Page 20

22 - 28 MAYIS 2013

‘Bizim çocuk pek hiperaktif’ mi? MERVE TUNÇEL Birçok aile tarafýndan zekâ alameti sayýlýp takdir edilse de hiperaktivite, sanýldýðý kadar masum deðil. Çocuðun sosyal uyumunu bozan ve ileriki yaþlarda aðýr davranýþ bozukluklarýna yol açan bu rahatsýzlýk, günümüzde ilaçla tedavi edilebiliyor. Çocuðunun yaptýðý her yaramazlýkta hafiften maðrur þekilde “Böyle hiperaktif caným, iþte bizim oðlan.” savunmasýna geçen annelere adýmbaþý rastlamak mümkün. Peki, her yaramaz çocuk hiperaktif midir? Uzmanlara göre cevabý hayýr. Üstelik, býrakýn övünmeyi aslýnda bu da bir hastalýk. Hiperaktivite dikkat eksikliðiyle adeta kardeþ gibi. Bu yüzden de “Dikkat eksikliði hiperaktivite bozukluðu (DEHB)” olarak anýlýyor çoðu zaman. Peki bu rahatsýzlýk, çocuðun hayatýný nasýl etkiliyor? Tedavi edilmezse ne gibi sorunlara yol açýyor? Cevabýný Fatih Üniversitesi Týp Fakültesi Hastanesi Çocuk Psikiyatrisi Uzmaný Dr. Ceyhun Caferov veriyor.

1

Ödül ve ceza taktiði iþe yaramýyor En sýk görülen psikiyatrik sorunlardan dikkat eksikliði hiperaktivite bozukluðu (DEHB) üç temel belirtiden oluþuyor: Aþýrý hareketlilik (hiperaktivite), dikkat eksikliði ve dürtüsellik. Hiperaktivite kýsaca yaþýtlarýna göre aþýrý hareketlilik, oturamama ya da oturmayý becerememe olarak tanýmlanabilir. Dikkat eksikliði çocuðun dikkat süresinin yaþýna göre kýsa olmasý ve özellikle okuma, yazma ve matematik gibi akademik alanlarda dikkatinin kolay ve çabuk daðýlmasý þeklinde tanýmlanýyor. Sonunu düþünmeden eyleme geçme olarak tarif edilebilecek dürtüsellik, çocuklarýn sosyal uyumlarýný bozan en ciddi belirti. Yaþýtlarýyla birlikteyken olaylara aþýrý tepki vermeleri, fiil ve sözle arkadaþlarýný rahatsýz etmeleri nedeniyle toplumda ve okulda ‘yaramaz çocuk’ damgasý yerler. Diðer çocuklardan farklý olarak genellikle ceza ve ödülden anlamadýklarý gibi, baþlarýna gelen üzücü ya da kötü bir olaydan da ders çýkarmazlar.

Hiperaktif çocuklar… Dersleri dinlemez, ödev yapmayý sevmez, anne-baba ya da öðretmenin zoruyla ödev yaparlar. Çeþitli bahanelerle (tuvalete gitme, su içme gibi) sýk sýk masa baþýndan kalkarlar. Ders çalýþýrken sürekli yanlarýnda birini isterler. Sorumluluklardan kaçarlar, üzerlerine aldýklarý iþi bitirmekte zorlanýr, bir iþi bitirmeden baþka iþe geçerler. Okuma ve yazma becerileri yaþýtlarýndan kötü, defter düzeni ve yazýlarý bozuk olabilir. Unutkan olabilirler, öðret-

tiðiniz ve iyi öðrendiklerini düþündüðünüz bir bilgiyi çabucak unutabilirler. Genellikle daðýnýktýrlar ve kurallardan hoþlanmazlar. Dikkat sorunu olan çocuklar sevdikleri ve zevk aldýklarý etkinliklerle (bilgisayar, TV, oyunlar) uzun süre ilgilenebilirler. Daha çok kurallý öðrenmeye karþý isteksizdirler.

Nasýl davranmak gerekir? Ev iþlerinde görev paylaþýmý vs. gibi alýþkanlýklar ile kural ve takvime baðlanan iþler oluþturun. Sabýrlý olun, fevri davranmaktan kaçýnýn, öfkenizi çocuða yansýtmayýn. Çocukla savaþmayýn ve tartýþmaya mümkün mertebe girmemeye çalýþýn. Çocuktaki var olan olumlu özellik ve kabiliyetlerin ortaya çýkýþýný teþvik edin. Hoþunuza giden bir þey yaptýðýnda mutlaka takdir edin. Mutlaka bir spor etkinliðine devam etmesini saðlayýn. Ders çalýþma ortamýný mümkün olduðunca sadeleþtirin. Evdeki sorumluluklarý ile ilgili olarak (odasýný toplama, giysilerini düzenleme, ellerini yýkama, diþlerini fýrçalama gibi) onu sýk sýk uyarýn. DEHB’li çocuklara diðer çocuklara göre daha az “hayýr” kelimesini kullanýn. “Hayýr” dediðinizde ise geri adým atmamaya çalýþýn.

Bunlara dikkat! DEHB’li çocuðun davranýþlarýný normal kabul ederek “çocuktur, zamanla düzelir” demek çocuða haksýzlýktýr. Tedavi edilmeyen DEHB olgularýnda ileriki yaþamlarýnda aðýr davranýþ bozukluklarý ve akademik baþarýsýzlýk geliþme riski yüksektir. DEHB oluþumunda suçlu, aile deðildir. Biyolojik temeli olan bir bozukluktur. Terbiye edebilme sorunu deðildir. Taný için mutlaka bir çocuk psikyatrisine baþvurun. Zira hastalýðýn benzer belirtiler gösteren baþka psikiyatrik bozukluklar ile karýþma riski mevcut. DEHB baþka psikiyatrik bozukluklarla birlikte görülebilir. Tedavisinde kullanýlan ilaçlar baðýmlýlýk yapmaz. Bedensel olarak kalýcý yan etkileri yoktur. Hatta DEHB’li çocuklarda ilaç tedavisi ileride oluþabilecek alkol ve madde baðýmlýlýðýný önlediðine dair birçok çalýþma mevcut.

ZAMAN DK 216  

ZAMAN DK 216

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you