Page 1

Vakantie vieren aan de kust, we doen het graag en we doen het al heel lang. Van adel die in koetsjes naar de zee werd gereden tot hele families die lange zomers doorbrengen in een piepklein strandhuisje. Tekst Alexandra Gossink

Slapen aan zee “Lieve F.

e dagen op zee? Hoe is het, al de lang oeg met de kinderen Hier vanmorgen al vr gereden, want het naar het strandhuisje e dag te worden. beloofde weer een warm haar wieg je gelegd, Ik heb de kleine er in geluid van de ze soezelde weg op het dere drie waren nabije branding. De an jes en emmertjes al snel met hun schep waterkant. Ik heb aan de slag langs de Heerlijk hoe die een luie stoel gepakt. huid verwarmen. eerste zonnestralen je daar in de tropen. Moest aan jou denken voelde ik een soort Terwijl ik daar zo lag n proefden zout tijdloosheid. Mijn lippe nam me over. Ik en een rozige loomheid t moment eeuwig zou had het gevoel dat he ct. Op het feit na duren en het was perfe ” dat jij er niet bij was…


Zo begon een brief aan een marine-officier uit de zomer van 1966. Het perfecte gevoel van een dagje aan het strand. Tijdloos als het voelt, toch kwam het pas laat in de 19e eeuw in zwang. Het werd destijds aanbevolen door wetenschappers. Hoewel het toen geen dagjes, maar hele zomers aan het strand waren. Vooruitstrevende artsen richtten de blik naar zee toen de inzichten over welzijn, gezondheid en hygiëne veranderden. Families die aardig wat te besteden hadden, konden zich best veroorloven de laatste trends te volgen. En de trend rond 1880 werd kuren aan zee. De zilte lucht, het rustgevende geluid van de branding en het badderen in het zoute water zouden bijzonder heilzaam zijn voor allerhande kwalen, huidaandoeningen, longinfecties en zelfs hysterie. En gelijk hadden ze, die dokters en welgestelde dames en heren die zich met hun hele hebben en houden maandenlang aan de kust nestelden. Hysterisch of niet, nog steeds relaxen we, soms en masse, aan de kust. Met het zand tussen je tenen, de prikkeling op je zoute huid, mijmerend langs de waterkant. Aan de uiteindes van het land ontwaakt een universeel gevoel van vrijheid. Toen en nu.

Lelieblanke huid De eerste, chique badgasten zullen de zon niet overal op de huid gevoeld hebben. Waar we nu een gebronsd kleurtje heel gezond vinden, was aan het eind van het Victoriaanse tijdperk een bruine huid iets voor de landarbeider. De adel en gegoede burgerij stelde een lelieblanke huid op prijs en bloot was uit den boze. Maar met de populariteit van de strandvakanties ontwikkelde ook de badmode zich snel. Streepjes, blauw als de zee en matrozenpakjes waren in. Op oude foto’s zijn de kindjes in witte bloesjes met matrozenkraag te zien. Vrouwen in lange jurken en hoeden, de mannen een sportieve pet op. Strandkoetsjes reden de vrouwelijke badgasten de branding in, waar ze via een trapje even konden poedelen in het water. Op de stranden van de toen al populaire kustdorpen Zandvoort, Noordwijk en Scheveningen stonden de hoge rieten strandstoelen rij aan rij. De eerste badpakken, hansopjes van flanel, wol of tricot, waren vooral dik en mochten niet te veel lichaam prijsgeven. Aan het begin van de 20e

eeuw werd zwemmen een erkende wedstrijdsport voor vrouwen, wat resulteerde in meer nauwsluitende, katoenen badpakken op het strand. Maar een van de belangrijkste ontwikkelingen was het eenvoudige vissersdorp dat omgetoverd werd in een wereldse zomerresidentie voor de ‘rich and famous’ van die tijd. De adel, koningshuizen, hun lijfartsen en gevolg - ook toen al veelal uit Duitsland afkomstig - lieten villa’s en paviljoens bouwen. Overdag werd de gezonde zeelucht opgesnoven, de kindjes speelden dat het een lust was tot ze de ondergaande zon gedag zwaaiden en in de avonden werd er geflaneerd, gedineerd en gedanst in de balzalen. Niets was te gek om het de gasten naar de zin te maken. In Grand Hotel Brittania in Vlissingen konden amateurfotografen in een speciale donkere kamer hun vakantiefilmpjes ontwikkelen. En dat het chic was, blijkt wel uit het feit dat de Vlissingse Kurzaal Vereeniging, die er concerten organiseerde, zich ook wel ’Sociéte Kurzaal Flessingue’ noemde.

Trotse getuigen Badhotels en kuurhuizen verrezen langs de hele Nederlandse kust. Zo liet koning Willem I voor zijn vrouw Wilhelmina op advies van haar lijfarts een paviljoen bouwen op een duin in Scheveningen. Langdurig verblijf zou haar slapeloosheid ten goede komen. Samen met het majestueuze Kurhaus, in een vorig leven het gemeentelijke badhuis, staat het huidige Paviljoen de Witte nog steeds aan de boulevard van Scheveningen, waar het nu vooral dienst doet als trouwlocatie. Als hulpeloze, maar trotse getuigen uit de tijd van grandeur aan zee staan ze tussen patatlucht en fantasieloze hoogbouw, het resultaat van ambitieuze projectontwikkelaars. De adel en koningshuizen verkiezen vooral Scheveningen, Noordwijk en Zandvoort. Keizerin Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije, ‘Sissy’, verbleef in de zomer van 1884 wekenlang in Zandvoort. Een klein landarbeidersplaatsje in Zeeland verandert intussen ’s zomers in een kleurrijk maar vooral kunstzinnig oord. Kunstenaars ontdekken Domburg, in navolging van de rijken die er behandelingen van dokter Metzger ondergaan, ‘de man met de gouden handen’. Een dokter die we nu fysiotherapeut

2011 JULI/AUGUSTUS

39


Om hysterie, slechte longen of gezondheid was het allemaal niet meer te doen: vermaak, dat is vooral wat het strandleven in de jaren dertig bood

Boven: Paviljoen de Witte in Scheveningen, het verjaardagscadeau van Koning Willem I aan z캐n vrouw Wilhelmina van Pruisen. De koning gaf haar dit royale geschenk in 1827. Koningin Wilhelmina was een broze vrouw met een matige gezondheid. Koning Willem I hoopte dat een regelmatig verbl캐f in dit strandhuis haar gezondheid ten goede zou komen.


zouden noemen, maar zijn tijd ver vooruit was. De Europese elite verblijft vooral in Het Badpaviljoen en het Badhotel of laten hun eigen villa’s bouwen. Maar het zijn de kunstenaars die aan de start van de 20e eeuw het Zeeuwse dorp voorgoed op de kaart hebben gezet. Schilder Jan Toorop brengt er tot ver in de jaren 20 van de vorige eeuw de zomers door en brengt er kunstenaars samen. Velen van hen, waaronder Piet Mondriaan en Charley Toorop, vestigen zich in de volgende jaren in de omgeving. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Domburg toevluchtsoord voor buitenlandse kunstenaars, vooral uit België. De weidse omgeving, eindeloze stranden en het steeds wisselende licht boven zee en het vlakke, waterrijke land waren de grootste trekpleisters voor het creatieve volk. Domburg heeft zijn karakter door de jaren heen goed weten te behouden. Nauwelijks hoogbouw, lucht, licht en ruimte doen jaarlijks duizenden badgasten naar het kleine plaatsje trekken. De twee grootheden van Domburg, Het Badhotel en Het Badpaviljoen, staan er nog, zij het in hernieuwde versies. Het Badpaviljoen is nu een restaurant en appartementencomplex. De grandeur van toen straalt er echter nog steeds van af, vooral van – hoe chic – een ontbrekende prijslijst op het menu en appartementsprijzen vanaf anderhalf miljoen euro.

Feest aan de kust Een uitgebreider wegennet, maar ook trein- en tramverbindingen van de steden naar de kust maakte badtoerisme ook toegankelijk voor hen die niet per se een goedgevulde beurs of blauw bloed bezitten. Om hysterie, slechte longen of gezondheid in het algemeen was het allemaal niet meer te doen: vermaak, dat is vooral wat het strandleven in de jaren dertig bood. In Zandvoort werd een autorace dwars door het stadje gehouden. Er stond een achtbaan op het Noorderstrand van Scheveningen en op de pier konden kinderen een ritje achter een echte struisvogel maken! Toch kozen ook families er voor het pure strandleven. De 75-jarige Frits Uiterwijk uit Amsterdam is de gelukkige bezitter van een strandhuisje in Wijk aan Zee. Op dat strand spendeerde hij als kind hele zomers. “Wat ik me herinner van de tijd voor de oorlog, is dat we met paard en wagen op het strand afgezet werden.” Ze huurden een stukje land van een strandpachter. “De grond werd aangestampt en daar werd ons huisje op gebouwd. Het was van zeil met wat houten palen. Dan kwam een boer langs met hooi waarvan we matrassen maakten.” Er was een waterkraan en verder niets dan elkaar en het strand en de zee. De Tweede Wereldoorlog veranderde het zo geliefde

strand in verboden gebied. De kust maakte deel uit van de Atlantik Wall, een verdedigingslinie van de Duitsers tegen de geallieerden. Deze liep van Noorwegen tot Spanje. De dramatische gevolgen en ingrijpende veranderingen waren in begin jaren ’40 nog niet helemaal duidelijk, zoals blijkt uit dit citaat uit de historische roman Sonny Boy. De hoofdpersonen bezitten een pension aan de Zeekant in Scheveningen wanneer in 1940 het Nederlandse leger wordt gemobiliseerd en militairen worden ingekwartierd in het pension: ‘Voor de tienjarige Waldy was het een heerlijke tijd. Echte soldaten in huis!’ Zelfs wanneer er in plaats van Hollandse, Duitse soldaten arriveren blijft het strandleven voortkabbelen, zij het wat karig, vooral op het gebied van eten. Maar in 1942 was het echt over. In badplaatsen langs de hele kust werden honderden huizen ontruimd en hotels dichtgetimmerd. De stranden lagen vol mijnen en versperringen, zelfs vuurtorens waren in camouflagetinten geverfd. In 1945 trok de familie Uiterwijk weer naar de kust. Noodgedwongen in een huis en niet op het strand. “Dat lag nog vol met mijnen”, weet Frits te vertellen. Meer vrijheid vonden ze in de daaropvolgende jaren, wederom in huisjes van zeil op het strand en op hooi van de boer. En later in houten strandhuisjes, op de stranden van Zandvoort en Bloemendaal. Inmiddels met zijn eigen gezin ruilde Frits de vakanties in Bloemendaal om voor die in Wijk aan Zee. Ondanks de strengere regelgeving is hij daar nog steeds hele zomers te vinden. “Iedereen kent elkaar, je hebt elkaars kinderen zien opgroeien. Het is het vrije gevoel van het strand wat me hier steeds terug doet keren.” Zijn buurvrouw op het strand, Marjan van Someren, deelt zijn gevoel van vrijheid. “Het leven is eenvoudig hier, daarom is het zo lekker. Ik kwam hier al met mijn ouders in de jaren zestig, het was goed voor mijn broertje die astma had. Mijn kinderen zijn hier opgegroeid, toen ze klein waren zaten we hier vier maanden achtereen! Wij zijn allemaal gek op de zee, de kinderen hebben net als wij leren surfen.” Overnachten mag officieel niet maar wordt gedoogd. “Slapen op het geluid van de zee is zo rustgevend. Je woont tijdelijk midden in de natuur, met de zee voor de deur. Als het kon zou ik hier het hele jaar willen zijn.” Helaas voor Marjan mogen de huisjes er maar van april tot oktober staan. Maar de zomers, de Hollandse zomers, duren net als vroeger een eeuwigheid. Met het rozige gevoel aan het einde van de dag. En meeuwen die krijsen. Terwijl de zon rode en paarse tinten aan de horizon schildert, zwaaien er nog steeds kindjes naar de zon: “Dag zon, tot morgen!”

2011 JULI/AUGUSTUS

41


adressen met allure!

Slapen aan zee

AMELAND

TER HEIJDE

DOMBURG

Kunst met uitzicht

Strandvakantie in stijl

Artistiek uitje aan zee

Dit Eiland op Ameland is de naam van

In een duinpan van een knus vissersdorp

Romantiek, kunst en stijl is nooit helemaal

een kunstgalerie én hotel op de uiterste

ligt Hotel-Beach Elzenduin, waar je een

uit Domburg verdwenen. Hier worden toe-

westpunt van het eiland. Het unieke en

strandvakantie in stijl kunt houden. Stads-

risten nog badgasten genoemd en is het

kleinschalige hotel ligt aan de rand van het

nomade en chef Marco Westmaas haalt

licht nooit hetzelfde. Op nauwelijks vijftig

historische dorpje Hollum in een stijlvol ver-

hier sinds 2009 zijn dagelijkse inspiratie

meter van het strand overnacht je in Hotel

bouwde boerderij. In galerie en tuin wordt

aan zee. Die inspiratie is terug te vinden in

Wilhelmina, waar met hedendaagse en klas-

werk geëxposeerd van toonaangevende

de inrichting en op de kaart, die vooral met

sieke kunst en een goedgevulde boeken-

Nederlandse kunstenaars. Een heerlijke plek

biologische producten wordt samengesteld.

kast de artistieke sfeer van Domburg goed

om bij te komen en geïnspireerd te raken.

Een gastronomisch feest met de voetjes in

tot zijn recht komt.

Met uitzicht op de duinen en daarachter het

het zand. Hotel Wilhelmina

strand, waar het lijkt of de tijd stil gestaan Hotel-Beach Elzenduin

Noordstraat 20-22, Domburg

Strandweg 18, Ter Heijde aan Zee

0118-581100, www.wildduin.nl

Galerie/hotel Dit Eiland

0174-214200, www.elzenduin.com

Vanaf € 100,- voor 2 personen,

Burenlaan 1, Hollum

Vanaf € 85,- per nacht per persoon

incl. ontbijt

vanaf € 100,- voor 2 personen,

Buitenlevenlezers krijgen 1 overnach-

Buitenlevenlezers krijgen een fles bub-

incl. ontbijt

ting, koffie of thee bij aankomst, drie-

bels bij aankomst en een mini-spa van

gangendiner in de brasserie, een pick-

Rituals (geldig t/m december 2011, niet

Buitenlevenlezers ontvangen een fles

nickpakket en een uitgebreid ontbijt voor

icm andere aanbiedingen).

wijn cadeau.

€ 85,- per persoon, op basis van twee

heeft.

0519-554405, www.diteiland.nl

personen.


SCHOORL

VLIELAND

WIJK AAN ZEE

Slapen in een paardenstalling

Stoer met allure

Stijlvol vakantie vieren

Het Koetshuis biedt de luxe van een hotel

Het oudste hotel van het eiland Vlieland,

en de gastvrijheid van een Bed & Breakfast.

Badhotel Bruin, bestaat al sinds 1892. De

Vele uitbouwen en erkertjes herinneren aan

huidige eigenaren hebben aan de allure van

de 19e eeuw toen dit hotel nog als koets-

vroeger een hedendaagse twist gegeven.

huis en paardenstalling werd gebruikt. Nu

De kunst van het genieten staat voorop,

herbergt het vier luxe kamers en een lodge.

zo heeft de keuken een pure, lichte kaart

De gratis te gebruiken fietsen brengen je

met veel verse vis en lokale producten.

dwars door de duinen zo bij het strand, of

Het strandgevoel wordt doorgevoerd in de

het gezellige Bergen of Schoorl.

lounge met zonnige kleuren en natuurlijke materialen. De gezelligheid van het dorp

Koetshuis 34

aan de voorkant, het eindeloze strand aan

Duinweg 34, Schoorl

de achterkant.

072-8506012, www.koetshuis34.nl Vanaf € 100,- voor 2 personen,

Badhotel Bruin

incl. ontbijt

Dorpsstraat 88, Vlieland 0562-452828, www.badhotelbruin.nl

Buitenlevenlezers krijgen bij boeking

vanaf € 100,- voor 2 personen,

vanaf 2 nachten in de maand september

incl. ontbijt

een arrangement naar keuze (denk aan lunchpakket, flesje wijn) gratis. Op de

Buitenlevenlezers krijgen 2 overnach-

website zijn onder ‘tarieven en arrange-

tingen, 2 x ontbijt, 1 x diner en 1 Vlieland

menten’ de keuzes te vinden.

pakketje voor € 149,50 per persoon. Niet

Slapen in een historische villa uit 1898, op het geluid van de meeuwen en de geur van de zee. Dat kan in het stijlvolle Hotel Mare Sanat in Wijk aan Zee. Tijdens de renovatie van de villa zijn zoveel mogelijk oude details intact gelaten. Daardoor is de authentieke sfeer en de grandeur van vroeger bewaard gebleven. Na afloop van een mooie stranddag kun je ontspannen in een sauna in de duinen. Hotel Mare Sanat Rijkert Aertszweg 8, Wijk aan Zee 0251-374364, www.maresanat.nl vanaf € 77,50 voor 2 personen, incl. ontbijt Buitenlevenlezers ontvangen bij aankomst een mooie fles wijn.

te reserveren tijdens feestdagen.

fotografie: Paulline Joosten

2011 JULI/AUGUSTUS

43

Slapen aan Zee  

Al eeuwen genieten we van vakanties aan zee in NL

Slapen aan Zee  

Al eeuwen genieten we van vakanties aan zee in NL

Advertisement