3 minute read

Actief burgerschap: pro of contra?

Het onderwijs is dé maatschappelijke kracht die jongeren in staat kan stellen om op een weloverwogen wijze over deze maatschappelijke aanpassingen te reflecteren. Op school kunnen jongeren zich samen bekwamen in actief burgerschap.

Hoe pak je ‘actief burgerschap’ aan binnen je school? Hierover lopen de visies uiteen. Wij presenteren je tweemeningen: die van dhr. Luc Vernaillen, pedagogisch hoofdadviseur van het GO! en die van dhr. Mario Hoste,coördinerend directeur scholengemeenschap secundair onderwijs Aalst.

Cruciaal is dat je uitgaat van de eigenheid van de school. Laat de werking rond actief burgerschap naadloos aansluiten bij de schooleigen visie op actief burgerschap, de leerlingenpopulatie en de schoolcontext.

“Het vak actief burgerschap kanalleen slagen wanneer er eenburgerschapscultuur aanwezig is.”

Het initiatief dat GO! centraal neemt rond actief burgerschap is uiteraard een degelijk uitgewerkt project met integere bedoelingen. Toch zijn er enkele historisch-kritische bedenkingen en epistemologische beschouwingen te maken.

Beschavingen en natiestaten ontstaan niet, bloeien niet op of gaan niet ten onder zoals individuen. Het determinerend karakter van de evolutie of de geschiedenis van beschavingen en natiestaten komt tot uiting in het voorspellende eerder dan in het verklarende. Door te betogen dat er onvermijdelijke en vastgelegde patronen in de geschiedenis zitten, wordt de rol van de mens om bij te dragen in zijn democratische verantwoordelijkheid geminimaliseerd. Hierdoor heeft de mens geen impact op het tot stand komen van een meer genuanceerde samenleving. Als de geschiedenis toch al vast ligt, dan hoeft men, wanneer men dit historisch doel kent, geen rekening te houden met wat andere mensen over politiek en de samenleving denken. Ook op moreel vlak is hetzelfde discours mogelijk: men kan morele waarden afleiden uit het verloop van de geschiedenis. De vroegere toestand is juist, de huidige toestand is juist en de toekomstige toestand zal juist zijn (het goede zal overwinnen). Dit betekent met andere woorden een groot gevaar voor de intellectuele vrijheid, een bedreiging voor de participatie van de burger, het geloof in het menselijk handelen, religieus pluralisme en het correct begrijpen van filosofie en religie.

De vraag dringt zich ook op of de klemtoon gelegd wordt op het verklarende (aanduiden van oorzaken en analyseren van waarnemingen) of op het begrijpende (begrijpen van fenomenen en het plaatsen in een groter geheel). 3 Inzichten zijn nooit echt zeker, kunnen weerlegd of gefalsifieerd worden. Scepsis is dus nooit ver weg en men zal hoe dan ook de bronnen die bij het actief burgerschap gebruikt worden, met de nodige omzichtigheid moeten interpreteren. Om maar één voorbeeld te geven: bronnen moeten verstaan worden vanuit een hermeneutisch proces; de kennis en interpretatie van een tekstbron verandert doorheen het lezen zelf. Dit komt door de "hermeneutische cirkel": elk deel van de tekst beïnvloedt het geheel en het geheel op haar beurt elk deel. Dit blijkt des te meer uit het feit dat men veel meer uit een tekst haalt als men hem voor de tweede keer leest: de delen worden nu sterker geïnterpreteerd in functie van het geheel en het geheel wordt uitgediept aan de hand van herinterpretatie van de delen.

Dit alles vraagt een vorming op zich, een zin voor kritiek die niet iedereen heeft. Dit in een apart vak voorzien lijkt mij dan ook geen goed idee. Dit soort initiatieven wordt beter uitgevoerd via projectwerking waarbij experten ingezet worden, leerkrachten die rekening houden met de complexe materie die het burgerschapscomplex met zich brengt.

“Actief burgerschap in een apart vakvoorzien lijkt me geen goed idee.”

Discussieer mee

Actief burgerschap als een apart vak of niet? Pro of contra? Of is het genuanceerder? En kan het allebei? Geef jouw mening op onze sociale media:

/sgrdender #GOactiefburgerschap