Issuu on Google+

МОНГОЛЫ Н БУРХАНЫ ШАШНЫ УРЛАГ Монголын музейн шилдэг бүтээлээс Нэгдүгээр боть:

Шүтээн зураг, зээгт наамал, хатгамал, бар зураг

FO

R

PR

EV

IE

W

ON

LY

1-р хэсэг

MONGOLIAN BUDDHIST ART Masterpieces from the Museums of Mongolia Volume I:

Thangkas, Appliqués and Embroideries Part 1 The Ministry of Education, Culture and Science and the Centre for Cultural Heritage, Mongolia

Tibet Foundation, London


МОНГОЛЫ Н БУРХАНЫ ШАШНЫ УРЛАГ Монголын музейн шилдэг бүтээлээс Нэгдүгээр боть:

Шүтээн зураг, зээгт наамал, хатгамал, бар зураг

PR

EV

IE

W

ON

LY

1-р хэсэг

FO

R

Редактор:

Зара Флеминг Шастри Ж. Лхагвадэмчиг

Тайлбарыг бичсэн: Д. Нарантуяа Ш.Энхтуяа Дизайнер:

Д. Гунгаа

Гэрэл зурагчин:

Г.Энхбат

Монгол Улсын Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, Соёлын Өвийн Төв Нэгдсэн Вант Улсын Лондон хот дахь Төвдийн Сан АНУ-ын Иллинойс мужийн Чикаго хот, Сериндиа Хэвлэлийн газар


MONGOLIAN BUDDHIST ART Masterpieces from the Museums of Mongolia Volume I:

Thangkas, AppliquĂŠs and Embroideries

FO

R

PR

EV

IE

W

ON

LY

Part 1

Editors:

Zara Fleming J. Lkhagvademchig Shastri

Authors:

D. Narantuya Sh. Enkhtuya

Designer:

D. Gungaa

Photographer: G. Enkhbat

The Ministry of Education, Culture and Science and the Centre for Cultural Heritage, Mongolia Tibet Foundation, London, United Kingdom Serindia Publications, Chicago, Illinois, USA


CONTENTS

ГАРЧИГ Өмнөх үг

6

Preface

Талархал

8

Acknowledgements

Удиртгал

10

Foreword

Уншигчдад зориулах үг

12

Notes for the Reader

Монголын Бурханы шашны урлагийн түүхэн замнал

14/19

Introduction: A Brief Historical and Artistic Background

Музейн танилцуулга

26

The Museums

Төвдийн Сан

32

Tibet Foundation

LY

Part 1

1-р хэсэг I. Бурхад, Бурхан багш шавь нарын хамт

35 36 134 142 152

I.

II. Энэтхэгийн их шидтэнгүүд, Замбутивийн зургаан чимэг, хоёр манлай

215

II.

216 240

259

III. Indian and Tibetan Scholars

IV. Дарнатын хувилгаад хийгээд Монголын мэргэд

339

IV. Previous Reincarnations and Mongolian Scholars

V. Ядам

479

V. Yidams

II.1 Их шидтэн II.2 Зургаан чимэг, хоёр манлай

EV

IE

III. Энэтхэг, Төвдийн мэргэд

2-р хэсэг

PR

Buddha and his disciples

I.1 Śākyamuni Buddha I.2 Five Dhyani Buddhas I.3 Medicine Buddha I.4 Arhats and Four Mahārājas

ON

Indian Mahāsiddhas, Six Ornaments and Two Excellences

W

I.1 Бурхан багш I.2 Язгуурын таван бурхан I.3 Манал бурхан I.4 Архад хийгээд дөрвөн их хаан

II.1 Mahāsiddhas II.2 Six Ornaments and Two Excellences

Part 2

669

VI. Ḍākinīs

VII. Шашныг хамгаалагч сахиус

705

VII. Protectors

VIII. Шүтээн

953

VIII. Sacred Architecture

Бурхадын нэр

973

Table of Deity Names

Түүхэн он цагийн хэлхээс

987

Chronologies

Өндөр гэгээний дүрүүд

990

The Lives of the Bogdo Gegens

FO

R

VI. Дагинас

Тайлбар толь

Glossary

Mongolian English

Монгол Англи

991 1002

Ном зүй

1012

Bibliography

Зохиогчид

1014

Biographies


I БҮЛЭГ

CHAPTER I

Бурхад, Бурхан багш шавь нарын хамт

Buddha and his disciples

Бурхан багш

Śākyamuni Buddha

Язгуурын таван бурхан

Five Dhyani Buddhas

Манал бурхан

Medicine Buddha

Архад хийгээд дөрвөн их хаан

W

Śākyamuni Buddha is the historical Buddha of our time. Born as Prince Siddhartha in the 6th century BC, he became the fully enlightened Buddha whilst meditating under the bodhi tree at Bodh Gaya. The thangkas and appliqués in this chapter typically portray him with his two disciples, Śāriputra and Maudgalyāyana or together with bodhisattvas. Other paintings illustrate the Jātakas or stories of the Buddha’s previous lives, further scenes from the life of the historical Buddha such as the Twelve Deeds and Fifteen Miracles and images of the celestial Buddhas or tathāgata. The latter category includes the Medicine Buddha, the Five Transcendent Buddhas and the heavenly realms of the Pure Lands.

FO

R

PR

EV

IE

Бурхан багш Шакяамуни Будда нь МЭӨ VI зуунд хан хүү Сиддхартха болон мэндэлж Энэтхэгийн Бодгаяа хэмээх газар бодь модны дор бясалгал хийн бурханы хутгийг олжээ. Энэхүү бүлэгт Бурхан багшийг түүний хоёр шавь Моголжибуу, Шаарибуу болон бусад бодисадва нарын хамт дүрслэн үзүүлсэн бүтээлүүд багтсан. Түүнчлэн Бурхан багшийн мэндлэхээс нирваан дүрийг үзүүлэх хүртэл түүний амьдралын онцлог үйл явдлуудыг харуулсан “Бурхан багшийн арван хоёр зохионгуй”, “Бурхан багшийн арван таван рид хувилгаан” намтарчилсэн өгүүлэмжтэй шүтээн зураг, “Язгуурын таван бурхан”, “Оточ Манал” бурхан хийгээд Энхжингийн орон, ирээдүйд залрах “Майдар бурханы шангад”, “Майдар бурханыг залах ёслол” шашны зан үйлийг монгол ахуйтай холбон харуулсан өвөрмөц зохиомжтой бүтээлүүд, арван зургаан архадын цуврал бүтээл хамрагдав. Бурхан багшийн сургаал өнөд оршин, бусдад гэгээрлийн замыг зааж байхын тухайд тэрбээр өөрийн арван зургаан шавьдаа энэхүү ертөнцөд үргэлжид оршин байхыг даалгасан гэдэг. Тэдгээр шавь нарыг нь арван зургаан бататгагч буюу архад хэмээдэг. Арван зургаан архадыг тэдгээрийн хоёр нөхөр Гэнэн Дхарматала, Хуушаан болон дөрвөн зүгийг тэтгэн Бурхан багшийн сургаалийг хамгаалагч хаадын хамт бүтээдэг ёсон буй.

ON

LY

Arhats and Four Mahārājas

It is said that Buddha Śākyamuni chose sixteen of his disciples to remain in this world as immortals, in order to spread the teachings and to assist others on the path to enlightenment. Those selected had attained the spiritual level of arhat, meaning they had attained freedom from ignorance and suffering. Included in this chapter are representations of the sixteen arhats and their two attendants, Dharmatala and Hua Shang. Often depicted together with the arhats are the four Mahārājas or Heavenly Kings, who were adopted from Indian mythology to protect the dharma and serve as guardians of the four cardinal directions.

35


Бүлэг 1. Бурхад, Бурхан багш шавь нарын хамт

Chapter 1. Buddha and his disciples

Бурхан багш

1

ZehyemonI

зураг

Śākyamuni Buddha

М: Бурхан багш Т: Шакяа тувба С: Шакяамуни А: Shakyamuni Buddha Х: 释迦牟尼佛

cv<-*v0-.k

Зээгт наамал 180х123 см Богд хааны ордон музей 3-6 мутраа өвөр дээрээ авсан байдлаар дүрсэлжээ. Өндөр гэгээний дүрийг хэд хэдэн янзаар бүтээдэг боловч энэхүү аягатай дүрслэлийг онцгойлон үзэх нь бий.

Ялж төгс нөгчсөн Бурхан багш баруун мутраар нотлох, зүүнээрээ бясалгалын мутарлага үйлдэн бадар аяга барьж зөөлөн амарлингуй дүрээр арслант ширээнээ бадам цэцгийн мандал дээр очир завилгаагаар заларчээ. Түүнийг Шаарибуу, Моголжибуу хоёр шавь дагалдана.

LY

ON

W

PR

EV

IE

Бүтээлийн зүүн дээр байрлах үл ялим хилэнт дүртэй, цагаан лагшин, хоёр мутарт Цагаан шүхэрт бадам цэцгийн саран мандал дээр заларна. Цагаан шүхэртийн чимэг зүүлтийг сувд эрдэнийн чулуугаар хэлхэж шүр шигтгэн урлажээ. Баруун талд Өндөр гэгээн Занабазарыг ёслол хүндэтгэлийн дээл, морин хүрэмтэй, очирт титэм малгайгаа хажуудаа тавьсан, баруун мутартаа айраг (тараг)- тай аяга барьсан, зүүн

Өнгийн торго, хоргойгоор урласан энэхүү зээгт наамалд Бурхан багшийн духан дээрх урнаг сувдаар хэлхэж, хоёр шавийн бие лагшин хийгээд гэрлэн биеийн хүрээ, навчсыг алтан утастай торгоор хийж, бурхадын чимэглэлийг эрдэнийн чулуугаар урласан нь онцлог юм.

R

CМ: М: Burkhan bagsh T: Shākya thub pa S: Śākyamuni E: Shakyamuni Buddha C: 释迦牟尼佛

ZehyemonI

1

cv<-*v0-.k

FO

plate

Appliqué 180x123 cm Bogd Khan Palace Museum 3-6 The Buddha Śākyamuni sits in vajra-paryaṅka on a lion throne, with his right hand in bhūmisparśa mudrā and his left in dhyāna mudrā holding an alms bowl. His face is serene and gentle, with half-closed eyes gazing downwards in meditation. He is accompanied by his disciples, Śāriputra and Maudgalyāyana. Above him in the sky is Uṣnīṣasitātapatrā (the goddess of the White Parasol) on the left and the first Bogd Gegeen, Zanabazar, on the right. Zanabazar wears ceremonial robes and a yellow riding jacket, whilst his vajra-topped 36

Бүтээлийн хэсэг Zanabazar

winter hat is placed beside him. His right hand holds a bowl of kumis and his left rests on his lap. This is one of the most popular representations of Zanabazar. This is a beautiful embroidered appliqué of silk and brocade, the gold highlights created by the use of golden brocade edged in couched gold threads. The Mongolian practice of adding jewels and tiny pearls is also apparent in the ornaments of Uṣnīṣasitātapatrā and the ūrṇā of Śākyamuni Buddha.


LY ON W IE EV PR R FO Зураг 1 Бурхан багш Plate 1 fiåkyamuni

37


34

R

FO W

IE

EV

PR LY

ON


II БҮЛЭГ

CHAPTER II

ЭНЭТХЭГИЙН ИХ ШИДТЭНГҮҮД, ЗАМБУТИВИЙН ЗУРГААН ЧИМЭГ, ХОЁР МАНЛАЙ

Indian Mahāsiddhas, Six Ornaments and Two Excellences

Их шидтэн

Mahāsiddhas

W

ON

The great adepts depicted in this chapter are some of the traditional 84 tantric practitioners who lived between the 8th and the 12th centuries in India. They were known as mahāsiddhas because they achieved very high levels of spiritual realisation (mahāmudrā) and possessed remarkable supernatural powers (siddhi). The paintings are numbered consecutively in Tibetan script following the traditional numerical order of the siddhas. Although simple in style, they manage to convey the mystical qualities of the siddha and their often outrageous behaviour. Many of these siddhas became identified with specific teachings and so played an important role in the spiritual lineages of the various orders.

FO

R

PR

EV

IE

Энэхүү бүлэгт Энэтхэг орноо VIII зуунаас XII зуунд амьдарч байсан билгэ оюун ухаан, бясалгалын өндөр түвшинд хүрч, шид бүтээлийг олсон Их бүтээлчин буюу Наян дөрвөн шидтэний цуврал зураг багтсан. Бүтээлүүдэд шидтэнгүүдийн ер бусын хүч чадал, хачин жигтэй зан үйл үйлдэж буй зэргийг энгийн атлаа тод дүрслэн үзүүлсэн ба тэдний эрэмбэ дарааллын дугаарыг төвд үсгээр бичжээ. Их бүтээлчид нь бурханы шашны тодорхой сургаал номлолыг айлдсан байдаг тул олон дамжлагын багш нар болдог. Бурханы шашны Их хөлгөний ёсонд “Замбуутивийн зургаан чимэг, хоёр манлайн” хэмээн алдаршсан, бурханы шашны сургаалыг хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн, Энэтхэгийн их эрдэмтэд Нагаржунай, Аръяадэв, Асанга, Васубанду, Чоглан, Чойдог нарын цуврал нагтан зураг, Гунапрабха буюу Ловон Ёндон Одын чамин ур хийцтэй зээгт наамал мөн энэ бүлэгт хамрагдсан. Бурханы шашны сургаал номлол, их, бага арван ухааны орныг судлан дэлгэрүүлэхэд замбуутивийн зургаан чимэг, хоёр манлай ихээхэн тусыг зохиосон гэж үздэг. Тус бүлэгт хоёр манлайн нэг Шакяапрабхагаас бусад эрдэмтдийн дүр бүрд багтсан болно.

Six Ornaments and Two Excellences

LY

Зургаан чимэг, хоёр манлай

The most outstanding Indian scholars and philosophers of the Mahāyāna Buddhist tradition are called ‘The Six Ornaments and the Two Excellences’. The Ornaments are Nāgārjuna, Aryadeva, Asaṅga, Vasubandhu, Dignāga and Dharmak�rti; and the Excellences, Guṇaprabha and Śākyaprabha. Together their prolific writings made an outstanding contribution to the spread of Buddhism and to the understanding of the sciences. All except Śākyaprabha (c. 7th century) are portrayed in this chapter.

215


Chapter 2. Indian Mahāsiddhas Mahāsiddhas

Бүлэг 2. Энэтхэгийн их шидтэнгүүд Их шидтэн

Doibcia ZeWeribEt

зураг

91

M: Дүвчин Шавариба Т: Дүвчэн Шавариба С: Махасиддха Шаварипа А: Mahasiddha Shavaripa X: 大成就者夏瓦拉巴

Es0-&{,-<-5-:m-.k

XVIII зууны сүүл үе Ичинхорлоо, Дэнсмаа Зээгт наамал 165х128 см Эрдэнэ зуу музей 4-3

ON

W

Энэхүү бүтээлийг XVIII зууны сүүлчээр Их хүрээний урлаач Дэнсмаа, Ичинхорлоо нар өнгийн торго, хоргой зүйн, алт, мөнгөн утас, туузаар даруулан чимэглэж, өнгө, дүрслэлийг зохицолдуулан чадварлаг урлажээ.

PR

Es0-&{,-<-5-:m-.k

Late 18th Century Ichinkhorloo and Densmaa Appliqué 165х128 cm Erdene Zuu Museum 4-3

R

Doibcia ZeWeribEt

CM: M: Dúvchin Shavariba T: Grub chen Shawaripa S: Mahāsiddha Śāvaripa E: Mahasiddha Shavaripa C: 大成就者���瓦拉巴

FO

plate

91

EV

IE

Шавариба анчин байсан бөгөөд Жанрайсиг бурхан түүнд амьтны амь хөнөөхийн гэмийг сургаснаар тэрээр номын ёсонд орж их шидтэн болжээ. Түүнийг “Тогосны өдөн өмсгөлтөн” хэмээн нэрлэдэг ба түүний дүрийг голдуу тогосны өдөн хормойвчтой дүрсэлдэг аж.

Бүтээлийн зүүн дээр анхдугаар Богд өндөр гэгээн Занабазар, баруунтаа гүнзгэн малгайтай улааны ёсны лам, баруун доор Ногоон дара эх, зүүнтээ Цагаан дара эх заларна. Төв доор гал, ус, шороон махбодийг бэлгэдсэн цэнхэр, улаан, шар идээтэй гавал аяган тахил байрлуулжээ. Зургийн дэвсгэр хэсэгт мод, уул, хадыг дүрсэлсэн байна.

LY

Үнсэн саарал лагшинтай дүвчин Шавариба баруун мутартаа сум, зүүндээ гавал аяга барин, сугандаа гахайн толгойтой нум сугавчилж гөрөөсний арьсан олбог дээр сууна. Тэрбээр үснэрээ овоолон тэргүүндээ хохимой толгойн титэм, лагшнаа чимэг зүүлт, хүний арьсан нөмрөг, тогосны өдөн хормойвч асаажээ. Түүний баруун хажууд бурханы шашны гурван аймаг сав номыг төлөөлсөн самадог сав байна.

The Indian mahāsiddha Śāvaripa, the hunter, is seated on an antelope skin with his left leg crossed over his right. His long hair is partially drawn up into a yogi’s topknot, with the remainder falling on his shoulders. He holds an arrow in his right hand and a skull cup in his left, with a bow in a pigskin case resting in the crook of his left elbow. He was originally a hunter of antelopes, but Avalokiteśvara showed him the error of his ways and he subsequently became a great adept or siddha.

baskets’, the threefold division of the Śākyamuni Buddha’s teachings.

Adorned with a crown of dry skulls and chest ornaments, he wears a flayed human skin over his naked ash-coloured body. Another title for Śāvaripa is Wearer of the Peacock Plume, as he is often clad in an elegant skirt made of peacock feathers. Beside him is the yellow basket (piṭaka) which represents the spiritual nourishment as the ‘three

The appliqué of Śāvaripa is embroidered in both silk and brocade, with many intricate details. The wheel on his chest and the plumage of the skirt are both exquisitely worked in silver and gold threads. This appliqué was made by the Ikh Khuree artists, Densmaa and Ichinkhorloo, in the late 18th century.

238

Above him is the First Ondor Gegeen Zanabazar on the left and a Nyingma lama on the right. Beneath Śāvaripa are three filled skulls, representing the three elements water, fire and earth, flanked by Green Tārā and White Tārā. The background is of a predominantly blue palette and depicts a rocky landscape.


LY ON W IE EV PR R FO Зураг 91 Дүвчин Шавариба Plate 91 Mahåsiddha fiåvaripa 239


R

FO W

IE

EV

PR LY

ON


III БҮЛЭГ

CHAPTER III

Энэтхэг, Төвдийн мэргэд

ON

LY

There are countless outstanding Indian and Tibetan scholars who have played a pivotal role in the spread and development of Buddhism. This chapter is dedicated to some of those key individuals, especially those who are most revered in Mongolia. These include the 11th century Indian scholar, Atiśa, founder of the Kadam school, Padmasambhava, founder of the Nyingma tradition, Milarepa, the Kagyu poet-saint, Phagpa, the Sakya mentor of Kublai Khan who was created the Imperial Preceptor and above all the great philosopher and founder of the Gelug tradition, Tsongkhapa.

W

The most popular of all lama portraits are those of incarnates and their spiritual lineages, in particular those representing the Dalai Lama. In this chapter is a fine set or part-set of the thirteen-thangka type series from the Erdene Zuu Museum. The set consists of depictions of the first eight Dalai Lamas, and four incarnates predating the first Dalai Lama. The thangka of Avalokiteśvara, of whom the Dalai Lamas are believed to be manifestations is missing, but the earlier incarnates of Songtsen Gampo (Plate 101), Trisong Detsen (Plate 102), Dromton (Plate 108) and Sachen Kunga Nyingpo (Plate 109) are present. All are represented in the same style, with the key teachers and yidams in the upper register and the depiction of protector deities beneath.

FO

R

PR

EV

IE

Бурханы шашныг түгээн дэлгэрүүлэн хөгжүүлэхэд Энэтхэг, Төвдийн эрдэмтэн мэргэд нэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байдаг. Энэхүү бүлэгт Монголд ихээхэн хүндлэгддэг Гаадамбын сургуулийг үндэслэгч Атиша гэгээн, Төвдийн Нинмава ёсыг үүсгэн байгуулагч Ловон Бадамжунай, Төвдийн их иогч, яруу найрагч Мила гэгээн, Хубилай хааны улсын их багш Пагва лам, шарын шашныг үндэслэгч их эрдэмтэн, гүн ухаанч Богд Зонхов, Бурханы шашны тэргүүн Далай лам нарын шүтээн зураг орсон. Дээрх бүтээлүүдээс Ловон Бадамжунай, Богд Зонхов болон Далай ламын дүрүүд ихэнх хэсгийг эзэлж байгаа юм. Эрдэнэ Зуу музейн Далай лам нарын цуврал шүтээн зурагт Далай ламын анхны найман дүрийн шүтээн зургууд, Төвдийн хаан Соронзон Гомбо хаан (Зураг 101), Тисрондэзан хаан (Зураг 102), Бромдон багш (Зураг 108), Сачин Гунгаанинбо (Зураг 109) нар багтжээ. Харин уг цуврал бүтээлд Далай лам хувилгаан дүр нь хэмээн шүтэгддэг Жанрайсиг бурханы шүтээн зураг байхгүй байна. Шүтээн зургуудад гол язгуур, дамжлагын багш нар, ядам бурхадыг зургийн дээд хэсгээр, хамгаалагч сахиус нарыг доод хэсэгт дүрслэн бүтээсэн байдаг. Монголд Бурханы шашин хөгжсөн тухай түүхийн сурвалж бичгүүдэд монголын хаад төвдийн бурханы шашны сажава, нинмава, гармава, гэлүгба зэрэг урсгалын томоохон лам нарыг урин залж, тэдгээр нь монголын бурханы шашин, соёлын хөгжилд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан тухай өгүүлсэн нь бий. Монголын Юан гүрний үед Хубилай хаан Пагва лам Лодойжанцанг урьж улсын багшаар өргөмжилж монголд бурханы шашинг дэлгэрүүлсэн, Түмэдийн Алтан хаан гуравдугаар Далай лам Содномжамцыг урин залж бөөгийн ёсыг халж шарын шашинд дагаар орж байсан тухай түүхийн сурвалжид тэмдэглэгдэн үлджээ.

Indian and Tibetan Scholars


Бүлэг 3. Энэтхэг, Төвдийн мэргэд

Sroeh[ea GemB Hegea

зураг

101

M: Соронзонгомбо хаан Т: Чойжал Сронзан гамбу A: King Songtsen Gampo Х: 松赞干布

Chapter 3. Indian and Tibetan Scholars

&}=-W;-N}$-02,-"1-.}k

Шүтээн зураг 65х42 см Эрдэнэ зуу музей 7-97 Соронзонгомбо хаан нь VII зууны үед Бурханы шашныг төвдөд анхлан дэлгэрүүлсэн бөгөөд Зуугийн сүм (Брикути хатны байгуулсан), Рамочэ сүм (Ванчан хатны байгуулсан) болон Бодалын ордныг бүтээн босгосон гэдэг. Соронзонгомбо хааныг Тисрондэзан болон Тиралбажан нарын хамт шашин номыг тэтгэн дэлгэрүүлсэн номын гурван хаан гэж үздэг билээ.

ON W

R

Thangka 65x42 cm Erdene Zuu Museum 7-97

&}=-W;-N}$-02,-"1-.}k

PR

CM: M: Soronzongombo khaan T: Chos rgyal Srong btsan sgam po E: King Songtsen Gampo C: 松赞干布

Sroeh[ea GemB Hegea

101

FO

plate

EV

IE

Зургийн зүүн дээр дулдуй, бадар аяга барьсан аяга тахимлаг бадам цэцгийн мандал дээр үүлнээ залрах ба баруунтаа нь арван нэгэн тэргүүнт Жанрайсиг бурхан оршино. Соронзонгомбо хааныг Жанрайсигийн хувилгаан гэж үздэг. Хааны өмнө түүний түшмэд, балба болон хятад хатдыг дүрсэлжээ. Төв доор эд баялгийн эзэн Норжинлхам заларна.

LY

Төвдийн 33 дахь хаан Соронзонгомбо (620-649) тэргүүн дээрээ Авид бурхан залж, алтан титэм, торгон хувцас асаан, баруун мутартаа цагаан бадам цэцэг, зүүндээ номын хүрд барьж, эрдэнийн чимэгт түшлэгтэй арслант ширээнээ заларна. Баруун бойвоо хагас нугалан, зүүнээ ширээний өмнөх гишгүүр дээр тавьжээ.

Songtsen Gampo (ca. 620-649), the thirty-third Tibetan king of the Yarlung dynasty, sits in ālīḍha āsana on a cushioned throne with ornate backrest. Wearing the red and gold silk brocade robes of a monarch, he holds a lotus flower in his right hand and a golden wheel (dharmacakra), symbol of temporal and spiritual sovereignty, in his left. On his head he wears a crown and a white turban, the latter enveloping a small image of the red Amitābha Buddha. Above, on the left is a Buddhist monk, holding a khaṭvāṅga and an alms bowl; and on the right, the eleven-faced, eightarmed Avalokiteśvara. Songtsen Gampo is considered to be an emanation of this bodhisattva of compassion. Directly below the monarch is the wealth deity Mahālakṣmī, seated above an offering of precious jewels. Four attendants accompany Songtsen Gampo, two turbaned ministers and one female offering a religious text and another offering 260

a precious jewel. The latter represent the monarch’s Nepalese and Chinese wives, Queen Bhrikuti and Queen Wencheng. This great 7th century monarch encouraged the introduction of Buddhism into Tibet and was also responsible for politically unifying the entire country. He also constructed the Jokhang Temple (founded by Queen Brikhuti), the Ramoche Temple (founded by Queen Wencheng) and the original Potala Palace on Mount Marpori. Little remains of the eleven-storey palace built in 637; therefore, it seems probable that the building depicted in the hilly landscape background is the Jokhang. Together with Trisong Detsen and Tri Ralpachen, Songtsen Gampo is revered as one of three ancestral rulers who were regarded as spiritual kings.


LY ON W IE EV PR R FO Зураг 101 Соронзонгомбо хаан Plate 101 King Songtsen Gampo

261


R

FO W

IE

EV

PR LY

ON


IV БҮЛЭГ

CHAPTER IV

Дарнатын хувилгаад хийгээд Монголын мэргэд

W

ON

LY

By the 17th century, Buddhism was firmly established in Mongolia and Outer Mongolia was ruled by a lineage of incarnate Buddhist lamas, the Bogdo Gegens. An unbroken thread of wisdom that stretched back through the Tibetan Jonangpa lama, Taranatha, to the time of Śākyamuni Buddha. Like the Dalai Lamas of Tibet, the Bogdo Gegens fulfilled a dual role as both the political and spiritual rulers of state; but because of the political situation they were subordinate to Tibetan lamas and to the Manchu emperors. They were expected to dedicate their lives to spiritual pursuits and several made considerable contributions to Buddhist art, literature and religious practice. Portraiture is one of the most important genres in Mongolian Buddhist art, especially portraits of the Bogdo Gegen lineage. This chapter includes examples of the first Bogdo Gegen, Zanabazar (1635–1723) and his seven successors; together with the previous masters of this lineage. The eight Bogdo Gegens are mainly depicted in the same iconographical manner as buddhas or bodhisattvas, as the aim of the artist was to portray the subject with the qualities and attributes of an enlightened being rather than to present the actual physical character. However by the 20th century, a more realistic approach is evident, as illustrated in Sharav’s portraits of the eighth and last Jebstundamba Khutuktu and his queen Dondogdulam (Plates 199 and 200).

FO

R

PR

EV

IE

Энэхүү бүлэгт XVII зууны дунд үеэс XX зууны эхэн үеийг хүртэл Монголын шашин, төрийг хослон барьж байсан шашны тэргүүн Богд Жавзандамба хутагтууд болон тэдний урьд өмнө энэтхэг, төвдөд удаа дараа тодорч байсан Жавзан Дарнатын хувилгаадын хөрөг дүрийг дэлгэн үзүүлж байна. Дөрөвдүгээр Далай лам Ёндонжамцын лүндэнгээр Төвдийн 15 дугаар Дарнат Жонан Гунгаанинбо 1614 онд монголд ирж суурьшин, шашныг дэлгэрүүлэн ард олны дунд “Өндөр Гэгээн”, “Жавзандамба” хэмээн алдаршиж, 1634 онд Их хүрээнд таалал төгсчээ. Түүний хойд дүрээр Түшээт хан Гомбодоржийн хүү Занабазар тодорч монголын анхдугаар Богд Жавзандамба хутагтаар өргөмжлөгджээ. Монголын шашны тэргүүн найман Богдын эхний хоёр нь монгол хүн байсан бөгөөд сүүлийн зургаан Богдыг төвдөөс тодруулж байсан нь монголчуудыг эрхшээлдээ барьж байх гэсэн манжийн улс төрийн бодлоготой шууд холбоотой байсан юм. Монголын шашин, төрийн зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч анхдугаар Богд өндөр гэгээн Занабазар (1635-1723) нь монголд шарын шашныг дэлгэрүүлэхэд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд түүний урласан цутгуур урлалын гайхамшигт бүтээлүүд өдгөө монголын музей, сүм хийдэд хадгалагдаж байгаа билээ. Бурхан дүрслэлийн урлалд Өндөр Гэгээн Занабазарын хөрөг дүрийг хэд хэдэн янзаар бүтээж, шүтэж ирснийг энэхүү цомогт анх удаа нэгтгэн үзүүлж байна. Өндөр гэгээний а) судар барьсан, б) хонх, очир барьсан, в) хонины ууц таллаж буй, г) тарагтай (айрагтай) аяга барьж буй, д) хоёр мөрний харалдаах бадам цэцгэн дээр хонх, очир байрлуулж, гавал аяга, насны бум��а давхарлан барьсан зэрэг хөрөг дүрүүд бий. Анхдугаар Богд Занабазарын дүрийг бурханы шашны тиг жаягын дагуу бүтээхдээ монголчуудын ахуй амьдрал, зан заншилтай холбон дүрсэлдэг онцлогтой. ХХ зууны эхэн үеэс монголын зураачдын дунд шашны дээд хутагт хувилгаадыг бурханчлан зурах тиг ёсыг гажуудуулахгүйгээр түүний бодит дүрийг гэрэл, сүүдэртэйгээр зурах явдал гарч байлаа. Бурханчлагдсан хутагт хувилгаадын дүрийг реалист аргаар зурсныг Б.Шаравын зурсан наймдугаар Богд Жавзандамба, түүний хатан Дондогдулам нарын хөргөөс харж болох юм.

Previous Reincarnations and Mongolian Scholars


Бүлэг 4. Дарнатын хувилгаад хийгээд Монголын мэргэд

JenebE[e*

зураг

166

Chapter 4. Previous Reincarnations and Mongolian Scholars

M: Занабазарын хөрөг Т: Занабазараи гү тан A: Portrait of Zanabazar Х: 哲布尊丹巴大喇嘛

’j-,-0.8m-!q-*$k

XVII зууны сүүл үе Занабазар (1635-1723) Шүтээн зураг 64х47 см Дүрслэх урлагийн музей 60-740 Энэхүү XVII зууны үеийн бүтээл болох Өндөр гэгээн Занабазар болон түүний эх Ханджамцын хөргийг Өндөр гэгээний бүтээл хэмээн үздэг. Өвөрмөц шийдэлтэй энэхүү бүтээлүүд Занабазарыг чадварлаг зураач болохыг тодорхойлдог.

ON W

’j-,-0.8m-!q-*$k

PR

JenebE[e*

CM: M: Zanabazaryn khóróg T: Jñānabajra’i sku thang E: Portrait of Zanabazar C: 哲布尊丹巴大喇嘛

R

Late 17th Century Zanabazar (1635-1723) Thangka 64x47 cm Zanabazar Museum of Fine Arts 60-740

FO

plate

166

EV

IE

Бүтээлийн төв дээр Өндөр гэгээний гол шүтээн бурхан Дэмчиггарав, түүний хоёр талд номын багш V Далай лам, I Банчин Богд байх бөгөөд тэдгээрийн доор Янжинлхам, Басудара эх бурханыг дүрсэлжээ. Төв доор хойд зүгийг хамгаалагч Намсрай, баруун талд нь Гонгор болон зүүнтээ нь Гомбо бурхан байна. Зургийн ар дэвсгэрт уулан дунд лус, бодь гөрөөс, суваргыг жижгээр дүрсэлжээ.

LY

Бүтээлд XVII-XVIII зууны их соён гэгээрүүлэгч, Халхын анхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазар (16351723)-ыг судар барин, олбогт суудалд залран буйгаар хүрээн дотор дүрсэлжээ. Хоёр талаар нь мандан дэвжихийн бэлгэдэл цэцэгс, урд нь тахил өрсөн ширээ байна.

This portrait shows the first incarnation of Khalkh Bogd Ondor Gegeen Zanabazar (1635-1723), the leading figure of Mongolia’s cultural renaissance during the 17th and 18th centuries. He is depicted seated on a cushion inside an arched frame set against a floral backdrop, surrounded by peonies which symbolise prosperity. He holds a sacred text and offerings are laid out in front of him on a table. Directly above him is White Saṃvara, the tutelary deity of Zanabazar, flanked to his left by the Fifth Dalai Lama and to his right by the Fourth Panchen Lama. Below them are the two lamas, Sarasvatī (Left) and Vasudhārā (Right). At the base of the thangka in the centre is Vaiśravaṇa, the protective guardian of the north, with White Mahākāla (Right) and another manifestation of Mahākāla (Left). Behind is a mountainous landscape in which nāgas, stūpas and deer are depicted. 400

This 17th century portrait is considered by some to be the work of Zanabazar (as is Plate 167, the portrait of Zanabazar’s mother). It is created in a very distinctive style and shows Chinese influence in the peonies, drapery and throne back.


LY ON W IE EV PR R FO Зураг 166 Занабазарын хөрөг Plate 166 Portrait of Zanabazar

401


Бурхадын нэр

Table of Deity Names

БУРХАДЫН НЭР TABLE OF DEITY NAMES ◊ ТҮҮХЭН ОН ЦАГИЙН ХЭЛХЭЭС CHRONOLOGIES ◊

LY

ӨНДӨР ГЭГЭЭНИЙ ДҮРҮҮД ◊

ON

THE LIVES OF THE BOGDO GEGENS ТАЙЛБАР ТОЛЬ

W

GLOSSARY ◊

IE

НОМ ЗҮЙ ◊

ЗОХИОГЧИД

BIOGRAPHIES

FO

R

PR

EV

BIBLIOGRAPHY

989


Mongolian Buddhist Art: Masterpieces from the Museums of Mongolia Volume 1, Part 1 & 2: Thangkas, AppliquĂŠ and Embroderies (2-Part Set) by D. Narantuya, Sh. Enkhtuya, with Zara Fleming and J. Lkhagvademchig Shastri 9.75 x 13.25 in (24.8 x 33.7 cm) 1016 pages 441 color plates Text in both Mongolian and English Available November 2011 You can order this book from: www.serindia.com Email: info@serindia.com


Mongolian Buddhist Art