Page 1

SELENE Ο Ι

Γ Υ Ν Α Ι Κ Ε Σ

Α Λ Λ Α Ζ Ο Υ Ν

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

4

ΕΡΩΤΙΚΟ ΣΚΑΚΙ JUDIT POLGAR Η ΔΙΑΝΟΙΑ ΠΟΥ ΚΕΡΔΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΑΝΤΡΕΣ ΣΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΟΥΣ

ΤΕΥΧΟΣ

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ GRANDMASTER ΠΩΣ ΜΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΒΓΑΛΕ ΤΡΕΙΣ ΚΟΡΥΦΑΙΕΣ ΣΚΑΚΙΣΤΡΙΕΣ

ΠΕΘΕΡΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ

ΝΥΦΗΣ ΔΥΟ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΟΝΤΑΙ ΜΙΑ “ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ” ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ

ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΤΗΣ “ΤΡΕΛΗΣ” ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΣ

Ο ΣΚΥΛΟΣ ΤΗΣ ΣΚΥΛΑΣ ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΟΥΝ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ

Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΣΚΑΚΙΟΥ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΙΣΧΥΡΟ ΚΟΜΜΑΤΙ;

selenemag.wordpress.com

SELENE 1


Το παρόν έντυπο αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της Ευρυδίκης Μαντέλη και διατίθεται ΔΩΡΕΑΝ.

Διαβάστε όλα τα προηγούμενα τεύχη του

στο S E L E N E M A G . WORDPRESS.COM

Τα κείμενα είναι της Ευρυδίκης Μαντέλη ή συμμετοχή συνεργατών ή αναγνωστών του περιοδικού ή έχουν αλιευθεί από το διαδίκτυο όπου έχουν δημοσιευθεί δημόσια και χωρίς περιορισμό. Σε κάθε περίπτωση, εφόσον αυτό είναι εφικτό, η πηγή του κάθε κειμένου αναφέρεται ξεκάθαρα όπως και το όνομα του συγγραφέα. Τα κείμενα που φιλοξενούνται στον παρόν έντυπο εκφράζουν μόνο την άποψη του συγγραφέα τους και όχι απαραίτητα εκείνη του περιοδικού ή του εκδότη. ------------------------

Πραγματικά γεγονότα:

Μπορείτε να διαβάσετε το παρόν τεύχος, όπως και όλα τα προηγούμενα, δωρεάν στην ιστοσελίδα του περιοδικού

Σε ορισμένες περιοχές της Σερβίας οι άνθρωποι πιστεύουν στην ύπαρξη κάποιων μυστηριωδών όντων που δεν μοιάζουν με κανένα ζώο που γνωρίζουμε και που τα ονομάζουν Ντρέκαβατς. Ένας σημαντικός αριθμός χωρικών από το Zlatibor της Σερβίας δηλώνει ότι έχει συναντήσει κατά τη διάρκεια της ζωής του ένα Ντρέκαβατς και σχεδον όλοι ότι το έχουν ακούσει. Το 1992 οι κάτοικοι της περιοχής του ποταμού Kravicka βρήκαν το πτώμα ενός ζώου που δεν έμοιαζε με τίποτε από όσα είχαν δει μέχρι τότε, το οποίο θεώρησαν ότι ανήκε σε ένα νεκρό Ντρέκαβατς.

selenemag.wordpress.com ------------------------

Μπορείτε να αναπαράξετε ή να μεταδόσετε με οποιονδήποτε τρόπο τα κείμενα του παρόντος εντύπου εφόσον αναφέρετε ξεκάθαρα την πηγή και δεν αλλοιώσετε το νόημα με κανέναν τρόπο. Μπορείτε να επικοινωνείτε με το περιοδικό στο

volegaroi.WORDPRESS.COM

Το 2003 στο χωριό Tometino Polje για κάποιες ημέρες σημειώθηκαν επιθέσεις στα πρόβατα των κατοίκων. Την ίδια περίοδο οι κάτοικοι ισχυρίζονται ότι άκουγαν μυστηριώδεις κραυγές κατά τη διάρκεια της νύχτας. 2 SELENE

selenemag@mail.com

www.fb.com/selene00mag

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΕ ΜΟΡΦΗ: Βιβλίο Epub PDF selenemag.wordpress.com


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 4.... EDITO-REAL 5.... ΤΑ ΠΙΟΝΙΑ ΤΟΥ ΛΙΟΥΙΣ

Και το αναπάντεχο μυστικό τους

16...ΔΥΣΚΟΛΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΓΙΑ ΒΑΣΙΛΙΣΣΕΣ

Οι γυναίκες αγωνίζονται για μια θέση στη σκακιέρα

24...ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ GRANDMASTER 28.... JUDIT POLGAR Η διάνοια που κερδίζει τους άντρες στο παιχνίδι τους

32...ΠΕΘΕΡΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΝΥΦΗΣ

Δύο ελληνίδες συγκρούονται, μία “βασίλισσα” γεννιέται

36... ΕΡΩΤΙΚΟ ΣΚΑΚΙ 40...ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ της “τρελής βασίλισσας”

43... Ο ΣΚΥΛΟΣ ΤΗΣ ΣΚΥΛΑΣ

Γιατί οι άντρες δεν αντέχουν τις γυναίκες στην εξουσία

Τ45... ΟΔΗΓΟΣ ΕΥ ΖΕΙΝ ΓΙΑ SINGLE MOTHERS

Γιατί δεν θέλουμε απλώς να επιβιώνουμε

47... ΔΙΑΒΑΣΤΕ 49... ΕΤΟΙΜΟΙ; 50... ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΩΝ ΣΚΑΚΙΣΤΩΝ

06

ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΣΚΑΚΙΟΥ

ΓΙΑΤΙ

ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΙΣΧΥΡΟ ΚΟΜΜΑΤΙ;

selenemag.wordpress.com

SELENE 3


Ο

λοκληρώθηκε και το τέταρτο τεύχος του SELENE και, χωρίς να το καταλάβουμε, κλείσαμε αισίως έναν χρόνο κυκλοφορίας. Αυτή τη φορά μιλάμε για το σκάκι, επιλογή ίσως αναπάντεχη για ορισμένους, αλλά που σχετίζεται δραματικά με την συστηματική υποεκπροσώπηση των γυναικών σε τομείς που θεωρούνται “λογικοί” και πνευματικά απαιτητικοί. Στο Γιατί η Βασίλισσα Είναι το Πιο Ισχυρο Κομμάτι; μαθαίνουμε όχι μόνο την ιστορία αυτού του τρομερού κομματιού που συνδέθηκε όσο κανένα άλλο με την ίδια την χειραφέτηση των γυναικών στη δημόσια σφαίρα αλλά και το πως οι γυναίκες παραγκωνίστηκαν σταδιακά από το σκάκι και έφτασαν σήμερα να θεωρούνται κατώτεροι παίκτες και να συμμετέχουν δραματικά λιγότερο από τους άντρες. Η Βασίλισσα του σκακιού μέχρι σήμερα εποτελεί σύμβολο γυναικείας ισχύος και σαν τέτοιο έχει πληγεί και συκοφαντηθεί σε τεράστιο βαθμό. Το Θανάσιμο Παιχνίδι της Τρελής Βασίλισσας είναι ένας ακόμα τρόπος με τον οποίο η γυναικεία ισχύς κατακρίθηκε και μαζί της όλες οι γυναίκες που τολμούν να διεκδικήσουν την εξουσία. Το Δύσκολοι Καιροί για Βασίλισσες περιγράφει τις ιδιαίτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες ακόμα και στον χώρο του σκακιού που, παρά το γεγονός ότι είναι μια καθαρά πνευματική διαδικασία, εξακολουθεί να χωρίζεται σε “αντρικό” και “γυναικείο” αποκαλύπτωντας έτσι ότι οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών δεν στηρίζονται μόνο στην υποτιθέμενη σωματική τους αδυναμία όπως είδαμε στο προηγούμενο τεύχος του SELENE. Όμως, όπως έδειξε το Πείραμα του Grandmaster οι γυναίκες κάθε άλλο παρά υστερούν σε αυτό που έχει ονομαστεί “υπέρτατο πνευματικό άθλημα” με πρώτο και καλύτερο παράδειγμα την θρυλική σκακίστρια της εποχής μας Τζουντίτ Πολγκάρ που νικά τους άντρες στο παιχνίδι τους. Και φυσικά δεν θα μπορούσα να μην αναφέρω την καινούρια στήλη της Τζένης Γεωργίου με τίτλο Ευ Ζειν Για Single Mothers που φιλοδοξεί να βγάλει στην επιφάνεια την κρυμμένη δύναμη της γυναίκας μονογονέα.

E D I T O REAL 4 SELENE

selenemag.wordpress.com


ON THE SPOTLIGHT

ΤΑ ΠΙΟΝΙΑ ΤΟΥ ΛΙΟΥΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΑΠΑΝΤΕΧΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΟΥΣ

Τ

ο 1831 η θάλασσα ξεβράζει στην Νήσο Λιούις έξω από τις ακτές της Σκωτίας ένα κουτί που περιέχει 92 πιόνια για επιτραπέζια παιχνίδια, τα περισσότερα από τα οποία προορίζονται για σκάκι. Είναι φτιαγμένα από “αρκτικό χρυσό”, ένα υλικό τοσο πολύτιμο κατά τον Μεσαίωνα που μόνο οι βασιλείς και οι ιεράρχες μπορούσαν να αποκτήσουν. Σήμερα ξέρουμε ότι είναι χαυλιόδοντες θαλάσσιου ελέφαντα αλλά μέχρι τον 12ο αιώνα οι άνθρωποι θεωρούσαν ότι ήταν κέρατα μονόκερου. Τα ίδια τα πιόνια είναι σκαλισμένα με εξαιρετική μαεστρία και το κάθε ένα είναι μοναδικό. Από την ημέρα που ανακαλύφθηκαν τα “πιόνια του Λιούις”, όπως ονομάστηκαν, γεννήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά μυστήρια όλων των εποχών. Ποιός τα έφτιαξε; Που; Και πως έφτασαν στην Δυτική Σκωτία; Οι θεωρίες για την προέλευσή τους είναι πολλές. Κάποιοι λένε ότι προήλθαν από κάποιο εμπορικό πλοίο που ναυάγησε εκεί κοντά, άλλοι λένε ότι κάποιος ναύτης τα έκλεψε και προσπάθησε να τα κρύψει στην ακτή για να τα βρει αργότερα. Κανείς, όμως, δεν γνωρίζει με βεβαιότητα την απάντηση. Αυτό που ξέρουμε πάντως είναι ότι προέρχονται από τον Βορρά καθώς περιλαμβάνουν επισκόπους (εμείς τους λέμε αξιωματικούς) και οι επίσκοποι αναφέρονται σαν κομμάτια στο σκάκι για πρώτη φορά στις Ισλανδικές σάγκες του 10ου και 11ου αιώνα. Επίσης, εκείνη την εποχή η Σκωτία είχε κατακτηθεί από τους Νορβηγούς, ενώ τέσσερις από τους Πύργους είναι ξεκάθαρα “μπερσέρκοι”, ιεροί πολεμιστές του θεού Οντίν. Μέχρι σήμερα, η Νορβηγία και η Ισλανδία διεκδικούν τα “πιο διάσημα πιόνια του κόσμου” σαν δικά τους. Είναι τόσο γνωστά μάλιστα που τα χρησιμοποιήσαν πολλοί συγγραφείς στα έργα τους λαι στα εξώφυλλα των βιβλίων τους ανάμεσά τους και selenemag.wordpress.com

η Αγκάθα Κρίστι, στην ταινία του καθώς ισχυρίστηκε ότι γνώριζε την Ίνγκμαρ Μπέργκαμ “Έβδομη Σφραγίδα” ταυτότητα του καλλιτέχνη που ήταν μία είναι το σετ με το οποίο παίζεται η γυναίκα που ονομαζόταν Μαργκρέτ παρτίδα ενάντια στον θάνατο και Αντροίτ (που στα ισλανδικά σημαίνει εμφανίστηκαν και στην σειρά “Δόκτορ επιδέξια) η οποία, παρά τα ελάχιστα Χου” καθώς και πρόσφατα και σε μία που γνωρίζουμε εμείς σήμερα για ταινία “Χάρι Πόττερ”. Αλλά η Σκωτία εκείνη, τον 12ο αιώνα είχε αποκτήσει δεν δέχεται συζήτηση καθώς βρέθηκαν μυθική φήμη για τις ικανότητές της σαν σε σκωτσέζικο έδαφος. Έτσι κι αλλιώς, γλύπτρια, εξ’ ου και το όνομά της. Η όμως, όπως έγινε και σε πολλές άλλες “Σάγκα του Επισκόπου Παλλ” (πρόκειται περιπτώσεις, την μερίδα του λέοντος για τον επίσκοπο Παλλ Τζόνσον του πήρε το Βρετανικό Μουσείο στο Σκόλχολτ) που γράφτηκε τον 13ο αιώνα Λονδίνο που φιλοξενεί τα 82 από τα 93 περιγράφει πως ο ομώνυμος επίσκοπος πιόνια. Τα υπόλοιπα 11 βρίσκονται στο ανέθεσε στην πιο φημισμένη τεχνίτρια Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας της Ισλανδίας, την Μαργκρέτ στο Εδιμβούργο. την Επιδέξια, να σκαλίσει μία σειρά από πιόνια για Το μεγαλύτερο Αξίζει να αναρωτηθούμε σκάκι για να τα δωρίσει μυστήριο, όμως, σε διάφορες εξέχουσες γιατί το έργο και η είναι η ταυτότητα του προσωπικότητες της ύπαρξη μια γυναίκας δημιουργού τους. Τα εποχής. Το κείμενο ίδια τα πιόνια είναι τέτοιας εξαιρετικής εξαιρετικής ποιότητας φήμης αποσιωπήθηκε στο επίσης περιγράφει πως τελικά το πλοίο που καλλιτεχνήματα πέρασμα του χρόνου. μετέφερε τα πιόνια που εικάζεται χάθηκε στην θάλασσα ότι εμφανίζουν και μαζί του χάθηκαν και πραγματικές τα εξαιρετικά αριστουργήματα προσωπικότητες της εποχής της Μαργκρέτ. καθώς το κάθε ένα είναι διαφορετικό από το άλλο. Οι εκφράσεις τους είναι Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί ιδιαίτερες και κωμικές. Γουρλωμένα αυτή η θεωρία αλλά οι επιστήμονες μάτια, παλάμες που ακουμπάνε σε την θεωρούν εξαιρετικά πιθανή καθώς μάγουλα δείχνοντας προβληματισμό, στο Σκόλχολντ της Ισλανδίας έχει απελπισία ή έκπληξη, “μπερσέρκοι” βρεθεί το εργαστήριο της Μαργκρέτ που δαγκώνουν με λύσσα τις ασπίδες γεμάτο με παρόμοια καλλιτεχνήματα. τους. Όπως έγραψε ο Economist σε Ανεξάρτητα, όμως, από το αν “τα πιόνια σχετικό του άρθρο, τα πιόνια του Λιούις του Λιούις” είναι ή δεν είναι τελικά θεωρούνται “ακαταμάχητα κωμικά από έργο της Μαργκρέτ της Επιδέξιας, αξίζει το σύγχρονο ακροατήριο” αλλά κατά να αναρωτηθούμε γιατί το έργο και η πάσα πιθανότητα οι άνθρωποι του ίδια η ύπαρξη μίας γυναίκας τέτοιας μεσαίωνα τα έβρισκαν περισσότερο εξαιρετικής φήμης και ικανότητας εκφραστικά παρά κωμικά. αποσιωπήθηκε στο πέρασμα του χρόνου και πόσες άλλες γυναίκες και τα Για πολλά χρόνια ο άγνωστος επιτεύγματά τους παραμένουν άγνωστα δημιουργός τους θεωρούνταν ότι σε εμάς σήμερα. z ήταν άντρας (ή πολλοί διαφορετικοί άντρες) από τη Νορβηγία αλλά το 2010 Για φωτο και περισσότερες ένας άγνωστος που εισέβαλε σε ένα πληροφορίες επισκευθείτε το επιστημονικό συνέδριο με θέμα “τα http://wp.me/s6wK7K-lewis πιόνια του Λιούις” προκάλεσε σάλο

*****

*****

SELENE 5


Α Σ Σ Ι Λ Ι Η ΒΑΣ Υ Ο Ι Κ Α ΤΟΥ ΣΚ

ΓΙΑΤΙ

ΥΡΟ Χ ΙΣ ΙΟ Π Ο Τ Ι Α ΕΙΝ ΚΟΜΜΑΤΙ; ντέλη της Ευρυδίκης Μα

6 SELENE

selenemag.wordpress.com


Κάνει την κίνησή της και ο αντίπαλος κρατά την ανάσα του. Μπαίνει στη μάχη και το παιχνίδι σοβαρεύει. Η Βασίλισσα διασχίζει το πεδίο της μάχης και στο διάβα της τα άλλα κομμάτια τρέμουν. Αν χαθεί, η απώλεια είναι τεράστια. Αν νικήσει, η μάχη έχει τελειώσει.

Γιατί η μοναδική γυναίκα στη σκακιέρα είναι το πιο ισχυρό κομμάτι;

selenemag.wordpress.com

SELENE 7


Λίγο πριν το 1000 μ.Χ. κάπου στις Άλπεις.

Τ

ο Αϊνσίλντεν, ένα ταπεινό μοναστήρι Βενεδικτίνων μοναχών, κρέμεται σε μια απόκρημνη πλαγιά των Άλπεων κάπου στη σημερινή Ελβετία. Το τάγμα των Βενεδικτίνων είναι εξαιρετικά αυστηρό όσον αφορά τα εκκλησιαστικά πρωτόκολλα και οι μοναχοί είναι υποχρεωμένοι να περνάνε ώρες διαβάζοντας την βίβλο και άλλα εκκλησιαστικά κείμενα, να αντιγράφουν αρχαία θρησκευτικά χειρόγραφα και να τηρούν καθημερινά όλες τις τελετουργίες που επιβάλλει η θρησκεία. Ο ελεύθερος χρόνος για αυτούς πολύ απλά είναι ανύπαρκτος. Κι όμως, κάπου εκεί στο μικρό αυτό μοναστήρι, ανάμεσα στους πολυάσχολους και αυστηρούς μοναχούς, υπάρχει κάποιος που τα βράδια, κρυφά και με το φώς των κεριών, τολμά και γράφει κάτι που αν το μάθαιναν οι υπόλοιποι σίγουρα θα τον έδιωχναν από το σχήμα. Πρόκειται για ένα ερωτικό ποίημα, όχι για κάποια γυναίκα, αλλά για την μεγαλύτερη αγάπη αυτού του μοναχού: το σκάκι, ένα παιχνίδι που η επίσημη εκκλησία τότε το θεωρούσε αμαρτωλό και απαγορευμένο. Έτσι, οι “Στίχοι για το Σκάκι” (“Versus de Scachis”) ή Ποίημα του Αϊνσίλντεν όπως είναι πιο γνωστό έγινε όχι μόνο το πρώτο ποίημα για το σκάκι αλλά και η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά στην ύπαρξη του ανατρεπτικού κομματιού που ονομάζεται “Βασίλισσα”. Το πόσο ανατρεπτικό ήταν το γεγονός

8 SELENE

ότι η Βασίλισσα πήρε τη θέση της στο εξαιρετικές ικανότητες στο σκάκι. Η πολεμικό αυτό παιχνίδι καταδεικνύεται σημασία και η αξία τέτοιων δεινών από την ίδια την ιστορία του σκακιού. παικτριών μπορεί να γίνει κατανοητή αν Οι πρώτες αναφορές σε αυτό γίνονται αναλογισθεί κανείς πόσες φορές εκείνες στην Ινδία και την Περσία όπου οι στάθηκαν η αιτία με τις συμβουλές τους απαρχές του χάνονται στο παρελθόν και για να νικήσει ο αφέντης τους κάποιον εννοείται ότι δεν υπήρχε η Βασίλισσα άλλον ηγεμόνα σε αγώνες με αυξημένο στο παιχνίδι γιατί ο πόλεμος ήταν κάτι πρεστίζ. που θεωρούσαν ότι δεν ταίριαζε στις Το σκάκι τελικά βρήκε τον δρόμο του γυναίκες οι οποίες δεν είχαν θέση στο και για την Ευρώπη από δύο πλευρές. πεδίο της μάχης. Ανεξάρτητα, όμως, από Από την Ανατολή εισήχθηκε μέσω το αν είχαν ή δεν είχαν θέση οι γυναίκες του Βυζαντίου και από τη Δύση μέσω στο πεδίο της μάχης, φαίνεται της κατάκτησης της Ισπανίας ότι είχαν θέση -και πολύ από τους Άραβες. Γενικά σημαντική μάλιστα- στο οι Άραβες θεωρούσαν Το να παίζουν πεδίο του σκακιού. το σκάκι αποδεκτό Παρά την συντηρητική οι γυναίκες σκάκι εφόσον δεν παιζόταν στάση των Περσών και μάλιστα να με ρεαλιστικά πιόνια, οι και των Αράβων (που είναι εξαιρετικά παίκτες δεν παραμελούσαν “κληρονόμησαν” τα θρησκευτικά τους με τη σειρά τους το καλές σε αυτό καθήκοντα, δεν έπαιζαν σκάκι) απέναντι στις ήταν κάτι πολύ για χρήματα ή στοιχήματα γυναίκες, μια σειρά συνηθισμένο από και δεν τσακώνονταν με από παραδόσεις, απρεπές λεξιλόγιο. Σε την αρχαιότητα μύθους και ιστορίες κάποιες περιπτώσεις, όμως, αποκαλύπτουν ότι οι μέχρι τον μεσαίωνα κάτω από την επιρροή γυναίκες που έπαιζαν τόσο στην Ευρώπη υπερβολικά αυστηρών αριστοτεχνικό σκάκι θρησκευτικών ηγεμόνων, το όσο και στον ήταν κάτι συνηθισμένο. σκάκι θεωρούνταν αμαρτία. Συχνό θέμα στις μουσουλμανικό Αυτή η ακραία θεώρηση παραδοσιακές ιστορίες εξακολουθεί να υπάρχει σε κόσμο. ήταν ο έρωτας κάποιου ορισμένες περιπτώσεις ακόμα ευγενή για κάποια και μέχρι σήμερα. Ο Αγιατολάχ πριγκίπισσα ή αρχόντισσα Χομεϊνί απαγόρευσε το σκάκι στο ο οποίος προκειμένου να Ιράν από το 1979 μέχρι το 1988 και οι κερδίσει την αγάπη της ή το χέρι της Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν θεωρούσαν σε γάμο ήταν πρώτα υποχρεωμένος “ακάθαρτο” το σκάκι όπως και τις να την νικήσει στο σκάκι. Συχνές ήταν ταινίες, την τηλεόραση, το αλκοόλ, το επίσης και οι περιπτώσεις σάχηδων βερνίκι νυχιών, τους χαρταετούς, το που έδιναν ολόκληρες περιουσίες για μπιλιάρδο, τα βεγγαλικά και την λαϊκή να αποκτήσουν μία σκλάβα που είχε

*****

*****

selenemag.wordpress.com


μουσική τα οποία απαγόρευσαν με ποινή μαστιγώματος και φυλάκισης. Οι βυζαντινές αρχόντισσες και αυτοκράτειρες του 7ου αι. αντίθετα θεωρούσαν εξαιρετικής σημασίας να γνωρίζουν να παίζουν με μαεστρία σκάκι (ή ζατρίκιον όπως το ονόμαζαν) και αυτό τις βοηθούσε ακόμα και στην χάραξη της πολιτικής του κράτους. Το πόσο σημαντικό θεωρούνταν το σκάκι φαίνεται και από το ακόλουθο περιστατικό. Το 802 μ.Χ. ο αυτοκράτορας Νικηφόρος διαδέχθηκε την αυτοκράτειρα Ειρήνη στον βυζαντινό θρόνο και ένα από τα πρώτα πράγματα που φρόντισε να κάνει ήταν να αναδιαπραγματευθεί τις σχέσεις με τον χαλίφη της Βαγδάτης Χαρούν Αλ Ρασίντ. Ένα γράμμα του προς τον χαλίφη έγραφε: “Η Αυτοκράτειρα που διαδέχθηκα θεωρούσε ότι ανήκετε στην τάξη των Πύργων ενώ τοποθετούσε τον εαυτό της στην τάξη των Πιονιών με αποτέλεσμα να σας προσφέρει φόρο ενώ στην πραγματικότητα εσείς οφείλατε να της προσφέρετε φόρο. Αλλά αυτό οφειλόταν στην γυναικεία αδυναμία και ανοησία.” Όπως ήταν αναμενόμενο το θέμα τελικά λύθηκε στο πεδίο της μάχης όπου ο Νικηφόρος κατατροπώθηκε από τον Χαρούν Αλ Ρασίντ και εξαναγκάστηκε να πληρώνει και εκείνος τον φόρο που πριν από αυτόν πλήρωνε η Ειρήνη χωρίς όμως εκείνη να προκαλέσει όλη αυτή την αιματοχυσία. Ίσως τελικά η Ειρήνη να μην ήταν θύμα της αδυναμίας και της ανοησίας της αλλά μια νηφάλια ηγεμόνας που εφάρμοζε ρεαλιστική πολιτική.

Οι γυναίκες ηγεμόνες έπρεπε να είναι ικανές εκτός από το να ασκούν πολιτική και διπλωματία, να ηγούνται των στρατευμάτων τους και να επιδεικνύουν στρατηγικές ικανότητες. Μία βασίλισσα δεν έπρεπε να φοβάται να βάψει με αίμα τα χέρια της. Στην εικόνα εμφανίζεται η ηθοποιός Κέιτ Μπλάνσετ στον ρόλο της Ελισσάβετ Ά. περιλαμβάνει γυναίκες στα κομμάτια του. Οι μόνες αλλαγές που έγιναν από το αραβικό σκάκι στο ευρωπαϊκό ήταν ότι ο Βεζίρης αντικαταστάθηκε από τον Στρατηγό και ο Ελέφαντας από τον Επίσκοπο (στην Ελλάδα τον λέμε Αξιωματικό), γεγονός που αποκαλύπτει και το πόση εξουσία και επιρροή ασκούσαν οι Επίσκοποι ως διαχειριστές της εκκλησιαστικής περιουσίας και ιδιοκτήτες ολόκληρων ιδιωτικών στρατών.

Τον 10ο αι. όμως καταγράφηκε μια αναπάντεχη κοινωνική Όσο εξέλιξη. Για διάφορους λόγους, Το σκάκι αποτελεσματική τόσο στην Ανατολή όσο και εισήχθηκε στη και αν ήταν όμως στην Δύση, οι ευρωπαϊκοί μία γυναίκα Ευρώπη από την Δύση θρόνοι καταλήφθηκαν ηγεμόνας δεν μέσω των αραβικών από γυναίκες οι οποίες, έπαυε να είναι να επιβιώσουν κατακτήσεων και από προκειμένου γυναίκα και τόσο οι ίδιες όσο και τα κράτη την Ανατολή από το τους, έπρεπε να είναι εξίσου στα μάτια της ευρωπαϊκής Βυζάντιο καθώς το αδίστακτες με τους άντρες. κοινωνίας εκείνης “ζατρίκιον” όπως το Για τα χριστιανικά βασίλεια της εποχής ήταν της εποχής η ευημερία ή η ονόμαζαν ήταν το αδύναμη και με καταστροφή εξαρτώνταν κάποιο τρόπο αγαπημένο παιχνίδι κυριολεκτικά από τον “ελαττωματική”. χαρακτήρα του ηγεμόνα τους. των Βυζαντινών. Μπορεί κάποιες Ένας επιτυχημένος βασιλιάς γυναίκες να έπρεπε να είναι ταυτόχρονα έφταναν τελικά σε και ατρόμητος πολεμιστής και ύπατα αξιώματα αλλά να διοικεί με σιδερένια πυγμή. Ενώ ήταν πάντοτε λόγω συγκυριών και παλιότερα οι βασίλισσες δεν είχαν ελλείψει κάποιου διαθέσιμου άντρα. ιδιαίτερη εξουσία και παρέμεναν στην Το σκάκι, που φρόντιζε να εκφράζει την σκιά του συζύγου ή του γιού τους, αυστηρά ιεραρχική διαστρωμάτωση τον 10ο αι. έπρεπε να συνοδεύουν της κοινωνίας εξακολουθούσε να μην τον βασιλιά τους στη μάχη και σε

*****

*****

selenemag.wordpress.com

περίπτωση ανάγκης ακόμα και να ηγούνται των στρατευμάτων οι ίδιες. Ξαφνικά οι γυναίκες σε υψηλές θέσεις έπρεπε να είναι ικανοί πολιτικοί έτσι ώστε να σχηματίζουν συμμαχίες με

Ήξερες ότι: Στο σκάκι ο Βασιλιάς δεν πεθαίνει ποτέ. Το “ρουά ματ” που λέμε στο τέλος της παρτίδας σημαίνει “ο βασιλιάς εξαντλήθηκε” και προέρχεται από την αραβική φράση “σαχ ματ” (“σάχης” είναι ο βασιλιάς στα αραβικά και “ρουά” στα γαλλικά από όπου το πήραμε εμείς). Αυτό συμβαίνει γιατί θεωρούνται ανεπίτρεπτο να εμφανίζεται ένας βασιλιάς να πεθαίνει σε ένα παιχνίδι. Κι ενώ στο σκάκι όλα τα πιόνια και τα κομμάτια μπορούν να “παρθούν”, ο Βασιλιάς μένει στην σκακιέρα μέχρι το τέλος. Το παιχνίδι τελειώνει ακριβώς όταν ο βασιλιάς δεν μπορεί να κάνει οποιαδήποτε κίνηση. Έχει δηλαδή “εξαντληθεί”. SELENE 9


σημαντικά μέλη των ευγενών και του όχι μόνο οι βασίλισσες αλλά και οι κλήρου ενώ ταυτόχρονα έπρεπε να γυναίκες γενικά, η θέση τους απείχε διοικούν τα βασίλειά τους χωρίς να πολύ από το να θεωρείται ισάξια με διστάζουν εφόσον χρειαστεί ακόμα εκείνη των αντρών και αυτό φαινόταν και να χύσουν αίμα. Έτσι άρχισε και στο σκάκι. Η Βασίλισσα στεκόταν να εμφανίζεται ένα είδος δίπλα στον Βασιλιά αλλά το ύψος μητριαρχικής εξουσίας που της ήταν σαφέστατα χαμηλότερο θα υιοθετούσαν πολλές από εκείνου. Επίσης, οι βασίλισσες κατά τους Η Ισαβέλλα, κινήσεις της διέφεραν πολύ επόμενους αιώνες. Όμως σαν κανονική από τις σημερινές που είναι το σκάκι εξακολουθούσε σχεδόν απεριόριστες και για Βασίλισσα του την ακρίβεια, μπορούσε να να μην περιλαμβάνει γυναικεία φιγούρα. Για να σκακιού, έκανε κινηθεί μόνο ένα τετράγωνο αλλάξει αυτή η κατάσταση μια κίνηση ματ διαγώνια. Ακόμα και ο θα χρειαζόταν μια ελληνική Αξιωματικός (ο Επίσκοπος και στέφθηκε στο δυτικό σκάκι) ήταν πιο παρέμβαση και μάλιστα μοναδική διπλή. ισχυρός από εκείνη. Αν και η κοινωνική αντιμετώπιση βασίλισσα της Το 962 η βυζαντινή γυναικών είχε βελτιωθεί πριγκίπισσα Αδελαΐδα Καστίλης και των θα χρειαζόταν να περάσουν έγινε αυτοκράτειρα της Λεόν με το ακόμα μερικοί αιώνες της Αγίας Ρωμαϊκής μέχρι να ξεπεραστούν τα έτσι θέλω. Αυτοκρατορίας και το 973 ταμπού και μία γυναίκα να την διαδέχθηκε η νύφη απεικονιστεί πραγματικά της Θεοφανώ που ήταν ισχυρή. Και αυτό έγινε τον ανιψιά του αυτοκράτορα 16ο αιώνα από μία από τις πιο του Βυζαντίου Ιωάννη Τσιμισκή. αμφιλεγόμενες βασίλισσες όλων των Και οι δύο γυναίκες αναδείχθηκαν σε εποχών: την Ισαβέλλα της Καστίλης. ισχυρότατες βασίλισσες που διέδωσαν τον βυζαντινό πολιτισμό στη Δύση. Όμως, όπως γίνεται συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις οι σχέσεις πεθεράς και νύφης δεν ήταν και οι καλύτερες. Για την ακρίβεια η σύγκρουσή τους ήταν εξίσου εντυπωσιακή με το έργο τους και η βασιλεία αυτών των δύο πανίσχυρων γυναικών ήταν τόσο ανατρεπτική που οδήγησε στη προς τιμήν τους “γέννηση” του κομματιού που λέγεται Βασίλισσα αλλά και σε μία σειρά από γυναίκες ηγεμόνες στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

*****

*****

Αν και η εμφάνιση της Βασίλισσας εκφράζει το αυξημένο στάτους που άρχιζαν να απολαμβάνουν σταδιακά στον Μεσαίωνα,

Η Ισαβέλλα, μαζί με τον σύζυγό της Φερδινάnδο, ένωσε όλη την Ισπανία σε ένα βασίλειο, έδιωξε τους Άραβες από την Ιβηρική χερσόνησο και χρηματοδότησε τα ταξίδια του Κολόμβου στον Νέο Κόσμο. Τόσο συγκεντρωμένη στο βασιλικό της έργο ήταν μάλιστα που όταν την έπιασαν οι πόνοι της γέννας στα δίδυμα παιδιά της βρισκόταν σε στρατιωτική σύσκεψη. Από την άλλη, ίδρυσε την τρομερή Ισπανική Ιερά Εξέταση και εκδίωξε με αιματηρό τρόπο τους Εβραίους και τους Μαυριτανούς από την Ισπανία. Όπως και να ‘χει όμως η Ισαβέλλα απέδειξε πολλές φορές πως ήταν αδίστακτη, αποφασισμένη και ικανή και αυτό φάνηκε από νωρίς όταν σε ηλικία μόλις 17 ετών έκανε κάτι αδιανόητο για μια νεαρή και ανύπαντρη πριγκίπισσα. Διακήρυξε δημόσια ότι ήταν η μοναδική νόμιμη διάδοχος των βασιλείων της Καστίλης και της Λεόν ενώ ο αδερφός της Ενρίκε ήταν ακόμα εν ζωή! Ο Ενρίκε, που ήξερε τι “σίφουνας’ ήταν η αδερφή του, προσπάθησε να την ξεφορτωθεί παντρεύοντάς την με τον βασιλιά της Πορτογαλίας (και ένα σωρό άλλους παρεμπιπτόντως) αλλά εκείνη, με μια χαρακτηριστικά αυθάδικη κίνηση επέλεξε τον πρίγκιπα Φερδινάνδο της Αραγόν που δεν είχε δει ποτέ αλλά της είχαν πει ότι ήταν νέος και εμφανίσιμος. Ευτυχώς για εκείνη οι φήμες ήταν αληθινές και ακόμα πιο ευτυχώς η Ισαβέλλα και ο Φερδινάνδος ερωτεύθηκαν παράφορα με την πρώτη ματιά. Πέντε χρόνια αργότερα ο Ενρίκε πέθανε και την θέση του επρόκειτο να πάρει ο Φερδινάνδος με βασίλισσα στο πλευρό του την Ισαβέλλα. Αλλά εκείνη, σαν πραγματική βασίλισσα του σκακιού, έκανε μία κανονική κίνηση ματ που την εδραίωσε σαν μία από τις

Στην ιεραρχική μεσαιωνική κοινωνία στην βάση βρίσκονταν οι τεχνίτες και οι αγρότες. Πιο ψηλά ήτανοι ευγενείς και ο κλήρος ενώ στην κορυφή ήταν ο ηγεμόνας και ο εκάστοτε εκκλησιαστικός άρχοντας. Παρατηρείστε πως ο επίσκοπος βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τον ηγεμόνα και, για την ακρίβεια, ίσως να μπορούμε να πούμε ότι εμφανίζεται και πιο ψηλός από αυτόν. Δεν ήταν παράξενο που ο Επίσκοπος (Bishop, Αξιωματικός στα ελληνικά) στο σκάκι στέκεται δίπλα στον Βασιλιά και την Βασίλισσα.

10 SELENE

selenemag.wordpress.com


Διάβασε για εκπληκτική όσο και περιπετειώδη ζωή της Αδελαΐδας αλλά και την θρυλική της σύγκρουση με την νύφη της Θεοφανώ στο άρθρο στην σελ. 32 με τίτλο “Πεθερά Εναντίον Νύφης” και μάθε πως η Βασίλισσα του σκακιού είναι ελληνική υπόθεση. μεγαλύτερες ηγεμόνες όλων των εποχών. Το 1473 και ενώ ο Φερδινάνδος βρισκόταν σε εκστρατεία, η 23χρονη Ισαβέλλα στέφθηκε βασίλισσα της Καστίλης και της Λεόν με μία φαντασμαγορική τελετή που δήλωνε περίτρανα ότι δεν είχε καμία διάθεση να έχει δεύτερη θέση στην εξουσία. Χαρακτηριστικό ήταν ότι στην πορεία προς την εκκλησία όπου θα γινόταν η στέψη προηγούνταν ένας ιππότης που κρατούσε ανάποδα ένα γυμνό ξίφος σαν σταυρό. Αυτό ήταν μια καθαρά συμβολική κίνηση γιατί το ξίφος δεν ήταν μόνο αναφορά στους πεσόντες για την δόξα του βασιλείου αλλά και στην Ζαν Ντ΄’Αρκ, μια άλλη γυναίκα που τέσσερις δεκαετίες πριν είχε συνταράξει τον κόσμο με τα στρατιωτικά της επιτεύγματα. Ο κόσμος σοκαρίστηκε γιατί το γυμνό ξίφος ήταν ένα ξεκάθαρο σύμβολο “αντρικού προνομίου” που η νεαρή βασίλισσα τολμούσε να οικειοποιηθεί. Τι Μία σήμαινε άραγε αυτό για τον Φερδινάνδο; πολεμοχαρής Επρόκειτο να γίνει απλά βασίλισσα είχε ένας βασιλικός σύζυγος κάνει την εμφάνισή χωρίς πραγματική της στην Καστίλη. εξουσία;

*****

Γιατί όχι και στην Η Ισαβέλλα, που εκτός από έξυπνη και σκακιέρα; αποφασιστική είχε και εξαιρετικά γρήγορα αντανακλαστικά, φρόντισε να εδραιώσει τη θέση της πριν την επιστροφή του συζύγου της φέρνοντάς τον λίγο πολύ προ τετελεσμένου. Συγκάλεσε συμβούλιο εμπειρογνωμόνων όπου επιβεβαίωσε και νομικά το κληρονομικό της δικαίωμα με επίσημα έγγραφα και υπογραφές και κατάφερε μάλιστα να ορίσει σαν διάδοχο του θρόνου σε περίπτωση που δεν έκανε γιο, την μεγαλύτερη κόρη της. Ένας από τους βιογράφους της έγραψε ότι επρόκειτο για “μία από τις πιο εκπληκτικές περιπτώσεις γυναικείων κληρονομικών δικαιωμάτων στην προ-φεμινιστική Ευρώπη”. Όταν ο Φερδινάνδος επέστρεψε, φυσικά ήταν έξαλλος αλλά δεν υπήρχαν και πολλά να κάνει. Η Ισαβέλλα φρόντισε να του “χρυσώσει το χάπι” προσφέροντάς του δώρα, προνόμια και τιμές και τελικά ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα βασίλεψαν θεωρητικά ως ίσοι αν και η Ισαβέλλα ήταν σύμφωνα με τον νόμο ανώτερη.

*****

Για πάνω από 20 χρόνια η Ισαβέλλα και ο Φερδινάνδος πολεμούσαν συνεχώς τους εχθρούς τους και δεν ήταν τυχαίο που εκείνη την εποχή η Βασίλισσα στο σκάκι απέκτησε την σχεδόν απεριόριστη δυνατότητα κινήσεων και έγινε το ισχυρότερο κομμάτι στο παιχνίδι, πιο ισχυρό ακόμα και από τον selenemag.wordpress.com

Η ισπανή ηθοποιός Μισέλ Χενέρ υποδύεται την βασίλισσα Ισαβέλλα στην τηλεοπτική σειρά “Ισαβέλλα της Καστίλης”. Η Ισαβέλλα ήταν μία από τις πιο αμφιλεγόμενες βασίλισσες όλων των εποχών που άφησε το σημάδι της στην ιστορία της Ευρώπης αλλά και του σκακιού. βασιλιά. Μία πολεμοχαρής βασίλισσα πιο δυνατή από τον σύζυγό της είχε κάνει την εμφάνισή της στην Καστίλη. Γιατί όχι και στην σκακιέρα; Αυτό το σκάκι, όπου η Βασίλισσα ήταν τόσο ισχυρή, ονομάστηκε το “Σκάκι της Βασίλισσας” προς τιμήν της Ισαβέλλας και σε αντιδιαστολή με το “Παλιό Σκάκι” που παιζόταν μέχρι τότε. Από τότε και μέχρι σήμερα σε όλον τον κόσμο (με εξαίρεση τις μουσουλμανικές χώρες) παίζουμε το “Σκάκι της Βασίλισσας” που υποσυνείδητα μας θυμίζει ότι ακόμα και ένας βασιλιάς χρειάζεται μια βασίλισσα στο πλευρό του και μάλιστα ισχυρή. Ειρωνικά, αυτή η “χειραφέτηση” της Βασίλισσας του σκακιού ήταν η αιτία που οι γυναίκες άρχισαν σταδιακά να απομακρύνονται από το παιχνίδι. Ενώ μέχρι τότε μία γυναίκα που ήταν αριστοτεχνική παίκτρια ήταν κάτι συνηθισμένο ακόμα και για τους μουσουλμάνους, μέσα στις επόμενες λίγες δεκαετίες το σκάκι μετατράπηκε σε σχεδόν αποκλειστικά αντρική υπόθεση. Η νέα πανίσχυρη Βασίλισσα έκανε το παιχνίδι πιο γρήγορο, πιο επιθετικό και πιο ριψοκίνδυνο. Εκεί που παλιά οι παρτίδες κρατούσαν μέρες ολόκληρες, τώρα κρατούσαν ώρες, μπορεί και λεπτά. Ενώ πριν μπορούσε κανείς να παίζει σκάκι και ταυτόχρονα να μαγειρεύει, SELENE 11


γυναικεία φύση και οι λιγοστές γυναίκες που έπαιζαν δέχονταν την κοινωνική κατακραυγή.

συμμετοχή στο παιχνίδι αυτό κατά την διάρκεια των αιώνων δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί κανείς αν θα καταφέρει ποτέ να ανακάμψει και Από τον 15ο αι. που “χειραφετήθηκε” να φτάσει τα επίπεδα στα οποία η Βασίλισσα έπρεπε να περάσουν 500 ήταν πριν και μάλιστα σε εποχές που ολόκληρα χρόνια για να εμφανιστούν σήμερα θεωρούμε “οπισθοδρομικές”, ξανά οι ελάχιστες πρώτες γυναίκες που όπως ο Μεσαίωνας. Στη δική μας άρχισαν να παίζουν δημοσίως καθώς “προοδευμένη” εποχή που πια οι πρώτες γυναικείες λέσχες σκακιού κομπάζουμε για την νομική ισότητα που άρχισαν να ιδρύονται στις αρχές έχουμε επιτύχει, οι άντρες σκακιστές του 20ου αι. Ακόμα και τότε όμως οι εξακολουθούν να βλέπουν τις γυναίκες γυναίκες έπρεπε να εφευρίσκουν ένα σκακίστριες με περιφρόνηση. “Οι σωρό δικαιολογίες για να μπορούν γυναίκες παίζουν χειρότερα γιατί να παίζουν χωρίς να τις κατακρίνουν δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον και μία από αυτές ήταν ότι η γνώση στους άντρες παρά στο σκάκι” δήλωσε σκακιού έκανε μία γυναίκα πιο ο αμερικανός σκακιστής Γουίλιαμ επιθυμητή νύφη. “Ο πάστορας, ο Λόμπαρντι. Ο παγκόσμιος πρωταθλητής γιατρός, ο λογιστής ή ο Μπόμπι Φίσερ περηφανεύτηκε έμπορος σίγουρα θα ότι θα χάριζε “ένα κομμάτι και απολάμβαναν τη μία κίνηση” σε οποιαδήποτε συντροφιά μίας Ειρωνικά, αυτή γυναίκα στον κόσμο και πάλι Η Ισαβέλα χρησιμοποίησε στη στέψη συζύγου που παίζει η “χειραφέτηση” θα την νικούσε. Ο Grandτης το σύμβολο του σταυρού - ξίφους σκάκι στο σπίτι master Λάιος Πόρτις επίσης της Βασίλισσας που εκφράζει τα “αντρικά προνόμια” μετά την κοπιαστική δήλωσε ότι μία γυναίκα για να δηλώσει δημόσια ότι σκόπευε τους εργασία” του σκακιού ήταν η παγκόσμια πρωταθλήτρια να τα οικειοποιηθεί και να βασιλέψει, έγραφε το 1898 αιτία που οι γυναίκες θα ήταν κάτι “ενάντια η χήρα Μιούλερόχι ελλείψει κάποιου άντρα, αλλά σταδιακά άρχισαν να στη φύση.” Βλέποντας Θιμ σε άρθρο σε “σαν άντρας”. απομακρύνονται από αυτές τις δηλώσεις δεν εφημερίδα του μπορεί κανείς παρά να να φροντίζει τα παιδιά, ακόμα και να Λονδίνου για να το παιχνίδι. αναρωτηθεί, όχι τόσο αν φλερτάρει, τώρα έπρεπε να κάθεται προσελκύσει νεαρές αυτές είναι αλήθεια, αλλά απόλυτα προσηλωμένος στην παρτίδα κυρίες στην σκακιστική το τι αποκαλύπτει για την με τις παλάμες να ιδρώνουν από την της λέσχη. κοινωνία μας το ότι αυτοί οι αγωνία. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν Σήμερα οι γυναίκες και εξαιρετικά επιτυχημένοι στον τομέα πλέον να συνδυάζουν εύκολα το σκάκι τα κορίτσια παίζουν σκάκι όχι μόνο τους άντρες, που λογικά θα έπρεπε να με το νοικοκυριό και την ανατροφή των στο σπίτι αλλά και στα σχολεία, τις αισθάνονται τεράστια αυτοπεποίθηση παιδιών ενώ οι περισσότερες παρτίδες σκακιστικές λέσχες και τους διεθνείς και μεγαλοψυχία, αισθάνθηκαν την άρχιζαν να παίζονται με χρηματικά διαγωνισμούς. Εξακολουθούν, όμως, ανάγκη να κάνουν αυτά τα σχόλια που στοιχήματα και χρήματα είχαν κυρίως να αποτελούν μειοψηφία σε σχέση στόχο έχουν συγκεκριμένα το γυναικείο οι άντρες. Το σκάκι έγινε αδυσώπητη με τους άντρες. Παγκοσμίως οι φύλο. μάχη όπου διακυβεύονταν περιουσίες γυναίκες αποτελούν μόνο το 5% των και παιζόταν σε ταβέρνες, καφενεία Διάφοροι ψυχολόγοι προσπάθησαν συνολικών παικτών. Εξαίρεση είναι η και λέσχες και ενώ οι ταβέρνες και τα να εξηγήσουν την έλλειψη στις Ουγγαρία, η Ουκρανία και η Κίνα στις καφενεία ήταν χώροι στους οποίους επιδόσεις των γυναικών σε σχέση οποίες η συμμετοχή των γυναικών οι γυναίκες δύσκολα μπορούσαν να με εκείνες των αντρών σε διαφορές στο σκάκι είναι ίδια με εκείνη των βρεθούν, οι λέσχες ήταν εντελώς μεταξύ των φύλων στην αντίληψη του αντρών. Καθόλου συμπτωματικά οι απαγορευμένες για εκείνες. Πολύ χώρου, στην επιθετικότητα και μερικές χώρες αυτές έχουν βγάλει πολλές σύντομα το επιθετικό αυτό σκάκι φορές στην απλή έλλειψη διανοητικής παγκόσμιες πρωταθλήτριες στο σκάκι. θεωρήθηκε απρεπής ενασχόληση για ικανότητας! Οι Φρουδικοί πάλι είπαν ότι Κοιτάζοντας, όμως, την γυναικεία την “ευαίσθητη” και “φιλειρηνική” οι γυναίκες δεν είχαν την απαραίτητη

*****

*****

Ήξερες ότι: Το σκάκι έσωσε κυριολεκτικά τη ζωή της Ισαβέλλας και του Φερδινάνδου. Το βασιλικό ζεύγος αγαπούσε τόσο το παιχνίδι αυτό που έπαιζε κάθε βράδυ πριν να πάει για ύπνο ακόμα και όταν βρίσκονταν σε πολεμική εκστρατεία. Το 1487, στην πολιορκία της Μάλαγα, ένας εχθρός εισχώρησε κρυφά στο ισπανικό στρατόπεδο και επιχείρησε να δολοφονήσει την Ισαβέλλα και τον Φερδινάνδο στην σκηνή τους την οποία διέκρινε ανάμεσα στις υπόλοιπες γιατί ήταν η μοναδική 12 SELENE

στην οποία υπήρχε φως αναμένο και το ζευγάρι διακρινόταν να παίζει σκάκι κατά την συνήθειά του. Στην πραγματικότητα, όμως, οι δύο βασιλείς έτυχε εκείνο το βράδυ να έχουν πάει νωρίς για ύπνο και εκείνοι που έπαιζαν ήταν οι φίλοι τους Μπεατρίζ και Αλβάρεζ που έμεναν στην διπλανή σκηνή. Τελικά το φιλικό αυτό ζευγάρι δέχτηκε πολλαπλά μαχαιρώματα αλλά τελικά γλίτωσε ενώ ο εχθρός συνελήφθηκε και εκτελέσθηκε από την βασιλική φρουρά. selenemag.wordpress.com


Δίπλα: Μαυριτανές γυναίκες παίζουν σκάκι. Εικονογράφηση σε χειρόγραφο του 11ου αιώνα. Μέση: Πίνακας του 16ου αιώνα από τον Δανό καλλιτέχνη Λούκας βαν Λέιντεν που απεικονίζει μία παρτίδα σκάκι ανάμεσα σε μία γυναίκα και έναν άντρα. Κάτω: “Σκάκι.” Πίνακας του 20ου αιώνα του Λέοναρντ Κάμπελ Τέιλορ. Οι γυναίκες έπαιζαν σκάκι από την αρχαιότητα και μάλιστα θεωρούνταν ικανές και ισάξιες των αντρών ακόμα και σε μουσουλμανικές χώρες. Από τον 15ο αιώνα, όμως, και μετά οι γυναίκες δέχτηκαν πίεση να απομακρυνθούν από το σκάκι. Χαρακτηριστικό είναι ότι στην ευρωπαϊκή τέχνη οι γυναίκες εμφανίζονταν να παίζουν σκάκι υπό την επίβλεψη και τις συμβουλές κάποιου άντρα. Αυτή η πατροναριστική αντιμετώπιση της γυναίκας παίκτριας ισχύει και στις μέρες μας . Ο σύγχρονος πίνακας του Τέιλορ είναι χαρακτηριστικός. Οι δύο γυναίκες παίζουν σκάκι μόνες τους αλλά στο βάθος υπάρχει πάντα ένα αντρικό βλέμμα για να τις καθοδηγεί και να τις αξιολογεί. Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που οι γυναίκες κατά μέσο όρο, σε αντίθεση με ότι γινόταν μέχρι τον 15ο αιώνα, σήμερα δεν αποδίδουν στο σκάκι όσο οι άντρες. για το σκάκι ορμή πατροκτονίας που οι άντρες βίωναν αβίαστα λόγω του Οιδιπόδειου συμπλέγματός τους. Οι περισσότερες από αυτές τις θεωρίες θεωρούνται πια παρωχημένες και ενώ οι άντρες γενικά (και όχι ο κάθε ένας ξεχωριστά) όντως έχουν μεγαλύτερη ικανότητα αντίληψης του χώρου από τις γυναίκες γενικά και ισχύει επίσης ότι οι άντρες γαλουχούνται έτσι ώστε να αναπτύσσουν μεγαλύτερη επιθετικότητα από ότι οι γυναίκες, οι βιολογικές θεωρίες προς το παρόν αποτυγχάνουν να δώσουν μια ικανοποιητική εξήγηση ως προς το γιατί οι γυναίκες συμμετέχουν λιγότερο από τους άντρες στο σκάκι και έχουν χαμηλότερες επιδόσεις. Αν, όμως, εξετάσουμε το θέμα κοινωνικά, ελάχιστες αμφιβολίες παραμένουν ως προς τον πραγματικό λόγο που οι γυναίκες δεν τα πάνε εξίσου καλά με τους άντρες στο παιχνίδι selenemag.wordpress.com

αυτό. Παρά τα σημαντικά βήματα προς την ισότητα των φύλων που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στη Δύση, εξακολουθούμε να διακρίνουμε τις περισσότερες δραστηριότητες σε “αντρικές” και “γυναικείες” και το σκάκι θεωρείται “αντρική” δραστηριότητα. Δεν είναι τυχαίο που το γυναικείο σκάκι άνθισε σε χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και στην Κίνα όπου κοινωνικές και πολιτικές επαναστάσεις επιχείρησαν να εξαλείψουν τέτοιες διαφορές. Οι γυναίκες, ακόμα και όταν σκεφτούν να ασχοληθούν με κάτι τόσο ανώδυνο όπως το σκάκι, αντιμετωπίζουν από την

πρώτη στιγμή ένα σωρό εμφανείς ή υπόγειους περιορισμούς και διακρίσεις. Η πρωταθλήτρια στο σκάκι Ξι Ζουν το είπε με μία λέξη: “Παντρεύονται!” Αυτή ήταν η απάντησή της στο τι συμβαίνει με τις γυναίκες στο σκάκι. Οι γυναίκες, όντως, εγκαταλείπουν το σκάκι για να παντρευτούν γιατί από μικρές τις ανατρέφουμε να θεωρούν υποχρέωση και ύψιστη τιμή να παντρευτούν, να κάνουν παιδιά και να φροντίσουν οικογένειες και αγαπημένους. Ακόμα και εκείνες οι ελάχιστες που τολμούν να παραμένουν ελεύθερες δύσκολα αφοσιώνονται αποκλειστικά στο SELENE 13


Η συμμετοχη των γυναικών στο σκάκι είναι εξαιρετικά σημαντική γιατί είναι μία από τις ελάχιστες δραστηριότητες που εκείνες μπορούν να δράσουν στο πλάι των αντρών επί ίσοις όροις.

*****

σκάκι. Κι εκείνες εκείνες μπορούν να αναπτύξουν τις αντιμετωπίζουν πνευματικές τους ικανότητες και την Οι γυναίκες προσδοκίες αποφασιστικότητά τους δίπλα στους εγκαταλείπουν που απαιτούν άντρες. Η κοινωνία χρειάζεται την από αυτές να γυναικεία συμμετοχή όπως και την το σκάκι για να ασχολούνται παντρευτούν γιατί γυναικεία διάνοια και κάθε διάκριση με πολλά σε βάρος της επιφέρει σημαντικές από μικρές τις πράγματα κοινωνικές και οικονομικές απώλειες. εκπαιδεύουμε να ταυτόχρονα Άλλωστε, είναι εμφανές ότι η θεωρούν υποχρέωση Βασίλισσα του σκακιού μπορεί να ώστε να συνεισφέρουν τον γάμο. στην κοινωνική και ιδιωτική ζωή, να αναπτύσσουν κοινωνικά και φιλικά δίκτυα και να παρέχουν υπηρεσίες σε άλλους. Αντίθετα, οι άντρες πρωταθλητές το μόνο που κάνουν όλη μέρα είναι να παίζουν, να εξασκούνται, να σκέφτονται και να ονειρεύονται το σκάκι. Πολύ απλά, ένα κορίτσι που σκέφτεται μόνο το σκάκι θεωρείται προβληματικό και αφύσικο.

χρειάστηκε την ύπαρξη μίας ισχυρής βασίλισσας στην πραγματική ζωή όπως ήταν η Ισαβέλλα αλλά δεν θα εμφανιζόταν ποτέ αν δεν υπήρχε μια υποσυνείδητη κοινωνική ανάγκη για μια γυναικεία παρουσία στην σκακιέρα. Μία απόλυτα και αποκλειστικά αντρική κοινωνία είναι σε τελική ανάλυση ατελής και ελλειμματική. z

*****

Οι γυναίκες πάντως δεν μπορεί παρά σταδιακά να συμμετέχουν όλο και περισσότερο στο σκάκι με τον ίδιο τρόπο που σταδιακά συμμετέχουν όλο και περισσότερο σε “αντρικά” επαγγέλματα. Το σκάκι είναι σημαντικό για τις γυναίκες, όχι μόνο γιατί προσφέρει σημαντικά εφόδια για τη ζωή ενός ανθρώπου όπως η στρατηγική, η λογική, το αθλητικό πνεύμα και η πολιτισμένη συμπεριφορά, αλλά και γιατί αποτελεί έναν από τους ελάχιστους χώρους όπου 14 SELENE

Χορεύτριες παίζουν σκάκι στα παρασκήνια ενός κλαμπ στο Λας Βέγκας περιμένοντας να έρθει η ώρα να βγουν στη σκηνή. Οι γυναίκες σήμερα δεν αντιμετωπίζουν περιορισμούς στο που και πότε θα παίξουν σκάκι, εξακολουθούν, όμως, να αντιμετωπίζονται σαν εξαιρέσεις όταν αποφασίζουν να το κάνουν. selenemag.wordpress.com


SELENEMAG.WORDPRESS.COM

ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΔΕΝ ΠΑΙΖΟΥΝ ΜΟΝΟ ΜΕ

ΚΟΥΚΛΕΣ Ο Ι selenemag.wordpress.com

SELENE

Γ Υ Ν Α Ι Κ Ε Σ

Α Λ Λ Α Ζ Ο Υ Ν

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

SELENE 15


Ι Ο Ρ Ι Α Κ Ι Ο Λ Ο Κ Σ ΔΥ Σ Ε Σ Σ Ι Λ Ι ΓΙΑ ΒΑΣ ΜΙΑ ΙΑ Γ Ι Α Τ Ν Ο ΙΖ Ν ΓΩ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ Α ΡΑ ΙΕ Κ Α Κ Σ Η Τ Σ Η ΘΕΣ

16 SELENE

selenemag.wordpress.com


Οι γυναίκες έπαιζαν σκάκι στο πλευρό των αντρών από τη πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε το παιχνίδι αυτό χωρίς να υπάρχει η παραμικρή αμισβήτηση των ικανοτήτων τους. Από το 1500 μ.Χ. και μετά η γυναίκα σκακίστρια απλά εξαφανίστηκε. Σήμερα οι γυναίκες και τα κορίτσια αρχίζουν σταδιακα να κερδίζουν το χαμένο έδαφος σε αυτό που έχει ονομαστεί “το υπέρτατο πνευματικό άθλημα” αλλά εξακολουθούν να είναι μειοψηφία και να αντιμετωπίζουν αρνητικά στερότυπα. Οι γυναίκες αγωνίζονται ακόμα και για μια θέση στη σκακιέρα καθώς οι καιροί εξακολουθούν να είναι δύσκολοι για Βασίλισσες. selenemag.wordpress.com

SELENE 17


Ό

ταν ήμουν 12 ετών και έπαιζα σε σκακιστικούς διαγωνισμούς συχνά τα αγόρια που νικούσα έβαζαν τα κλάματα ή έριχναν τα μούτρα τους. Πολλές φορές οι φίλοι τους τα κορόιδευαν που “έχασαν από ένα κορίτσι”, υπονοώντας ότι κάτι τέτοιο ήταν απίθανο, θα έπεπε να ήταν χαζά η ανίκανα για να το πάθουν αυτό. Μία φορά, μάλιστα, ένα αγόρι με κλώτσησε άγρια στο καλάμι κάτω από το τραπέζι μόλις το νίκησα. Φυσικά όλοι λένε “είναι απλά ένα παιχνίδι” αλλά όταν η ήττα προκαλεί τέτοια εκδικητικότητα από τους αντιπάλους, μάλλον δεν είναι απλά ένα παιχνίδι.” Αυτά είναι τα λόγια μίας γυναίκας που έπαιζε σκάκι και αισθάνθηκε αναγκασμένη να το εγκαταλείψει λόγω των διακρίσεων φύλου αλλά σίγουρα δεν είναι τα μοναδικά. Οι γυναίκες σήμερα αποτελούν μόλις το 5% των συνολικών παικτών, από τους 1.479 Grandmasters (ανώτερος τίτλος στο σκάκι) μόνο οι 31 είναι γυναίκες και ανάμεσα στους 100 κορυφαίους παίκτες υπάρχουν μόνο δύο γυναίκες. Ξεχνώντας τα χιλιάδες χρόνια ίσης συμμετοχής και επίδοσης των γυναικών στο σκάκι, οι άνθρωποι συχνά προσπαθούν να αποδώσουν την σύγχρονη κατάσταση σε ενδογενείς ελλείψεις του γυναικείου

Λεβόν Αρονιάν (Νο 4 στην παγκόσμια κατάταξη στο σκάκι): “Οι γυναίκες είναι συνήθως πιο αδύναμες στο σκάκι από ότι οι άντρες γιατί τους λένε από μικρές: Ω, γλυκιά μου, δεν πειράζει που έχασες. Κοριτσάκι είσαι! Είναι,δηλαδή, ψυχολογικό το θέμα. Όταν βάζεις τις γυναίκες να παίζουν μόνο με γυναίκες δημιουργείς ανισορροπία. Όποια γυναίκα σταμάτησε να παίζει με γυναίκες και άρχισε να παίζει με άντρες έγινε καλύτερη.” 18 SELENE

φύλου. Ακούγεται συχνά “οι άντρες έχουν λογικό μυαλό και οι γυναίκες συναισθηματικό.” Επίσης, οι γυναίκες θεωρούνται “εύθραυστα λουλούδια” που δεν επιθυμούν να συμμετέχουν και δεν αντέχουν σε ανταγωνιστικά περιβάλλοντα. “Δεν είναι στη φύση της γυναίκας να είναι επιθετική” λένε πολλοί.

κάποιος όταν οι προσδοκίες για τις επιδόσεις του και τις ικανότητές του είναι χαμηλές λόγω φύλου. Όταν όλοι περιμένουν να σκοντάψεις, είναι πολύ πιθανό να το πάθεις. Είναι σαν να παίζεις “εκτός έδρας” αλλά σε όρους φύλου.

Αυτή η ψυχολογική επίδραση της “απειλής φύλου” στις επιδόσεις Η αμερικανή πρωταθλήτρια Τζένιφερ αντρών και γυναικών σκακιστών έχει Σαχάντι, όμως, περιγράφει κάτι εντελώς παρατηρηθεί σε διάφορες έρευνες. διαφορετικό στο βιβλίο της Οι Maas και Wagenmakers (1) “Chess Bitch” όπου παρατήρησαν ότι οι γυναίκες μιλά για την εμπειρία είχαν χαμηλότερο σκορ Όταν οι άνθρωποι της στο πρώτο από ότι προέβλεπαν οι της παγκόσμιο επιδόσεις τους στα τεστ. λένε “παίζεις σαν τουρνουά. “Ήμουν Επειδή το σκακιστικό γυναίκα” είτε εννοούν θυμωμένη, σκορ (Elo) κερδίζεται ότι παίζεις πολύ αμυντικά σε τουρνουά, τσιτωμένη, είτε πολύ επιθετικά, δεν μπορούσα αυτό υπονοεί ότι να ελέγξω την αλλά πάντα το εννοούν συναντούν ιδιαίτερες επιθετικότητά μου δυσκολίες σε συνθήκες υποτιμητικά και την επιθυμία μου ανταγωνισμού που να κερδίσω με κάθε τις εμποδίζουν να κόστος. Ήταν η πρώτη αποδώσουν στο επίπεδο των φορά που αισθανόμουν πραγματικών τους δυνατοτήτων. τόσο έντονα δολοφονικά ένστικτα και Τι ακριβώς συμβαίνει, όμως, σε πήγα στο μπάνιο να ρίξω λίγο νερό συνθήκες ανταγωνισμού και οι γυναίκες στο πρόσωπό μου. Κοιτάχτηκα στον “σκοντάφτουν”; καθρέφτη και αναρωτήθηκα, αυτό είναι Οι Chabris και Glickman (2) να παίζεις σαν άντρας;” οργάνωσαν ένα σχετικό πείραμα.

*****

*****

Ειρωνικά, στον κόσμο του σκακιού το να “παίζεις σαν άντρας” είναι κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που καταλαβαίνουν οι περισσότεροι. Ενώ στα ερασιτεχνικά τουρνουά και στις φιλικές παρτίδες οι γυναίκες κατηγορούνται συχνά για υπερβολικά αμυντικό παίξιμο, όσο ανεβαίνει κανείς στην σκακιστική κατάταξη, “γυναικείο” παίξιμο θεωρείται το ακριβώς αντίθετο. “Πολλές γυναίκες αναπτύσσουν ένα επιθετικό στυλ επηρεασμένες από την ισχυρότερη γυναίκα παίκτρια σκακιού, την Τζουντίτ Πολγκάρ που έγινε γνωστή για τις κεραυνοβόλες επιθέσεις της” εξηγεί η Τζένιφερ Σαχάντι. “Σαν αποτέλεσμα συχνά ακούμε: οι γυναίκες παίζουν επιθετικά γιατί είναι πιο ανυπόμονες. Όταν οι άνθρωποι λένε “παίζεις σαν γυναίκα” είτε εννοούν ότι παίζεις πολύ αμυντικά είτε πολύ επιθετικά, αλλά πάντα το εννοούν υποτιμητικά. Επειδή οι γυναίκες είναι μειοψηφία στο σκάκι, είναι μόλις το 10% των συμμετεχόντων σε τουρνουά, τέτοιες αρνητικές ερμηνείες τις αποθαρρύνουν.” Η Σαχάντι με τα δικά της λόγια περιγράφει αυτό που οι κοινωνικοί επιστήμονες αποκαλούν “απειλή φύλου” (gender threat), δηλαδή το αόρατο αυτό εμπόδιο που αντμετωπίζει

Έβαλαν άντρες και γυναίκες να παίξουν μαζί και κατέγραψαν τα αποτελέσματα. Όταν οι γυναίκες γνώριζαν ότι έπαιζαν ενάντια σε άντρες τότε απέδιδαν χειρότερα από τον μέσο όρο τους έως και 50%. Όταν έπαιζαν ενάντια σε γυναίκες απέδιδαν πολύ καλύτερα. Επίσης, όταν έπαιζαν ενάντια σε άντρες αλλά δεν γνώριζαν ότι ο αντίπαλός τους ήταν άντρας (π.χ. σε διαδικτυακά παιχνίδια) πάλι απέδιδαν πολύ καλύτερα. Αυτό τους οδήγησε στο συμπέρασμα ότι οι γυναίκες έχουν χαμηλότερες επιδόσεις λόγω “απειλών φύλου.” Η ίδια έρευνα εξέτασε ένα άλλο είδος στερεότυπου, εκείνο που θέλει τους άντρες καλύτερα εξοπλισμένους διανοητικά στις ικανότητες που απαιτούνται για να παίζει κανείς σκάκι. Μήπως οι άντρες γενικά απέδιδαν καλύτερα γιατί ο εγκέφαλός τους ήταν “καλωδιωμένος” πιο κατάλληλα για το σκάκι; Το σκάκι απαιτεί δύο ιδιαίτερες ικανότητες. Η μία είναι το να περιστρέφεις νοητά εικόνες. Αυτό είναι σημαντικό καθώς όλα τα σκακιστικά βιβλία εμφανίζουν πάντα την σκακιέρα από την πλευρά των λευκών. Ο παίκτης που παίζει με τα μαύρα καλέιται να εφαρμόσει ότι έχει μάθει

selenemag.wordpress.com


αντεστραμένο. Σε αυτή την ικανότητα οι Chabris και Glickman βρήκαν σαφές προβάδισμα των αντρών. Η δεύτερη ικανότητα είναι να απομνημονεύεις θέσεις επάνω στην σκακιέρα, τόσο εκείνες που έχουν καταλάβει τα πιόνια όσο και εκείνες που θα καταλάβουν μελλοντικά κατά την διάρκεια της παρτίδας. Σε αυτή την ικανότητα οι γυναίκες τα πήγαιναν πολύ καλύτερα από τους άντρες. “Επομένως” καταλήγει η έρευνα “οι γυναίκες φαίνεται να αποδίδουν χειρότερα από τους άντρες αλλά αυτό δεν οφείλεται στο ότι έχουν κάποια έλλειψη διανοητικών ικανοτήτων ή ικανότητας αναγνώρισης χώρου αλλά γιατί προσεγγίζουν τους διαγωνισμούς με μικρότερη αυτοπεποίθηση και πιο αμυντικό παίξιμο από ότι οι άντρες. Επομένως, μόνο μία προοπτική ενδυνάμωσης και ενθάρρυνσης θα μπορούσε να εξηγήσει και να αποτρέψει τις χαμηλότερες επιδόσεις των γυναικών στο “απόλυτο πνευματικό άθλημα”. Ένα τρίτο έυρημα αυτής της έρευνας που αξίζει να ανφερθεί ήταν

“Οι γυναίκες δεν έχουν τον κατάλληλο εγκέφαλο για να παίξουν σκάκι. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άντρες ειναι καλύτεροι από αυτές ή το αντίθετο, απλά ότι έχουμε διαφορετικές ικανότητες. Θα ήταν ευχής έργο αν βλέπαμε περισσότερες γυναίκες να παίρνουν μέρος σε αγώνες σε κορυφαίο επίπεδο αλλά, αντί να παραπονιόμαστε για ανισότητες, ίσως θα ήταν καλύτερα να το δεχτούμε με αξιοπρέπεια ότι οι γυναίκες, από τη φύση τους, απλά δεν είναι καλές στη μάχη.” Νάιτζελ Σορτ, Grandmaster.

selenemag.wordpress.com

ότι οι επιδόσεις των αντρών δεν είχαν μεταβολές ανεξάρτητα αν γνώριζαν ή όχι το φύλο του αντιπάλου. Οι άντρες, δηλαδή, δεν λάμβαναν κάποιου είδους ψυχολογικού μπόνους όταν έπαιζαν ενάντια σε γυναίκες. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η “απειλή φύλου” είναι κάτι “αόρατο” για τους άντρες οι οποίοι δεν μπορούν να αντιληφθούν το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες και έτσι δεν παραδέχονται την ύπαρξή του. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να είναι αριθμητική μειοψηφία στον χώρο του σκακιού και αυτό έχεις τις επιπτώσεις του. Στατιστικά, οι άντρες έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν πολύ καλούς παίκτες μόνο και μόνο λόγω υψηλής συμετοχής. Αντίθετα, μία γυναίκα που παίζει σε ένα μεικτό τουρνουά και αποτελεί μειοψηφία δεν παίζει μόνο για τον εαυτό της αλλά αναγκάζεται να παίξει για λογαριασμό όλου του γυναικείου φύλου. Αυτό, εκτός ότι προσθέτει ψυχολογική πίεση στην παίκτρια,

αποδίδει ψευδή συμπεράσματα για τις επιδόσεις όλου του φύλου. Οι γυναίκες δεν μπορούν να αποδώσουν όταν κάθε αγώνας είναι μια απόδειξη των ικανοτήτων του φύλου τους ή της έλλειψής τους. Από την άλλη, οι γυναίκες που τολμούν να δείξουν αυτοπεποίθηση τιμωρούνται με διάφορους τρόπους(3). Συχνά η θηλυκότητά τους αμφισβητείται, αποκαλούνται “αμαζόνες” (κυριολεκτικά “χωρίς μαστό”) και περιθωριοποιούνται. Όταν η τότε 18χρονη γεωργιανή πρωταθλήτρια Νάνα Τζανίτζι τόλμησε να δείξει τον ενθουσιασμό της μετά από μία νίκη αστραπή, κάποιος από το κοινό σχολίασε: “Νίκησε σε 20 κινήσεις με τα μαύρα και νομίζει ότι είναι παιχτάρα. Κοίτα πως πάει τώρα!Σαν άντρας.“ Η αμερικανή πρωταθλήτρια Αντζελίνα Μπελακόβσκαγια, που εγκατέλειψε την καριέρα της σαν χρηματίστρια ξένου νομίσματος για να διδάξει σκάκι σε δημόσια σχολεία, δίνει και μία άλλη διάσταση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν

“Πιστεύω ότι, όπως έχω αποδείξει με την καριέρα μου, ότι με την κατάλληλη προσπάθεια, αφοσίωση, ταλέντο και αγάπη για το σκάκι είναι εφικτό για μία γυναίκα να συναγωνιστεί τους καλύτερους άντρες παίκτες του κόσμου, παρά τα όσα λένε κάποιοι συνάδελφοί μου που, έτσι κι αλλιώς, ήταν σκεπτικοί ακόμα και για τις δικές μου επιδόσεις. Αν οι άντρες και οι γυναίκες είναι διαφορετικοί αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα χρησιμοποιώντας τις διαφορετικές τους ικανότητες.” Τζουντίτ Πολγκάρ, Grandmaster, που νίκησε τον Νάιτζελ Σορτ οκτώ φορές σε δέκα αγώνες.

SELENE 19


όμως να μάθει να αναγνωρίζει και να αποδέχεται το σεβασμό και τον θαυμασμό για μία άλλη γυναίκα.

Οι γυναίκες αποτελούν μειοψηφία στον κόσμο του σκακιού και έτσι καλούνται να παίξουν για λογαριασμό όχι μόνο του εαυτού τους αλλά ολόκηρου του φύλου τους. ¨Όπως και σε άλλους τομείς, όπως τα μαθηματικά για παράδειγμα, η κακή επίδοση μίας γυναίκας χαρακτηρίζει το φύλο της ενώ η κακή επίδοση ενός άντρα χαρακτηρίζει μόνο τον εαυτό του. οι γυναίκες. Παρατήρησε ότι ενώ τα περισσότερα νεαρά κορίτσια ήθελαν να γίνουν καλές στο σκάκι, λίγες φιλοδοξούσαν να κάνουν καριέρα σκακίστριας. “Γιατί τα νεαρά κορίτσια θέλουν να γίνουν ηθοποιοί ή μοντέλα;” ρωτάει η Μπελακόβσκαγια. “Γιατί βλέπουν πολλές γυναίκες σε αυτούς τους ρόλους που βγάζουν πολλά λεφτά, είναι διάσημες και κάνουν καλή ζωή. Πόσες γυναίκες σκακίστριες έχουμε σαν πρότυπα;” Το γεγονός ότι δεν βλέπουμε πολλές γυναίκες σκακίστριες δημιουργεί ακόμα ένα αναπάντεχο ζήτημα. Μία γυναίκα που γενικά στη ζωή της έχει μάθει να δέχεται αντρικά πρότυπα, γιατί δεν είναι πολλές οι γυναίκες που είναι πρότυπα, αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να μπερδέψει τον θαυμασμό για τα επιτεύγματα ενός άντρα με τον θαυμασμό για τον ίδιον τον άντρα. Αφού η ερωτική έλξη στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον θαυμασμό είναι δύσκολο για μία ετεροσεξουαλική γυναίκα να διακρίνει πότε πρόκειται απλά για περίπτωση

Πρότυπα, όμως, δεν είναι μόνο οι άγνωστες γυναίκες που βλέπουμε στην τηλεόραση, το διαδίκτυο και τα έντυπα αλλά για τα κορίτσια το πιο ισχυρό πρότυπο από όλα είναι η μητέρα τους. Σύμφωνα με μία έρευνα (4) όταν ο πατέρας σε μία οικογένεια είναι μορφωμένος, τα αγόρια τα πάνε καλά στο σκάκι. Όταν, όμως η μητέρα είναι μορφωμένη τότε τα αγόρια και τα κορίτσια τα πάνε καλά στο σκάκι. Φαίνεται ότι οι επιτυχημένες μητέρες μεταδίδουν τις επαγγελματικές τους φιλοδοξίες στις κόρες τους.

Οι παρατηρήσεις της Μπελακόβσκαγια φέρνουν στην επιφάνεια ένα άλλο ακανθώδες θέμα για το γυναικείο σκάκι, εκείνο των γυναικείων τουρνουά και των αμοιβών προτύπου. Αυτός είναι και ο λόγος τους. Ενώ στα αντρικά τουρνουά τα που συχνά οι γυναίκες επιχειρούν να έπαθλα κοιμαίνονται σε επίπεδα της βιώσουν την επιτυχία, όχι αποκτώντας τάξης των 30.000 δολαριών, τα την για τον εαυτό τους, αλλά αντίστοιχα έπαθλα για τις σχετιζόμενες με έναν γυναίκες δεν ξεπερνούν επιτυχημένο άντρα. Στον τις 4.000 με 5.000 Την ίδια στιγμή, δολάρια. Όπως σε όλα σκακιστικό κόσμο όταν οι γυναίκες τα σπορ, οι γυναίκες συναντούν μία άλλη η σεξουαλικότητα αμοίβονται λιγότερο γυναίκα που θαυμάζουν των κορυφαίων από τους άντρες, μόνο προκύπτει μία γκάμα που στην περίπτωση αντρών παικτών συναισθημάτων που του σκακιού η διαφορά καλούνται να χειριστούν. είναι ιδιωτική, είναι εξωφρενική. Ο έντονος θαυμασμός αλλά εκείνη των “Πως περιμένουμε οι για μία γυναίκα είναι γυναίκες να φέρουν γυναικών θεωρείται κάτι που μία άλλη επιδόσεις στο σκάκι προσβάσιμη σε γυναίκα συχνά δεν όταν τις αμοίβουμε τόσο είναι εκπαιδευμένη να όλους. χαμηλά;” αναρωτιέται διαχειριστεί. Όταν έχει η Σαχάντι. “Ένας άντρας συνηθίσει να ταυτίζει τον μπορεί με τα έπαθλα να θαυμασμο με την ερωτική αφοσιωθεί αποκλειστικά έλξη τότε δεν ξέρει πως να στην μελέτη του σκακιού, ενώ μία αντιμετωπίσει ένα γυναικείο πρότυπο γυναίκα είναι υποχρεωμένη να ασκεί και η μόνη αποδεκτή αντίδραση που και κάποιο άλλο επάγγελμα για να βρίσκει είναι ο ανταγωνισμός. Μία ζήσει.” Πολύ απλά μία γυναίκα μοντέλο ετεροσεξουαλική γυναίκα μπορεί έχει περισσότερα να επιδείξει από μία γυναίκα σκακίστρια και τα νεαρά κορίτσια το αντιλαμβάνονται αυτό.

*****

*****

Χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο οι γυναίκες θεωρούνται “δεύτερης κατηγορίας” παίκτες είναι η περίπτωση της Βουλγάρας πρωταθλήτριας Αντουανέτα Στεφάνοβα. Κάποτε της προσέφεραν ένα μηδαμινό ποσό για να παίξει σε ένα τουρνουά στο Λίβανο ενάντια σε πολύ κατώτερους αντιπάλους. Όταν εκείνη προσπάθησε να εξηγήσει ότι το σκορ της ήταν 2550 (επίπεδο Grandmaster) της είπαν: “Ναι, αλλά γυναικείο 2550!” Όμως, οι γυναίκες δεν θεωρούνται 20 SELENE

selenemag.wordpress.com


κατώτερες μόνο μέσα στα τουρνουά. Αν γράψει κανείς “γυναίκες σκακίστριες” σε μία μηχανή αναζήτησης θα πάρει αποτελέσματα με τίτλους όπως “Οι 15 πιο καυτές σκακίστριες του κόσμου.” Μία σοβαρή κατά τα άλλα σκακιστική ιστοσελίδα δημοσίευσε μία φωτογραφία της πρωταθλήτριας Αντζέλια Στογιάνοβιτς με την λεζάντα “γνωστή για το άνοιγμα του ντεκολντέ” (λογοπαίγνιο με τα σκακιστικά συστήματα εκκίνησης μίας παρτίδας που ονομάζονται “ανοίγματα”). Η γυναίκα σκακίστρια, ανεξάρτητα από τις ικανότητές της, υποβιβάζεται σε ένα αντικείμενο της “αντρικής ματιάς” και κρίνεται με βάση την εμφάνισή της. “Τρελαίνομαι να τρώω αξιωματικούς” έγραφε ένας τεράστιος τίτλος πάνω από μία φωτογραφία της ρωσίδας Μαρίας Μανάκοβα και ενώ οι άντρες σκακιστές περιγράφονται με τα σκακιστικά τους σκορ εκείνη την είχαν περιγράψει με τις σωματικές της διαστάσεις. Η Τζουντίτ Πολγκάρ κάποτε περιέγραψε πως ένας άντρας συμπαίκτης της σχολίασε αλλαγές στην σιλουέτα της με έντονες κινήσεις και εκφράσεις. “Είναι νόστιμη, έξυπνη, αλλά χοντρή” είχε πει. “Δεν είμαι χοντρή” απάντησε η Πολγκάρ “αλλά ακόμα και αν ήμουν τι σημασία θα είχε;” Άντρες και γυναίκες συχνά χρησιμοποιούν όρους δημοφιλίας για να προωθήσουν το σκάκι και συχνά η ομορφιά είναι ένα νόμισμα που διαθέτουν με μεγαλύτερη ευκολία οι γυναίκες. Όμως όλα έχουν ένα όριο. Όπως είπε η Σουζάν Πολγκάρ: “Το να προβάλλουμε νεαρές και όμορφες σκακίστριες δεν είναι από μόνο του μεμπτό. Άλλωστε ένα μεγάλο μέρος της φήμης του Κασπάροφ προήλθε από την ελκυστική του εμφάνιση, αλλά υπάρχει ένα όριο όταν μιλάμε για άντρες που κανείς δεν τολμά να παραβιάσει. Δεν είδα κανένα δημοσιογράφο ή θαυμαστή να βγει και να σχολιάσει το μέγεθος του πέους του Κασπάροφ. Στον σκακιστικό κόσμο η σεξουαλικότητα των κορυφαίων αντρών παικτών είναι ιδιωτική, αλλά εκείνη των γυναικών θεωρείται προσβάσιμη σε όλους.” Όσο και αν στη Δύση η κοινωνική θέση της γυναίκας είναι τέτοια που της επιτρέπει να επιδιώξει όποια δραστηριότητα θέλει ανεξάρτητα από τα υπάρχοντα στερεότυπα φύλου, συχνά ξεχνάμε ότι δεν ισχύει το ίδιο σε όλες της περιοχές του πλανήτη. Σε πολλές χώρες οι γυναίκες εξακολουθούν να υφίστανται συγκεκριμένους κοινωνικούς περιορισμούς που τις εμποδίζουν selenemag.wordpress.com

να πραγματώσουν τον εαυτό τους επαρκώς. Η πρωταθλήτρια Έβελιν Μονκάγιο περιγράφει την εμπειρία της στη χώρα της. “Στο Εκουαδόρ οι γυναίκες παντρεύονται το πολύ μέχρι τα 23 τους. Πριν να παντρευτείς δεν μπορείς να μένεις έξω από το σπίτι μετά τις 10 το βράδυ. Στην αρχή ήταν αδύνατον να παίξω σε τουρνουά που γινόταν σε άλλη χώρα ή έστω σε άλλη πόλη. Ούτε στη λέσχη σκακιού δεν μπορούσα να μείνω μετά από κάποια ώρα. Τώρα οι γονείς μου είναι πιο δεκτικοί. Αλλά τα αγόρια δεν έχουν πρόβλημα αν θέλουν να παίξουν σε γειτονική πόλη.”

επιδίωξη γίνεται δύσκολη υπόθεση. Πολλές γυναίκες λύνουν τα σχετικά προβλήματα με ευφάνταστους τρόπους. Κάποτε η αμερικανή Σέρναζ Κένεντι έστειλε με κούριερ το μητρικό της γάλα στο σπίτι για να τραφεί το μωρό της προκειμένου να μην αναγκαστεί να εγκαταλείψει το τουρνουά στο οποίο συμμετείχε. “Τι πιστεύετε για εκείνο το ρώσικο ρητό που λέει ότι για κάθε μωρό μία γυναίκα χάνει 50 πόντους στην κατάταξη;” ρώτησε κάποτε ένας δημοσιογράφος την λιθουανή Βικτώρια Σμίλιτ. Εκείνη απάντησε: “Εγώ πιστεύω ότι το κάθε μωρό προσθέτει 50 πόντους! Το να είσαι μάνα απαιτεί τέτοια πειθαρχία και αντοχή που συγκριτικά το να παίζεις σκάκι είναι παιχνιδάκι.”

Η πρωταθλήτρια Λίντα Νανγουάλε μιλά για την δική της εμπειρία στη Ζάμπια. “Οι συγγενεις ακόμα Ανεξάρτητα, όμως, Λόγω έλλειψης με ρωτάνε πότε θα από το αν μία γυναίκα γυναικείων παντρευτώ. Εγώ είμαι είναι μητέρα ή όχι προτύπων, πολλές 21 και δεν έχω φίλο το σχετικό ερώτημα ούτε και σκοπεύω πάντα προκύπτει γυναίκες μπερδεύουν να παντρευτώ. Με σαν εμπόδιο. τον θαυμασμό για τα ρωτάνε: “Μα τι Όταν η Τζένιφερ επιτεύγματα ενός άντρα Σαχάντι, ανύπαντρη κάνεις; Σκοπεύεις με την ερωτική έλξη. να καταστραφείς;” και χωρίς παιδιά, Αλλά ποιος άντρας Γι΄αυτό συχνά επιχειρούν προσπάθησε να θα καταλάβει ότι την να βιώσουν την επιτυχία, διαπραγματευθεί προτιμώ να μένω όλο έκδοση ενός βιβλίου όχι αποκτώντας την για της, ο υποψήφιος το βράδυ στη λέσχη και να παίζω σκάκι εκδότης της είπε: τον εαυτό τους, αλλά από το να βγαίνω “Δεν είμαι σίγουρος σχετιζόμενες με έναν μαζί του;” αν θα συνεχίσεις με επιτυχημένο άντρα τη συγγραφή και το Η μητρότητα είναι σκάκι ή αν τελικά θα πας άλλο ένα ακανθώδες να αμολήσεις κανά δυο θέμα για τις γυναίκες μωρά.” σκακίστριες. Σε μία κοινωνία

*****

*****

που οι γυναίκες είναι σχεδόν εξολοκλήρου επιβαρυμένες με το καθήκον της ανατροφής των παιδιών οποιαδήποτε σοβαρή επαγγελματική

Όσο ιδιαίτερος και ιδιοσυγκρατικός και αν μοιάζει ο κόσμος του σκακιού, είναι σημαντικό για τις γυναίκες να συμμετέχουν σε αυτόν. Οι γυναίκες θα SELENE 21


πρέπει να ενθαρρύνονται να επιδιώκουν κορυφαίες θέσεις και στο σκάκι το οποίο, ανάμεσα σε άλλα πλεονεκτήματα, δίνει την δυνατότητα στις γυναίκες να αναπτύξουν κάτι που οι αντρες παραδοσιακά ενθαρρύνονται να δημιουργούν: την συντροφικότητα. Υπάρχουν πολλές ταινίες όπου εξυψώνονται οι συντροφικές σχέσεις μεταξύ αντρών αλλά σχεδόν καμία που κάνει το ίδο για τις γυναίκες. Αντίθετα, οι γυναίκες στην ποπ κουλτούρα εμφανίζονται ανταγωνιστικές μεταξύ τους και κακές. Το πρότυπο της κουτσομπόλας και εκδικητικής cheerleader βλάπτει τις γυναίκες με άπειρους τρόπους. Το σκάκι μπορεί να εμφυσήσει στις γυναίκες μία τέτοια αίσθηση συντροφικότητας και ευγενούς άμιλλας που μπορεί να τις βοηθήσει και να τις δικτυώσει ακόμα και έξω από τα σκακιστικά τουρνουά. z

(1) Maas & Wagenmakers (American Journal of Psychology, 2005, 118, σελ. 29-60) “A Psychometric Analysis of Chess Expertise” (2) Chabris & Glickman (2006, Psychological Science, 17, σελ. 1040-1046) “Sex Differences in Intellectual Performance: Analysis of a Large Cohort of Competitive Chess Players” (3) Maas, D’Ettole & Cadinu (European Journal of Social Psychology, 2008, 38, σελ. 231-245) “Checkmate? The Role of Gender Stereotypes in the Ultimate Intellectual Sport” (4) Linda Carol Gilbert “Chessplayers:Gender Expectations and Self-fulfiling Prophecy“

ΑΠΟΨΕΙΣ

Οι γυναίκες συναγωνίζονται στο σκάκι τους άντρες σε κορυφαίο επίπεδο από την δεκαετία του '80 αλλά μόνο μία έχει καταφέρει να μπει στην λίστα των 100 κορυφαίων παικτών. Ταυτόχρονα, αν και το σκάκι δεν είναι σωματικό σπορ, οι γυναίκες αγωνίζονται σε ξεχωριστά τουρνουά αποκλειστικά για γυναίκες. Οι δύο κορυφαίοι τίτλοι, Grandmaster και International Grandmaster, είναι ανοιχτοί για όλους, άντρες και γυναίκες. Υπάρχει, όμως, και ένας τρίτος που ιεραρχικά κατατάσσεται χαμηλότερα από τους δύο προηγούμενους, ο Woman Grandmaster, τον οποίον μπορούν να αποκτήσουν μόνο γυναίκες.

Υπάρχει λόγος να υπάρχει διάκριση ανάμεσα σε γυναικείο και αντρικό σκάκι; ΥΠΕΡ

ΚΑΤΑ

Οι γυναίκες αντιμετωπίζουν πολλούς ορατούς και “αόρατους” περιορισμούς σχετικά με την συμμετοχή τους στο σκάκι. Σύμφωνα με έρευνες όσο πιο πολύ αυξάνει η συμμετοχή τους τόσο βελτιώνονται και οι επιδόσεις τους. Όταν τα κορίτσια σε ένα τουρνουά δεν είναι μειοψηφία παίζουν εξίσου καλά με τα αγόρια.

Αν καταργήσουμε όλους τους γυναικείους τίτλους, πρωταθλήματα και χρηματικά έπαθλα τότε οι γυναίκες θα αναγκαστούν να ανεβάσουν τον πήχη για να επιβιώσουν στον ανταγωνισμό.

Τζένιφερ Σαχάντι: Αν καταργήσουμε τα γυναικεία χρηματικά έπαθλα τότε πολύ απλά πολλές γυναίκες θα βρουν άλλη δουλειά και θα παρατήσουν το σκάκι. Υπάρχει ανάγκη να ενθαρρύνουμε τη συμμετοχή των γυναικών, όχι να την αποθαρρύνουμε. Μπορούμε, όμως, να καταργήσουμε τους γυναικείους τίτλους. Άλλωστε στα πανεπιστήμια υπάρχουν ένα σωρό γυναίκες με διδακτορικά, αλλά καμία δεν έχει γυναικείο διδακτορικό. Κάθι Φορμπς: Τα ξεχωριστά τουρνουά δίνουν την ευκαιρία στις γυναίκες και τα κορίτσια να αναπτύξουν συντροφικότητα, κάτι πολύ συχνό ανάμεσα στους άντρες, αλλά που δεν ενθαρρύνεται ανάμεσα στις γυναίκες. 22 SELENE

Ιρίνα Κρας: Δεν βλέπω γιατί να υπάρχουν ξεχωριστά πρωταθλήματα. Οι γυναίκες μπορούν να παίζουν με τους άντρες και αυτό κάνουν αυτή την στιγμή. Μπορούν να κερδίσουν τους ίδιους τίτλους με αυτούς. Σαμ Σάνκλαντ: Για να μπορέσουν οι γυναίκες να αποκτήσουν σημαντική θέση στον χώρο του σκακιού θα πρέπει κάποιες από αυτές να αναρριχηθούν σε κορυφαίες θέσεις. Για να γίνει αυτό πρέπει να περάσουν όλες τις δυσκολίες που περνάνε και οι άντρες γιατί αν κάποιες φορές τους δίνουμε “μασημένη τροφή” δεν θα έχουν ανάλογο κίνητρο για να αποδώσουν καλύτερα. Τζουντίτ Πολγκάρ: Πιστεύω ότι οι γυναίκες θα πρέπει να πιστέψουν ότι είναι τόσο καλές στο σκάκι όσο και οι άντρες, αλλά μόνο αν είναι διατεθειμένες να προσπαθήσουν και να το πάρουν τόσο “ζεστά” όσο και οι άντρες. Αν έχουν υψηλότερο στόχο θα καταφέρουν περισσότερα.

selenemag.wordpress.com


SELENEMAG.WORDPRESS.COM

ΕΙΣΑΙ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ

ΠΡΟΤΥΠΟ Δ Ε Ι Ξ Ε Τ Η Σ Ο Τ Ι Μ Π Ο Ρ Ε Ι Ν Α Π Ε Τ Υ Χ Ε Ι Τ Α Π Α Ν Τ Α

ΟΙ Γ ΥΝΑΙΚΕΣ ΑΛΛΑ ΖΟΥΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ selenemag.wordpress.com

SELENE 23


R E T S A M D N A R G

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ

ντέλη της Ευρυδίκης Μα

24 SELENE

selenemag.wordpress.com


1973 Η 4χρονη Σουζάν Πολγκάρ ανακαλύπτει σε ένα ντουλάπι μία ξεχασμένη σκακιέρα και ζητά να μάθει να παίζει σκάκι. Μόλις έξι μήνες αργότερα περνά το κατώφλι της Σκακιστικής Λέσχης της Βουδαπέστης και γίνεται μέλος ανάμεσα σε μεσήλικες άντρες που καπνίζουν πίπες αρειμανίως και βάζουν στοιχήματα. Ένας από αυτούς γελά όταν του ζητά να παίξουν μία παρτίδα αλλά όταν μετά από μερικά λεπτά τον βγάζει εκτός μάχης, δεν γελά πια. Το κοριτσάκι απλώνει το χεράκι του για να τον ευχαριστήσει για το παιχνίδι και η αδύναμη παιδική χειραψία του συντρίβει τον εγωισμό του άντρα. Η πρώτη μεγάλη σκακίστρια της οικογένειας Πολγκάρ είχε γεννηθεί. Έμελλε να ακολουθήσουν δύο ακόμα σαν αποτέλεσμα μιας επαναστατικής παιδαγωγικής μεθόδου που θα έμενε στην ιστορία σαν το “Πείραμα του Grandmaster.”

Τ

ο Πείραμα του Grandmaster ήταν ιδέα ενός ψυχολόγου από την Ουγγαρία ονόματι Λάζλο Πολγκάρ που ισχυριζόταν ότι ειχε ανακαλύψει το μυστικό για να μετατρέψει και το πιο μέτριο μυαλό σε ιδιοφυία. Μετά από την ανάλυση βιογραφιών πολλών διάσημων αντρών και γυναικών, ο Λάζλο Πολγκάρ είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο εκείνο που ευθυνόταν για το αν θα γίνει κάποιος αυθεντία στον τομέα του αλλά κάτι πολύ πιο απλό και εύκολο: η πρώιμη και εντατική εξειδίκευση. Ήταν τόσο σίγουρος για την θεωρία του που ήταν αποφασισμένος να την εφαρμόσει στα ίδια του τα παιδιά. Βέβαια υπήρχε ένα μικρό πρόβλημα. Δεν ήταν παντρεμένος! Το 1968 έστειλε μία επιστολή σε μία καθηγήτρια ξένων γλωσσών από την Ουκρανία που δεν είχε συναντήσει ποτέ του στην οποία εξηγούσε την θεωρία του και την ζητούσε σε γάμο με σκοπό την υλοποίηση του οράματός του. Εκείνη εντυπωσιάστηκε από την θεωρια του και δέχτηκε και ένα χρόνο μετά γεννήθηκε η πρώτη τους κόρη, η Σουζάν Πολγκάρ. selenemag.wordpress.com

Όταν η μικρή Σουζάν έδειξε ενδιαφέρον για το σκάκι, οι Πολγκάρ σκέφτηκαν ότι είναι το τέλειο αντικείμενο για να εφαρμόσουν την θεωρία τους. Το σκάκι είναι μία ενασχόληση ταυτόχρονα καλλιτεχνική και επιστημονική ενώ είναι και ανταγωνιστικό άθλημα με αποτελέσματα που μπορούν να μετρηθούν αντικειμενικά. Δεν είχε σημασία που μόνο το 1% των κορυφαίων σκακιστών ήταν γυναίκες. Αν η θεωρία του Λάζλο ήταν σωστή τότε το φύλο, όπως και το ταλέντο, δεν είχαν σημασία. Και σαν επιβεβαίωση, πριν καλά καλά κλείσει χρόνο από την ημέρα που ανακάλυψε το σκάκι, η Σουζάν είχε φτάσει σε τέτοιο επίπεδο που κέρδισε με τέλειο σκορ το πρωτάθλημα της Βουδαπέστης για κορίτσια κάτω από 11 ετών. Η χαρά για τη νίκη της Σουζάν ήταν μεγάλη αλλά επισκιάστηκε από την χαρά που προκάλεσε το νέο ότι η οικογένεια Πολγκάρ επρόκειτο να αποκτήσει ακόμα μία κόρη, την Σοφία. Και σε λιγότερο από δύο χρόνια μετά, γεννήθηκε και μία τρίτη κόρη, η Τζουντίτ.

Η Σοφία και η Τζουντίτ δεν ήταν υποχρεωμένες να μάθουν να παίζουν σκάκι αλλά όταν ο πατέρας τους κλεινόταν επί ώρες σε ένα δωμάτιο με την μεγαλύτερη αδερφή τους Σουζάν για κάνουν μαθήματα σκακιού, αυτό δεν τους άρεσε καθόλου. Ο Λάζλο τους επέτρεψε να είναι παρούσες κι εκείνες με την προϋπόθεση να μάθουν να παίζουν. Έτσι απέκτησε άλλες δύο μαθήτριες. Ο Λάζλο, για να μπορέσει να εφαρμόσει την θεωρια του, έπρεπε να ελέγχει όλη την εκπαίδευση των παιδιών του κι αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να δώσει μάχη με τις Ουγγρικές αρχές για να μην πάνε τα κορίτσια στο σχολείο αλλά να εκπαιδευτούν από τους γονείς τους στο σπίτι. Τελικά τα κορίτσια έμαθαν Αγγλικά, Γερμανικά και προχωρημένα μαθηματικά από την μητέρα τους (αν και μέχρι σήμερα έχουν μάθει να μιλάνε τουλάχιστον επτά γλώσσες η κάθε μία) ενώ η κύρια εκπαίδευσή τους ήταν το σκάκι. Η μόνη τους ανάπαυλα ήταν ένα διάλειμμα 20 λεπτών κάθε μέρα για να πούνε ανέκδοτα και σε τακτά χρονικά διαστήματα πήγαιναν για κολύμπι και SELENE 25


έπαιζαν πινγκ πονγκ. Ο Λάζλο δεν ήθελε να ταλαιπωρήσει τα κορίτσια του αλλά είχε σκοπό να τα κάνει επιτυχημένα. Πίστευε ότι οι επιτυχίες στο σκάκι θα τα έκαναν ευτυχισμένα κάτι που δεν θα κατάφερνε το παιχνίδι στο κήπο ή η τηλεόραση. Τα ίδια τα κορίτσια έδειχναν να το απολαμβάνουν. Αν και είχαν φίλες από τη γειτονιά, προτιμούσαν να παίζουν σκάκι και το αγαπημένο τους παιχνίδι ήταν το σκάκι με δεμένα μάτια. Μία φορά ο Λάζλο βρήκε την Σοφία να παίζει σκάκι ενώ καθότα στην λεκάνη της τουαλέτας! “Σοφία, άσε ήσυχα τα πιόνια!” της είπε. “Αυτά δεν με αφήνουν ήσυχη” απάντησε εκείνη. Βασικό σημείο στην θεωρία του Λάζλο ήταν ότι το φύλο όπως και το ταλέντο δεν είναι σημαντικοί παράγοντες όμως το φύλο σίγουρα δεν είναι άσχετο στις επιδόσεις αντρών και γυναικών. Το σκάκι απαιτεί κριτική σκέψη σε επίπεδο αντίληψης του χώρου που είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό στο οποίο διαφέρουν σημαντικά οι άντρες και οι γυναίκες. Το σημείο του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για αυτό βρίσκεται στην δεξιά πλευρά και γι΄αυτό δεν είναι τυχαίο που πολλοί από τους κορυφαίους παίκτες σκακιού είναι αριστερόχειρες άντρες με κυρίαρχα δεξιά ημισφαίρια. Επίσης, η τεστοστερόνη ευνοεί την ανάπτυξη του δεξιού ημισφαιρίου αλλά δυσχεραίνει την ανάπτυξη του αριστερού. Αλλά, ανεξάρτητα από το αν είναι κανείς 26 SELENE

άντρας ή γυναίκα, ο εγκέφαλος Τελικά οι αδελφές Πολγκάρ ποτέ δεν είναι ξεκάθαρα “αντρικός” κατάφεραν να αφήσουν το στίγμα ή “γυναικείος”. Για την ακρίβεια, τους στον χώρο του σκακιού και να όλοι βρισκόμαστε κάπου ανάμεσα, ανοίξουν, η κάθε μία με τον δικό της καθώς ο εγκέφαλός μας παρουσιάζει τρόπο, τον δρόμο για περισσότερες χαρακτηριστικά που τον τοποθετούν σε γυναίκες σκακίστριες. Και οι τρείς μία θέση πάνω σε μία κλίμακα ανάμεσα είναι κάτοχοι πολλών ρεκόρ και τίτλων στον “αντρικό” και τον “γυναικείο” σχετικά με το σκάκι που αξίζει να εγκέφαλο. Αυτό πρακτικά σημαίνει αναφερθεί συνήθως αποκτήθηκαν σε ότι μπορούμε να βρούμε ηλικίες ρεκόρ. Ενδεικτικά μπορούμε πολλούς άντρες με πιο να αναφέρουμε ότι οι αδελφές “γυναικείο” εγκέφαλο Πολγκάρ έσπασαν πολλά Μια μέρα ο από πολλές γυναίκες φράγματα που μέχρι τότε Λάζλο βρήκε την και πολλές γυναίκες περιόριζαν τις γυναίκες με πιο “αντρικό” όπως η συμμετοχή στα Σοφία να παίζει εγκέφαλο από πρωταθλήματα σκάκι ενώ καθόταν αντρικά πολλούς άντρες. και η κατάτηση των τίλτων στην λεκάνη Εκείνο, όμως, που του Grandmaster και του σίγουρα διαθέτουν International Grandmaster. της τουαλέτας! οι γυναίκες Η Τζουντίτ μάλιστα κατέχει “Σοφία άσε ήσυχα περισσότερο από το αξιοπερίεργο ρεκόρ ότι τα πιόνια!” της τους άντρες λόγω πρόκειται για την μοναδική οιστρογόνων είναι είπε. “Αυτά δεν με γυναίκα που έχει κατακτήσει η πλαστικότητα όλους τους αντρικούς τίτλους αφήνουν ήσυχη” των νευρώνων. αλλά κανένα γυναικείο απάντησε εκείνη. και αυτό γιατί μέχρι την Για παράδειγμα, οι γυναίκες έχουν την ηλικια των 14 είχε ξεπεράσει τάση να αναρρώνουν τόσο το επίπεδο των άλλων από εγκεφαλικά πιο γυναικών που δεν συμμετείχε πια γρήγορα και πιο εύκολα από σε γυναικεία πρωταθλήματα. “Δεν έχω τους άντρες. Αυτή η πλαστικότητα πρόβλημα με τις άλλες γυναίκες” είπε του εγκεφάλου σημαίνει ότι ο Λάζλο, κάποτε “αλλά αν παίξω με αυτές θα εκπαιδεύοντας τα κορίτσια του από υπάρχει μεγάλη απόσταση. Μου αρέσει πρώιμη ηλικία, μπόρεσε να “πλάσει” να παίζω με άντρες γιατί βελτιώνομαι τους εγκεφάλους τους έτσι ώστε να καλύτερα και γρηγορότερα.” Επίσης, γεφυρωθεί οποιαδήποτε διαφορά λόγω είναι εκείνη που έσπασε το ρεκόρ του φύλου. νεότερου Grandmaster όταν κέρδισε τον

*****

*****

selenemag.wordpress.com


τίλο σε ηλικία 15 ετών που μέχρι τότε κατείχε ο Μπόμπι Φίσερ. Αν και οι αδελφές Πολγκάρ δεν είχαν σκοπό να σπάσουν τα στερεότυπα σχετικά με τα δύο φύλα,αυτό τελικά έγινε αναπόφευκτο καθώς το θέαμα μικρών κοριτσιών που νικούν ενήλικες άντρες ήταν πολύ ελκυστικό για τα ΜΜΕ για να το αγνοήσουν. Το 2001 και ενώ η Τζουντίτ Πολγκάρ ήταν 12 ετών, οι New York Times έγραψαν: “Όταν ένας άντρας παίζει ενάντια σε ένα κορίτσι δεν μπορεί πραγματικά να κερδίσει. Αν κερδίσει τι απέδειξε; Αν χάσει, ω θεέ μου...Όμως στον αντρικό χώρο του κορυφαίου σκακιού δεν είναι ντροπή να χάσεις από την Τζουντίτ Πολγκάρ. Από κοντά η δεσποινίς Πολγκάρ δεν δείχνει ότι είναι μία τίγρης στην σκακιέρα. Μιλάει γλυκά, είναι σεμνή και πολύ θηλυκή. [...] Με το να αναζητούν και να νικούν τους πιο σκληρούς αντιπάλους, οι αδελφές Πολγκάρ έδειξαν ότι δεν υπάρχουν ενδογενείς περιορισμοί στις ικανότητές τους, μία ιδέα που πολλοί άντρες συμπαίκτες τους αρνούνταν να αποδεχθούν έως ότου δέχτηκαν τη συντριβή από ένα δωδεκάχρονο κοριτσάκι με αλογοουρά.”

προκάλεσε τις κατεστημένες ιδέες. Το και ο “τυφώνας” Κατερίνα Λάνιο, που 2004 που απέκτησε το πρώτο της παιδί αποτελούν το μέλλον της γυναικείας όλοι πίστευαν ότι είχε έρθει συμμετοχής στο σκάκι. “Ελπίζω το τέλος της καριέρας της. κατά την διάρκεια της ζωής “Οργανωτές και παίκτες μου να δω μία γυναίκα Οι αδελφές με αντιμετώπιζαν λες να κατακτά τον τίτλο Πολγκαρ έδειξαν και και είχε έρθει η του παγκόσμιου ώρα μου. Και αυτό πρωταθλητή” ότι δεν υπάρχουν ήταν εκνευριστικό” η Τζουντίτ ενδογενείς περιορισμοί δήλωσε λέει η ίδια. Όμως η Πολγκάρ. “Ίσως τότε στις ικανότητές τους, Τζουντίτ Πολγκάρ οι γυναίκες να να δεν παραιτήθηκε μην είναι μειοψηφία μία ιδέα που πολλοί και συνέχισε επί 10 άντρες συμπαίκτες τους σε αυτή ττη “λέσχη ολόκληρα χρόνια των αγοριών” που αρνούνταν να αποδεχθούν είναι σήμερα το να αγωνίζεται έως ότου δέχτηκαν επαγγελματκά σκάκι. Όμως, χωρίς με εξαιρετικές την απαραίτητη τη συντριβή από ένα επιδόσεις. Τελικά στήριξη και πόρους δωδεκάχρονο κοριτσάκι οι γυναίκες και δήλωσε δημόσια την με αλογοουρά. παραίτησή της από το τα κορίτσια θα αγωνιστικό σκάκι στην εξακολουθούν να Σκακιστική Ολυμπιάδα αποξενώνονται και να του 2014 αλλά πίσω της χάνουν την εμπειρία ενός άφησε μία σειρά από εξαιρετικές πραγματικά συναρπαστικού και σκακίστριες όπως η εξαιρετικά αποδοτικού παιχνιδιού."z επιθετική πρωταθλήτρια Γου Γιφάν

*****

*****

Σήμερα και οι τρεις αδελφές είναι παντρεμένες και έχουν παιδιά. Η Σουζάν και η Σοφία εξακολουθούν να ασχολούνται με το σκάκι διδάσκοντας και προπονώντας αντρικούς ομίλους αλλά δεν αγωνίζονται πλέον. Η Τζουντίτ, όμως, έκανε μία διαφορετική επιλογή που για άλλη μια φορά

Οι αδερφές Πολγκάρ σήμερα. Από αριστερά προς τα δεξιά: Η Σοφία, η Σουζάν και η Τζουντίτ. Η κάθε μία είχε το προσωπικό της στυλ όταν έπαιζε αλλά όλες έγιναν πρωταθλήτριες. selenemag.wordpress.com

SELENE 27


JUDIT POLGAR

ΡΔΙΖΕΙ Ε Κ Υ Ο Π ΙΑ Ο Ν Η ΔΙΑ ΟΥΣ Τ Ι ΙΔ Ν ΙΧ Α Π Ο Τ ΤΟΥΣ ΑΝΤΡΕΣ Σ 28 SELENE

selenemag.wordpress.com


Η Τζουντίτ Πολγκάρ είναι μία βασίλισσα που δεν φοβάται να βάψει τα χέρια της με αίμα. Δεν είναι μόνο η καλύτερη γυναίκα παίκτρια στο σκάκι όλων των εποχών αλλά ο καλύτερος παίκτης γενικά. Έγινε ο νεώτερος Grandmaster σε ηλικία μόλις 15 ετών. Οι αγώνες στους οποίους συμμετείχε, συνήθως είχαν εκείνη μόνη αντιμέτωπη ταυτόχρονα με πολλούς κορυφαίους παίκτες όπως ο Βισί Ανάντ, ο Μάγκνους Κάρλσεν, ο Ανατόλι Καρπόφ και ο Γκάρι Κασπάροφ. Και συνήθως έβγαινε νικήτρια. Όταν ήταν 12 ετών είχε δηλώσει: “Όταν γίνω πλούσια θα έχω κάστρο. Και πέντε υπηρέτες. Τουλάχιστον.” Ιδιαίτερες δηλώσεις για ένα κορίτσι που ζούσε σε μία τότε κομμουνιστική χώρα, την Ουγγαρία, αλλά, από την άλλη, η Τζουντίτ Πολγκάρ ήταν πάντα ένα ιδιαίτερο κορίτσι.

Ήξερες ότι:

Τ

ο 1994 η Τζουντίτ Πολγκάρ έπαιξε για πρώτη φορά σε ηλικία 17 ετών σε τουρνουά ενάντια σε μεγαθήρια του σκακιού με αυστηρή πίεση χρόνου. Στον αγώνα με τον Κασπάροφ, που τότε ήταν παγκόσμιος πρωταθλητής, εκείνος έκανε μια κίνηση με τον Ίππο και αμέσως άλλαξε γνώμη και έκανε μια άλλη κίνηση. Οι κάμερες, όμως, τον έπιασαν να απομακρύνει τα δάχτυλά του από το κομμάτι για κλάσματα του δευτερολέπτου, κάτι που απαγορεύεται από τους κανόνες, αλλά κανείς δεν τον σταμάτησε, ούτε του το καταλόγησε ποτέ. Η Πολγκάρ έχασε άδικα και το ηθικό της κατακρυμνήστηκε καθώς αισθάνθηκε ότι οι αγώνες δεν ήταν δίκαιοι και αυτό επηρέασε τη συνολική της απόδοση στο τουρνουά. Όταν συνάντησε τον Κασπάροφ μετά τον αγώνα τον ρώτησε: “Γιατί μου το έκανες αυτό;” και εκείνος απάντησε: “Δεν κατάλαβα ότι άφησα το κομμάτι. Η συνείδησή μου είναι καθαρή.” Η υπόθεση αυτή κόστισε όχι μόνο στην Πολγκάρ αλλά και σε όλον τον σκακιστκό κόσμο. Τα ΜΜΕ έγραψαν “Αν ακόμα και οι παγκόσμιοι πρωταθλητές δεν τηρούν τους κανόνες και κανείς δεν τους εμποδίζει να το κάνουν τότε τι ελπίδα έχουμε εμείς οι υπόλοιποι;”

selenemag.wordpress.com

Ε: Πως αισθάνεσαι που παίζεις σε ένα αντροκρατούμενο χώρο; Α: “Για μένα ήταν πάντα φυσιολογικό. Ξεκίνησα από τα 5 μου και μεγάλωσα παίζοντας ενάντια σε ενήλικες που ήταν κυρίως άντρες. Ε: Πως αισθάνεσαι που η παιδική σου ηλικία ήταν κατά κύριο λόγο ένα πείραμα που έκανε ο πατέρας σου για να αποδείξει ότι “οι διάνοιες δεν γεννιούνται αλλά γίνονται”; Ξέρω ότι δεν πήγες σχολείο αλλά έκανες μαθήματα στο σπίτι και μάλιστα έμαθες και να μιλάς και Εσπεράντο. Α: Στην αρχή το έβλεπα σαν παιχνίδι. Και οι δύο γονεις μου είναι εξαιρετικοί παιδαγωγοί που ξέρουν πως να εμψυχώνουν και να σου δείχνουν τις διαφορετικές πλευρές ενός θέματος. Αργότερα, το σκάκι έγινε για μένα άθλημα, τέχνη, επιστήμη, όλα μαζί. Είχα αφοσιωθεί σε αυτό και ήμουν πολύ χαρούμενη. Ποτέ δεν ήμουν ιδιαίτερα επαναστάτρια ούτε μου άρεσαν πολύ οι έξοδοι. Μου άρεσε που στο σπίτι μας είχαμε το δικό μας κλειστό κύκλο και αργότερα με το σκάκι κατάφερα να δω όλον τον κόσμο. Αυτός ο τρόπος ζωής είναι πολύ δύσκολος και οι γονείς πρέπει να ξέρουν μέχρι που να πιέσουν τα παιδιά τους. Οι δικοί μας οι γονείς ήταν συνέχεια μαζί μας, ταξίδευαν μαζί μας όταν παίζαμε στο εξωτερικό. Με άλλα παιδιά- θαύματα ίσως να είναι διαφορετικά. Αλλά χαίρομαι που για μένα και τις αδερφές μου τα πράγματα πήγαν καλά. Ε: Κι όμως εσύ επέλεξες να μην μεγαλώσεις με ανάλογο τρόπο τα παιδιά σου. Α: Τα παιδιά μας έχουν δύο γονείς και ενώ εγώ μεγάλωσα με ιδιαίτερο τρόπο ο σύζυγός μου μεγάλωσε με τον συνηθισμένο. Η προσπάθεια που κατέβαλλαν οι γονείς μου ήταν εξαιρετική. Θυσίασαν τα πάντα για εμάς. Δεν πίστευαν στην μέθοδό τους 100% αλλά 1.000%. Εγώ δεν είμαι τόσο φανατική σε αυτά τα πράγματα. Επίσης, οι γονείς μου ήταν εξαιρετικά φτωχοί και χρειάζονταν τα χρήματα των βραβείων. Και δεν νομίζω ότι θα είχαν ξεκινήσει αν γνώριζαν τους αγώνες που θα χρειάζονταν να δώσουν στην πορεία. Οι αρχές απειλούσαν τον πατέρα μου με εγκλεισμό σε ψυχιατρικό ίδρυμα και ήθελαν να βάλουν εμάς σε ορφανοτροφείο. Επίσης, για εμάς οι προσκλήσεις σε αγώνες ήταν μια ευκαιρία να ταξιδέψουμε έξω από την Ουγγαρία και να δούμε τον κόσμο. Ε: Τι έχεις να πεις σε όσους λένε ότι οι κορυφαίοι παίκτες είναι κοινωνικά δυσλειτουργικοί; Ο Μπόμπι Φίσερ για παράδειγμα είναι γνωστός για τον εκκεντρικό του χαρακτήρα. Εσύ πως καταφέρνεις να είσαι τόσο ήρεμη, προσιτή και ισορροπημένη; Α: Το 1986 που ήμουν 10 ετών κέρδισα τους αγώνες χωρίς κατάταξη στους Ανοιχτούς Αγώνες της Νέας Υόρκης και έγινα πρωτοσέλιδο στους New York Times. Λίγες μέρες μετά έδωσα συνέντευξη στην Γερμανία και με ξέσκισαν. Ο δημοσιογράφος μου είπε: “Δεν είσαι φυσιολογική.” Έκαναν επίθεση στην οικογένειά μου, ήθελαν να μας χωρίσουν. Εγώ μιλούσα Αγγλικά μόνο έξι μήνες τότε και ήταν δύσκολο να απαντήσω. Μετά πήγα και έκλαψα SELENE 29


στην τουαλέτα. Και τότε ήταν που πήρα την απόφαση: Ξέρεις κάτι; Δεν με νοιάζει και δεν θα με νοιάξει και ποτέ. Δεν υπάρχει τίποτα που να μπορώ να κάνω για αυτό. Ε: Το 2000 παντρεύτηκες και τώρα έχεις δύο μικρά παιδιά. Πιστεύεις ότι ο γάμος και τα παιδιά επηρέασαν τις επιδόσεις σου; Έχεις μετανοιώσει καθόλου για τις επιλογές σου; Α: Η αλήθεια είναι ότι τώρα δεν παίζω όσο παλιά. Για κάποιο χρονικό διάστημα μάλιστα είχα σταματήσει τελείως. Το 2002 είχα μια αποβολή ενώ ήμουν 13 εβδομάδων. Και παραδόξως τότε είχα την καλύτερη επίδοση στο σκάκι! Ήταν η χειρότερη περίδος σε προσωπικό επίπεδο και η καλύτερη σε επαγγελματικό. Τότε ήταν που αποφάσισα να σταματήσω. Σκέφτηκα ότι ίσως έτσι να κατάφερνα να ξαναμείνω έγκυος. Αργότερα, την περίοδο 2006-2009 πέρασα μία κρίση που φάνηκε και στις επιδόσεις μου. Τελικα, όμως, βρήκα τον τρόπο να ισορροπώ και την καριέρα μου και τα δύο μικρά παιδιά μου και την σκακιστική ακαδημία στην Ουγγαρία και την συγγραφή βιβλίων και την ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων για το σκάκι. Η ζωή μου είναι πολύπλοκη αλλά και πολύ πλούσια. Ε: Η απόφασή σου αυτή, όμως, δεν επιβεβαιώνει τον Γκάρι Κασπάροφ που είχε πει κάποτε ότι μία γυναίκα δεν θα γίνει ποτέ μεγάλη αθλήτρια στο σκάκι γιατί πάντα “θα της αποσπά την προσοχή το κλάμα ενός μωρού”; Α: Μεγάλωσα έτσι ώστε να αντέχω την πίεση επί ώρες. Το 2005 έπαιξα στο

πρωτάθλημα του Σαν Λούις και έπρεπε πρώτος αγώνας ανάμεσα σε έναν άντρα να είμαι μακριά από την οικογένειά μου και μία γυναίκα για τον παγκόσμιο τίτλο 27 ημέρες. Αυτό δεν ήταν ωραίο. Δεν θα προκαλούσε τεράστιο ενδιαφέρον. θέλεις τα μωρά σου να υποφέρουν από Ε: Κι όμως στον επαγγελματικό σου την έλλειψή σου. Αλλά το έκανα. Έτσι κι χώρο οι γυναίκες θεωρούνται ακόμα αλλιώς, αυτό δεν είναι πρόβλημα μόνο πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Το για τις γυναίκες όπως φαντάζεται ο γεγονός είναι ότι είσαι εξαίρεση. Δεν Κασπάροφ. Μη μου πείτε πως όταν ένας δικαιώνει αυτό τους σωβινιστές που άντρας θέλει να είναι καλός πατέρας λένε ότι υπάρχει κάποια ιδιαίτερη αυτό δεν επηρεάζει τη δουλειά του. Ο ικανότητα στον αντρικό εγκέφαλο που σύζυγός μου με υποστηρίζει πολύ. Κατά κάνει τους άντρες πιο ικανούς στον πάσα πιθανότητα να είχε μεγαλύτερη τομέα του σκακιού; εξέλιξη στον τομέα του αν δεν Α: Όχι, δεν συμφωνώ ότι έχει το έκανε. Είναι χειρουργός σημασία που καμία γυναίκα κτηνιατρικής. Αυτή δεν έχει φτάσει ακόμα Το πρόβλημα η σχέση ανάμεσα τις επιδόσεις μου. Το στα δύο φύλα είναι ότι οι γυναίκες πρόβλημα είναι ότι οι γίνεται όλο και πιο εξακολουθούν να γυναίκες εξακολουθούν αποδεκτή. να κρίνονται μόνο κρίνονται μόνο από το Ε: Πιστεύεις ότι η πως τα πάνε σε σχέση με από το πως τα πάνε καριέρα σου είναι σε σχέση με τις άλλες τις άλλες γυναίκες η απόδειξη ότι οι γυναίκες και τέρμα. Για γυναίκες μπορούν να παράδειγμα, οι Κινέζοι συναγωνιστούν τους έχουν μια εκπληκτική καλύτερους άντρες; σκακίστρια, την Χου Γιφάν, αλλά το κινέζικο κράτος ενδιαφέρεται Α: Υπάρχουν πολλοί άντρες που μόνο για το πως θα γίνει πρωταθλήτρια λένε “Εντάξει, είσαι εξαίρεση και έτσι γυναικών. Γι αυτούς αυτό είναι επιβεβαιώνεις τον κανόνα. Δείξε μου αρκετό και είναι πιο εύκολο από το την επόμενη”. Κι εγώ λέω: “Ναι, μέχρι να επιτύχουν πολύ καλές επιδόσεις στιγμής είμαι ιδιαίτερη περίπτωση, ενάντια στους καλύτερους άντρες. Οι αλλά δεν νομίζω ότι θα είμαι η γονείς μου, αντίθετα, πίστευαν ότι μοναδική στις ερχόμενες δεκαετίες”. Το δεν υπάρχουν όρια στο τι μπορεί να γυναικείο σκάκι γίνεται δυνατότερο και επιτύχεις όντας γυναίκα. όλο και περισσότερα κορίτσια παίζουν σε μικρότερη ηλικία και δυνατές Ε: Παρατήρησα ότι είσαι εξαιρετικά παίκτριες βγαίνουν από την Κίνα και την δυναμικός άνθρωπος και αυτό Ινδία. Το σκάκι θα ωφεληθεί από μια φαίνεται και όταν παίζεις. Ακόμα πληθώρα γυναικών που θα μπορούν και όταν ήσουν μικρή δεν έδειχνες να συναγωνίζονται τους άντρες σε αδυναμία ούτε όταν έχανες όπως θα κορυφαίο επίπεδο γιατί θα κάνει πιο ήταν φυσιολογικό για ένα παιδί και ενδιαφέρον το άθλημα για τα ΜΜΕ. Ο όπως κάνουν και πολλά αγόρια. Έχω

*****

*****

δίκιο; Α: Φυσικά και ένιωθα θυμό όταν έχανα και μπορεί και να έκλαιγα μετα στο δωμάτιο του ξενοδοχείου αλλά δεν το έδειχνα. Δεν θέλω να δίνω δικαιολογίες, ακόμα και όταν υπάρχει κάποια πραγματικά καλή, όπως για παράδειγμα αν είμαι άρρωστη. Και τώρα θυμήθηκα κάτι που έλεγε συχνά η αδερφή μου η Σουζάν. Κάποτε είχε πει ότι δεν έχει κερδίσει ούτε έναν αγώνα ενάντια σε υγιή άντρα, γιατί πάντα οι ενηλικοι άντρες όταν έχαναν από μία από εμάς έλεγαν ότι οφειλόταν στο ότι ειχαν πονοκέφαλο ή στομαχόπονο ή κάποιο άλλο πρόβλημα. (γέλια)

Η Τζουντίτ Πολγκάρ με τον σύζυγό της και ένα από τα δύο παιδιά τους 30 SELENE

Ε: Κι όμως έχω την αίσθηση ότι θα ήθελες περισσότερο σεβασμό από τους άντρες συμπαίκτες σου. Αυτό το είδα από την αντίδρασή σου το 2003 στο πρωτάθλημα του Γουίνκ-αν-Ζι που selenemag.wordpress.com


έφτασες να παίξεις για την πρώτη θέση με τον Βισί Ανάντ όντας κυριολεκτικά αήττητη μέχρι εκείνο το σημείο ενώ έπαιζες με την αφρόκρεμα του σκακιστικού κόσμου όπως ο Βλαντιμίρ Κράμνικ και ο Γκάρι Κασπάροφ. Α: Ναι, τελικά έχασα από τον Ανάντ αλλά μετά τον αγώνα εκείνος είπε “Είναι ένας από εμάς.” Επιτέλους, σκέφτηκα. Επιτέλους, τα κατάφερα!

Ούγγροι να παίζουν σκάκι αλλά γιατί πιστεύω ότι είναι ένας ευχάριστος τρόπος για να μάθουμε στα παιδιά πως να σκέφτονται λογικά, πράγμα που με τη σειρά του θα τα βοηθήσει σε όλα τα υπόλοιπα αντικείμενα. Όμως, τα πράγματα είναι δύσκολα. Ο μεγαλύτερος εχθρός είναι οι ίδιοι οι δάσκαλοι. Η ιδέα τους τρομάζει. Και οι πολιτικοί με τρελαίνουν! Δεν με πειράζει να μιλάω Οι γονείς μου για ένα θέμα αλλά κάποια στιγμή θα πρέπει να πίστευαν ότι δεν υπάρχουν όρια στο τι γίνει και κάτι. Για τους πολιτικούς όλα είναι απλά μπορείς να επιτύχεις μια συζήτηση.

*****

Ε: Ναι, αλλά δεν έχεις την αίσθηση ότι δεν εννούσε ότι ανήκεις κι εσύ στην ομάδα όντας γυναίκα. Η Τζουντίτ Πολγκάρ, παρά των σκακιστικών τις προσδοκίες, εξακολουθεί διανοιών αλλά ότι σήμερα σε ηλικία 39 ετών να είσαι, ας πούμε, ένα είναι ταυτόχρονα σύζυγος, μητέρα είδος “επίτιμου άντρα”; Μια δύο παιδιών, εργαζόμενη και κορυφαία εξαίρεση για άλλη μια φορά; αθλήτρια στο σκάκι, επιτεύγματα Α: (Γέλια) Κάποτε ο προπονητής μου που ελάχιστοι άνθρωποι, άντρες ή έλεγε για μένα: “Είναι άντρας. Απλώς γυναίκες, έχουν να επιδείξουν. Ίσως, μοιάζει με γυναίκα.” Κι όταν άρχισα να όμως, το σημαντικότερο επίτευγμα βγαίνω με τον Γκουστάβ [τον σύζυγό αυτής της Βασίλισσας του σκακιού της] έλεγε: “Μα τω Θεώ, βλέπεις τα να είναι η πρωτοπόρα πορεία της πράγματα με το μυαλό ενός άντρα.” και το παράδειγμα προς όλες τις Λοιπόν, έτσι ζω. Μου λένε ότι είμαι γυναίκες που έσπασε το κατεστημένο σκληρή και απότομη. Αλλά η αλήθεια και δημιούργησε νέες ευκαιρίες για είναι ότι απλά δεν είναι αποδεκτό μία εκείνες. Η Τζουντίτ Πολγκάρ μπορεί στην γυναικα να έχει αυτοπεποίθηση. καριέρα της να θεωρείται “ένα από τα Ε: Τα τελευταία χρόνια έχεις αναπτύξει αγόρια”, αλλά η παρουσία της και μόνο έντονη δράση στην Ουγγαρία για να αρκεί για να αποκαλύψει αυτό που έχει ενταχθεί το σκάκι σαν προαιρετικό ονομαστεί “σεξισμός των Βασιλιάδων” μάθημα στο σχολείο. Τι έχει γίνει με και συστηματικά κρατά τις γυναίκες αυτό; μακριά από το σκάκι. z Α: Θέλω το σκάκι να ενταχθεί στο σχολείο όχι για να μάθουν όλοι οι

Επάνω: Η Τζουντίτ Πολγκάρ σε κοινή συνέντευξη με τον Γκάρι Κασπάροφ. Ο Κασπάροφ είχε πολυ άσχημη εικόνα για τις γυναίκες που παίζουν σκάκι και μάλιστα είχε πει: “Οι γυναίκες θα έπρεπε να αφήσουν το σκάκι και να πάνε να κάνουν παιδιά”, μία άποψη που αναγκάστηκε να αλλάξει δημόσια όταν ηττήθηκε αρκετές φορές απο την Πολγκάρ.

*****

Οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις προέρχονται από συνεντεύξεις που έδωσε η Τζουντίτ Πολγκάρ στις εφημερίδες Guardian και Independent το 2012. selenemag.wordpress.com

SELENE 31


ΠΕΘΕΡΑ ΝΥΦΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ

ΔΥΟ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΟΝΤΑΙ ΜΙΑ “ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ” ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ της Ευρυδίκης Μαντέλη

Ήταν η “γέννηση” της βασίλισσας του σκακιού ελληνική υπόθεση; Δύο φιλόδοξες βυζαντινές πριγκίπισσες αναγκάζονται να συνυπάρξουν στην ίδια Αυλή. Και οι δύο θέλουν απόλυτη εξουσία. Και οι δύο είναι ανυποχώρητες. Η σύγκρουση που θα ακολουθήσει θα αφήσει το σημάδι της στη ευρωπαϊκή ιστορία και θα εμπνεύσει την δημιουργία του πιο τρομερού κομματιού στο σκάκι. 32 SELENE

selenemag.wordpress.com


Μ

ια φορά κι έναν καιρό βασιλιάς Όθωνας Ά. Τελικά, ήταν μια όμορφη χήρος αυτός, χήρα αυτή, τα βυζαντινή πριγκίπισσα βρήκαν και συμπεθεριάσανε που την έλεγαν Αδελαΐδα. Η (ή μάλλον παντρεύτηκαν) και Αδελαΐδα όπως συνηθιζόταν η Αδελαΐδα σε ηλικία 21 ετών εκείνη την εποχή, παντρεύτηκε έγινε η βασίλισσα της Γερμανίας από πολύ μικρή (19 ετών) και λίγο αργότερα στέφθηκε έναν πρίγκιπα της Ιταλίας και και αυτοκράτειρα της Αγίας όλα έδειχναν ότι το μέλλον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. ήταν προδιαγεγραμμένο. Στην Η δόξα της Αδελαΐδας ήταν πραγματικότητα, όμως, η ζωή της μεγάλη γιατί ο άντρας της δεν μετατράπηκε σε ένα κανονικό ήταν ένας τυχαίος βασιλιάς. ιπποτικό μυθιστόρημα με Η εξουσία του στα γερμανικά αρπαγές, μάχες, θανάτους, αλλά δουκάτα και την Ιταλία ήταν και πολύ εξουσία. τεράστια και τον αποκαλούσαν Η ήρεμη ζωή στην ιταλική “δεύτερο Καρλομάγνο” και αυλή διακόπηκε απότομα όταν η Αδελαΐδα φρόντισε με τις ξαφνικά έμεινε χήρα και σαν παρεμβάσεις της να τον κάνει μην έφτανε αυτό ο μαγράβος ακόμα πιο ισχυρό στην διεθνή Μπέρενγκαρ την απήγαγε σκακιέρα (no pun indented) με σκοπό να την κάνει νύφη ενώ στο εσωτερικό της αυλής του! Εκείνη αρνήθηκε και για φρόντισε μεθοδικά να εξαφανίσει τιμωρία ο Μπέρενγκαρ οποιονδήποτε έβγαζε κιχ! την φυλάκισε σε ένα Ταυτόχρονα φρόντισε να κάστρο στη λίμνη Η Αδελαΐδα μετατρέψει τη αυλή της Κόμο. Αντίθετα από σε κέντρο πολιτισμικής εισήγαγε τα παραμύθια όπου η τους καλούς δραστηριότητας. Μέσω πριγκίπισσα περιμένει τρόπους στην των επαφών της με τον τον ιππότη για να την οίκο της Βουργουνδίας Οθωνική σώσει η Αδελαΐδα ώθησε τον Οθωνικό οίκο αυλή. δεν έκανε τα μαλλιά προς μία νέα πολιτισμική της πλεξίδα, αλλά κατεύθυνση που ήταν αποφάσισε να πάει την λιγότερο Σαξονική και κατάσταση στα χέρια της περισσότερο γενικά και το έσκασε κυριολεκτικά με Ευρωπαϊκή. Μάλιστα εισήγαγε κινηματογραφικό τρόπο αφού στην αυλή της Γερμανίες τις χρειάστηκε να μεταμφιεστεί άγνωστες μέχρι τότε έννοιες της σε χωρική και να βγει από το ευγένειας και των καλών τρόπων. κάστρο από απόκρημνα και Για παράδειγμα, σύμφωνα με επικίνδυνα σημεία ενώ την το πρωτόκολλο της εποχής οι καταδίωκε και ο Μπέρενγκαρ αυλικοί έπρεπε να σταματήσουν που ήθελε σώνει και καλά να τρώνε μόλις τελείωνε το να την παντρέψει με τον γιό φαγητό του το βασιλικό ζεύγος. του! Ο γιός πάλι δεν ξέρουμε Η Αδελαΐδα όμως φρόντιζε να τι ορέξεις είχε. Όπως ήταν κρατά το μαχαίρι στο χέρι της αναμενόμενο η επιτυχημένη όσο ακόμα και αφού είχε τελειώσει και εντυπωσιακή ακόμα και για έτσι ώστε να δίνει την εντύπωση τα σημερινά δεδομένα διαφυγή ότι θα φάει κι΄ άλλο και έτσι να της προκάλεσε τεράστια αίσθηση δίνει περισσότερο χρόνο στους στον κόσμο. αυλικούς να τελειώσουν κι εκείνοι το γεύμα τους. Η νεαρή Ανάμεσα στους πριγκίπισσα από το Βυζάντιο εντυπωσιασμένους ήταν και ο που ξεκίνησε τη ζωή της με πρόσφατα χηρεύσας γερμανός

*****

*****

selenemag.wordpress.com

περιπέτειες, απέδειξε ότι το τσαγανό που είχε δείξει στη λίμνη Κόμο δεν ήταν τυχαίο και σε ηλικία 39 ετών ήταν ήδη μια πανίσχυρη βασίλισσα που ήλεγχε ένα τεράστιο κομμάτι της Ευρώπης. Όμως, όπως γίνεται συνήθως, εκεί που νομίζουμε ότι όλα πάνε καλά, τα πράγματα ανατρέπονται και μάλιστα με αναπάντεχο τρόπο. Όπως η Αδελαΐδα πριν από κάποια χρόνια έφερε την αλλαγή στο παλάτι όταν έφτασε σαν νεαρή νύφη, μια άλλη νεαρή νύφη, ελληνίδα και αυτή, επρόκειτο να καταφτάσει στην αυλή και να φέρει και εκείνη ακόμα πιο μεγάλες αλλαγές (και ταραχές). Ο Όθωνας Β’, ο κανακάρης της Αδελαΐδας και διάδοχος του θρόνου, παντρεύτηκε την ανηψιά του αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή, πριγκίπισσα Θεοφανώ που τότε ήταν μόλις 12 ετών η οποία κατέφτασε στο παλάτι γεμάτη εξωτικά και παράξενα προικιά. Αρώματα, υφάσματα, ρούχα και έργα τέχνης που οι Γερμανοί δεν είχαν ξαναδεί, γέμισαν τα διαμερίσματά της ανάμεσα στα οποία και ένα περίτεχνα σκαλισμένο σκάκι. Το παλάτι εντυπωσιάστηκε από την εξωτική προίκα της αλλά, επειδή κανείς δεν θέλει να αισθάνεται κατώτερος, η νεαρή πριγκίπισσα έκανε άσχημη εντύπωση.

SELENE 33


Τ

ο ότι τόσο η Αδελαΐδα και Θεοφανώ αποδείχθηκαν ικανές και σκληρές αντίπαλοι δεν είναι καθόλου τυχαίο. Μία βυζαντινή πριγκίπισσα εκπαιδευόταν από τη γέννησή της να αναλάβει ανώτατη πολιτική θέση είτε σαν σύζυγος κάποιου ηγεμόνα είτε σαν ηγεμονάς η ίδια σε περίπτωση θανάτου του άντρα της, κάτι που ήταν εξαιρετικά συνηθισμένο καθώς εκείνη την εποχή οι πόλεμοι είχαν ανεβάσει τα ποσοστά θνησιμότητας των αντρών στα ύψη. Ανεξάρτητα από το αν ήταν πορφυρογέννητη, δηλαδή απευθείας γόνος της αυτοκρατορικής οκογένειας ή “απλή” πρίγκίπισσα που συνδεόταν με δεσμούς αίματος με τον αυτοκράτορα (όπως ήταν η Θεοφανώ και η Αδελαΐδα), λάμβανε πολύχρονη εκπαίδευση σε πολλά γνωστικά αντικείμενα και έπρεπε όχι μόνο να μπορεί να διοικεί ένα κράτος και να οργανώνει πολεμικές εκστρατείες αλλά και να είναι σε θέση να επιτελέσει ένα έργο πιο “κατασκοπικό”: να διαχύσει και να επιβάλλει στη Δύση τον βυζαντινό πολιτισμό και να σφυριλατήσει ισχυρές διπλωματικές σχέσεις. Δεν ήταν τυχαίο, λοιπόν, που αυτές οι πολιτικές και διπλωματικές μηχανές που ονομάζονταν βυζαντινές πριγκίπισσες θεωρούνταν πολύφερνες νύφες στη Δύση!

Η μικρή Θεοφανώ τον πρώτο καιρό τα βρήκε πραγματικά σκούρα. Από τη μία είχε να χειριστεί μια δυναμική, έξυπνη αλλά και φιλόδοξη πεθερά που είχε μάθει να βγάζει εκτός μάχης όποιον σήκωνε το ελάχιστο ανάστημα και από την άλλη οι συνήθειες της γερμανικής αυλής της ήταν τελείως ξένες. Η συνήθειά της 34 SELENE

να κάνει καθημερινά μπάνιο και μάλιστα γυμνή σόκαρε τους υπηρέτες ενώ τα πολυτελή μετάξια που συνήθιζε να φοράει προκάλεσαν φθόνο. Οι αυλικοί την αντιμετώπιζαν με εχθρότητα και πίσω από την πλάτη της την αποκαλούσαν “η Ελληνίδα”. Όμως, η Θεοφανώ, παρά το νεαρό της ηλικίας της, ήταν Η Θεοφανώ φτιαγμένη από μπορεί την ίδια βυζαντινή να μην τα πάστα που ήταν πήγαινε και η Αδελαΐδα καλά με και ήταν εξίσου την πεθερά αποφασισμένη της αλλά να επιβάλλει την παρουσία της στην συνέχισε το γερμανική αυλή. έργο της. Και, έτσι για να γίνουν τα πράγματα ακόμα πιο ενδιαφέροντα, μετά από τρία χρόνια ο βασιλιάς Όθωνας Ά πέθανε και στον θρόνο ανέβηκε ο 19χρονος Όθωνας ΄Β. Η Θεοφανώ ξαφνικά έγινε βασίλισσα σε ηλικία 15 ετών και η Αδελαΐδα πήρε τον (διόλου ασήμαντο) ρόλο της βασιλομήτωρ! Παρά τις παραδόσεις, η Αδελαΐδα αρνήθηκε να παραχωρήσει την εξουσία και συνόδευε το γιό της παντού ενώ επέβαλε να εμφανίζεται το όνομά της σε όλα τα επίσημα έγγραφα. Αυτό, όπως είναι εύκολο να φανταστούμε, έκανε τη νέα βασίλισσα έξαλλη και η Αδελαΐδα βρέθηκε τελικά εξορισμένη για πάνω από μία δεκαετία αλλά αν νομίζετε ότι αυτό την έβγαλε εκτός μάχης κάνετε λάθος! Μετά την απομάκρυνση της πεθεράς της πάντως, η Θεοφανώ μπόρεσε να πάρει ανάσα. Μέσα στα επόμενα 13 χρόνια εξελίχθηκε σε μια ικανότατη βασίλισσα που συμβούλευε τον σύζυγό της με σωφροσύνη ενώ, συνεχίζοντας το διαφωτιστικό έργο της πεθεράς

*****

*****

της, κάλεσε τους πιο διάσημους καλλιτέχνες και επιστήμονες της Κωνσταντινούπολης στο παλάτι μετατρέποντάς το σε πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο της εποχής. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι δύο αυτές γυναίκες, η Αδελαΐδα και η Θεοφανώ, ήταν υπεύθυνες για την διάχυση του βυζαντινού πολιτισμού απευθείας στην Σαξονία. Όταν το 983 ο Όθωνας ΄Β πέθανε, έγινε μάλιστα ακόμα πιο ισχυρή και απολάμβανε τον σεβασμό και την εξουσία που μέχρι τότε αποδίδονταν μόνο σε άντρες. Ενδεικτικό είναι ότι υπέγραφε με τον τίτλο imperator augustus χρησιμοποιώντας τον αντρικό τίτλο αντί για τον γυναικείο imperatrix augusta. Όμως, η Θεοφανώ πέθανε σε ηλικία μόλις 36 ετών αφήνοντας πίσω της έναν ανήλικο διάδοχο και φυσικά στο παιχνίδι ξαναμπήκε -ποιός άλλος;- η ξεχασμένη αλλά καθόλου ακίνδυνη Αδελαΐδα. Το πρώτο πράγμα που έκανε η Αδελαΐδα με το που επέστρεψε

selenemag.wordpress.com


στο παλάτι ήταν να θάψει με συνοπτικές διαδικασίες το σώμα της νύφης της χωρίς να κάνει ούτε κανονική κηδεία! Τέτοιο ήταν το άχτι της! Το πλήρωσε, όμως, τρία χρόνια αργότερα που ενηλικιώθηκε ο εγγονός της και ανέλαβε τον θρόνο και το πρώτο πράγμα που έκανε εκείνος σαν βασιλιάς ήταν να εξορίσει την Αδελαΐδα γιατί είχε προσβάλλει την μνήμη της μητέρας του. Τελικά και η Αδελαΐδα πέθανε το 999 σε ηλικία 68 ετών. Το ποιά από τις δύο αυτές γυναίκες ήταν πραγματικά η αιτία για την εμφάνιση της Βασίλισσας στο σκάκι είναι δύσκολο να το πει κανείς. Μοιάζει λες και ακόμα και μετά θάνατο αυτές οι δύο να τσακώνονται ακόμα και για αυτή τη πρωτιά. Και οι δύο υπήρξαν ισχυρότατες βασίλισσες που βασίλεψαν με πλήρεις εξουσίες ακόμα και όσο οι σύζυγοί τους ήταν εν ζωή και ήταν ο λόγος που στην Δυτική Ευρώπη επικράτησε η “μόδα” των θηλυκών ηγεμόνων. Έπειτα ήταν και οι δύο υπεύθυνες για την λεγόμενη Οθωνική Αναγέννηση που αναβάθμισε πολιτισμικά την Δυτική Ευρώπη. Επίσης και οι δύο ήταν λάτρεις του σκακιού και δεινές παίκτριες και τέλος και οι δύο ανέλαβαν με ευκολία ρόλους που τότε ήταν ξεκάθαρα και αδιαμφισβήτητα αντρικοί. Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που στην εποχή τους έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της στην σκακιέρα η Βασίλισσα. Δεν θα ήταν καθόλου υπερβολικό να υποθέσουμε ακόμα και ότι έγινε ακόμα και μετά από δική τους απαίτηση καθώς και οι δύο ήταν φυσικό να θέλουν να δουν τον εαυτό τους στο παιχνίδι που αγαπούσαν περισσότερο από κάθε άλλο. Ίσως τελικά να ήταν και οι δύο υπεύθυνες για την εμφάνιση της Βασίλισσας του σκακιού. z selenemag.wordpress.com

SELENE ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

“Η γυναίκα που θα θελήσει να ακολουθήσει το παράδειγμα της Βασίλισσας του σκακιού, ειδικά στον δημόσιο τομέα, θα πρέπει να έχει μεγαλύτερες στρατηγικές ικανότητες από τους άντρες γύρω της, να είναι αδυσώπητη στη μάχη, ακόμα και σκληρή αν χρειαστεί. Ανεξάρτητα από το αν θα κληθεί να προστατέψει τον άντρα της ή όχι θα πρέπει να μάθει να βαδίζει σε επικίνδυνο έδαφος όπως η σκακιέρα αν θέλει να πάει μπροστά, τόσο στην προσωπική της ζωή όσο και στην εργασία.” Μέριλιν Γιάλομ, ιστορικός και συγραφέας

SELENEMAG.WORDPRESS.COM SELENE 35


ΕΡΩΤΙΚΟ ΣΚΑΚΙ της Ευρυδίκης Μαντέλη

Σήμερα όταν σκεφτόμαστε το σκάκι φανταζόμαστε πολύωρες σιωπηλές μάχες ανάμεσα σε σοβαρούς άντρες με γυαλιά. Η ευγένεια, η τρυφερότητα και τα γλυκόλογα δεν έχουν καμία θέση στην εικόνα αυτή. Κι όμως, για μια περίοδο 500 ετών το σκάκι ήταν ο πιο προφανής και ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να φλερτάρει κάποιος και να δείξει την ερωτική του εύνοια. Με την είσοδο της Βασίλισσας στην σκακιέρα το παιχνίδι έγινε πεδίο όχι μόνο στρατιωτικής κατάκτησης αλλά και ερωτικής και σε αυτό βοήθησε μία απαράμιλλη εξάπλωση του ρομαντισμού περίπου τον 12ο αιώνα που μετατράπηκε σε κανονική λατρεία του έρωτα.

36 SELENE

selenemag.wordpress.com


Η

μόδα της ρομαντικής αγάπης ξεκίνησε από τους τροβαδούρους της Νότιας Γαλλίας (που συχνά ήταν γυναίκες!) και εξαπλώθηκε με ορμή σε όλη την μεσαιωνική Ευρώπη. Οι ερωτικές ιστορίες με τους ιππότες που φτάνουν μέχρι την άκρη του κόσμου για να κερδίσουν μόνο ένα φιλί από την αγαπημένη τους αντέστρεφαν τους παραδοσιακούς ρόλους των δύο φύλων καθώς οι γυναίκες αποκτούσαν δύναμη επάνω στον αγαπημένο τους. Οι τροβαδούροι μετέφεραν τον ρομαντισμό στην σκακιέρα όπου πια παιζόταν ένα παιχνίδι αγάπης στο οποίο ο άντρας αναμενόταν να χάσει εξαιτίας του έρωτά του και η γυναίκα θεωρούνταν απόλυτη αφέντρα στο παιχνίδι, την κρεβατοκάμαρα και την Αυλή. Βέβαια, η συντριπτική επιτυχία που είχαν αυτές οι ρομαντικές ιστορίες οφείλονταν στο ότι στην πραγματικότητα η ζωή των γυναικών απείχε πολύ από αυτές. Οι γυναίκες ανώτερης τάξης παντρεύονταν για πολιτικούς και Το σκάκι μετατράπηκε σε πεδίο ερωτικής κατάκτησης όπου, οικονομικούς λόγους συζύγους αντίθετα με την πραγματική ζωή, η γυναίκα μπορούσε να διαλέξει που συχνά ήταν αδιάφοροι, τον εραστή της και να τον αποπλανήσει. σκληροί και πολύ μεγαλύτεροι σε ηλικία και που σύμφωνα με τον νόμο αλλά και τα έθιμα είχαν σύμβολο της ίδιας της ερωτικής πίσω (βλέπε Λάνσελοτ και απόλυτη εξουσία επάνω στην αποπλάνησης. Γκουίνεβιρ). Μάλιστα, στις οικογένειά τους. ευρωπαϊκές ιστορίες ο εραστής Η Βασίλισσα, με το που μπήκε συχνά είχε πολιτική και κοινωνική Το σκάκι, που ήταν ένα στην σκακιέρα, όχι μόνο έδωσε δύναμη. Η γυναίκα μπορούσε παιχνίδι που δεν χρησιμοποιούσε μια ώθηση στο στάτους των να παίξει εξαιρετικά ενεργητικό ζάρι και επομένως δεν ερχόταν γυναικών γενικά, αλλά μέσω της ρόλο στην διαδικασία του έρωτα σε αντίθεση με τους κανόνες ερωτικοποίησής της, έδωσε μια και όχι μόνο να διαλέξει τον της εκκλησίας, θεωρούνταν θέση ερωτικής κυριαρχίας στο εραστή της αλλά και να τον ευπρεπής ενασχόληση για τα γυναικείο φύλο. Οι γυναίκες στις αποπλανήσει. Το Εγχειρίδιο του νεαρά κορίτσια των ευγενικών αραβικές ιστορίες ήταν εξίσου Ερωτικού Σκακιού, ένα βιβλίο του οικογενειών και επειδή παιζόταν ερωτικές όπως και οι γυναίκες 12ου αιώνα, εξηγεί την ετικέτα από άντρες και γυναίκες έδινε στις μεσαιωνικές ευρωπαϊκές στο παίξιμο του παιχνιδιού. “Η πρώτης τάξης ευκαιρίες για τα αλλά υπήρχε μια σημαντική γυναίκα οφείλει να κάνει πάντα δύο φύλα να συναντηθούν και να διαφορά. Ο Σεΐχης αποκεφάλιζε την πρώτη κίνηση, όχι μόνο γιατί γνωριστούν κάτω από κοινωνικά τις άπιστες συζύγους του (βλέπε παίζει με τα λευκά, αλλά και αποδεκτές συνθήκες, παίζοντας Χίλιες και Μία Νύχτες) αλλά γιατί ξεκινά την επίθεσή της με ένα παιχνίδι με κανόνες, ο ευρωπαίος βασιλιάς πάντα το πιο στρατηγικό της όπλο, την ιεροτελεστία και υπομονή. δεχόταν την άπιστη βασίλισσα ομορφιά της.” Το σκάκι έγινε ένα εξαίρετο selenemag.wordpress.com

SELENE 37


Το σκάκι, με μια έντονη γυναικεία παρουσία στο κέντρο του, τη Βασίλισσα, μέχρι τον 15ο αιώνα είχε μετατραπεί από ένα “αρρενωπό” παιχνίδι μάχης και πολέμου, σε ένα ερωτικό παιχνίδι κατάκτησης που συμβόλιζε τη ερωτική έλξη, την αρμονική συνύπαρξη των δύο φύλων αλλά και την ομαλή συμβίωση των συζύγων όπου ο άντρας αναμενόταν να “χάσει” καθώς ερχόταν αντιμέτωπος με το αντικείμενο του πόθου του. Από το σημείο αυτό και μετά, με την εμφάνιση της τρομερής βασίλισσας Ισαβέλλας και της ακόμα πιο τρομερής Βασίλισσας του Σκακιού, που θα έσπερναν τον τρόμο στο πεδίο της μάχης, το σκάκι άρχισε να χάνει την ερωτική του διάσταση και άρχισε να επιστρέφει στις πολεμοχαρείς του ρίζες εκτοπίζοντας σταδιακά τις γυναίκες τόσο από την σκακιέρα όσο και από το κοινωνικό πεδίο. Όμως, παρά τις πολυάριθμες αλλαγές στο προφίλ του, το σκάκι ακόμα και σήμερα, με κάποιον τρόπο εξακολουθεί υποσυνείδητα να συνδέεται με την ερωτική επιθυμία και το σεξ. Αν δεν με πιστεύετε παρατηρείστε πως παρουσιάζονται συνήθως οι σκηνές με σκάκι στον κινηματογράφο. z

38 SELENE

Βιτρώ του 15ου αιώνα στο Hotel de la Besse που δείχνει ζευγάρι που παίζει σκάκι. Ο άντρας, απορροφημένος από το θέαμα της γυναίκας απέναντί του κρατά στο χέρι του την Βασίλισσα δείχνοντας έτσι ότι έχει κερδίσει την εύνοια της γυναίκας. Εκείνη πάλι σηκωνει το δεξί της χέρι αμυντικά στην ερωτική του επίθεση αλλά με το αριστερό της χέρι χαϊδεύει το δικό του ανταποκρινόμενη στο ενδιαφέρον του. Τέτοιες εικόνες αποτελούσαν έναν αδιαμφισβήτητο ερωτικό κώδικα για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής.

Εκόνες από την ταινία “Υπόθεση Τόμας Κράουν” με τον Στιβ Μακ Κουίν και την Φέι Ντάναγουεϊ. Η θρυλική σκηνή ερωτικής αποπλάνησης με την βοήθεια μας παρτίδας σκάκι αποκαλύπτει πόσο συνδέεται μέχρι σήμερα το σκάκι με την ερωτική έλξη. Το σενάριο, πιστό στις ρομαντικές ιστορίες του μεσαίωνα, θέλει τον άντρα να χάνει τυφλωμένος από τα θέλγητρα της αντιπάλου του. Εκείνος, αναγνωρίζοντας την ήττα του, τελικά την προκαλεί σε ένα άλλο είδος παιχνιδιού το οποίο αισθάνεται ότι έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει. selenemag.wordpress.com


Ο Ι

Γ Υ Ν Α Ι Κ Ε Σ

Α Λ Λ Α Ζ Ο Υ Ν

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

SELENEMAG.WORDPRESS.COM

ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ

ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΕΙΜΑΙ Η

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ selenemag.wordpress.com

SELENE 39


ΤΟ

ΘΑΝΑΣΙΜΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ “ΤΡΕΛΗΣ” ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΣ

της Ευρυδίκης Μαντέλη

Η ισχυρή νέα Βασίλισσα του σκακιού άλλαξε τον συσχετισμό δυνάμεων τόσο στο παιχνίδι όσο και στις σχέσεις των δύο φύλων. Μέσα στο πέρασμα των αιώνων, αυτή η επικίνδυνη αμαζονική φιγούρα προκάλεσε το δέος αλλά και τον τρόμο στις καρδιές των αντρών που την μίσησαν, την συκοφάντισαν αλλά και την λάτρεψαν όσο καμία. 40 SELENE

selenemag.wordpress.com


Η

εμφάνιση της νέας ισχυρής του για τις αλλαγές στον συσχετισμό Βασίλισσας κατά τον 15ο αιώνα δυνάμεων ανάμεσα στα δύο φύλα και έγινε δεκτή με ένα μείγμα έξω από την σκακιέρα. Μία γυναίκα ενθουσιασμού και φόβου. Πριν, όταν η που “αλώνιζε” στο πεδίο της μάχης Βασίλισσα δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυρή, βγάζοντας εκτός μάχης Ίππους, τα σκακιστικά κείμενα απλώς την Αξιωματικούς και ακόμα και τον ίδιο συμβούλευαν “να μένει στο πλευρό του τον Βασιλιά ήταν κάτι που έσπερνε τον Βασιλιά της” και, ταυτίζοντάς την με τις τρόμο στις καρδιές των αντρών όπως πραγματικές βασίλισσες, να παραμένει άλλωστε και μία αληθινή γυναίκα με την αγνή και να συμπεριφέρεται “θηλυκά”, ελάχιστη εξουσία. συμβουλές που δεν είχαν καμία σχέση Όσες ανασφάλειες, όμως, και να με τις κινήσεις της στην σκακιέρα αλλά ξυπνούσε, η νέα Βασίλισσα είχε έρθει που είχαν σαφέστατα να κάνουν με τις για να μείνει και πολύ σύντομα το “Νέο αντρικές απαιτήσεις για τις γυναίκες Σκάκι” παιζόταν σε όλη την Ευρώπη γενικά. Όταν, όμως, η Βασίλισσα και τα σκακιστικά κείμενα, αν και απέκτησε τις τρομερές δυνάμεις της διστακτικά σχετικά με τις προθέσεις έγινε στόχος για προσβολές και συχνά τους για την ισχυρή αυτή θηλυκή ξεκάθαρα μισογυνικές επιθέσεις που παρουσία, μιλούσαν κυρίως στόχευαν όλο το γυναικείο για εκείνη και συχνά την φύλο. Εκεί που το σκάκι αποκαλούσαν “Αμαζόνα” ήταν σύμβολο ερωτικής Μία γυναίκα που εκφράζοντας έτσι τον έλξης και γυναικείας ρομαντικής “αλώνιζε” στη μάχη γεμάτο δέος θαυμασμό που προκαλούσε. “Αν κυριαρχίας, ξαφνικά και έβγαζε εκτός μάχης χαθεί η Βασίλισσα είναι έγινε πεδίο τρομερών ακόμα και τον Βασιλιά σαν να έχει χαθεί και μισογυνικών επιθέσεων. Το νέο ήταν κάτι που έσπερνε το παιχνίδι” έγραφαν. παιχνίδι, εκτός τον τρόμο στις καρδιές Ο Πιέτρο Καρέρα την αναγνώρισε σαν “το πιο από “Σκάκι της των αντρών. άξιο και ευγενές” κομμάτι Βασίλισσας”, άρχισε να αλλά προειδοποίησε αποκαλείται και “Σκάκι “να μένει στα μετόπισθεν της Τρελής Βασίλισσας”, και να εκθέτει τον εαυτό της ένας χαρακτηρισμός που σε κίνδυνο μόνο για να προστατέψει αποδιδόταν γενικά σε γυναίκες που τον Βασιλιά της ή για να φέρει τον τολμούσαν να επιδείξουν οποιαδήποτε θάνατο στον αντίπαλο Βασιλιά”. πυγμή. Μία γυναίκα με τόση δύναμη Αυτή η αμφιταλάντευση ανάμεσα όπως η Βασίλισσα, ακόμα και αν στην αξιοποίηση των δυνάμεων της επρόκειτο μόνο για ένα πιόνι σε ένα Βασίλισσας και στον έλεγχό τους παιχνίδι, ήταν κάτι που δύσκολα αντικατόπτριζε μία γενικότερη αντρική μπορούσε να χωνέψει η σεξιστική ανασφάλεια απέναντι στις γυναίκες που κοινωνία της εποχής. στην κοινωνία εκφραζόταν με ένα σωρό Μία από τις πρώτες αντιδράσεις απαγορεύσεις και περιορισμούς για ήταν ένα ιταλικό κείμενο του 1493 με εκείνες εκτός και αν ήταν παντρεμένες τίτλο Το Βιβλίο του Σκακιού (Book of και οι πράξεις τους προωθούσαν το Chess) στο οποίο αμφισβητούνταν η συμφέρον του συζύγου τους. ικανότητα της Βασίλισσας για ένοπλη Η ισχυρή Βασίλισσα πάντως, παρά μάχη έτσι ώστε να μην πάρουν τα τις επιθέσεις που δέχτηκε, επιβίωσε μυαλά των γυναικών “αέρα” από τις και μάλιστα έγινε σύμβολο γυναικείας εξελίξεις στο παιχνίδι. “Η Βασίλισσα” ηγεμονίας με τόση επιρροή και δύναμη έγραφε ο συγγραφέας “απέκτησε που από την Αναγέννηση και μετά την δύναμη του Πύργου και του έφτασε στο σημείο να γίνει η κινητήριος Αξιωματικού, αλλά δεν μπορεί να έχει δύναμη για μία σειρά από εξερευνητές, την δύναμη του Ίππου γιατί οι γυναίκες ανθρωπιστές, επιστήμονες, καλλιτέχνες, δεν μπορούν να έχουν οπλισμό θρησκευτικούς μεταρρυθμιστές, λόγω της αδυναμίας τους.” Ένα άλλο βασιλιάδες και βασίλισσες ώστε να σκακιστικό κείμενο παραπονιόταν τολμήσουν να γράψουν νέα κεφάλαια για την παράλογη όπως έλεγε αυτή στην ιστορία και να οδηγήσουν ενδυνάμωση της Βασίλισσας σε βάρος την ανθρωπότητα σε νέες και των άλλων κομματιών, άποψη που εξέφραζε σαφέστατα τις ανησυχίες αχαρτογράφητες περιοχές. z

*****

*****

selenemag.wordpress.com

Ήξερες ότι:

Η

Ελισσάβετ Ά, μία από τις πιο ισχυρές βασίλισσες της Ευρώπης έπαιζε φανατικά σκάκι. Λέγεται ότι όταν της ζητήσανε να εγκρίνει σαν υποψήφιο γαμπρό της Μαίρης, βασίλισσας της Σκοτίας, τον Λόρδο Χένρι Στιούαρτ Ντάρνλεϊ, εκείνη βρισκόταν εν μέσω παιχνιδιού και αρνήθηκε να τον δει. Τότε ο Γάλλος πρεσβευτής της είπε: “Η απώλεια ενός πιονιού μπορεί να δείχνει μικρή αλλά συχνά φέρνει την ήττα σε ένα ολόκληρο παιχνίδι.” Εκείνη τότε απάντησε. “Ο Ντάρνλεϊ μπορεί να είναι ένα απλό πιόνι αλλά μπορεί να μου κάνει ρουά ματ έτσι και προαχθεί.” Η Ελισσάβετ φοβόταν ότι ο Ντάρνλεϊ θα προαγόταν σε βασιλικός σύζυγος της Μαίρης της Σκοτίας και θα διεκδικούσε τον θρόνο της Αγγλίας. Και πράγματι, ο Νταρνλεϊ έγινε βασιλιάς της Σκοτίας και ο μοναδικός του γιός με την Μαίρη, ο Ιάκωβος Ά, έγινε βασιλιάς της Αγγλίας μετά τον θάνατο της Ελισσάβετ τερματίζοντας έτσι την δυναστεία των Τυδώρ.

SELENE 41


Ο ΣΚΥΛΟΣ ΤΗΣ ΣΚΥΛΑΣ ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΟΥΝ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ της Μπάρμπαρα Στάνι

Ε

νταξει, το παραδέχομαι.

Μπορεί να υπερέβαλλα λιγάκι. Αλλά αυτό που ξεκίνησε σαν αγανακτισμένη αντίδραση έγινε ξαφνικά μια συνειδητοποίηση.

Προσπάθησα να του εξηγήσω ότι το σχόλιό του ήταν ακόμα Ο άντρας μου κι εγώ ένα παράδειγμα του τρόπου με παρακολουθούσαμε στην τον οποίο περιθωριοποιούνται τηλεόραση το “Νόμος και Τάξη” και οι γυναίκες από τους άντρες. ήταν μια σκηνή όπου Κάτι που είχα αντιμετωπίσει πέντε γυναίκες όλη μου τη ζωή. Κάτι που αστυνομικοί Οι άντρες προσπαθούσα σκληρά να κυνηγούσαν αλλάξω. φοβούνται ότι αν τους κακούς. Και ο άντρας οι γυναίκες πάρουν Για λίγα λεπτά έμεινε μου, που γενικά σιωπηλός να σκέφτεται την εξουσία είναι εξαιρετικά την κατάσταση και αυτό υποστηρικτικός τότε εκείνοι θα που είπε μετά δεν το σε ότι κάνω, περίμενα καθόλου. αναγκαστούν λέει: “Μα πως να πάρουν την “Δεν έχω πρόβλημα με γίνεται και είναι τις γυναίκες σε θέσεις όλο γυναίκες υποδεέστερη θέση εξουσίας” εξήγησε απαλά. στην οθόνη; Δεν των γυναικών. “Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν άντρες αν οι γυναίκες αποκτήσουν στο επεισόδιο;” πολύ εξουσία τότε οι άντρες θα Εγώ έμεινα άναυδη. έχουν λίγη. Τότε οι άντρες δεν θα “Δεν το πιστεύω ότι το είπες αυτό” μπορούν να είναι άντρες.” του είπα έξαλλη. Μήπως τελικά Για λίγο μειναμε και οι δύο ήταν σωβινιστής; Ήταν εμφανές ότι σιωπηλοί (έκπληκτοι είναι η πιο δεν του άρεσε να βλέπει όλες αυτές σωστή λέξη). Μετά συνέχισε: τις γυναίκες να έχουν εξουσία. Δεν “Φοβάμαι πως αν οι γυναίκες είχα δει ποτέ αυτή την πλευρά του. πάρουν την θέση των αντρών τότε οι άντρες θα πάρουν τη θέση που είχαν μέχρι τότε οι γυναίκες. Μία υποδεέστερη θέση. Δεν θέλω να μπω σε υποδεέστερη θέση.”

*****

*****

Εκείνη την στιγμή ένιωσα

42 SELENE

Η Μπάρμπαρα Στάνι έχει μεταπτυχιακό στην Ψυχολογία και έχει εργαστεί σαν δημοσιογράφος σε θέματα επιχειρήσεων. Είναι γνωστή για το έργο της σχετικά με την ενδυνάμωση των γυναικών και τη οικονομική τους ανεξαρτησία.

πως ο άντρας μου μιλούσε εκ μέρους αμέτρητων άλλων αντρών. Πίσω από το υποτιμητικό του σχόλιο κρυβόταν μια βαθιά υποσυνείδητη ανασφάλεια. Ξαφνικά ο θυμός μου για τον σωβινισιμό μετατράπηκε σε συμπόνοια για τους άντρες. Πόσοι άλλοι άντρες αισθάνονται τρομοκρατημένοι, από τις ισχυρές γυναίκες γιατί νομίζουν ότι η εξουσία δεν φτάνει για όλους; Πιστέψτε με, δεν δικαιολογώ τον μισογυνισμό ή τις διακρίσεις φύλου αλλά αυτή η φράση με έκανε να σκεφτώ. Ήμουν τόσο συγκεντρωμένη στο έργο μου για την ενδυνάμωση των γυναικών! Ίσως τώρα να ήταν ώρα να διαφωτίσω τους άντρες. Προφανώς φοβούνται την εξουσία μας όσο την φοβόμαστε κι εμείς! Οι άντρες πρέπει να καταλάβουν ότι δεν επιδιώκουμε την κυριαρχία για τον εαυτό μας ούτε ζητάμε την δική τους υποταγή. Ειλικρινά ζητάμε συντροφικότητα. Θέλουμε να μοιραστούμε την εξουσία, όχι να την υφαρπάξουμε. z

selenemag.wordpress.com


ΟΔΗΓΟΣ ΕΥ ΖΕΙΝ

ΓΙΑ SINGLE MOTHERS

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΘΕΛΟΥΜΕ ΑΠΛΩΣ ΝΑ ΕΠΙΒΙΩΝΟΥΜΕ

της Τζένης Γεωργίου

Π

ολλή σκέψη αφιέρωσα στο τι ίδιο έχει συμβεί και σε πολλές άλλες πρέπει και πώς να το γράψω στη γυναίκες. Με την ίδια ή διαφορετική νέα αυτή στήλη. Αλλά επειδή η πολλή σειρά, με προσθήκες ή αφαιρέσεις και σκέψη τρώει τον αφέντη κι επειδή τροποποιήσεις. από κάπου πρέπει να αρχίσω, θα σας Το πιο σημαντικό όμως δεν είναι πω μια ιστορία. Είναι χιλιοειπωμένη, η χρονολογική σειρά της ιστορίας, αλλά βαθιά ριζωμένη σε κάποια αλλά το αποτέλεσμα που σε όλες τις κρυφή ακρούλα του συλλογικού μας περιπτώσεις είναι ένα και το αυτό: υποσυνείδητου και ξεφυτρώνει ως Είσαι μόνη και μεγαλώνεις ένα ή ψυχαναγκαστικός βλαστός εκεί που δεν περισσότερα παιδιά. Αυτό θα είναι το τον έχεις σπείρει (συχνά σε συνδυασμό θέμα μας και αυτό θα μας απασχολήσει με κάτι που λέγεται «βιολογικό ρολόι» σε αυτή τη στήλη. Γιατί δεν είσαι και το οποίο συνήθως το ακούνε με μόνη σου. Είμαστε πολλές εκεί έξω, κάποιο βιονικό τρόπο οι άντρες και αλλά αναλώνοντας τους εαυτούς φεύγουν τρέχοντας) σε ανύποπτο μας να επιβιώσουμε σε έναν κόσμο χρόνο: Κορίτσι συναντά αγόρι, γεννιέται που ακόμα προσπαθεί να χωνέψει έρωτας μεγάλος, μετά η σχέση, την οικονομική ανεξαρτησία έρχεται ο γάμος, και τέλος των γυναικών, και το παιδί ως καρπός του επενδύοντας την ενέργεια έρωτα. Βέβαια, η ιστορία Δεν είσαι και τους υπόλοιπους συνεχίζεται, ίσως όχι ψυχοσωματικούς μας μόνη. Είμαστε και τόσο ευοίωνα, σε πόρους στο μεγάλωμα κάποιες περιπτώσεις, πολλές εκεί έξω των παιδιών μας, ας πάρουμε την πιο νιώθουμε μόνες, ίσως που προσπαθούμε συνήθη κατάληξη: λίγο ένοχες (γιατί να επιβιώσουμε σε και Κορίτσι συνειδητοποιεί δε μας έκατσε το ότι δεν μπορεί να έναν κόσμο που όνειρο), και λίγο ακόμα αλλάξει αγόρι, αγόρι απομονωμένες από αποθεώνει τον βλέπει ότι το κορίτσι ένα κοινωνικό σύστημα έχει μεταλλαχθεί, τελικά γάμο και την εικόνα που αποθεώνει τον κάποιο λάθος έγινε γάμο και την εικόνα της επιτυχημένης κάπου, αλλαγές μετά της πετυχημένης και ευτυχισμένης και την απομάκρυνση από ευτυχισμένης το ταμείο δε γίνονται, οικογένειας. οικογένειας (ή έστω το έτσι, μια επίσκεψη στον συγκεκριμένο image). δικηγόρο και τέρμα το πρόβλημα. Κορίτσι ξαφνικά Ωστόσο, εμείς μόνο, με παιδί. Ωχ! αποτελούμε μέρος της σύγχρονης πραγματικότητας, η Αυτή είναι η παραδοσιακή μορφή οποία έχει αλλάξει πολύ της γνωστής ιστορίας. Θα επιχειρήσω τα τελευταία χρόνια να την αποδομήσω ολίγον τι, έτσι και που δεν είναι ούτε για να δώσω διαφορετική οπτική καλή ή κακή. Είναι αυτή στο θέμα: Κορίτσι παντρεύεται, που είναι. Τα δεδομένα χωρίζει, κάνει παιδί, ερωτεύεται. είναι αντικειμενικά. Η Ωωωωωωχ! Η αποδόμηση κάνει δική μας αντιμετώπιση απότομη στροφή στον σουρεαλισμό! κάνει την εμπειρία καλή Παράξενος συνδυασμός. Και επειδή η ή κακή. Η στήλη αυτή ζωή όλο παραξενιές και ξαφνιάσματα λοιπόν, είναι αφιερωμένη προσφέρει, τι πιο πραγματικό! Αυτό στις προκλήσεις που συνέβη σε εμένα. Επένδυσα στη αντιμετώπισαμε «σουρεαλιστική» εκδοχή της ιστορίας σε κάποια φάση ή μας. Είναι λογικό να υποθέσω ότι το αντιμετωπίζουμε ακόμα

*****

*****

selenemag.wordpress.com

Η Τζένη Γεωργίου έχει μεταπτυχιακό στην Μετάφραση αλλά ίσως το πολυτιμότερο προσόν της είναι η εμπειρία της σαν μονογονέας.

όλες εμείς που γίναμε μανούλες με ή χωρίς τις «αναγκαίες» κοινωνικές προϋποθέσεις και είναι ανοιχτή στη συζήτηση, τη δικτύωση, τη διαφορετική άποψη με ένα στόχο: όχι να δώσει έτοιμες λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε (λύσεις υπάρχουν, απλά βγαίνουν σε διάφορα νούμερα και σχέδια), αλλά να προτείνει ιδέες και να δώσει έναν τόνο αισιοδοξίας σε ό,τι καθημερινά ζούμε, χωρίς να προβαίνει σε κρίσεις, διακρίσεις ή πάσας φύσης κατακρίσεις. Θα μιλήσουμε για μας, για τα παιδιά μας, για τα οικονομικά μας, για τα κοινωνικά μας, για τους έρωτές μας, και όλα αυτά μέσα από την μονογονεϊκή μας ιδιότητα. Το ότι είμαστε μητέρες, δεν μας αφαιρεί πόντους, αλλά αντίθετα μας δίνει τρομερό μπόνους στο παιχνίδι της ζωής. Εάν το συνειδητοποιήσουμε, θα νιώσουμε τη δύναμή μας. Θέλω ο διάλογός μας και μέσω του blog του περιοδικού να μας γεμίσει χαμόγελο και δύναμη, γιατί η ζωή είναι ωραία για όλες εμάς τις single mothers! z

SELENE 43


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Ivory Vikings: The Mystery of the Most Famous Chessmen in the World and the Woman Who Made Them Συγγραφέας: Nancy Marie Brown Το 1831 η θάλασσα ξέβρασε στις ακτές της Σκωτίας ένα κουτί που περιείχε αυτό που ονομάστηκε ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά μυστήρια, 92 αριστοτεχνικά σκαλισμένα σε φίλντισι πιόνια για σκάκι, το κάθε ένα διαφορετικό από τα άλλα, που έγιναν γνωστά με το όνομα “πιόνια του Λιούις.” Ποιός τα έφτιαξε; Πότε; Με ποιό σκοπό; Η Nacy Brown στο βιβλίο της Ivory Vikings ξετυλίγει την περίεργη ιστορία των πιονιών και ρίχνει φως, όχι μόνο στο μυστηριώδες πρόσωπο του του καλλιτέχνη που τα δημιούργησε, που κατά πάσα πιθανότητα ήταν γυναίκα, αλλά και στη ζωή και τις συνήθειες των Ισλανδών και των Νορβηγών του 11ου και του 12ου αιώνα μ.Χ., τα επικίνδυνα κυνήγια θαλάσσιων ελεφάντων και την ιδιαίτερη σχέση που είχαν οι Βίκινγκς με το σκάκι.

44 SELENE

Chess Bich: Women in the Ultimate Intellectual Sport Συγγραφέας: Jennifer Shahade Η πρωταθλήτρια Jennifer Shahade ρίχνει φως στις άγνωστες πτυχές του κορυφαίου γυναικείου σκακιού και μιλά για τις εμπειρίες της ως μία από τις ελάχιστες γυναίκες που συμμετείχε σε μεικτά τουρνουά. Το βιβλίο της δεν είναι απλώς μια αυτοβιογραφική αφήγηση αλλά περιγράφει και σημαντικά κεφάλαια από την ιστορία του γυναικείου σκακιού και να αναφερθεί σε βιογραφίες και ανέκδοτα περιστατικά μεγάλων κυριών του σκακιστικού κόσμου που συνέτριψαν τα όρια για την συμμετοχή των γυναικών στο σκάκι και τις ιδιαίτερες προκλήσεις που εκείνες αντιμετώπισαν. Παράλληλα, και ίσως και πιο σημαντικά, η Shahade επιχειρεί να αναλύσει την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στον χώρο του σκακιού και μιλά ανοιχτά για τις προκαταλήψεις, τους περιορισμούς αλλά και το τι σημαίνει να “παίζεις σαν γυναίκα.”

Η Γέννηση της Βασίλισσας του Σκακιού Συγγραφέας: Marilyn Yalom Η Marilyn Yalom παρακολουθεί την πορεία του πιο θρυλικού κομματιού στο σκάκι από την γεννησή του μέχρι την απόλυτη κυριαρχία του στην σκακιέρα και παράλληλα με την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιστορική αναδρομή προσφέρει και μια μελέτη της εξέλιξης της θέσης της γυναίκας στην ευρωπαϊκή κοινωνία από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα. Η Βασίλισσα του σκακιού, περισσότερο από ένα απλό κομμάτι σε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, συνδέθηκε με την γυναικεία χειραφέτηση αλλά ταυτόχρονα οδήγησε και στην σταδιακή απομάκρυνση των γυναικών από τον χώρο του σκακιού. Την ίδια στιγμή, προκαλώντας το κατεστημένο, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλές γυναίκες ηγεμόνες που άλλαξαν τον κόσμο αλλά και για πολλές άλλες γυναίκες σε διάφορους τομείς της ζωής που δεν συνδέονται απαραίτητα με το σκάκι. selenemag.wordpress.com


“για ευαίσθητους ουρανίσκους”

της Αλεξάνδρας Χρονοπούλου

-Απόψε θέλω να φορέσεις το πιο όμορφο, το πιο εντυπωσιακό σου φόρεμα. Φόρεσε, αν θέλεις, και τα διαμαντένια σου σκουλαρίκια. Αυτά, τα τελευταία που σου πήρα, όταν έκλεισα εκείνη τη μεγάλη εργολαβία. Θα βγούμε απόψε. Ξέρω, είχα πολλές δουλειές τελευταία. Όμως σήμερα, θα βγούμε. Θα σε πάω σ’ ένα μέρος ιδιαίτερο, γι’ αυτό και θέλω να ντυθείς στην πένα. Πίστεψέ με. Εντελώς ξεχωριστό. Αλήθεια, πού είναι η μεταξωτή μου γραβάτα; Ναι, εκείνη που φορώ με το καλό μου το κοστούμι. Θα βιώσεις μια νέα, απίθανη εμπειρία. Δεν υπάρχει σου λέω. Ένα μήνα τώρα προσπαθώ να κάνω κράτηση στο εστιατόριο αυτό. Δεν σου κάνω πλάκα. Έναν ολόκληρο μήνα στην αναμονή. Αλλά αξίζει τον κόπο. Θα δεις. Ξέρεις; δεν αρκεί απλά να περιμένεις για να γίνεις δεκτός εκεί μέσα. Πρέπει και να το αξίζεις να μπεις. Θα έσκαγα αν δεν κατάφερνα να μας κλείσω τραπέζι. Φυσικά και δεν γίνεται δεκτός οποιοσδήποτε. Άκου λόγια. Μα και να ήθελε ο κάθε τυχάρπαστος να εισχωρήσει, δεν θα μπορούσε. Αντικειμενικοί οι λόγοι, αγάπη μου. Δεν θα το άντεχε η τσέπη του. Ω! μη νοιάζεσαι, η δική μου αντέχει τα πάντα. Εσύ θέλω μόνο να γίνεις μια κούκλα, μια θεά κι ύστερα να σκεφτείς μόνο τι τραβάει η όρεξή σου απόψε. Στήθος τηλεπερσόνας; (silicon free, φυσικά), πόδια γκολτζή; Δάχτυλα συγγραφέα; Τα μάτια ενός ζωγράφου; ή μήπως τον εγκέφαλο διάσημου επιστήμονα; Τη γροθιά του πρωταθλητή της πυγμαχίας; Ή τις φωνητικές χορδές της prima donna της όπερας στον ατμό; Με τη χρυσή πιστωτική μου είμαι σίγουρος ότι μπορώ να σου προσφέρω ακόμα και την καρδιά ενός ποιητή, που όπως άκουσα είναι το πιο φίνο, το πιο ακριβό τους πιάτο.

Λοιπόν; Έτοιμη;

selenemag.wordpress.com

.

-Απόψε θέλω να φορέσεις το πιο όμορφο, το πιο εντυπωσιακό κοστούμι σου. Φόρεσε, αν θέλεις, και τα διαμαντένια σου μανικετόκουμπα. Αυτά, τα τελευταία που σου πήρα, όταν έκλεισα εκείνη τη μεγάλη εργολαβία. Θα βγούμε απόψε. Ξέρω, είχα πολλές δουλειές τελευταία. Όμως σήμερα, θα βγούμε. Θα σε πάω σ’ ένα μέρος ιδιαίτερο, γι’ αυτό και θέλω να ντυθείς στην πένα. Πίστεψέ με. Εντελώς ξεχωριστό. Αλήθεια που είναι η μεταξωτή μου πασμίνα; Ναι, εκείνη που φορώ με το εξώπλατό μου φόρεμα. Θα βιώσεις μια νέα, απίθανη εμπειρία. Δεν υπάρχει σου λέω. Ένα μήνα τώρα προσπαθώ να κάνω κράτηση στο εστιατόριο αυτό. Δεν σου κάνω πλάκα. Έναν ολόκληρο μήνα στην αναμονή. Αλλά αξίζει τον κόπο. Θα δεις. Ξέρεις; δεν αρκεί απλά να περιμένεις για να γίνεις δεκτή εκεί μέσα. Πρέπει και να το αξίζεις να μπεις. Θα έσκαγα αν δεν κατάφερνα να μας κλείσω τραπέζι. Φυσικά και δεν γίνεται δεκτή οποιαδήποτε. Άκου λόγια. Μα και να ήθελε η κάθε τυχάρπαστη να εισχωρήσει, δεν θα μπορούσε. Αντικειμενικοί οι λόγοι, αγάπη μου. Δεν θα το άντεχε η τσέπη της. Ω! μη νοιάζεσαι, η δική μου αντέχει τα πάντα. Εσύ θέλω μόνο να γίνεις ένας κούκλος, ένας Θεός κι ύστερα να σκεφτείς μόνο τι τραβάει η όρεξή σου απόψε. Οπίσθια σφριγηλά τηλεαστέρα; (silicon free, φυσικά), πόδια γκολτζούς; Δάχτυλα συγγραφίνας; Τα μάτια μιας ζωγράφου; ή μήπως τον εγκέφαλο διάσημης επιστημόνισσας; Τη γροθιά της πρωταθλήτριας της πυγμαχίας; Ή τις φωνητικές χορδές του primus homo της όπερας στον ατμό; Με τη χρυσή πιστωτική μου είμαι σίγουρη ότι μπορώ να σου προσφέρω ακόμα και την καρδιά μιας ποιήτριας, που όπως άκουσα είναι το πιο φίνο, το πιο ακριβό τους πιάτο. Λοιπόν; Έτοιμος; SELENE 45


Ν Ω Τ Σ Ι Κ Α Κ Σ Ν Ω Τ Ο Ι Ρ Ω Χ Ο Τ

Μαντέλη της Ευρυδίκης

Π

Επάνω: Οι γυναίκες, ενώ καθαρίζουν πατάτες και φασολάκια για το μεσημεριανό φαγητό, βρίσκουν την ευκαιρία να παίξουν μια παρτίδα.

άνω στο βουνό Χαρζ στην κεντρική Γερμανία βρίσκεται ένα μικρό (όχι γαλατικό) χωριό που λέγεται Στρόμπεκ και που ισχυρίζεται ότι παίζει σκάκι από το 1011 και συγκεκριμένα από την φυλάκιση του βασιλιά Ερρίκου ΄Β στον πύργο του χωριού όπου περνούσε τις κατ’ ανάγκη αργές ημέρες του με το να παίζει σκάκι στο πάτωμα του κελιού του. Με τον καιρό οι κάτοικοι του χωριού, που εκτελούσαν εναλλάξ χρέη δεσμοφύλακα, έμαθαν να παίζουν κι εκείνοι και το έμαθαν με τη σειρά τους και στα παιδιά τους. Άλλοι πάλι λένε ότι το σκάκι έγινε μανία στο Στρόμπεκ όταν ένας επίσκοπος ίδρυσε ένα σχολείο στο χωριό με την προϋπόθεση τα παιδιά να μαθαίνουν υποχρεωτικά σκάκι.

Όπως και να πρωτοεμφανίστηκε το σκάκι στο Στρόμπεκ, πάντως, το γεγονός είναι ότι το 1839 όλοι οι κάτοικοι ανεξαιρέτως έπαιζαν σκάκι και ήταν υποχρεωτικό μάθημα στο σχολείο. Οι μαθητές, αγόρια και κορίτσια, έπαιζαν σε ζευγάρια και τρεις φορές το χρόνο δίνονταν χρηματικά έπαθλα στους πιο ικανούς παίκτες. Τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο κρατώντας τις σκακιέρες τους. 46 SELENE

Το 1931 το National Geographic ανέφερε ότι κατά την διάρκεια των μηνών Ιανουαρίου, Φεβρουαρίου και Μαρτίου οι μαθητές του selenemag.wordpress.com


Επάνω: Τα κομμάτια του ετήσιου αγώνα σκακιού σε ανθρώπινο μέγεθος είναι κάτοικοι του χωριού ντυμένοι ανάλογα. σχολείου διδάσκονται αποκλειστικά σκάκι και αναπληρώνουν τα μαθήματα που χάνουν με θερινό σχολείο από τις 7 το πρωί μέχρι τις 12 το μεσημέρι. Ακόμα και σήμερα στο Στρόμπεκ οι κάτοικοι όλων των ηλικιών παίζουν φανατικά σκάκι και τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, διδάσκονται σκάκι στο σχολείο για πολλά χρόνια. z

Το χωριό παρακολουθεί τα “κομμάτια” να μπαίνουν στον αγωνιστικό χώρο σε στοίχιση και με βηματισμό. Προηγούνται, φυσικά, τα λευκά. Ο παππούς (που μοιάζει τρομακτικά με τον Ελευθέριο Βενιζέλο!) παίζει σκάκι με τα εγγονάκια. selenemag.wordpress.com

SELENE 47


SELENE Ο Ι

Γ Υ Ν Α Ι Κ Ε Σ

Α Λ Λ Α Ζ Ο Υ Ν

Τ Ο Ν

Κ Ο Σ Μ Ο

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

ΟΛΑ ΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΤΕΥΧΗ ΤΟΥ se

SELENE

le ne m ag

ΣΤΟ

.w or

S E L E N E M A G . WORDPRESS.COM

dp re ss .c om

48 SELENE

selenemag.wordpress.com

Selene (τεύχος 04)  

Tο περιοδικό που αγαπά τις γυναίκες και μιλά για αυτές χωρίς στερεότυπα και προκαταλήψεις.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you