Page 1

‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ‬ ‫ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺤﺮان در ﺣﻮادث ﻏﻴﺮ ﻣﺘﺮﻗﺒﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ‬

‫ﻋﻨﻮان ﻣﻘﺎﻟﻪ ‪:‬‬

‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ در ﻣﻌﻤﺎري‬ ‫راﻫﻜﺎري ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻮاﻧﺢ‬

‫دﻛﺘﺮ اﻛﺒﺮ ﺣﺎﺟﻲ اﺑﺮاﻫﻴﻢ زرﮔﺮ‬ ‫رﻳﺎﺳﺖ داﻧﺸﻜﺪه ﻣﻌﻤﺎري و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ‬

‫ﻣﻬﻨﺪس ﺳﺎرا ﻣﺴﮕﺮي ﻫﻮﺷﻴﺎر‬ ‫داﻧﺸﺠﻮي ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ ﺑﺎزﺳﺎزي ﭘﺲ از ﺳﺎﻧﺤﻪ ‪ ،‬داﻧﺸﻜﺪه ﻣﻌﻤﺎري و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ‬ ‫ﺑﻬﺸﺘﻲ‬ ‫ﻋﻀﻮ ﮔﺮوه ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ اوﻟﻴﻪ ﻣﺒﺤﺚ ‪ 21‬ﻣﻘﺮرات ﻣﻠﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن )ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ(‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﻣﺴﻜﻦ و در راﺳﺘﺎي ﺗﻬﻴﻪ‬ ‫ﻣﺒﺤﺚ ‪ 21‬ﻣﻘﺮرات ﻣﻠﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪1‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻣﺎ اﻳﺮان ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﺎص ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ و ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻫﻤﻮاره در ﻣﻌﺮض اﻧﻮاع ﺧﻄﺮات ﻃﺒﻴﻌﻲ )زﻟﺰﻟﻪ و ﺳـﻴﻞ( و‬ ‫ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﺴﺎن ﺳﺎز )ﺟﻨﮓ( ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺗﻠﻔﺎت اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﺧﺴﺎرات ﻣﺎﻟﻲ ﺳﻨﮕﻴﻨﻲ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﺎﺳـﻔﺎﻧﻪ در‬ ‫ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻫﺸﺖ ﺳﺎل دﻓﺎع ﻣﻘﺪس و داﺷﺘﻦ ﺗﺠﺎرب ارزﺷﻤﻨﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻼﻳﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ ‪ ،‬اﻫﻤﻴـﺖ‬ ‫ﺑﺤﺚ اﻳﻤﻨﻲ و اﻣﻨﻴﺖ در ﺷﻬﺮﺳﺎزي و ﻣﻌﻤﺎري ﭼﻨﺎن ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳـﺖ و ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﺷـﺎﻫﺪ ﺳـﺎﺧﺖ و‬ ‫ﺳﺎزﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر روز اﻓﺰون آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮي ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎﻟﺒﺪي را در ﺑﺮاﺑﺮ اﻧﻮاع ﺑﺤﺮان ﻫﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺑﻜﺎرﮔﻴﺮي اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﻮﺛﺮ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻃﺮح ﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدي و‬ ‫ﺣﺘﻲ اﻻﻣﻜﺎن ﻛﻢ ﻫﺰﻳﻨﻪ و ﭼﻨﺪ ﻣﻨﻈﻮره در ﻣﺮﺣﻠﻪ آﻣﺎدﮔﻲ ﻗﺒﻞ از ﺑﺤﺮان ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻴﺰان زﻳﺎدي از ﺷﺪت و ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ ﺧﺴﺎرات‬ ‫و ﺗﻠﻔﺎت ﻧﺎﺷﻲ از ﺧﻄﺮات ﻛﺎﺳﺖ‪ .‬از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ اﻳﻦ ﺗﻤﻬﻴﺪات‪ ،‬ﺑﻜﺎرﮔﻴﺮي اﺻﻮل ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان راﻫﻜـﺎري ﺟﻬـﺖ‬ ‫ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻄﺮات ﻣﺨﺘﻠﻒ و اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎراﻳﻲ ﭘﺲ از وﻗﻮع ﺧﻄﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ‬ ‫رﻳﺰي ﻣﻨﻄﻘﻪ اي‪ ،‬ﺷﻬﺮﺳﺎزي و ﻣﻌﻤﺎري ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫در ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺣﺎﺿﺮ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒ واژه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻣﺘﻮن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎي ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﻣﻌﺎﺻـﺮ‬ ‫در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺳﭙﺲ اﻟﺰاﻣﺎت و ﺗﻤﻬﻴﺪات ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﻳـﺰي و ﻃﺮاﺣـﻲ ﻣﻌﻤـﺎري ﺑـﺎ رﻋﺎﻳـﺖ اﺻـﻮل ﭘﺪاﻓﻨـﺪ‬ ‫ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻫﺎﻳﻲ در زﻣﻴﻨﻪ ﻓﺮم ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن‪ ،‬اﺣﺠﺎم و اﻟﻤﺎﻧﻬـﺎي ﭘﻴﺮاﻣـﻮﻧﻲ‪ ،‬ﭘـﻼن ﻣﻌﻤـﺎري‪،‬‬ ‫ﻧﻤﺎﻫﺎي ﺟﺎﻧﺒﻲ‪ ،‬ﺑﺎزﺷﻮﻫﺎي ﺧﺎرﺟﻲ و ﺳﻴﺮﻛﻮﻻﺳﻴﻮن داﺧﻠﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﻣﺴﻜﻦ و در راﺳﺘﺎي ﺗﻬﻴﻪ ﻣﺒﺤﺚ ‪ 21‬ﻣﻘـﺮرات ﻣﻠـﻲ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑـﺎ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ دو روش ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اي و ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﻋﻤﻴﻖ ﺑﻜﺎر رﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ‪ .‬در‬ ‫روش ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اي از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ و داﺧﻠﻲ‪ ،‬ﭘﺎﻳﮕﺎﻫﻬﺎي اﻳﻨﺘﺮﻧﺘﻲ ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﺗﺠﺎرب ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﭘﻴﺸﮕﺎم در راﺑﻄﻪ‬ ‫ﺑﺎ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ از ﺟﻤﻠﻪ آﻣﺮﻳﻜﺎ‪ ،‬ﺳﻮﺋﻴﺲ‪ ،‬ﺷﻮروي ﺳﺎﺑﻖ و رژﻳﻢ اﺷﻐﺎﻟﮕﺮ ﻗﺪس اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در روش ﻣﻴﺪاﻧﻲ در‬ ‫ﺟﻠﺴﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺎ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان ﻣﺠﺮب در زﻣﻴﻨﻪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ و ﮔﺮوه ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﭘﻴﺶ ﻧـﻮﻳﺲ اوﻟﻴـﻪ‬ ‫ﻣﺒﺤﺚ ‪ 21‬ﻣﻘﺮرات ﻣﻠﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن )ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ(‪ ،‬از ﻧﻈﺮات آﻧﻬﺎ ﺑﻬﺮه ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬در اﻳﻨﺠـﺎ از ﻫﻤـﻪ اﺳـﺎﺗﻴﺪ‬ ‫ﻣﺤﺘﺮم آﻗﺎﻳﺎن دﻛﺘﺮ اﻛﺒﺮ زرﮔﺮ‪ ،‬دﻛﺘﺮ اﺣﻤﺪ اﺻﻐﺮﻳﺎن ﺟﺪي‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪس ﺷﻬﺮﻳﺎر رﺧﮕـﺮ و ﻣﻬﻨـﺪس ﺷـﺎﭘﻮر ﻃـﺎﺣﻮﻧﻲ‪ ،‬ﻛـﻪ ﺑـﺎ‬ ‫رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎي ﮔﺮاﻧﻘﺪرﺷﺎن اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻣﻴﺴﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺳﭙﺎس و ﻗﺪرداﻧﻲ را دارم‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺮﻳﻒ واژه ﭘﺪاﻓﻨﺪ‬ ‫از ﻧﻈﺮ واژه ﺷﻨﺎﺳﻲ ‪ ،‬واژه » ﭘﺪاﻓﻨﺪ« از دو ﺟﺰء »ﭘﺪ« و »آﻓﻨﺪ« ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻓﺮﻫﻨﮓ و ادب ﻓﺎرﺳـﻲ »ﭘـﺎد « ﻳـﺎ‬ ‫»ﭘﺪ« ﭘﻴﺸﻮﻧﺪي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻧﻲ »ﺿﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻀﺎد‪ ،‬ﭘﻲ و دﻧﺒﺎل « ﺑﻮده و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻗﺒـﻞ از واژه اي ﻗـﺮار ﮔﻴـﺮد ﻣﻌﻨـﺎي آن را‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻣﻌﻜﻮس ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬واژه »آﻓﻨﺪ« ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم »ﺟﻨﮓ ‪ ،‬ﺟﺪال ‪ ،‬ﭘﻴﻜﺎر و دﺷﻤﻨﻲ« اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺻﺪري اﻓﺸﺎر واژه »ﭘﺪاﻓﻨﺪ« را از ﻧﻈﺮ ﻟﻐﻮي ﻫﻤﺘﺮاز ﺑﺎ واژه »دﻓﺎع« و ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ »ﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑـﺮاي ﭘﻴﺸـﮕﻴﺮي از ﺣﻤﻠـﻪ‬ ‫دﺷﻤﻦ ﻳﺎ ﭘﻴﺮوزي او در ﺣﻤﻠﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﮔﻴﺮد« ﺑﻴﺎن ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ 2.‬او واژه »دﻓﺎع را ﻓﻘﻂ داراي ﻣﻌﻨـﺎي ﻧﻈـﺎﻣﻲ داﻧﺴـﺘﻪ و‬ ‫ﻣﻌﺎﻧﻲ زﻳﺮ را ﺑﺮاي آن ﺑﺮ ﺷﻤﺮده اﺳﺖ ‪:‬‬ ‫‪ 1‬ﺩﻫﺨﺪﺍ‪ ،‬ﻋﻠﻲ ﺍﮐﺒﺮ‪ .‬ﻟﻐﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﺩﻫﺨﺪﺍ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎﺭﻡ ‪ ،‬ﻣﻮﺳﺴﻪ ﭼﺎﭖ ﻭ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭﺍﺕ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺗﻬﺮﺍﻥ‪ ،1351 ،‬ﺹ ‪47‬ﻭ ‪.48‬‬

‫‪2‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫• اﻳﺴﺘﺎدﮔﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﻳﺎ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎي آن‪.‬‬ ‫• ﻫﺮ ﻋﻤﻠﻲ ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي از ﭘﻴﺮوزي دﺷﻤﻦ ﻳﺎ ﺣﺮﻳﻒ ‪.‬‬ ‫• اﻓﺮاد ‪ ،‬ﻧﻴﺮوﻫﺎ ﻳﺎ وﺳﺎﻳﻠﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺮ ﻋﻬﺪه آﻧﻬﺎﺳﺖ ﻣﺜﻞ دﻓﺎع ﺿﺪ ﻫﻮاﻳﻲ‪.‬‬ ‫ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ وي ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻤﺎﻳﺰي ﻣﻴﺎن ﺗﻌﺮﻳﻒ دو واژه »ﭘﺪاﻓﻨﺪ« و »دﻓﺎع « ﻗﺎﺋﻞ ﻧﺸﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ارﺗـﺶ‪ ،‬ﭘﺪاﻓﻨـﺪ را ﺷـﺎﻣﻞ‬ ‫ﻛﻠﻴﻪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﻣﻲ داﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺪود ﻧﻤﻮدن آﺛﺎر ﺣﻤﻼت دﺷﻤﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ‬ ‫در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻﺗﻴﻦ ‪ ،‬ﻣﻌﺎدل دﻗﻴﻖ ﻋﺒﺎرت ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ”‪ “Passive Defence‬ﺑﻜﺎر ﺑﺮده ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬وﻟﻲ ﻋﺒﺎرت »ﭘﺪاﻓﻨﺪ‬ ‫ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ « ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﻴﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎ در ﻧﻜﺘﻪ » ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴﺎن« داراي وﺟـﻪ اﺷـﺘﺮاك‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗﻤﺎﻳﺰ اﺻﻠﻲ »ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ « از »ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ « ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻧﻈﺎﻣﻲ و »ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ آﺗﺶ ﺑﺎ آﺗﺸﻲ ﻗﻮي ﺗﺮ و‬ ‫ﻛﻮﺑﻨﺪه ﺗﺮ « اﺳﺖ ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ » ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻲ و داﺷﺘﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﻗﻮي ﺗﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻬﺎﺟﻤﺎن اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ« اﺳﺘﺮاﺗﮋي‬ ‫ﻛﻼﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ در روش ﻫﺎي ﺗﻬﺎﺟﻤﻲ و ﻫﻢ در روش ﻫﺎي ﺗﺪاﻓﻌﻲ داراي ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮده و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﻣﺸـﺎﺑﻪ‬ ‫وﻟﻲ ﺑﺎ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫زﻳﺎري ﭘﺪاﻓﻨﺪ را ﺑﺮ دو ﻧﻮع ﻋﺎﻣﻞ و ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ او ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ ﺑﻜـﺎرﮔﻴﺮي اﻗـﺪاﻣﺎت آﻓﻨـﺪي و‬ ‫ﺗﻬﺎﺟﻤﻲ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ از ﭘﻴﺸﺮوي دﺷﻤﻦ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از » ﺑﻜﺎر ﺑﺮدن روش ﻫﺎﻳﻲ‬ ‫ﻛﻪ آﺛﺎر زﻳﺎن ﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از اﻗﺪاﻣﺎت دﺷﻤﻦ ﺑﻜﺎﻫﺪ ﻳﺎ آن را ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ«‪ 3‬ﺑﻪ ﺑﻴﺎن ﺳﺎده ﺗﺮ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ‪ ،‬در‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ از ﻫﻴﭻ ﻧﻮع ﺟﻨﮓ اﻓﺰاري در ﺑﺮاﺑﺮ دﺷﻤﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫دﻛﺘﺮ اﺻﻐﺮﻳﺎن ﺟﺪي وﺟﻪ ﺗﻤﺎﻳﺰ ﺑﻴﻦ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ و ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ را "ﻋﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎن" ﻣﻲ داﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻛﻪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻋﺎﻣـﻞ را‬ ‫اﺑﺰاري ﻣﻲ داﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ و ﻛﺎرﺑﺮي اﻧﺴﺎﻧﻲ داردو ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ اﺑﺰار و آﻻت ﺟﻨﮕﻲ ‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ‪ ،‬آﻣﻮزش‬ ‫و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻧﻴﺮوﻫﺎﺳﺖ ﻛﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﺪم ﺣﻀﻮر اﻧﺴﺎن ‪ ،‬آن اﺑﺰار ﺑﻪ ﺧﻮدي ﺧﻮد ﻓﺎﻗﺪ اﻋﺘﺒﺎر اﺳـﺖ‪ .‬در ﺣـﺎﻟﻲ ﻛـﻪ ﭘﺪاﻓﻨـﺪ‬ ‫ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ را اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻣﻌﻤﺎري در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺟﻨﮓ ﻣﻲ داﻧﺪ ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﻛﻪ ﺑﺪون اﺑﺰار و ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪي ‪ ،‬ﻧﻴﺮوﻫﺎي رزﻣـﻲ‬ ‫و دﻓﺎﻋﻲ را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻨﺎه ﮔﺮﻓﺘﻦ درون ﺳﻨﮕﺮ ﻳﺎ اﺳﺘﻘﺮار در ﻧﻘﺎط ﻣﺮﺗﻔﻊ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ وي ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻧﻴﺎزي ﺑـﻪ‬ ‫‪4‬‬ ‫ﺣﻀﻮر اﻧﺴﺎن ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻫﺮ ﻛﺴﻲ آﻧﺠﺎ را ﻣﺘﺼﺮف ﺷﻮد‪ ،‬راﻧﺪﻣﺎن دﻓﺎﻋﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮي در ﺟﻨﮓ ﺧﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫در ردﻳﻒ )ب( ﻣﺎده )‪ (1‬از آﺋﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﻳﻲ ﺑﻨﺪ )‪ (11‬ﻣﺎده )‪ (121‬ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭼﻬـﺎرم ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻛﺸـﻮر‪ ،‬ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﭘﺪاﻓﻨـﺪ‬ ‫ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺑﺪﻳﻦ ﺷﺮح اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ » :‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻗﺪاﻣﺎت ﻏﻴﺮﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ اي ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺎﻫﺶ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮي ﻧﻴﺮوي اﻧﺴﺎﻧﻲ‪،‬‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ و ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت‪ ،‬ﺗﺠﻬﻴﺰات و ﺷﺮﻳﺎن ﻫﺎي ﻛﺸـﻮر در ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﻋﻤﻠﻴـﺎت ﺧﺼـﻤﺎﻧﻪ و ﻣﺨـﺮب دﺷـﻤﻦ و ﻳـﺎ ﻛـﺎﻫﺶ‬ ‫‪5‬‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﺳﻮاﻧﺢ ﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪«.‬‬

‫‪ 2‬ﺻﺪﺭﻱ ﺍﻓﺸﺎﺭ ‪ ،‬ﻏﻼﻣﺤﺴﻴﻦ‪ .‬ﺣﮑﻤﻲ ‪ ،‬ﻧﺴﺮﻳﻦ‪ .‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻓﺎﺭﺳﻲ ﺍﻣﺮﻭﺯ ‪ ،‬ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻧﺸﺮ ﮐﻠﻤﻪ ‪ ،‬ﺗﻬﺮﺍﻥ‪ ، 1373 ،‬ﺹ ‪259‬ﻭ ‪.546‬‬ ‫‪3‬ﺯﻳﺎﺭﻱ ‪ ،‬ﮐﺮﺍﻣﺖ ﺍﷲ ‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﻳﺰﻱ ﺷﻬﺮﻫﺎﻱ ﺟﺪﻳﺪ ‪ ،‬ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻭ ﺗﺪﻭﻳﻦ ﮐﺘﺐ ﻋﻠﻮﻡ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ ﺩﺍﻧﺸﮑﺎﻫﻬﺎ)ﺳﻤﺖ(‪ ،‬ﺗﻬﺮﺍﻥ‪ ، 1378 ،‬ﺹ ‪.134‬‬ ‫‪ 4‬ﺍﺻﻐﺮﻳﺎﻥ ﺟﺪﻱ‪ ،‬ﺍﺣﻤﺪ‪ .‬ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺩﻓﺎﻉ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﺍﺭﮒ ﺑﻢ ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻﺕ ﮐﻨﮕﺮﻩ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﻭ ﺷﻬﺮﺳﺎﺯﻱ ﺍﻳﺮﺍﻥ‪ ،‬ﺍﺭﮒ ﺑﻢ ﮐﺮﻣﺎﻥ‪ .‬ﺟﻠﺪ ﺩﻭﻡ ‪،‬‬ ‫ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻴﺮﺍﺙ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﮐﺸﻮﺭ ‪ ،‬ﺗﻬﺮﺍﻥ‪.1374 ،‬‬ ‫‪ 5‬ﺁﺋﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺍﺟﺮﺍﻳﻲ ﺑﻨﺪ ‪ 11‬ﻣﺎﺩﻩ ‪ 121‬ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭼﻬﺎﺭﻡ ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﺭﻳﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮﺭﻱ ‪ ،‬ﺩﻓﺘﺮ ﻫﻴﺎﺕ ﺩﻭﻟﺖ‪ ،‬ﮐﻤﻴﺴﻴﻮﻥ ﺳﻴﺎﺳﻲ – ﺩﻓﺎﻋﻲ‪،‬‬ ‫‪.1384/5/30‬‬

‫‪3‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫در ﻣﺒﺤﺚ ‪ 21‬ﻣﻘﺮرات ﻣﻠﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن )ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ(‪ ،‬ﻫﺮ اﻗﺪام ﻏﻴﺮ ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ اي را ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻛـﺎﻫﺶ آﺳـﻴﺐﭘـﺬﻳﺮي‬ ‫ﻧﻴﺮوي اﻧﺴﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت‪ ،‬ﺗﺠﻬﻴﺰات‪ ،‬اﺳﻨﺎد و ﺷﺮﻳﺎن ﻫﺎي ﻛﺸﻮر در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﺴﺎنﺳﺎز ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺪاﻓﻨـﺪ‬ ‫‪6‬‬ ‫ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر واژه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻛﺘﺎب »ﭘﻨﺎﻫﮕﺎه ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ ﻣﻮﻗﺘﻲ« )‪ (TM3-350‬دﻳﺪه ﺷﺪ‪ .‬ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﻋـﻮارض‬ ‫»ش‪.‬م‪.‬ه« ‪ CBR‬در ﺳﺎل ‪ 1954‬ﻣﻴﻼدي در ﺳﺘﺎد ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ آﻣﺮﻳﻜﺎ‪ ،‬دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻛـﺎر ﻗﺮارﮔﺮﻓـﺖ ﺗـﺎ ﺟﻮاﺑﮕـﻮي ﭘﺪﻳـﺪه‬ ‫ﺟﺪﻳﺪ ﺗﻬﺎﺟﻢ ﺷﺪﻳﺪ و ﻏﺎﻓﻠﮕﻴﺮاﻧﻪ اﺗﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻛﺘﺎب اﺻﻮل ﻃﺮاﺣﻲ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎه و وروديﻫﺎ‪ ،‬اﻃﺎق ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻫﻮا ‪ ،‬ﻣﻌﻤـﺎري‬ ‫داﺧﻠﻲ و وﺳﺎﺋﻞ داﺧﻠﻲ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎهﻫﺎ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ و ﻃﺮاﺣﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺑﺎﻧﻚ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﻌﺘﺒﺮ )‪ (NTIS‬آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮان از آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان "ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺑﻮدﺟﻪ" آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻳﺎد ﻛﺮد‪ ،‬ﺑـﺮاي ﻫـﺮ‬ ‫ﻋﻠﻢ و ﻳﺎ ﻓﻨﻲ ﻳﻚ " ﻛﺪ" ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه و ﻛﺪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در آن ‪ 74I‬ﻣﻲﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬در ﺳـﺎل ‪ 1987‬ﻣـﻴﻼدي در ﺑﺎﻧـﻚ‬ ‫اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ "‪ ،"NTIS‬ﻣﻘﺎﻟﻪاي ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان "ﻣﻴﺰان اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﻪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ" ﻣﻌﺮﻓـﻲ ﮔﺮدﻳـﺪ ﻛـﻪ اﻫﻤﻴـﺖ "ﭘﺪاﻓﻨـﺪ‬ ‫ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ" را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﻔﻮذ ﻣﻮﺷﻜﻬﺎي ﺷﻮروي ﺳﺎﺑﻖ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار داد‪ .‬واژه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻏﻴﺮ از ﺗﻬﺎﺟﻢ ﻫـﻮاﻳﻲ‪ ،‬در‬ ‫ﭘﺪﻳﺪه ﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻏﺎﻓﻠﮕﻴﺮي از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﺮاﺑﻜﺎري‪ ،‬ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ‪ ،‬دﻓـﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈـﺎﻣﻲ‪ ،‬ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﺳـﺨﺖ اﻓـﺰاري راﻳﺎﻧـﻪ و‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﺎﻫﻮاره ﻫﺎ ﺑﻜﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ از رﺧﺪاد واﻗﻌﻪ ‪ 11‬ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ‪ ،‬ﺳـﺎزﻣﺎن ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤـﺮان ﻓـﺪرال اﻣﺮﻳﻜـﺎ ‪ ، FEMA‬ﺟﻬـﺖ ﻛـﺎﻫﺶ ﺧﻄـﺮ ﺗﻬﺪﻳـﺪات‬ ‫ﺗﺮورﻳﺴﺘﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﺑﻪ ﺑﺤﺚ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻣﻌﻤﺎري ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺗﻤﻬﻴﺪات ﻣﺘﻌﺪدي را ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻛـﺎرﺑﺮي ﻫـﺎي‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ اراﺋﻪ ﻛﺮده اﺳﺖ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎي اﻣﻦ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻲ در ﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن را ﺟﻬﺖ اﺳﺘﻔﺎده در ﻫﻨﮕﺎم وﻗـﻮع اﻧـﻮاع‬ ‫ﺧﻄﺮﻫﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﺴﺎن ﺳﺎز ﻣﻮرد ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪(FEMA-426,427,428,453).‬‬ ‫دﻓﺎع ﻏﻴﺮ ﻧﻈﺎﻣﻲ‬ ‫در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻﺗﻴﻦ ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت »دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ« ﻳﺎ »دﻓﺎع ﺷﻬﺮي« ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت ”‪ “Civil Defence‬اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻔﻬـﻮﻣﻲ دو‬ ‫ﺑﻌﺪي اﺳﺖ‪ .‬در ﮔﺮوه اول ‪ ،‬دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ »ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻏﻴﺮ ﻧﻈﺎﻣﻴﺎن در ﺷﺮاﻳﻂ ﺟﻨﮕﻲ« ﻣﻌﺮﻓـﻲ ﻣـﻲ ﺷـﻮد و از اﻳـﻦ رو‬ ‫ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ » ﺑﺨﺸﻲ از دﻓﺎع ﻣﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﭘﻲ ﺗﻤﻬﻴﺪات ﻻزم ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺴﺐ آﻣﺎدﮔﻲ ﻛﺎﻓﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫـﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﺣﻤﻠـﻪ‬ ‫اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻳﺎ ﺑﺎج ﺧﻮاﻫﻲ از ﻳﻚ ﻛﺸﻮر« ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬ﻃﺒﻖ اﻳـﻦ ﺗﻌﺮﻳـﻒ‪ ،‬دﻓـﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈـﺎﻣﻲ ﺑﺎﻳـﺪ » اﻳﻤﻨـﻲ اﻛﺜﺮﻳـﺖ ﺟﻤﻌﻴـﺖ‬ ‫‪7‬‬ ‫ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ ﻛﺸﻮر و اداﻣﻪ ﺣﻴﺎت آﻧﺎن )در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ( را ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳﺪ« ‪.‬‬ ‫از اﻳﻦ رو دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ اﻫﺪاف زﻳﺮ را دﻧﺒﺎل ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫‪.1‬‬ ‫ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ رﺳﺎﻧﺪن آﺛﺎر ﺣﺎﺻﻞ از ﺣﻤﻼت ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﺮ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ ‪.‬‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻓﻮري ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ اﺿﻄﺮاري ﺣﺎﺻﻞ از ﭼﻨﻴﻦ ﺣﻤﻠﻪ اي‪.‬‬ ‫‪.2‬‬ ‫ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ و ﺑﺮﻗﺮاري ﺗﺴﻬﻴﻼت و ﺧﺪﻣﺎت آﺳﻴﺐ دﻳﺪه در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﺣﻤﻠﻪ اي‪.‬‬ ‫‪.3‬‬

‫‪ 6‬ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ ﺍﻭﻟﻴﻪ ﻣﺒﺤﺚ ‪ 21‬ﻣﻘﺮﺭﺍﺕ ﻣﻠﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ )ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ( ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺕ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻭ ﻣﺴﮑﻦ‪ ،‬ﺗﻬﺮﺍﻥ‪.1386 ،‬‬

‫‪4‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫در اﻳﻦ ﮔﺮوه از ﺗﻌﺎرﻳﻒ »ﻧﺤﻮه ﻣﻮاﺟﻬﻪ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﺛﺎر ﻧﺎﺷﻲ از ﺣﻤﻼت ﻧﻈﺎﻣﻲ « ﻣﻮرد ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻗﺮار دارد و از اﻳﻦ رو ﻋﺒـﺎرت‬ ‫» دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ « از ﻧﻈﺮ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﻣﻌﺎدل ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت »ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ « ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫در ﮔﺮوه دوم دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﺮ » ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﺷﻬﺮوﻧﺪان در ﺑﺮاﺑﺮ آﺛﺎر ﺑﻼﻳﺎ « ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻃﻴـﻒ اﻫـﺪاف‪،‬‬ ‫اﻗﺪاﻣﺎت و روش ﻫﺎي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‪ ،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﻌﺮﻳﻒ اﺧﻴﺮ از دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ را ﻳﻚ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻋﺎم‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺑﺨﺸﻲ از آن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل در ﻛﺸﻮر ﺳﻮﺋﻴﺲ دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي »ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﺛﺎر ﺣﻮادث ﻃﺒﻴﻌـﻲ و ﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌـﻲ و‬ ‫ﻧﺠﺎت ﺟﺎن ﻣﺮدم و اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎي اﻣﻦ ﭼﻪ در زﻣﺎن وﻗﻮع ﺣﻤﻼت ﻧﻈﺎﻣﻲ از ﺳـﻮي دﺷـﻤﻦ و ﭼـﻪ در ﻫﻨﮕـﺎم ﺑـﺮوز ﺣـﻮادث‬ ‫‪8‬‬ ‫ﻧﺎﮔﻮار ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺳﻴﻞ‪ ،‬زﻟﺰﻟﻪ‪ ،‬ﻃﻮﻓﺎن‪ ،‬آﺗﺶ ﺳﻮزي و ‪) ...‬در زﻣﺎن ﺻﻠﺢ( ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد‪«.‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در ﻛﺸﻮر آﻟﻤﺎن ‪ ،‬دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ ‪ » ،‬ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از اﻓﺮاد ﺑﺎ ﺑﻜﺎرﮔﻴﺮي روش ﻫﺎي ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﺮاﺑﻲ ﻫﺎي‬ ‫ﻧﺎﺷﻲ از ﺟﻨﮓ و ﻧﻴﺰ در ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻫﺎي ﺿﺮوري در زﻣﺎن ﺻﻠﺢ« ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﻖ اﻳﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ‪ ،‬دﻓﺎع ﻏﻴـﺮ ﻧﻈـﺎﻣﻲ‬ ‫در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ » ﺟﺰء ﻻﻳﻨﻔﻚ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ« و در زﻣﺎن ﺻﻠﺢ » ﻋﻨﺼﺮ ﻣﻬﻤﻲ در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان« ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷـﻮد‪ .‬در‬ ‫اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﻫﺪف اﺻﻠﻲ از ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ » اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت ﭘﻴﺸﮕﻴﺮاﻧﻪ و ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻠﺰوﻣﺎت ﻣﺤﺎﻓﻈـﺖ از اﻓـﺮاد‬ ‫‪9‬‬ ‫ﺧﻮدي در داﺧﻞ ﻣﺮزﻫﺎي ﻣﻠﻲ« ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ از ﻧﻈﺮ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ‪ ،‬ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻛﻪ ﻣﻌﺎدل ﻻﺗﻴﻦ آن ”‪ “Passive Defence‬اﺳﺖ را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي دﻓﺎع در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫ﺗﻬﺎﺟﻢ ﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻋﺒﺎرت » دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈـﺎﻣﻲ ﻳـﺎ دﻓـﺎع ﺷـﻬﺮي« ﻗـﺮار دارد ﻛـﻪ ﻣﻌـﺎدل ﻻﺗـﻴﻦ آن‬ ‫”‪ “Civil Defence‬اﺳﺖ و در ادﺑﻴﺎت ﻓﻨﻲ ﻣﻌﺎﺻﺮ آن را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي آﻣﺎدﮔﻲ و دﻓﺎع در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﺳـﺎﻧﺤﻪ – اﻋـﻢ از‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻳﺎ اﻧﺴﺎن ﺳﺎز‪ -‬ﺑﻜﺎر ﻣﻲ ﺑﺮﻧﺪ‪ .‬در ﭘﺎره اي از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺎرﺳﻲ ﻣﺮز ﺗﻔﺎوت ﻣﻴﺎن اﻳﻦ دو ﻋﺒﺎرت ﮔـﺎه ﻧﺎدﻳـﺪه ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺮوزه واژه ﭘﺪاﻓﻨﺪ در ادﺑﻴﺎت ﻓﻨﻲ ﻃﻴﻒ ﺑﺴﻴﺎر وﺳﻴﻊ و ﮔﺴﺘﺮده اي از ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ و اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﻲ و اﺟـﺮا را‬ ‫در ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻗﺒﻞ از ﺑﺤﺮان )ﺑﻪ ﺻﻮرت آﻣﺎدﮔﻲ و ﻫﺸﺪار(‪ ،‬ﺣﻴﻦ ﺑﺤﺮان)ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷﻴﻮه ﻫﺎي ﻣﻮاﺟﻬﻪ( و ﺑﻌﺪ از ﺑﺤﺮان )ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺷﻴﻮه ﻫﺎي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﻣﻮاﺟﻬﻪ و ﺑﺎزﺗﻮاﻧﻲ( ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬در اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ‪ ،‬ﻧﻮع ﺧﻄﺮ و ﺗﻔﺎوت ﻫـﺎي ﻣـﺎﻫﻮي ﺳـﻮاﻧﺢ‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ از ﻗﺒﻴﻞ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎي ﻣﻴﺎن اﻧﻮاع آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮي و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ در آن در ﻫـﺮ ﻳـﻚ از اﻧـﻮاع ﺳـﻮاﻧﺢ‪ ،‬ﻟـﺰوم‬ ‫ارزﻳﺎﺑﻲ ﺧﻄﺮ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي و اراﺋﻪ اﺻﻮل و ﺗﻤﻬﻴﺪات ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮ ﭘﺬﻳﺮي در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺮ ﻳﻚ از اﻧﻮاع ﺳﻮاﻧﺢ را‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬

‫‪8‬ﻭﺯﺍﺭﺕ ﻣﺴﮑﻦ ﻭ ﺷﻬﺮﺳﺎﺯﻱ ‪ ،‬ﻣﻌﺎﻭﻧﺖ ﻓﻨﻲ ﻭ ﺍﺟﺮﺍﻳﻲ ﻭ ﺍﻣﻮﺭ ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺩﻓﺘﺮ ﺳﺎﺯﻩ ﻫﺎﻱ ﺍﻣﻦ ‪ ،‬ﺩﻓﺎﻉ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ‪ 31‬ﮐﺸﻮﺭ ﺟﻬﺎﻥ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻤﻴﺪ‬ ‫ﻃﻴﺎﺭﻱ ‪.1368 ،‬‬ ‫‪9‬ﻭﺯﺍﺭﺕ ﻣﺴﮑﻦ ﻭ ﺷﻬﺮﺳﺎﺯﻱ ‪ ،‬ﻣﻌﺎﻭﻧﺖ ﻓﻨﻲ ﻭ ﺍﺟﺮﺍﻳﻲ ﻭ ﺍﻣﻮﺭ ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺩﻓﺘﺮ ﺳﺎﺯﻩ ﻫﺎﻱ ﺍﻣﻦ ‪ ،‬ﺩﻓﺎﻉ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﺁﻟﻤﺎﻥ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺍﺣﻤﺪﺭﺿﺎ ﺷﻔﻴﻌﻲ‬ ‫ﺍﺭﺩﺳﺘﺎﻧﻲ‪.1368 ،‬‬

‫‪5‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎي ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺟﻬﺎن در ﺑﺎب ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ‬

‫‪10‬‬

‫ﻃﺒﻖ آﻣﺎرﻫﺎي ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ در اﺑﺘﺪاي ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻠﻔﺎت ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴﺎن ﺑﻪ ﻛﻞ ﺗﻠﻔﺎت ﺟﻨﮕﻲ ‪ ،‬ﺗﻨﻬـﺎ ‪ %5‬ﺑـﻮده‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻧﺴﺒﺖ در ﻃﻮل ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ اول ﺑﻪ ‪ ، %15‬ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ دوم ﺑﻪ ‪ %65‬و در دﻫﻪ ‪ 1990‬ﻣـﻴﻼدي‬ ‫ﺑﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ %90‬رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﻠﻔﺎت ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺟﻨﮓ ‪ ،‬ﺗﻠﻔﺎت ﺑﻴﺸﻤﺎري ﺑﺮ اﺛﺮ ﻋﻮاﻗﺐ ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺟﻨﮓ از ﻗﺒﻴﻞ ﻓﻘﺪان ﻳﺎ ﻛﻤﺒﻮد ﻣﻮاد ﻏـﺬاﻳﻲ و‬ ‫ﺧﺪﻣﺎت داروﻳﻲ و درﻣﺎﻧﻲ و ﻧﻴﺰ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺮوز ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﻴﺎن اﻓﺮاد آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻈﻴﺮ ﻛﻮدﻛﺎن‬ ‫و ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان و زﻧﺎن و ﺑﻴﻤﺎران ﺑﻴﺶ از دﻳﮕﺮان ﻟﻄﻤﻪ ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺗﻮﻣﺎس ﻫﺎﺑﺰ در ﻛﺘﺎب ”‪ “De Cive‬ﺗﺎﻣﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ ﺷﻬﺮوﻧﺪان را اﺻﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮن و ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ وﻇﻴﻔﻪ ﺣﺎﻛﻤﺎن‬ ‫در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺮدم ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻧﻤﻮده و ﻧﭙﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ آن را اﻗﺪام ﻋﻠﻴﻪ ﺻﻠﺢ و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻃﺒﻴﻌﺖ ذﻛﺮ ﻣـﻲ ﻧﻤﺎﻳـﺪ‪ .‬اﻛﻨـﻮن ﻧﻴـﺰ ﭘﺪاﻓﻨـﺪ‬ ‫ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﻫﺪف ﻛﻠﻲ و ﻫﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻫﺮ دوﻟﺘﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛـﻪ ﺑﺴـﻴﺎري از‬ ‫‪11‬‬ ‫دوﻟﺘﻬﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻬﺎي ﮔﺴﺘﺮده اي در ﺑﺎب ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺑﺮ ﻋﻬﺪه دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 1977‬ﻣﻴﻼدي ﺗﻤﻬﻴﺪات ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ در ﻗﺎﻟﺐ ﭘﺮوﺗﻜﻞ ‪ I‬ژﻧﻮ ﭼﺎرﭼﻮب ﺣﻘﻮﻗﻲ ﻻزم ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﺤﻮه رﻓﺘـﺎر‬ ‫ﺑﺎ ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴﺎن در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ و ﻧﻴﺰ وﻇﺎﻳﻒ دول ﺟﻬﺎن در زﻣﻴﻨﻪ اراﺋﻪ و اﺟﺮاي ﻃﺮح ﻫﺎ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي دﻓـﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈـﺎﻣﻲ را‬ ‫ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﭘﺮوﺗﻜﻞ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻟﺰوم اﻧﺠﺎم اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﻌﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دﻓﺎع از ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴﺎن و ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﺤﺎﻓﻈـﺖ از آﻧـﺎن‬ ‫در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺧﻮد در ﺑﺮاﺑﺮ اﻧﻮاع ﺑﻼﻳﺎي ﻃﺒﻴﻌـﻲ‬ ‫و اﻧﺴﺎن ﺳﺎز‪ ،‬روﺷﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ را ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ دﻳﺪﮔﺎه ﻏﺎﻟﺐ در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﺑﺤﺮان‪ ،‬ﻧـﻮع ﺑﺤـﺮان و اﻣﻜﺎﻧـﺎت در‬ ‫دﺳﺘﺮس ﺑﻜﺎر ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬اﻫﻢ اﻳﻦ روش ﻫﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪:‬‬ ‫• ﭘﻴﺸﮕﻴﺮي و ﻫﺸﺪار ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻫﺸﺪار و اﻋﻼم ﺧﻄﺮ ‪ ،‬اﻳﺠﺎد ﭘﻨﺎﻫﮕﺎه ﻫﺎ‬ ‫• ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻳﺎ اﺳﺘﻘﺮار در ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻬﺎ‬ ‫• اﻣﺪاد و ﻧﺠﺎت‬ ‫• ﺑﺎزﺗﻮاﻧﻲ‬ ‫ﺑﺮرﺳﻲ دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎي ﻓﻜﺮي ﺗﻌﺪادي از ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ در اﻣﺮ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴـﺎن در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺗﻬـﺎﺟﻢ ﻫـﺎي ﻧﻈـﺎﻣﻲ‬ ‫ﮔﻮﻳﺎي آن اﺳﺖ ﻛﻪ از دﻳﺪﮔﺎه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻳﻚ ﻃﺮح ﻛﺎراﻣﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺗﻠﻔﺎت ﺟـﺎﻧﻲ را ﺑـﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ ﻣﻤﻜـﻦ ﻛـﺎﻫﺶ‬ ‫دﻫﺪ‪ ،‬ﺧﺴﺎرات زﻳﺮﺑﻨﺎﻳﻲ را ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ و اﺑﻌﺎد و داﻣﻨﻪ آﺳﻴﺐ ﻫﺎ را ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺤﺪود ﻧﮕﺎه دارد‪.‬‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه اﻣﺮﻳﻜﺎ داراي اﺑﻌﺎد ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺴﺘﺮده اي اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ ﺗﺎﻛﻴﺪ اﺻﻠﻲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ‬ ‫ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﺗﻮان ﺗﻬﺎﺟﻤﻲ و ﺑﺎزدارﻧﺪﮔﻲ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻲ دﻳﮕﺮ اﻗﺪاﻣﺎت و ﺗﻤﻬﻴﺪات ﭘﺪاﻓﻨﺪي ﻧﻈﻴﺮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺣﻴﻦ و ﭘـﺲ‬ ‫از وﻗﻮع ﺣﻤﻠﻪ – ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺣﻤﻼت ﻫﺴﺘﻪ اي – ﻧﻴﺰ دﻳﺪه ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻤﻬﻴﺪات ﻛﻠﻴـﻪ ﻣﺮاﺣـﻞ ﻋﻤـﻞ در ﭘﺪاﻓﻨـﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ‬ ‫ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ آﻣﺎدﮔﻲ )اﻋﻼم ﺧﻄﺮ(‪ ،‬ﻣﻮاﺟﻬﻪ )ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻋﻤﻮدي ﻳﺎ اﻓﻘﻲ ﻣﺤﻞ(‪ ،‬ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ )ﻧﺠـﺎت و ﻛـﺎﻫﺶ داﻣﻨـﻪ آﺳـﻴﺐ ﻫـﺎ( و‬ ‫ﺑﺎزﺗﻮاﻧﻲ ﭘﺲ از وﻗﻮع ﺣﻤﻠﻪ را در ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫‪ 10‬ﺩﺍﻋﻲ ﻧﮋﺍﺩ‪ ،‬ﻓﺮﺍﻣﺮﺯ ﻭ ﺍﻣﻴﻦ ﺯﺍﺩﻩ ﻭ ﺣﺴﻴﻨﻲ‪ ،‬ﺍﺻﻮﻝ ﻭ ﺭﻫﻨﻤﻮﺩﻫﺎﻱ ﻃﺮﺍﺣﻲ ﻭ ﺗﺠﻬﻴﺰ ﻓﻀﺎﻱ ﺑﺎﺯ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺴﮑﻮﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ‬ ‫‪ ،‬ﺗﻬﺮﺍﻥ ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺕ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻭ ﻣﺴﮑﻦ‪.1385 ،‬‬ ‫‪ 11‬ﺩﺍﻋﻲ ﻧﮋﺍﺩ‪ ،‬ﻓﺮﺍﻣﺮﺯ ﻭ ﺍﻣﻴﻦ ﺯﺍﺩﻩ ﻭ ﺣﺴﻴﻨﻲ‪ ،‬ﺍﺻﻮﻝ ﻭ ﺭﻫﻨﻤﻮﺩﻫﺎﻱ ﻃﺮﺍﺣﻲ ﻭ ﺗﺠﻬﻴﺰ ﻓﻀﺎﻱ ﺑﺎﺯ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺴﮑﻮﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ‪،‬‬ ‫ﺗﻬﺮﺍﻥ ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺕ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻭ ﻣﺴﮑﻦ‪.1385 ،‬‬

‫‪6‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫در ﺳﻮﺋﻴﺲ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ اﺑﻌﺎد دﻓﺎع از ﻏﻴﺮ ﻧﻈﺎﻣﻴﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻬﺎﺟﻢ ﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ زﻳﺮ ﺑﺮ ﺷﻤﺮد ‪:‬‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬

‫ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻤﻼت ﻫﺴﺘﻪ اي ‪ -‬ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻳﻚ از ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺳﻮﺋﻴﺴﻲ و ﻫﻢ ﺑﺮاي ﻛﺎرﻛﻨﺎن‬ ‫ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻛﻠﻴﺪي )ﻗﺒﻞ از ﺑﺤﺮان(‪.‬‬ ‫ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻲ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ ﻣﻘﺎوم در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻤﻼت ﻫﺴﺘﻪ اي )ﻗﺒﻞ از ﺑﺤﺮان(‪.‬‬ ‫ﻫﺸﺪار و اﻋﻼم ﺧﻄﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي ‪ ،‬ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ اوج ﮔﻴﺮي ﺗﻨﺶ ﻫﺎي ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ )ﺣﻴﻦ ﺑﺤﺮان(‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻘﺮار داﺋﻢ در ﭘﻨﺎﻫﮕﺎه )ﺣﻴﻦ و ﭘﺲ از ﺑﺤﺮان(‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻬﺎﺟﻢ ﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ در ﺳﻮﺋﻴﺲ ﻣﺤﺪود ﺑـﻪ آﻣـﺎدﮔﻲ ﻏﻴﺮﻧﻈـﺎﻣﻲ ﺟﻬـﺖ‬ ‫ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ ﺣﻤﻼت ﻫﺴﺘﻪ اي از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻲ و ﺳﭙﺲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺤﺮان ﺑﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑـﺮ اﻣـﺪادﻫﺎي ﭘﺰﺷـﻜﻲ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﺗﺤﺎد ﺷﻮروي ﺳﺎﺑﻖ و روﺳﻴﻪ ﻛﻨﻮﻧﻲ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺮ آن اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺟﻨـﮓ ﻫﺴـﺘﻪ اي ﻗﻄﻌـﺎ روزي رخ ﻣـﻲ دﻫـﺪ‪ .‬از اﻳـﻦ رو‬ ‫ﺗﻤﻬﻴﺪات ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺴﺘﺮده اي ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴﺎن ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺗﺎﻛﻴﺪ اﺻﻠﻲ ﺧـﻮد را ﺑـﺮ‬ ‫راﻫﺒﺮد ﺑﺎزدارﻧﺪﮔﻲ و ﻧﻴﺰ اﺳﺘﺪﻻل ﺣﻔﻆ و ﺑﻘﺎي ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣـﺎن ﻗـﺮار داده اﺳـﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘـﻪ ﭘـﺲ از ﻓﺮوﭘﺎﺷـﻲ اﺗﺤـﺎد‬ ‫ﺷﻮروي ﺳﺎﺑﻖ و ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ ﭘﺎﻳﺎن رﻗﺎﺑﺖ ﻫﺎي ﻫﺴﺘﻪ اي دوران ﺟﻨﮓ ﺳـﺮد‪ ،‬ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔـﺬاري ﻫـﺎي ﻛﻼﻧـﻲ در زﻣﻴﻨـﻪ اﻳﺠـﺎد‬ ‫ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻬﺎي ﺿﺪ ﻫﺴﺘﻪ اي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي دوﻟﺖ در راﺳﺘﺎي ﻧﻮﺳﺎزي ﺗﺴﻠﻴﺤﺎت و ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻧﻈـﺎﻣﻲ ﻛﺸـﻮر ﺗﻨﻈـﻴﻢ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫رژﻳﻢ اﺷﻐﺎﻟﮕﺮ ﻗﺪس‪ ،‬ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ را ﺟﺰء ﻻﻳﻨﻔﻚ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫـﺎ و اﻗـﺪاﻣﺎت ﺧـﻮد ﻧﻤـﻮده و آن را در ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﭘﻬﻨـﻪ‬ ‫ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﮔﺴﺘﺮش داده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﻛﻪ ﻣﺮز ﻣﺸﺨﺼﻲ ﻣﻴﺎن ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ و ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ از ﻧﻈـﺮ زﻣـﺎن و ﻣﻜـﺎن وﺟـﻮد‬ ‫ﻧﺪارد‪ .‬ﻛﻠﻴﻪ ﻛﺎرﺑﺮي ﻫﺎي اراﺿﻲ در ﻣﻘﻴﺎﺳﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ و ﺑﻪ وﻳﮋه ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻛـﺎرﺑﺮي‬ ‫ﻫﺎي ﻣﺘﺪاول ﻟﺰوﻣﺎ ﺑﺮﺧﻮردار از ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ‪.‬‬ ‫در اﻳﺮان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ ﺧﻄﺮات ﺑﺎﻟﻘﻮه و ﺗﻬﺪﻳﺪات ﻣﻨﺘﺞ از ﻣﺤﻴﻂ ﭘﻴﺮاﻣـﻮﻧﻲ ‪ ،‬ﭘﺪاﻓﻨـﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ داراي اﻫﻤﻴـﺖ ﻓـﻮق‬ ‫اﻟﻌﺎده و اﺑﻌﺎد ﮔﺴﺘﺮده اي اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ اﻳﻦ اﻣﺮ ﻧﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﻧﻪ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﺗﻤﻬﻴـﺪات ﻻزم ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﺟﻨﮓ و ﻧﻴﺰ ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﻟﺰﻟﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻣﻌﻤﺎري‬ ‫ﻣﻌﻤﺎري و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ واﺳﻄﻪ‪ ،‬ﻗﺪرت دﻓﺎﻋﻲ را ﺑﺎﻻ ﻣﻲﺑﺮد و در ارﺿـﺎي ﻧﻴـﺎز ﺑـﻪ اﻣﻨﻴـﺖ در ﺳﻠﺴـﻠﻪ ﻣﺮاﺗـﺐ‬ ‫ﭘﻠﻪاي ﻣﺎزﻟﻮ اﺛﺮ ﻣﺜﺒﺖ داﺷﺘﻪ و ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻘﺎي اﻧﺴﺎن ﻣﻲﮔﺮدد‪ .‬در "اﻛﺴﺘﻴﻜﺲ"‪ ،‬واژه "دﻓﺎع" در ﻣﻘﺎﺑﻞ "دﺷﻤﻦ" )ﺗﻬﺪﻳـﺪات‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺳﺎز( و واژه "اﻳﻤﻨﻲ و ﺣﻔﺎﻇﺖ" در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪات ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻜﺎر ﻣﻲرود‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ روﻳﻜﺮد رواﻧﺸﻨﺎﺳﺎﻧﻪ ﺑـﻪ ﻣﻌﻤـﺎري و‬ ‫ﺷﻬﺮﺳﺎزي‪ ،‬ﺑﺤﺚ اﻳﻤﻨﻲ و اﻣﻨﻴﺖ ﺑﺎﻳﺪ در ﻛﻠﻴﻪ ﺳﻄﻮح ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي و ﻃﺮاﺣﻲ‪ ،‬از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻛﻼن ﺷﻬﺮﺳﺎزي ﺗﺎ ﻣﻌﻤـﺎري و‬ ‫ﺟﺰﺋﻴﺎت ﻓﻨﻲ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل اﺛﺮات ﻣﻮج اﻧﻔﺠﺎر ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻤﺒﺎران ﻫﻮاﺋﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪرﻳـﺰي ﻛـﻼن‬ ‫ﻳﻚ ﻣﺠﺘﻤﻊ زﻳﺴﺘﻲ ﻣﻨﻈﻮر ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﺟﺰﺋﻲﺗﺮﻳﻦ ﺣﻮزه ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﺧﺖ درب و ﭘﻨﺠـﺮه و ﺟـﻨﺲ ﻣﺼـﺎﻟﺢ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻴﺸﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ و ﻣﺘﻌﺎدل ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﻮد ﺗﺎ ﻃﺮح "ﭘﺎﻳﺪار" ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻣﻌﻤﺎري و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﺴﺎن ﺳﺎز )ﺟﻨﮓ و ﺑﻤﺒـﺎران‬ ‫ﻫﻮاﻳﻲ و ‪ ،(...‬ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي در ﺑﺮاﺑﺮ اﻧﻮاع ﺧﻄﺮات ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻔﻴﺪ واﻗﻊ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻠﻔﻴﻖ ﻃﺮاﺣﻲ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ‪،‬‬ ‫ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺧﻄﺮات ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﻟﺰﻟﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﺴﺎن ﺳﺎز‪ ،‬در زﻣﺎن ﺻﻠﺢ و ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ "ﭘﺎﻳـﺪاري" ﻃـﺮح‬ ‫دﻓﺎﻋﻲ ﻣﻲﮔﺮدد‪.‬‬ ‫دﻛﺘﺮ اﺻﻐﺮﻳﺎن ﺟﺪي اﻟﺰاﻣﺎت ﻣﻌﻤﺎري در ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ را در ﻗﺎﻟﺐ ﺟﺪول »اﻟﺰاﻣﺎت ﻣﻌﻤﺎري و ﺗﻬﺎﺟﻢ« ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳـﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻬﺎﺟﻢ دﺷﻤﻦ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺣﻀﻮر‪ ،‬ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳـﻲ‪ ،‬ﻧﺸـﺎﻧﻪ روي‪ ،‬اﻳـﺮاد ﺧﺴـﺎرت و ﻓـﺮار اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻛﺎرﮔﻴﺮي ﻫﺮﻳﻚ از اﻳﻦ اﻟﺰاﻣﺎت و ﻋﻮاﻣﻞ در ﻃﺮاﺣﻲ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد در ﻳﻚ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻬـﺎﺟﻢ‬ ‫دﺷﻤﻦ ﺧﻠﻞ اﻳﺠﺎد ﻛﺮده و دﺷﻤﻦ را از دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻫﺪف ﻧﺎﻛﺎم ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺬاﺷﺖ‪ 12 .‬اﻟﺰاﻣﺎت ﻣﻌﻤـﺎري در ﺟـﺪول ﺑـﻪ ﮔـﺮوه‬ ‫ﻫﺎي ﺧﺎﺻﻲ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻫﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪:‬‬ ‫‪ -1‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻜﺎن ﻳﺎﺑﻲ و آراﻳﺶ اﺳﺘﻘﺮار‪ ،‬ﻣﻮاﻧﻊ‪ ،‬ﭘﺮاﻛﻨﺪﮔﻲ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﺎﺧﺖ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري‬ ‫‪ -2‬اﻏﺘﺸﺎش در دﻳﺪ دﺷﻤﻦ ﺷﺎﻣﻞ ﺿﺪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ‬ ‫‪ -3‬دﻳﺪ دﺷﻤﻦ ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﺘﺎر ‪ ،‬اﺧﺘﻔﺎء و ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﺮﻳﺐ‬ ‫‪ -4‬ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻌﻤﺎري داﺧﻠﻲ‪ ،‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﭼﻨﺪ ﻋﻤﻠﻜﺮدي‪ ،‬ورودي و ﺧﺮوﺟﻲ ﻫﺎي ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ و اﺿـﻄﺮاري‪ ،‬ﻣﺮﻣـﺖ‬ ‫ﭘﺬﻳﺮي ‪ ،‬ﻧﻤﺎي داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن‬ ‫‪ -5‬ﺳﺎﺧﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي زﻳﺮﺳﺎﺧﺖ ‪ ،‬ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت و اﺳﺘﺤﻜﺎﻣﺎت‬

‫ﺟﺪول‪ .1‬اﻟﺰاﻣﺎت ﻣﻌﻤﺎري در ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ‬

‫‪ 12‬ﺍﺻﻐﺮﻳﺎﻥ ﺟﺪﻱ ‪ ،‬ﺍﺣﻤﺪ ‪ " ،(1383) ،‬ﺍﻟﺰﺍﻣﺎﺕ ﻣﻌﻤﺎﺭﺍﻧﻪ ﺩﺭ ﺩﻓﺎﻉ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭ " ‪ ،‬ﺗﻬﺮﺍﻥ‪ ،‬ﺩﺍﻧﺸﮑﺪﻩ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ ‪ ،‬ﭘﺎﻳﺎﻥ ﻧﺎﻣﻪ ﺩﮐﺘﺮﻱ‪.‬‬

‫‪8‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫داﻋﻲ ﻧﮋاد اﺻﻮل ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻃﺮاﺣﻲ و ﺗﺠﻬﻴﺰ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳـﺮ ﺗﺸـﺮﻳﺢ ﻣـﻲ‬ ‫‪13‬‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫‪ .1‬اﺻﻞ اول ‪ :‬ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ‬ ‫اﺻﻞ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي درﺟﺎت ﻣﺘﻔﺎوت آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮي ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﻖ اﻳـﻦ‬ ‫اﺻﻞ ﺟﺰء ﻓﻀﺎﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻚ ﺳﺎﻧﺤﻪ داراي ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ از ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ آﻣـﺎدﮔﻲ ﺟﻬـﺖ‬ ‫ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮان ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻃﺒﻖ اﻳﻦ اﺻﻞ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺷـﺪت آﺳـﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮي اﻓـﺮاد‪ ،‬ﻓﻀـﺎﻫﺎ و‬ ‫ﺗﺠﻬﻴﺰات را ﺑﺎ ﭼﻴﺪﻣﺎن ﺻﺤﻴﺢ ﺗﻮده و ﻓﻀﺎ‪ ،‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻴﻦ ﺑﻠﻮك ﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﻧﻤﻮدن ﺷـﻌﺎع دﺳﺘﺮﺳـﻲ‬ ‫از ﺗﻮده ﺑﻪ ﻓﻀﺎ و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺑﺎ ﻣﻬﺎر ﻛﺮدن ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﺧﺴﺎرات در ﺳﻄﺢ ﺟﺰﺋﻴﺎت ﺗﺎ ﺣﺪود زﻳﺎدي ﻛﺎﻫﺶ داد‪.‬‬ ‫‪ .2‬اﺻﻞ دوم ‪ :‬ﭘﻮﺷﺶ ﺳﺮاﺳﺮي‬ ‫اﻳﻦ اﺻﻞ اﻫﻤﻴﺖ ﺳﺮﻋﺖ در اﺳﺘﻘﺮار در ﻧﻘﺎط اﻣﻦ و ﻧﻴﺰ ﺳﺮﻋﺖ در اﻣﺪاد و ﻧﺠﺎت و ﻣﻬﺎر داﻣﻨﻪ آﺳﻴﺐ ﻫـﺎ را ﻣـﻮرد ﺗﺎﻛﻴـﺪ‬ ‫ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬اﺻﻞ ﺳﻮم ‪ :‬ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﭘﻮﻳﺎ‬ ‫اﻳﻦ اﺻﻞ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﺳﻪ وﻳﮋﮔﻲ اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮي‪ ،‬ﺗﻨﻮع و ﻛﺎراﻳﻲ ‪ ،‬ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﺣﻔـﺎﻇﺘﻲ در ﻣﺤـﻴﻂ ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرﺗﻲ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ و ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻫﺎي ﻣﺘﻨﻮع ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫وﻳﮋﮔﻲ اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮي ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از اﺟﺰا و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺤﻴﻂ از ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ اراﺋﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎﻳﻲ ﻓﺮاﺗـﺮ از ﻋﻤﻠﻜـﺮد‬ ‫ﻣﻌﻤﻮل ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ از دﻳﺪﮔﺎه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ اﻳﻦ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎي ﺣﻔﺎﻇﺘﻲ و ﺣﻤﺎﻳﺘﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮاﻧـﻲ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﻳﮋﮔﻲ ﺗﻨﻮع ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻟﺰوم ﺗﻌﺪد در ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺣﻴﺎﺗﻲ ﻣﺤﻴﻂ و ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﻆ ﺗﺪاوم ﻋﻤﻠﻜﺮد آﻧﻬﺎ ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺷﺮاﻳﻂ اﺿـﻄﺮاري‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺴﺮﻳﻊ در ﻣﻬﺎر داﻣﻨﻪ ﺻﺪﻣﺎت ﻧﺎﺷﻲ از رﺧﺪاد ﺳﺎﻧﺤﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﻳﮋﮔﻲ ﻛﺎراﻳﻲ ﺣﺎﻛﻲ از آن اﺳﺖ ﻛـﻪ ﺿـﺮورت وﺟـﻮدي ﻫـﺮ ﻋﻨﺼـﺮي در ﻃـﺮح و ﺗﺮﻛﻴـﺐ ﻣﺤـﻴﻂ ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲ ﺗـﺎﻣﻴﻦ‬ ‫ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎي ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر از آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺗﻌﺪادي ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺳﺎده ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﻋﺎﻟﻲ ﺗﺮي از ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎ دﺳـﺖ‬ ‫ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫‪ .4‬اﺻﻞ ﭼﻬﺎرم ‪ :‬اﺻﻞ ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻲ ﻧﺴﺒﻲ‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺤﺮان ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎي آﺳﻴﺐ دﻳﺪﮔﺎن در ﺷﺮاﻳﻂ اﻧﺪﻛﻲ ﻗﺒـﻞ و‬ ‫ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﭘﺲ از وﻗﻮع ﺧﻄﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ اﻳﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان از اﻋﻼم ﺧﻄﺮ ‪ ،‬ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﺗﺶ ‪ ،‬ﻓﻮرﻳﺖ ﻫﺎي ﭘﺰﺷـﻜﻲ ‪،‬‬ ‫ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ و اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺿﺮوري ﺟﻬﺖ اﺳﻜﺎن اﺿﻄﺮاري ﻧﺎم ﺑﺮد‪.‬‬ ‫‪ .5‬اﺻﻞ ﭘﻨﺠﻢ ‪ :‬ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮي‬ ‫اﻳﻦ اﺻﻞ ﺑﺮ ﻟﺰوم دﻗﺖ در ﺟﺎﻧﻤﺎﻳﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺤﻴﻂ و اﺳﺘﻔﺎده ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪ از اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻃﺮاﺣﻲ ﺟﻬـﺖ ﻛـﺎﻫﺶ ﺻـﺪﻣﺎت‬ ‫ﻧﺎﺷﻲ از رﺧﺪاد اﻧﻔﺠﺎر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ 13‬ﺩﺍﻋﻲ ﻧﮋﺍﺩ‪ ،‬ﻓﺮﺍﻣﺮﺯ ﻭ ﺍﻣﻴﻦ ﺯﺍﺩﻩ ﻭ ﺣﺴﻴﻨﻲ‪ ،‬ﺍﺻﻮﻝ ﻭ ﺭﻫﻨﻤﻮﺩﻫﺎﻱ ﻃﺮﺍﺣﻲ ﻭ ﺗﺠﻬﻴﺰ ﻓﻀﺎﻱ ﺑﺎﺯ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺴﮑﻮﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ‪،‬‬ ‫ﺗﻬﺮﺍﻥ ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺕ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻭ ﻣﺴﮑﻦ‪.1385 ،‬‬

‫‪9‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺻﻮل ﻣﺬﻛﻮر ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻣﻌﻤﺎري ‪ ،‬در ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﺗﻤﻬﻴﺪات ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ در ﻃﺮاﺣـﻲ ﺑﺨـﺶ‬ ‫ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻌﻤﺎري ﺑﻄﻮر ﺧﻼﺻﻪ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻜﺎرﮔﻴﺮي آﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻛـﺎﻫﺶ ﺧﺴـﺎرات وارد ﺑـﻪ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن و‬ ‫ﺗﻠﻔﺎت ﻧﺎﺷﻲ از آن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻄﺮ ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﻔﺠﺎري ﻣﻮﺛﺮ واﻗﻊ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫• ﻓﺮم ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ‪:‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻓﺮم ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺧﺴﺎرات ﻛﻠﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺴـﺰاﻳﻲ دارد‪ .‬زاوﻳـﻪﻫـﺎي ﺑـﺎدﮔﻴﺮ و اﻟﻤﺎﻧﻬـﺎي ﭘﻴﺮاﻣـﻮﻧﻲ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮج ﺷﻮك را ﺑﻪ دام اﻧﺪاﺧﺘﻪ و اﺛﺮ اﻧﻔﺠﺎر را ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬زاوﻳﻪﻫﺎي ﺑﺎز ﻳﺎ ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زاوﻳﻪﻫﺎي ﺑﺎدﮔﻴﺮ ﻳـﺎ‬ ‫ﺗﻨﺪ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻛﻤﺘﺮي دارﻧﺪ‪ .‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎي ﺑﺎ ﻓﺮم ‪ U‬ﻳﺎ ‪ L‬اﺛﺮ اﻧﻔﺠﺎر را ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ اﻳـﻦ دﻟﻴـﻞ ﺗﻮﺻـﻴﻪ ﻣـﻲﺷـﻮد از‬ ‫ﮔﻮﺷﻪﻫﺎي ﺑﺎدﮔﻴﺮ ﭘﺮﻫﻴﺰ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﺷﺪت ﻓﺸﺎر ﻣﻨﻌﻜﺲ ﺷﺪه ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻳﻚ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺪور ﻛﻤﺘﺮ از ﻳﻚ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺴﻄﺢ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕـﺎم اﺳـﺘﻔﺎده از ﺳـﻄﻮح‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﻲ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻬﺎي ﻣﺤﺪب ﺑﻪ ﻓﺮﻣﻬﺎي ﻣﻘﻌﺮ ﺑﺮﺗﺮي دارﻧﺪ‪ .‬در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﺗﻮده ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ ﺑﺮ روي ﭘﻴﻠﻮت ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ‬ ‫از ﺳﻪ ﻃﺮف ﺷﻔﺎف ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﺣﺪاث ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﭘﻴﻠﻮت ﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺳﺮﻳﻊ ﻧﻴﺮوﻫﺎي اﻧﻔﺠﺎري از زﻳـﺮ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﻛﻤـﻚ‬ ‫ﻧﻤﻮده و آﺛﺎر ﺗﺨﺮﻳﺒﻲ ﻧﻴﺮوﻫﺎي اﻧﻔﺠﺎري ﺑﺮ ﺣﺠﻢ ﺗﻮده و در ﻓﻀﺎي ﺑﺎز را ﺑﻪ ﻣﻴﺰان زﻳﺎدي ﻣﻬﺎر ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺨﻠﻴﻪ اﻧﺮژي اﻧﻔﺠﺎر از ﻓﻀﺎي ﺑﻴﻦ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎ و ﻛﺎﻫﺶ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮي ﻣﺤﻴﻂ‪ ،‬در ﻓﺮم ﺗﻮده ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن در ﻓﻮاﺻـﻞ‬ ‫ﺣﺪاﻛﺜﺮ ‪ 20‬ﻣﺘﺮي ﺑﺎﻳﺪ اﻧﻘﻄﺎع و ﻧﺎﭘﻴﻮﺳﺘﮕﻲ اﻳﺠﺎد ﺷﻮد‪ .‬ﻋﺮض درز اﻧﻔﺼﺎل ﺑﻴﻦ دو دﻳﻮار ﺑﻠﻮك ﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﻫﻢ ردﻳﻒ‬ ‫ﻛﻤﺘﺮ از ‪ 50‬ﺳﺎﻧﺘﻴﻤﺘﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻓﺮم ﺳﺎﺧﺘﻤﺎنﻫﺎ ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﺧﻄﺮ رﻳﺰش آوار ﺑﻪ ﻓﻀﺎي ﺑﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫• اﺣﺠﺎم و اﻟﻤﺎﻧﻬﺎي ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻲ‪:‬‬ ‫ﻋﻨﺎﺻﺮ اﻟﺤﺎﻗﻲ ﺑﻪ ﻧﻤﺎي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎنﻫﺎ ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺻﻮرت ﻋﺪم ﻧﺼـﺐ ﺻـﺤﻴﺢ و اﻳﻤـﻦ در اﺛـﺮ ﻛﻤﺘـﺮﻳﻦ ﻧﻴﺮوﻫـﺎي ﻟﺮزﺷـﻲ و‬ ‫ﻓﺸﺎري از ﺟﺎي ﻛﻨﺪه ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ اﻃﺮاف ﺑﻪ وﻳﮋه ﻣﻌﺎﺑﺮ ﭘﻴﺎده و ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻣﺠﺎور آﻧﻬﺎ ﭘﺮﺗﺎب ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻻزم‬ ‫اﺳﺖ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺰﺋﻴﻨﻲ ﺳﺴﺖ و ﺷﻜﻨﻨﺪه ﻫﻤﭽﻮن ﻗﺮﻧﻴﺰﻫﺎي ﺿﻌﻴﻒ درﺣﺠﻢ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎنﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﺸﻮد و ﺣﻔﺎظﻫﺎي ﻓﻠﺰي‬ ‫ﻧﺼﺐ ﺷﺪه ﺑﺮ روي ﻧﻤﺎي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ اﺗﺼﺎل ﺟﻮش ﺑﻪ ﻗﺎب ﻓﻠﺰي ﺑﺎزﺷﻮﻫﺎ ﻣﻬﺎر ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻫﻨﺪﺳﻪ ﺳﺎده و ﺣﺪاﻗﻞ ﺗﺰﺋﻴﻨﺎت ﻧﻤﺎي ﺧﺎرﺟﻲ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬در ﺻﻮرت ﺑﻜﺎرﮔﻴﺮي ﺗﺰﺋﻴﻨﺎت ﺑﻬﺘـﺮ اﺳـﺖ از‬ ‫ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺳﺒﻚ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﻮب ﻳﺎ ﭘﻼﺳﺘﻴﻚ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد زﻳﺮا ﻫﻨﮕﺎم وﻗﻮع اﻧﻔﺠﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﺟﺮ ‪ ،‬ﺳﻨﮓ ﻳﺎ ﻓﻠﺰ اﺣﺘﻤﺎل آن ﻛـﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺮﻛﺶ ﻫﺎي ﻣﺮﮔﺒﺎر ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫• ﻃﺮاﺣﻲ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﭼﻨﺪ ﻋﻤﻠﻜﺮدي‪:‬‬ ‫ﭼﻨﺪ ﻋﻤﻠﻜـﺮدي ﺑـﻮدن ﻓﻀـﺎﻫﺎ در ﺷـﺮاﻳﻂ ﺟﻨـﮓ و ﺻـﻠﺢ ﻋـﻼوه ﺑـﺮ اﻗﺘﺼـﺎدي ﺑـﻮدن ﻃـﺮح‪ ،‬آﻣـﺎدﮔﻲ ﻓﻀـﺎﻫﺎ را ﺟﻬـﺖ‬ ‫ﺑﻬﺮهﺑﺮداريﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫• ﭘﻼن ﻣﻌﻤﺎري و رواﺑﻂ ﻓﻀﺎﻫﺎي داﺧﻠﻲ‪:‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﻃﺮح ﻛﻠﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻓﻀﺎﻳﻲ‪ -‬ﻋﻤﻠﻜﺮدي ﻻزم اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻓﻀـﺎﻫﺎي ﻧـﺎاﻣﻦ و ﺑـﺎ ﺧﻄﺮﭘـﺬﻳﺮي زﻳـﺎد از ﻓﻀـﺎﻫﺎي اﻣـﻦ و‬ ‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺗﻤﺮﻛﺰ اﻓﺮاد و ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎي ﻣﻬﻢ ﻣﺠﺰا ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﺖ اﻳﺪهآل‪ ،‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻧﺎاﻣﻦ در ﺧﺎرج از ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن اﺻـﻠﻲ ﻳـﺎ در‬ ‫ﻣﺤﻴﻂ ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺠﺎورت ﻓﻀﺎﻫﺎي اﻣﻦ و ﻧﺎاﻣﻦ‪ ،‬ﻃﺮح ﻛﻠﻲ ﻫـﺮ ﻃﺒﻘـﻪ و ارﺗﺒـﺎط ﺑـﻴﻦ‬ ‫ﻃﺒﻘﺎت ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪ .‬ﻓﻀﺎﻫﺎي اﻣﻦ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎﻻ ﻳﺎ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻧﺎاﻣﻦ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻄﻮر ﻛﻠﻲ ﻓﻀﺎﻫﺎي دروﻧﻲ در ﺣﺠﻢ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن از ﻣﻴﺰان ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮي در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻄﺮ اﻧﻔﺠﺎر ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ و ﻃـﺮح ﻛﻠـﻲ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺨﺸﻬﺎي ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻲ‪ ،‬ﻣﺤﺪوده ﺣﺮﻳﻤﻲ ﺑﺮاي ﻓﻀﺎﻫﺎي اﻣﻦ داﺧﻠﻲ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪10‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫• ورودي ﻫﺎ و ﺧﺮوﺟﻲ ﻫﺎي ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ و اﺿﻄﺮاري‪:‬‬ ‫ﻃﺮاﺣﻲ ورودي و ﺧﺮوﺟﻲ اﺿﻄﺮاري اﻣﻜﺎن ﻧﺠﺎت اﻓﺮاد و ﺗﺎﺳﻴﺴﺎت ﺣﺴﺎس را ﭘﺲ از ﺗﺨﺮﻳﺐ ورودي ﻫـﺎي اﺻـﻠﻲ ﻓـﺮاﻫﻢ‬ ‫ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ و از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ ﻣﺨﻔﻲ ﺑﻮدن و ﻣﺴﺘﺘﺮ ﺑﻮدن ورودي و ﺧﺮوﺟﻲ ﻫﺎي اﺿﻄﺮاري ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ ﺗﺮ از ورودي و ﺧﺮوﺟـﻲ‬ ‫ﻫﺎي اﺻﻠﻲ ﺑﻮده و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﺪف ﺑﺎ ﺣﺪاﻗﻞ دﻫﺎﻧﻪ و ﻋﺮض اﺟﺮا ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬در ﻓﻀﺎي ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎنﻫﺎ ﻻزم اﺳـﺖ ﺑـﺎ‬ ‫اﻳﺠﺎد ﺳﻘﻒ و ﻳﺎ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﺎﻳﻞ ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ در ﺑﺮاﺑﺮ رﻳﺰش آوار‪ ،‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﻠﻮكﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﻣﺤﻔﻮظ و اﻳﻤﻦﺳﺎزي ﺷﻮد‪.‬‬

‫• ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﻴﺮﻛﻮﻻﺳﻴﻮن ‪:‬‬ ‫اﮔﺮ ﻣﻮج اﻧﻔﺠﺎر در داﺧﻞ ﻓﻀﺎﻫﺎي داراي ﻃﺮح ﺧﻄﻲ‪ ،‬ﻛﺮﻳﺪورﻫﺎ و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻋﺪم ﻛﺎﻫﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟـﻪ‬ ‫ﺟﺒﻬﻪ ﻓﺸﺎر در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺤﻴﻄﻲ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺨﺮب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺣﺘﻲ ﻣﻜﺶ اﻳﺠـﺎد ﺷـﺪه در ﻣﺤـﻴﻂ ﻣﻮﺟـﺐ‬ ‫ﭘﺮﺗﺎب اﻓﺮاد و اﺷﻴﺎء ﺑﻪ اﻃﺮاف ﻣﻲﮔﺮدد‪ .‬ﻗﺮار دادن ﻣﻮاﻧﻊ ﻳﺎ ﭘﻴﭻ ﻫﺎ در ﻃﻮل اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﺴﻴﺮﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﻛـﺎﻫﺶ اﺛـﺮ ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮب‬ ‫ﻛﺮﻳﺪور در ﺗﺸﺪﻳﺪ آﺛﺎر ﻧﺎﺷﻲ از ﻧﻴﺮوي اﻧﻔﺠﺎر ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬درﻫﺎي ﭘﺸﺖ ﺳﺮﻫﻢ در راﻫﺮوﻫﺎي داﺧﻠﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﮕﺰاﮔﻲ ﻗـﺮار‬ ‫ﮔﻴﺮﻧﺪ ﺗﺎ اﺛﺮات اﻧﻔﺠﺎر در ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن را ﻣﺤﺪود ﻛﻨﺪ‪ .‬ﭘﻠﻜﺎنﻫﺎي ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺧﺮوج اﺿﻄﺮاري ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ ﻣﻤﻜﻦ از ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻧﺎ‬ ‫اﻣﻦ دور ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻧﺎاﻣﻦ ﻣﻨﺘﻬﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ﻧﻤﺎي ﺑﻴﺮوﻧﻲ و ﺟﺪاره ﺧﺎرﺟﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن‪:‬‬ ‫ﻧﻤﺎي ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺴﺰاﻳﻲ در ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻧﺸﺎﻧﻪ روي و اﻳﺮاد ﺧﺴﺎرت دارد‪ .‬ﻟﺬا در ﻃﺮاﺣﻲ ﻧﻤـﺎ ﺑﺎﻳـﺪ‬ ‫اﺻﻮل ﺿﺪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻋﺎﻳﺖ ﮔﺮدد‪ .‬ﺟﺪاره ﺧﺎرﺟﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻬﺪﻳﺪ اﻧﻔﺠﺎر ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺴﻴﺎر آﺳﻴﺐ ﭘـﺬﻳﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﻪ اﻧﻔﺠﺎر ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺗﺮد و ﺷﻜﻨﻨﺪه ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷـﻮد‪ .‬اﻳـﻦ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﻣﻬﻢ دﻓﺎع از ﺳﺎﻛﻨﺎن ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺳﻄﻮح ﺳﺴﺖ و ﺷﻜﻨﻨﺪه در ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻴﺮوﻧﻲ و در ﺳﻄﺢ‬ ‫ﻧﻤﺎي ﺳﺎﺧﺘﻤﺎنﻫﺎ و ﺑﺎمﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻤﻜﻦ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ﺑﺎزﺷﻮﻫﺎي ﺧﺎرﺟﻲ ‪:‬‬ ‫ﻃﺮاﺣﻲ ﭘﻨﺠﺮهﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺣﻔﺎﻇﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ اﺛﺮات اﻧﻔﺠﺎر ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺪوﻣﻴﺖ ﻫﺎي ﺑﺮﻳﺪﮔﻲ ﺷﻴﺸـﻪ در ﻓﻀـﺎﻫﺎﻳﻲ‬ ‫ﻛﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎً در ﺑﺮاﺑﺮ اﻧﻔﺠﺎر ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺆﺛﺮ واﻗﻊ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﺷﻜﺴﺖ و ﭘﺮﺗﺎب ﻗﻄﻌﺎت ﺳـﻄﻮح ﺷﻴﺸـﻪاي ﺑـﻪ‬ ‫اﻃﺮاف‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻴﻦ ﻧﻤﺎﻫﺎي ﺷﻴﺸﻪاي و ﻓﻀﺎي ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﻳﻚ ﻓﻀﺎي ﺣﺎﻳﻞ اﻳﺠﺎد ﮔﺮدد‪ .‬اﻳﻦ ﻓﻀﺎي ﺣﺎﻳﻞ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫اﻧﻮاع ﺑﺎﻟﻜﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻳﻜﻲ از راﻫﻬﺎي ﻛﺎﻫﺶ ﻣﺼﺪوﻣﻴﺖﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﺮﻳﺪﮔﻲ ﺷﻴﺸﻪ‪ ،‬ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻌﺪاد و اﺑﻌﺎد ﭘﻨﺠﺮهﻫﺎ اﺳـﺖ‪ .‬در‬ ‫ﺻﻮرت اﺳﺘﻔﺎده از دﻳﻮارﻫﺎي ﺿﺪ اﻧﻔﺠﺎر‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﻨﺠﺮهﻫﺎي ﻛﻤﺘﺮ ﻳﺎ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻮج اﻧﻔﺠـﺎر ﻛﻤﺘـﺮي‬ ‫وارد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات داﺧﻠﻲ و ﻣﺼﺪوﻣﻴﺖﻫﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﻲﮔﺮدد‪.‬‬ ‫• ﻣﻌﻤﺎري داﺧﻠﻲ‪:‬‬ ‫ﻣﻌﻤﺎري داﺧﻠﻲ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎ و ﻣﺒﻠﻤﺎن داﺧﻠﻲ در ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎﻳﺪﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در اﺛﺮ ﻟﺮزش ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﻮج اﻧﻔﺠـﺎر‬ ‫و ﻟﺮزش زﻣﻴﻦ ﺑﻪ ﻧﻴﺮوﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﺗﺠﻬﻴﺰات ﺣﺴﺎس آﺳﻴﺐ وارد ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪ .‬در ﺟﺪاره ﻫﺎي داﺧﻠـﻲ ﻧﺒﺎﻳـﺪ از ﻣﺼـﺎﻟﺤﻲ ﻛـﻪ‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺗﺮﻛﺶ ﻣﻲﺷﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد‪ .‬ﻣﺒﺎﺣﺚ رواﻧﻲ ﺑﻮﻳﮋه رﻧﮓ و ﻧﻮر ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ در ﻓﻀﺎي داﺧﻠﻲ ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻓﻀـﺎﻫﺎي‬ ‫اﻣﻦ زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪11‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي‬ ‫در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ واژه ﺷﻨﺎﺳﻲ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ و دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻲ در ﻣﺘﻮن و ادﺑﻴﺎت ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷـﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎي ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﺮﺧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﭘﻴﺸﮕﺎم در زﻣﻴﻨﻪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ از ﺟﻤﻠﻪ اﻣﺮﻳﻜﺎ‪ ،‬روﺳـﻴﻪ‪ ،‬ﺳـﻮﺋﻴﺲ و رژﻳـﻢ‬ ‫اﺷﻐﺎﻟﮕﺮ ﻗﺪس و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻣﺎن اﻳﺮان اراﺋﻪ و ﻣﻮاﺿﻊ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي آﻧﻬﺎ در ﺧﺼـﻮص ﭘﺪاﻓﻨـﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ و ﻣﺤﺎﻓﻈـﺖ از‬ ‫ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻴﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻬﺪﻳﺪات ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر از ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺪون ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮد ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻧﻈﺎﻣﻲ و ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي‬ ‫و ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﻌﻤﺎري و ﺑﺪون ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻋﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﺑﺎ اراﺋﻪ ﺗﻤﻬﻴﺪاﺗﻲ ﺟﻬﺖ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓـﺮم ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن‪ ،‬اﺣﺠـﺎم و اﻟﻤﺎﻧﻬـﺎي‬ ‫ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻲ‪ ،‬ﭘﻼن ﻣﻌﻤﺎري‪ ،‬ﻧﻤﺎﻫﺎي ﺟﺎﻧﺒﻲ‪ ،‬ﺑﺎزﺷﻮﻫﺎي ﺧﺎرﺟﻲ و ﺳﻴﺮﻛﻮﻻﺳﻴﻮن داﺧﻠﻲ‪ ،‬در ﭘﻲ ﻣﺤﺪود ﻧﻤﻮدن آﺳـﻴﺐ ﻫـﺎي‬ ‫ﻧﺎﺷﻲ از اﻧﻔﺠﺎر ﺗﻬﺪﻳﺪات ﻧﻈﺎﻣﻲ‪ ،‬ﺑﻬﺒﻮد ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻫﺎي ﻓﻀﺎي ﻛﺎﻟﺒﺪي ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﺟﺎن اﻓـﺮاد و ﺑـﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ‬ ‫رﺳﺎﻧﺪن ﺗﻠﻔﺎت ﺟﺎﻧﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﺧﻄﺮ اﻧﻔﺠﺎر ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺸﺎﺑﻪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺑﺮﺧﻲ اﻧﻮاع ﺧﻄﺮات ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﺴﺎن ﺳﺎز ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي‬ ‫ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺎ ارزﻳﺎﺑﻲ ﺧﻄﺮات ﺑﺎﻟﻘﻮه در ﻫﺮ ﻣﻜﺎن‪ ،‬ﺗﻤﻬﻴﺪات ﺑﻬﻴﻨـﻪ ﭘﺪاﻓﻨـﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ را ﺟﻬـﺖ ﻛـﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘـﺬﻳﺮي اﻧـﻮاع‬ ‫ﺧﻄﺮات و ﺳﻮاﻧﺢ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات ﻧﺎﺷﻲ از زﻟﺰﻟﻪ و ﻟﺮزش ﻣﻮج اﻧﻔﺠﺎر ﺑﻤﺐ‪ .‬ﺗﻌﺎﻣـﻞ ﻣﻴـﺎن ﺗﻤﻬﻴـﺪات‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻧﺴﺎن ﺳﺎز از ﻳﻚ ﺳﻮ و ﻫﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﻲ آن ﺑﺎ دﻳﮕﺮ ﺧﻄﺮات ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﻟﺰﻟـﻪ از ﺳـﻮي‬ ‫دﻳﮕﺮ ‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺪاري ﻣﻌﻤﺎري ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﺻﻮل ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﻣﻲ ﺗـﻮان ﺑـﺎ ﺑﻜـﺎرﮔﻴﺮي اﻗـﺪاﻣﺎت‬ ‫ﻣﻮﺛﺮ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻃﺮح ﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدي و ﻛﻢ ﻫﺰﻳﻨﻪ و ﭼﻨﺪ ﻣﻨﻈﻮره در ﻣﺮﺣﻠﻪ آﻣﺎدﮔﻲ ﻗﺒﻞ از ﺑﺤﺮان ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻴﺰان زﻳﺎدي از ﺷﺪت‬ ‫و ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ ﺧﺴﺎرات و ﺗﻠﻔﺎت ﻧﺎﺷﻲ از ﺧﻄﺮات ﻛﺎﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﺮاﺟﻊ‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬

‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻗﺮارﮔﺎه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻫﻮاﻳﻲ ﺧﺎﺗﻢ اﻻﻧﺒﻴﺎء‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره ‪.1385 ، 1‬‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ و اﺻﻮل و ﻣﻼﺣﻈﺎت ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻗﺮارﮔﺎه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻫﻮاﻳﻲ ﺧﺎﺗﻢ اﻻﻧﺒﻴﺎء‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪ‬ ‫ﺷﻤﺎره ‪.1384 ، 3‬‬ ‫ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ )ﻣﻌﻤﺎري و ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﻬﺮي در اﻳﺮان( ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﭘﺪاﻓﻨـﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ ﻗﺮارﮔـﺎه ﭘﺪاﻓﻨـﺪ ﻫـﻮاﻳﻲ‬ ‫ﺧﺎﺗﻢ اﻻﻧﺒﻴﺎء‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره ‪.1384 ، 4‬‬ ‫آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻓﻀﺎﻫﺎي اﻣﻦ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻲ ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ﻗﺮارﮔﺎه ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻫﻮاﻳﻲ ﺧـﺎﺗﻢ اﻻﻧﺒﻴـﺎء‪ ،‬ﻧﺸـﺮﻳﻪ‬ ‫ﺷﻤﺎره ‪.1384 ، 5‬‬ ‫ﻧﻜﺎت ﻓﻨﻲ ﻃﺮاﺣﻲ و اﺣﺪاث ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻬﺎ ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬وزارت ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﺎزه ﻫﺎي اﻣﻦ ‪ ،‬ﻧﺸـﺮﻳﻪ ﺷـﻤﺎره‬ ‫‪.7‬‬ ‫ﺿﻮاﺑﻂ ﻓﻨﻲ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎﻫﻬﺎ ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬وزارت ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﺎزه ﻫﺎي اﻣﻦ ‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺷﻤﺎره ‪.34‬‬

‫‪12‬‬


‫ﭘﺪﺍﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻱ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮﻱ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺳﻮﺍﻧﺢ‬

‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬

‫ﻃﻴﺎري‪ ،‬ﺣﻤﻴﺪ‪ .‬ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ‪ 31‬ﻛﺸﻮر ﺟﻬﺎن‪ ،‬وزارت ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﻓﻨﻲ و اﺟﺮاﻳـﻲ و اﻣـﻮر‬ ‫ﺟﻨﮓ‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﺎزه ﻫﺎي اﻣﻦ‪.1368 ،‬‬ ‫ﺷﻔﻴﻌﻲ اردﺳﺘﺎﻧﻲ‪ ،‬اﺣﻤﺪرﺿﺎ‪ ،،‬ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در آﻟﻤﺎن‪ ،‬وزارت ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬ﻣﻌﺎوﻧـﺖ ﻓﻨـﻲ و اﺟﺮاﻳـﻲ و‬ ‫اﻣﻮر ﺟﻨﮓ‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﺎزه ﻫﺎي اﻣﻦ‪.1368 ،‬‬ ‫وﺣﻴﺪي‪ ،‬ﻃﺎﻫﺮ و ﻣﺤﺒﻲ آﺷﺘﻴﺎﻧﻲ ‪" .(1369) ،‬ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﻓﻀﺎﻫﺎي اﻣﻦ ﺑﺮاي زﻣﺎن ﺟﻨﮓ و اﺣﺘﻴـﺎط" ‪ ،‬ﺗﻬـﺮان‪،‬‬ ‫داﻧﺸﻜﺪه ﻣﻌﻤﺎري ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ ‪ ،‬ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﺻﻐﺮﻳﺎن ﺟﺪي ‪ ،‬اﺣﻤﺪ ‪ " ،(1383) ،‬اﻟﺰاﻣﺎت ﻣﻌﻤﺎراﻧﻪ در ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣـﻞ ﭘﺎﻳـﺪار " ‪ ،‬ﺗﻬـﺮان‪ ،‬داﻧﺸـﻜﺪه ﻣﻌﻤـﺎري‬ ‫ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ ‪ ،‬ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﻣﻪ دﻛﺘﺮي‪.‬‬ ‫اﺻﻐﺮﻳﺎن ﺟﺪي ‪ ،‬اﺣﻤﺪ ‪ " ،(1379) ،‬روش ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺟﻨﮓ " ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸـﺘﻲ ‪ ،‬داﻧﺸـﻜﺪه‬ ‫ﻣﻌﻤﺎري و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪ ﺻﻔﻪ ﺷﻤﺎره‪.30‬‬ ‫اﺻﻐﺮﻳﺎن ﺟﺪي ‪ ،‬اﺣﻤﺪ ‪ " ،(1383) ،‬راﺑﻄﻪ ﺗﺮس و ﻣﻌﻤﺎري " ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ ‪ ،‬داﻧﺸﻜﺪه ﻣﻌﻤـﺎري‬ ‫و ﺷﻬﺮﺳﺎزي‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪ ﺻﻔﻪ ﺷﻤﺎره ‪.39‬‬ ‫اﺻﻐﺮﻳﺎن ﺟﺪي‪ ،‬اﺣﻤﺪ‪ .‬ﻣﻘﺎﻟﻪ ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ در ارگ ﺑﻢ ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﻛﻨﮕـﺮه ﺗـﺎرﻳﺦ ﻣﻌﻤـﺎري و ﺷﻬﺮﺳـﺎزي‬ ‫اﻳﺮان‪ ،‬ارگ ﺑﻢ ﻛﺮﻣﺎن‪ .‬ﺟﻠﺪ دوم ‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻴﺮاث ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻛﺸﻮر ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪.1374 ،‬‬ ‫داﻋﻲ ﻧﮋاد‪ ،‬ﻓﺮاﻣﺮز و اﻣﻴﻦ زاده و ﺣﺴﻴﻨﻲ‪ ،‬اﺻﻮل و رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎي ﻃﺮاﺣﻲ و ﺗﺠﻬﻴﺰ ﻓﻀﺎي ﺑﺎز ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ ‪ ،‬ﺗﻬﺮان ‪ ،‬ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﻣﺴﻜﻦ‪.1385 ،‬‬ ‫زﻳﺎري ‪ ،‬ﻛﺮاﻣﺖ اﻟﻪ ‪ " ،(1380) ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳـﺰي ﭘﺪاﻓﻨـﺪ و ﭘﻨﺎﻫﮕـﺎه ﺷـﻬﺮي " ‪ ،‬ﺗﻬـﺮان‪ ،‬داﻧﺸـﮕﺎه ﺷـﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸـﺘﻲ ‪،‬‬ ‫داﻧﺸﻜﺪه ﻣﻌﻤﺎري و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪ ﺻﻔﻪ ﺷﻤﺎره ‪.32‬‬ ‫زﻳﺎري ‪ ،‬ﻛﺮاﻣﺖ اﻟﻪ ‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﺷﻬﺮﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺪوﻳﻦ ﻛﺘﺐ ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻲ داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎ )ﺳﻤﺖ(‪،‬‬ ‫ﺗﻬﺮان‪.1378 ،‬‬ ‫دﻫﺨﺪا‪ ،‬ﻋﻠﻲ اﻛﺒﺮ‪ .‬ﻟﻐﺖ ﻧﺎﻣﻪ دﻫﺨﺪا‪ ،‬ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم ‪ ،‬ﻣﻮﺳﺴﻪ ﭼﺎپ و اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان‪ ،1351 ،‬ص ‪47‬و ‪.48‬‬ ‫ﺻﺪري اﻓﺸﺎر ‪ ،‬ﻏﻼﻣﺤﺴﻴﻦ‪ .‬ﺣﻜﻤﻲ ‪ ،‬ﻧﺴﺮﻳﻦ‪ .‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻓﺎرﺳﻲ اﻣـﺮوز ‪ ،‬ﻣﻮﺳﺴـﻪ ﻧﺸـﺮ ﻛﻠﻤـﻪ ‪ ،‬ﺗﻬـﺮان‪ ، 1373 ،‬ص‬ ‫‪259‬و ‪.546‬‬

‫‪FEMA-426. (2003) Risk Management Series, Reference Manual to Mitigate‬‬ ‫‪Potential Terrorist Attacks against Buildings, Chapter 2, 3.‬‬ ‫‪FEMA-427. (2003) Risk Management Series, Primer for Design of Commercial‬‬ ‫‪Building to Mitigate Terrorist Attacks, Chapter 6.‬‬ ‫‪FEMA-428. (2003) Risk Management Series, Primer to Design Safe School‬‬ ‫‪Projects in Case of Terrorist Attacks‬‬ ‫‪FEMA-453. (2003) Risk Management Series, Safe Rooms and Shelters, Protecting‬‬ ‫‪People Against Terrorist Attacks‬‬ ‫‪Department Of Defense (DOD) Minimum Antiterrorism Standards For Building,‬‬ ‫‪USA , 2002‬‬ ‫‪Crawford, Charles, (1995) Protecting buildings from explosions, Berkshire, UK,‬‬ ‫‪MCB University Press.‬‬

‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫•‬

‫‪13‬‬

padafand gheire amel dar memari  
padafand gheire amel dar memari  

padafand gheire amel dar memari

Advertisement