që prej vitit 1995. Por nuk pati diçka të tillë në Europë, ku Spanja është ende skuadra më e fortë. Me yjet e Spanjës në skuadër, si Ksavi Hernandez, Andres Injesta, David Vila dhe Serxhio Buskets, Barcelona dominoi skenën e klubeve me titullin e tretë radhazi në Spanjë, me titullin e tretë të Ligës së Kampionëve në gjashtë vite dhe me trofeun e 13-të të trajnerit Pep Guardiola në 3 vjet e gjysmë të drejtimit të tij të këtij klubi. Siç pritej, lojtari më i mirë i Barcelonës nuk ishte spanjoll. Mesi vazhdoi të krijojë paralele me të madhin Diego Maradona falë dribilimeve të tij të pandalshme, me golat e shumtë dhe me lojën plot imagjinatë. Argjentinasi e mbylli sezonin 2010-11 me 53 gola në të gjitha kompeticionet – përfshirë një gol në finalen e Ligës së Kampionëve kundër Mançester Junajtid (3-1). Ai është thuajse i sigurt se do të fitojë për të tretin vit radhazi çmimin e “Topit të Artë” nga FIFA. “Ne kemi lojtarë shumë të mirë në skuadër, por Mesi bën diferencën”, ka thënë Guardiola. “Ne mund të konkurrojmë, por pa të nuk do të kishim atë epërsi kualitative që kemi falë tij.” Në ngjarjet e tjera, Samoa Amerikane fitoi ndeshjen e parë në historinë e saj, Koreja e Veriut u përjashtua nga Kupa e Botës për Femra pasi pesë lojtare rezultuan pozitive për steroidë në kompeticionin e këtij viti, më shumë se 100 lojtarë Under-17 në Kupën e Botës në Meksikë u testuan pozitiv për klenbuterol pasi kishin ngrënë mish në

178 ndeshje me përfaqësuesen, më e fundit ajo në humbjen 2-0 të muajit që shkoi kundër Brazilit, e kanë bërë Ahmed Hasan të Egjiptit lojtarin me më shumë ndeshje me skuadrën përfaqësuese në historinë e futbollit. Lojtari 36-vjeçar, i cili debutoi në vitin 1995, kishte nevojë për një tjetër ndeshje me “Faraonët” për të thyer rekordin e portierit të Arabisë Saudite, Muhamed Al Deajea, i cili luajti për herë të fundit në vitin 2006 150 ndeshje në nëntë vite, një muaj, dhjetë ditë dhe katër klube të ndryshme: ky është rekordi i pabesueshëm i mospësimit të humbjeve në fushën e vet që mbahej nga Hoze Mourinjo, por që u thye në muajin prill. Manolo Presiado ia doli aty ku dështuan 107 trajnerë të ndryshëm, kur Sporting Gijoni i tij u bë skuadra e parë që prej Beira Mar në shkurt 2002 që i mori pikë në kampionat Mourinjos në fushën e tij 110 vite radhazi në kategorinë e parë të futbollit morën fund për River Plejtin në qershor. Skuadra gjigante e Buenos Airesit ra për herë të parë në kategorinë e dytë pas barazimit 1-1 kundër Belgranos – ndeshja e tyre e nëntë radhazi pa një fitore – që vulosi humbjen 3-1 si rezultat total për plejofin e Promocionit

restorantet lokale, kurse trajneri i Uellsit, Geri Spid, u gjet i vetëvrarë në shtëpinë e tij. Por një lajm i mirë për futbollin ishte suksesi i Japonisë në Botërorin e Femrave në Gjermani. Japonia ishte e shkatërruar nga një cunami dhe tërmeti, që la më shumë se 20 mijë njerëz të vdekur e të humbur, kurse lojtaret japoneze u betuan se do të frymëzonin atdheun e tyre me lojën në botëror. Ato arritën të shkonin deri në finale dhe madje mposhtën SHBA-të duke fituar 3-1 me penallti.


22

Artistë, këngëtarë shqiptarë

MUZIKA PJESË E PANDARË E IMJA Intervistë me këngëtaren e mirënjohur Rita Lulgjuraj Kush është Rita Lulgjuraj? Rita : Rita Lulgjuraj është një gjimnaziste e vitit të katërt “Vëllazërim Bashkim” Ulqin……. Qysh kur ka filluar Rita të merret me muzikë dhe kur është formuar grupi , na flisni diçka edhe për antarët e grupit,dhe kush jan ato? Rita: Kam filluar të merrem me muzikë që nga mosha 9 vjeçare ku regjistrova shkollën e ultë të muzikës-piano.Ishte iniciativë rinore e propozuar nga shokët e mi Arian Zati dhe Gazmir Truma të cilët punuan muzikën dhe tekstin për këngën “kurr se kam besu”, të cilët më ftuan dhe jam shumë mirënjohëse për ftesën. Aktivitetet ku keni marre pjese? Rita: Kam qenë pjesëmarrëse e korit të shkollës së muzikës si dhe korit të kishës.Poashtu kam marrë pjesë në festivalin për të rinj “Rinsong & dance contest “2010 ku ndame çmimin e parë unë dhe Aldin Zhygjeli.Pas fitores në Ulqin , më ftuan të marrë pjesë në festivalin ndërkombëtar I të rinjve “Maratona rinore” Durrës ,ku nxura vendin e tretë.Përpos muzikës kam shumë passion për recitim dhe dramë. Çfarë është muzika për ju? Rita: Shpeshherë jam në dilemë a jam un pjesë e muzikës apo ajo pjesë e imja. Thjesht është pjesë e pandarë e imja. Mendoni se bukuria është e rëndësishme për një këngëtare qe te eci përpara? Rita: Bukuria është një faktor I rëndësishëm që ndikon pozitivisht në karierë,por kvaliteti është ai që do të vlerësohet gjithmonë. Shumica e këngëtareve sot bëjnë kënge komerciale, ju cfarë mendoni për ketë linje te re qe ka hyre ne tregun muzikor? Rita: Muzika komerciale ka qenë, është dhe do të jetë, mirëpo në veshin e ndëgjuesit do të mbesë muzika e vlerësuar. Je penduar ndonjëherë për ketë rruge qe ke zgjedhur? Rita: Deri tani jo. Çfarë roli ka luajtur familja juaj ne karrierën tuaj si këngëtare? Rita: Familja ime tradicionalisht ka kënduar bukur, kështu që nuk më ka munguar mbështetja e tyre të merrem me muzikë. Kompozitoret me te cilët bashkëpunon? Rita: Janë disa të interesuar për ër momentin jam duke bashkëpunim,p bashkëpunuar me kompozitor-

Kam qenë pjesëmarrëse e korit të shkollës së muzikës si dhe korit të kishës. Po ashtu kam marrë pjesë në festivalin për të rinj “Rinsong & dance contest “2010 ku ndame çmimin e parë unë dhe Aldin Zhygjeli. Pas fitores në Ulqin , më ftuan të marrë pjesë në festivalin ndërkombëtar I të rinjve “Maratona rinore” Durrës, ku zura vendin e tretë. Përpos muzikës kam shumë passion për recitim dhe dramë.

in Gëzim Gjeka për një këngë të re. Kush kujdeset për look-un tuaj? Rita: Vet, shpeshherë më japin ide edhe shoqet e mia. Ku konsiston tematika e këngëve tuaja? Rita: Bota e të rinjve. Ku do te jete Rita pas 10 vjetësh. Do vazhdosh te jesh këngëtare edhe atëherë apo do te fokusohesh ne një profesion tjetër? Rita: Kam dëshirë të kryej studimet e pastaj jeta do të ma tregoj rrugën e mëtejshme. Cilat jane angazhimet aktuale te Ritës? Rita: Jam e angazhuar rreth provimeve të maturës, si dhe me ushtrime në solokëndim. Ndonjë album se shpejti single apo? Rita : Në të ardhmen pse jo. Për fund Rita ju falënderojmë për intervistën që dhuruat për lexuesit. Rita: Faleminderit! Jam mirënjohëse për intervistën.


23

Tema dhe Dimensione

Në Britani ka argumente të kundërta mbi Europën Nga Timothy Garton Ash Nëse gjen një pirun në rrugë, merre! Për 60 vjet, në marrëdhëniet e saj me Europën, Britania ka ndjekur këshillën e Yogi Berra-së. Në fund të vitit 2011, çështja është: A mund të vazhdojë të marrë të dyja rrugët në të njëjtën kohë - dhe nëse jo, cilën duhet të zgjedhë? Në debatin e sotëm britanik, ka një pakicë Euro-skeptik¸sh, pozicionimin e t¸ cilëve e respektoj edhe pse nuk pajtohem me mendimin e tyre, ka edhe një shumic¸ Euro-skeptik¸sh, pozicionimin e t¸ cilëve nuk mund ta respektoj, sepse është rrënjosur në vet¸-mashtrim dhe dinakëri. Pakicat thotë: Manovrimi i shpejtë i pavarësinë se Britanisë, sovranitetin dhe lirisë s¸ saj në një botë post-perëndimore ,t¸ shpejtë e gjithnjë n¸ ndryshim , është suprem për ne. Ne e pranojmë se duke qëndruar mënjanë nga rrjedhat e integrimit evropian, do të humbasin ndikimin ton¸ dhe do t¸ biem n¸ sytë e Uashingtonit dhe Pekinit. Ne gjithashtu pranojmë se ky qëndrim anglez drejt Bashkimit Evropian, mund të shpejtojë largimin e Skocisë nga bashkimi britanik. Por kjo është një çmim , q¸ jemi të gatshëm për ta paguar. Norvegjia , pa naftën ? Një Zvicër në det të hapur? Pse jo? Anglezët janë rezistues e t¸ rreptë, njerëz krijues, q¸ me siguri do të gjejnë një mënyrë për të negociuar” detet e lara” të shekullit të 21. Në të kundërt, shumica e Euroskeptik¸ve, të cilën e mbështet David Cameron ¸sht¸: Ne mund të kemi pjesën e tortës q¸ na takon . Edhe pse ne qëndrojmë t¸ mënjanuar nga projektet qendrore të integrimit evropian, ndikimi ynë ne Evropë dhe botë do të vi duke u zvogëluar . “Më

lejoni të them diçka në lidhje me ndikimin e Britanisë së Madhe në Evropë”, i tha ministri i ministri Henry Bellingham Dhomës s¸ Përfaqësuesve, gjatë javës se kaluar”. Vendimi ynë për të mos proceduar me një traktat në 27, nuk ka asnjë ndikim mbi statusin tonë në Bashkimin Evropian”. Kjo është qesharake. Çdo mace në Bruksel, çdo qen në Uashington, çdo panda në Pekin e di se nuk është aspak e

se nuk kishte asgjë “rezerve”, pra një raund t¸ vullnetit të mirë në tryezë, q¸ normalisht ekziston për t¸ ndihmuar një anëtar të rëndësishëm , i cili i adresohet një vështirësie t¸ brendshme politike. Si rezultat i vendimit t¸ Cameron-it për të marrë konservatorët nga Partia Popullore Evropiane (EPP) , ai nuk mundi t¸ ishte i pranishëm në një takim vendimtar t¸ udhëheqësve të PPE, duke përf-

tme për të ri-edukuar kushërinjtë” tanë amerikanë, n¸ lidhje me këtë mendim”. Kushëri Barack, kushërirë Hillary, ju keni qenë të paralajmëruar. Përgatituni për ri-edukim. Ky është vetëmashtrim i një qëllimi të lartë. Por le të jemi t¸ sinqertë. Për çdo vend anëtar t¸ BE-s¸, ekzistojnë disa humbje t¸ drejtash. Ju humbisni një pjes¸ t¸ të drejtave t¸ sovranitetit dhe pavarësisë tuaj. Si shpërblim , ju fitoni, in-

Nëse gjen një pirun në rrugë, merre! Për 60 vjet, në marrëdhëniet e saj me Europën, Britania ka ndjekur këshillën e Yogi Berra-së. Në fund të vitit 2011, çështja është: A mund të vazhdojë të marrë të dyja rrugët në të njëjtën kohë - dhe nëse jo, cilën duhet të zgjedhë?...

vërtetë . Ne fakt , vendimi u mor pikërisht për shkak se Britania kishte” pakësuar” rolin e saj në Evropë. Ky nuk ishte plani i Cameron për tu b¸r¸ 1 kundër 26. Retorika Kriptochurchilliane ”Me mirë, vetëm” u përdor vetëm pas”bumit” të madh. Cameron kishte menduar se ai kishte një marrëveshje me Angela Merkel, për t’i dhënë Britanisë dispozita të veçanta në shërbimet financiare, pra ato q¸ ajo kërkonte. Por fatkeqësisht ai i b¸ri llogarite gabim .Në koh¸ t¸ vështirat, Gjermania doli n¸ anën e Francës. Kur Cameron luajti “ kartat e fundit” të premten në mëngjes, kur të gjithë ishin ulur rreth tryezës dhe ishin t¸ ndërgjegjshëm se tregjet financiare globale do t¸ hapeshin në disa orë, ai e gjeti veten vetëm. Derisa Britania nuk është anëtare e eurozonës, anëtarët e saj, u shprehën: “Kush je ti t¸ na ndalosh t¸ veprojmë ?” Ajo q¸ ra ne sy, është

shirë këtu praninë e Merkel dhe Nicolas Sarkozy, nj¸ takim pak para samitit të Brukselit. Nëse ai kishte qenë n¸ atë takim, ai mund të kishte marrë atë që donte. Mënjano veten dhe do t’iu mënjanojnë. Një tjetër maxhoritet i Euro-skeptizmit vetë-mashtrues thotë: dakord, ne mund të humbin ndikimin në Europë, por jo në botë. “T¸ Izoluar? Tani e gjithë bota është perla jonë”. A është ky krye titull nga reporteri Simon Heffer një ekzemplar klasik n¸ të këtë zhanër. Liruar nga prangat e “familjes së papërballueshme idealiste, sklerotike dhe të korruptuar evropiane”, Britania mund të jetë jashtë zonës tregtare me Indinë, Kinën dhe Brazilin. As Amerika nuk do të na marrë më pak seriozisht. E Vërtetë, pranon Heffer, disa amerikanë kanë një konceptim të çuditshëm të Evropës, si një lloj shteti federal, siç është SHBA-ja, por “duhet të jetë qëllimi i politikës sonë së jash-

fluencë, pushtet, pra aftësinë për të siguruar një liri efektive, mbrojtje dhe prosperitet për njerëzit tuaj. Siç b¸ri David Lidington, ministri britanik për Evropën, duke i rikujtuar personalisht Dhomës se Përfaqësuesve se: “Një zë që përfaqëson 500 milionë konsumatorë është dëgjuar më shumë në Pekin, Delhi dhe Brazilia sesa 27 zëra, veç e veç “. Ka shum¸ gjasa se ky moment qartësie do të zbehet gjatë vitit të ardhshëm. Eurozona nuk do t¸ shpëtojë. Nick Clegg dhe Zyra e Jashtme, e ndihmuar “këndshëm” nga, shtetet anëtare, ekonomikisht liberale edhe mund të mashtrojnë disi Britaninë t¸ rikthehet në lojë. Shumë qeveri të tjera kanë interesa të veçanta për të mbrojtur. Po a jemi t¸ gatshëm për ta zgjatur këtë ngatërrese edhe për 10 apo 20 vjet t¸ tjera? Të dy anët e argumentit britanik për Europën , bien dakord se kemi bërë një gabim të madh në disa pika,

gjatë 60 viteve të fundit edhe pse nuk pajtohen me thelbin . Ata ,t¸ cilët mendojnë se interesat kombëtare të Britanisë kërkuan t¸ mos jemi anëtarë të plotë të BE-së , duhet t¸ marrin parasysh faktin se ne qëndruam mënjanë q¸ në themelimin e saj në vitet 1950, si një gabim historik. Nëse Britania do t¸ kishte qenë e pranishme q¸ n¸ në krijimin e saj, atëherë BEja do t¸ kishte qene ndryshe. Ata që besojnë të kundërtën, duhet ta konsiderojnë gabim historik bashkimin e saj dhe p¸r m¸ shumë reformat e mëtejshme të integrimit. Sido që të jetë, ne nuk mund t¸ përballojë një tjetër gabim. Tmerri im, të cilin parashikoj si t¸ mundshëm, është kur qarku i ngushtë i parlamentit (perëndimor), qeverisjes dhe shtypit të vazhdojë të ngatërrojë këtë vend (ose çfarë t¸ ketë mbetur prej tij kur Skocia t¸ jetë larguar ). Kur anglezët, gjatë 5-10 viteve t¸ ardhshme t¸ zbulojnë se, Heffer, Bellingham kishin gabuar r¸nd¸; atëherë kur vetë-kufizimi i vendit t¸ ketë shkatërruar pozicionin e tij në sytë e Uashington-it dhe aftësinë e tij për t¸ projektuar interesat e tij në Kinë, Indi ,Brazil dhe Londrës, at¸her¸ Anglia dhe Uells-i do të duan t¸ rikthehen përsëri duke u lutur, ”Ju lutem na pranoni edhe ne”, siç ndodhi me Britaninë e Madhe në vitin 1960. At¸her¸ francezët, kroatët dhe skocezë do jen¸ ato q¸ do t¸ vendosin nëse do ti pranojnë p¸rs¸ri. P¸r momentin ekziston vetëm vizioni i një BE-je krishtlindjesh. Autori i shkrimit është profesor i njohur i studimeve europiane në Universitetin e Oksfordit dhe autor i librit “Bota e Lirë”. Shkrimi është marrë nga sajti “timothygartonash.com”


24

Gazeta albania news 13  

Numri 13 Albanian News

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you