Issuu on Google+

Âπτα

24 ΔEKEMBPIOY 2000

HMEPEΣ

Aλέξανδρος Παπαδιαμάντης


à «O Aγιος Eλισσα ος

πως ε ναι σμερα», γρφει η λεζντα της ασπρ μαυρης φωτογραφ ας που δημοσιεεται στη «Nα Eστ α», Xριστογεννα 1941. Tο εκκλησκι (Aρεως 14) να απ τα μεσαιωνικ μνημε α της Aθνας, δο χρ νια αργ τερα (Iουλ. ’43), ο ιδιοκττης του, ον ματι Kαζκος, αντιπλο αρχος του Πολ Nαυτικο, το κατεδφισε παρ την επμβαση του εισαγγελα και της Aρχαιολογικς Yπηρεσ ας.

H KA£HMEPINH

E¶TA HMEPE™

KYPIAKH 24 ¢EKEMBPIOY 2000

2-32 A º I E P ø M A AΛΕΞΑΝΔΡΟς ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ 2001, τος Παπαδιαμντη Tου ºÒÙË AÚ. ¢ËÌËÙÚ·ÎfiÔ˘ÏÔ˘

T εορταστικ δι!γημα Tης M. £ÂÔ‰ÔÛÔÔ‡ÏÔ˘

H Nτελησυφρω Tου AϤͷӉÚÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË

Eνα γε'μα την παραμον! των Xριστουγννων Tου M. M·Ï·Î¿ÛË

O κυρ Aλξανδρος Tου A. K·Úη‚›ÙÛ·

O μεταφραστ!ς Παπαδιαμντης Tου N. ¢. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˘

Mαρτυρ)ες και μελτες για το πρσωπο και το ργο

2001,

Tου AÁÁÂÏÔ˘ °. M·ÓÙ¿

Eκδοτικ! περιπτεια Tης B·ÛÈÏÈ΋˜ §·ÌÚÔÔ‡ÏÔ˘

H κριτικ! κδοση των «Aπντων» Tου N. ¢. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˘

O Παπαδιαμντης σ!μερα Tου B·Û›ÏË ¶·ÓÙ·˙‹

H «σεληνοφεγγ!ς ν'ξ» Tου N›ÎÔ˘ OÚÊ·Ó›‰Ë

Bασικ χρονολγιο Παπαδιαμντη Tου ºÒÙË AÚ. ¢ËÌËÙÚ·ÎfiÔ˘ÏÔ˘

Õ O Παπαδιαμντης (σχδιο N. Nομικο) ξω απ τον Aγιο Eλισσα ο. Aνακαλπτει τις αγρπνιες που γ νονταν εκε το 1887. Tις παρακολουθε τακτικ συμμετχοντας ως ψλτης και τυπικρης, μχρι το 1908 που φεγει οριστικ στη Σκιθο. Mαρτυρ α για μια «Aγρπνια εις τον Aγιον Eλισσα ον», με τους Παπαδιαμντη δεξι και το Mωραϊτ δη αριστερ ψλτη, δημοσιεει ο Γερ. B%κος στην «Aκρ πολι» (28.3.1894).

O Παπαδιαμντης για λη την Eυρ+πη Tου §¿ÎË ¶ÚÔÁΛ‰Ë

EÍÒÊ˘ÏÏÔ O AϤͷӉÚÔ˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚÈ΋ ʈÙÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ¶·‡ÏÔ˘ NÈÚ‚¿Ó·. TÚ·‚ËÁ̤ÓË ÙÔ 1906 ÛÙËÓ Ï·Ù›· Ù˘ ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹˜, ‰ËÌÔÛȇıËΠÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi «¶·Ó·ı‹Ó·È·» (15 OÎÙ. 1906).

Yπεθυνη «Eπτ Hμερν» E§EY£EPIA TPA´OY

2

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0


Õ O περ βολος,

που βρισκ ταν ο Aγιος Eλισσα ος στην Πλκα. Στους σκοπος της Eταιρε ας Παπαδιαμαντικ%ν Σπουδ%ν, υπρχει η προσπθεια να επανιδρυθε ο να&σκος (φωτ.: Γιννης Mπαρδ πουλος - «K»).

τος Παπαδιαμ ντη Tου º flΔ∏ A ƒ . ¢ ∏ª∏Δƒ∞∫Ÿ¶√À§√À Aναπλ. Kαθηγητ Mεταβυζαντινς Φιλολογας

T

O 2001 Û˘ÌÏËÚÒÓÔÓÙ·È ÂηÙfiÓ ÂÓ‹ÓÙ· ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙË Á¤ÓÓËÛË Î·È ÂÓÂÓ‹ÓÙ· ·fi ÙÔ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ÎÔÚ˘Ê·›Ô˘ Â˙ÔÁÚ¿ÊÔ˘ Ì·˜ AϤͷӉÚÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË (1851–1911). E›Ó·È ÁÈ· fiÏÔ˘˜ fiÛÔÈ ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È Ì ٷ ÓÂÔÂÏÏËÓÈο ÁÚ¿ÌÌ·Ù· ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi fiÛÔ Î·È ËıÈÎfi ¯Ú¤Ô˜ Ó· ÙÈÌ‹ÛÔ˘Ó ·˘Ù‹Ó ÙË ÌÓ‹ÌË, ·ÏÏ¿ ÔˆÛ‰‹ÔÙÂ Î·È ÁÈ· ÙÔÓ ÁÚ¿ÊÔÓÙ·, ˘fi ÙËÓ È‰ÈfiÙËÙ· ÙÔ˘ ÚÔ¤‰ÚÔ˘ Ù˘ EÙ·ÈÚ›·˜ ¶··‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ™Ô˘‰ÒÓ, ¢ı‡ÓË Ó· ˘ÂÓı˘Ì›ÛÂÈ ·˘Ù‹ ÙË ÛËÌ·ÓÙÈ΋ Â¤ÙÂÈÔ. TÔ‡ÙÔ fi¯È ÁÈ·Ù› Û‡‰Ô˘Ì ӷ ·ԉ¯ıԇ̠ÙË ÏÔÁÈ΋ ÙˆÓ Â›ÛËÌˆÓ ÂÔÚÙ·ÛÌÒÓ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ÂÓ›ÔÙ ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ÈÛ¯ÓfiÙÂÚ· ÙÔ˘ ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓÔ˘, ·ÏÏ¿ ΢ڛˆ˜ ÁÈ·Ù› ÙÔ ·Ó¿ÛÙËÌ· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Â›Ó·È Ì¤Û· ÛÙÔ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎfi ‰Ú˘ÌÒÓ· Û·Ó ‚·ÛÈÏÈ΋ ‰Ú˘˜! ¢¤Î· ¯ÚfiÓÈ· ÚÈÓ, ÙÔ 1991 ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ, ›¯Â Á›ÓÂÈ ÙÔ ÚÒÙÔ ÌÂÁ¿ÏÔ Û˘Ó¤‰ÚÈÔ ÁÈ· ÙÔÓ AϤͷӉÚÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. E›¯· ÙË ÌÂÁ¿ÏË ÙÈÌ‹ Ó· ÚÔ‰Ú‡ˆ ÛÙËÓ ÔÚÁ·ÓˆÙÈ΋ ÂÈÙÚÔ‹ ÙÔ˘ Û˘Ó‰ڛԢ, ÙÈÌ‹ Ô˘ ÌÔ˘ ¤¯ÂÈ ·Ó·ÙÂı› ·fi ÙËÓ EÙ·ÈÚ›· Î·È ÁÈ· ÙË ‰ÈÔÚÁ¿Óˆ-

ı‡ÓÂÈ Ù· ÔÏÈÙÈο - ÔÏÈÙÈÛÙÈο Ú¿ÁÛË ÙÔ˘ ‰Â‡ÙÂÚÔ˘ Û˘Ó‰ڛԢ ÙÔ 2001. Ì·Ù· ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ÙfiÔ˘; H ·ÚÂÍ‹ÁËÛË TÔ ÚÒÙÔ Û˘Ó¤‰ÚÈÔ Â›¯Â ÂÈÙ˘¯›·, ÂÎ΢Úȷگ›, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·Ú·ÍÂÓ‡‰fiıËÎ·Ó Ù· Ú·ÎÙÈο ÙÔ˘, Î·È ÂÏ›˙Ô˘ÂÈ Ó· Ϙ fiÙÈ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ‹Ù·Ó Ì fiÙÈ ı· ¿ÂÈ Î·Ï¿ Î·È ÙÔ Û˘Ó¤‰ÚÈÔ ÁÓ‹ÛÈ· ÚÔԉ¢ÙÈÎfi˜, ‰ÂÓ Â·ÁÁÂÏÏfiÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘. K¿ÓÔ˘Ì ¤ÎÎÏËÛË ÚÔ˜ Ù·Ó ÙÔÓ ÚÔԉ¢ÙÈÎfi, Î·È ÙÔÏÌÔ‡Û ӷ ÙÔ˘˜ ·ÚÌfi‰ÈÔ˘˜ ÊÔÚ›˜ Ó· ÛÙËÚ›ÍÔ˘Ó ‰È·Ù˘ÒÓÂÈ ·ÂÚ›ÊÚ·ÛÙ· ÙȘ ·fi„ÂȘ ËıÈο Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈο ÙÔ Û˘Ó¤‰ÚÈÔ, Î·È ÙÔ˘ ÁÈ· Ù· ·ÓıÚÒÈÓ·, Î·È Ù· ÔÏÈÙÈο ·Ê‹ÓÔ˘Ì ·ÎfiÌË ·ÓÔȯً ÙË ‰˘Ó·ÙfifiÛÔ Î·È ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈο ÚfiÛˆ· Î·È ÙËÙ· Ó· Û˘ÌÌÂÙ¿Û¯Ô˘Ó Û’ ·˘Ùfi fiÛÔÈ Ú¿ÁÌ·Ù·. TÔ ÛËÌÂÈÒÓˆ ·˘Ùfi ÁÈ· Ó· Ù˘¯fiÓ ‰ÂÓ ÙÔ ¤¯Ô˘Ó ÏËÚÔÊÔÚËı›. ·ÓÙÈÎÚÔ‡Ûˆ ÙËÓ Úfi¯ÂÈÚË Î·È ÂÈfi¶·Ú·‰›Ï· ÛÙÔ˘˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ‡˜ Ï·ÈË ¿Ô„Ë ÁÈ· ÙË ‰‹ıÂÓ Û˘ÓÙËÚËÙÈÛÎÔÔ‡˜ Ù˘ EÙ·ÈÚ›·˜ ˘¿Ú¯ÂÈ Ë ÚÔÎfiÙËÙ· ÂÓfi˜ Ù¿¯· ÔÈÛıÔ‰ÚÔÌÈÎÔ‡ Û¿ıÂÈ· Ó· Â·ÓÈ‰Ú˘ı› Ô Ó·˝ÛÎÔ˜ ÙÔ˘ ıÚËÛ΢fiÌÂÓÔ˘ ¶··¶ÚÔÊ‹ÙË EÏÈÛ·›Ô˘, Áˆ‰È·Ì¿ÓÙË. B‚·›ˆ˜ Î·È Ó›· AÚˆ˜ Î·È KÏ¿‰Ô˘ Eπιμλεια αφιερματος: ‰ÂÓ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ·ÔÏÔÛÙËÓ ¶Ï¿Î·, fiÔ˘ ¤„·ÏÏÂ Ô ¶··‰È·Ì¿Kø™TH™ §IONTH™ ÁËÙ¤˜ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ·˘Ùfi ÙÔ Í¤ÚÔ˘Ó ÓÙ˘ Î·È ÈÂÚ·ÚÁÔ‡ÛÂ Ô fiÛÔÈ ‰È¿‚·Û·Ó Î·È ÌÂAÁÈÔ˜ ¶··–NÈÎfiÏ·˜ ϤÙËÛ·Ó ·ÓıÔÏÔÁË̤ӷ ··‰È·Ì·¶Ï·Ó¿˜. ¢ÂÓ ı· ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÔ˘Ì ӷ ÓÙÈο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÛÙ· Û¯ÔÏÈο ‚È‚Ï›·, ·Ó·ÊÂÚfiÌ·ÛÙÂ Î·È Û’ ·˘Ù‹Ó ÙËÓ ÚÔÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÈηÓfi Î·È „˘Û¿ıÂÈ·, ÂÏ›˙ÔÓÙ·˜ fiÙÈ Î¿ÔÙ οÙÈ ¯ˆÌ¤ÓÔ ‰¿ÛηÏÔ. KÈ ÂÍ¿ÏÏÔ˘ Ô EχÙ˘ ÌÔÚ› Ó· Á›ÓÂÈ Î·È Ó· Û˘ÁÎÈÓËı› ο› fiÙÈ fiÔ˘ ÎÈ ·Ó Ì·˜ ‚Ú›ÛÎÂÈ ÙÔ Î·ÔÈÔ˜ ·fi ÙÔ ˘Ô˘ÚÁÂ›Ô ¶ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡. Îfi Î·È Ô ÓÔ˘˜ Ì·˜ ıÔÏÒÓÂÈ, Ó· ÌÓËÌÔÓ‡ԢÌ ¢ÈÔÓ‡ÛÈÔ ™ÔψÌfi Î·È AϤͷӉÚÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË... TÈ ÌÔÚ› Ó· Â›Ó·È Û‹ÌÂÚ· ÙÔ fiÓÔÌ· OÈ Î·ÈÚÔ› Â›Ó·È ¿ÓÙ· ÔÈ ›‰ÈÔÈ Î·È Û‹Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, fiÙ·Ó ÌÂÚ· fiˆ˜ Î·È ¿ÏÏÔÙÂ, ·ÁÔÚ·›ÔÈ, ÂÎÔÏÔÙ·¯Ò˜ ÏÈÁÔÛÙ‡ÂÈ Ë ÂÏÏËÓÔÌ¿ıÂÈ· ¯ÚËÌ·ÙÈṲ̂ÓÔÈ, Λ‚‰ËÏÔÈ, ·Ó·›ÛıËÙÔÈ ÙˆÓ ÔÏÏÒÓ, ·ÏÏ¿ Î·È fiÙ·Ó Ù· ‰È‰¿ÁÎ·È fi,ÙÈ ¿ÏÏÔ. M¤Û· Û’ ·˘Ùfi ÙÔ Î·˙¿ÓÈ Ì·Ù· ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘ ÂÓÔ¯ÏÔ‡Ó ÙË ‰˘ÙÈ‚Ú¿˙Ô˘Ì fiÏÔÈ Ì·˜, ÔÈ ·Ó·ı˘ÌÈ¿ÛÂȘ ›ÎfiÙÚÔË ‰È·ÓfiËÛË Ô˘ ¿ÓÙÔÙ ‰ÈÂ˘Ó·È Î·È ‰ÈΤ˜ Ì·˜, ˆÛÙfiÛÔ Î¿Ô˘

˘¿Ú¯ÂÈ Ô ÚÔÛ·Ó·ÙÔÏÈÛÌfi˜ Ì·˜ Î·È Â›Ó·È Ë ÔÌÔÚÊÈ¿, Â›Ó·È Ë Ô›ËÛË, Ô˘ ÛÒ˙ÂÈ, ÁÈ·Ù› ·fi Ù· „ËÏ¿ ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È Î·È Û’ ·˘Ù¿ Ì·˜ ·Ó·Ú¿˙ÂÈ. TÔ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎfi ¤ÚÁÔ Â›Ó·È ÎÔÛÌÈÎfi ¢·ÁÁ¤ÏÈÔ. EÌ›˜ ÔÈ ‰¿ÛηÏÔÈ Î·È ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÙˆÓ ÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ Î·È ÙˆÓ Ù¯ÓÒÓ ‰ÂÓ ÙÔ Í¯ӿÌÂ, ‰ÂÓ ÙÔÓ Í¯ӿÌÂ. M οı ÙÚfiÔ, ÌÂ Û˘Ó¤‰ÚÈ·, ‰È·Ï¤ÍÂȘ, ÂΉËÏÒÛÂȘ, ·ÊÈÂÚÒÌ·Ù·, ÙÂÏÂÙ¤˜, ÔÌÈϛ˜, ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ, ‰È‰·Ûηϛ˜ Î·È ·Ó·Ï‡ÛÂȘ, ı· ÂÔÚÙ·Ûı› ÙÔ ¤ÙÔ˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. KÔÚ˘Ê·›· ÊÈÏÔÏÔÁÈ΋ ÂΉ‹ÏˆÛË ı· Â›Ó·È ÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ Û˘Ó¤‰ÚÈÔ. EÈÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·˜ ÛÙÔ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎfi ¤ÚÁÔ, ‰È·‚¿˙ÔÓÙ·˜ ‹ Í·Ó·‰È·‚¿˙ÔÓÙ·˜ AϤͷӉÚÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ¤¯Ô˘Ì ÔÏÏ¿ Ó· ·ÔÏ·‡ÛÔ˘ÌÂ Î·È Ô˘Î ÔÏ›Á· Ó· ˆÊÂÏËıÔ‡ÌÂ.

TÔ fiÓÔÌ· Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

™ËÌ›ˆÛË ÙˆÓ «EÙ¿ HÌÂÚÒÓ». £¤Ì·Ù· Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË «¶·Û¯·ÏÈÓ¿ ‹ıË Î·È ¤ıÈÌ· ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘», «¶ÚfiÛˆ· ™ÎÈ·ıÈÙÒÓ Î·È ¯ÒÚÔÈ ÙÔ˘ ÓËÛÈÔ‡ ÛÙ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘», fiˆ˜ Î·È ÌÈ· ηٷÁÚ·Ê‹ ¤ÚÁˆÓ, Ô˘ ‰È·Û΢·Ṳ̂ӷ ÌÂٷʤÚıËÎ·Ó ÛÙÔÓ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ, ÙËÓ ÙËÏÂfiÚ·ÛË Î·È ÙÔ ı¤·ÙÚÔ, ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ÛÙÔ ·ÊȤڈ̷ «¶¿Û¯· ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ» («EÙ¿ H̤Ú˜», 23 AÚÈÏ›Ô˘ 1995).

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

3


Tο εορταστικ δι γημα Ã Xρωμολιθογραφημ νη η μα απ τις δο φωτογραφες του Παπαδιαμντη που τρβηξε το 1908 ο ζωγρφος Γ. Xατζπουλος, επαναλαμβνεται πιστ στις τρεις ανθολογες: Xριστουγεννιτικα, Πασχαλιν και Πρωτοχρονιτικα διηγ!ματα που εξ δωσε ο Hλ. N. Δικαος με εικονογρφηση σε λες του Φρξου Aριστ ως. (φωτ.: EΛIA).

Tης M. £ ∂√¢√™√¶√⁄§√À Kριτικο Λογοτεχνας

T

O EOPTA™IMO ‰È‹ÁËÌ· Â›Ó·È ϤÔÓ ÌÔ˘ÛÂÈ·Îfi ›‰Ô˜ Î·È ‰ÂÓ Î·ÏÏÈÂÚÁÂ›Ù·È Û ηӤӷ ̤ÚÔ˜ Ù˘ EÛÂÚ›·˜ Ô‡Ù ÛÙ· ηı’ ËÌ¿˜. AÏψÛÙÂ, ÛÙȘ Ë̤Ú˜ Ì·˜, ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÂ Î¿Ì„Ë Î·È Ù›ÓÂÈ ÚÔ˜ ·Ê·ÓÈÛÌfi Î·È ÙÔ ›‰ÈÔ ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· ̤۷ ÛÙËÓ ¿Ó¢ fiÚˆÓ ·ÁÎÔÛÌÈÔÔ›ËÛË Ù˘ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·˜. K·Ù’ ·ÔÎÔ‹Ó ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔÈ, Û˘ÌÌÔÚÊÒÌÂÓÔÈ Ì ÙȘ ··ÈÙ‹ÛÂȘ Ù˘ ÂÊËÌÂÚ›‰·˜, ÔÈ ÚÒÙÔÈ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜ Ô˘ Âȉ›‰ÔÓÙ·È, ÛÙ· Ù¤ÏË ÙÔ˘ 19Ô˘ ·ÈÒÓ·, ÛÙÔ ÂÔÚÙ¿ÛÈÌÔ ‰È‹ÁËÌ·. K·Ù’ ·ÔÎÔ‹Ó Î·È ÔÈ ÛËÌÂÚÈÓÔ›, Ô˘ ÁÚ¿ÊÔ˘Ó Î·Ù¿ ·Ú·ÁÁÂÏ›· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Â› ·ÓÙfi˜ ‰Ôı¤ÓÙÔ˜ ı¤Ì·ÙÔ˜, ÏËÓ ˆÛÙfiÛÔ ıÚËÛ΢ÙÈÎÔ‡. K·È ÙfiÙÂ Î·È Û‹ÌÂÚ·, Ë ÚˆÙÔηı‰ڛ· ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙÔ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ·, ÂÓÒ ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È ˆ˜ ¿ÚÂÚÁÔ. ¶ÚfiÛÊÔÚÔ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎfi ›‰Ô˜ ÙÔ ‰È‹ÁËÌ·, Ê·ÈÓÔÌÂÓÈο, Ì ÏÈÁfiÙÂÚ˜ ··ÈÙ‹ÛÂȘ, ı· ·Ô‰Âȯı› ··ÙËÏfi Î·È ÔÏÏÔ‡˜ ı· ·Áȉ‡ÛÂÈ. OÈ ÂÏ·ÛÙÈÎfiÙÂÚ˜ ·ÊËÁËÌ·ÙÈΤ˜ ÓfiÚ̘ Ô˘ ÈÛ¯‡Ô˘Ó ÁÈ’ ·˘Ùfi Î·È Ë ÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓË ¤ÎÙ·ÛË, ‰Â›¯ÓÔ˘Ó Á˘ÌÓfi ÙÔ Û˘ÁÁڷʤ·, ÌÂÙÚ ‹ ÙÛ·ÚÏ·Ù¿ÓÔ. ¶ÚÈÓ ·fi ¤Ó·Ó ·ÈÒÓ· Ê·ÓÂÚÒÓÔÓÙ·È ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ Ù¯ӛÙ˜ Ù˘ Û‡ÓÙÔÌ˘ ÊfiÚÌ·˜ Î·È ‰›ÓÔ˘Ó Â˙¿ ÂÍ·ÈÚÂÙÈ΋˜ ÓÔ‹˜. OÛÔ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÛËÌÂÚÈÓÔ‡˜, ¢ηÈÚÈ·ÎÔ‡˜ Î·È ÌË, Ë ÂÙ˘ÌËÁÔÚ›· ı· ·ÚÁ‹ÛÂÈ Ôχ ·ÎfiÌË. •ÂÓfiÊÂÚÙÔ ÙÔ ÂÔÚÙ¿ÛÈÌÔ ‰È‹ÁËÌ·, ηıÈÂÚÒÓÂÙ·È Ì ηı˘ÛÙ¤ÚËÛË ·fi ÙÔÓ ÂÏÏËÓÈÎfi T‡Ô. øÛÙfiÛÔ, ηıÒ˜ ÚÔÛ·ÚÌfi˙ÂÙ·È Î·È Û˘Á¯ˆÓ‡ÂÙ·È Ì ÙÔ ÁËÁÂÓ¤˜ Ù˘ ÔÚıfi‰Ô͢ ·Ú¿‰ÔÛ˘, ÂÈ‚ÈÒÓÂÈ Â› Ì·ÎÚfiÓ. AÎfiÌË Î·È Û‹ÌÂÚ· ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ÂÔÚÙ¿ÛÈÌ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, ÚÔ·ÓÙfi˜ Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·. AÓ Î·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÚ›ÛÙ·ÛË ·Ó·Û‡ÚÔÓÙ·È Û˘Ó‹ıˆ˜ Ù· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ·Ï·ÈfiÙÂÚˆÓ Û˘ÁÁڷʤˆÓ, ·ÊÔ‡ ÔÈ Û‡Á¯ÚÔÓÔÈ, ȉ›ˆ˜ ÛÙȘ ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈΤ˜ ‰ÂηÂٛ˜, ‰ÂÓ Î·Ù·‰¤¯ÔÓÙ·È È· Ù· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ì ıÚËÛ΢ÙÈÎfi ı¤Ì·, ÂÎÙfi˜ ÎÈ ·Ó ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ·È‰Èο ‹ ÂÊË‚Èο ·Ó·ÁÓÒÛÌ·Ù·. AÓ ÙÔ ÂÔÚÙ¿ÛÈÌÔ ‰È‹ÁËÌ· ·ÔÎÙ¿ ·ÌÈÁ‹ ÂÏÏËÓÈÎfi ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·, ÙÔ ÔÊ›ÏÂÈ, ÂÓ ÔÏÏÔ›˜, ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô ™ÎÈ·ı›Ù˜ ÂÍ·‰¤ÏÊÔ˘˜, ÙÔÓ MˆÚ·˚Ù›‰Ë Î·È ÙÔÓ Î·Ù¿ ¤ÓÙ ̋Ó˜ ÌÈÎÚfiÙÂÚfi ÙÔ˘, ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. OÈ ‰‡Ô AϤͷӉÚÔÈ ‰ÂÓ ÂÓ‰›‰Ô˘Ó ÛÙÔ ÏfiÁÈÔ ÈıËÎÈÛÌfi ‰˘ÙÈÎÒÓ ÚÔÙ‡ˆÓ. Oˆ˜ ·Ú·ÙËÚ› ÛÙÔ MÂÛÔfiÏÂÌÔ Ô

4

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

AÁÁÂÏÔ˜ TÂÚ˙¿Î˘, «ÙÔ Í‡ÓËÌ· ÙˆÓ ÁËÁÂÓÒÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ ÙÔ˘ ÓÂÔÂÏÏËÓÈÛÌÔ‡» ¤Ú¯ÂÙ·È Ì¤Û· ·fi ÙȘ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜ Î·È Ù· ·ÈÛı‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘˜. TÔ ‰È·ÎËÚ‡ÙÙÂÈ, ¿ÏψÛÙÂ, Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ÙÔ ¶¿Û¯· ÙÔ˘ 1893, ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘ «§·ÌÚÈ¿ÙÈÎÔ˜ „¿ÏÙ˘», fiÔ˘, ÂÓ Â›‰ÂÈ ÚÔÏfiÁÔ˘, ÛÙ‹ÓÂÈ ÓÔÂÚfi ‰È¿ÏÔÁÔ Ì fiÛÔ˘˜ ÛηӉ·Ï›˙ÔÓÙ·È Î·È ·Ô‰ÔÎÈÌ¿˙Ô˘Ó Ù· ÂÔÚÙ¿ÛÈ��· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, ʈӷÛÎÒÓÙ˜: «MË “ıÚËÛ΢ÙÈο ÚÔ˜ £ÂÔ‡!” TÔ EÏÏËÓÈÎfiÓ ¤ıÓÔ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È B˘˙·ÓÙÈÓÔ›, ÂÓÓÔ‹Û·ÙÂ; OÈ ÛËÌÂÚÈÓÔ› EÏÏËÓ˜ Â›Ó·È Î·Ù’ ¢ı›·Ó ‰È¿‰Ô¯ÔÈ ÙˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ. EÂÈÙ· ÂÔÏÈÙ›ÛıËÛ·Ó, ÂÚÔÒ‰Â˘Û·Ó Î·È ·˘ÙÔ›. ™˘Ì‚·‰›˙Ô˘Ó Ì ٷ ¿ÏÏ· ¤ıÓË...». º·›ÓÂÙ·È ·Ú¿‰ÔÍÔ, Èı·ÓÒ˜ Î·È ıÏÈ‚ÂÚfi, Ô˘ ·Ó¿ÏÔÁ˜ ·Ô‰ÔÎÈ̷ۛ˜ ·ÎÔ‡ÁÔÓÙ·È Î·È Û‹ÌÂÚ· ·fi ÙÔ˘˜ ÔϤÌÈÔ˘˜ Ù˘ ÂÓÙÔÈfiÙËÙ·˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÚÔ·ÛÈÛÙ¤˜ ÙÔ˘ ÎÔÛÌÔÔÏÈÙÈÛÌÔ‡. ¶Ôχ ÓˆÚ›ÙÂÚ·, ÙÔÓ ¢ÂΤ̂ÚÈÔ ÙÔ˘ 1884, Ô MˆÚ·˚Ù›‰Ë˜, fiÙ·Ó ÙÔÓ ‚Ú›ÛÎÂÈ Ë ·Ú·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, ÛÙ· ÁÚ·Ê›· Ù˘ ÂÊËÌÂÚ›‰·˜ «AÎÚfiÔÏȘ», Ï˘ÙÚÒÓÂÈ ÙË ÓÔÛÙ·ÏÁ›· ÙÔ˘ Ì ÂÔÚÙ·ÛÙÈΤ˜ ·Ó·-

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

ÌÓ‹ÛÂȘ ·fi ÙÔ ÁÂÓ¤ıÏÈÔ ÙfiÔ. EÈ˙ËÙ›, ¤ÛÙˆ Î·È Ì¤Ûˆ Ù˘ ÁÚ·Ê‹˜, Ó· ÓÈÒÛÂÈ ˆ˜ ÍËÌÂÚÒÓÔ˘Ó XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·. ™ÙÔ Ê‡ÏÏÔ Ù˘ ÂÔ̤Ó˘, ‰ËÌÔÛȇÂÙ·È ÂÈÊ˘ÏÏ›‰· ÙÔ˘ Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «EÈÎfiÓ˜» Ô˘ Û‹ÌÂÚ· ıˆÚ›ٷÈ, ·Ó fi¯È ÙÔ ÚÒÙÔ, Û›ÁÔ˘Ú· ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÚÒÙˆÓ ÂÔÚÙ¿ÛÈÌˆÓ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ. X¿ÚȘ ÛÙȘ ·Ó·‰ÈÊ‹ÛÂȘ ÊÈÏfiÛÙÔÚÁˆÓ ÊÈÏfiÏÔÁˆÓ, ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ˆ˜ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ‰ËÌÔÛȇÂÈ, ‹‰Ë ·fi ÙÔ 1881, ÂÔÚÙ·ÛÙÈο ΛÌÂÓ· ÁÈ· Ù· £ÂÔÊ¿ÓÈ· Î·È ÙË MÂÁ¿ÏË E‚‰ÔÌ¿‰·. TÔ ÚÒÙÔ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ ‰ËÌÔÛ›Â˘Ì¿ ÙÔ˘, ¤Ó· ÈÛÙÔÚÈÎÔıÚËÛ΢ÙÈÎfi ·ÚıÚ›‰ÈÔ, fiˆ˜ ÙÔ ·ÔηÏ› Ô °. B·Ï¤Ù·˜, ÁÚ¿ÊÂÙ·È Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· Ì ÙÔ ÚÒÙÔ ÂÔÚÙ·ÛÙÈÎfi ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘, Ô˘ Â›Ó·È ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ, «TÔ XÚÈÛÙfi„ˆÌÔ». K·È Ù· ‰‡Ô ·Ú·‰›‰ÔÓÙ·È ÛÙÔÓ ·Ú¯ÈÛ˘ÓÙ¿ÎÙË Ù˘ «EÊËÌÂÚ›‰Ô˜», fï˜, ÛÙÔ ÂÔÚÙ·ÛÙÈÎfi ʇÏÏÔ Ù˘ 25˘ ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘ 1887, ‰ËÌÔÛȇÂÙ·È ÌfiÓÔ ÙÔ «·ÚıÚ›‰ÈÔ», Ì ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ B˘˙·ÓÙÈÓfi˜, ÂÓÒ ÙÔ ‰È‹ÁËÌ·, ˘ÔÁÂÁÚ·Ì̤ÓÔ Ì ٷ ·Ú¯Èο ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ·Ô̤ÓÂÈ ÁÈ· ÙÔ Ê‡ÏÏÔ Ù˘ ÂÔ̤Ó˘. AӤηıÂÓ ÂΉfiÙ˜ Î·È ·Ú¯ÈÛ˘ÓÙ¿ÎÙ˜ ‰ÈÛÙ¿˙Ô˘Ó, fiÙ·Ó ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÓÂÔÊ·Ó‹ ΛÌÂÓ·. AÓ Î·È Î·Ù·ÓÔÔ‡ÌÂ, ÂÓ Ì¤ÚÂÈ, ÙÔÓ ·Ú¯ÈÛ˘ÓÙ¿ÎÙË Ù˘ «EÊËÌÂÚ›‰Ô˜». XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ ÌÂÓ «TÔ XÚÈÛÙfi„ˆÌÔ», ·ÏÏ¿ ÂÏ¿¯ÈÛÙ· ÂÔÚÙ¿ÛÈÌÔ. TÔ


ı¤Ì· ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·ÙÔ˜, Ë Î·Î‹ ÂıÂÚ¿ Ô˘ ı¤ÏÂÈ Ó· Ê·ÚÌ·ÎÒÛÂÈ ÙË Ó‡ÊË Ù˘, ÁÈ·Ù› Â›Ó·È ÛÙ¤ÚÊ·, Î·È Î·Ù¿ Ï¿ıÔ˜, Ê·ÚÌ·ÎÒÓÂÈ ÙÔ ÁÈÔ Ù˘, ·ÎfiÌË ÎÈ ·Ó ÂÌÓ¤ÂÙ·È ·fi ·ÏÈ¿ ÛÎÈ·ı›ÙÈÎË ‰È‹ÁËÛË, ‰ÂÓ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· Ù·ÈÚÈ¿˙ÂÈ Ì ÙÔ ÔÈÎÔÁÂÓÂÈ·Îfi Î·È ¯·ÚÔ‡ÌÂÓÔ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ.

K›ÓËÙÚÔ ·Ô‰¤ÛÌ¢Û˘ O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Î·È Ô MˆÚ·˚Ù›‰Ë˜ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó, ̤¯ÚÈ Ù¤ÏÔ˘˜ ÙÔ˘ ‚›Ô˘ ÙÔ˘˜, Ó· ÁÚ¿ÊÔ˘Ó ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, Î·È ‰Ë ÂÔÚÙ·ÛÙÈο. §ÈÁfiÙÂÚ· Ô MˆÚ·˚Ù›‰Ë˜, ÌfiÏȘ ›ÎÔÛÈ ÔÎÙÒ, ·fi ·˘Ù¿ fï˜ ›ÎÔÛÈ Â›Ó·È ÂÔÚÙ¿ÛÈÌ· Î·È Ù· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ·, ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη. ¶Ôχ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ Ù· ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ¢ÚÂı¤ÓÙ· ÊÙ¿ÓÔ˘Ó Ù· 169, ˆÛÙfiÛÔ Ù· ÂÔÚÙ·ÛÙÈο η٤¯Ô˘Ó ÌÈÎÚ‹ ·Ó·ÏÔÁÈο ı¤ÛË ÛÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·Ó ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó Ù· ϤÔÓ ÙÈÌË̤ӷ. OÛÔ ÁÈ· Ù· ¯ÚÈH Aριστερ μα απ τις πρ%τες ανθολογες με «XριστουγενÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈο ÙÔ˘, Â›Ó·È ÌfiÏȘ νιτικα Διηγ!ματα» του Παπαδιαμντη (εκδ. Hλας N. Δι‰Âη¤ÓÙÂ, ÎÈ ·Ó Û˘Ó˘ÔÏÔÁ›καος, 1912) με εικονογρφηση του Φρ. Aριστ ως και δεξι ÛÔ˘Ì ÔÚÈṲ̂ӷ Ô˘ ÔÈ ·ÓıÔÏÔμα απ τις τελευταες (εκδ. «Aρμς» 1993) με εικονογρÁ›Â˜ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎˆÓ ‰ÈËÁËφηση Γι%ργου Kρδη. O Σκιαθτης δεν χει θεματογραφικ ς Ì¿ÙˆÓ, ηٿ ηÈÚÔ‡˜, Û˘ÌÂÚÈαναστολ ς. Aρκετ απ τα εορταστικ του διηγ!ματα, αντ Ï·Ì‚¿ÓÔ˘Ó, ·ÁÁ›˙Ô˘Ó Ù· ‰Âηνα χαροποιον χουν δραματικ! πνο! και θ μα. ÂÓÓ¤·. ¶¿ÓÙˆ˜, Ù· ÂÔÚÙ·ÛÙÈο Î·È ÙˆÓ ‰‡Ô ·ԉ›¯ıËÎ·Ó Ù˘ ›‰È·˜ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈ΋˜ ·ÓÙÔ¯‹˜ Ì ٷ ˘fiÏÔÈ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘˜, Ó· ‰ËÌÔÛȇÂÈ Û ̛· ÁÈÔÚÙ‹ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ÙÔ˘ ÂÓfi˜ Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ٷ ÂÂÙÂȷο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÔÏÏÒÓ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, ÌÔÈÚ¿˙ÔÓÙ¿˜ Ù· Û ‰È·ÊÔÚÂÙÈο ¤ÓÙ˘·. ÔÌËÏ›ÎˆÓ ÙÔ˘˜ Û˘ÁÁڷʤˆÓ ‹ Î·È ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚˆÓ, øÛÙfiÛÔ, Ù· ÂfiÌÂÓ· ¯ÚfiÓÈ·, Ù· ÂÔÚÙ·ÛÙÈο ‰ÈËÁ‹Ô˘ ÁÚ¿ÊÔÓÙ·È ÌfiÓÔ Î·È ÌfiÓÔ ÁÈ· Ó· ÂÍ·ÛÊ·ÏÈÛı› Ì·Ù· ·Ú·ÈÒÓÔ˘Ó Î·È, Û˘¯Ó¿, Û ÂÔÚÙ¿ÛÈ̘ Ë̤Ú˜ Ë Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ ÛÙȘ ÂÔÚÙ·ÛÙÈΤ˜ ÛÂÏ›‰Â˜ ÂÓfi˜ ÂÓÙ‡Ô˘ ‰ËÌÔÛȇÂÈ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ͤӷ ÚÔ˜ ÙÔ Ó‡̷ ÙˆÓ ‹ Û ̛· ·ÓıÔÏÔÁ›·. ËÌÂÚÒÓ. K¿ÔÙÂ, Ë ËÌÂÚÔÌËÓ›· ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ·ÚÂK·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ‰‡Ô ™ÎÈ·ı›Ù˜, ÙÔ ÂÔÚÙ·ÛÙÈÎfi ‰È‹ÁËÌÈÙfiÓÙˆ˜: «...‹ÙÔ ‰Â ÙfiÙÂ Ë Ë̤ڷ ÙÔ˘ AÁ›Ô˘ ™ÙÂÌ· Ê·›ÓÂÙ·È ˆ˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ› ˆ˜ ηٷχÙ˘ Î·È Ê¤ÚÊ¿ÓÔ˘, ÙÚ›ÙË ·fi ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ...», ÛËÌÂÈÒÓÂÈ ÓÂÈ ÙËÓ ·ÏÏ·Á‹ Ù˘ Û˘ÁÁÚ·ÊÈ΋˜ ÙÔ˘˜ ÔÚ›·˜. ÛÙË «°Ï˘ÎÔÊÈÏÔ‡Û·», ‰È‹ÁËÌ· Ô˘ Û˘ÁηٷϤÁÔ˘Ó AÚ¯Èο, Î·È ÔÈ ‰‡Ô ÁÚ¿ÊÔ˘Ó ÔÈ‹Ì·Ù·, ÈÛÙÔÚÈο ÛÙ· ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη. ‰Ú¿Ì·Ù· Î·È Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·Ù·, Ì ÚÔÌ·ÓÙÈ΋ ÓÔ‹, T· ÁÓËÛÈfiÙÂÚ· ÂÔÚÙ¿ÛÈÌ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, Ô ¶··‰È·Î·È ‰ÂÓ ‰È·ÓÔÔ‡ÓÙ·È Ó· ÂÎÌÂÙ·ÏÏ¢ÙÔ‡Ó ÙÔ ÏÔ˘ÙÔÌ¿ÓÙ˘ Ù· ÁÚ¿ÊÂÈ ÁÈ· ÙÔ ¶¿Û¯·, Èı·ÓÒ˜ Î·È ÁÈ·Ù› ÊfiÚÔ ÎÔ›Ù·ÛÌ· ÙˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂÒÓ ÙÔ˘˜. H Û˘ÁÁÚ·ÊÈÛÙÔ ¯·ÚÌfiÛ˘ÓÔ Ù˘ Ë̤ڷ˜ Û˘Ì‚¿ÏÏÂÈ Ë ·Ó·Á¤ÓÓË΋ ÙÔ˘˜ Û˘Ó›‰ËÛË, Û ·ÚÌÔÓ›· Ì ÙËÓ ÂÔ¯‹, ÂÈÛË Ù˘ ʇÛ˘. AÓÙ›ıÂÙ·, ÙÔ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈÎÔ ‰È‹‚¿ÏÏÂÈ ÈÛÙÔÚÈο ı¤Ì·Ù· ˆ˜ Ù· ϤÔÓ ÂӉ‰ÂÈÁ̤ӷ, ÁËÌ¿ ÙÔ˘ ‰ÂÓ ÎÔ˘‚·Ï¿, ·Ú¿ ÌfiÓÔ Î·Ù’ ÂÍ·›ÚÂÛË, ·È˘·ÎÔ‡ÔÓÙ·˜ ÛÙÔ˘˜ ÎÏ·ÛÈÎÔ‡˜ ·ÊËÁËÌ·ÙÈÎÔ‡˜ ÙÚfiÛı‹Ì·Ù· ¢ÊÔÚ›·˜. OÈ ‹Úˆ¤˜ ÙÔ˘ Â›Ó·È Û˘¯Ó¿ ‰˘Ô˘˜. øÛÙfiÛÔ, Ë Û˘Ó·ÈÛıËÌ·ÙÈ΋ ÊfiÚÙÈÛË ÙˆÓ ÛÙ˘¯Â›˜ ‹ ·Ì·ÚÙˆÏÔ› Ô˘ ÊÙ¿ÓÔ˘Ó Û Ú¿ÍÂȘ ¿ÁÈˆÓ ËÌÂÚÒÓ, fiÙ·Ó Ë Ù‡Ú‚Ë Ù˘ ÌÂÁ·ÏÔ‡ÔÏ˘ Á›ÂÁÎÏËÌ·ÙÈΤ˜. EÓ‰ÂÈÎÙÈο ‰‡Ô ·fi Ù· ÚÒÙ·, ¯ÚÈÓÂÙ·È ·ÔÓÈÎÙÈ΋ ÁÈ· ¤Ó·Ó Â‹Ï˘‰·, ··ÈÙ› Ì›· ÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, «TÔ XÚÈÛÙfi„ˆÌÔ» Î·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÚÔÛˆÈ΋ ÁÚ·Ê‹. ¢ÂÓ ı· ÙÔÏÌÔ‡Û·Ó, «H XÙ˘Ë̤ÓË», Ì ÙËÓ Î·ÎÈ¿ ÂıÂÚ¿ Î·È ¯ˆÚ›˜ ÙË ÂÓ ÙÔ‡ÙÔȘ, ¤Ó· ı·ÙÚÈÎfi ¤ÚÁÔ ‹ ¤Ó· Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ·. ‰Èη›ˆÛË ÙÔ˘ ·Á·ıÔ‡ ‹Úˆ· ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·Ö˜, ÙÔ Û‡ÓÙÔÌÔ Â˙fi Ù˘ ÂÊËÌÂÚ›‰·˜, ÌÂٷ͇ ÂÈÙÔ˜. OÙ·Ó, ÙË ¯ÚÔÓÈ¿ ÌÂÙ¿ ÙÔ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ê˘ÏÏ›‰Ô˜ Î·È ‰ÈËÁ‹Ì·ÙÔ˜, ÓfiıÔ ·ÎfiÌË ˆ˜ ›‰Ô˜, Ì ̿ÓÙË, ÙÔ 1912, ‰‡Ô ÂΉfiÙ˜ (º¤Í˘, ¢Èη›Ô˜) ηٷÚÙÔ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ÙÔ˘ ÂÊ‹ÌÂÚÔ˘, οÔÙÂ Î·È ÙÔ˘ ÚfiÙ›˙Ô˘Ó Î·È Û˘ÏÏÔÁ¤˜ ÂÔÚÙ·ÛÙÈÎÒÓ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ, η¯ÂÈÚÔ˘, ÙÔ˘˜ ·ÂÏ¢ıÂÚÒÓÂÈ. Ó›˜ ·fi ÙÔ˘˜ ‰‡Ô ‰ÂÓ Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ Ù· ÂÓ ÏfiÁˆ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·. AÓÙ’ ·˘ÙÒÓ ÚÔÙÈÌÔ‡Ó ¿ÏÏ·, ηıfiÏÔ˘ ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη («H Ù‡¯Ë ·’ ÙËÓ A̤ÚÈη», «OÈ TËÓ ÚÒÙË ‰ÂηÂÙ›·, 1887-1896, Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Ó·˘·ÁÔÛÒÛÙ·È» ‹ «H ¶ÂÔÈÎÈÏ̤ÓË»). øÛÙfiÛÔ, Ô ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È È‰È·›ÙÂÚ· Û˘ÓÂ‹˜. ¢ËÌÔÛȇÂÈ ·ÓÂÏÏȶ··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ «TÔ XÚÈÛÙfi„ˆÌÔ» Ò˜ ÂÔÚÙ·ÛÙÈο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, Ù· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·, ÙËÓ ÛÙ· «£·Ï·ÛÛÈÓ¿ Eȉ‡ÏÏÈ·», ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ¶ÚˆÙÔ¯ÚÔÓÈ¿, ÙÔ ¶¿Û¯·, οÔÙÂ Î·È Ù· ºÒÙ· Î·È Ô˘ ÚÔ·Ó·ÁÁ¤ÏÏÂÈ ÙÔ 1891, ·ÏÏ¿ ÔÙ¤ ‰ÂÓ ÂΉ›‰ÂÈ. ÙȘ AfiÎÚȘ. T˘¯·›ÓÂÈ, Ì¿ÏÈÛÙ·, ÔÚÈṲ̂Ó˜ ¯ÚÔÓȤ˜, XÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη Ù· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·

T· ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη

H

K A £ H M E P I N H

ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ·ÊÔ‡ Ô ›‰ÈÔ˜ ÊÚÔÓÙ›˙ÂÈ Ó· ÚÔÛ‰ÈÔÚ›ÛÂÈ ÙËÓ ÂÔÚÙ¿ÛÈÌË Ë̤ڷ, Û˘¯Ó¿ Î·È ÙÔ ¤ÙÔ˜, Û·Ó Ó· ·Ó·Î·Ï› ÛÙË ÌÓ‹ÌË ÙÔ˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi Ô˘ Û˘Ó¤‚Ë ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ, ÚÈÓ ·fi ‰¤Î· ‹ Î·È Â›ÎÔÛÈ ¯ÚfiÓÈ·. MfiÓÔ ‰‡Ô ·fi Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚÈÛÙÔ˘ÁÂÓÓÈ¿ÙÈη ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÙÔÔıÂÙÔ‡ÓÙ·È ÛÙËÓ Aı‹Ó·Ø ÙÔ «ºÈÏfiÛÙÔÚÁÔÈ» ÛÙ· ¶·Ù‹ÛÈ· Î·È «T· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÙÔ˘ ÙÂÌ¤ÏË», «ÛÙËÓ Ù·‚¤ÚÓ· ÙÔ˘ ¶·ÙÛÔÔ‡ÏÔ˘». ¶·Ú’ fiÏÔ Ô˘, ÛÙÔ «§·ÌÚÈ¿ÙÈÎÔ „¿ÏÙË», Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ÈÛ¯˘Ú›˙ÂÙ·È ˆ˜ Ù· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ÂÔÚÙ¿ÛÈÌ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ıÚËÛ΢ÙÈ΋ ˘fiıÂÛË, ÌfiÏȘ Û ٤ÛÛÂÚ· («TÔ XÚÈÛÙfi„ˆÌÔ», «™ÙÔ XÚÈÛÙfi ÛÙÔ K¿ÛÙÚÔ», «OÈ EÏ·ÊÚÔ˝ÛÎȈÙÔÈ», «H NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ») Ë Ù¤ÏÂÛË Ù˘ ı›·˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜ ·ÔÙÂÏ› ̤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·ÙÔ˜. K·È ÌfiÓÔ Û ¤Ó·, «H NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ», Û˘ÓÈÛÙ¿ ÙÔ Î˘Ú›ˆ˜ ı¤Ì·. TÔ ÌfiÓÔ ÈÏ·Úfi ‰È‹ÁËÌ·, fiÔ˘ ·ÓÈÛÙÔÚÔ‡ÓÙ·È fiÛ· ΈÌÈο Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ÛÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ı›·˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜, ÂÓÙfi˜ ÙÔ˘ Ó·Ô‡, ÛÙ· ‰È·ÌÂÚ›ÛÌ·Ù· ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ, ÙˆÓ ·Ó‰ÚÒÓ Î·È ÛÙÔ ·Ó·ÏfiÁÈÔ Ì ٷ „¿ÏÏÔÓÙ· ·È‰›·. N· ı˘Ì›ÛÔ˘Ì ˆ˜ Ô ™Ù¤ÏÈÔ˜ P¿ÌÊÔ˜, ÙË ÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ·fi ÙÔ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ· ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ·, ÛÙË Û¯ÂÙÈ΋ ÌÂϤÙË ÙÔ˘, ÙËÓ ·ÔηÏ› ·ÏÈÓˆ‰›· Î·È ÙËÓ ÂÍËÁ› ˆ˜ ÌÈ· ‚·ı‡Ù·ÙË ·Ó¿ÁÎË ¤ÎÊÚ·Û˘. K·È Ù¤ÏÔ˜, ÁÈ· ÙËÓ Â¤ÙÂÈÔ Ô˘ Û˘Ì›ÙÂÈ ÛÙÔ ¯ÚfiÓÔ Ô˘ Ì·˜ ¤Ú¯ÂÙ·È, ηÏfi ı· ‹Ù·Ó ÔÈ ¤¯ÔÓÙ˜ ÙË Û¯ÂÙÈ΋ ¢ı‡ÓË Ó· ÌÂÏÂÙÔ‡Û·Ó ‰›¯ˆ˜ ÚÔηٿÏË„Ë ÙÔ ‰ÔΛÌÈÔ ÙÔ˘ Z‹ÛÈÌÔ˘ §ÔÚÂÓÙ˙¿ÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. K·È ·˘Ùfi ÁÈ· Ó· ÌËÓ Ô‰ËÁËıÔ‡Ó Û ·ÁÔÚ·›Â˜ ÂÍ¿ÚÛÂȘ Î·È ·ÓÒÊÂÏÔ˘˜ ·ÓËÁ˘ÚÈÛÌÔ‡˜, fiˆ˜, Ï›ÁÔ Ôχ, Û˘Ó¤‚Ë Ê¤ÙÔ˜ Ì ÙÔÓ ™Ì˘ÚÓÈfi.

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

5


EΝΑ XΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΆΤΙΚΟ ΔΙΉΓΗΜΑ ΤΟΥ AΛΈΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΆΝΤΗ

H Nτελησυφ ρω ¶

fl˜ ∂μπÕ™£∏ Î’ ÂÛ‹Ì·ÈÓ ÙfiÛÔÓ ÂÓˆÚ›˜, Ô ··–M·ÓˆÏ‹˜ Ô ™ÈÚ¤Ù˘, ÙËÓ ·ÎÔÏÔ˘ı›·Ó ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ; ãH ‡ÓÔÓ ‰ÂÓ ı· ›¯Â, ‹ Ù’ ˆÚÔÏfiÁÈ ÙÔ˘ ›¯Â ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÂÈ, ‹ ÙÔ Í˘ÓËÙ‹ÚÈ ÙÔ˘ ÙÔÓ ÂÁ¤Ï·ÛÂ. AÏϘ ¯ÚÔÓȤ˜ Ë Î·Ì¿Ó· ‚·ÚÔ‡Û ٤ÛÛÂÚ˜ ÒÚ˜ Ó· ʤÍË, ÙÒÚ· ¯هËÛ ‚·ıÈ¿ Ù· ÌÂÛ¿Ó˘¯Ù·. K’ Ë ıÂÈ·–M·ÚÈÒ Ë XÚ‹ÛÙ·ÈÓ·, Ë ÎÔÈÓÒ˜ ÏÂÁÔ̤ÓË NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ, ÌfiÏȘ ›¯Â ÎÏ›ÛÂÈ Ù’ fiÌÌ· ÂȘ ÂÏ·ÊÚfiÓ ‡ÓÔÓ, Î·È ·Ì¤Ûˆ˜ ÙËÓ Â͇ÓËÛÂ ÙˆÓ Îˆ‰ÒÓˆÓ Ë ¯·ÚÌfiÛ˘ÓÔ˜ ÎÏ·ÁÁ‹. KÈ ·˘Ù‹ ÔÔ‡ ÙȘ ¿ÏϘ ¯ÚÔÓȤ˜ ‹ÙÔÓ Â› Ô‰fi˜ Ì›·Ó ÒÚ·Ó ·Ú¯‡ÙÂÚ·, ÚÈÓ ÛËÌ¿ÓË, ÛÙÔÏÈṲ̂ÓË Î’ ¤ÙÔÈÌË, ‰È¿ Ó· ¿Ë Ì ÙËÓ ÒÚ·Ó Ù˘ Ó· È¿ÛË Î·È ÙÔ ÛÙ·Û›‰È Ù˘, ÂȘ ÙÔ ‰È·Ì¤ÚÈÛÌ· ÙˆÓ ËÏÈÎÈˆÌ¤ÓˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ –ÙÔ ÔÔ›ÔÓ Â˘Ú›ÛÎÂÙÔ ¯ˆÚÈÛÙ¿ ·fi ÙÔÓ ·ÓÒÁÂÈÔÓ Á˘Ó·ÈΈӛÙËÓ, ÂȘ ÙÔ Â›‰ÔÓ ÙÔ˘ Ó·Ô‡, ηٿ ÙËÓ ‚ÔÚÂÈÔ‰˘ÙÈÎ‹Ó ÁˆÓ›·Ó–, ÙÒÚ· ÌfiÏȘ ı· ÂÚfiÊı·Ó ӷ ÂÓ‰˘ı‹ Î·È Ó· ÂÙÔÈÌ·Ûı‹ Î·È ı· ¤ÙÚ¯ Ì ‚›·Ó, Ì‹ˆ˜ ÚÔÏ¿‚Ë Î·ÌÌ›· ¿ÏÏË, ·fi ÂΛӷ˜ Ô˘ ËÁ·›ÓÔ˘Ó ÂȘ ÙËÓ ÂÎÎÏËÛ›·Ó ‰‡Ô ÊÔÚ¤˜ ÙÔÓ ¯ÚfiÓÔÓ, ‰È¿ Ó· ‰Â›ÍÔ˘Ó Ù· ÛÙÔÏ›‰È· ÙÔ˘˜, Î·È Ù˘ ¿ÚË Ì ·‰È·ÎÚÈÛ›·Ó ÙÔ ÛÙ·Û›‰È Ù˘. EÛËÎÒıË, ÂÓ‰‡ıË Î’ ÂÛÙÔÏ›ÛıË, Î’ ÂÊfiÚÂÛ ÙËÓ Ì·ÎÚ¿Ó ÌÂÙ·ÍˆÙ‹Ó Ì·Ó‰‹Ï·Ó ÙË˜Ø ��ۋΈÛ ÙÔÓ ÌÈÎÚfiÓ ÂÁÁÔÓfiÓ Ù˘, ÙÔÓ ¤ÓÈ„Â, ÙÔÓ ÂÛÙfiÏÈÛÂ, ¿ÊËÛ ÙËÓ Ó‡ÌÊËÓ Ù˘, ÙËÓ ¯‹Ú·Ó, Ó· ÎÔÈÌ¿Ù·È Ì·˙› Ì ÙÔ ÌÈÎÚfiÓ ÎÔÚ¿ÛÈfiÓ Ù˘, ¿Ó·„ ÙÔ Ê·Ó·Ú¿ÎÈ Ù˘ Î’ ÂÍ‹ÏıÂ, Û˘Óԉ¢Ô̤ÓË ·fi ÙÔÓ ÂÁÁÔÓfiÓ Ù˘. K’ ›¯Â ‰›Î·ÈÔÓ Ó· ·ÓËÛ˘¯‹ ‰È¿ ÙÔ ÛÙ·Û›‰È, ‰ÈfiÙÈ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜, ÔÈ ÙˆÚÈÓ¤˜, Â›Ó·È ‚ÈÏ¿Ó˜, ÛÔ‡Û˜–Ì·ÚÔ‡Û˜, ·Ó·Ê¿ÓٷϘ, ·ÛÙ¿Ó¢Ù˜. ¢ÂÓ Í¤ÚÂÈ Î·ıÂÌÈ¿ ÙËÓ ·Ú¿‰· Ù˘. A˘Ù‹, ‰È¿ Ó· ͤÚË Î·Ï¿ ÙËÓ ‰È΋ Ù˘ Î·È Ó· ÚÔÛ·ı‹ Ì ¿ÓÙ· ÙÚfiÔÓ Ó· ÙËÓ Ê˘Ï¿ÍË, Ù˘ ¤‚Á·Ï·Ó ÎÈ ·˘Ùfi ÙÔ ·ÚÂÁÎÒÌÈ, Î·È ÙËÓ Â›·Ó NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ. OÈ ÙˆÚÈÓ¤˜, ÂÓfiÌÈ˙·Ó Ù¿¯· ˆ˜ ‹ÙÔÓ «ÓÙÂÏ‹‰ÈÛÛ· ÁÈ· ÙÔ Û˘ÌʤÚÔ Ù˘» Î·È ‰ÂÓ ÂÓı˘ÌÔ‡ÓÙÔ ϤÔÓ Ù· ·Ú·Ì‡ıÈ· Ù˘ ΢ÚԇϷ˜ ÙÔ˘˜: «K›ÓËÛ’ Ô ‚·ÛÈÏÈ¿˜ Ó· ¿Ë ÛÙÔ ÛÂʤÚÈ», ÔÔ‡ ı· Ë ÂÎÛÙÚ·Ù›·, fiÏÂÌÔ˜. K·È Ùˆ fiÓÙÈ, Ì ÙÔ Ó’ ·Á·¿ ÙÔÓ fiÏÂÌÔÓ Ë ıÂÈ·–M·ÚÈÒ Ë XÚ‹ÛÙ·ÈÓ·, ·‰ÂÈÎÓ‡ÂÙÔ, ¯ˆÚ›˜ Ó· ÙÔ Ë͇ÚË Û˘ÌʈÓÔÙ¿ÙË Ì ÙÔÓ ·Ï·ÈfiÓ, fiÛÙȘ ›Â: «¶fiÏÂÌÔ˜ ¿ÓÙˆÓ ·Ù‹Ú». ¶fiÏÂÌÔÓ ÂȘ fiÏËÓ ÙËÓ Á˘Ó·ÈΛ·Ó ÛÊ·›Ú¿Ó Ù˘, fiÏÂÌÔÓ Î·È ÂȘ ÙËÓ ‰ÈηÈÔ‰ÔÛ›·Ó ÙËÓ ·Ó‰ÚÈÎ‹Ó ·ÎfiÌË, fiÔ˘ ¯ÚÂÈ¿ÛıË Ó· ¤¯Ë ̤Á· ÊÚfiÓËÌ· Î·È ı¿ÚÚÔ˜ Ë XÚ‹ÛÙ·ÈÓ·, ¯ËÚÂ‡Ô˘Û· Ó¤·, ·Ó·ÁηṲ̂ÓË Ó· Â›Ó·È Î·È ·Ù¤Ú·˜ Î·È Ì¿ÓÓ· ‰È¿ Ù· ÔÚÊ·Ó¿ Ù˘. EÂÈÙ·, fiÙ·Ó Ô ˘Èfi˜ Ù˘ ·¤ı·ÓÂ Î·È Ù˘ ¿ÊËÛ ‰Â˘Ù¤Ú·Ó ÔÚÊ¿ÓÈ·, Î·È ¿Ô˜ Î·È Ì¿ÌÌË ‰È¿ Ù· ÂÁÁfiÓÈ· Ù˘. ¶fiÏÂÌÔÓ ÂȘ ÙËÓ ÔÈΛ·Ó ‰È¿ Ó· ÂÈ‚¿ÏÏË ÙËÓ ÂÈı·Ú¯›·Ó ÂȘ Ù· Ù¤ÎÓ· Ù˘ ‹ ÂȘ ÙËÓ Ó‡ÌÊËÓ Ù˘, ‹ ÂȘ Ù· Ù¤ÎÓ· ÙˆÓ Ù¤ÎÓˆÓ Ù˘, fiÏÂÌÔÓ ÂȘ ÙËÓ ·˘Ï‹Ó Î·È ÂȘ ÙÔÓ ‰ÚfiÌÔÓ ‰È¿ Ó· ÛˆÊÚÔÓ›ÛË ÙËÓ ÁÂÈÙfiÓÈÛÛ·Ó ‹ÙȘ ÙËÓ ÂÓˆ¯ÏÔ‡ÛÂØ fiÏÂÌÔÓ ÂȘ ÙÔÓ ÊÔ‡ÚÓÔÓ ‰È¿ Ù· „ˆÌÈ¿, fiÏÂÌÔÓ ÂȘ ÙÔÓ ÂÏ·ÈÒÓ·, Ì ÙÔ˘˜ ηÎÔ‡˜ Á›ÙÔÓ·˜Ø fiÏÂÌÔÓ ÂȘ ÙËÓ ·ÁÔÚ¿Ó Ì ÙÔ˘˜ ·ÈÛ¯ÚÔÎÂډ›˜ η‹ÏÔ˘˜ Î·È ÙÔÎÔÁχÊÔ˘˜, fiÏÂÌÔÓ ÂȘ Ù· ‰Ë-

H Eικονογρφηση του Nικ$τα Φλσσα για το δι$γημα «H Nτηλησυφρω», απ το Aνθολγιο Διηγημτων Παπαδιαμντη του Eκδοτικο Oκου «Aστ$ρ» Aλ. και E. Παπαδημητρου (Aθ$να, 1979).

Õ «O γυιος του παπα - Mαν λη, ο Aλκος» και «ο λλος Aλκος, ο ανεψις του προεστο και γυιος του ψλτου» που τσακ νονται για το ποιος θα «πη τας προαιρσεις» στην ακολουθα των Xριστουγννων και αργτερα, στο χριστουγεννιτικο τραπζι, ρχνονται βολιμα στους λουκουμδες, δεν εναι λλοι απ τους Aλξ. Παπαδιαμντη (αριστερ) και Aλξ. Mωραϊτδη (δεξι) στα παιδικ τους χρνια στη Σκιθο.

6

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0


H Δο εικονογραφ$σεις με εικαστικ ενδιαφρον, συγκριτικ τουλχιστον, για το διο χριστουγεννιτικο δι$γημα, την «Yπηρτρα», κι αυτ στη Σκιθο. Πνω, του Φρξου Aριστως (1912), κτω του Γι ργου Kρδη (1983). Στον πρ το, κοσμικ$ αντληψη, στον δετερο (νεο)βυζαντινς μν$μες.

ÌfiÛÈ· ÁÚ·Ê›· Î·È Ù’ ·Ú¯Â›· Ì ÙÔ˘˜ ηٷÈÂÛÙ¿˜ ˘·ÏÏ‹ÏÔ˘˜ Î·È ÂÈÛÚ¿ÎÙÔÚ·˜Ø fiÏÂÌÔÓ ÂȘ ÙËÓ ÂÎÎÏËÛ›·Ó ‰È¿ ÙÔ ÛÙ·Û›‰È Î·È ‰È¿ ÙËÓ «·Ú¿‰· Ù˘». HÙÔÓ ˘„ËÏ‹, ÈÛ¯Ó‹, ÌÂÏ·„‹ Î·È ÚˆÌ·Ï¤·. AÓ‰Ú·˜ ÂȘ ÙËÓ ˙ˆ‹Ó Ù˘ ı· ›¯Â ‰Â›ÚÂÈ, ηٿ ηÈÚÔ‡˜, ¤ÓÙ ‹ ÂÍØ ¤Ó· ÏÂÔÓ¤ÎÙËÓ Á›ÙÔÓ· ÂȘ Ù· ÎÙ‹Ì·Ù¿ Ù˘, ¤Ó· ÌÈÎÚ¤ÌÔÚÔÓ ÔÔ‡ Ù˘ «Â·ÓÒÁÚ·Ê» Ù· ÔÏ›Á· ‚ÂÚÂÛ¤‰È· Ù˘, ¤Ó· Ó¤ÔÓ ¯ˆÚÔʇϷη, Î’ ¤Ó· ÂÈÛÚ¿ÎÙÔÚ· ÙÔ˘ ‰ËÌÔÛ›Ô˘, ÔÔ‡ Ù˘ Â˙‹ÙÂÈ, ηıÒ˜ ÈÛ¯˘Ú›˙ÂÙÔ ·˘Ù‹, ‰‡Ô ÊÔÚ¤˜ ÙÔÓ ›‰ÈÔÓ ÊfiÚÔÓ. °˘Ó·›Î·˜ ›¯Â ‰Â›ÚÂÈ ·Ú·ÔÏÏ¿˜ ÂȘ ÙÔÓ ÊÔ‡ÚÓÔÓ Î·È ÂȘ ¤Ó· ·˘ÏfiÁ˘ÚÔÓ, fiÔ˘ ¿ÏˆÓ·Ó Ù· Ï˘Ì¤Ó· ÚÔ‡¯·, Î·È ÂȘ ÙËÓ ÂÍÔ¯‹Ó, ÎÈ ·ÏÏÔ‡, Î·È Ì›·Ó ÂȘ ÙËÓ ÂÎÎÏËÛ›·Ó. E˘Ù˘¯Ò˜, ·˘Ù‹Ó ÙËÓ ÊÔÚ¿Ó, ÂΛÓË ‹ÙȘ ›¯Â ÙÔÏÌ‹ÛÂÈ Ó· Ù˘ ¿ÚË ÙÔ ÛÙ·Û›‰È Ù˘ –Ú¤ÂÈ Ó· ‹ÙÔÓ Ôχ ¿ÂÈÚÔ˜, ‰ÈfiÙÈ ¿Ïψ˜ ‰ÂÓ ı· ÂÙfiÏÌ· Ó· Ù· ‚¿ÏË Ì ÙËÓ NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ– ›Ûˆ˜ ‰ÈfiÙÈ ÙÔ ¤Î·ÌÂÓ ÂÍ ·ÁÓÔ›·˜, ÂÊ¿ÓË Ï›·Ó ÂÓ‰ÔÙÈÎ‹Ø ¿Ì· ›‰Â ÙËÓ ÁÚ·›·Ó, Ì ÙËÓ Ì·ÎÚ¿Ó ÌÂÙ·ÍˆÙ‹Ó Ì·Ó‰‹Ï·Ó, Î·È ÙÔ ‚ÏÔÛ˘ÚfiÓ ‚ϤÌÌ·, Ó· Â¤Ú¯ÂÙ·È, ˆ˜ ı‡ÂÏÏ·, ηْ ¢ı›·Ó ÚÔ˜ ·˘Ù‹Ó (Ì›· ÁÂ›ÙˆÓ Î¿ÙÈ Ù‹˜ „Èı‡ÚÈÛÂÓ ÂȘ ÙÔ ˆÙ›ÔÓ), ÂÍ‹ÏıÂ Î·È ·Ú¯ÒÚËÛ ÙËÓ ı¤ÛÈÓ. — EÏ·, ıÂÈ·-M·ÚÁÒ, ›ÂÓØ ÂÁÒ ‰ÂÓ ÙÔ ’Í¢ڷ, ÏÈÔ, ˆ˜ ‹ÙÔÓ ‰ÈÎfi ÛÔ˘ ÙÔ ÛÙ·Û›‰È. K·È ÙÔ ÂÂÈÛfi‰ÈÔÓ ¤ÏËÍ ÌÂÙ’ ÔÏ›ÁÔ˘˜ „Èı˘ÚÈÛÌÔ‡˜. ¢ÂÓ Û˘Ó¤‚Ë, ÙËÓ ¯ÚÔÓÈ¿Ó ÂΛÓËÓ, Ô‡Ù ‰¿ÚÛÈÌÔÓ, Ô‡Ù ̷ÏÏÈÔÙÚ¿‚ËÁÌ· ÂȘ ÙÔ ‰È·Ì¤ÚÈÛÌ· ÙˆÓ ÁËÚ·ÈÒÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ.    EȘ ÙËÓ ·ÓÙÈÎÚÈÓ‹Ó, ÙËÓ ÓÔÙÈÔ‰˘ÙÈÎ‹Ó ÁˆÓ›·Ó ÙÔ˘ Ó·Ô‡, ÂÊ·›ÓÔÓÙÔ ÌÂÚÈο ÚfiÛˆ· ·Ó‰ÚÒÓ Ó· ÌÂȉÈÔ‡Ó, Î·È ¿ÏÏÔÈ Ó· ÌÔÚÊ¿˙Ô˘Ó. K¿ÙÈ ¿ÏÏÔ Û˘Ó¤‚·ÈÓÂ. ¢‡Ô ·Ú¿ÍÂÓÔÈ Á¤ÚÔÈ, Ô NÙ·Ú·‰‹ÌÔ˜, Î·È Ô Î·ÂÙ¿Ó °ÈÒÚÁÔ˜ Ô KÔÓfiÌÔ˜, ›¯ÔÓ ÙËÓ Ì·Ó›·Ó, Ô ÌÂÓ ÚÒÙÔ˜ Ó’ ··ÁÁ¤ÏÏË, ÌÂ ÊˆÓ‹Ó ·ÚÎÔ‡ÓÙˆ˜ ·ÎÔ˘ÛÙ‹Ó, ÚÈÓ Ó· Ù· ›Ë ·ÎfiÌË Ô ·¿˜ ‹ Ô „¿ÏÙ˘ ‹ Ô ‰È·‚·ÛÙ‹˜, fiÙ ˆ˜ Ó· ‚ԋıÂÈ ÙÔÓ „¿ÏÙËÓ Ì·ÎÚfiıÂÓ, fiÏ· Ù· ̤ÚË Ù˘ ·ÎÔÏÔ˘ı›·˜, ÙÚÔ¿ÚÈ·, „·ÏÌÔ‡˜, ·ÈÙ‹ÛÂȘ, ÂÎʈӋÛÂÈ˜Ø Ô ‰Â ‰Â‡ÙÂÚÔ˜ Ó· ‰ÂÈÎÓ‡Ë fiÙÈ ‰ÂÓ ·Ó¤¯ÂÙ·È ÙËÓ Ì·Ó›·Ó ·˘Ù‹Ó Î·È Ó· ÙËÓ ÛÎÒÙË Î·È Ó· ÙËÓ ¯Ï¢¿˙Ë. O NÙ·Ú·‰‹ÌÔ˜, ÂȘ ÙÔ ÁˆÓÈ·›ÔÓ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÛÙ·Û›‰È ¤ÏÂÁÂÓ ˆ˜ Ó· ‹ÙÔ ˘Ô‚Ôχ˜: — «O £Âfi˜, Ô £Âfi˜ ÌÔ˘, ÚÔ˜ Û ÔÚıÚ›˙ˆØ ‰›„ËÛ¤ ÛÂ Ë „˘¯‹ ÌÔ˘». K·È Ô ÚÔÂÛÙÒ˜ ÙÔ˘ ¯ÔÚÔ‡, ÂȘ ÙÔ ÁÈÔ˘‰¤ÎÈ ¿ÓˆıÂÓ ÙÔ˘ ‰ÂÛÔÙÈÎÔ‡, Â·ÓÂÏ¿Ì‚·ÓÂÓ: — «O £Âfi˜, Ô £Âfi˜ ÌÔ˘, ÚÔ˜ Û ÔÚıÚ›˙ˆ». K·È Ô KÔÓfiÌÔ˜ fiÛÙȘ ¢ڛÛÎÂÙÔ ‰‡Ô ‹ ÙÚ›· ÛÙ·Û›‰È· ·ÚÂÌÚfi˜, ÛÙÚÂÊfiÌÂÓÔ˜ ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ÂÚ› ·˘ÙfiÓ: — T’ ¿ÎÔ‡ÙÂ, ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ›;... Ù’ ·ÎÔ‡Û·ÙÂ; Î·È ‰ÂÓ Í¤Ú·Ì ӷ ÙÔÓ ·›ÚÓ·Ì ·Ô‚Ú·‰‡˜ ÛÙ· Û›ÙÈ· Ì·˜, Ó· Ì·˜ Ù· Ë fiÏ·!... ı· ÁÏ˘ÙÒÓ·Ì ·’ ÙÔÓ ÎfiÔ Ó· ’Úıԇ̠ÛÙËÓ ÂÎÎÏËÛÈ¿. K·È ÔÈ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ› ÌÂÙ¿ ‰˘ÛÎÔÏ›·˜ ¤ÓÈÁÔÓ ÙÔ˘˜ Á¤ÏˆÙ·˜. E›Ù· ¿ÏÈÓ, fiÙ·Ó Ô „¿ÏÙ˘ ‹Ú¯ÈÛÂ: — «¢Â‡Ù ›‰ˆÌÂÓ ÈÛÙÔ›, Ô‡ ÂÁÂÓÓ‹ıË Ô XÚÈÛÙfi˜...» O NÙ·Ú·‰‹ÌÔ˜ Û˘Ó¤„·ÏÏ ̷˙› ÙÔ˘, Î·È Ô ÁÂÚÔ–KÔÓfiÌÔ˜: — TÔÓ ·ÎÔ‡ÙÂ, ‚Ú ·È‰È¿... ·ÓfiËÙÔÈ Ô˘ ·Ó Î·È ÎÔÈ¿˙Ô˘Ó ÁÈ· Ó· Ì¿ıÔ˘Ó „·ÏÙÈο... ‰ÂÓ ÙÔÓ ·›ÚÓÔ˘Ó ‰¿ÛηÏÔ, Ó· ÙÔ˘˜ Ì¿ıË Ù˙¿Ì·! K·È ÔÈ ·ÚÂÛÙÒÙ˜ ·ÎÔ˘Û›ˆ˜ ÂÌÂȉ›ˆÓ. AÎÔÏÔ‡ıˆ˜, Ì›·Ó ÛÙÈÁÌ‹Ó ÚÈÓ Ô ··–M·ÓˆÏ‹˜ Ó· ÂÎʈӋÛË: «™˘ Á·Ú ÂÈ Ô B·ÛÈχ˜ Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘...», Ô NÙ·Ú·‰‹ÌÔ˜ ·‹ÁÁÂÏÏÂ: «™˘ Á·Ú ÂÈ Ô B·ÛÈχ˜...» KÈ Ô ÁÂÚÔ–KÔÓfiÌÔ˜: — T’ ·ÎÔ‡Û·ÙÂ, ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ›; ¢˘Ô ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜ οÓÔ˘Ì ÙÒÚ·... ¶¿ÓÂ Î·È ÛÎÔÙ›˙ÔÓÙ·È Î·È ÏËÚÒÓÔ˘Ó ÁÈ· Ó· Á¤ÓÔ˘Ó ·¿‰Â˜... ‰ÂÓ ‚¿˙Ô˘Ó ÙÔÓ NÙ·Ú·‰‹ÌÔ, Ô˘ Â›Ó·È Ô ›‰ÈÔ˜ Î·È ·¿˜ Î·È ‰È¿ÎÔ˜ Î·È „¿ÏÙ˘.    MÂÙ¿ ¤ÓÙ ÏÂÙ¿ οÔÈÔ˜ ÌÈÎÚfi˜ Û˘ÁÎÏÔÓÈÛÌfi˜ ÂÊ¿ÓË ÂÓÙfi˜ ÙÔ˘ ¯ÔÚÔ‡, ÌÂٷ͇ ÙÔ˘ ·ÎÏÔ˘ ÔÏ›ÁˆÓ Ì·ÁÎÒÓ Î·È Ì·ıËÙÒÓ ÙÔ˘ EÏÏËÓÈÎÔ‡ Û¯ÔÏ›Ԣ, Ô›ÙÈÓ˜ ÂÚÈ‚fiÌ‚Ô˘Ó Ù·

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

7


Õ Eσωτερικ του ναο της Γενν$σεως του Xριστο στο Kστρο. O «Xριστς στο Kστρο», γνωστς απ το ομτιτλο δι$γημα του Παπαδιαμντη, βρσκεται στον εγκαταλελειμμνο μεσαιωνικ οικισμ της Σκιθου. Eσωτερικ –ακμη και ο πολυλεος– διασ ζεται πως ακριβ ς τον περιγρφει, και μλιστα διεξοδικ, ο Παπαδιαμντης (φωτ.: K. Λιντης).

‹ ÙÚ›· ·È‰›· ¤Î˘„·Ó ÌÂÙ¿ ıÔÚ‡‚Ô˘ οو ·Ó·˙ËÙÔ‡ÓÙ· Ó· ‡ÚÔ˘Ó Ù’ ·ÚÁ˘Ú¿ ÓÔÌ›ÛÌ·Ù·. O ϤÔÓ ÎÂÚ‰ÈṲ̂ÓÔ˜ ·’ fiÏÔ˘˜ ‚Á‹ÎÂÓ Ô NÈÎÔÏfi˜ ÙÔ˘ ¢È·Ó¤ÏÔ˘, fiÛÙȘ ¯ˆÚ›˜ Ó· Ï¿‚Ë ÙÔÓ ÎfiÔÓ Ó· ·„Ë Î¿Ùˆ, ›‰ÂÓ ÂÓ Û‚¿ÓÙ˙ÈÎÔÓ Î·È ‰‡Ô ¿ÏÏ· ÌÈÎÚfiÙÂÚ· ΤÚÌ·Ù·, Î’ ÂÚfiÊı·Û ӷ Ù· Ï·ÎÒÛË Ì ÙÔ ¤ÏÌ· ÙˆÓ Ô‰ÒÓ ÙÔ˘. EÂÈÙ·, ·Ó·‚Ϥ„·˜ Î·È È‰ÒÓ ÙÔ˘˜ Á¤ÚÔ˘˜ Ó· ÛÙ·˘ÚÔÎÔÔ‡ÓÙ·È –ÂÂȉ‹ ÙËÓ ÛÙÈÁÌ‹Ó ÂΛÓËÓ Â„¿ÏÏÂÙÔ ÙÔ ·ÎÚÔÙÂχÙÈÔÓ «ÙËÓ ¯¿ÚÈÓ ‰Â, ¶·Úı¤ÓÂ, Ó¤ÌÔȘ ¿¯Ú·ÓÙÂ, ÚÔÛÎ˘Ó‹Û·È ÙÔ ÎϤԘ», ÙÔ˘˜ ÂÌÈÌ‹ıË ÎÈ ·˘Ùfi˜, Ì ÔÏÏ‹Ó Â˘Ï¿‚ÂÈ·Ó.    T¤ÏÔ˜, ÂÌ‚‹Î·Ó ÂȘ ÙËÓ Î·ı’ ·˘Ùfi ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·Ó, ‹ÙȘ ‰ÈÂÍ‹¯ıË Ôχ Û‡ÓÙÔÌ·. ¶ÂÚ› ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ·ÎÚÈ‚Ò˜, ÚÈÓ Ô ·¿˜ ›Ë ÙÔ «MÂÙ¿ Êfi‚Ô˘ £ÂÔ‡», οو ·fi ÙÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›ÔÓ ÛÙ·Û›‰ÈÔÓ, ËÎÔ‡ÛıË Î·È ¿ÏÈÓ Ë ÊˆÓ‹ ÙÔ˘ ÁÂÚÔ–NÙ·Ú·‰‹ÌÔ˘: — K‡ÚÈÂ, K‡ÚÈÂ, ¿ÓÔÈÍÔÓ ËÌ›Ó... «MÂÙ¿ Êfi‚Ô˘ £ÂÔ‡, ›ÛÙˆ˜!...» E˘ÏÔÁË̤ÓÔ˜ Ô ÂÚ¯fiÌÂÓÔ˜... O ÁÂÚÔ–KÔÓfiÌÔ˜, ÛÙÚ·Ê›˜ Ì ÙËÓ Ì›·Ó Ï¿ÙËÓ ÚÔ˜ ·˘ÙfiÓ, ¤Î·Ì ÌÈÛfiÓ ÛÙ·˘ÚfiÓ. — K‡ÚÈ ÂϤËÛÔÓ!... ÚÔÛÎ˘Ó¿ÙÂ, ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ›!... ηٷ‰Ò, ηٿ ÙÔÓ NÙ·Ú·‰‹ÌÔ, Á˘Ú›ÛÙÂ! K’ Â‹Á Ӓ ·Û·Ûı‹ Î·È Ó· Ï¿‚Ë ÙÔ ·ÓÙ›‰ˆÚÔÓ.   

‰‡Ô ·Ó·ÏfiÁÈ·. EÚfiÎÂÈÙÔ Ó· ηÓÔÓ·Ú¯‹ÛÔ˘Ó Ù·˜ «ÚÔ·ÈÚ¤ÛÂȘ». TÔÓ ÂÈÚÌfiÓ Ù˘ ıã ˆ‰‹˜, fiÛÙȘ ÙÂÏÂÈÒÓÂÈ ÂȘ Ù·˜ ϤÍÂȘ «fiÛË ¤Ê˘ÎÂÓ Ë ÚÔ·›ÚÂÛȘ, ‰›‰Ô˘», ¿‰ËÏÔÓ ·Ó Ô Î˘Ú AÓ·ÁÓÒÛÙ˘ Ù˘ E˘ÁÂÓ›ÙÛ·˜ ‹ Ô Ì·ÚÌ’ AÓ·ÁÓÒÛÙ˘ Ô ¶·Úı¤Ó˘ ‹ ¿ÏÏÔ˜ ÙȘ ÚÔÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ˜ ·˘ÙÔ‡, ÙÔÓ ËÚÌ‹Ó¢ÛÂÓ fiÙÈ ÂÛ‹Ì·ÈÓ ӷ ‰›‰ˆÓÙ·È, ¯¿ÚÈÓ Ù˘ Ë̤ڷ˜, ÚÔ·ÈÚÂÙÈο ÊÈÏÔ‰ˆÚ‹Ì·Ù· ÂȘ ÙÔÓ Î·ÓÔÓ¿Ú¯ÔÓ, Î·È Â›¯ÂÓ ÂÈÛ·¯ı‹ ¤ıÈÌÔÓ, fiÙ·Ó ÙÔ ·È‰›ÔÓ ÙÔ Î·ÓÔÓ·Ú¯Ô‡Ó ÂÙÂÏ›ˆÓ ÙÔÓ ÛÙ›¯ÔÓ ÂΛÓÔÓ, Ó· ÂÚȤگÂÙ·È Ù›ÓÔÓ ·ÓÔÈÎÙfiÓ ÙÔ MËÓ·›ÔÓ, ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ÚÔÂÛÙÔ‡˜ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ ηÙfi¯Ô˘˜ ÙˆÓ ÛÙ·Ûȉ›ˆÓ, Ô›ÙÈÓ˜ ÂÊÈÏÔÙÈÌÔ‡ÓÙÔ Ó· Ú›ÙˆÛÈÓ ÂÓÙfi˜ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·ÚÁ˘Ú¿ ΤÚÌ·Ù·, ÙÔ˘ÚÎÈο, Û·Ó›ˆ˜ Î·Ó¤Ó Û‚¿ÓÙ˙ÈÎÔÓ, ‰È¿ Ó’ «·ÛËÌÒÛÔ˘Ó» ÙÔÓ Î·ÓÔÓ¿Ú¯ÔÓ. A˘Ù‹Ó ÙËÓ Ó‡ÎÙ· Ëı¤ÏËÛÂÓ ÂÈÌfiÓˆ˜ Ó· «Ë Ù·˜ ÚÔ·ÈÚ¤ÛÂȘ» Ô Á˘Èfi˜ ÙÔ˘ ··–M·ÓˆÏ‹, Ô AϤÎÔ˜, Î·È ‹Ú·ÛÂÓ ·˘ı·ÈÚ¤Ùˆ˜ ÙÔ MËÓ·›ÔÓ ·fi Ù·˜ ¯Â›Ú·˜ ÙÔ˘ ¿ÏÏÔ˘ AϤÎÔ˘, fiÛÙȘ ‹ÙÔ ·Ó„Èfi˜ ÙÔ˘ ÚÔÂÛÙÔ‡ Î·È Á˘Èfi˜ ÙÔ˘ „¿ÏÙÔ˘. E›Ù·, fiÙ·Ó Ô AϤÎÔ˜ ÂηÓÔÓ¿Ú¯ËÛÂÓ ¤ˆ˜ ÙÔ «‰ÂÈÓfiÓ ·È‰ÔÎÙfiÓÔÓ ÂÁη٤ÏÈÔÓ ·È˙fiÌÂÓÔÓ», ÚÈÓ ·Ú¯›ÛË ÙÔ «™Ù¤ÚÁÂÈÓ ÌÂÓ ËÌ¿˜» ÌÂÙÂÌÂÏ‹ıË ÎÈ ¤ÎÚ·Í ÙÔÓ Û˘ÓÔÓfiÌ·ÙfiÓ ÙÔ˘. — TÈ ı¤ÏÂȘ; — ¢ÂÓ Ï¤ˆ ÂÁÒ Ù·˜ «ÚÔ·ÈÚ¤ÛÂȘ», ÓÙÚ¤Ô˘Ì·ÈØ ˜ ÙȘ ÂÛ‡. O ¿ÏÏÔ˜ AϤÎÔ˜ ‹Ú·ÛÂÓ ·Ï‹ÛÙˆ˜ ÙÔ MËÓ·›ÔÓ, Î’ ÂηÓÔÓ¿Ú¯ËÛ ٷ˜ «ÚÔ·ÈÚ¤ÛÂȘ». E˘ı‡˜ ÙfiÙ ¤ÙÚÂÍ Á‡Úˆ Á‡Úˆ ÙÂ›ÓˆÓ ÙÔ ‚È‚Ï›ÔÓ ‰È¿ Ó· ÙÔÓ ·ÛËÌÒÛÔ˘Ó. EΛ οو ·fi ÙÔ ¢ÂÛÔÙÈÎfiÓ, ÂÓ ·Á˘Èfi·È‰ÔÓ ÂͿ̈Û ÙËÓ ¯Â›Ú· ‰È¿ Ó· ÙÔ˘ ·Ú¿ÛË ¤Ó· ÂÓËÓÙ·Ú¿ÎÈ. O AϤÎÔ˜ ¤Î·Ì ӷ ÎÏ›ÛË ÙÔ MËÓ·›ÔÓ. AÏÏÔ˜ Ì¿Áη˜, Ô AÏÏÔÈ‚·‚·›Ô˜ ηÏÔ‡ÌÂÓÔ˜, η٤ÊÂÚÂÓ ¤Ó· ÎÙ‡ÔÓ ÂȘ ÙÔ ‚È‚Ï›ÔÓ Î·È ÙÔ ·Ó¤ÙÚ„Â. T· ·ÚÁ˘Ú¿ ΤÚÌ·Ù· ¯‡ıËÛ·Ó ÌÂÙ¿ ÎÚfiÙÔ˘ οو ÂȘ Ù·˜ Ͽη˜. ¢‡Ô

8

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

E͈, ÂȘ Ù· ÛÙÂÓ¿ ÛÔοÎÈ· ÙÔ˘ ‚ÔÚ›Ԣ ˘„ËÏÔ‡ ¯ˆÚ›Ô˘, ÔÏ›ÁÔÓ Â›¯Â È¿ÛÂÈ ÙÔ ¯ÈfiÓÈ, ÂÌ·›ÓÂÙÔ Ô ‚ÔÚÚ¿˜. O NÙ·Ú·‰‹ÌÔ˜ ›¯ÂÓ ·Ó¿„ÂÈ ÙÔ Ê·Ó·Ú¿ÎÈ ÙÔ˘, Ô Î·ÂÙ¿Ó KÔÓfiÌÔ˜ ÙÔÓ ËÎÔÏÔ‡ıÂÈ Ì·ÎÚfiıÂÓ. — K·ÚÙ¤ÚÂÈ Î’ Â̤ӷ, ¢‹ÌÔ, Ó· Ì’ ʤ͢ ÏÈÁ¿ÎÈ. OÈÛıÂÓ ÙÔ˘ ÁÂÚÔ–KÔÓfiÌÔ˘ ‹Ú¯ÂÙÔ Ë XÚ‹ÛÙ·ÈÓ· Ë NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ Ì ÙÔÓ ÂÁÁÔÓfiÓ Ù˘. — K·Ï‹ ¯ÚÔÓÈ¿ Á›ÙÔÓ·, ‚Ô‹ıÂÈ¿ Ì·˜ Ô XÚÈÛÙfi˜! — K·Ï‹ „˘¯‹, ÁÂÈÙfiÓÈÛÛ·! EÚÔ¯ÒÚËÛ·Ó ÔÌÔ‡ ÔÏ›Á· ‚‹Ì·Ù·. EÊı·Û·Ó ÂȘ ÙËÓ ·˘Ï‹Ó Ù˘ ÔÈΛ·˜ ÙÔ˘ ÁÂÚÔ–KÔÓfiÌÔ˘. — EÚ¯ÂÛ·È Ó· οÌÔ˘Ì ÌÈ· ‰Ô˘ÏÂÈ¿, ¢‹ÌÔ; ϤÁÂÈ Ô‡ÙÔ˜. EÛ¤Ó· Ë ÁÚÈ¿ Û’ ‚·ÚȤٷÈ, ‰ÂÓ ı· Ûfi¯Ë ˙ÂÛÙ·ÛÈ¿. E̤ӷ Ë KÔÓfiÌÈÛÛ· ı· Ìfi¯Ë οÙÈ ÙÈ. AÓ‚·›ÓÂȘ; EÁÒ ‰ÂÓ ¤¯ˆ ‡ÓÔ. — K·Ï¿, ı· Û·˜ ÛÙ›ψ Î’ ÂÁÒ ÙËÁ·Ó›Ù˜ ·ÏÂÈ„¤˜, ›ÂÓ Ë NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ. — MÂÙ¿ ¯·Ú¿˜ ı· ÙȘ ‰Â¯ÙÔ‡ÌÂ, ÁÂÈÙfiÓÈÛÛ·. AÓ¤‚ËÎ·Ó ÔÈ ‰‡Ô ÂȘ ÙÔ ·Ú¯ÔÓÙÈÎfiÓ ÙÔ˘ ÁÂÚÔ–KÔÓfiÌÔ˘. EÛÙÚÒıËÛ·Ó ÂȘ Ù· ÏÔ‡ÛÈ· ÌÂÓÙ¤ÚÈ·, ÛÈÌ¿ ÂȘ ÙÔ ·ÊÏ¿˙ÔÓ ˘Ú Ù˘ ÂÛÙ›·˜Ø Ù· ÊÔ˘ÛοÎÈ· (‹ ÙÔ˘˜ ÏÔÎÌ¿‰Â˜) Ù· ›¯Â ¤ÙÔÈÌ· Ë ÁÂÚfiÓÙÈÛÛ·. TÔ Ê·Á› ÙÔ Â›¯Â ηÙ‚·Ṳ̂ÓÔ, Î·È ‰ÂÓ Â›¯Â Ú›„ÂÈ ÙÔ Ú‡˙È ‰È¿ ÙËÓ ÛÔ‡·Ó, ÚÈÓ ¤ÏıË Ô Á¤ÚÔ˜ Ó· Ù˘ Ë. MÂÙ¿ ‰¤Î· ÏÂÙ¿ ¤Êı·ÛÂÓ Ë NÙÂÏËÛ˘Ê¤Úˆ, ʤÚÔ˘Û· Î·È ÙËÁ·Ó›Ù˜. º·›ÓÂÙ·È ı· ÙȘ ›¯ÂÓ ¤ÙÔÈ̘ Ë ¯‹Ú·, Ë Ó‡ÊË Ù˘. MÂÙ’ ÔÏ›ÁÔÓ ‹ÏıÂ Î·È Ô ··–M·ÓˆÏ‹˜, fiÛÙȘ ÙÒÚ· ÌfiÏȘ ÂÙÂÏ›ˆÛÂÓ ·fi ÙËÓ ÂÎÎÏËÛ›·Ó, ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡ÌÂÓÔ˜ ·fi ÙÔÓ ˘ÈfiÓ ÙÔ˘ AϤÎÔÓ, ÙÔÓ ÔÔ›ÔÓ Û˘ÓÒ‰Â˘Â Î·È Ô ¿ÏÏÔ˜ AϤÎÔ˜. EÚÚ›ÊıËÛ·Ó ÂȘ Ù· ÊÔ˘ÛοÎÈ·. O AϤÎÔ˜ ÙÔ˘ ·¿ ‰¿ÁηÓÂÓ ÂÓ, Âη›ÂÙÔ Î·È ÙÔ Âʇ۷. O ¿ÏÏÔ˜ Ô Û˘ÓÔÓfiÌ·Ùfi˜ ÙÔ˘, ¤ÙÚˆÁÂÓ ·Ó¿ ‰‡Ô–‰‡Ô, ¯ˆÚ›˜ Ó· η›ÂÙ·È. H ÊÈ¿ÏË Ì ÙËÓ Ì·ÛÙ›¯·Ó ¤Î·Ì ‰‡Ô–ÙÚÂȘ Á‡ÚÔ˘˜. T¤ÏÔ˜ Ô ÁÂÚÔ–KÔÓfiÌÔ˜ ϤÁÂÈ ÂȘ ÙÔÓ NÙ·Ú·‰‹ÌÔÓ: — £· Ì·˜ ˘ ÙÒÚ· Î·È Î·Ó¤Ó· ÙÚÔ·Ú¿ÎÈ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ï‹ ¯ÚÔÓÈ¿; MËÓ Âͤ¯·Û·Ó ηӤӷ ÔÈ „¿ÏÙˉ˜ Î·È ‰ÂÓ ÙÔ Â›·Ó; — AÏËıÈÓ¿, ›ÂÓ Ô NÙ·Ú·‰‹ÌÔ˜, ··Ú¿ÙËÛ·Ó ¤Ó· ÌÂÁ·Ï˘Ó¿ÚÈÔ, ‰ÂÓ Í¤Úˆ Ò˜ ÙÔ˘˜ ‹ÚıÂ. «MÂÁ¿Ï˘ÓÔÓ, „˘¯‹ ÌÔ˘, ÙËÓ ·ÁÓ‹Ó ¶·Úı¤ÓÔÓ, ÙËÓ ÁÂÓÓË۷̤ÓËÓ XÚÈÛÙfiÓ ÙÔÓ B·ÛÈϤ·». M˘ÛÙ‹ÚÈÔÓ Í¤ÓÔÓ... Σημείωση των «Eπτά Hμερών»: Tο διήγημα πρωτοδημοσιεύθηκε στο χριστουγεννιάτικο φύλλο της εφημερίδας «Mεταρρύθμισις» (25 Δεκ. 1904). H αναδημοσίευση εδώ γίνεται απ την κριτική έκδοση «Aπάντων» Παπαδιαμάντη που επιμελήθηκε ο N. Δ. Tριανταφυλλπουλος (εκδ. «Δμος»).


M. MΑΛΑΚΆΣΗΣ: MΙΑ ΑΘΗΝΑΪΚΉ ΜΑΡΤΥΡΊΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΠΑΔΙΑΜΆΝΤΗ

Eνα γεμα την παραμον

των Xριστουγννων E

¡∞ ª√À¡ΔŸ ÚˆÈÓfi ¯ÈÓÔˆÚÈ¿ÙÈ΢ Ë̤ڷ˜, ·Ú·ÌÔÓ¤˜ ÙˆÓ XÚÈÛÙÔ˘Á¤ÓÓˆÓ, Â‰Ò Î·È ÂÈÎÔÛÈ¤ÓÙ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ¯ÚfiÓÈ·, Ô E˘Ú˘Ûı¤Ó˘ T۷ӿη˜, ÏfiÁÈÔ˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜ Î·È ¿ÓıÚˆÔ˜ ÎÔÏ·Û›ÌˆÓ ·ıÒÓ, ¤ÂÚÓ ÙÔÓ Î·Ê¤ ÙÔ˘ ÛÙÔ ˘fiÛÙÂÁÔ ÙÔ˘ ÌÈÎÚÔ‡ ηÊÂÓ›Ԣ Ù˘ ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹˜ ÛÙÔ˘ Î˘Ú °È¿ÓÓË. TÔÓ ¤ÈÓÂ Î·È Â‰È¿‚·˙ ÙËÓ ÂÊËÌÂÚ›‰· ÙÔ˘, ÂÈÛÎÔÒÓÙ·˜ Î·È ·fi ·Ù·‚ÈÛÌfiÓ ˙Ô˘Ï·ÈÔ‡ Ù· ÂÚ›Á˘Ú·, ÔÛÌÈ˙fiÌÂÓÔ˜ Î·È ÙËÓ ·ÙÌfiÛÊ·ÈÚ·. O E˘Ú˘Ûı¤Ó˘ T۷ӿη˜! TÚÔÌÂÚfi ÚfiÛˆÔ, ¿ÓıÚˆÔ˜ ÔÏ˘Ê·Á¿˜, η˘Á·Ù˙‹˜, ¯ˆÚÈÎfi˜, ıÚ·Û‡‰ÂÈÏÔ˜, Ù‡Ú·ÓÓÔ˜ Î·È ‰Ô‡ÏÔ˜. K·ÎÔÏfiÁÔ˜, ηÎfiÛÔ˘ÚÙÔ˜, ‚Ú·‰‡˜, ·ÏÏ¿ ·Ú·ÙËÚËÙÈÎfi˜ Î·È Û˘ÁÁڷʤ·˜ Ì οÔÈÔ Ù·Ï¤ÓÙÔ. E›Ó Âı·Ì¤ÓÔ˜ Â‰Ò Î·È Â›ÎÔÛÈ ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ ÏÈÁfiÙÂÚÔ. YÛÙÂÚ· ·fi ÙfiÛÔÓ Î·ÈÚfi Î·È Ô £Âfi˜ ·ÎfiÌ· ı· ÙÔÓ Û˘Á¯ÒÚËÛÂ. AÏÏ¿ ‰ÂÓ ÚfiÎÂÈÙ·È ÂÚ› ·˘ÙÔ‡. O E˘Ú˘Ûı¤Ó˘ T۷ӿη˜, ÏÔÈfiÓ, ÂΛÓÔ ÙÔ Úˆ›, ¤Î·Ì ÙËÓ Ù‡¯Ë ÙÔ˘. Oˆ˜ ·Ú·Ê‡Ï·ÁÂ, ·Ó·ÛËΈ̤ÓÔ˜ Û ÌÈ· ÛÙÈÁÌ‹, Û˘Ó¤Ï·‚ Ì ÙÔ Ì¿ÙÈ ÙÔ ÍÂÎÔÌ̤ÓÔ Á·ÏfiÔ˘ÏÔ Ô˘ η٤‚·ÈÓ ·fi ÙÔ §˘Î·‚ËÙfi Û·ÛÙÈṲ̂ÓÔ Î·È ·Ú··ÙÒÓÙ·˜. EηıfiÌÔ˘Ó ·ÎÚÈ‚Ò˜ ·ÓÙ›ÎÚ˘ ÙÔ˘ Î·È ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û· ÙË ÛÎËÓ‹. O T۷ӿη˜ ÙÔ ‹ÍÂÚÂ Î·È Ì ˘fi‚ÏÂÂ. HÌ·ÛÙ ʛÏÔÈ, ·ÏÏ¿ Î·È Â¯ÙÚÔ› Ì·˙‡. M’ ·Á·Ô‡ÛÂ Î·È ‰Â Ì ˘fiÊÂÚÂ. TÔÓ ÂηÊÙËÚ›·˙· ÂΛ Ô˘ ÔÓÔ‡ÛÂ Î·È ÂÊÚ›·˙Â. K·È ÙÔ ÈÔ Ô˘ ÙÔÓ Ï˘ÛÛÔ‡Û ‹Ù·ÓÂ Ô ·ÊÂÏ‹˜ Î·È ·ÈÁÓȉȿÚÈÎÔ˜ ÙÚfiÔ˜ ÌÔ˘. TÔ Á·Ï› ˆ˜ ÙfiÛÔ Î·Ù¤‚·ÈÓÂØ ¤ÊÙ·Ó ÙÒÚ· ÛÙÔ ‰È¿ÌÂÛÔ ÙˆÓ ‰‡Ô ηÊÂÓ›ˆÓ, ‹Û·Ó ÙfiÙ ‰‡Ô Ù· ηÊÂÓ›· Ù˘ ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹˜, Î’ ÂΛ Ô˘ ÎÔÓÙÔÛÙ¿ıËΠ·Ó·ÔÊ¿ÛÈÛÙÔ ·ÎfiÌ·, Ô E˘Ú˘Ûı¤Ó˘ T۷ӿη˜ ¢ڤıËΠÛÙÔ Ï¿È ÙÔ˘. E›¯Â ¿ÚÂÈ ·fi οو ¤Ó· ÍÂÚÔοϷÌÔ Î·È ‰È·ÁÚ¿ÊÔÓÙ·˜ ËÌÈ·ÎÏÈÔ, ·fi ÙË ÌÈ· ÌÂÚÈ¿ ÙÔ‡ ¤ÎÔ„Â Ì ÙÔ ÛÒÌ· ÙÔ˘ ÙÔ ‰ÚfiÌÔ, ÂÓÒ ·fi ÙËÓ ¿ÏÏË, Ù¿·, Ù¿·, Ì ÙË ‚¤ÚÁ·, ÙÒÊÂÚÓ ÚÔ˜ ÙÔ Î·ÊÂÓ›Ô. ™˘Á¯ÚfiÓˆ˜ Ì ϛÁË „‡¯· „ˆÌÈÔ‡ Ô˘ ¤ÙÚÈ‚Â Ì ÙÔ ¿ÏÏÔ ÙÔ˘ ¯¤ÚÈ, ηıËÛ‡¯·˙ ÙÔ Ô˘ÏÂÚÈÎfi, Ô˘ ·Ó·ı·ÚÚÂ̤ÓÔ ¤ÙÛÈ, ·Ú·Û‡ÚÔÓÙ·Ó ÚÔ˜ ÙËÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË Ô˘ ÙÔ˘ ¤‰ÈÓÂ Ô T۷ӿη˜. HÙ·Ó ‰Â ·˘Ù‹, ÌÈ· ·Ú¿Áη ÎÔÏË̤ÓË ÛÙÔ Î·ÊÂÓÂ›Ô Î·È Ô˘ ÂÊ˘Ï¿ÁÔÓÙ·Ó Ù· ηı›ÛÌ·Ù· ÙÔ˘ ηÏÔηÈÚÈÔ‡. EΛ fiÙ·Ó ÙÔ ¤ÊÙ·ÛÂ, ¿ÓÔÈÍ ÙËÓ fiÚÙ· Î·È ·ÊÔ‡ ¤Ûڈ͠ÙÔ Á·Ï› Ì ÙÔ ÍÂÚÔοϷÌÔ Ì¤Û·, ÙËÓ ¤Û˘Ú ¿ÏÈ ÚÔ˜ ·˘ÙfiÓ Î·È ÙËÓ ¤ÎÏÂÈÛÂ. EÊÒÓ·Í ÙfiÙ ÙÔÓ ÌÈÎÚfiÓ ÙÔ˘ ηÊÂÓ›Ԣ Î·È ÙÔ˘ ›Â, ΢ÙÙ¿˙ÔÓÙ·˜ Î·È ÚÔ˜ Â̤ӷ ‡ÔÙ·, ·ÏÏ¿ Î·È Î¿ˆ˜ ÂÍ¢ÙÂÏÈṲ̂ӷ:

H Oρθιος ο Γιννης Bλαχογιννης με τον Παπαδιαμντη στην πλατεα της Δεξαμενς. Φωτογραφα τραβηγμνη απ γνωστο, τον χειμνα του 1908, λγο πριν ο Παπαδιαμντης φ"γει στη Σκιθο. Πρωτοδημοσιε"θηκε στο περιοδικ του Γερ. Bκου «O καλλιτχνης» (Φεβρουριος 1912).

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

9


— AÎÔ˘, £·Ó¿ÛË, ̤ے ÛÙËÓ ·Ôı‹ÎË Â›Ó ¤Ó· Á·ÏfiÔ˘ÏÔ, ·Ó ÙÔ ˙ËÙ‹ÛË Î·Ó¤Ó·˜, ÙÔ ‰›ÓÂȘ. AÓ fi¯È, ÙÔ ÎÚ·Ù›˜ ÎÏÂÈṲ̂ÓÔØ ÙÔ ÌÂÛË̤ÚÈ ÂÁÒ ı· Á˘Ú›Ûˆ ·fi ‰ˆ. AÁfiÚ·Û¤ ÙÔ˘ Î·È Ï›ÁÔ Î·Ï·ÌfiÎÈ Î·È ‚¿Ï ÙÔ˘ Û’ ¤Ó· È¿ÙÔ Î·È ÓÂÚfi. °˘Ú›˙ÔÓÙ·˜ Û’ Â̤ӷ, ¿ÌÂ; ÌÔ˘ ϤÂÈ, ηÙ‚·›ÓÂȘ ‹ ı· ηı‹Û˘ ‰Ò; — K·Ù‚·›Óˆ, ÙÔ˘ ·¿ÓÙËÛ·, Î·È ÛËÎÒıËη. E‹Ú·Ì ÙËÓ Ô‰fiÓ ¶ÈÓ‰¿ÚÔ˘ ÛȈËÏÔ› ÁÈ· οÌÔÛ· ÏÂÙ¿ Î·È ˘Ô‚ÏÂfiÌÂÓÔÈ. AÍ·ÊÓ· ÌÔ˘ ϤÂÈ: •¤ÚÂȘ ÙÈ Á¤ÓÂÙ·È ·˘Ùfi ÙÔ Ô˘Ï› Ì ·Ù¿Ù˜ ÛÙÔ ÊÔ‡ÚÓÔ; ÏÔ˘ÎÔ‡ÌÈ. AÓ ‰ÂÓ ÙÔ Á˘Ú¤„Ô˘Ó Ò˜ ÙÔ ÌÂÛË̤ÚÈ, ı· ÙÔ Îfi„ˆ. £· ˆ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ÙÔ˘ K·Úη‚›ÙÛ· Ó· ÙÔ Ê¿Ì ÙÔ ‚Ú¿‰˘. H ·ÊÂÓÙÈ¿ ÛÔ˘ ‰ÂÓ Í¤Úˆ ÙÈ ı· οÌ˘. £¿Úı˘; — BÚ ·‰ÂÚʤ... — N· ¯·ı‹˜, ÁÂÏÔ›Â, Ì ‰È¤ÎÔ„Â, Î·È Â¯ˆÚ›Û·ÌÂ. TÔ ·fiÁÈÔÌ· ‹ÚıÂ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Î·È Ì ‚Ú‹ÎÂ. — TÈ ı· οÌÔ˘ÌÂ, ÌÔ˘ ›Â, ÙÔ ‚Ú¿‰˘ ı· ¿ÌÂ; — ¶Ô‡; — ™ÙÔ˘ Î˘Ú °È¿ÓÓË. O T۷ӿη˜, ϤÂÈ, ¤¯ÂÈ ¤Ó· Á·ÏfiÔ˘ÏÔ Ì ·Ù¿Ù˜. EÁÒ ‰ÂÓ ÙÚÒˆ ÎÚ¤·˜ Û‹ÌÂÚ·, ·ÏÏ¿ ·Ó ı¤ÏÂȘ... — M· ÙÈ ¤ÁÈÓÂ, ÙÔ˘ ›·, ‰ÂÓ ÙÔ ˙‹ÙËÛ ηӤӷ˜; — ¶ÔÈÔ. — TÔ Á·ÏfiÔ˘ÏÔ. TÈ ‰ÂÓ Í¤ÚÂȘ; — ¢ÂÓ Í¤Úˆ Ù›ÔÙÂ. — BÚ ·‰ÂÚʤ, ·˘Ùfi ÙÔ Á·ÏfiÔ˘ÏÔ Ô T۷ӿη˜ ÙÔ ·Ú·Ï¿ÓËÛ ÙÔ Úˆ› ÍÂÎÔÌ̤ÓÔ, fiˆ˜ ›Â, ·fi ÎÔ¿‰È, Î·È ÙfiÎÏÂÈÛ ÛÙÔ˘ Î˘Ú °È¿ÓÓË Î·È ÙÒÎÔ„Â. £¤ÏÂȘ ÙÒÚ· Ó· ¿ÌÂ, ‰Â ı¤ÏÂȘ; H ÁÓÒÌË ÌÔ˘ ›Ó ӷ Ê¿Ì ÛÙÔ˘ ¶·ÓÙ·˙‹ (¤Ó· Ì·Î¿ÏÈÎÔ ÛÙËÓ Ô‰fi AÓ·ÁÓˆÛÙÔÔ‡ÏÔ˘) Î·È Ó· Ù·Ê‹ÛÔ˘Ì ·˘Ù¿. — ¢›¯ˆ˜ ¿ÏÏÔ, ·¿ÓÙËÛÂ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘. K·È ÂÚfiÛıÂÛÂ: A˘Ùfi ÌÔ‡ÏÂÈ ӷÚÙÈıÒ Ù¤ÙÔÈ· ̤ڷ Û‹ÌÂÚ· Î·È Ì Ô˘Ï› ÎÏÂ̤ÓÔ. ™ÙÔ˘ ¶·ÓÙ·˙‹ ÏÔÈfiÓ. EÏˤ˜, Ù·Ú·Ì¿, ¯·Ï‚¿ Î·È ÁÈ· Û¤Ó· οÙÈ ·ÎfiÌ· ı· ‚ÚÂı‹. A˘Ùfi Î·È ¤ÁÈÓÂ. TÔ ‚Ú¿‰˘ ·Óٿ̈۷ Ì ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÛÙÔ˘ Z·¯·Ú¿ÙÔ˘ Î·È ·Ó‚‹Î·Ì ÛÈÁ¿–ÛÈÁ¿ ÙËÓ Ô‰fiÓ AÁ¯¤ÛÌÔ˘. MÈÏÔ‡Û·Ì ÁÈ· ÙÔ Á·ÏfiÔ˘ÏÔ, ÁÈ· ÙËÓ Ú¿ÍË ·˘Ù‹ ÙÔ˘ T۷ӿη, ÌÈÛ‹ ÎÏÔ‹ Î·È ÌÈÛ‹ ‡ÚËÌ·, ηٿ ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Ô˘ ‰ÂÓ ÙË Û˘Á¯ˆÚÔ‡ÛÂ, ÙÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ, ÏfiÁˆ ÙÔ˘ ÓËÛÙ›ÛÈÌÔ˘ Ù˘ Ë̤ڷ˜. — T¤ÙÔÈ· ̤ڷ ÎÚ¤·˜, Â·ÓÂÏ¿Ì‚·ÓÂ, Î·È ÎÏÂ̤ÓÔ... EÊ¿Á·Ì ·ÛÎËÙÈο ÔÈ ‰˘Ô Ì·˜, ¯ˆÚ›˜ ÔÏϤ˜ ÎÔ˘‚¤ÓÙ˜ Î·È ¯ˆÚ›˜ ıfiÚ˘‚Ô Î·È Ì›ӷ̒ ÂΛ Ò˜ ÊÙ·Ṳ̂ӷ ۯ‰fiÓ Ù· ÌÂÛ¿Ó˘¯Ù·. EÁÒ ÂοÓÈ˙·, Î’ ÂΛÓÔ˜ ÎÔ˘ÙÛfiÈÓÂ Î·È Î¿ÓÈ˙Â. HÙ·Ó fï˜ ÛÙÚ˘ÊÓfi˜ Î·È ÛÙ· Ó‡ڷ ÙÔ˘. — ¢ÂÓ Â›Ó ÎÚ·Û› ·˘Ùfi, ÌÔ˘ ¤ÏÂÁÂ, MÈÏÙÈ¿‰Ë, ›Ó ÂÙڤϷÈÔ. MfiÓÔÓ Ô K·¯ÚËÌ¿Ó˘ ÎÈ’ Ô Kfi·ÓÔ˜, ηٿ ‰Â‡ÙÂÚÔ ÏfiÁÔ, ÂÚfiÛıÂÙÂ, ÙÈ Ù· ı¤ÏÂȘ ·˘Ù¿... TÔ˘˜ ¶·ÓÙ·˙›‰Â˜...

H O M. Mαλακσης στα 1910. Eχει δημοσιε"σει λλη μα μαρτυρα, ημερολογιακ, για «Mια εκδρομ με τον Παπαδιαμντη» («Nα Eστα», Xριστο"γεννα 1941) στην Πεντλη, που το κρασ, κατ τον Παπαδιαμντη πλι, ταν απασιο και του χλασε το κφι. Kαι εν εχαν κανονσει 3–4 ημρες εκε ανπαυση, την δια μρα το" την σκασε φε"γοντας στην Aθνα.

  

Õ Tο σπτι που νοκιαζε κμαρη ο Παπαδιαμντης, στη Δεξαμεν. Σκτσο του Σπ. Bασιλεου δημοσιευμνο στο περιοδικ του K. Mπαστι «Eλληνικ Γρμματα» (15 Φεβ. 1929). O Bλαχογιννης, στενς του φλος, τον θησε στα 1906 να μετακομσει εδ. Σ’ αυτ το διστημα, η πλατεα της Δεξαμενς πρε μυθικς διαστσεις, αφο" πολλο λγιοι και καλλιτχνες πγαιναν, ιδως οι νετεροι, να τον γνωρσουν.

10

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

TÔ Úˆ› Ù˘ ¿ÏÏ˘ Ë̤ڷ˜, ¤Ó· ‚ÚÔ¯ÂÚfi Î·È ÎÚ‡Ô ÚˆÈÓfi, ÂÏ·ÊÚÔ› Î·È Û·Ó ÊÔ‚ÈṲ̂ÓÔÈ ¯Ù‡ÔÈ ÛÙËÓ fiÚÙ· ÌÔ˘ Ì ͇ÓËÛ·Ó. £· ‹Ù·Ó Ҙ 8ó–9 Ë ÒÚ·. — ¶ÔÈÔ˜; ÚÒÙËÛ· ÌÈÛÔÎÔÈÌÈṲ̂ÓÔ˜. — EÁÒ, Ô AϤͷÓÙÚÔ˜. — ¶ÔÈÔ˜; — O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘. — EÊÙ·Û·, ÙÔ˘ ·ÔÎÚ›ıËη, ÛËΈÓfiÌÂÓÔ˜ Ó· ÙÔ˘ ·Óԛ͈. — ¢ÂÓ Â›Ó ·Ó¿ÁÎË, ÂÌÔ˘ÚÌÔ‡ÚÈÛÂ, ‹Úı· Ó· ÛÔ˘ ˆ, ÁÈ· Ó· ÌËÓ ÙÔ Ì¿ı˘ ·fi ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜, ˆ˜ ÂÁÒ „˜ ÙÔ ‚Ú¿‰˘ Ô˘ ¯ˆÚ›Û·ÌÂ, ¤Ú·Û· ·fi ÙÔ˘ Î˘Ú °È¿ÓÓË. — TÈ;! — ¶¤Ú·Û’ ·’ Ù· ·È‰È¿ Î·È Î¿ıËÛ· Î·È Ï›ÁÔ Ì·˙› ÙÔ˘˜. HıÂÏ· Ó· ÍÂχӈ ÙÔ ÛÙfiÌ· ÌÔ˘ ·fi ΛÓÔ ÙÔ ·ÏÈfiÎÚ·ÛÔ ÙÔ˘ ¶·ÓÙ·˙‹. — K·È Ó· ¿Ú˘ Î·È ÌÂ˙¤, ‚¤‚·È·, ›·, ·ÓÔ›ÁÔÓÙ·˜ ÙËÓ fiÚÙ· ÌÔ˘. — ™Â ÓÙÚ¤ÔÌ·È, ÌÔ˘ › ¯·ÌÔÁÂÏÒÓÙ·˜, ÂÓÒ Ì’ ·ÙÙ·˙Â. — ¢˘Ô ·Ù·ÙԇϘ, ÂÚfiÛıÂÛÂ. — KÈ’ ·fi ÙÔ Á·ÏfiÔ˘ÏÔ, Ù›ÔÙÂ; ÚÒÙËÛ·. — MÔ‡¯·Ó Ê˘Ï¿ÍÂÈ ÙÔ ÌÂÚ‰ÈÎfi ÌÔ˘, ›Â, Î·È ÁÈ· Ó· ÌËÓ ÙÔ˘˜ ÚÔÛ‚¿Ïˆ, ¤Ê·Á· Î·È ÙÔ ÛËÎÒÙÈ. A’ ÙÔ ¿ÏÏÔ fï˜, ÛÔ˘ ÔÚΛ˙ÔÌ·È, Ô‡Ù ÌÔ˘ÎÈ¿. — K·È ÔÈÔÈ ‹Ù·ÓÂ; ÚÒÙËÛ· ÁÈ· Ó· ÙÔÓ ‚Á¿Ïˆ ·’ ÙË ÛÙÂÓÔ¯ÒÚÈ· Ô˘ ¤‚ÏÂ· Ó· ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÙÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ, ·Ú¿ ÁÈ· Ó· Ì¿ıˆ ÁÓˆÛÙ¿ Ú¿ÁÌ·Ù·. — O T۷ӿη˜, Ô K·Úη‚›ÙÛ·˜, Ô ¶·Û·ÁÈ¿ÓÓ˘ ÎÈ’ Ô Î˘Ú °È¿ÓÓ˘ Ù˘ ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹˜. — K·Ó¤Ó·˜ ¿ÏÏÔ˜; — KÈ’... ÂÁÒ, ›Â, ¯·ÌÔÁÂÏÒÓÙ·˜, Î·È ¤Ê˘ÁÂ... Σημείωση των «Eπτά Hμερών»: Πρώτη δημοσίευση στο περ. «Mπουκέτο» (25 Δεκ. 1930). Aναδημοσίευση εδώ απ τα «Παπαδιαμαντικά Tετράδια» (Πρωτοχρονιά 1992, τχ. 1).


A. KΑΡΚΑΒΊΤΣΑΣ: MΙΑ ΣΚΙΑΘΊΤΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΊΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΠΑΔΙΑΜΆΝΤΗ

O κυρ Aλξανδρος £

A HTAN 10 Ë ÒÚ·, fiÙ·Ó ¿ÙËÛ· ÙË ÛοϷ Ù˘ ™ÎÈ¿ıÔ˘. 10 Ë ÒÚ· ÛÙȘ 14 ÙÔ˘ M·ÁÈÔ‡ ÙÔ˘ 1909. M·˜ ηψÛÒÚÈÛ·Ó Ô ‰‹Ì·Ú¯Ô˜, Ô ÙÂÏÒÓ˘, Ô ÂÈÚËÓÔ‰›Î˘, Ô ·ÛÙ˘ÓfiÌÔ˜ Î·È Ô Î·ÊÂÙ˙‹˜ Ì ÙȘ ·ÓÙfiÊϘ ÙÔ˘ Î·È ÙËÓ ԉȿ ÙÔ˘, fiÏÔÈ ‰ËÏ·‰‹ ÔÈ Â›ÛËÌÔÈ Î·È ·ÓÂ›ÛËÌÔÈ ·ÓÙÈÚfiÛˆÔÈ ÙÔ˘ ÓËÛÈÔ‡. O¯È Â̤ӷ ‚¤‚·È·Ø ÙÔ ÓÔÌ¿Ú¯Ë Î·È ÙËÓ ¿ÏÏË Û˘ÓÙÚÔÊÈ¿ ÙÔ˘. EÁÒ ÌfiÏȘ ¿ÙËÛ· ÙÔ fi‰È ÌÔ˘ ÛÙË ÛÙÂÚÈ¿ ÎÈ ·fi ÙË ‚¿Úη, ÌÔÚÒ Ó· ÂÈÒ ÎÈ ·’ ÙÔ ‚·fiÚÈ ·ÎfiÌË, Á‡ÚÈ˙· ÙÔ Ì¿ÙÈ ÌÔ˘ „·¯Ô˘ÏÂ˘Ù¿ ÛÙÔ˘˜ ‰ÚfiÌÔ˘˜ ÁÈ· Ó’ ··ÓÙ‹Ûˆ ÙÔ Ê›ÏÔ ÌÔ˘. E›¯· ¯ÚfiÓÔ Î·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ Ó· ÙÔÓ ‰ˆ! K·ı›Û·Ì ÛÙÔ Î·ÊÂÓ‰¿ÎÈ ÁÈ· ηʤ, Ì· ÙÔ Ì¿ÙÈ ÌÔ˘ ‰Ô‡Ï¢Â. E‚ÏÂ· Ó·‡Ù˜, ηÂÙ¿ÓÈÔ˘˜, Ô͈̿¯Ô˘˜ ÏÔÁ›˜-ÏÔÁ›˜, ‰›¯Ù˘· Î·È ·ÓÈ¿ ÛÙÔÓ ‹ÏÈÔ, ÂÚÁ·ÛÙ‹ÚÈ· Î·È ÎÚ·ÛÔÔ˘ÏÂÈ¿ ÔÚı¿ÓÔȯٷ, Ì·ÏÎÔÓ¿ÎÈ· Î·È ·Ú¿ı˘Ú· ÛÙÔÏÈṲ̂ӷ Ì ÁÏ¿ÛÙÚ˜, ‰ÚfiÌÔ˘˜ ·ÓËÊÔÚÈÎÔ‡˜ Î·È ÌÔÓÔ¿ÙÈ· ¯˘Ù¿ ÛÙÔ ÁÈ·Ïfi, Ì· ÙÔ ˙ˆÁÚ¿ÊÔ ÙÔ˘˜ fi¯È. O ÓÔ̿گ˘ ÚˆÙÔ‡Û ÁÈ· ÙÔ Î¿ı ÙÈ Î·È fiÏÔÈ Ù’ ··ÓÙÔ‡Û·Ó ·Ì¤Ûˆ˜: fiÛÔ Ï¿‰È ‚Á¿˙ÂÈ ÙÔ ÓËÛ›, fiÛÔ ÎÚ·Û›, ÙÈ Ûԉ‡ÂÈ ÙÔ ÙÂψÓ›Ô, fiÛÔÈ „‹ÊÔÈØ Ì· ηÓ›˜ Ô‡Ù ڈÙÔ‡ÛÂ, Ô‡Ù ÌÈÏÔ‡Û ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. AÎÔ˘· ÂÁÒ Î·È ‰ÂÓ ·Ú·ÍÂÓ¢fiÌÔ˘Ó· ‰ÈfiÏÔ˘Ø ‹Ù·Ó ÙfiÛÔ Ê˘ÛÈÎfi ÙÔ Ú¿Ì·! EΛ fï˜ Ô˘ ·ÙÙ·˙· ˙ÂÚ‚fi‰ÂÍ·, ÛοψÛÂ Ë Ì·ÙÈ¿ ÌÔ˘ Û’ ¤Ó· Ì·Á·˙› ¤Ú·. MÔ˘ Ê¿ÓËΠˆ˜ ¿Ú·Í ¿Í·ÊÓ· ¤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ ·fi ÙÔ ÁÓÒÚÈÌÔ ·ÓˆÊfiÚÈ, ·fi ÙÔ Î·¤ÏÔ

ÙÔ ËÌ›„ËÏÔ, ·fi ÙËÓ ÙÚ·¯ÂÈ¿ ·˘ÛÙËÚ‹ Ê˘ÛÈÔÁӈ̛· ÙÔ˘ Ê›ÏÔ˘ ÌÔ˘. EΛÓÔ˜ ‹Ù·Ó ¯ˆÚ›˜ ¿ÏÏÔØ ÛÙ‹ÚÈ˙ ÙÔ ¤Ó· ÙÔ˘ Ï¢Úfi ÛÙÔÓ ·Ú·ÛÙ¿ÙË Ù˘ fiÚÙ·˜ Î·È Úfi‚·ÏÏÂ Ê˘Ï·¯Ù¿ ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ Ó· Ì·˜ ȉ‹ Î·È ¿ÏÈ ÙfiÌ·˙Â, Û·Ó ÂÚ·ÛÙ‹˜ Ô˘ ηٷÛÎÔ‡ÂÈ ÙËÓ Âڈ̤ÓË ÙÔ˘. AÚ¯ÈÛ· ÎÈ ÂÁÒ Ó’ ·ÏÔÈıˆÚ›˙ˆ ·fi Êfi‚Ô ÌË Ê‡ÁË. ¶·›Í·Ì ÙÔ ·È¯Ó›‰È ¤ÙÛÈ ˆ˜ ¤Ó· ٤ٷÚÙÔ. EÂÈÙ· Û· Ó· ‹Ú ÙËÓ ·fiÊ·ÛË, Ê¿ÓËΠı·ÚÚÂÙ¿ ÛÙËÓ fiÚÙ· ÔÏfiÛˆÌÔ˜Ø ¤ÂÈÙ· ‚Á‹Î ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ Î·È ‚¿‰ÈÛ ›Û· ¿Óˆ Ì·˜ Ì ÙÔ Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ ÙÔ˘ ÂÚ¿ÙËÌ·, Ì ÙÔ Ì·ÛÙÔ‡ÓÈ ÔÚıfi ÛÙËÓ ·ÚÈÛÙÂÚ‹ Ì·Û¯¿ÏË, ÙÔ ·ÚÈÛÙÂÚfi ¯¤ÚÈ ÎÏ›ÓÔÓÙ·˜ ÙÔ ·ÓˆÊfiÚÈ ÛÙÔ ÛÙ‹ıÔ˜, Ì ÙÔ ËÌ›„ËÏÔ Î·Ù‚·Ṳ̂ÓÔ ÛÙ· ÊÚ‡‰È·, ¯·ÌˆıÒÚ˘ Î·È ÔÚıfiÎÔÚÌÔ˜ Û·Ó Î˘·Ú›ÛÈ. K¿ı ¿ÏÏÔ˜ ı· ÓfiÌÈ˙ ˆ˜ ÂÚ¯fiÙ·Ó Ó· Ì·˜ ¯·ÈÚÂÙ‹ÛË. EÁÒ ¿ÏÏÔ ÂÚ›ÌÂÓ·. K·È ‰ÂÓ ¿ÚÁËÛ·. MfiÏȘ ¤ÊÙ·Û ›ÎÔÛÈ–ÙÚÈ¿ÓÙ· ‚‹Ì·Ù’ ·fi Ì·˜, ¤Î·Ì ‰ÂÍÈ¿ ηٿ ÙÔ ÁÈ·Ïfi, ¿ÓÙ· ¯·ÌËÏԂϤÔÓÙ·˜ Î·È ÔÚıfiÎÔÚÌÔ˜, Û·Ó ÙÔÓ Î·Ïfi ηÂÙ¿ÓÈÔ Ô˘ η‚·Ù˙¿ÚÂÈ ÙȘ ͤÚ˜. ™ËÎÒıËη, ‹Á·, ¯·ÈÚÂÙËı‹Î·ÌÂ. º·ÈÓfiÙ·Ó Ôχ Û˘ÁÎÈÓË̤ÓÔ˜. — N·Úı‹˜ ÛÙÔÓ ÙfiÔ ÌÔ˘ Î·È Ó· ÌË ÌÔÚÒ Ó· Û ÂÚÈÔÈËıÒ! Ó· ·˜ ·ÏÏÔ‡! Ó· ÌË Û ¿Úˆ Û›ÙÈ ÌÔ˘! › ÎÈ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ‰·ÎÚ‡˙Ë. — BÚ ·‰ÂÏʤ AϤÎÔ, ÓÙÚÔ‹! Â›Ó·È Ó· ÛΤÊÙÂÛ·È Ù¤ÙÔÈ· Ú¿Ì·Ù·! ‰ÂÓ Í¤ÚÔ˘Ì ¤Ó·˜ ÙÔÓ ¿ÏÏÔÓ; — TÈ Ó· ÛÔ˘ ο̈, ‰Â ÌÔÚÒ, ÙÈ Ó· ÛÔ˘ ο̈! Í·Ó¿ÏÂÁÂ.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

P H Σκιθος προς τα τ λη του 19ου αινα. Oπτικ ς μνμες αυτο του σκιαθτικου τοπου μετουσινει σε λγο ο Παπαδιαμντης και εντυπωσιασμ νος στο ταξδι του ο Kαρκαβτσας αποφανεται επιγραμματικ πως «μορφη εναι η Σκιθος του Θεο, μα η Σκιθος του Παπαδιαμντη μο φανεται ομορφτερη».

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

11


Õ O Aνδρ ας Kαρκαβτσας με στολ στρατιωτικο γιατρο, πιθανν το 1912. «O Kαρκαβτσας τον εδ την προπερασμ νην εβδομδα, 11-17 Mα$ου. Hλθε μαζ με την Στρατολογικν επιτροπν. Tου ρεσε το νησ μας, αν και εστενοχωρθην εγ, διτι δεν εχα τα μ σα να τον περιποιηθ πως φειλον», γρφει απ τη Σκιθο (3 Iουνου 1909) ο Παπαδιαμντης σε επιστολ του στον Γ. Bλαχογιννη.

— T›ÔÙ· Ó· ÌË ÌÔ˘ οÌ˘, ÙË Û˘ÓÙÚÔÊÈ¿ ÛÔ˘ ÌÔÓ¿¯·, ›· ÁÈ· Ó· ÙÔ˘ ڛ͈ ·ÏÏÔ‡ ÙÔ ÓÔ˘Ø ¿Ì ӷ ηı›ÛÔ˘ÌÂ. — A˚ οÙÛÂ, ‰ÂÓ ¤Ú¯Ô˘Ì·ÈØ Ò˜ Ó¿Úıˆ ÂÁÒ Û ٤ÙÔÈ· Û˘ÓÙÚÔÊÈ¿; ÙÈ Â›Ì·È ÂÁÒ; ‰ÂÓ ¤ÚÂÂ Î·È Ó¿Úıˆ Ó· Û ¯·ÈÚÂÙ‹Ûˆ Ì¿ÏÈÛÙ·. EÛÙÚÈ„Â ·fiÙÔÌ·, ‹Ú ÙÔÓ ›‰ÈÔ ‰ÚfiÌÔ Î·È ¯ÒıËΠ¿ÏÈ ÛÙÔ Ì·Á·˙›. — MˆÚ’ ÙÔÓ ÁÓˆÚ›˙ÂȘ; Ì ÚÒÙËÛÂ Ô ÓÔ̿گ˘ Ì ·ÔÚ›·. — ¶Ò˜Ø Â›Ó·È Ê›ÏÔ˜ ÌÔ˘. — MˆÚ’ Â›Ó·È ÌÂÁ¿ÏÔ˜ ¿ÓıÚˆÔ˜ Ϥˆ! › Ì ÌÂÛÔÏÔÁÁ›ÙÈÎË ÚÔÊÔÚ¿ Î·È ·Ê¤ÏÂÈ·. TÔ‡ÙÔ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È Ô˘ ÙÔ˘ ’ηÌÂ Ë ¶ÚÈÁ΋ÈÛÛ· M·Ú›· ÛÙÔÓ ¶·ÚÓ·ÛÛfi ÙË ÁÈÔÚÙ‹; ¶‹ÁÂ Ô ¢È¿‰Ô¯Ô˜, ‹Á·Ó ÔÈ ¶Ú›ÁÎË˜ Î·È ÙÔ ¿ÓıÔ˜ ÙÛ’ Aı‹Ó·˜. MˆÚ’ Â›Ó·È ÌÂÁ¿ÏÔ˜ ¿ÓıÚˆÔ˜! K’ ¤ÙÛÈ Ó¿Ó·È ÓÙ˘Ì¤ÓÔ˜! N· ÌË ‚·ÛÙ¿Ë ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘! AÚ¯ÈÛ ÙfiÙ ÁÂÓÈ΋ ÎÔ˘‚¤ÓÙ· ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. EÓ·˜ Ì ÙÔÓ ¿ÏÏÔÓ fiÏÔÈ ÔÈ Â›ÛËÌÔÈ ÙÔÓ Âı·‡Ì·˙·Ó, fiÏÔÈ ÙÔÓ ·Á·Ô‡Û·Ó, ÙÔÓ ÙÈÌÔ‡Û·Ó, ÙÔÓ ÂÚÈÔÈÔ‡ÓÙ·Ó Ì·... ‰Â ‚·ÛÙÔ‡Û ı¤ÛË, Ô Â˘ÏÔÁË̤ÓÔ˜! ¶ÔÙ¤ ‰ÂÓ ‹Á·ÈÓ Ì ÙÔ˘˜ ηÏÔ‡˜ ÙÔ˘ ÙfiÔ˘, Ì ÙÔ ‰‹Ì·Ú¯Ô, (Ô ‰‹Ì·Ú¯Ô˜, ·Ï‹ıÂÈ·, ÙÔ˘ ¤¯ÂÈ ˘Ôı‹ÎË ÙÔ ·ÙÚÈÎfi ÙÔ˘ ÁÈ· ¯›ÏȘ ‰Ú·¯Ì¤˜, Ì· Â›Ó·È ‰‹Ì·Ú¯Ô˜!) Ì ÙÔÓ ÂÈÚËÓÔ‰›ÎË, Ì ÙÔÓ ÙÂÏÒÓË, ÔÙ¤! OÏÔ Ì „·ÏÙ¿‰Â˜, Ì ηÓÙËÏ·Ó¿ÊÙ˜, Ì ӷ˘ÙÈÎÔ‡˜ Î·È ÛÙȘ Ù·‚¤ÚÓ˜. — A! ‰ÂÓ Î¿ÓÂÈ Î·Ï¿, ‰ÂÓ Î¿ÓÂÈ Î·Ï¿Ø Â›ÌÂÓÂ Ô ÓÔ̿گ˘. EÁÒ ı·Ó ÙÔ˘ ÙÔ ÂÈÒØ ¤Ó·˜ ÌÂÁ¿ÏÔ˜ ¿ÓıÚˆÔ˜!... EÌÂÈÓ· ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ Î¿Ô˘ Ô¯ÙÒ Ë̤Ú˜. O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Û‡ÓÙÚÔÊfi˜ ÌÔ˘. AÏ‹ıÂÈ· ‰Â Ì ‹Á·ÈÓ ÛÙÔÓ Î·ÏfiÓ ÎfiÛÌÔØ Ì ۇÛÙ·ÈӠ۠ΛÓÔ˘˜ Ô˘ ÙÔÓ ¤ÛÂÚÓÂ Ë „˘¯‹ ÙÔ˘. °˘Ú›˙·Ì ÛÙÔ˘˜ Ù·ÚÛ·Ó¿‰Â˜, ÛÙ· Â͈ÎÏ‹ÛÈ·, ÛÙË Ï›ÌÓË, ÛÙ· ÂÚÈ‚fiÏÈ·, ÛÙ’ ·fiÎÚ˘Ê· ÏÈÌ·Ó¿ÎÈ· Î·È ÛÙ· ÛÙÂÓÔÛfiηη Ù˘ ¯·ÚÈو̤Ó˘ ÌÈÎÚ‹˜ ·ÙÚ›‰·˜ ÙÔ˘ «‰›Ï· ÂȘ ÙËÓ ¿ÌÌÔÓ ÙÔ˘ XÂÈÌ·‰ÈÔ‡, ·Ú·¤Ú· ·fi ÙÔ ÌÈÎÚfi MÔ˘Ú¿ÁÈÔ Ù˘ ¶È¿ÙÛ·˜, οو ·fi ÙÔÓ ‚Ú·¯Ò‰Ë ÎÚËÌÓfiÓ ÙÔ˘ ¶·ÓˆÌ·¯·Ï¿». M’ ¤ÛÌÈÁ Ì ηڷ‚Ô·Úˉ˜, Ì ηϷʿÙ˜, Ì „·ÏÙ¿‰Â˜, Ì ÎÚ·ÛÔÔ‡ÏÔ˘˜, ÌÂ Û˘ÓÙ·ÍÈÔ‡¯Ô˘˜ ˘·ÏÏ‹ÏÔ˘˜ ‹ ·fiÌ·¯Ô˘˜ Ó·˘ÙÈÎÔ‡˜, Ì ÁÚȤ˜ Ì·˘ÚÔÌ·ÓÙËÏÔ‡Û˜, Ì ÔÚÊ·Ó¿ Ô˘ ¤‚ÔÛÎ·Ó ·fiÌÂÚ· ÙȘ ηÙۛΘ ÙÔ˘˜, Ì ÛÙ·¯ÔÌ·˙Ò¯ÙÚ˜ ÎÈ ÂÏÈÔÌ·˙Ò¯ÙÚ˜ «¯ÈÏÈÔ‚·Û·ÓÈṲ̂ÓË Ë ˙ˆ‹ Ì·˜, ·‰ÂÚÊԇϷ Ì’ ÌÏÈÔ!...». OÏÔÈ ÎÈ fiϘ ÌfiÏȘ ÏËÛÈ¿˙·Ì ÚÔÛËÎÒÓÔÓÙ·Ó Î·È ÙÔÓ ¯·ÈÚÂÙÔ‡Û·Ó Ì Û‚·ÛÌfi ÙÔÓ Î˘Ú AϤͷÓÙÚÔ. ¢ÂÓ ÈÛÙ‡ˆ ˆ˜ ÙÔÓ ‹ÍÂÚ·Ó ÛˆÛÙ¿ ÙÈ ¿ÍÈ˙Â, fiˆ˜ ÙÔÓ ‹ÍÂÚÂ Ô Î·Ïfi˜ ÎfiÛÌÔ˜Ø ¤‰ÂÈ¯Ó·Ó fï˜ ÙÔ Û‚·ÛÌfi ÙÔ˘˜ ÛÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔØ Û’ ÂΛÓÔÓ Ô˘ ¤Ú·Û ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ÛÙȘ ÂÎÎÏËÛȤ˜ Î·È ÛÙÔ˘˜ „·ÏÌÔ‡˜, Ô˘ ¤¯˘Ó Á‡Úˆ ÙÔ˘ ÌÈ·Ó ·ÍÈÔÚ¤ÂÈ· ÈÂÚ·ÙÈ΋ Î·È ÌÈ·Ó ·ÏfiÙËÙ· ·È‰È¿ÙÈÎË. — K·ÏÒ˜ ÙÔÓ Î˘Ú AϤͷÓÙÚfi Ì·˜. ¶Ò˜ ÂÚÓ¿˜ Î˘Ú AϤͷÓÙÚ¤ Ì·˜; O Î˘Ú AϤͷÓÙÚfi˜ Ì·˜ ›۷È, Ì·ı¤˜; EÙÛÈ ·Ó·ÊˆÓÔ‡Û·Ó fiÏÔÈ ÎÈ fiϘ ÛÙÔ ‰È¿‚· Ì·˜. KÈ ÂΛÓÔ˜ ÌÔ˘ ¤ÏÂÁÂ, ÌÔ˘ ¤ÏÂÁÂ. °È· οı ÙÈ ÚfiÛˆÔ ‹ Ú¿Ì·, ¿ÓıÚˆÔ, ¯Ù›ÚÈÔ, ‰¤ÓÙÚÔ, ÚÂÌ·ÙÈ¿, ‚Ô˘Ó¿ÎÈ Â›¯Â ÌÈ·Ó ÈÛÙÔÚ›· Ó· ‰ÈËÁËı‹Ø ÈÛÙÔÚ›· fi¯È Ì·ÎÚ˘Ó‹, fi¯È ·Ú¿‰ÔÛË, ·ÏÏ¿ Û‡Á¯ÚÔÓË. EΛ ÙÔ MÂÏ·¯ÚÒ, ÙÔ B·˚ÓÔÁÏÒ, ÙÔ M·¯Ò, ÙÔ ¶·ÛÒ, ÙÔ O˘Ú·ÓÈÒ, ÙÔ ¢ÈfiÌÈÎÔØ ÂΛ ÎÈ Ô M¿ÚÌ· MÔÓ·¯¿Î˘, Ô °ÈÒÚÁ˘ Ù˘ MÔ‡ÚÌ·ÈÓ·˜, Ô ™ËÌ·‰È·Îfi˜, Ô NÙ·ÏÙÔÁÈ¿ÓÓ˘. I‰ÈÔÈ ‹ Û˘ÓfiÌÔÈÔÈ ÙÔ˘˜. K·È ·fi ÙfiÙ ÛΤÊÙÔÌ·È ˆ˜ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ÔÙ¤ ‹ Ôχ Ï›ÁÔ ·ÁÁ¿Ú„ ÙË Ê·ÓÙ·Û›· ÙÔ˘. AÌ· ‹ıÂÏ ‰È‹ÁËÌ· ¤ÊÙ·Ó ӷ ÍÂÊ˘ÏÏ›ÛË ÙË ÌÓ‹ÌË ÙÔ˘, ˙¢Á·ÚÒÓÔÓÙ¿˜ ÙË Ì ÙÔ ‚·ı‡ ·›ÛıËÌ¿ ÙÔ˘. TfiÔ˜, ¯ÚfiÓÔ˜, ÏÔ΋, ÂÂÈÛfi‰È·, ÏfiÁÈ·, ¯ˆÚ·Ù¿, ıÚ‹ÓÔÈ, χÛË ¤Ú¯ÔÓÙ·Ó ÌÔÓ¿¯· ÙÔ˘˜ ÎÔÚ‰¤ÏÏ·. K·È ·Ó ηÌÌÈ¿ ÊÔÚ¿ ¤ÏÂÈ·Ó ÌÂÚÈο Ù¤ÙÔÈ· ÛÙÔÏ›‰È· ‹ Î·È fiÏ· Ì·˙›, ‰Â ÛÙÂÓÔ¯ˆÚÈfiÙ·Ó ‰ÈfiÏÔ˘, ·ÊÔ‡ ¤ÏÂÈ·Ó ÎÈ ·fi ÙËÓ ·ÏËıÈÓ‹ ˙ˆ‹ ÙˆÓ ÚÔÛÒˆÓ ÙÔ˘. TfiÙÂ,

Õ «Aπ τα συνηθισμ να στις επαρχες» γρφει για το σπτι του Παπαδιαμντη ο Kαρκαβτσας, που ανυποχρητος επ μενε να τον επισκεφθε μαζ με την ακολουθα του. Eμφανς η κακ του κατσταση στη φωτογραφα (τραβχτηκε πριν απ το 1954, ταν ταν ακμη αποθκη).

12

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0


›‰· Î·È ÙË ‰È·ÊÔÚ¿ Ô˘ ¤¯ÂÈ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ·fi ¿ÏÏÔ ÁÓˆÛÙfi ÌÔ˘ ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ, Ô˘ ۯ‰fiÓ fiÏË Ë ÂÚÁ·Û›· ÙÔ˘ ͤڈ ˆ˜ Â›Ó·È Ï¿ÛÌ· Ù˘ Ê·ÓÙ·Û›·˜ ÙÔ˘. °È·Ù› ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Ù˘ ·ÙÚ›‰·˜ ÂÎÂÈÓÔ‡ ˙Ô˘Ó Î·È Âı·›ÓÔ˘Ó Û¯Â‰fiÓ fiÏÔÈ ÙÔ ›‰ÈÔ, fiˆ˜ Ù· ¯fiÚÙ· ÙÔ˘ ‚Ô˘ÓÔ‡, Ì ÎÔÈÓ¤˜ ıÏ›„˜, ÎÔÈÓÔ‡˜ ·ÁÒÓ˜, ÎÔÈÓ¤˜ ¯·Ú¤˜ Î·È ÎÔÈÓÔ‡˜ ¤ÚˆÙ˜. •Â¯ˆÚÈÛÙÔ› Ù‡ÔÈ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó Î·È ÁÈ· ÙÔ‡ÙÔ ‰ÂÓ ÙÔ˘˜ Â˙‹ÙËÛÂ. TÔ˘˜ ¤Ï·Û ÌÔÓ·¯fi˜ ÙÔ˘, ÁÈ· Ó· ÓÙ‡ÛË ÙȘ ȉ¤Â˜ ÙÔ˘. K·Ù¿ fiÛÔ ÙÔ˘˜ ¤Ï·Û ·ÏËıÈÓÔ‡˜, ·˘Ùfi Â›Ó·È ¿ÏÏÔ ˙‹ÙËÌ·. ø˜ ÙfiÛÔ Ô Î˘Ú AϤͷÓÙÚÔ˜ ̤ڷ Ì ÙËÓ Ë̤ڷ ̷ϿΈÛÂ. °ÓˆÚ›ÛÙËΠ̠ÙÔ ÓÔÌ¿Ú¯Ë, ‹ÚıÂ Î·È ÛÙÔÓ Î·ÊÂÓ¤ Ô˘ Û‡¯Ó·˙Â Ô Î·Ïfi˜ ÎfiÛÌÔ˜ Î·È Î·ıfiÙ·Ó ̷˙› ÙÔ˘. TË ‰Â‡ÙÂÚË–ÙÚ›ÙË Ì¤Ú· ÙÔ‡ÚÈÍ· fiÓÙÔ˘˜ ˆ˜ ‹ıÂÏ· Ó· ¿ˆ Û›ÙÈ ÙÔ˘. T·Ú¿¯ÙËÎÂ. — ™›ÙÈ ÌÔ˘! ¶Ô‡ Ùfi‚Ú· ÂÁÒ ÙÔ Û›ÙÈ; ‰ÂÓ ¤¯ˆ Û›ÙÈ ÂÁÒØ ‰ÂÓ ¤¯ˆ! ÎÈ ¤Ê˘Á ·fiÙÔÌ· ·fi ÎÔÓÙ¿ ÌÔ˘. O ÓÔ̿گ˘ fï˜ ‹ıÂÏ ÎÈ ·˘Ùfi˜ Ó· ÙÔ˘ οÌË Â›Û΄Ë. — T¤ÙÔÈÔÓ ¿ÓıÚˆÔ Ó· ÙÔÓ ÙÈÌ‹ÛÔ˘ÌÂ, ϤˆØ Ó· ¿Ì ÂÓ ÛÒÌ·ÙÈØ Â›Ó·È ÌÂÁ¿ÏÔ˜ ¿ÓıÚˆÔ˜!... £· Ó¿Úı˘ ÎÈ ÂÏfiÁÔ˘ ÛÔ˘, ¶·ÓÙÂϤˆ, Ó· ÙÔÓ ÙÈÌ‹ÛÔ˘ÌÂ! O ·Á·ıfi˜ ÓÔ̿گ˘ Â›ÛÙ¢ ˆ˜ Ì ÙËÓ Â›Û΄‹ ÙÔ˘ ı· ¯·ÏÔ‡Û ÙË ™ÎÈ¿ıÔ Î·È ı· Û˘ÁÎÈÓÔ‡Û ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ. — B¤‚·È· Ó· ¿Ì ·ÔÎÚ›ıËÎÂ Ô ‰ÈηÛÙ‹˜, MÂÛÔÏÔÁÁ›Ù˘ Î’ ÂΛÓÔ˜. TÔÓ Ù›ÌËÛÂ, ·ÎÔ‡˜, Ô‡ÏÔ ÙÔ ¶·Ï¿ÙÈ Î·È Ó· ÌËÓ ¿Ì ÌÂȘ!... O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, fiÙ·Ó ¿ÎÔ˘Û ÁÈ· ÙËÓ Â›ÛÎÂ„Ë ÙÔ˘ ÓÔÌ¿Ú¯Ë, ÛÙËÓ ·Ú¯‹ ¤Î·Ì ٷ Û˘ÓËıÈṲ̂ӷ ÙÔ˘ Î·È Ù¤ÏÔ˜ ‰¤¯ÙËΠӷ Ì·˜ ÔÚ›ÛË Ì¤Ú·. ¶‹Á·ÌÂØ Ì·˜ ‰¤¯ÙËΠοÙÔ˘ ÛÙË ÛοϷ ͤÛÎÂÔ˜Ø ·¿ÓÔ˘ Ì·˜ ‰¤¯ÙËÎ·Ó ÔÈ ·‰ÂÚÊ¿‰Â˜ ÙÔ˘Ø ÌÈ· ¯‹Ú· Ó·˘ÙÈÎÔ‡, Ë ¿ÏÏË ·Ó‡·ÓÙÚËØ ‰˘Ô Á˘Ó·ÈοÚ˜ ηÏÔÏ·Ṳ̂Ó˜, ÌÂÁ·Ïfiۈ̘, ¢ÁÂÓÈÎȤ˜ Û·Ó ÎÈ ÂΛÓÔÓ. TÔ Û›ÙÈ ÙÔ˘ ·fi Ù· Û˘ÓËıÈṲ̂ӷ ÛÙȘ Â·Ú¯›Â˜, Ì ÛοϷ ͇ÏÈÓË, Ì ٷڿÙÛ· ÌÂÁ¿ÏË, ¿ÛÚÔÈ, οٷÛÚÔÈ ÔÈ ÙÔ›¯ÔÈ ÙÔ˘, ·Û‚ÂÛو̤ÓË Ë ·˘Ï‹ ÙÔ˘. M·˜ ¤‚Á·Ï·Ó ÁÏ˘Îfi Ù˘ ÎÔ‡·˜Ø Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ÔÚıfi˜, ÂÚÈÔÈËÙÈÎfi˜, ÔÌÈÏËÙÈÎfi˜, –¿ÏÏÔ˜ ·fi ÙÔÓ ÁÓˆÛÙfi Ì·˜ ÙÔ˘ ‰ÚfiÌÔ˘. A¿ÓÔ˘ ��ÙÔ ÙÚ·¤˙È, ÙÔ ÛÙڈ̤ÓÔ Ì ÓÙfiÈÔ ÙÚ·Â˙ÔÌ¿ÓÙËÏÔ, ¤Ó·˜ ÙfiÌÔ˜ ÙÔ˘ ™·ÈÎÛ‹ÚÔ˘ ÛÙÔ ·ÁÁÏÈÎfi. K¿ÙÈ Ì·˜ ÌÂÙ¿ÊÚ·Û ¤ÙÛÈ ÛÙÔ fi‰È. OÙ·Ó Ê‡Á·Ì ̷˜ Û˘Ó¤‚Á·Ï·Ó Ò˜ ÙËÓ ·˘Ï‹, ÂΛÓÔ˜ ÌÚÔÛÙ¿, ÔÈ ·‰ÂÚÊ¿‰Â˜ ÙÔ˘ ηÙfiÈÓ. O ÓÔ̿گ˘, Ô ‰ÈηÛÙ‹˜ Ì·ÁÂ̤ÓÔÈ. EÙÛÈ Ê‡Á·Ì ·fi ÙË ™Î›·ıÔ ¤Ó· ‚Ú¿‰˘. ¶ÚÈÓ Ì·˜ ‰ÒÛÔ˘Ó ÙÔ ¯¤ÚÈ ÙÔ˘˜ ÔÈ Â›ÛËÌÔÈ, Ì·˜ ·Ô¯·ÈÚ¤ÙËÛÂ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Î·È ‚È·ÛÙÈο ¯ÒÚÈÛ ·fi ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜, ÙÚ¿‚ËÍ ÁÈ· ÙÔ Ì·Á·˙› Ô˘ ÙÔÓ ÚˆÙfiÂȉ·. ™·Ó ¤ÊÙ·Û ÛÙËÓ fiÚÙ·, Á‡ÚÈÛ ·fiÙÔÌ·, ÎÔ›Ù·Í ÙÔ ÏÈÌ¿ÓÈ, ÛÙ·˘ÚÒıËÎ·Ó Ù· Ì¿ÙÈ· Ì·˜ Î·È ÙÔÓ ¤¯·Û· ̤۷ ÛÙËÓ ˘ÎÓ‹ ·ÙÌfiÛÊ·ÈÚ· ÙÔ˘ Ô‡˙Ô˘. TÒÚ· ‰È·‚¿˙ˆ ÛÙÔ ÛËÌÂȈ̷ٿÚÈfi ÌÔ˘ ·˘Ù¿ Ù· ÏfiÁÈ·: «H ʇÛË Â‰Ò Â›Ó·È ÎÔÌ„‹, ÏÂÙÔη̤̈ÓË. T›ÔÙ· ÌÂÁ¿ÏÔ, ÊÔ‚ÂÚfi, ÂÓÔ¯ÏËÙÈÎfi. BÔ˘Ó¿ÎÈ·, ÚÂÌ·ÙȤ˜, ·ÓËÊÔÚ¿ÎÈ·, ÁÂÊ˘Ú¿ÎÈ·, ‚Ú˘ÛԇϘ, Â͈ÎÏËÛ¿ÎÈ·. OÈ ÂÏȤ˜, ÔÈ Û˘ÎȤ˜, fiÏ· Ù· ʇÏÏ· Î·È Ù· ʇÙÚ· Û·Ó ÁÈ·ˆÓ¤˙Èη ÎÔÌ„ÔÙ¯Ӌ̷ٷ». K·È ·Ú·Î¿Ùˆ: «OÌÔÚÊË Â›Ó·È Ë ™Î›·ıÔ˜ ÙÔ˘ £ÂÔ‡Ø Ì· Ë ™Î›·ıÔ˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÌÔ‡ Ê·›ÓÂÙ·È ÔÌÔÚÊfiÙÂÚË!». Σημείωση των «Eπτά Hμερών»: Στρατιωτικ ς γιατρ ς ο Kαρκαβίτσας, περι δευε με επιτροπή, απ τις 24 Aπριλίου (1909), για ένα μήνα τη Θεσσαλία. Στις 14 Mαΐου αποβιβάζεται στη Σκιάθο που έγινε η συνάντηση με τον Παπαδιαμάντη. Tο κείμενο, μια απ τις χαρακτηριστικ τερες μαρτυρίες, δημοσιεύθηκε στο περιοδικ «Kαλλιτέχνης» (Φεβρ. 1911), ένα μήνα μετά τον θάνατο του Σκιαθίτη. O «Kαλλιτέχνης» μαζί με το «Nέον Πνεύμα» της Kωνσταντινούπολης, επίσης Φεβρουάριο του 1911, είναι τα δύο πρώτα μεταθανάτια αφιερώματα περιοδικών.

à O Παπαδιαμντης, ξεναγς του Kαρκαβτσα, τον πγε «παραπ ρα απ το μικρ Mουργιο της Πιτσας, κτω απ τον βραχδη κρημνν του Πανωμαχαλ» (πνω). Tον γρισε «στα στενοσκακα της χαριτωμ νης μικρς πατρδας του» (κτω) (φωτ.: Xρστου Eυελπδηφωτ. αρχεο EΛIA).


O μεταφραστς Παπαδιαμντης P Γψινη προτομ του Παπαδιαμντη εκ του φυσικο. Eργο του γλπτη Θωμ Θωμπουλου, 1908. Πρτυπο στον Θωμπουλο, ο οποος φιλοτχνησε αργτερα δο μοιες μεταξ τους ανγλυφες προτομς. H μα στ θηκε (1925) στη Σκιθο, η λλη εντοιχστηκε (1965) στην πλατεα Δεξαμεν ς (φωτ.: συλλογ Θεδ. Xατζησββα).

14

H

K A £ H M E P I N H

Tου N. ¢. T ƒπ∞¡Δ∞ºÀ§§Ÿ¶√À§√À Φιλολγου–Συγγραφ α EÍԯ˜ ‹ ı·˘Ì¿ÛȘ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ ‰˘ÛÙ˘¯Ò˜, ÂÁÒ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ, ·fi ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ‰ÂÓ Í¤Úˆ (N›ÎÔ˜ ºˆÎ¿˜, «N¤· EÛÙ›·», ¢ÂÎ. 1999).

O

METAºPA™TH™ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈÎÔ‡˜ –Î·È ÔÏÏÔ‡˜ ÚÔÔÏÂÌÈÎÔ‡˜, ˘Ôı¤Ùˆ– ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ÌÈ· Ê‹ÌË. AÚ¯ÈÛ ӷ Ï·‚·›ÓÂÈ ˘fiÛÙ·ÛË ÛÙËÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ ·ÈÒÓ· Ì·˜. ¶ÚÒÙ· Ì ÙÔÓ «T·ÚÙ·Ú›ÓÔ Ù˘ T·Ú·ÛÎÒÓ˘» ÙÔ˘ NÙˆÓÙ¤ Î·È ‡ÛÙÂÚ· Ì ÙË ÌÓËÌÂÈÒ‰Ë ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ «EÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜ Î·È Ù˘ TÈ̈ڛ·˜». AÎÔÏÔ‡ıËÛ·Ó ·ÎfiÌË ¤ÓÙ ÙfiÌÔÈ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛˆÓ. K¿ˆ˜ ¤¯ÂÈ ·Ú·ÈÒÛÂÈ Ë ÔÌ›¯ÏË. O MˆÚ·˚Ù›‰Ë˜, Ô NÈÚ‚¿Ó·˜, Ô BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓ˘, Ô ¢·Ì‚¤ÚÁ˘ Î·È ¿ÏÏÔÈ ÈÛÙÔÚÔ‡Ó Ì ·ÎÚ›‚ÂÈ· ÙÔ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙÈÎfi ÙÔ˘ Ì Â Ú Ô Î ¿ Ì · Ù Ô . «TÔÓ Â›‰· Û΢Ì̤ÓÔÓ ÒÚ·˜ ÔÏÔÎÏ‹ÚÔ˘˜ ÂȘ ÁÚ·Ê›· ÂÊËÌÂÚ›‰ˆÓ, Ó· ÌÂÙ·ÊÚ¿˙Ë ¿ÚıÚ·, Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·Ù·, Âȉ‹ÛÂȘ, ÙËÏÂÁÚ·Ê‹Ì·Ù·, ¯·Ì¤ÓÔÓ ¿ÓÙ· ›Ûˆ ·fi ¤Ó· ‚Ô˘Ófi ·ÁÁÏÈÎÒÓ ÂÊËÌÂÚ›‰ˆÓ, ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ, ‚È‚Ï›ˆÓ. HÙÔ ¯ÏˆÌfi˜ Î·È Î·ÎfiÚÂÎÙÔ˜ Î·È ‰‡ÛÙÚÔÔ˜ οÔÙÂ, ˘ÔÊ¤ÚˆÓ ·fi ÙÔ ÛÙÔÌ¿¯È ÙÔ˘» (NÈÚ‚¿Ó·˜). O ›‰ÈÔ˜ ÁÚ¿ÊÂÈ ÛÙÔÓ BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓË, fiÙ·Ó ÌÂÙ·ÊÚ¿˙ÂÈ ÙËÓ «IÛÙÔÚ›· Ù˘ EÏËÓÈ΋˜ E·Ó·ÛÙ¿Ûˆ˜» ÙÔ˘ °fiÚ‰ˆÓÔ˜: «O Ïȯ·Ófi˜ Ù˘ ‰ÂÍÈ¿˜ ÌÔ˘ ¤¯ÂÈ ‰·ÚÌÔ‡˜ Î·È fiÓÔ˘˜, Î·È Ù· ¿ÏÏ· ‰‡Ô ‰¿ÎÙ˘Ï· ¿Û¯Ô˘ÛÈ ÛÎÏ‹Ú˘ÓÛÈÓ ÙÔ˘ ‰¤ÚÌ·ÙÔ˜. H ̤ÛË ÌÔ˘ ÔÓ›». §›ÁÔ˘˜ Ì‹Ó˜ ·ÚÁfiÙÂÚ·: «EÁÒ ÂÎfiÏÏËÛ· Â‰Ò ÂÓ ‰˘ÛÙ˘¯›·» –·ÏÏ¿ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ı› Ó· ÌÂÙ·ÊÚ¿˙ÂÈ. «¶ÚÔ˜ ‚ÈÔÔÚÈÛÌfiÓ» (‰Èο ÙÔ˘ ÏfiÁÈ·) ‚¤‚·È·. O¯È ÁÈ· ÙÔ Î¤ÊÈ ÙÔ˘, fiˆ˜, ·˜ Ô‡ÌÂ, Ô ™ÂʤÚ˘ ‹ Ô ¶··ÙÛÒÓ˘. AÏÏ¿ Û ÙÈ ÛÔ˘‰·›· ÂÏÏËÓÈο Á˘Ú›ÛÙËÎ·Ó ·fi Ù· ‰·Ṳ́ӷ Î·È ÛÎÏËÚ˘Ì¤Ó· ‰¿¯Ù˘Ï¿ ÙÔ˘, ·ÁÁÏÈο Î·È Á·ÏÏÈο ¿ÚıÚ· Î·È ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Î·È Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·Ù·! K·ÎfiÚÂÎÙÔ˜ Î·È Ì ¯·Ï·Ṳ̂ÓÔ ÛÙÔÌ¿¯È, ·ÏÏ¿ ηıfiÏÔ˘ ‰ÂÓ Ê·›ÓÂÙ·È ·˘Ù‹ Ë ‚·ÚÈ¿ ıËÙ›· –ÂÈψÙ›·, ηχÙÂÚ·– ÛÙȘ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ. ¢ÂÓ Â›Ó·È, Ê˘ÛÈο, ¿ÓÙÔÙ ·Ï¿ı¢Ù˜, ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ›ӷÈ. Ö˜ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ ¯ÔÚ‡ÂÈ ÌÂÙ·ÌÔÚʈ̤ÓÔ. TÔ ·ı·›Óˆ ¿Ú· Ôχ Û˘¯Ó¿: ηıÒ˜ ‰È·‚¿˙ˆ οÔÈ· ÌÂÙ¿ÊÚ·Û‹ ÙÔ˘, ͯÓÈ¤Ì·È Î·È ÓÔÌ›˙ˆ ˆ˜ ¤¯ˆ ÌÚÔÛÙ¿ ÌÔ˘ ·ÙfiÊÈÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. K·È Ì‹Á·ÚȘ ‰ÂÓ Â›Ó·È; OÏfiÎÏËÚ· ÎÂÊ¿Ï·È· ÙÔ˘ «M·ÍÈÒÙË» ÙÔ˘

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

XˆÏÏ K¤ÈÓ, ·Ó ÙÔ˘˜ ·ÏÏ¿ÍÂȘ Ù· ÔÓfiÌ·Ù· ÙˆÓ ÚÔÛÒˆÓ Î·È ÙˆÓ ÙfiˆÓ, Â›Ó·È ÊÙ˘ÛÙfi˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘. EÓ· ηÙ‚·Ùfi ·fi ÙÔ˘˜ «EÍfiÚÈÛÙÔ˘˜ ÙÔ˘ ¶fiÎÂÚ ºÏ·Ù» ÙÔ˘ MÚÂÙ X·ÚÙ ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ì ϷÌÚ‹ ·Ú·ÏÏ·Á‹ ÙÔ˘ «EÚˆÙ· ÛÙ· ¯ÈfiÓÈ·». ¶È¿ÓÂÈ ·Û‹ÌÈ Î·È Û˘¯Ó¿ ÙÔ ÌÂÙ·ÔÈ› Û ¯Ú˘Û¿ÊÈ. E¯ÂÈ ‰›ÎÈÔ Ô K·ÏÏ›ÓÛ΢ Ô˘ ¤‚ÚÈÛΠfiÙÈ Ë ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË «¶Ô‡ ˘¿ÁÂȘ, K‡ÚÈÂ;» Â›Ó·È Î·Ï‡ÙÂÚË ·fi ÙÔ ÚˆÙfiÙ˘Ô «Quo vadis, Domine?» ÙÔ˘ ™È¤Á΂ÈÙ˜, ÎÈ ·˜ ÌËÓ Â›¯Â ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂÈ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ÙÔ ¤ÚÁÔ Î·Ù¢ı›·Ó ·fi Ù· ÔψÓÈο. «KÔÌÏÂÍÈÎfi ¯ˆÚÈ·Ùfi·È‰Ô», ·ÔÎÏ‹ıËΠÚfiÛÊ·Ù· Ô ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÙÔ˘ NÙÔÛÙÔÁȤÊÛÎÈ, ÁÈ·Ù› ‰ÂÓ Â›¯Â ÙËÓ Ù‡¯Ë Ó· ÁÓˆÚ›ÛÂÈ Ù· Â˘Úˆ·˚ο ·ÓÂÈÛÙ‹ÌÈ·. ¶ÔÈ· ·ÏËıÈÓ¿ ‹Ù·Ó Ë Â˘Úˆ·˚΋ ÙÔ˘ ıËÙ›· ÙÔ Ì·ÚÙ˘ÚÔ‡Ó ÔÈ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· ÙÔ˘ «N¤Ô˘ ¶Ó‡̷ÙÔ˜», ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ ÙÔ˘ °·‚ÚÈËÏ›‰Ë. ¢ÂÓ ¤¯ÂÈ ·Ù‹ÛÂÈ ÙÔ fi‰È ÙÔ˘ ÛÙËÓ EÛÂÚ›·, ·ÏÏ¿ ÙËÓ ¤¯ÂÈ Ê¿ÂÈ Ì ÙÔ ÎÔ˘Ù¿ÏÈ. ¢ÂÓ ÍÈ¿˙ÂÙ·È Ô‡Ù ·ÔÚÚ›ÙÂÈ Ù· ¿ÓÙ·. OÙ·Ó ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· ‚¿ÏÂÈ ÛÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ ÙÔÓ Í¤ÓÔ Û˘ÁÁڷʤ·, ÁÚ¿ÊÂÈ ÌÈ· ˘ÔÛËÌ›ˆÛË ‹ ÙÔ˘ ·ÏÏ¿˙ÂÈ ÌÈ· ·Ú¿‰· –·Î·Ù·ÎÚ›Ùˆ˜. EÍ›ÛÔ˘ ·Î·Ù·ÎÚ›Ùˆ˜ ÎϤ‚ÂÈ ÁÈ· ÏÔÁ·ÚÈ·ÛÌfi ÙÔ˘ Â˙ÔÁÚ¿ÊÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Ù· Ï·Ï·Ú›‰È· ÙˆÓ ÌÂÙ·ÊÚ·˙Ô̤ӈÓ, Ô˘ Ù· ‚ϤÂȘ Í·ÊÓÈο Ó· Á›ÓÔÓÙ·È ˙·Ê›ÚÈ· ÛÙ· ‰Èο ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·. OÔÈÔ˜ ‰È·‚¿ÛÂÈ ÙËÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ÛÂÏ›‰· ÙÔ˘ «AÌÂÚÈηÓÔ‡ MÔÓÙ¯ڋÛÙÔ˘» ÙÔ˘ IÔ˘Ï. XÒıÔÚÓ ı· ηٷϿ‚ÂÈ Ò˜ ÂÍ·ÁÈ¿˙ÂÙ·È Ë ÎÏÔ‹. TÔ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙÈÎfi ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Â›Ó·È ÙÂÚ¿ÛÙÈÔ Î·È Î·Ù¿ ̤Á· ̤ÚÔ˜ ı·Ì̤ÓÔ. E¯ÂÈ ·Ú¯›ÛÂÈ Ë ·Ó·Ûηʋ, ·ÏÏ¿ ›̷ÛÙ ·ÎfiÌË ÛÙ· ‡ÎÔÏ·, ÛÙÔÓ ÚÔÛ¯ÙÈÎfi ηٿÏÔÁÔ ÙÔ˘ °. K. K·ÙÛ›Ì·ÏË. ¶Ú¤ÂÈ Ó· ¿Ì ‚·ı‡ÙÂÚ·, Ó· ‚Úԇ̠·Ú¯·›Â˜ ÂÊËÌÂÚ›‰Â˜, Ó· ‰È·‚¿ÛÔ˘Ì ·Ú¿‰· ·Ú¿‰· ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ÛÂÏ›‰Â˜, Ó· ‚‚·Èˆıԇ̠ÙÈ ·fi ÙÔÓ Ì·ÎÚfi ηٿÏÔÁÔ ÙÔ˘ °. B·Ï¤Ù· Â›Ó·È Ú¿ÁÌ·ÙÈ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎfi Î·È ‡ÛÙÂÚ· Ó· ÙÔ ÂΉÒÛÔ˘ÌÂ. «¶ÚÔ˜ ·fiÏ·˘Û›Ó» Ì·˜ –¿ÏÈ Ù· ‰Èο ÙÔ˘ ÏfiÁÈ·– Î·È ÁÈ· ÙËÓ ·Á¿Ë ÙÔ˘ ·Û·‚‚¿ÙÈÛÙÔ˘ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹.

MΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΈς ΕΚΔΣΕΙς ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΆΝΤΗ Aλφνσου Δωδέ, «Tαρταρίνος ο εκ Tαρασκώνος», φιλολογική επιμ. N. Δ. Tριανταφυλλπουλου, Eκδσεις «Eστίας», 1989. Oυίλλιαμ Mπλαίκη, «Γερά σώματα διά τα αγρια και τα κορίτσια μας», φωτοτυπική επανέκδοση, προλογικ σημείωμα N.Δ., «E.Λ.I.A.», 1991. Θ. Δοστογέφσκη, «Tο Eγκλημα και η Tιμωρία», Πρλ. Eμμ. Pοΐδη, φιλολογ. επιμέλεια Eυγενίας Mακρυγιάννη, «Iδεγραμμα», Aθήνα 1992. Mάρκου Tουαίν, «Eνς εκατομμυρίου λιρών χαρτονμισμα» (και αφηγήματα άλλων), φιλολ. επιμ. N.Δ. Tριανταφυλλοπουλου, Eκδσεις «Λήθη», Aθήνα 1993. Mπρετ Xαρτ, «Aργοναυτικαί διηγήσεις», φιλ. επιμ. N.Δ. και Λαμπρινής Tριανταφυλλοπούλου, Eκδσεις «Λήθη», Aθήνα 1993. Tζέρομ K. Tζέρομ, «H Nέα Oυτοπία και άλλα ευθυμογραφήματα», φιλ. επιμ. N.Δ. και Λαμπρινής Tριανταφυλλοπούλου, Eκδσεις «Aρμς», Aθήνα 1996. Aλφρέδου Kλαρκ, «H εύρεσις της γυναικς του Λωτ», φιλ., επιμ. N.Δ. και Λαμπρ. Tριανταφυλλοπούλου, Eκδσεις «Aρμς», Aθήνα 1996. Σημείωση των «Eπτά Hμερών»: Mε την επιμέλεια του N. Δ. Tριανταφυλλπουλου και της Λαμπρινής Tριανταφυλλοπούλου θα εκδοθούν το 2001 ο A΄ τμος της «Iστορίας της Eλληνικής Eπαναστάσεως» του Γρδωνος απ το Mορφ. Iδρυμα της Eθν. Tραπέζης και «O Mαξιώτης» του Xωλλ Kέιν απ την «Iνδικτο».


Mαρτυρες και μελ τες για το πρσωπο και το ργο Του A °°∂§√À °. M ∞¡Δ∞ Διδκτορα φιλολογας

¶A¶A¢IAMANTH™, Ô˘ «¯¿ÚÈÓ ÊÈÏ›·˜» ¿ÊËÛ ÙÔ ¡ÈÚ‚¿Ó· Ó· ÙÔÓ ÊˆÙÔÁÚ·Ê›ÛÂÈ ÛÙË ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹, ˙ËÙÒÓÙ·˜ ÙÔ˘ fï˜ Ó· οÓÂÈ ÁÚ‹ÁÔÚ· Î·È „Èı˘Ú›˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘ ÛÙ· Á·ÏÏÈο –ÁÈ· Ó· ÌË Á›ÓÂÈ ·ÓÙÈÏËÙfi˜ Ô ÏfiÁÔ˜ ÙÔ˘– «Nous excitons la curiosite du public»Ø ·˘Ùfi˜ Ô˘ ÙËÓ ÒÚ· Ù˘ Â›ÛËÌ˘ ÂΉ‹ÏˆÛ˘ ÁÈ· ÙËÓ ÂÈÎÔÛÈÂÓÙ·ÂÙËÚ›‰· Ù˘ Û˘ÁÁÚ·ÊÈ΋˜ ‰Ú¿Û˘ ÙÔ˘ ¤ÌÂÈÓ ÛÙÔ Ì·Î¿ÏÈÎÔ ÙÔ˘ ªÔ‡ÎË ÎÈ ·ÏÒ˜ ˙‹ÙËÛ ʈÙÈ¿ ÁÈ· ÙÔ ÙÛÈÁ¿ÚÔ ÙÔ˘, fiÙ·Ó Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ Ì·Î¿ÏË ÙÔ˘ ˘ÂÓı‡ÌÈÛ fiÙÈ ÂΛÓË ÙËÓ ÒÚ· ¤ÚÂ ӷ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙËÓ ·›ıÔ˘Û· ÙÔ˘ «¶·ÚÓ·ÛÛÔ‡»Ø ·˘Ùfi˜ ÙÔÓ ÔÔ›Ô ¤Ú·Û·Ó ÁÈ· ˙ËÙÈ¿ÓÔ Ô ∞Ó‰Ú¤·˜ ™˘ÁÁÚfi˜ ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ Î·È Ô ™Ù·Ì. ™Ù·Ì. (Ô ™Ù·Ì¿Ù˘ ™Ù·Ì·Ù›Ô˘, ·ÚıÚÔÁÚ¿ÊÔ˜ Ù˘ ÙfiÙ ∞ÎÚÔfiψ˜) ÛÙ· ÁÚ·Ê›· Ù˘ ÂÊËÌÂÚ›‰·˜Ø Ô ¿ÓıÚˆÔ˜ ·˘Ùfi˜, ÏÔÈfiÓ, ‰ÂÓ ¤Ú·Û ÙÂÏÈο ··Ú·Ù‹ÚËÙÔ˜ Ô‡Ù ·fi ÙÔ˘˜ Û˘Á¯ÚfiÓÔ˘˜ ÙÔ˘ Ô‡Ù ·fi ÙÔ˘˜ ÌÂÙ¤ÂÈÙ·. ªÈ· Ì·ÙÈ¿ ÛÙË ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ∫·ÙÛ›Ì·ÏË Ì·˜ ‰›ÓÂÈ ÌÈ· ȉ¤· ÁÈ· ÙÔ ¤ÓÙÔÓÔ ÂӉȷʤÚÔÓ Ô˘ ÚÔοÏÂÛÂ Ô ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘, Î·È fiÛÔ ˙Ô‡ÛÂ Î·È ÌÂÙ¿ ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘. ¶ÂÓ‹ÓÙ· ¤Ó· ¿ÚıÚ· ÁÚ¿ÊÙËÎ·Ó Ì ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· Ù˘ ÂÈÎÔÛÈÂÓÙ·ÂÙËÚ›‰·˜ ÙÔ˘ (1908) -Û‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ Î·Ù·ÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ ∫·ÙÛ›Ì·ÏË-, ÂÓÒ ·fi ÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi ¡¤· ∑ˆ‹ Ù˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜ ¤¯Ô˘Ì ÙÔ ÚÒÙÔ ·ÊȤڈ̷ Û’ ·˘ÙfiÓ, Ì ÁÓÒ̘ ÁÓˆÛÙÒÓ ÏÔÁÔÙ¯ÓÒÓ, ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ Ô ∫. ¶. ∫·‚¿Ê˘, Ô °Ú. •ÂÓfiÔ˘ÏÔ˜ Î·È Ô ∫ˆÛÙ‹˜ ¶·Ï·Ì¿˜.

Παλος Nιρβ νας (σκτσο Mιμ. Παπ.).

Kστας B ρναλης (ξυλογραφα Γ. Kεφαλληνο).

EÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ˙ÒÓÙÔ˜ √È ÈÔ ÔÏÏÔ› ÔÌfiÙ¯ÓÔ› ÙÔ˘, ÁÔËÙÂ˘Ì¤ÓÔÈ ·fi ÙË ÊÈÁÔ‡Ú· ÙÔ˘, ›‰·Ó ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ̤۷ ·fi ÙËÓ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘. «√ Î. ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, Ô ÂÎ Ù˘ Ó‹ÛÔ˘ ™ÎÈ¿ıÔ˘ Û˘ÁÁڷʇ˜, Ô È‰ÈfiÚÚ˘ıÌÔ˜, Ô ÂÎÎÂÓÙÚÈÎfi˜, Ô ªÔ¤Ì, Ô ª¤ÓÈÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜, Ô ¿ÓıÚˆÔ˜ ÙˆÓ Î·ËÏ›ˆÓ Î·È ÙˆÓ ÙÚˆÁÏÒÓ, Ô ı·˘Ì¿ÛÈÔ˜ Ù‡Ô˜, Ô ÂÈÏÈÎÚÈÓ‹˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú, Ô ÂÚÈÊÂÚfiÌÂÓÔ˜ Û˘¯Ó¿ÎȘ ·Ó¿ Ù·˜ ·ıËÓ·˚ο˜ Ô‰Ô‡˜ Ì ÙÔ ÙÂÙÚÈ��̤ÓÔÓ Î·È ÍÂıˆÚÈ·Ṳ̂ÓÔÓ Â·ÓˆÊfiÚÈÔÓ, Ì ٷ ‰ÈÏ¿ ηٷÚڷΈ̤ӷ ·ÓÙ·ÏfiÓÈ·, Ì ÙËÓ Ú¿‚‰ÔÓ ·Ú·Ì¿Û¯·Ï· Î·È ÙËÓ ¯Â›Ú· ·ÈˆÓ›ˆ˜ Â› ÙÔ˘ ÛÙ‹ıÔ˘˜…» ÁÚ¿ÊÂÈ Ô ¢. ÷Ù˙fiÔ˘ÏÔ˜, ˘ÔÁÚ¿ÊÔÓÙ·˜ ÎÈ ·˘Ùfi˜ «ªԤ̻. √ ∫ÒÛÙ·˜ μ¿ÚÓ·Ï˘ ÔÏÔÎÏËÚÒÓÂÈ ÙÔ ÔÚÙÚ¤ÙÔ Î·È ‰›ÓÂÈ ÙÔ Ì¤ÁÂıÔ˜ Ù˘ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈ΋˜ ·Í›·˜ ÙÔ˘ ·ÓÙÈıÂÙÈο ÚÔ˜ ÙËÓ ÂÌÊ¿ÓÈÛË Î·È ÙË ‚ÈÔÙ‹ ÙÔ˘: «Δ¤ÛÛÂÚ· ¯ÚfiÓÈ· ˙‹Û·Ì ‰›Ï· ÛÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ EÏÏËÓ· ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ Î·È Î·Ù¿ ÙË ‰›Î·ÈË ·Ú·‰ÔÍÔÏÔÁ›· ÙÔ˘ ª·Ï·Î¿ÛË, ‰›Ï· ÛÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ EÏÏËÓ· ¶ÔÈËÙ‹, ÙÔÓ ∞ϤͷӉÚÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. ºÙˆ¯ÔÓÙ˘Ì¤ÓÔ˜ Î·È Û˘ÌÌ·˙Â̤ÓÔ˜, Ì ٷ Á¤ÓÈ· ÙÔ˘ Î·È ÙËÓ ·ÓıÚˆÔÊÔ‚›· ÙÔ˘, Û‡¯Ó·˙ ÛÙÔ Î·ÊÂÓÂ›Ô ÙÔ˘ ª·ÚÌ·ÁÈ¿ÓÓË […]. √ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Û˘Ó‹ıÈ˙ ӷ οıÂÙ·È ¤Íˆ ·’ ÙÔ Î·ÊÂÓ›Ô, ÛÙÔ ›Ûˆ ̤ÚÔ˜, ‰›Ï· ÛÙÔ ÌÈÎÚfi ·Ú·ı˘Ú¿ÎÈ ÙÔ˘ Ù˙·ÎÈÔ‡. ∞fi ÙÔ ·Ú·ı˘Ú¿ÎÈ ¤·ÈÚÓ ÙÔÓ Î·Ê¤ ÙÔ˘ ‹ ˙ËÙÔ‡Û ʈÙÈ¿ Ó’ ·Ó¿„ÂÈ ÙÔ ÙÛÈÁ¿ÚÔ ÙÔ˘ ‹ ˙ËÙÔ‡Û ÂÊËÌÂÚ›‰·. ª·ÎÚÈ¿ ·’ fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ÂÏ¿Ù˜, ·ÔÌÔӈ̤ÓÔ˜ ÛÙ·‡ÚˆÓ ٷ ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘, ¤ÁÂÚÓ ‰›Ï· ÙÔ ÈÂÚ·ÙÈÎfi ÙÔ˘ ÎÂÊ¿ÏÈ Î·È ‚˘ıÈ˙fiÙ·Ó ÛÙ· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈο ÙÔ˘ ÔÓÂÈÚÔÔÏ‹Ì·Ù·: ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈ΋ ÙÔ˘ ˙ˆ‹.» °È· ÙÔÓ ∫ˆÛÙ‹ ¶·Ï·Ì¿, Ë ·Ó·¯ˆÚËÙÈ΋ ‰È·ÎÚÈÙÈÎfiÙËÙ·

Γερ σιμος Bκος (σκτσο Z. Παπαντωνου).

Γρηγριος Ξενπουλος (σκτσο Mιμ. Παπ.).

H Oσοι ομτεχνοι γνρισαν τον διο τον Παπαδιαμ ντη, γοητευμ!νοι οι περισστεροι απ τη φιγορα και την αναχωρητικ διακριτικτητα του βου του, εδαν τον συγγραφ!α μ!σα απ τη ζσα εικνα του. Kωστς Παλαμ ς (σκτσο Mιμ. Παπ.).

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

15


ÙÔ˘ ‚›Ô˘ ηıÚÂÊÙ›˙ÂÙ·È ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË: «¢Â ı˘ÌÔ‡Ì·È ·ÏÏÔ‡ Ó’ ·¿ÓÙËÛ· Ù¯ӛÙË Û·Ó ·˘ÙfiÓ, Ô˘ fi¯È ÌfiÓÔ Ó· ÌËÓ ¤¯Ë Ù˘ Ù¤¯Ó˘ ÙÔ˘ ÙËÓ ·˘Ù·Ú¤ÛÎÂÈ·Ó, ·ÏÏ¿ Ó· ÎÔÈÙ¿˙Ë Ò˜ Ó· ÎÚ‡„Ë Î¿ı Ù¯ӛÙË fi˙· Î·È Î¿ı ÛΤ„Ë, Û· Ì·Ù·ÈfiÙËÙ·. ∏ Ù¤¯ÓË ÙÔ˘ Â›Ó·È Ó· ÌË ‰Â›¯ÓÂÈ Î·ÌÌÈ¿ Ù¤¯ÓË, fi¯È ÌfiÓÔ ÛÙ· ÏfiÁÈ· ÙÔ˘, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙË Û‡ÓıÂÛË, ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜, ÙˆÓ ¤ÚÁˆÓ ÙÔ˘». AÏÏÔÈ, fiˆ˜ Ô °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ μÒÎÔ˜, Ô πˆ¿ÓÓ˘ ¢·Ì‚¤ÚÁ˘ ‹ Ô π. £. ΔÛÒÎÏ˘, ÙÔÓ ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ì¤¯ÚÈ ÙÔÓ AÁÈÔ ∂ÏÈÛÛ·›Ô Î·È ÙÔÓ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ó· „¿ÏÏÂÈ ÛÙËÓ ·ÁÚ˘Ó›·. ¡· ‰È·ÈÛı¿ÓÔÓÙ·Ó ¿Ú·Á fiÙÈ Ë ·Ó·ÙÔÏÈ΋ ÌÔÓÔʈÓÈÎfiÙËÙ· Ù˘ „·ÏÙÈ΋˜ ÙÔ˘ Â›Ó·È ÌÈ· ÂÚÌËÓ›· ÁÈ· ÙË ÌÂÙ¿‚·ÛË ·fi ÙÔ ÌÂÙˆÓ˘ÌÈÎfi Î·È ÁÈ’ ·˘Ùfi ÔÏ˘ÊˆÓÈÎfi-·ÓÙÈÛÙÈÎÙÈÎfi ›‰Ô˜ ÙÔ˘ Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·ÙÔ˜ ÛÙÔ ÌÂÙ·ÊÔÚÈÎfi-ÔÈËÙÈÎfi Î·È ÁÈ’ ·˘Ùfi ÌÔÓÔʈÓÈÎfi ›‰Ô˜ ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·ÙÔ˜; ¶¿ÓÙˆ˜ ÌÂÙ¿ ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙÔÓ Û˘Ófi‰Â˘·Ó ÌÂÚÈÎÔ›, ·˘ÙfiÓ Î·È ÙÔÓ ªˆÚ·˚Ù›‰Ë, Û οÔÈÔ ‰È·Ó˘ÎÙÂÚ‡ÔÓ Î·ÊÂÓÂ›Ô ‹ Û οÔÈ· Ù·‚¤ÚÓ·, ÒÛÔ˘ Ó· ÍËÌÂÚÒÛÂÈ. HÙ·Ó ÌÈ· ¿ÏÏË ÂÔ¯‹. °È· fiÏÔ˘˜. ¢ÂÓ ÂÓÓÔÔ‡Û·Ó Ó· ͯˆÚ›ÛÔ˘Ó ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ ·fi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘.

MÂÙ¿ ı¿Ó·ÙÔÓ ªÂ ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘ (1911) ÂÌÊ·Ó›ÛÙËÎ·Ó –Û‡Ìʈӷ ¿ÓÙ· Ì ÙËÓ Î·Ù·ÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ ∫·ÙÛ›Ì·ÏË– ¿ÏÏ· ‚‰ÔÌ‹ÓÙ· ‰‡Ô ‰ËÌÔÛȇ̷ٷ, ÌÂϤÙ˜ Î·È ¿ÚıÚ·, ÂÒÓ˘Ì· Î·È ·ÓÒÓ˘Ì·, ηıÒ˜ Î·È ‰‡Ô ÌÈÎÚ¿ ·ÊÈÂÚÒÌ·Ù·-Û˘ÏÏÔÁ¤˜ Ì ÔÈ‹Ì·Ù· Î·È ÁÓÒ̘ ÏÔÁ›ˆÓ ÁÈ· ÙÔÓ ÓÂÎÚfi ϤÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. ™Ù· ηÙÔÈÓ¿ ¯ÚfiÓÈ·, ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ·, Ë ··‰È·Ì·ÓÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ¤¯ÂÈ ·ÔÎÙ‹ÛÂÈ Ù¤ÙÔÈÔÓ fiÁÎÔ, ÒÛÙ ԇÙÂ Ô ÈÂÚfi˜ ˙‹ÏÔ˜ ÂÓfi˜ ∫·ÙÛ›Ì·ÏË ‰ÂÓ ı· ηÙfiÚıˆÓ ӷ ÙËÓ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ. Δ· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚfiÓÈ· ÔÈ ÌÂϤÙ˜ ˘ÎÓÒÓÔ˘Ó ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ, Ì ÚfiıÂÛË ¿ÏÏÔÙ ӷ ÂÚÌËÓ‡ÛÔ˘Ó ÙË Ì˘ÛÙËÚÈÒ‰Ë ‰‡Ó·ÌË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎÂÈ̤ÓÔ˘, Ó· ·ÓȯÓ‡ÛÔ˘Ó Ù· ÛÙÔȯ›· ÂΛӷ Ô˘ ÙÔ Î¿ÓÔ˘Ó ıÂÏÎÙÈÎfi Î·È ÙÔ˘ ‰›ÓÔ˘Ó ‰È¿ÚÎÂÈ·, ÎÈ ¿ÏÏÔÙ ӷ Ù· ·ÔÌ˘ıÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó. √È ‰ÚfiÌÔÈ Ù˘ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛ˘ ÔÏÏÔ›, Ë ÔÈÎÈÏ›· ÌÂÁ¿ÏË, ÔÈ Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÂȘ ¤ÓÙÔÓ˜. Ö˜ ÙÔ ˙ËÙÔ‡ÌÂÓÔ ¤Ó·, ›Ù ıÂÙÈο ÚÔÛÂÁÁ›˙ÂÙ·È ·˘Ùfi ›Ù ·ÚÓËÙÈο. ΔÔ ÔÓÔÌ¿ÙÈÛ ηχÙÂÚ· ·’ fiÏÔ˘˜ Ô ∂χÙ˘: «∏ Ì·Á›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË». AÚıÚ·, ÌÂϤÙ˜, ‰ÔΛÌÈ·, ·ÊÈÂÚÒÌ·Ù· ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ, ·ÓÂÈÛÙËÌȷΤ˜ ¤‰Ú˜ Î·È ‰È‰·ÎÙÔÚÈΤ˜ ‰È·ÙÚÈ‚¤˜, Û˘Ó¤‰ÚÈ· Î·È ËÌÂÚ›‰Â˜, ˆÓ ԢΠ¤ÛÙÈÓ ·ÚÈıÌfi˜, ¤ÚÁ· ÌÈÎÚ¿ ÌÂÙ¿

ÌÂÁ¿ÏˆÓ, ÌÈ· ı¿Ï·ÛÛ· ·Ó·ÁÓÒÛÂˆÓ ÎÈ ¤Ó·˜ ÂÙÂÚfiÎÏËÙÔ˜ ı›·ÛÔ˜ ·Ó·ÁÓˆÛÙÒÓ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó ·˘Ù‹ ÙËÓ «·‰È¿ÙˆÙË Ì·Á›·». ªÂ ÂÚÌËÓ›˜ ÔÈΛϘ Î·È ˘ÂÚÂÚÌËÓ›˜ ·›ı·Ó˜. ªÂ ÔÈËÙÈ΋ ÂÓfiÚ·ÛË ‹ Ì ıˆÚËÙÈ΋ Û΢‹, Ì ϷÙÚ›· ‹ Ì ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi, Ì ÊÈÏÔÏÔÁÈ΋ Â˘Û˘ÓÂȉËÛ›· ‹ Ì ÁψÛÛÈΤ˜ Ï·ıÚÔ¯ÂÈڛ˜, ·ÏÏ¿ ¿ÓÙ· Ì ¤ÓÙ·ÛË, ¿ÓÙ· Ì ÙËÓ Í¯ˆÚÈÛÙ‹ ÂΛÓË ·›ÛıËÛË ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙÔ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ, ÙÔ Í¯ˆÚÈÛÙfi. A‚˘ÛÛÔ˜ ¿‚˘ÛÛÔÓ ÂÈηÏ›ٷÈ. ∞˜ ›ӷÈ. ¢ÂÓ ·Óı›˙Ô˘Ó Ì·Ù·›ˆ˜. ∂ÓfiÛˆ ˙Ô‡Û ·ÎfiÌË, ›¯·Ó ·ÔÊ·Óı› ıÂÙÈο ÁÈ· ÙËÓ Ù¤¯ÓË ÙÔ˘ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ÏÔÁÔÙ¤¯Ó˜, ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ Ô ¶·Ï·Ì¿˜ Î·È Ô ¶·‡ÏÔ˜ ¡ÈÚ‚¿Ó·˜. §›ÁÔ ÌÂÙ¿ ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘ Ô •ÂÓfiÔ˘ÏÔ˜ οÓÂÈ ÌÈ· ÁÂÓÈ΋ ·ÔÙ›ÌËÛË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘, ıÂÙÈ΋ ÛÙÔ ÁÂÓÈÎfi Ù˘ Ó‡̷, ·Ú¿ ÙȘ οÔȘ ÂÈÊ˘Ï¿ÍÂȘ.

¶ÂÚÈÔ‰Èο Î·È ÌÂϤÙ˜ ΔË ¯ÚÔÓÈ¿ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ ÙÔ˘ ¤¯Ô˘Ì ·ÊÈÂÚÒÌ·Ù· ÙÚÈÒÓ ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ (÷ڷ˘Á‹ [ª˘ÙÈÏ‹Ó˘], ¤ÙÔ˜ ∞ã, ·ÚÈı. 8, 31 π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ 1911, ¡¤ÔÓ ¶Ó‡̷ [∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜], ¤ÙÔ˜ °ã, ·ÚÈı. 3, 1 ºÂ‚ÚÔ˘·Ú›Ô˘ 1911 Î·È ∫·ÏÏÈÙ¤¯Ó˘, ¤ÙÔ˜ ∞ã, ·ÚÈı. 11, ºÂ‚ÚÔ˘¿ÚÈÔ˜ 1911). ™ÙË ‰ÂηÂÙËÚ›‰· ·fi ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘ Ù· ·ÊÈÂÚÒÌ·Ù· Á›ÓÔÓÙ·È ‰‡Ô (ªÔ¤Ì, ¯Ú. ∞ã, ·ÚÈı. 3, 15 π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ 1921 Î·È ∂ÏÏËÓÈ΋ ∂ÈıÂÒÚËÛȘ, ¤ÙÔ˜ π∞ã, ·ÚÈı. 159, π·ÓÔ˘¿ÚÈÔ˜ 1921). ΔÔ 1931 (›ÎÔÛÈ ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘) ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ì ·ÊȤڈ̷ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡, ¤¯Ô˘Ì fï˜ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∏Ï›· μÔ˘ÙÈÂÚ›‰Ë ∞Ï. ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ∞Ï. ªˆÚ·˚Ù›‰Ë˜. ∏ ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘˜ (ÂΉÔÙÈÎfi˜ Ô›ÎÔ˜ ªÈ¯·‹Ï ™. ∑ËοÎË, ÂÓ ∞ı‹Ó·È˜ 1931). ΔÔ 1934 Ô °. ∫. ∫·ÙÛ›Ì·Ï˘ ‚Á¿˙ÂÈ ÙÔ ∞ϤͷӉÚÔ˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘. ¶ÚÒÙ˜ ÎÚ›ÛÂȘ Î·È ÏËÚÔÊÔڛ˜. μÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· , Î·È ÙÔ 1938 ÙÔ ™˘Ìϋڈ̷ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·˜ ∞. ¶··‰È·Ì¿ÓÙË (Δ˘ÔÁÚ·ÊÂ›Ô «∂ÛÙ›·»). [™‹ÌÂÚ· Î·È Ù· ‰‡Ô ¤ÚÁ· Û ·Ó·Ù‡ˆÛË ·fi ÙÔ ∂.§.π.∞, Ì ÂÈÛ·ÁˆÁÈο ÛËÌÂÈÒÌ·Ù· ÙˆÓ ¢ËÌ‹ÙÚË ¢·ÛηÏfiÔ˘ÏÔ˘ Î·È ¡. ¢. ΔÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˘, ∞ı‹Ó· 1991]. ΔÔ 1934, Â›Û˘, Ô Octave Merlier ÂΉ›‰ÂÈ ÙÔ ∞. ¶··‰È·Ì¿ÓÙË °Ú¿ÌÌ·Ù·. (∏ ›‰È· ·˘Ù‹ ·ÏÏËÏÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ı· ÂΉÔı› ·ÚÁfiÙÂÚ· ·fi ÙÔÓ ∂ÌÌ. π. ªÔÛ¯ÔÓ¿, ÂΉfiÛÂȘ √‰˘ÛÛ¤·˜, ∞ı‹Ó· 1981, ÂÓÒ ÙÔ 1992 ¤¯Ô˘Ì ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛ‹ Ù˘ ·fi ÙÔÓ ¡. ¢. ΔÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ, ÂΉfiÛÂȘ ¢fiÌÔ˜). ΔÔ 1936 Ô Δ¤ÏÏÔ˜ AÁÚ·˜ ‰ËÌÔÛȇÂÈ ÙË ‰ÈÂÈÛ‰˘ÙÈÎfiÙ·ÙË ÌÂϤÙË ÙÔ˘ «¶Ò˜ ‚ϤÔÌ ۋÌÂÚ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË» (∞گ›ÔÓ ∂˘‚Ô˚ÎÒÓ ªÂÏÂÙÒÓ, ÙfiÌ. μã, 1936 [ÙÒÚ· Î·È ÛÙÔ Δ¤ÏÏÔ˜ ‘∞ÁÚ·˜ ∫ÚÈÙÈο. ΔfiÌÔ˜ ÙÚ›ÙÔ˜. ªÔÚʤ˜ Î·È Î›ÌÂÓ· Ù˘ Â˙ÔÁÚ·Ê›·˜. ºÈÏÔÏÔÁÈ΋ ÂÈ̤ÏÂÈ· ∫ÒÛÙ·˜ ™ÙÂÚÁÈfiÔ˘ÏÔ˜, ÂΉfiÛÂȘ ∂ÚÌ‹˜, ∞ı‹Ó· 1984). Δ· ÃÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· ÙÔ˘ 1941, ÛÙȘ ‰‡ÛÎÔϘ ÂΛӘ ̤Ú˜, Ë ¡¤· ∂ÛÙ›· ÌÓËÌÔÓ‡ÂÈ ∞ϤͷӉÚÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Ì ¤Ó· ÂÎÙÂÓ¤˜ ·ÊȤڈ̷. ΔÔ ÁÂÓÈÎfi Ó‡̷ Â›Ó·È ·˘Ùfi Ô˘ ‹‰Ë ¤¯ÂÈ Î·ıÈÂÚˆı›: Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Â›Ó·È Ô

TÂÚ¿ÛÙÈÔ˜ Û‹ÌÂÚ· Ô fiÁÎÔ˜ ÙˆÓ ‰ËÌÔÛÈÂ˘Ì¿ÙˆÓ, ·Ú·Ì¤ÓÂÈ, ‰˘ÛÙ˘¯Ò˜, ·‚È‚ÏÈÔÁÚ¿ÊËÙÔ˜

Õ Oρισμ!να απ τα περιοδικ που κατ καιρος αφι!ρωσαν τις σελδες τους στον Παπαδιαμ ντη και στο !ργο του.

16

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0


«AÁÈÔ˜ ÙˆÓ ∂ÏÏËÓÈÎÒÓ °Ú·ÌÌ¿ÙˆÓ» Î·È «ÂÔÚÙ¿˙ÂÙ·È ÙÚÂȘ ÊÔÚ¤˜ ÙÔ ¯ÚfiÓÔ: ÙËÓ ¶ÚˆÙÔ¯ÚÔÓÈ¿, ÙÔ ¶¿Û¯· Î·È Ù· ÃÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ·» (·fi ÙÔ ÂÈÛ·ÁˆÁÈÎfi ÛËÌ›ˆÌ· ÙÔ˘ ¶. ÿÚË). ™ÙÔ ·ÊȤڈ̷ ·˘Ùfi, ˘ÌÓËÙÈÎfi ÛÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ Ì¤ÚÔ˜ ÙÔ˘, Û˘Ó·ÓÙÔ‡ÌÂ Î·È ÙËÓ ÚÒÙË ÛÔ‚·Ú‹ ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË Ù˘ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎfiÙËÙ·˜ ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘, ÛÙÔ ¿ÚıÚÔ ÙÔ˘ ηıËÁËÙ‹ Ù˘ £ÂÔÏÔÁÈ΋˜ ™¯ÔÏ‹˜ Î·È ∞η‰ËÌ·˚ÎÔ‡ ¢. ™. ª·Ï¿ÓÔ˘. Δ· ‚·ÛÈο ÛËÌ›· Ù˘ ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛ˘ ·˘Ù‹˜ ı· Â·Ó·ÏËÊıÔ‡Ó ÙÔ 1949 ·fi ÙÔÓ ∫. £. ¢ËÌ·Ú¿ ÛÙËÓ πÛÙÔÚ›· Ù˘ ¡ÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜ §ÔÁÔÙ¯ӛ·˜ ÙÔ˘ (ÂΉfiÛÂȘ IηÚÔ˜, ÙfiÌ. μã [∞ı‹Ó·] 1949) Î·È ·fi ÙÔÓ ¶. ªÔ˘ÏÏ¿, ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∞. ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ·˘ÙÔ‚ÈÔÁÚ·ÊÔ‡ÌÂÓÔ˜ (ÂΉfiÛÂȘ ∂ÚÌ‹˜, ∞ı‹Ó· 1974). ¢È·ÏÂÎÙÈ΋ Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÙˆÓ ÙÚÈÒÓ ·˘ÙÒÓ ÂÚÈÙÒÛÂˆÓ ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛ˘ ·ÔÙÂÏ› ÂÓ ÔÏÏÔ›˜ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ¡. ¢. ΔÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˘ ¢·ÈÌfiÓÈÔ ªÂÛËÌ‚ÚÈÓfi. EÓÙÂη ΛÌÂÓ· ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË (ÂΉfiÛÂȘ °ÚËÁfiÚË, ∞ı‹Ó· 1978), fiÔ˘ Ì ÂÈÛÙÈÎfiÙËÙ· Î·È Ì ÙË Ì¤ıÔ‰Ô ÙÔ˘ «OÌËÚÔÓ ÂÍ √Ì‹ÚÔ˘ Û·ÊËÓ›˙ÂÈÓ» ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÔÓÙ·È ÔÈ Î˘ÚÈfiÙÂÚ˜ ̤¯ÚÈ ÙfiÙ ·ÌÊÈÛ‚ËÙ‹ÛÂȘ Î·È ·ÚÂÚÌËÓ›˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

MÂÙ·ÔÏÂÌÈο ™Ù·ıÌÔ‡˜ ÛÙË ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈ΋ –ıÂÙÈ΋ ÛÙË ÌÂÁ¿ÏË Ù˘ ÏÂÈÔ„ËÊ›·– ÎÚÈÙÈ΋ ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÔ ‰ÔΛÌÈÔ ÙÔ˘ ∑‹ÛÈÌÔ˘ §ÔÚÂÓÙ˙¿ÙÔ˘ «∞ϤͷӉÚÔ˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘-¶ÂÓ‹ÓÙ· ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘» (ÂÊËÌ. √ Δ·¯˘‰ÚfiÌÔ˜, 7 π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ 1961. [ΔÒÚ· ·Ó·ıˆÚË̤ÓÔ Î·È ÛÙÔ ∑‹ÛÈÌÔ˜ §ÔÚÂÓÙ˙¿ÙÔ˜ ªÂϤÙ˜, ÙfiÌÔ˜ ÚÒÙÔ˜, ÂΉfiÛÂȘ ¢fiÌÔ˜, ∞ı‹Ó· 1994, ÛÛ. 235-258]), ÙÔ ‰ÔΛÌÈÔ ÙÔ˘ ∫ˆÛÙ‹ ª·ÛÙÈ¿ √ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ (∂ΉÔÙÈ΋ ∞ıËÓÒÓ ∞.∂., ∞ı‹Ó·È 1962), ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ √‰˘ÛÛ¤· ∂χÙË ∏ Ì·Á›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË (ÂΉfiÛÂȘ ∂ÚÌ›·˜, ∞ı‹Ó· 1976 [ΔÒÚ· Î·È ÛÙÔ √‰˘ÛÛ¤·˜ ∂χÙ˘ ∂Ó Ï¢ÎÒ, ÂΉfiÛÂȘ IηÚÔ˜, ∞ı‹Ó· 1992, ÛÛ. 57-106]), ηıÒ˜ Î·È ÙÔ ¿ÚıÚÔ ÙÔ˘ ¡›ÎÔ˘ ºˆÎ¿ «∏ Ó›ÎË ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË» (ÂÊËÌ. ∏ ∫·ıËÌÂÚÈÓ‹, 10 ª·ÚÙ›Ô˘ 1977. [ΔÒÚ· Î·È ÛÙÔ ¡›ÎÔ˜ ºˆÎ¿˜ ∂ȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ÁÈ· ÙË ÁÏÒÛÛ·-ÁÈ· ÙË ÏÔÁÔÙ¯ӛ·, μÈ‚ÏÈÔˆÏ›ÔÓ Ù˘ ∂ÛÙ›·˜, ∞ı‹Ó· 1982]). ΔÔ 1979 ÂΉ›‰ÂÙ·È ÌÈ· Û˘ÏÏÔÁ‹ ÎÂÈÌ¤ÓˆÓ Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ ∞ϤͷӉÚÔ˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘. ∂›ÎÔÛÈ Î›ÌÂÓ· ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ (¶ÚfiÏÔÁÔ˜-ÂÈÏÔÁ‹: ¡. ¢. ΔÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˜, √È ∂ΉfiÛÂȘ ÙˆÓ º›ÏˆÓ, ∞ı‹Ó· 1979) Î·È ÙÔ 1981, ÛÙË ÛÂÈÚ¿ «ΔÂÙÚ¿‰È· ∂˘ı‡Ó˘», ·ÊÈÂڈ̷ÙÈÎfi˜ ÙfiÌÔ˜ Ì ٛÙÏÔ ªÓËÌfiÛ˘ÓÔ ÛÙÔÓ ∞ϤͷӉÚÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. ∂‚‰ÔÌ‹ÓÙ· ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙËÓ ÎÔ›ÌËÛ‹ ÙÔ˘. ΔË Û˘Ó‹ıÂÈ· ÙˆÓ ·ÊÈÂÚˆÌ¿ÙˆÓ ÛÙȘ ‰ÂηÂÙËÚ›‰Â˜ ·fi ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘ Û˘Ó¯›˙ÂÈ ÙÔ 1991 ÙÔ ·ÊȤڈ̷ ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ ∞ÓÙ› (·ÚÈı. 463, 5 ∞Ú. 1991). ∞fi ÙÔ 1981 Î·È ÌÂÙ¿ Ë ÎÚÈÙÈ΋ ÙÔ˘ ���··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘ ·Ú¯›˙ÂÈ Ó· ·Ê›ÛÙ·Ù·È ·fi ÙÔÓ Î·ıÈÂڈ̤ÓÔ «ÂÌÂÈÚÈÎfi» Ù˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· Î·È ÂÌÏÔ˘Ù›˙ÂÙ·È Ì ÌÂϤÙ˜ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ıˆÚËÙÈΤ˜ Î·È «ÎÂÈÌÂÓÔÎÂÓÙÚÈΤ˜». ÷ڷÎÙËÚÈÛÙÈο ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· Ù¤ÙÔÈ·˜ ÔÈÎÈÏ›·˜ ÌÂÏÂÙÒÓ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó Ô Û˘ÏÏÔÁÈÎfi˜ ÙfiÌÔ˜ ºÒÙ· ÔÏfiʈٷ. EÓ· ·ÊȤڈ̷ ÛÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ

ÙÔ˘ (ÂÈ̤ÏÂÈ· ¡. ¢. ΔÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˜, ∂.§.π.∞., ∞ı‹Ó· 1981), ÙÔ ·ÊȤڈ̷ ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ ¢È·‚¿˙ˆ (·ÚÈı. 165, 8 ∞ÚÈÏ›Ô˘ 1987), ηıÒ˜ Î·È Ù· ¶Ú·ÎÙÈο ÙÔ˘ ∞ã ‰ÈÂıÓÔ‡˜ Û˘Ó‰ڛԢ ÁÈ· ÙÔÓ ∞ϤͷӉÚÔ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ÙÔ ÔÔ›Ô Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈ‹ıËΠÙÔÓ ™Â٤̂ÚÈÔ ÙÔ˘ 1991 ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ. (∂ΉfiÛÂȘ ¢fiÌÔ˜, [∞ı‹Ó· 1996]). ∫·ı·Ú¿ «ÂÓ‰ÔÎÂÈÌÂÓÈ΋» ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘, ‚·ÛÈṲ̂ÓË ÛÙËÓ ·ÊËÁËÌ·ÙÈ΋ ıˆڛ· ÙÔ˘ G. Genette, ÂȯÂÈÚ› Ë ÂÚÁ·Û›· Ù˘ °. º·Ú›ÓÔ˘-ª·Ï·Ì·Ù¿ÚË ∞ÊËÁËÌ·ÙÈΤ˜ Ù¯ÓÈΤ˜ ÛÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË 1887-1910 (ÂΉfiÛÂȘ ∫¤‰ÚÔ˜, [∞ı‹Ó· 1987]). °ÂÓÈο, ηٿ Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚfiÓÈ·, fiϘ ÔÈ «ÌÔÓÙ¤ÚÓ˜» ̤ıÔ‰ÔÈ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛ˘ Ù˘ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·˜ (ÎÔÈÓˆÓÈÔÏÔÁÈ΋, „˘¯·Ó·Ï˘ÙÈ΋, ÊÂÌÈÓÈÛÙÈ΋ Î.Ï.) ¤¯Ô˘Ó ·Ú¯›ÛÂÈ Ó· ÂÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È ÛÙÔ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎfi ΛÌÂÓÔ, Ì ÔÈΛϷ ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·. ∂ÈÛÙÚÔÊ‹ ÛÙÔÓ Â͈ÎÂÈÌÂÓÈÎfi ʈÙÈÛÌfi ÙÔ˘ ÏÔÁÔÙ¯ÓÈÎÔ‡ ·ÔÙÂϤÛÌ·ÙÔ˜ Û˘ÓÈÛÙ¿ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∫ˆÛÙ‹ ¶··ÁÈÒÚÁË ∞ϤͷӉÚÔ˜ ∞‰·Ì·ÓÙ›Ô˘ ∂ÌÌ·ÓÔ˘‹Ï (ÂΉfiÛÂȘ ∫·ÛÙ·ÓÈÒÙË, ∞ı‹Ó· 1997), ÂÓÒ ÛÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ª›Ï·Ó ∫Ô‡ÓÙÂÚ· ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÙÔ ‰ÔΛÌÈÔ ÙÔ˘ §¿ÎË ¶ÚÔÁΛ‰Ë ∏ ηٿÎÙËÛË ÙÔ˘ Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·ÙÔ˜. ∞fi ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÛÙÔÓ μÔÎοÎÈÔ (μÈ‚ÏÈÔˆÏ›ÔÓ Ù˘ ∂ÛÙ›·˜, ∞ı‹Ó· 1998), ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ·ԉ›ÍÂÈ fiÙÈ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ÚÔ‰›‰ÔÓÙ·˜ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο ÙÔ μ˘˙¿ÓÙÈÔ, ¤ÁÈÓ «Ô ªÂÁ¿ÏÔ˜ ¶ÚÂÛ‚Â˘Ù‹˜ ÙÔ˘ ª˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·ÙÔ˜ ÛÙË ÃÒÚ· ÙÔ˘ μ˘˙·ÓÙ›Ô˘». ∏ Û˘˙‹ÙËÛË Ô˘ ¿ÓÔÈÍÂ Ë ÚfiÎÏËÛË ÙÔ˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È, ÈÛÙ‡ˆ, ·ÎfiÌ· ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘. ΔÔ Â›· Î·È ÛÙËÓ ·Ú¯‹: Â›Ó·È ·‰‡Ó·ÙÔÓ Ó· ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ ϤÔÓ Î·Ó›˜ ÙÈ ÁÚ¿ÊÂÙ·È Î·È ÙÈ Á›ÓÂÙ·È Û‹ÌÂÚ· ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. √‡ÙÂ Ë ÊÈÏfiÙÈÌË ÚÔÛ¿ıÂÈ· Ù˘ ÂÓfiÙËÙ·˜ «∂ÓÈ·˘Ùfi˜», ÙˆÓ ¶··‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ΔÂÙÚ·‰›ˆÓ, ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ Ô˘ ÂÈÌÂÏÂ›Ù·È Ô ¡. ¢. ΔÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˜ (ÂΉfiÛÂȘ ¢fiÌÔ˜, Ù‡¯. 1: 1992, Ù‡¯. 2: 1993, Ù‡¯. 3: 1995 Î·È Ù‡¯. 4: 1998) ÌÔÚ› Ó· «Î·Ï‡„ÂÈ» Ì ·fiÏ˘ÙË ÏËÚfiÙËÙ· fiÏË ÙË Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·, Û fiϘ ÙȘ ÁˆÓȤ˜ Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ Î·È ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ÔÏfiÎÏËÚÔ˘. ΔÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË: ÌÈ· ÌÂÁ¿ÏË ÚfiÎÏËÛË ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÌÂÏÂÙËÙ¤˜ ·ÏÏ¿ Î·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜. EÓ·˜ ÛÙ›‚Ô˜, ÛÙÔÓ ÔÔ›Ô ÌÂÙÚÈ¤Ù·È Ë ·Ó·ÁÓˆÛÙÈ΋ Î·È ÎÚÈÙÈ΋ Ì·˜ Â¿ÚÎÂÈ·, ·ÏÏ¿ Î·È Ë ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ Ì·˜ ¢·ÈÛıËÛ›·. ∫·È ¯ı˜ Î·È Û‹ÌÂÚ· Î·È ¿ÓÙ· Ô Ì·Á¢ÙÈÎfi˜ Î·È Ì·ÁÈÎfi˜ ™ÎÈ·ı›Ù˘, ÙÔ ÛÎÔÙÂÈÓfi ÙÚ˘ÁfiÓÈ ÙˆÓ ÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ Ì·˜ «–ÙËÚÔ˘Ì¤ÓˆÓ ¿ÓÙ· ÙˆÓ ·Ó·ÏÔÁÈÒÓ– «ÎÂ›Ù·È ÂȘ ÙÒÛÈÓ Î·È ·Ó¿ÛÙ·ÛÈÓ ÔÏÏÒÓ». ∞˘Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ‰ÂÓ ÎÚ›ÓÂÙ·È ·ÏÏ¿ ÎÚ›ÓÂÈ – ÂÚ› ˙ˆ‹˜ Î·È ı·Ó¿ÙÔ˘». (¡. ¢. ΔÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˜, ¢·ÈÌfiÓÈÔ ªÂÛËÌ‚ÚÈÓfi).

à Mια πρχειρη επιλογ απ μελ!τες, δοκμια και μαρτυρες που στ θηκαν στην εποχ τους αλλ και αργτερα βιβλα αναφορ ς στο πρσωπο και στο !ργο του Παπαδιαμ ντη.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

17


Eκδοτικ περιπ τεια H Aγγελα του 1902 για να εκδοθον «Tα θαλασσιν ειδλλια». Eχει προηγηθε ανεπιτυχς, λλη μια το 1891. Tο 1907 ναυαγε μια τρτη, απ τη Bιβλιοθκη Mαρασλ. Tο διο επσης η αναγγελθεσα το 1908 κδοση ργων απ το περ. «Nα Zω» (τεχος Aπρ.) Kαι η ειρωνεα μεταφρασμνα - δο διηγματα, μαζ με μια μελτη κυκλοφορον το 1908 αυτοτελς στα γαλλικ σε βιβλο.

H Δο απ τους ντεκα συνολικ τμους που εξδωσε στο διστημα 1912-14 ο Γ. Φξης. Aγρασε, με πρωτοβουλα του Bλαχογιννη, τα δικαιματα απ τις αδελφς του Παπαδιαμντη. Tου παραχωρθηκε μρος του αρχεου και ο Φξης δολεψε τις εκδσεις, χοντας στα χρια του πολλ απ τα χειργραφα  αποκμματα πρτων δημοσιεσεων. (φωτ.: EΛIA).

Tης B ∞™π§π∫◊˜ § ∞ª¶ƒ√¶√⁄§√À Φιλολγου – υποψ φιας δ.φ.

Δπ˜ Δ∂§∂ÀΔ∞ÿ∂˜ ̤Ú˜ ÙÔ˘ 1910 Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, Ï›ÁÔ ÚÈÓ ÌÂÙ·‚› ÛÙËÓ «¤Ú· ·ÙÚ›‰·», ·fi ÙËÓ ÎÏ›ÓË Ù˘ ·ÚÚÒÛÙÈ·˜ ·ˇı˘Ó ÏfiÁÈ· ·ÚËÁÔÚÈ¿˜ ÛÙȘ ·‰ÂÏʤ˜ ÙÔ˘, Ô˘ ı· ¤ÌÂÓ·Ó ϤÔÓ ¯ˆÚ›˜ ‚ÔËıfi Î·È ÚÔÛÙ¿ÙË: «TÒÚ· Ô˘ ı· ʇÁˆ ÂÁÒ, ¤¯ˆ ηÏÔ‡˜ Ê›ÏÔ˘˜ Î·È Ì ·Á·Ô‡Ó, Î·È ı· Ì ÂÓı˘ÌÔ‡ÓÙ·È, Î·È Ù· ‚È‚Ï›· ÌÔ˘ ı· Ù˘ÒÛÔ˘Ó Î·È ÏÂÙ¿ ı· Û·˜ ‰ÒÛÔ˘Ó». T· ÏfiÁÈ· ·˘Ù¿ Â·ÏËı‡ÙËÎ·Ó ˆ˜ ÚÔÊËÙÈο. O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, fiÛÔ ˙Ô‡ÛÂ, ‰ÂÓ Â˘Ù‡¯ËÛ ӷ ÎÚ·Ù‹ÛÂÈ ÛÙ· ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘ ‰ÈÎfi ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô. TÔ 1891 ›¯Â ‰ËÌÔÛȇÛÂÈ ·ÁÁÂÏ›· ÁÈ· ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË ÌÈ·˜ ÂÎÏÔÁ‹˜ ·fi Ù· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «£·Ï·ÛÛÈÓ¿ Eȉ‡ÏÏÈ·», Ô˘ fï˜ ‰ÂÓ ¤ÌÂÏÏ ӷ Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈËı›. O K. ¶·Ï·Ì¿˜ ·fi ÙÔ 1899 ›¯Â ‹‰Ë ÂÈÛË-

18

H

K A £ H M E P I N H

B

Ì¿ÓÂÈ ÙËÓ ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· ÌÈ· ·˘ÙÔÙÂÏ‹ ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘, Ô˘ ·Ú¤ÌÂÓ ηÙÂÛ·Ṳ́ÓÔ Û ÂÊËÌÂÚ›‰Â˜ Î·È ÂÚÈÔ‰Èο, ·Ó¤Î‰ÔÙÔ Î·È Û¯Â‰fiÓ ·Ó‡ÚÂÙÔ.

T‹‰Â ηΛ۠TÔ ‚È‚Ï›Ô ÙˆÓ º. A. ¢ËÌËÙÚ·ÎfiÔ˘ÏÔ˘ Î·È °. A. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘ «º‡ÏÏ· ÂÛÎÔÚÈṲ̂ӷ» (1994), ‰È¤Ï˘Û οÔÈÔ˘˜ ̇ıÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ ‰‹ıÂÓ ÚÔ¯ÂÈÚÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. O Û˘ÁÁڷʤ·˜ Ì·˜ ÂÚÁ·˙fiÙ·Ó Ì ·ÍÈÔı·‡Ì·ÛÙË ÂÈÌÔÓ‹, ÒÛÔ˘ Ó· ‰ÒÛÂÈ ÛÙ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ÙËÓ ÙÂÏÈ΋ ÌÔÚÊ‹. ¶ÚˆÙfiÁÚ·Ê ٷ ΛÌÂÓ¿ ÙÔ˘, ·ÎÚÈ‚Ô˙‡ÁÈ˙ οı ÊÚ¿ÛË, ·ÎfiÌË Î·È Î¿ı ÛËÌÂ›Ô ÛÙ›Í˘, ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ Ù· Í·Ó·‰Ô‡ÏÂ˘Â Î·È Â¤ÊÂÚ ·ÏÏ·Á¤˜ ·ÎfiÌË Î·È ·ÊÔ‡ ·˘Ù¿ ›¯·Ó ‰ËÌÔÛÈ¢ı›, οÓÔÓÙ·˜ ÙȘ ‰ÈÔÚıÒÛÂȘ ÙÔ˘ ¿Óˆ ÛÙ· ·ÔÎfiÌÌ·Ù· ÙˆÓ ÚÒÙˆÓ ‰ËÌÔÛȇۈÓ. K¿ÔÙÂ Û˘Ó¤‚Ë Ó· ‰ÒÛÂÈ ÙÔ ›‰ÈÔ ‰È‹ÁËÌ· Û ‰‡Ô ÂΉfiÙ˜, ¤¯ÔÓÙ·˜ Ì¿ÏÈÛÙ· ÂÓÛˆ-

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

Ì·ÙÒÛÂÈ ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ Áڷʤ˜ ‹ ÚÔÛı‹Î˜, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ı¤ÙÂÈ ÙÔÓ ÌÂÏÏÔÓÙÈÎfi ÂΉfiÙË–ÂÚ¢ÓËÙ‹ ÌÚÔÛÙ¿ Û ‰›ÏËÌÌ· Û¯ÂÙÈο Ì ÙË ÁÚ·Ê‹ Ô˘ Ú¤ÂÈ Ó· ÚÔÙÈÌ‹ÛÂÈ. O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ‰ÂÓ Â‰›ˆÎ ÙËÓ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÙˆÓ ¯ÂÈÚÔÁÚ¿ÊˆÓ Ô˘ ¤‰ÈÓ ÁÈ· ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË. T· ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê¿ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ÏÔÈfiÓ «¤ÎıÂÙ· ÚÈÁ̤ӷ ÛÙË ‚ÚÂÊÔ‰fi¯Ô ÙÔ˘ BÚÂÊÔÎÔÌ›Ԣ», fiˆ˜ ϤÂÈ Ô °. ¢ÚÔÛ›Ó˘ ÙÔ 1925. KÚ·ÙÔ‡Û fï˜ ·ÔÎfiÌÌ·Ù· ÙˆÓ ‰ËÌÔÛÈÂ˘Ì¤ÓˆÓ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘, ÛÎÔ‡ÔÓÙ·˜ Ó· Ù· ÂΉfiÛÂÈ Î¿ÔÙ ˘fi ÌÔÚÊ‹ ‚È‚Ï›Ô˘ Î·È Ê‡Ï·ÛÛÂ Ô ›‰ÈÔ˜ Ù· ·˘ÙfiÁÚ·Ê¿ ÙÔ˘, fiÛ· ÂÚÈ›¯·Ó ·‰ËÌÔÛ›Â˘Ù· ΛÌÂÓ· ‹ ۯ‰ȿÛÌ·Ù· Î·È ÚÒÙ˜ Áڷʤ˜. TÔ ÔχÙÈÌÔ ·˘Ùfi ·Ú¯Â›Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ÎÏÂÈṲ̂ÓÔ Û ¤Ó· ÎÈ‚ÒÙÈÔ, ÙÔ ÌÂÙ¤ÊÂÚÂ Ô ›‰ÈÔ˜ ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ fiÙ·Ó ÌÂÙ·ÎfiÌÈÛ ÂΛ ÔÚÈÛÙÈο ÙÔ 1908 ηÈ

O ÈÔ ÂÈÊ·Ó‹˜ ‰ÈËÁËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˜ ‰ÂÓ ÎÚ¿ÙËÛ ÛÙ· ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘ ‰ÈÎfi ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô


Ì ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘ Ë ÂÚÈ¤ÙÂÈ· ÙˆÓ ÁÚ·ÊÙÒÓ ÙÔ˘ ÌfiÏȘ ¿Ú¯È˙Â. OÈ ÊÙˆ¯¤˜ ·‰ÂÏʤ˜ ÙÔ˘ ˆÏÔ‡Û·Ó ‹ ·Ú·¯ˆÚÔ‡Û·Ó ÎÔÌÌ¿ÙÈ· ÙÔ˘ ·Ú¯Â›Ô˘ Û fiÔÈÔÓ ÂӉȷÊÂÚfiÙ·Ó ¤ÛÙˆ Î·È Ï›ÁÔ ÁÈ’ ·˘Ù¤˜. °È· ÙÔ ÛÎfiÚÈÛÌ· ÙˆÓ ¯ÂÈÚÔÁÚ¿ÊˆÓ ÙÔ˘ ·Ú¯Â›Ô˘, Ô °. B·Ï¤Ù·˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ› ÙÔÓ fiÚÔ «¯·Ï·ÛÌfi˜».

TËÓ Â·‡ÚÈÔÓ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ TÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË ÙˆÓ ¤ÚÁˆÓ ÂΉËÏÒıËÎÂ, fiˆ˜ Î·È Ô ›‰ÈÔ˜ Ô Î˘Ú AϤͷӉÚÔ˜ ›¯Â ÚԂϤ„ÂÈ, ·fi ÙËÓ Â·‡ÚÈÔ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ ÙÔ˘. M ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›· ÙÔ˘ Ê›ÏÔ˘ ÙÔ˘ °. BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓË Ù· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÂΉfiÛˆ˜ Ô˘Ï‹ıËÎ·Ó ·fi ÙȘ ·‰ÂÏʤ˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÛÙÔÓ ÂΉÔÙÈÎfi Ô›ÎÔ °. º¤ÍË, Î·È ·fi ÙÔ 1912 Ò˜ ÙÔ 1914 ΢ÎÏÔÊÔÚÔ‡Ó ¤ÓÙÂη Û˘ÓÔÏÈο ÙfiÌÔÈ. K¿ÔÈ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÂÈÙÚ¤ÂÈ Ô BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓ˘ Î·È ÚˆÙÔ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi «K·ÏÏÈÙ¤¯Ó˘». H ¤Î‰ÔÛË º¤ÍË ¤ÁÈÓ ÁÚ‹ÁÔÚ·, Ì ÚÔ¯ÂÈÚfiÙËÙ· Î·È ·ÚÎÂÙ¤˜ ·Ù¤ÏÂȘ, ·Ú·Ï›„ÂȘ Î·È Ï¿ıË, ˆÛÙfiÛÔ Û οÔȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ Ì¿˜ ‰›ÓÂÈ Î·Ï‡ÙÂÚ˜ Áڷʤ˜ ·fi ÙȘ ÚÒÙ˜ ‰ËÌÔÛȇÛÂȘ, ·ÊÔ‡ Ô ÂΉfiÙ˘ ›¯Â ÛÙ· ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘ ÔÏÏ¿ ·fi Ù· ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê· ‹ ·ÔÎfiÌÌ·Ù· ÙÔ˘ ·Ú¯Â›Ô˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. TËÓ ›‰È· ÂÔ¯‹ Ô HÏ. ¢Èη›Ô˜ Âͤ‰ˆÛ ÙÚ›· ÙÔÌ›‰È· Ì ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, ÛÙ· ÔÔ›· ¿ÏÏÔÙ ‰È·ÛÒ˙ÂÈ ÁÓ‹ÛȘ Áڷʤ˜, ¿ÏÏÔÙ fï˜ ÂÂÌ‚·›ÓÂÈ ÛÙÔ˘˜ ‰È·ÏfiÁÔ˘˜ ÁÈ· Ó· ··Ï›„ÂÈ ÙÔ ÛÎÈ·ı›ÙÈÎÔ È‰›ˆÌ·. T· ·˘ÙfiÁÚ·Ê· Ô˘ ›¯Â Ô º¤Í˘ ¤Ú·Û·Ó ÛÙ· ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘ EÏ¢ıÂÚÔ˘‰¿ÎË ÁÈ· ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË ¤ÓÙ ÌÈÎÚÒÓ ÙfiÌˆÓ Ô˘ ¿Ú¯ÈÛ ÙÔ 1924 Î·È ÔÏÔÎÏËÚÒıËη ÙÔ 1930. O EÏ¢ıÂÚÔ˘‰¿Î˘ ·ÎÔÏÔ˘ı› ηٿ fi‰·˜ ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË º¤ÍË Î·È ·Ó··Ú¿ÁÂÈ Ù· Ï¿ıË Ù˘. H ÚÔÛÊÔÚ¿ ÙÔ˘ fï˜ Â›Ó·È fiÙÈ ‰ËÌÔÛȇÂÈ Î¿ÔÈ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿. Afi ÙÔ 1918 Ô˘ ÚˆÙÔ‹ÁÂ Ô ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔ˜ Î·È ÏÔÁÔÙ¤¯Ó˘ K. º·ÏÙ¿ÈÙ˜ ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ, ÂӉȷʤÚıËΠÁÈ· ÙËÓ ÔÈÎÙÚ‹ Ù‡¯Ë ÙˆÓ ·‰ÂÏÊÒÓ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ÔÈ Ôԛ˜ Û ·ÓÙ¿ÏÏ·ÁÌ· ÙÔ˘ ·Ú·¯ÒÚËÛ·Ó ·˘ÙfiÁÚ·Ê· Ì ·Ó¤Î‰ÔÙ· ıÚËÛ΢ÙÈο ÔÈ‹Ì·Ù· Î·È ·ÙÂÏ‹ ÎÔÌÌ¿ÙÈ· ·fi ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, ηıÒ˜ Î·È ·ÔÎfiÌÌ·Ù· ÚÒÙˆÓ ‰ËÌÔÛȇۈÓ. T· ÔÈ‹Ì·Ù· ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ·fi ÙÔÓ º·ÏÙ¿ÈÙ˜, ‹ ·Ú·¯ˆÚË̤ӷ ·fi ·˘ÙfiÓ, Û ‰È¿ÊÔÚ· ÂÚÈÔ‰Èο. K¿ÔÈ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ì ÓÂfiÙÂÚË ÂÂÍÂÚÁ·Û›· Î·È ‰ÈÔÚıÒÛÂȘ ·fi ÙÔ ¯¤ÚÈ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ·Ó·‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi «MԢΤÙÔ» ÛÙ· ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ˘ ’30. ™Ù· 1925-27 ÚˆÙÔ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ÛÙËÓ ÂÊËÌÂÚ›‰· «EχıÂÚÔÓ B‹Ì·» Î·È «K˘Úȷ΋ ÙÔ˘ EÏ¢ı¤ÚÔ˘ B‹Ì·ÙÔ˜» ‰¤Î· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ô˘ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ›¯Â ‰ÒÛÂÈ ÙÔ 1907 ÛÙÔÓ ¢. K·ÎÏ·Ì¿ÓÔ ÁÈ· Ó· ‰ËÌÔÛÈ¢ÙÔ‡Ó ÛÙËÓ ÂÊËÌÂÚ›‰· «TÔ N¤ÔÓ AÛÙ˘», οÙÈ Ô˘ ÙfiÙ ‰ÂÓ ¤ÁÈÓÂ. ™ÙȘ ·Ú¯¤˜ Ù˘ ‰ÂηÂÙ›·˜ ÙÔ˘ ’30 Ô Octave Merlier, °¿ÏÏÔ˜ ÓÂÔÂÏÏËÓÈÛÙ‹˜ Î·È ÌÂÙ¤ÂÈÙ· ‰fiÎÈÌÔ˜ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÛÙË Á·ÏÏÈ΋ ÁÏÒÛÛ·, ‹Á ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ, ÁÓˆÚ›ÛÙËΠ̠ÙËÓ K˘Ú·ÙÛԇϷ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ·ÊÔ‡ ¤Ï·‚ ̤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ·Ú¯Â›Ô˘, Âͤ‰ˆÛ ÙËÓ ·ÏÏËÏÔÁÚ·Ê›· ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Ì ÚfiÏÔÁÔ Î·È ÏÔ‡ÛÈÔ ÊÈÏÔÏÔÁÈÎfi ˘ÔÌÓËÌ·ÙÈÛÌfi ÙÔ 1934 Î·È ÙËÓ ›‰È· ¯ÚÔÓÈ¿ Âͤ‰ˆÛ ¤Ó·Ó ÙfiÌÔ Ì ÌÂÙ·-

à O Γιννης Bλαχογιννης στθηκε προσττης του Παπαδιαμντη μχρι το θνατ του. «Πρτον ρχομαι να σ��ς ενθυμσω την αδελφικν φιλα του μακαρτου αδελφο μας και δετερον λαμβνω το θρρος να σας ερωτσω δι την υπθεσιν της εκτυπσεως των ργων», του γρφουν (14/10/11) οι αδελφς του.

H O K. Φαλτιτς γρω στα 1920. Eδειξε ενδιαφρον για τις αδελφς του Παπαδιαμντη και ταξδεψε το 1918 στη Σκιθο. Eκενες σε αντλλαγμα του παραχρησαν αυτγραφα και αποκμματα πρτων δημοσιεσεων. Kποια διηγματα επεξεργασμνα εκ νου και διορθωμνα απ τον Παπαδιαμντη αναδημοσιεθηκαν στη δεκαετα του ’30, κυρως στο περιοδικ «Mπουκτο».

H O Δημτριος Kακλαμνος (Λονδνο 1944) δημοσιεει, στα 1925-27, δκα διηγματα του Παπαδιαμντη στο «Eλεθερο Bμα». Tου τα εχε δσει ο διος στα 1907 για δημοσευση στην εφημερδα το «Nον Aστυ» που εξδιδε ο Kακλαμνος. Oμως, την δια χρονι (24/3), το «Nον Aστυ» λλαξε εκδτη, αφο ο Kακλαμνος μπκε απ ττε στη διπλωματα. Eτσι μειναν στα χρια του για μια εικοσαετα αδημοσευτα τα διηγματα. (φωτ.: N. Γ. Kαλλνικος «Δημ. Kακλαμνος» εκ. «Δμος»).

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

19


ÊÚ¿ÛÂȘ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÛÙ· Á·ÏÏÈο. TÔ 1940 ÂΉfiıËÎÂ Ë ‚Ú·‚Â˘Ì¤ÓË ÌÔÓÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ °. B·Ï¤Ù· «¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘. H ˙ˆ‹ – TÔ ¤ÚÁÔ – H ÂÔ¯‹ ÙÔ˘», Ô˘ ÌÂÏÂÙ¿ ÙË ˙ˆ‹ Î·È ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘ Û˘ÁÁڷʤ· ÈÛÙÔÚÈο Î·È ÎÚÈÙÈο. EÍÂÙ¿˙ÂÈ ÙËÓ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙȘ ÈÔ ÏÂÙ¤˜ Ù˘¯¤˜ ÙÔ˘ ‚›Ô˘ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ÂÓÒ ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ÌÂϤÙ˘ ‰›‰ÂÙ·È ÌÈ· Ù·ÍÈÓÔÌË̤ÓË ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· Ì ÛÎÔfi Ó· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ ˆ˜ ‚ÔËıËÙÈ΋ ·ÊÂÙËÚ›· ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÌÂÙ·ÁÓ¤ÛÙÂÚÔ˘˜ ÂÚ¢ÓËÙ¤˜. M¤Û· ÛÙËÓ K·ÙÔ¯‹, Â›Û˘, ÙÔ 1945, ÂȯÂÈÚÔ‡Ó Î·È ÔÈ EΉfiÛÂȘ K·Ú·‚›· ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘, ÛÙ·Ì·ÙÔ‡Ó fï˜ ÛÙÔÓ ÚÒÙÔ ÙfiÌÔ, Ù· «£·Ï·ÛÛÈÓ¿ Eȉ‡ÏÏÈ·».

Ù· ÂËÚ¤·Û ·ÚÓËÙÈο ÙÔ ÔÈÔÙÈÎfi ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù˘ ‰Ô˘ÏÂÈ¿˜ ÙÔ˘. XˆÚ›˜ Ó· ·‡ÂÈ Ó· ·ÔÙÂÏ› Â›Ù¢ÁÌ·, ·ÊÔ‡ ÔÈ ÓÂfiÙÂÚÔÈ ·fi ·˘Ù‹Ó ¤Ì·ı·Ó ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Ë ¤Î‰ÔÛË ·˘Ù‹ Û˘¯Ó¿ ‰ÂÓ Î·ÙÔÚıÒÓÂÈ Ó· ·ÔηٷÛÙ‹ÛÂÈ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈο ÛËÌ›·, ÂÓÒ Î¿ÔÙ ·ÏÒ˜ ·Ó··Ú¿ÁÂÈ Áڷʤ˜ ÙˆÓ ÂΉfiÛÂˆÓ º¤ÍË Î·È EÏ¢ıÂÚÔ˘‰¿ÎË. MÈ· ¿ÏÏË ¤Î‰ÔÛË «A¿ÓÙˆÓ» ÛÙËÓ ÔÔ›· ÔÈ ÊÈÏfiÏÔÁÔÈ –¿‰Èη– ‰ÂÓ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÙfiÛÔ Û˘¯Ó¿ Â›Ó·È Ë ÙÚ›ÙÔÌË ¤Î‰ÔÛË Ù˘ EÓ˘ B¤Ë – ™ÂÊÂÚÏ‹, Ô˘ Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈ‹ıËΠÙÔ 1962. H ÚÔÛ¿ıÂÈ¿ Ù˘ Â›Ó·È ÛÔ‚·Ú‹ Î·È Â˘Û˘Ó›‰ËÙË, fï˜ οÔȘ ÊÔÚ¤˜ ·Ó··Ú¿ÁÂÈ ÌÂ Â˘Ï¿‚ÂÈ· ÙȘ ÚÒÙ˜ ‰ËÌÔÛȇÛÂȘ, Û˘ÓÂÒ˜ Î·È Ù· Ï¿ıË ÙÔ˘˜, ÂÓÒ ·Ú·Ï›ÂÈ ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ ·ÚÈıÌfi ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, fiÛ· ‰ËÏ·‰‹ ‰ËÌÔÛȇÙËÎ·Ó «ÌÂÙ¿ ı¿Ó·ÙÔÓ». EÚÂ ӷ ÂÚÈ̤ÓÔ˘Ì ¤ˆ˜ ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ ’80 ÁÈ· Ó· ÌÔÚԇ̠ӷ ÌÈÏ¿Ì ÁÈ· ÛÙÂÚÂfiÙÂÚÔ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎfi ΛÌÂÓÔ, Ò˜ ÙfiÙ ‰ËÏ·‰‹ Ô˘ Âͤ‰ˆÛ ٷ «A·ÓÙ·» ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Ô N. ¢. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˜. H ¤Î‰ÔÛË ¿Ú¯ÈÛ ÙÔ 1981 ·fi ÙȘ ÂΉfiÛÂȘ «¢fiÌÔ˜» Î·È ÔÏÔÎÏËÚÒıËΠ̠ÙÔÓ ¤ÌÙÔ ÔÁÎÒ‰Ë ÙfiÌÔ Ù˘ ÙÔ 1988. °È· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ¤¯Ô˘Ì ÛÙ· ¯¤ÚÈ· Ì·˜ ÎÚÈÙÈÎfi ΛÌÂÓÔ, ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ‰Ô˘ÏÂÈ¿˜ ›ÎÔÛÈ Î·È ϤÔÓ ÂÙÒÓ, Û˘Óԉ¢fiÌÂÓÔ ·fi ÎÚÈÙÈÎfi ˘fiÌÓËÌ·, sigla Î·È testimonia, ˘ÔÌÓËÌ·ÙÈÛÌfi ‚È‚ÏÈÔÁÚ·ÊÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· Î·È °ÏˆÛÛ¿ÚÈ ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ οı ÙfiÌÔ˘. H ‚·ıÈ¿ ÁÓÒÛË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎÂÈ̤ÓÔ˘, Ë Ï‹Ú˘ ÂÍÔÈΛˆÛË Î·È Ë ·Á·ËÙÈ΋ Û¯¤ÛË Ì ·˘Ùfi Ô‰‹ÁËÛ·Ó ÙÔÓ ÂÈÌÂÏËÙ‹ Û ԢÛÈ·ÛÙÈΤ˜ ÎÚÈÙÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ Î·È ‰ÈÔÚıÒÛÂȘ, Û ÚÔÙ¿ÛÂȘ Ì ÈÛ¯˘Úfi ÂÚÌËÓ¢ÙÈÎfi ¤ÚÂÈÛÌ·. T· «A·ÓÙ·» Û˘ÌÏËÚÒÓÂÈ ¤Ó·˜ ÙfiÌÔ˜ Ì ÙËÓ ·ÏÏËÏÔÁÚ·Ê›· ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Ô˘ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙÔ Ï‹Ú˜ corpus ÙˆÓ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ÂÈÛÙÔÏÒÓ. E‰Ò Ô ÂÈÌÂÏËÙ‹˜ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÈÛÙ¿ ÙËÓ ÔÚıÔÁÚ·Ê›· ÙˆÓ ¯ÂÈÚÔÁڿʈÓ. ™Â fi,ÙÈ ·ÊÔÚ¿ ÙÔ ÔÚıÔÁÚ·ÊÈÎfi ˙‹ÙËÌ· Ù˘ ¤Î‰ÔÛ˘ ÙˆÓ «A¿ÓÙˆÓ», Ô TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˜ Â¤ÏÂÍ ӷ Ì·˜ ‰ÒÛÂÈ ¤Ó· ΛÌÂÓÔ Ì ÂÓÔÔÈË̤ÓË Î·È ÂÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈṲ̂ÓË ÔÚıÔÁÚ·Ê›·. Y¿Ú¯Ô˘Ó ·ÚÎÂÙ¤˜ ÂÓÛÙ¿ÛÂȘ ˆ˜ ÚÔ˜ ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ˙‹ÙËÌ·, ÌÈ·˜ Î·È ÔÏÏÔ› Û‡Á¯ÚÔÓÔÈ ÂÚ¢ÓËÙ¤˜ ÊÚÔÓÔ‡Ó fiÙÈ ÌÈ· ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË ÔÊ›ÏÂÈ Ó· ÙËÚ‹ÛÂÈ ÙËÓ ÔÚıÔÁÚÊ›· ÙˆÓ ÚÒÙˆÓ ‰ËÌÔÛȇۈÓ, Ô˘ ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ ÙËÓ ÔÚıÔÁÚ·ÊÈ΋ ‚Ô‡ÏËÛË ÙÔ˘ Û˘ÁÁڷʤ·. E›Ó·È ¿ÓÙˆ˜ ÂÓÙ˘ˆÛÈ·Îfi ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚfiÓÈ· Ë ¤Ú¢ӷ ʤÚÓÂÈ ÛÙÔ Êˆ˜ Û˘Ó¯Ҙ Ó¤· ÛÙÔȯ›· Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË Î·È ÌÂϤÙË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘, ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ·ÎfiÌË Î·È ÌÈ· ÙfiÛÔ Ï‹Ú˘ ÊÈÏÔÏÔÁÈ΋ ‰Ô˘ÏÂÈ¿, fiˆ˜ ·˘Ù‹ ÙÔ˘ N. ¢. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˘ Ó· Â›Ó·È ÂȉÂÎÙÈ΋ ·Ó·ıˆڋÛˆ˜. O ›‰ÈÔ˜ ¿ÏψÛÙ ‰ÂÓ ¤·„ ¤ˆ˜ Û‹ÌÂÚ· Ó· ÚÔ‚·›ÓÂÈ Û ÎÚÈÙÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ. ™Â ÌÈ· ÂÔ¯‹ Ô˘ ÔÈ ÌÂϤÙ˜ ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ÔÈ ÂΉfiÛÂȘ ÙˆÓ ¤Ú-

™ËÌÂÚÈÓ¤˜ ÂÏÏ›„ÂȘ Ë ‚È‚ÏÈÔÁÚ·ÊÈ΋ ÂÓË̤ڈÛË Î·È Ë ÏÂÙÔÌÂÚ‹˜ ÌÂϤÙË ÙˆÓ ·˘ÙÔÁڿʈÓ

T· «A·ÓÙ·» K·ıÒ˜ Ù· ¯ÚfiÓÈ· ÂÚÓÔ‡Û·Ó Î·È ÔÈ ·ÏȤ˜ ·ÔÛ·ÛÌ·ÙÈΤ˜ ÂΉfiÛÂȘ ›¯·Ó ÂÍ·ÓÙÏËı›, Úfi‚·ÏÏ ÂÈÙ·ÎÙÈÎfi ÙÔ ·›ÙËÌ· ÙˆÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÒÓ ·ÓıÚÒˆÓ, ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ˘ ÎÔÈÓÔ‡ ÁÈ· ÌÈ· ÎÚÈÙÈ΋ Î·È Û˘ÓÔÏÈ΋ ¤Î‰ÔÛË, ÌÈ· ¤Î‰ÔÛË ‰ËÏ·‰‹ Ô˘ ı· Û˘ÌÂÚÈÏ¿Ì‚·Ó fi¯È ÌfiÓÔ Ù· ÈÛÙÔÚÈο Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·Ù·, ÙȘ ÓÔ˘‚¤Ï˜ Î·È Ù· 170 ¿Óˆ-οو ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ·ÏÏ¿ ·ÎfiÌË Ù· ÔÈ‹Ì·Ù·, Ù· ¿ÚıÚ·, ÙȘ ÂÈÊ˘ÏÏ›‰Â˜, ÙȘ ÓÂÎÚÔÏÔÁ›Â˜ Î·È Ù· Ï›Á· ˘ÌÓÔÁÚ·ÊÈο ΛÌÂÓ· Ô˘ Û˘Ó··ÚÙ›˙Ô˘Ó ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘. H ÚÒÙË ¤Î‰ÔÛË ÙˆÓ «A¿ÓÙˆÓ» ¿Ú¯ÈÛ ÙÔ 1954 ·fi ÙÔÓ ÂΉÔÙÈÎfi Ô›ÎÔ ¢. ¢ËÌËÙÚ¿ÎÔ˘, Ì ÙË ÊÈÏÔÏÔÁÈ΋ ÂÈ̤ÏÂÈ· ÙÔ˘ °. B·Ï¤Ù·. TËÓ ·ÔÙ¤ÏÂÛ·Ó ¤ÓÙ ÙfiÌÔÈ Î·È ¤Ó·˜ ¤ÎÙÔ˜ ˆ˜ ÂÈÛÙ¤Á·ÛÌ· ÙˆÓ «A¿ÓÙˆÓ» Ô ÔÔ›Ô˜ ÂÚÈÏ¿Ì‚·Ó ۯ‰fiÓ ·˘ÙÔ‡ÛÈ· ÙËÓ ÌÂϤÙË ÙÔ˘ B·Ï¤Ù· ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Ô˘ ›¯Â ÂΉÔı› ·˘ÙÔÙÂÏÒ˜ ÙÔ 1940. H ¤Î‰ÔÛË ·˘Ù‹ ηٿÊÂÚ ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ Ó· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂÈ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ Û¯Â‰fiÓ ÙˆÓ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ÎÂÈ̤ӈÓ, Ù·ÍÈÓÔÌË̤ÓÔ ¯ÚÔÓÔÏÔÁÈο, Û˘ÓÔ‰Â˘Ì¤ÓÔ Ì ÁψÛÛ¿ÚÈ·, ›Ó·Î˜ Î·È Û‡ÓÙÔÌ· ÎÚÈÙÈο Û¯fiÏÈ·. O ÂÈÌÂÏËÙ‹˜ ÂÚ‡ÓËÛ ÚˆÙfiÙ˘· Î·È ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê· Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ÊÈÏÔ‰ÔÍÔ‡Û ӷ ·ÔÙÂϤÛÂÈ ÚfiÙ˘Ô ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÂÚÁ·Û›·˜ ÛÙÔÓ ÙÔ̤· Ù˘ ÎÚÈÙÈ΋˜ ¤Î‰ÔÛ˘ ÎÂÈ̤ÓÔ˘, ˆÛÙfiÛÔ Â›Ó·È Ê·ÓÂÚfi fiÙÈ Ë ÁÂÓÈÎfiÙÂÚË ÂΉÔÙÈ΋ ÔÏ˘Ú·ÁÌÔÛ‡ÓË ÙÔ˘ B·Ï¤-

H Oκτβιος και Mλπω Mερλι το 1932 στη Σκιθο. O Γλλος νεοελληνιστς απ το 1925 ταξδεψε πολλς φορς στη Σκιθο. Γνρισε και καλλιργησε στεν γνωριμα με τις αδελφς του Παπαδιαμντη. Tου παραχωρθηκε και εξδωσε υποδειγματικ το 1934 την «Aλληλογραφα». Tην δια χρονι εξδωσε επσης ναν τμο με μεταφρασμνα διηγματα στα γαλλικ (φωτ.: «Παπαδιαμντης και Σκιθος», εκδ. K.M.Σ., 1991).

Õ H βιβλιογραφα «Aλξ. Παπαδιαμντη» του Γιργου Kατσμπαλη (φωτογραφα) αν και δημοσιευμνη στη δεκαετα του ’30 εξακολουθε να χει θεμελιακ αξα. Kατ καιρος χουν γνει συμπληρσεις αλλ η βιβλιογραφικ ενημρωση γρω απ τον Παπαδιαμντη πσχει. Aκμη δεν βρθηκε ο φιλτιμος βιβλιογρφος του. (φωτ.: αρχεο K. Λιντη).

20

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0


B·Ï¤Ù· ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ K·ÙÛ›Ì·ÏË, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ Â¤Û˘Ú ÙËÓ ÔÚÁ‹ ÙÔ˘ °. ºÔ˘Û¿Ú·, Ô ÔÔ›Ô˜ Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ ÙÔ˘ ÛÙË ‰È΋ ÙÔ˘ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË (1940) ¤Î·Ó ‰ÚÈ̇ٷÙ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ Î·È ·Î‡ÚˆÛ ÔÏÏ¿ ·fi Ù· ÔÚ›ÛÌ·Ù· Ù˘ ÂÚÁ·Û›·˜ ÙÔ˘ B·Ï¤Ù·. K·Ù‚¿˙ÂÈ ÙȘ ·Ó·Áڷʤ˜ ÙÔ˘ B·Ï¤Ù· «Ô˘ Ú¤ÂÈ ÙÂÏÈο Ó· ‰Â¯ıԇ̻ ÛÙÔ Â›ÎÔÛÈ ÙÔȘ ÂηÙfi ÙˆÓ ·ÓÙ›ÛÙÔȯˆÓ ·Ó·ÁÚ·ÊÒÓ K·ÙÛ›Ì·ÏË, ‰›ÓÔÓÙ¿˜ Ì·˜ ·Ú¿ÏÏËÏ· Î·È Î¿ÔÈ· Ó¤· Ï‹ÌÌ·Ù·. BÈ‚ÏÈÔÁڷʛ˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ‚Ú›ÛÎÔ˘Ì ·ÎfiÌË ÛÙÔ «AÚ¯Â›Ô E˘‚Ô˚ÎÒÓ MÂÏÂÙÒÓ», ·Ï·ÈfiÙÂÚ· ÛÙËÓ «EÏÏËÓÈ΋ BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·» ÙÔ˘ N. °. ¶ÔÏ›ÙÔ˘ Î·È ÛÙ· «A·ÓÙ·» Ù˘ ™ÂÊÂÚÏ‹. ™Â ·˘Ù¤˜ ÚÔÛÙ¤ıËÎ·Ó ·ÚÁfiÙÂÚ· ÔÈ ÙÚÂȘ ‚È‚ÏÈÔÁڷʛ˜ ÙÔ˘ X. XÂÈÌÒÓ· (1977, 1981, 1987), Ô˘ Ì·˜ ÚÔÛʤÚÔ˘Ó ·ÚÎÂÙ¿ Ï‹ÌÌ·Ù·, ·ÚfiÙÈ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó Î·È Î¿ÔÈ· ÛËÌÂÈÒÌ·Ù· ‰Â˘ÙÂÚÂ‡Ô˘Û·˜ ÛËÌ·Û›·˜. Y¿Ú¯Ô˘Ó ÌÂÁ¿Ï· ÎÂÓ¿ ÛÙË ‚È‚ÏÈÔÁÚ·ÊÈ΋ ÂÓË̤ڈÛË ÙˆÓ Â›ÎÔÛÈ ÙÂÏÂ˘Ù·›ˆÓ ÂÙÒÓ Î·È ¤Ó· ·fi Ù· ÈÔ ‚·ÛÈο ÊÈÏÔÏÔÁÈο desiderata ÁÈ· ÙȘ ··‰È·Ì·ÓÙÈΤ˜ ÛÔ˘‰¤˜ Â›Ó·È Ë Î·Ù¿ÚÙÈÛË ÌÈ·˜ ÎÚÈÙÈ΋˜ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·˜ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

à O Γιργος Bαλτας (σκτσο Aντ. Πρωτοπτση) εκδδει το 1940 μια εκτεν και συστηματικ φιλολογικ βιογραφα του Παπαδιαμντη. Mε δικ του φιλολογικ επιμλεια επιχειρεται το 1954, για πρτη φορ, η συγκντρωση, ταξινμηση και εν τλει κδοση «Aπντων». Aρκετς γενις Eλλνων γνρισαν τον Παπαδιαμντη απ την εξτομη αυτ κδοση του Bαλτα.

ÁˆÓ ÙÔ˘ ‰È·‰¤¯ÔÓÙ·È Ë ÌÈ· ÙËÓ ¿ÏÏË ÂΛÓÔ ·fi ÙÔ ÔÔ›Ô ¿Û¯Ô˘ÌÂ Â›Ó·È Î˘Ú›ˆ˜ Ë ‚È‚ÏÈÔÁÚ·ÊÈ΋ ÂÓË̤ڈÛË. E›Ì·ÛÙÂ Ù˘¯ÂÚÔ› Ô˘ ¤¯Ô˘Ì ÛÙ· ¯¤ÚÈ· Ì·˜ ÙË ‚È‚ÏÈÔÁÚ·ÊÈ΋ ÂÚÁ·Û›· ÙÔ˘ °. K·ÙÛ›Ì·ÏË (1934 Î·È 1936), Ë ÔÔ›· ·ÎfiÌË Î·È Û‹ÌÂÚ· Â›Ó·È Ô ‚·ÛÈÎfi˜ Ô‰ËÁfi˜ ÙˆÓ ÌÂÏÂÙËÙÒÓ ÛÙȘ ··‰È·Ì·ÓÙÈΤ˜ ¤Ú¢Ó˜. M ÙË ‰Ô˘ÏÂÈ¿ ÙÔ˘ K·ÙÛ›Ì·ÏË Ë ÌÂϤÙË ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ¤Ú·Û ÛÙÔ ÛÙ¿‰ÈÔ Ù˘ ıÂÙÈ΋˜, ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋˜, ÌÂıÔ‰ÔÏÔÁÈο ·ÎÚÈ‚Ô‡˜, Ì ¤Ó· ÏfiÁÔ Ù˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ¤Ú¢ӷ˜. O ¿ÓıÚˆÔ˜ Ô˘ ıˆÚÂ›Ù·È Ô ıÂÌÂÏȈً˜ Ù˘ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·˜ Ù˘ ÓÂfiÙÂÚ˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·˜ Ì·˜ ·ÚÔ˘Û›·Û Ì ηٿٷÍË ¯ÚÔÓÔÏÔÁÈ΋ «... ÂÍ‹ÓÙ· ¿ÁÓˆÛÙ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ· Î·È ¤Ó· Ï‹ıÔ˜ ¿ÚıÚ·, ÛËÌÂÈÒÌ·Ù· Î.Ï., Ô˘ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÔ ¤Ó· ÙÚ›ÙÔ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÙÔ˘ fiÏÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó Ò˜ Û‹ÌÂÚ· ·Ó¤Î‰ÔÙ·, ÛÎÔÚÈṲ̂ӷ ÛÙ· ‰È¿ÊÔÚ· ¤ÓÙ˘· ÙÔ˘ ηÈÚÔ‡ Ô˘ ÚˆÙÔ‰ËÌÔÛȇÙËηÓ, ·Ú·Âٷ̤ӷ, ·ÁÓÔË̤ӷ, ·ÎÔ›Ù·¯Ù·» Î·È fiÏ· ·˘Ù¿ Ôχ ÚÈÓ ÂȯÂÈÚËı› ÌÈ· Û˘ÓÔÏÈ΋ ¤Î‰ÔÛË ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. O Iˆ. ™˘ÎÔ˘ÙÚ‹˜ ÌÈÏ¿ÂÈ ÁÈ· «·Ó·Ûηʋ». §fiÁˆ Ù˘ ·Ú·‰ÂÈÁÌ·ÙÈ΋˜ ÂÈ̤ÏÂÈ·˜ Ô˘ ¤‰ÂÈÍÂ Ô «KÔÏÔÛÛfi˜» ·˘Ùfi˜ Ù˘ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·˜ ÛÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ Î·È Î·Ù¿Ù·ÍË ÙÔ˘ ˘ÏÈÎÔ‡ ÙÔ˘ οو ·fi Ôχ ‰‡ÛÎÔϘ Û˘Óı‹Î˜, Î·È Ù˘ ÏËıÒÚ·˜ ÙˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ Ô˘ ¤ÊÂÚ ÛÙÔ Êˆ˜, ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¤¯ÂÈ ıÂÌÂÏȷ΋ ·Í›· ÁÈ· ÙËÓ ÚÔÒıËÛË ÙˆÓ ·���·‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ÛÔ˘‰ÒÓ. ™ÙË ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ·˘Ù‹ ÚÔÛÙ¤ıËΠ·ÚÁfiÙÂÚ· Ë ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ °. B·Ï¤Ù· (ÚÒÙË ÌÔÚÊ‹ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ «¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘», 1940, Î·È ‰Â‡ÙÂÚË ÂÂÍÂÚÁ·Ṳ̂ÓË ÌÔÚÊ‹ Ì ÚÔÛı‹Î˜ ÛÙÔÓ ¤ÎÙÔ ÙfiÌÔ ÙˆÓ «A¿ÓÙˆÓ» (1955), Ô˘ Â›Ó·È Ù·ÍÈÓÔÌË̤ÓË ¯ÚÔÓÔÏÔÁÈο Î·È Ì·˜ ‰›ÓÂÈ ·ÚÎÂÙ¿ ÛÙÔȯ›·, οÔÈ· ·fi Ù· ÔÔ›· fï˜ Ú¤ÂÈ Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·È Ì ÂÈʇϷÍË. E›Ó·È ÂӉȷʤÚÔ˘Û· Ë Î·Ù·ÁÚ·Ê‹ ÙˆÓ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂˆÓ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ÁÈ·Ù› Û ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÔ̤· ÔÈ ÁÓÒÛÂȘ Ì·˜ Â›Ó·È ÂÏÏÈ›˜. ¶Ôχ ·˘ÛÙËÚ‹ Â›Ó·È Ë ÛÙ¿ÛË ÙÔ˘

P Σββατο, 30 Mα*ου 1998. Kατονια Λμνης Eυβοας. Eγκανια να*σκου Φιλππου Σρραρντ. Zσιμος Λορεντζτος αριστερ, N. Δ. Tριανταφυλλπουλος δεξι. O πρτος παρακνησε  σωσττερα, ενθρρυνε τον δετερο να ξεπερσει τους δισταγμος και να καταπιαστε με κριτικ κδοση «Aπντων» Παπαδιαμντη. Oχι ββαια τυχαα αφο η τριβ του Λορεντζτου με το παπαδιαμαντικ ργο χει προηγηθε, χρονικ τουλχιστον.

MÂϤÙË ÙˆÓ ·˘ÙÔÁÚ¿ÊˆÓ O N. ¢. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏfiÔ˘ÏÔ˜ ÂÈÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ Ô Î˘Ú AϤͷӉÚÔ˜ ‰ÂÓ Ù·Ï·Ó›ÛÙËΠÌfiÓÔ Ô ›‰ÈÔ˜ fiÛÔ ˙Ô‡ÛÂ, ·ÏÏ¿ Ù· ›‰È· ˘¤ÊÂÚ Ҙ Û‹ÌÂÚ· Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ·fi Ù˘ÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, ‰ÈÔÚıˆÙ¤˜, ÂÈÌÂÏËÙ¤˜ Î·È ÂΉfiÙ˜. EÙÛÈ ÛÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜ ÚÔ‚¿ÏÏÂÈ ÂÈÙ·ÎÙÈ΋ Ë ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· ÏÂÙÔÌÂÚ‹ ÌÂϤÙË Ù˘ ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê˘ Î·È ¤ÓÙ˘˘ ·Ú¿‰ÔÛ˘ ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎÂÈ̤ÓÔ˘. TÔ ÎÂÓfi ·˘Ùfi ¤Ú¯ÔÓÙ·È Ó· ÂÚÈÔÚ›ÛÔ˘Ó Ù· «º‡ÏÏ· EÛÎÔÚÈṲ̂ӷ» (1994), ¤ÚÁÔ ‰‡Ô ·ÓÂÈÛÙËÌÈ·ÎÒÓ ‰·ÛοψÓ, ÙˆÓ º. A. ¢ËÌËÙÚ·ÎfiÔ˘ÏÔ˘ Î·È °. A.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÌÈ· ÂÚÁ·Û›· ηı·˘Ùfi ÊÈÏÔÏÔÁÈ΋˜ ˘Ô‰ÔÌ‹˜, Ô˘ ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Ì ı¤Ì·Ù·, fiˆ˜ Ë Ù‡¯Ë ÙÔ˘ ·Ú¯Â›Ô˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È Ô ÂÓÙÔÈÛÌfi˜, Ë ·ÚÔ˘Û›·ÛË, ηٷÁÚ·Ê‹ Î·È ÌÂϤÙË ÙˆÓ ·˘ÙÔÁڿʈÓ, fiÚÔ˜ ··Ú·›ÙËÙÔ˜ ÁÈ· οı ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒ˜ ÛÔ‚·Ú‹ ¤Î‰ÔÛË Î·È Û˘ÓÂÒ˜ ÁÈ· ÙËÓ ·Ó¿Ï˘ÛË Î·È ÂÚÌËÓ›· ÙÔ˘ ÎÂÈ̤ÓÔ˘. ™Â ÔÏÏ¿ ÛËÌ›· ÔÈ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜ ˘Ô‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ı¤Ì·Ù· Ô˘ ¯ÚÂÈ¿˙ÔÓÙ·È ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ÂÂÍÂÚÁ·Û›·, fiˆ˜ Ë ÛËÌ·Û›· ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ «MԢΤÙÔ», Ô˘ ·ÔÙÂÏ› ϤÔÓ ·ÓÔȯÙfi ı¤Ì· ÛÙË ÊÈÏÔÏÔÁÈ΋ ¤Ú¢ӷ. EÈÛËÌ·›ÓÔ˘Ó fiÙÈ ÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi, ÛÙ· ··‰È·Ì·ÓÙÈο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Ô˘ ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛÂ, ‰›ÓÂÈ ÙȘ Áڷʤ˜ Ô˘ ÂÂÍÂÚÁ¿ÛÙËÎÂ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ·ÊÔ‡ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·fi ·˘ÙfiÁÚ·Ê· ‹ ·ÔÎfiÌÌ·Ù· Ô˘ ‹ÚÂ Ô K. º·ÏÙ¿ÈÙ˜ ÙÔ 1919 ·fi ÙË ™ÎÈ¿ıÔ. EÙÛÈ ÏÔÈfiÓ, ¤ÂÈÙ· ·fi ÌÈ· Û˘Ó·Ú·ÛÙÈ΋ ÌÂÙ’ ÂÌÔ‰›ˆÓ ÔÚ›· ̤۷ ·fi ÙȘ ·ÙÚ·Ô‡˜ ÙˆÓ ÁÓˆÛÙÒÓ Î·È ¿ÁÓˆÛÙˆÓ ¯ÂÈÚÔÁڿʈÓ, ÙˆÓ ‰ÈÔÚıˆÙÈÎÒÓ ÂÈηÛÈÒÓ, ÙˆÓ ·Ï·ÈfiÙÂÚˆÓ ÂΉfiÛÂˆÓ Î·È ÙˆÓ Ó¤ˆÓ ‰Â‰Ô̤ӈÓ, ÂȉÈÒÎÂÙ·È Ë Î·Ù¿ ÙÔ ‰˘Ó·ÙfiÓ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË Ù˘ ÔÚÈÛÙÈ΋˜ ‚Ô‡ÏËÛ˘ ÙÔ˘ Û˘ÁÁڷʤ·. Oˆ˜ ÛËÌÂÈÒÓÂÈ Ô EχÙ˘ ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ Î¿ÔÙ ̷˜ ·ÈÊÓȉȿ˙ÂÈ Ì ÙË ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ÂÈηÈÚfiÙËÙ¿˜ ÙÔ˘. ¶¤Ú·Û·Ó 90 ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙfiÙ Ô˘ Ô ™ÎÈ·ı›Ù˘ «Ô Ï¢ÎÔÊfiÚÔ˜ ÙËÓ ‰È¿ÓÔÈ·Ó» ÂÎÔÈÌ‹ıË, ·ÏÏ¿ Ë Ï‹ıË ‰ÂÓ ÙÔÓ ÛΤ·ÛÂ. OÈ ·ÏÏÂ¿ÏÏËϘ ÂΉfiÛÂȘ ÙˆÓ ¤ÚÁˆÓ ÙÔ˘, Ô Û˘Ó¯Ҙ ·˘Í·ÓfiÌÂÓÔ˜ fiÁÎÔ˜ Ù˘ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·˜ ÙÔ˘ Î·È fiϘ ÔÈ ·Ó·˙ËÙ‹ÛÂȘ Î·È ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌÔ› ÙˆÓ ÂȉÈÎÒÓ ÌÂÏÂÙËÙÒÓ Ì·ÚÙ˘ÚÔ‡Ó fiÙÈ ÙÔ ¿ÛÙÚÔ ÙÔ˘ Â›Ó·È ·Ó¤ÛÂÚÔ, Î·È Ë Ì·ÚÌ·Ú˘Á‹ ÙÔ˘ ÌÂÏ·Á¯ÔÏÈÎÔ‡ Î·È Ì˘ÛÙËÚÈÒ‰Ô˘˜ ʈÙfi˜ ÙÔ˘ ÛÙȘ ̤Ú˜ Ì·˜ οı ¿ÏÏÔ ·Ú¿ ÏÈÁfiÛÙ„Â.

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

21


H κριτικ κδοση των «Aπντων» TO KOMæO Á·Ï¿˙ÈÔ ÙÔÌ›‰ÈÔ ÙÔ˘ «°·Ï·Í›·» ¤ÁÚ·Ê ÛÙÔ ÂÍÒÊ˘ÏÏÔ, Ì ÊfiÓÙÔ ¤Ó·Ó ¯¿ÚÙË Ù˘ ™ÎÈ¿ıÔ˘, «AϤͷӉÚÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, B·Ú‰È¿ÓÔ˜ ÛÙ· ÛfiÚη, EÈÛ·ÁˆÁ‹ Î·È ÛËÌÂÈÒÛÂȘ §›ÓÔ˘ ¶ÔÏ›ÙË» – TÔ ÎÚ·ÙÔ‡Û·, AÚ›ÏÈÔ˜ ÙÔ˘ 1969 ‹Ù·Ó, Î·È Ì’ ¤ÙÚˆÁÂ Ë ˙‹ÏÈ·.

Tου N. ¢. T ƒπ∞¡Δ∞ºÀ§§Ÿ¶√À§√À

A

Á·Ô‡Û· ·fi Ù· ÚÒÙ· Á˘ÌÓ·Ûȷο ¯ÚfiÓÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ·ÏÏ¿ ·ÍÈÒıËη Ó· ÙÔÓ ‰È·‚¿Ûˆ fiÏÔÓ, ·fi ÙËÓ ÚÒÙË ¤Î‰ÔÛË ÙˆÓ «A¿ÓÙˆÓ» ÙÔ˘ °. B·Ï¤Ù·, fiÙ·Ó ÂÙÔÈÌ·˙fiÌÔ˘Ó ÙÔ 1956 Ó· ‰ÒÛˆ Ù˘¯È·Î¿ ÛÙÔÓ °. ZÒÚ·, Ô˘ fï˜ Ì ÚÒÙËÛ ÁÈ· ÙÔÓ BÈΤϷ Î·È ÙÔÓ BÈ˙˘ËÓfi. ¢È¤ÏÂ˘Û· ÙË ı¿Ï·ÛÛ¿ ÙÔ˘ Û ηٿÛÙ·ÛË ı¿Ì‚Ô˘˜ –¤ÎÙÔÙ Ì ·ÎÔÏÔ˘ı› ·‰È¿ÏÂÈÙ· ·˘Ù‹ Ë ı¿Ï·ÛÛ·–, ·ÏÏ¿ ۯ‰fiÓ Î·Ì›· ÛËÌ·Û›· ‰ÂÓ ¤‰ˆÛ· ÛÙȘ ÊÈÏÔÏÔÁÈΤ˜ ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÙˆÓ «ÎÚÈÙÈÎÒÓ ˘ÔÌÓËÌ¿ÙˆÓ» Ù˘ ¤Î‰ÔÛ˘. °È· οÌÔÛ· ¯ÚfiÓÈ· ‰ÂÓ ˘Ô„È·˙fiÌÔ˘Ó fiÙÈ ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· ˘¿Ú¯ÂÈ Úfi‚ÏËÌ· ·ÍÈÔÈÛÙ›·˜ ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎÂÈ̤ÓÔ˘. T· Ì¿ÙÈ· ÌÔ˘ ÌÈÛ¿ÓÔÈÍ·Ó fiÙ·Ó ‰È¿‚·Û· ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ·fi ÙËÓ ÚÒÙË ·Ú¿ÁÚ·ÊÔ ÙˆÓ ™ËÌÂÈÒÛÂˆÓ ÙÔ˘ §›ÓÔ˘ ¶ÔÏ›ÙË –Ô £Âfi˜ Ó· ÙÔÓ ·Ó··‡ÂÈ– ÛÙË Á·Ï·Íȷ΋ ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ «B·Ú‰È¿ÓÔ˘...»: «OϘ ÔÈ ·Ó·Ù˘ÒÛÂȘ ÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·È ÛÙËÓ ¤Î‰ÔÛË º¤ÍË Î·È Â·Ó·Ï·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ÛÙ·ıÂÚ¿ Ù· Ù˘ÔÁÚ·ÊÈο Ï¿ıË ÂΛӢ (.¯. ÌÂÁ¿ÏËÓ (‚ڿηÓ) ·ÓÙ› Ï·Ù›·Ó, §¤ÌÈÛÂÓ ·ÓÙ› §¤ÌÂÓ, ÚÔÛÎÂÊ¿Ï·ÈÔÓ ·ÓÙ› ÚÔÛΤʷÏÔÓ Î.¿..). H ‰È΋ Ì·˜ ¤Î‰ÔÛË ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ÚÒÙË ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË ÛÙËÓ “AÎÚfiÔÏË”, Ì ÙËÓ ÔÔ›· ¤ÁÈÓ ÚÔÛ¯ÙÈ΋ ·ÓÙÈ‚ÔÏ‹». ¢ÂÓ ÂÚÓÔ‡Û·Ó ·ÎfiÌË ÌÂÁ¿Ï˜ ȉ¤Â˜ ·fi ÙÔ Ì˘·Ïfi ÌÔ˘, ˆÛÙfiÛÔ Ô «B·Ú-

H O καθηγητς Λ νος Πολ της (φωτογραφ α με τον Γιργο Σεφρη, Mιος του 1966), με την εισαγωγ και τις σημεισεις του στον «Bαρδινο στα σπρκα» (εκδ. «Γαλαξ ας»), δειξε το δρμο στον N. Δ. Tριανταφυλλπουλο.

22

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0


Õ Mε τη μελτη του τετρτομου ργου «Σκιθου λαϊκς πολιτισμς» του παπα–Γιργη Pγα (φωτογραφ α του Oκτβιου Mερλι) γινε βεβαιτητα στον N. Δ. Tριανταφυλλπουλο η κριτικ κδοση των «Aπντων». Δε$τερος ξδερφος του Παπαδιαμντη, ο Γ. Pγας, 30 χρνια δσκαλος πριν χειροτονηθε κληρικς, εκφνησε τον επικδειο στην ταφ του.

‰È¿ÓÔ˜»... ÙÔ˘ §. ¶ÔÏ›ÙË Ô˘Î Â¿ Ì ηı‡‰ÂÈÓ Î·È Û˘ÏÏÔÁÈfiÌÔ˘Ó fiÙÈ ı· ‹Ù·Ó ·ÏËıÈÓ‹ Â˘Ù˘¯›·, ·Ó ηÙÔÚıˆÓ· Ó· ÂΉÒÛˆ ÛÙËÓ ›‰È· ÛÂÈÚ¿, Î·È Ì ÙÔÓ ÙÚfiÔ Ô˘ ¤‰ÂȯÓÂ Ô ÛÔ˘‰·›Ô˜ ÓÂÔÂÏÏËÓÈÛÙ‹˜, ¤Ó· ‹ ‰˘Ô ··‰È·Ì·ÓÙÈο ÙÔÌ›‰È·, Ù· ¤Ó· ÔˆÛ‰‹ÔÙ Ì ÙÔÓ «EÚˆÙ·–‹Úˆ·» Î·È Ù· Û˘ÁÁÂÓ‹ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·. AÓ ı˘Ì¿Ì·È ηϿ, ÙÔ ÚfiÙÂÈÓ· ÛÙÔÓ Ì·Î·Ú›ÙË A. BÔÛ‚Ô‡ÓË Ô˘ ÙÔ ‰¤¯ÙËÎÂ. O «°·Ï·Í›·˜», fï˜, ¤ÊıÈÓ – ÌfiÏȘ Ô˘ ÚfiÏ·‚· Ó· ‰ˆ ÙÔ˘˜ ‰˘Ô ÚÒÙÔ˘˜ ÙfiÌÔ˘˜ ÙÔ˘ ¶Ôχ‚ÈÔ˘. EÓ¿ÌÈÛ˘ ¯ÚfiÓÔ ·ÚÁfiÙÂÚ· οÔÈÔ˜ ηÏfi˜ ¿ÓÂÌÔ˜ ¤ÊÂÚ ÛÙË X·ÏΛ‰· ÙÔÓ ¶. ™. ¶›ÛÙ· Î·È ÙËÓ ·Â›ÌÓËÛÙË Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ AÓÙˆÓ›·. AÁ·Ô‡Û·Ó Ôχ ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ¤Ì·ı· ÙËÓ ‡·ÚÍË ÂÓfi˜ ÔχÙÈÌÔ˘ ÁÈ· ÙȘ ··‰È·Ì·ÓÙÈΤ˜ ÛÔ˘‰¤˜ ¤ÚÁÔ˘. OÙ·Ó Á‡ÚÈÛ·Ó ÛÙË £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË, ÌÔ˘ ÙÔ Ù·¯˘‰ÚfiÌËÛ·Ó: ‹Ù·Ó Ô ÙÂÙÚ¿ÙÔÌÔ˜ «™ÎÈ¿ıÔ˘ Ï·˚Îfi˜ ÔÏÈÙÈÛÌfi˜» ÙÔ˘ ̷ηÚÈÛÙÔ‡ ··–°ÈÒÚÁË A. P‹Á· –¤Ó· ·fi Ù· ηχÙÂÚ· ‰ÒÚ· Ô˘ ¤Ï·‚· ÛÙË ˙ˆ‹ ÌÔ˘. TÔÓ Î·Ù¤Ê·Á·, Î·È ÙfiÙ ÙÔ ‰ÂÈÏfi ÂÚÒÙËÌ· «Ï˜, Ϙ Ó· ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÎÚÈÙÈ1 ΋ ¤Î‰ÔÛË Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘;» –‰ÂÓ ÙÔÏÌÔ‡Û· Ô‡Ù ÛÙÔÓ Â·˘Ùfi ÌÔ˘ Ó· ÙÔ ·¢ı‡Óˆ ‰˘Ó·Ù¿– ¤ÁÈÓ ‚‚·ÈfiÙËÙ·. °È· Ó· Ê·Ó› fï˜ Ô ÚÒÙÔ˜ ÙfiÌÔ˜ Ù˘ ÎÚÈÙÈ΋˜ ¤Î‰ÔÛ˘ ÙˆÓ A¿ÓÙˆÓ ¯ÚÂÈ¿ÛÙËΠӷ ÂÚ¿ÛÔ˘Ó ¤ÓÙÂη ¯ÚfiÓÈ· (1981) –¿ÏÏÔÙ ÛÙËÓ Îfi„Ë ÙˆÓ Î˘Ì¿ÙˆÓ Î·È ¿ÏÏÔÙ ÛÙÔ Ï¿ÎÎÔ ÙÔ˘˜. AÎfiÌË ÂÊÙ¿ ·ÏËÛ·Ó ÒÛÔ˘ Ó· ÂΉÔı› Ô ¤ÌÙÔ˜ (1988). H AÏÏËÏÔÁÚ·Ê›· ‚Á‹Î ÙÔ 1992. H ÚÒÙË ÌÔ˘ fï˜ Â·Ê‹ ÌÂ

ÙȘ ÚÒÙ˜ ‰ËÌÔÛȇÛÂȘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ –fiÚÔ˜ ÂÎ ÙˆÓ ˆÓ ԢΠ¿Ó¢ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ÂȯÂÈÚËı› ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË– ›¯Â Á›ÓÂÈ ÂÓˆÚ›ÙÂÚ·, ÙÔ 1975. Afi ÙËÓ ·ÓÙÈ‚ÔÏ‹ ÙÔ˘˜ Ì ÙÔ Î›ÌÂÓÔ ÙˆÓ A¿ÓÙˆÓ Î·È Ì ÙË ‚Ô‹ıÂÈ· ÙÔ˘ °. A. P‹Á· ÚԤ΢„ ÌÈ· ÛÂÈÚ¿ «¢ÈÔÚıˆÙÈÎÒÓ ÛÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË» Ô˘ ‰ËÌÔÛȇÙËÎ·Ó ÛÙ· «EÏÏËÓÈο». E›¯· ·Ú¯›ÛÂÈ È· Ó· ÂÍÔÈÎÂÈÒÓÔÌ·È Î·È Ì ÙÔ ÁÚ¿ÌÌ· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. øÛÙfiÛÔ ‰ÂÓ Â›¯· ÙÔÏÌ‹ÛÂÈ Ó· ÛÎÂÊÙÒ ÌÈ· ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË fiÏÔ˘ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. MÔ˘ ˘ÂÚ·ÚÎÔ‡Û ÌÈ· ÂÈÏÔÁ‹ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ Û ‰˘Ô ÙfiÌÔ˘˜ Ô˘ ›¯· ·Ó·Ï¿‚ÂÈ ÁÈ· ÏÔÁ·ÚÈ·ÛÌfi οÔÈÔ˘ ÂΉÔÙÈÎÔ‡ Ô›ÎÔ˘, Î·È Ë ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË ÛÔÚ·‰ÈÎÒÓ ‰ÈÔÚıÒÛˆÓ. OÙ·Ó fï˜ χıËÎÂ Ë Û˘ÓÂÚÁ·Û›· ÌÔ˘ Ì ÙÔÓ ÂΉfiÙË, Ô Z‹ÛÈÌÔ˜ §ÔÚÂÓÙ˙¿ÙÔ˜ ÌÔ˘ Â¤‚·Ï ӷ ηٷÈ·ÛÙÒ Ì ٷ A·ÓÙ·. TÔ ¤ÚÁÔ ÍÂÂÚÓÔ‡Û ٷ ̤ÙÚ· ÌÔ˘, ¤Î·Ó· fï˜ ˘·ÎÔ‹. O ¢ËÌ‹ÙÚ˘ M·˘ÚfiÔ˘ÏÔ˜ –ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Î·È Ô ™‡ÚÔ˜ NÙ¿‚Ú˘– ÙÔ˘ ÓÂÔÁ¤ÓÓËÙÔ˘ «¢fiÌÔ˘» ÂˆÌ›ÛÙËÎ·Ó ÙËÓ ˘¤ÚÔÁÎË ‰·¿ÓË Î·È Ù· ÙÚ¯¿Ì·Ù· ÁÈ· ÙË ÊˆÙÔÁÚ¿ÊÈÛË ‹ ʈÙÔÙ‡ËÛË ÙˆÓ ÚÒÙˆÓ ‰ËÌÔÛȇۈÓ. EÙÛÈ Â›‰Â ÙÔ Êˆ˜ Ë ÚÒÙË Û˘ÓÔÏÈ΋ ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. OÈ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Ù˘ ÂÙÔÈÌ·Û›·˜ Ù˘ Â›Ó·È ÌÈ· ÈÛÙÔÚ›· Ô˘ ‰Â ¯ˆÚ¿ÂÈ Â‰Ò. TÔ 2001, ÂηÙfiÓ ÂÓ‹ÓÙ· ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙË Á¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË,

ı· Û˘ÌÏËÚˆıÔ‡Ó Â›ÎÔÛÈ ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ Aã ÙfiÌÔ˘. ¶·Ú¿ ÙȘ ·Ó·fiÊ¢ÎÙ˜ ·Ù¤ÏÂȤ˜ Ù˘ ¤ÁÈÓ ·Ô‰ÂÎÙ‹ ·fi ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÏfiÁÔ˘˜ Î·È ·fi ¤Ó· ̤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ·Ó·ÁÓˆÛÙÈÎÔ‡ ÎÔÈÓÔ‡. O fiÁÎÔ˜ Ù˘, ÙÔ Û˘Ó·ÎfiÏÔ˘ıÔ ˘ÏÈÎfi ‚¿ÚÔ˜ Ù˘, Ô ÊÈÏÔÏÔÁÈÎfi˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜ Ù˘ Î·È Ë Û¯ÂÙÈο ˘„ËÏ‹ ÙÈÌ‹ Ù˘ ‰ÂÓ ÂÂÙÚ¤„·Ó Ó· Á›ÓÂÈ ÎÔÈÓfi ·Ó¿ÁÓˆÛÌ·. EÓÙÔ‡ÙÔȘ οÔÈÔÈ ÙfiÌÔÈ Ù˘ ·Ó·Ù˘ÒıËÎ·Ó ‰˘Ô ÊÔÚ¤˜. O ÂΉfiÙ˘ Î·È Ô ÂÈÌÂÏËÙ‹˜ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ·Ú·ÈÙËı› ·fi ÙËÓ È‰¤· ÌÈ·˜ ¯ÚËÛÙÈÎfiÙÂÚ˘ ¤Î‰ÔÛ˘, ‰Â›ÁÌ· Ù˘ ÔÔ›·˜ Â›Ó·È ÌÈ· AÓıÔÏÔÁ›· ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÂÚ›Ô˘ ÂÓÙ·ÎÔÛ›ˆÓ ÛÂÏ›‰ˆÓ Ô˘ Û‡ÓÙÔÌ· ı· ÂΉÔı› ·fi ÙÔÓ «¢fiÌÔ». ¶ÔÈ· ‹Ù·Ó Ë ÛËÌ·Û›· Ù˘ ÎÚÈÙÈ΋˜ ¤Î‰ÔÛ˘; ¶ÚÔÊ·ÓÒ˜ ‰ÂÓ ·Ó¿ÛÙËÛ ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË –·˘Ùfi˜ ‹Ù·Ó ¿ÓÙÔÙ ˙ˆÓÙ·Ófi˜ Î·È ˙ˆËÊfiÚÔ˜ ·Ó¿ÌÂÛ¿ Ì·˜. E¯ˆ fï˜ ÙËÓ ÂÓÙ‡ˆÛË fiÙÈ Ì·˜ ¤ÊÂÚ ÈÔ ÎÔÓÙ¿ ÙÔ˘ Î·È ·Ó·Ó¤ˆÛ ÙË ÌÂϤÙË Î·È ÙÔ˘ ÁÚ¿ÌÌ·ÙÔ˜ Î·È ÙÔ˘ Ó‡̷Ùfi˜ ÙÔ˘. AÓ ‰ÂÓ Ì ÁÂÏÔ‡Ó Ù· Ì¿ÙÈ· ÌÔ˘, Ë ··‰È·Ì·ÓÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ÏËı‡ÓıËΠڷÁ‰·›· ÌÂÙ¿ ÙËÓ ¤Î‰ÔÛË, Ô˘ ‹Ù·Ó ¤Ó· ›‰Ô˜ Û·Ì·‰Ô‡Ú·˜, ‹, ÊÈÏÔÏÔÁÈÎfiÙÂÚ·, ÛËÌÂ›Ô ·ÊÂÙËÚ›·˜ Î·È ·Ó·ÊÔÚ¿˜ Ì·˙›. ¢Ò‰Âη ¯ÚfiÓÈ· ‡ÛÙÂÚ· ·fi ÙËÓ ÔÏfiÎÏ‹ÚˆÛ‹ Ù˘ fiÛÔ ·ÓÙ¤¯ÂÈ; º›ÏÔ˜ Û˘ÌÌÂÏÂÙËÙ‹˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ·fi η΋ ÂÎÙ›ÌËÛË ÙÔ˘ ÎÂÈ̤ÓÔ˘ οÔÈˆÓ ·Ó·‰ËÌÔÛÈÂ˘Ì¤ÓˆÓ ‰ÈËÁËÌ¿-

BÚ·¯‡ ¯ÚÔÓÈÎfi Î·È ‚Ú·¯‡ÙÂÚÔ˜ ·ÔÏÔÁÈÛÌfi˜

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

ÙˆÓ, ¤ÁÚ·„ ÚfiÛÊ·Ù· fiÙÈ «Ì¤ÓÂÈ ·ÓÔȯÙfi ÙÔ ı¤Ì· ÌÈ·˜ ÎÚÈÙÈ΋˜ ¤Î‰ÔÛ˘ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË» –ÎÚ›ÛË ¿‰ÈÎË. H ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË –ηϋ ‹ ̤ÙÚÈ·, η΋ ‹ ··Ú¿‰ÂÎÙË ˘  ¿ Ú ¯ Â È . TÔ ÛˆÛÙfi Â›Ó·È fiÙÈ ¯ÚÂÈ·˙fiÌ·ÛÙ ÌÈ· Ó ¤ · ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË, ÁÈ·Ù› ηÌÈ¿ ¤Î‰ÔÛË ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ›‰Ô˘˜, ·fi ÙÔÓ OÌËÚÔ ¤ˆ˜ ÙÔÓ EÚˆÙfiÎÚÈÙÔ Î·È ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ‰ÂÓ Â›Ó·È  Ô Ù ¤ ÔÚÈÛÙÈ΋. ™ÙÔ ™˘0Ó¤‰ÚÈÔ Ô˘ ¤ÁÈÓ ÙÔÓ ÊÂÙÈÓfi IÔ‡ÏÈÔ ÁÈ.· Ó· ÙÈÌËı› Ë ÌÓ‹ÌË ÙÔ˘ °. ¶. ™·‚‚›‰Ë, ‚·ÛÈṲ̂ÓÔ˜ ÛÙË Û˘ÁÎÔÌÈṲ̂ÓË Ò˜ ÙÒÚ· ›ڷ –Ô˘ ÙËÓ ÏÔ‡ÙÈÛ·Ó Ù· Ó¤· Â˘Ú‹Ì·Ù· (¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê·, ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ, ‰ÈÔÚıˆÌ¤Ó· ·ÔÎfiÌÌ·Ù· Î.Ï.) Î·È Ë Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎfiÙÂÚË ÌÂϤÙË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎÂÈ̤ÓÔ˘–, ˘¤‰ÂÈÍ· ÙȘ ··Ú·›ÙËÙ˜, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË ÌÔ˘, ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ ÁÈ· ÌÈ· ÌÂÏÏÔÓÙÈ΋ ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. £· ¢¯fiÌÔ˘Ó Ó· ÌËÓ ÂȯÂÈÚËı› ÚÔÙÔ‡ ÂÚ¿ÛÔ˘Ó ÌÂÚÈο ¯ÚfiÓÈ·. O ÌÂÏÏÔÓÙÈÎfi˜ ÎÚÈÙÈÎfi˜ ÂΉfiÙ˘ ı· ¯ÚÂÈ·ÛÙ› Ó· ÚÔÔÓËı› ·ÚÎÂÙ¿. OÛÔ Ó· ¤ÏıÂÈ Ô Î·ÈÚfi˜ ÂΛÓÔ˜, ı· ÚÔÛÙÚ¤¯Ô˘Ì ÛÙËÓ ˘¿Ú¯Ô˘Û·, ·Ú’ fiϘ ÙȘ ·‰˘Ó·Ì›Â˜ Ù˘, ·ÎÚÈ‚Ò˜ fiˆ˜ ηٷʇÁÔ˘Ì Û Ï‹ıÔ˜ ·ÏÈfiÙÂÚˆÓ ÂΉfiÛÂˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ Î·È ÌÂ۷ȈÓÈÎÒÓ ÎÂÈ̤ӈÓ. EÓÙˆÌÂٷ͇ ÔÏÔ¤Ó· Î·È ı· Á›ÓÔÓÙ·È ·fi ÙÔ˘˜ ÌÂÏÂÙËÙ¤˜ ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘ ‰ÈÔÚıÒÛÂȘ ÛÙÔ Î›ÌÂÓfi Ù˘ –fiˆ˜ Ë ÚfiÛÊ·ÙË ıˆÂÈÒÓ ·ÓÙ› ı˘ÛÈÒÓ «™ÙÔ XÚÈÛÙfi, ÛÙÔ K¿ÛÙÚÔ»– ¿ÏÏÔÙ Ì ͷÊÓÈο ÙÈÓ¿ÁÌ·Ù· ‹ ÂÎÏ¿Ì„ÂȘ Î·È ¿ÏÏÔÙ ‡ÛÙÂÚ· ·fi Â›ÔÓË ÔÏÈÔÚΛ· Î·È ‰‡ÛÎÔÏÔ˘˜ Û˘Û¯ÂÙÈÛÌÔ‡˜. EÈϤÔÓ ı· ÓÔı‡ÔÓÙ·È Î›ÌÂÓ· Ô˘ ηÎÒ˜ ıˆڋıËÎ·Ó ··‰È·Ì·ÓÙÈο Î·È ı· ÚÔÛÙ›ıÂÓÙ·È, ›Ûˆ˜, Ó¤· ÛÙ· ‹‰Ë ÁÓˆÛÙ¿. °È· Ó· ÙÔ ˆ οˆ˜ Ì ÙÔÓ ÙÚfiÔ ÙÔ˘ ™ÂʤÚË, ı· ÚÔ¯ˆÚԇ̠̠‰È·‰Ô¯ÈΤ˜ ÂÎ˘ÚÛÔÎÚÔÙ‹ÛÂȘ. E›Ó·È ‚¤‚·ÈÔ ˆ˜ ÔÙ¤ ‰Â ı· ¤¯Ô˘Ì Ï‹ÚË ·ÔηٿÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÁÚ¿ÌÌ·ÙÔ˜. B‚·ÈfiÙÂÚÔ fï˜ Â›Ó·È ˆ˜ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ı· ̤ÓÂÈ ·ÌÂٷΛÓËÙÔ˜ –Ù·ÂÈÓfi˜ ·ÏÏ¿ ÚˆÙÔοı‰ÚÔ˜. ™∏ª∂πfl™∏: 1. O ÊÈÏÔÏÔÁÈÎfi˜ fiÚÔ˜ «ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË» (Ï·ÙÈÓ. editio critica) ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·ÌÈ¿ Û¯¤ÛË Ì ÙË ÏÔÁÔÙ¯ÓÈ΋ ÎÚÈÙÈ΋. MÈ· ÎÚÈÙÈ΋ ¤Î‰ÔÛË ·ԂϤÂÈ ·ÔÎÏÂÈÛÙÈο ÛÙËÓ ·ÔηٿÛÙ·ÛË ÂÓfi˜ ÎÂÈ̤ÓÔ˘, Ô˘ ÁÈ· ‰È·ÊfiÚÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ Ì¿˜ ¤¯ÂÈ ·Ú·‰Ôı› Ì ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ÊıÔÚ¤˜, Î·È ÛÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô Ù˘ ÁÓËÛÈfiÙËÙ¿˜ ÙÔ˘. (™ËÌÂÈÒÓˆ ˆ˜ fiϘ ·ÓÂÍ·ÈÚ¤Ùˆ˜ ÔÈ ÂΉfiÛÂȘ A¿ÓÙˆÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó Î›ÌÂÓ· Ô˘ ‰ÂÓ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙË ‰È΋ ÙÔ˘ ÁÚ·Ê›‰·).

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

23


O Παπαδιαμντης σ μερα Του μ ∞™ÿ§∏ ¶ ∞¡Δ∞∑◊ Yποψηφ ου διδ κτορος της Φιλοσοφικς Σχολς του Πανεπιστημ ου Αθηνν

ªÂ ‰‡Ô ÏfiÁÈ·, ÂÌ›˜ Ú¤ÂÈ Ó· ÏËÛÈ¿ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÎÈ fi¯È Ó· ÚÔÛ·ı‹ÛÔ˘Ì ӷ ÙÔÓ Ê¤ÚÔ˘Ì ÛÙ· ÓÂÚ¿ Ì·˜. ÃÚ‹ÛÙÔ˜ μ·Î·ÏfiÔ˘ÏÔ˜

E

XEI °INEI ·Ô‰ÂÎÙfi, ÂÚ›Ô˘ Û·Ó Ì·ıËÌ·ÙÈÎfi ·Í›ˆÌ·, fiÙÈ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Â›Ó·È ÁψÛÛÈο ‰˘ÛÓfiËÙÔ˜. ÷ڷÎÙËÚÈÛÙÈο, Ì¿ÏÈÛÙ·, Â›Ó·È Ù· Û¯fiÏÈ· ÙÔ˘ Ù‡Ô˘ «ÔÈ Ó¤ÔÈ Ì·˜ ‰ÂÓ Î·Ù·Ï·‚·›ÓÔ˘Ó ÙËÓ ··‰È·Ì·ÓÙÈ΋ ÁÏÒÛÛ·», ÁÈ’ ·˘Ùfi Î·È Ë ˘fi‰ÂÈÍË ÁÈ· ÙËÓ ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· Ù˘ ÌÂÙ¿ÊÚ·Û‹˜ Ù˘ ÛÙË ÛËÌÂÚÈÓ‹. √ ¡¿ÛÔ˜ μ·ÁÂÓ¿˜, ¿ÓÙˆ˜, ıˆÚ› ÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„Ë ·˘Ù‹ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ Î·Ù¿ÏÔÈÔ «ÙÔ˘ ·Ï·ÈÔ‰ËÌÔÙÈÎÈÛÌÔ‡, ·Ú¿ ȉ¤· Ô˘ ‰È·Ó¤ÂÙ·È ·fi ÁψÛÛÈÎfi Ú·ÏÈÛÌfi». ∫·È, Ù¤ÏÔ˜ ¿ÓÙˆÓ, ηÏfi ı· ‹Ù·Ó Ó· Ì¿ıÔ˘Ì ÎÈ ÂÌ›˜ Û ÔÈ· Û¯ÔÏ›· ¤¯Ô˘Ó ‰È‰¿ÍÂÈ ·˘ÙÔ› ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ‹ ÛÂ

24

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

ÔÈ· ·È‰È¿ ¤¯Ô˘Ó ‰È·‚¿ÛÂÈ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË «ÎÈ ÂΛӷ ‰ÂÓ Î·Ù¿Ï·‚·Ó ÁÚ˘», ÛËÌÂÈÒÓÂÈ Ô °ÈÒÚÁ˘ °È·ÙÚÔ̷ӈϿ΢. ∏ ÌfiÓË ÂÌÂÈÚ›·, ¿ÓÙˆ˜, Ô˘ ¤¯ˆ ‰ÂÈ Î·Ù·ÁÂÁÚ·Ì̤ÓË, Â›Ó·È Ë ·‰˘Ó·Ì›· οÔÈˆÓ ÁÔÓÈÒÓ, ·Ú¯‹˜ ÁÂÓÔ̤Ó˘ ·fi ÙÔÓ ª˘ÚÈ‚‹ÏË, ÙÔ 1949 (·˘Ùfi˜ ‹Ù·Ó Î·È Ô ÏfiÁÔ˜ ÁÈ· ÙÔÓ ÔÔ›Ô «ÌÂÙ¤ÁÚ·„ ÛÙË ‰ËÌÔÙÈ΋» ÙÚ›· ··‰È·Ì·ÓÙÈο ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·) Ó· ÌÂÙ·‰ÒÛÔ˘Ó ÛÙ· ·È‰È¿ ÙÔ˘˜ ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. √ ª˘ÚÈ‚‹Ï˘, ‚¤‚·È·, Â·Ó‹ÏıÂ, ÙÔ 1963, ηٷϋÁÔÓÙ·˜ ÛÙËÓ ¿Ô„Ë fiÙÈ Ô ÌfiÓÔ˜ ÙÚfiÔ˜ ÁÈ· Ó· ÌË ¯¿ÛÔ˘Ì ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Â›Ó·È Ó· ‰È‰¿ÛÎÂÙ·È ÛÙ· Û¯ÔÏ›· «·fi ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ Â›Ó·È ÈηÓÔ› Ó· ÙÔÓ ÓÈÒÛÔ˘Ó Î·È Ó· ÙÔÓ ‰È‰¿ÍÔ˘Ó». ∂‰Ò ÂȯÂÈÚÒ Ó· ηٷı¤Ûˆ ÌÈ· Ì·ÚÙ˘Ú›·, Ô˘ ›Ûˆ˜ ‚ÔËı‹ÛÂÈ Ó· ÚÔÛÂÁÁ›ÛÔ˘Ì ÙÔ ˙‹ÙËÌ· Ù˘ ÂÚÈÏ¿ÏËÙ˘ ÁψÛÛÈ΋˜ ‰˘ÛÎÔÏ›·˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË Î·È Î¿ÔȘ ÛΤ„ÂȘ Ô˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ ÂÈηÈÚfiÙËÙ· ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘. ¶Èı·ÓÒ˜ fiÛÔÈ ÌÈÏÔ‡Ó ÁÈ· ÌÂÁ¿Ï˜ ‰˘ÛÎÔϛ˜ ÛÙËÓ ÚÔÛ¤Ï·ÛË ÏÔÁ›ˆÓ ÎÂÈÌ¤ÓˆÓ ·fi Ù· ÛËÌÂÚÈÓ¿ ·È‰È¿, ·ÁÓÔÔ‡Ó ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ÙÔ˘ ÛËÌÂÚÈÓÔ‡ Û¯ÔÏ›Ԣ. §.¯. ‰ÂÓ

¢ E K E M B P I O Y

H ··‰È·Ì·ÓÙÈ΋ ÁÏÒÛÛ· Â›Ó·È ‰˘ÛÓfiËÙË Û‹ÌÂÚ· ‹ fi¯È;

2 0 0 0


Õ Zωγραφις μαθητ ν του 7ου Γυμνασου Xαλκδας, αριστερ του Δημτρη Kαραχλιου, δεξι του Γι ργου Πλεχα, εμπνευσμνες απ το διγημα «Aνθος του γιαλο!». Στο περσιν σχολικ τος οι μαθητς, με την εποπτεα της φιλολγου Mαργαρτας Παπαγεωργου, διαβζοντας ργα του Παπαδιαμντη, καναν ζωγραφικς εργασες που στη συνχεια εκδθηκαν σε Λε!κωμα, εικονογραφ ντας τα αντστοιχα παπαδιαμαντικ κεμενα και τις σχετικς αναλ!σεις και σκψεις των μαθητ ν.

¤¯Ô˘Ó ÌÂÏÂÙ‹ÛÂÈ Ù· ÂÁ¯ÂÈÚ›‰È· Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈԇ̠ÁÈ· ÙË ‰È‰·Ûηϛ· Ù˘ ÓÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜ ÁÏÒÛÛ·˜ ÛÙÔ ‰ËÌÔÙÈÎfi Û¯ÔÏ›Ô. ∞Ó ·ÓÔ›ÍÔ˘Ó Ù·, ηٿ ‚¿ÛÈÓ Î·Ï¿, ‚È‚Ï›· Ì·˜, ı· ‰Ô˘Ó fiÙÈ Û’ ·˘Ù¿ ‰›ÓÂÙ·È È‰È·›ÙÂÚÔ ‚¿ÚÔ˜ ÛÙȘ ÂÙ˘ÌÔÏÔÁÈΤ˜ Û˘Û¯ÂÙ›ÛÂȘ Î·È ÛÙË ‰È·¯ÚÔÓÈ΋ ÂͤÏÈÍË Ù˘ ÁÏÒÛÛ·˜ Ì·˜. ∂›Ó·È ÎÔÈÓ‹ Ë ‰È·›ÛÙˆÛË ÙˆÓ ‰·ÛÎ¿ÏˆÓ Î·È ÙˆÓ ÊÈÏÔÏfiÁˆÓ Ô˘ Ì ÛÔ‚·ÚfiÙËÙ· Î·È ·Á¿Ë Î·Ù·È¿ÛÙËÎ·Ó Ì ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÛÙÔ ‰ËÌÔÙÈÎfi, ÛÙÔ Á˘ÌÓ¿ÛÈÔ ‹ ÛÙÔ Ï‡ÎÂÈÔ, fiÙÈ ÔÈ ÁψÛÛÈΤ˜ ‰˘ÛÎÔϛ˜ ÙˆÓ Ì·ıËÙÒÓ Â›Ó·È Ôχ Ï›Á˜. ΔfiÛÔ Ï›Á˜, ÒÛÙ ٷ ·È‰È¿ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ·Ó·‰ÈËÁËıÔ‡Ó ÙÔ «ª˘ÚÔÏfiÁÈ Ù˘ ÊÒÎÈ·˜» ‡ÛÙÂÚ· ·fi Ì›· Î·È ÌfiÓË ÌÂÁ·ÏfiʈÓË ·Ó¿ÁÓˆÛË ·fi ÙÔÓ ‰¿ÛηÏÔ, ¯ˆÚ›˜ Ì¿ÏÈÛÙ· Ó· ¤¯Ô˘Ó ÌÚÔÛÙ¿ ÙÔ˘˜ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Î·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ¿ Ù˘. ∞Ó ÔÈ Ì·ıËÙ¤˜ ‰È‰·¯ÙÔ‡Ó ÙË ÁÏÒÛÛ· fiˆ˜ ÂÈÙ¿ÛÛÔ˘Ó ÔÈ Û¯ÂÙÈΤ˜ Ô‰ËÁ›Â˜, ÙfiÙ ٷ ÁψÛÛÈο ÂÌfi‰È· ˘ÂÚˉÒÓÙ·È Ôχ ‡ÎÔÏ· Î·È Ù· ·È‰È¿ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ‰È·‚¿ÛÔ˘Ó ÙÔÓ ·ÏËıÈÓfi ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ‰ËÏ·‰‹ ÙËÓ ·ÏËıÈÓ‹ ÙÔ˘ ÁÏÒÛÛ·. ¡ÔÌ›˙ˆ fiÙÈ ÂΉfiÛÂȘ ÙÔ˘ ÚˆÙfiÙ˘Ô˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎÂÈ̤ÓÔ˘, Û˘Óԉ¢fiÌÂÓ˜, ›Ûˆ˜, ·fi ÂÈÙ˘¯Ë̤ÓË ÂÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊËÛË (Ù· ¢ÈËÁ‹Ì·Ù· Ù˘ ·Á¿˘, ÙˆÓ ÂΉfiÛÂˆÓ «∞ÚÌfi˜», ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ¤Ó· ˘fi‰ÂÈÁÌ·) Î·È Ï›Á˜ ÏÂÍÈÏÔÁÈΤ˜ ÂÂÍËÁ‹ÛÂȘ Â›Ó·È Î·Ù¿ÏÏËϘ ÁÈ· ·È‰È¿ Î·È ÂÊ‹‚Ô˘˜. ¶·ÚÂÓıÂÙÈο ÛËÌÂÈÒÓˆ fiÙÈ ÛÙ· ‰‡Ô ÚÒÙ· Ù‡¯Ë ÙˆÓ «¶··‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ΔÂÙÚ·‰›ˆÓ» Ô ÂӉȷÊÂÚfiÌÂÓÔ˜ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˘ ÌÔÚ› Ó· ‚ÚÂÈ ÂÓÙ˘ÒÛÂȘ ·fi ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ÛÙÔ ‰ËÌÔÙÈÎfi Û¯ÔÏÂ›Ô Î·È ÏÂÙÔÌÂÚ›˜ Ô‰ËÁ›Â˜ ÁÈ· ÙË ‰È‰·ÎÙÈ΋ Ú¿ÍË. OÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙȘ ‰È·Û΢¤˜ Î·È ÌÂÙ·Áڷʤ˜ ÛÙË ‰ËÌÔÙÈ΋ ‹ fiˆ˜ ·ÏÏÈÒ˜ ÙȘ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ó ÔÈ Û˘ÓÙ¿ÎÙ˜ ÙÔ˘˜, ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ ‰ÂÓ ·ÌÊÈÛ‚ËÙÒ ÙȘ ηϤ˜ ÚÔı¤ÛÂȘ, Ô ÛÙÔȯÂÈ҉˘ Û‚·ÛÌfi˜ ÛÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙÔÓ ·Ó·ÁÓÒÛÙË, ÂÈ‚¿ÏÏÂÈ Ó· ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÚËÙ¿ (ÛÙÔ ÂÍÒÊ˘ÏÏÔ, ‚¤‚·È·) fiÙÈ ‰ÂÓ ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ô˘ ¤ÁÚ·„ ÂΛÓÔ˜. ™ËÌÂÈÒÓˆ fiÙÈ Ë ¶·ÓÂÏÏ‹ÓÈ· EÓˆÛË ºÈÏÔÏfiÁˆÓ οÓÂÈ ÏfiÁÔ ÁÈ· «ÂÌÊ·Ó‹ ˘ÔÎÚÈÛ›·» ÙˆÓ ÂΉÔÙÒÓ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÒÓ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂˆÓ Î·È Î·Ï›, Ì¿ÏÈÛÙ·, ÙÔ ˘Ô˘ÚÁÂ›Ô ¶ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ «Ó· ηχ„ÂÈ ÓÔÌÔıÂÙÈο ÙÔ ÎÂÓfi ··ÁfiÚ¢Û˘ Ù˘ ÁψÛÛÈ΋˜ ·ÏÏÔ›ˆÛ˘ ÙˆÓ ÎÂÈÌ¤ÓˆÓ ÓÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·˜». √È ÁψÛÛÈΤ˜, ÏÔÈfiÓ, ‰˘ÛÎÔϛ˜ ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ÎÂÈ̤ÓÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ··ÁÔÚ¢ÙÈΤ˜, Â›Ó·È fï˜ ·Ï‹ıÂÈ· fiÙÈ Ô

H «Tο σπιτκι στο λιβδι». Zωγραφι της Xρυσνθης Zεγκνη, μαθτριας το 1991 στο Πειραματικ Σχολεο της Θεσσαλονκης. O ζωγρφος Nκος Παραλς, στα θματα που δινε ως δσκαλος ζωγραφικς, ταν και διηγματα του Παπαδιαμντη. Eτσι, το 1991 οργνωσε κθεση με περπου 120 ργα μαθητ ν.

¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·ÚÂÛÙfi˜ Û fiÏÔ˘˜, ÌÈÎÚÔ‡˜ ‹ ÌÂÁ¿ÏÔ˘˜. ∏ ··Ú¤ÛÎÂÈ· ÔÊ›ÏÂÙ·È Û ‰‡Ô ΢ڛˆ˜ ÏfiÁÔ˘˜: ¿ÏÏÔÙ ÛÙȘ ·ÈÛıËÙÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙÔ˘ ·Ó·ÁÓÒÛÙË Î·È ¿ÏÏÔÙ ÛÙËÓ ·‰˘Ó·Ì›· Ó· ηٷÓÔËı› Ô ÎfiÛÌÔ˜ ÙÔ˘ –οÔÙÂ Î·È ÛÙ· ‰‡Ô Ì·˙›. ΔÔ ÚÒÙÔ Â›Ó·È, Ò˜ ¤Ó· ‚·ıÌfi, ·ÚÎÂÙ¿ ˘ÔÎÂÈÌÂÓÈ΋ ˘fiıÂÛË. °È· ÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ ·ÓÙÈÁڿʈ ÙÔÓ EÎÔ: «¢È·‚¿˙Ô˘ÌÂ Ì˘ıÈÛÙÔÚ‹Ì·Ù· ÁÈ· Ó· ·ÔÎÙ‹ÛÔ˘Ì ÂÈÎfiÓ˜ Ô˘ ı· Ì·˜ ÂÈÙÚ¤„Ô˘Ó Ó· Ù· ‰È·‚¿ÛÔ˘ÌÂ. ª·˜ Ì˘Ô‡Ó Û ÎfiÛÌÔ˘˜ Ô˘ Ì·˜ ‹Ù·Ó ¿ÁÓˆÛÙÔÈ Î·È Ì·˜ Á›ÓÔÓÙ·È ÔÈΛÔÈ». ∫·È Û˘ÌÏËÚÒÓÂÈ, fiÙÈ Ù· ÌÂÁ¿Ï· ‚È‚Ï›· ‰ÂÓ ÚÔ¸Ôı¤ÙÔ˘Ó ÙË ÁÓÒÛË ÌÈ·˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, ·ÏÏ¿ ÙËÓ ·Ú¤¯Ô˘Ó. ∞ÛÊ·ÏÒ˜, ÁÈ·Ù› ‰È·ÊÔÚÂÙÈο Ú¤ÂÈ Ó· ‰È·ÁÚ¿„Ô˘ÌÂ Î·È ÙÔÓ ™·›ÍËÚ Î·È ÙÔÓ OÌËÚÔ Î·È ÙÔÓ £ÂÚ‚¿ÓÙ˜.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

25


H «σεληνοφεγγ ς νυξ» Tου N ÿ∫√À O ƒº∞¡ÿ¢∏ Συγγραφ α – Eκδ τη του περιοδικο «Aκτ»

O

¶A¶A¢IAMANTH™ ÚÔ‚¿ÏÏÂÈ Ì¤Û· ·fi ÙÔÓ ÙfiÔ Ù˘ ηı’ ËÌ¿˜ ·Ó·ÙÔÏ‹˜. °È’ ·˘Ùfi Î·È Î·Ù·ı¤ÙÂÈ ÌÈ· ˙ˆÓÙ·Ó‹ ÂÌÂÈÚ›· Î·È ·Ï‹ıÂÈ· ˙ˆ‹˜, fiˆ˜ ÙËÓ ·Ú·‰›‰ÂÈ Ô ÔÚıfi‰ÔÍÔ˜ ÓÂÔÂÏÏËÓÈÎfi˜ ‚›Ô˜. ™˘Á¯ÚfiÓˆ˜, fï˜, ̤۷ ·fi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ô˘ Ì·˜ η٤ÏÈÂ, Ê·›ÓÂÙ·È Ó· Û˘Ó·ÓÙ¿Ù·È Î·È Ì ÌÈ·Ó ÔÏfiÎÏËÚË ·Ú¯¤ÁÔÓË Î·È ·Ú¯¤Ù˘Ë ·Ú¿‰ÔÛË, Ô˘ ˘ÂÚ‚·›ÓÂÈ Ù· fiÚÈ· Ù˘ ÔÚıfi‰Ô͢ ÂÌÂÈÚ›·˜ Î·È ·Ó¿ÁÂÙ·È, ‰Ú·Ì·ÙÈο Î·È ‰˘Ó·ÌÈο, ÛÙË ÌÓ‹ÌË ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ·Ú¯ÂÙ˘ÈÎÔ‡. E›Ó·È Ë È‰È¿˙Ô˘Û· Î·È Ì˘ÛÙÈ΋ Û˘Ó¿ÓÙËÛË Ì ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ ÙfiÔ, ÙÔÓ ·Ú¯¤ÁÔÓÔ ÙfiÔ ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡, Ì ÙË ‰ÂÛfi˙Ô˘Û· ‹ ΢ڛ·Ú¯Ë ÌËÙÚÈ·Ú¯È΋ ÌÓ‹ÌË. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙËÓ ·Ó¿‰ÂÈÍË Î·È ÙËÓ ·ÔÎ¿Ï˘„Ë ÌÈ·˜ ‚·ı‡Ù·Ù˘, ÛÎÔÙÂÈÓ‹˜ Ì˘ÛÙËÚȷ΋˜ ÌÓ‹Ì˘, Ô˘

P π. Σταμτη Σκλ ρη, «Aλ ξανδρος Παπαδιαμντης», 1997 (ακρυλικ σε παλι πλαστ ρι).

·Ó¿ÁÂÙ·È ‹ Ô˘ Ì·˜ Û˘Ó¿ÙÂÈ Ì ÙË ıÂÌ·ÙÈ΋ ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡, ÙÔ ÔÔ›Ô Á›ÓÂÙ·È ‰ÂÎÙfi ÂÓ Êfi‚ˆ Î·È ÙÚfï. TÂÏ› Û ÌÈ·Ó ÚÔÔÙÈ΋ Ô˘ ÎÂ›Ù·È ¤Ú·Ó Ù˘ ÂÌÊ¿ÓÂÈ·˜ ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘, Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô Û˘ÓËı›Û·Ì ӷ ˙Ô‡ÌÂ. ™Â ·˘Ù¿ Ù· ̤ÙÚ· Â›Ó·È Î·È Ë ·Ó¿‰ÂÈÍË ‹ Û˘Ó¿ÓÙËÛË Ì ÙÔ ıËÏ˘Îfi ÛÙÔȯ›Ô, Ô˘ Ì·˜ ÂÈ‚¿ÏÏÂÙ·È ˆ˜ ÛÙÔÈ¯Â›Ô Û˘ÓÙÚÈÙÈÎfi Î·È Î·Ù·ÛÙÚÔÊÈÎfi, Ì·Á¢ÙÈÎfi ‹ ÁÔËÙ¢ÙÈÎfi ̤۷ ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ. M ·˘Ù‹Ó ÙËÓ ÚÔÔÙÈ΋ ‰ÂÛfi˙ÂÈ ÛÙÔ ·ÊËÁËÌ·ÙÈÎfi ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ «H ÛÂÏËÓÔÊÂÁÁ‹˜ Ӣͻ. E›Ó·È Ë ÛÂÏ‹ÓË Ô˘ ÚÔ‚¿ÏÏÂÈ «ˆ˜ ı¤ÏÁËÙÚÔÓ Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜». °È’ ·˘Ùfi Î·È Ë ÛÂÏ‹ÓË ÛÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ˘ÂÚ‚·›ÓÂÈ ÙËÓ ÔÔÈ·‰‹ÔÙ ÚÔÌ·ÓÙÈ΋ ÂÈÊ¿ÓÂÈ·. TÔ Êˆ˜ Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘ ηı›ÛÙ·Ù·È Ì˘ÛÙËÚÈ·Îfi, Ì·Á¢ÙÈÎfi, Û·ÁËÓ¢ÙÈÎfi, Û˘ÓÙÚÈÙÈÎfi, fiˆ˜ Ì·Á¢ÙÈΤ˜, Ì˘ÛÙËÚȷΤ˜, ÁÔËÙ¢ÙÈΤ˜, ‹ Û˘ÓÙÚÈÙÈΤ˜ ˘‹ÚÍ·Ó ÔÈ ·Ú¯¤ÁÔÓ˜ Ì˘ÛÙËÚȷΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ù˘ ÂΉԯ‹˜, Ù˘ ÂÌÊ¿ÓÂÈ·˜ Î·È ·ÚÔ˘Û›·˜ ÙÔ˘ ıËÏ˘ÎÔ‡, ÙÔ˘ ÌËÙÚÈ·Ú¯ÈÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘ ̤۷ ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ. E›Ì·ÛÙ ÛÙËÓ ·Ú¯¤Ù˘Ë, ÛÙËÓ ·Ú¯¤ÁÔÓË ÂÌÂÈÚ›·, ÛÙËÓ Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ¿ÏÔÁÔ˘ Î·È Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜ ÙÔ˘ ÙÚÔÌÂÚÔ‡, Ô˘ Â›Ó·È Ì·Á¢ÙÈÎfi, ÁÔËÙ¢ÙÈÎfi Î·È Û˘ÓÙÚÈÙÈÎfi ¤ˆ˜ ηٷÛÙÚÔÊÈÎfi. £· ’Ù·Ó È‰È·›ÙÂÚ· ÂӉȷʤÚÔÓ Ó· ·Ó·˙ËÙ‹ÛÂÈ Î·Ó›˜ ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›· Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÌÈ· ·ÚÔ˘Û›· Û˘Ó¯‹, Â›ÌÔÓË Î·ıÔÚÈÛÙÈ΋ Ù˘ ·Ó¿ÁÓˆÛ˘ Î·È Î·Ù·ÓfiËÛ˘ ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘. M¤Û· ·fi ÙËÓ ·Ó¿‰ÂÈÍË Ù˘ «ÛÂÏËÓÔÊÂÁÁÔ‡˜ Ó˘¯Ùfi˜» ı· ÚÔ‚¿ÏÂÈ «ˆ˜ ı¤ÏÁËÙÚÔÓ Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜» Ë ÛÂÏ‹ÓË, Ô˘ ·Ú·¤ÌÂÈ, ÙfiÛÔ ÛÙÔ ıËÏ˘Îfi Î·È ÌËÙÚÈ·Ú¯ÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ô˘ ˘fiÎÂÈÙ·È ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Ô˘ ÂÓÔÈÎÔ‡ÌÂ, fiÛÔ Î·È ÛÙÔÓ ÙfiÔ ÙÔ˘ Ì˘ÛÙËÚÈ·ÎÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡.

H ·ÚÔ˘Û›· Î·È Ë ·Ó¿‰ÂÈÍË ÙÔ˘ Ì˘ÛÙËÚÈ·ÎÔ‡ Î·È ÙÔ˘ Ì·ÁÈÎÔ‡ ıËÏ˘ÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘ ÛÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË

TÚ›· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· OÛ· ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó, Û˘ÓÈÛÙÔ‡Ó ‰È·ÁÚ·ÌÌ·ÙÈΤ˜ ÛËÌÂÈÒÛÂȘ, ̤۷ ·fi ÙËÓ ·Ó·ÊÔÚ¿ Û ÙÚ›· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, fiˆ˜ «H NÔÛÙ·ÏÁfi˜», ÙÔ «OÓÂÈÚÔ ÛÙÔ Î‡Ì·» Î·È Ë «H º·ÚÌ·ÎÔχÙÚÈ·». K·È ÚÒÙ· ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ· «H NÔÛÙ·ÏÁfi˜». ™ÙÔ ‰È‹ÁËÌ· Â›Ó·È Ë Á˘Ó·›Î·, Ô˘, ˆ˜ ÓÔÛÙ·ÏÁfi˜, ÂȯÂÈÚ› ÙËÓ ·fi‰Ú·ÛË Î·È ÙË Ó˘¯ÙÂÚÈÓ‹, ˘fi ÙÔ Êˆ˜ Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘, ı·Ï¿ÛÛÈ· ‰È·Ê˘Á‹

26

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

Î·È ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÛÙËÓ ÔÓÂÈÚÈ΋ Ù˘ ·ÙÚ›‰·. «H ÛÂÏ‹ÓË ÂÚfi‚·ÏÂ, ÌfiÏȘ ·Ú¯›Û·Û· Ó· Êı›ÓË ÙÚ›ÙËÓ Ó‡¯Ù·Ó ÌÂÙ¿ ÙÔ ÔÏÔÁ¤ÌÈÛÌ¿ Ù˘ ÂȘ ÙËÓ ÎÔÚ˘Ê‹Ó ÙÔ˘ ‚Ô˘ÓÔ‡, ÎÈ ÂΛÓË, ·ÛÚÔÊÔÚÂ̤ÓË, ÌÂÙ¿ ÙfiÛÔ˘˜ ÛÙÂÓ·ÁÌÔ‡˜ Î·È ÙfiÛ· ÂÚÈ·ı‹ ¿ÛÌ·Ù· ¤ÎÚ·ÍÂ. »— N· ¤Ì‚·ÈÓ· Û ÌÈ· ‚·ÚÎԇϷ, ÙÒÚ· ‰·... ¤ÙÛÈ ÌÔ˘ Ê·›ÓÂÙ·È... Ó· ÊÙ¿Ó·Ì ¤Ú· [...] »H ÛÂÏ‹ÓË ÔÏÔÓ¤Ó ˘„Ô‡ÙÔ ÂȘ ÙÔ ÛÙÂÚ¤ˆÌ·, ·Ì·˘ÚÔ‡Û· Î·È Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ·ÛÙÂÚ¿ÎÈ·, Ù· ÔÔ›· ·Ê·Ó‹ ¤Ï·ÌÔÓ ‰ÂÈÏÒ˜ ÂȘ Ù·˜ ÁˆÓ›·˜ ÙÔ˘ Ô˘Ú·ÓÔ‡. H ı¿Ï·ÛÛ· ÂÊÚÈΛ· Ëڤ̷ ·fi ÙËÓ ÏÂÙ‹Ó ·‡Ú·Ó ÙËÓ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û·Ó Ó· Ó¤Ë ˆ˜ Ï›„·ÓÔÓ ·Ó¤ÌÔ˘, fiÛÙȘ ›¯ÂÓ ·˘Ï·ÎÒÛÂÈ ·fi Úˆ›·˜. HÙÔ Ó˘Í M·˝Ô˘ ıÂÚÌ‹, Î·È Ë ÏÂÙ‹ ·‡Ú· Â› Ì¿ÏÏÔÓ ‰ÚÔÛÂÚˆÙ¤Ú· ηı›ÛÙ·ÙÔ Î·ıfiÛÔÓ ÂÏ·ÁȈ٤ڷ ÚÔÛ¤ÓÂÂÓ ÂȘ ÙÔ ÛÙfiÌÈÔÓ ÙÔ˘ ÏÈ̤ÓÔ˜. ¢‡Ô ·Ì·˘ÚÔ› fiÁÎÔÈ, Â·ÚÁ˘ÚÔ‡ÌÂÓÔÈ Î·È ÛÙÈÏÓÔ‡ÌÂÓÔÈ ·Ì˘‰ÚÒ˜ ·fi ÙÔ ÌÂÏ·Á¯ÔÏÈÎfiÓ Êˆ˜ Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘, ‰ÈÂÁÚ¿ÊÔÓÙÔ Ô ÂȘ ÚÔ˜ ·Ó·ÙÔÏ¿˜, Ô ¿ÏÏÔ˜ ÚÔ˜ ‰˘ÛÌ¿˜, ¯ˆÚ›˜ Ó· ‰È·ÎÚ›ÓÔÓÙ·È ÂȘ Ù·˜ ‰È·Ï›„ÂȘ ÙÔ˘ ʈÙfi˜ Î·È Ù˘ ÛÎÈ¿˜ ·È ÏÂÙÔ̤ÚÂÈ·È ÙÔ˘ ‰¿ÊÔ˘˜. HÛ·Ó ·È ‰‡Ô Á›ÙÔÓ˜ Ó‹ÛÔÈ. M˘ÛÙËÚÈ҉˜ ı¤ÏÁËÙÚÔÓ ·¤ÓÂÂÓ fiÏË Ë ÛÂÏËÓÔÊÂÁÁ‹˜ Ó˘Í. H ‚·ÚÎԇϷ ¤ÏÂÂÓ ÂÁÁ‡˜ Ù˘ ÌÈ·˜ ÙˆÓ ÓËÛ›‰ˆÓ, ÂÊ’ ˘ ÂÊ·›ÓÔÓÙÔ ÂÓ·ÏÏ¿Í ÊˆÙÂÈÓ¿ Î·È ÛÎÔÙÂÈÓ¿ ÛËÌ›·, ‚Ú¿¯ÔÈ ÛٛςÔÓÙ˜ ÂȘ ÙÔ Êˆ˜ Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘...» ™·Ê‹˜ Â‰Ò Ë Â›ÛÔ‰Ô˜ ÙÔ˘ ıËÏ˘ÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘, Ô˘ ÓÔÛÙ·ÏÁ› ÙËÓ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÛÙÔÓ ¿ÏÏÔ ÙfiÔ. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· Ë ÛÂÏ‹ÓË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ› ˆ˜ ı¤ÏÁËÙÚÔÓ Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜, Ì·˜ ÂÙÔÈÌ¿˙ÂÈ ÁÈ· ÙËÓ Â›ÛÔ‰fi Ì·˜ ÛÙÔÓ ÙfiÔ ÙÔ˘ ÔÓÂÈÚÈÎÔ‡ Î·È ÙÔ˘ Ì˘ÛÙËÚÈ·ÎÔ‡. TÔÓ ÙfiÔ ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡. TÔ ıËÏ˘Îfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Â›Ó·È Â‰Ò ÁÔËÙ¢ÙÈÎfi Î·È Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜ Û·ÁËÓ¢ÙÈÎfi. NÔÛÙ·ÏÁ› ÙÔÓ ÙfiÔ Ù˘ ÔÈΛˆÛ˘. TÔÓ ¿ÏÏÔ ÙfiÔ, ÙÔ Ì·ÁÈÎfi Î·È Ì˘ÛÙËÚÈ·Îfi. TÔ ›‰ÈÔ ı· Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÔ˘ÌÂ Î·È ÛÙÔ «OÓÂÈÚÔ ÛÙÔ Î‡Ì·»: «TËÓ ·ÓÂÁÓÒÚÈÛ· ¿Ú·˘Ù· ÂȘ ÙÔ Êˆ˜ Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘, ÙÔ ÌÂÏȯÚfiÓ, ÙÔ ÂÚÈ·ÚÁ˘ÚÔ‡Ó fiÏËÓ ÙËÓ ¿ÂÈÚÔÓ ÔıfiÓËÓ ÙÔ˘ Á·ÏËÓÈÒÓÙÔ˜ ÂÏ¿ÁÔ˘˜ Î·È Î¿ÌÓÔÓ Ó· ¯ÔÚÂ‡Ô˘Ó ÊˆÛÊÔÚ›˙ÔÓÙ· Ù· ·̷ٷ. HÙÔ ·fiÏ·˘ÛȘ fiÓÂÈÚÔÓ, ı·‡Ì·... HÙÔÓ ÓÔ‹, ›Ó‰·ÏÌ· ·Ê¿ÓÙ·ÛÙÔÓ, fiÓÂÈÚÔÓ ÂÈϤÔÓ ÂȘ ÙÔ Î‡Ì·, ‹ÙÔ ÓËÚË›˜, Ó‡ÌÊË, ÛÂÈÚ‹Ó, Ï¤Ô˘Û· ˆ˜ ϤÂÈ Ó·˘˜ Ì·ÁÈ΋, Ë Ó·˘˜ ÙˆÓ ÔÓ›ڈÓ...» H Á˘Ó·›Î·–ÛÂÏ‹ÓË, ÚÔ‚¿ÏÏÂÈ Â‰Ò Î·Ù¿ ÙÚfiÔ ‰˘Ó·ÌÈÎfi Î·È Û˘ÁÎÏÔÓÈÛÙÈÎfi. EÌÊ·Ó‹˜ Â‰Ò Ë ·Ó·ÁˆÁ‹ ÛÙÔÓ ÙfiÔ ÙÔ˘ Ì˘ÛÙËÚÈ·ÎÔ‡, Ù· Û·ÁËÓ¢ÙÈÎÔ‡, ÙÔ˘ ÔÓÂÈÚÈÎÔ‡. TÔ ·Ó‰ÚÈÎfi ÛÙÔÈ-


à Σκην απ τη «Φαρμακολτρια» στην παρσταση «O ντρας και ο

ρως» πνω σε κεμενα του Παπαδιαμντη, που παρουσασε το 1995 η Eταιρεα Θετρου και T χνης στο θ ατρο «H Aγορ» στην Πτρα.

P Aπ την ταινα του ¯Â›Ô, ·Ì‹¯·ÓÔ, ÂÓÂfi ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı› ÙËÓ ·ÓÙÔ‰‡Ó·ÌË Â›ÛÔ‰Ô ÙÔ˘ Á˘Ó·ÈΛԢ, Ô˘ ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ÁÔËÙ¢ÙÈÎfi, Ì·Á¢ÙÈÎfi Î·È Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο ·ÏËÛ›·ÛÙÔ, fiˆ˜ Î·È ÛÙË «NÔÛÙ·ÏÁfi». OÛ· Û˘ÓÙÂÏÔ‡ÓÙ·È ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙ·È ÙËÓ ·¯Ï‡ ÙÔ˘ ÔÓÂÈÚÈÎÔ‡, ÙÔ˘ Ì·ÁÈÎÔ‡, ÙÔ˘ Ì˘ÛÙËÚÈ·ÎÔ‡, ÛÙÔ ÔÔ›Ô ·‰˘Ó·Ù› Ó· Û˘ÌÌÂÙ¿Û¯ÂÈ ÙÔ ·Ó‰ÚÈÎfi ÛÙÔȯ›Ô. TÔ ıËÏ˘Îfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Â›Ó·È ÂΛÓÔ Ô˘ Ì ÙÔ ‰ÈÎfi ÙÔ˘ ÙÚfiÔ «ÈÂÚÔ˘ÚÁ›».

E›Ù· Ë EοÙË EÙÛÈ Î·È ÛÙÔ ‰È‹ÁËÌ· «H º·ÚÌ·ÎÔχÙÚÈ·». TÔ ıËÏ˘Îfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Â›Ó·È Ô˘ ‰ÂÛfi˙ÂÈ, Ô˘ ÚˆÙ·ÁˆÓÈÛÙ›, Ô˘ ÙÂÏ› Ù· ÈÂÚ¿ Î·È Ù· Ì˘ÛÙËÚȷο. «H ÛÂÏ‹ÓË ‰ÂÓ Â›¯ÂÓ ·Ó·Ù›ÏÂÈ ·ÎfiÌË, ÂÂȉ‹ ‹ÙÔ ‰‡Ô ‹ ÙÚÂȘ Ë̤ڷ˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ·ÓÛ¤ÏËÓÔÓ. M¤Û· ÂȘ ÙÔ Ú¤ÌÌ·, ‚·ıÂÈ¿ οو, ·ÓÙ‹¯ÂÈ Ô Úfi¯ıÔ˜ ÙÔ˘ ¯ÂÈÌ¿ÚÚÔ˘, ÙÔ˘ Û¯ËÌ·ÙÈ˙Ô̤ÓÔ˘ ·fi Ù·˜ ¯ÈfiÓ·˜ Ù·˜ Ï˘Ô̤ӷ˜. K·È ÂȘ ˘„ËÏfi˜ Ì·‡ÚÔ˜ ‚Ú¿¯Ô˜ ›ÛÙ·ÙÔ ·¤Ó·ÓÙ› ÌÔ˘, Ì˘ÛÙËÚÈ҉˘ ÂȘ ÙÔ ÛÎfiÙÔ˜... »E›Ù·, ·ÓÙÈÎÚ‡ ÌÔ˘, ÂȘ ÙËÓ ÎÏÈÙ‡Ó ÙËÓ ÎÚËÌÓÒ‰Ë, ‹Ú¯ÈÛ· Ó· ‚Ϥˆ Ì›·Ó ·ÓÙ·‡ÁÂÈ·Ó. AÈ ÚÒÙ·È ·ÎÙ›Ó˜ Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘ ÂËÚÁ‡ÚˆÓÔÓ Ù·˜ ÎÔÚ˘Ê¿˜ ÙˆÓ ‰¤Ó‰ÚˆÓ. EÊı·Û· ÂȘ ÙËÓ ‚¿ÛÈÓ ÙÔ˘ fiÚÔ˘˜ Î·È ‹Ú¯ÈÛ· Ó’ ·Ó¤Ú¯ˆÌ·È ÙÔÓ ·Ó‹ÊÔÚÔÓ. AÊÔ‡ ·Ó¤‚ËÓ ˘¤Ú Ù· ‰ÈÛ¯›ÏÈ· ‚‹Ì·Ù·, Û‡‰ˆÓ Î·È ·ÛıÌ·›ÓˆÓ, ›‰· ¤Ú·Ó ·ÓÙÈÎÚ‡ ÙËÓ ÛÂÏ‹ÓËÓ, ÂΛıÂÓ ÙÔ˘ Û˘Ó‰¤Ó‰ÚÔ˘ ÏfiÊÔ˘, ÙÔ˘

ÎÚ‡ÙÔÓÙÔ˜ fiÈÛı¤Ó ÌÔ˘ ÙÔÓ ÔÚ›˙ÔÓÙ·, ›‰· ÙËÓ ÛÂÏ‹ÓËÓ ··ÏÏ·ÁÂ›Û·Ó Ù˘ ÏÔÊÈ¿˜ ÙÔ˘ ·ÓÙÈÎÚ˘ÓÔ‡, ÌÂÌ·ÎÚ˘Ṳ̂ÓÔ˘ ‚Ô˘ÓÔ‡, fiÔ˘ Â› ÙÈÓ· ÏÂÙ¿ ÂÊ·›ÓÂÙÔ ˆ˜ Ó· η›ÂÙ·È, ›ٷ Ë EοÙË, ·Ê‹Û·Û· ÙÔ ‰¤Ó‰ÚÔÓ Ì·‡ÚÔÓ Î·È ÛÎÔÙÂÈÓfiÓ ·fiη˘Ì·, ·Ó‹Ïı ‚Ú·‰Â›·, ÂÓ ·ÁÏ·˝· Î·È ·ÔıÂÒÛÂÈ Ê·ÂÈÓ‹, ‡ÂÚıÂÓ Ù˘ ÏÔÊÈ¿˜ ÙÔ˘ fiÚÔ˘˜ [...]. »K·Ù¤‚ËÓ ·ÎfiÌË ¯·ÌËÏfiÙÂÚ· ÙÔ ‚Ô˘ÓfiÓ. H ÛÂÏ‹ÓË ÂÌÂÛÔ˘Ú¿ÓÂÈ ‹‰Ë, ÎÈ ¤ÊÂÁÁÂÓ ÂȘ fiÏËÓ ÙËÓ ÎÏÈÙ‡Ó [...] »A‡Ú· ¤Ó „˘¯Ú¿, Î·È Ë›ÏÂÈ Ó· Û‚‡ÛË ÙËÓ Ï·Ì¿‰·. EÂȉ‹ ‰¤ËÛ ӷ ÂÚÈÛÙÂÁ¿Ûˆ ÙÔ Êˆ˜ ‰È¿ Ù˘ ·Ï¿Ì˘, ‰ÂÓ ¤‚ÏÂÔÓ Ù›ÔÙ ¤Ú·Ó ÙÔ˘ ÙÔ›¯Ô˘ ÙÔ˘ Ó·Ô‡. H ÛÂÏ‹ÓË Â›¯Â ÂÚÈÎ·Ï˘Êı‹ ÂȘ Ó¤ÊË.» H EοÙË Â›Ó·È ıÂfiÙËÙ· Ì˘ÛÙËÚȷ΋, Ì·ÁÈ΋, ÛÂÏËÓȷ΋. Oˆ˜ Î·È Ë EϤÓË, Ë º·›‰Ú·, Ë M‹‰ÂÈ·. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ıÂfiÙËÙ˜ Ô˘ ·Ó¿ÁÔÓÙ·È ÛÙÔ ‚·ı‡Ù·ÙÔ ·Ú¯¤ÁÔÓÔ ÛÙÔȯ›Ô, Ô˘, ·Ú¿ ÙËÓ ÂÈ‚ÔÏ‹ Î·È ÙËÓ ÂÈÎÚ¿ÙËÛË ÙˆÓ ‰˘Ó¿-

Γιννη Σμαραγδ

«Kαλ σου νχτα κυρAλ ξανδρε», η Δ σποινα Πολτη στο ρλο της Mοσχολας, της αγλαμορφης νμφης, απ το δι γημα «Oνειρο στο κμα».

ÌÂˆÓ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÏfiÁÔ˘, Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó Ó· ‰È·ÂÚÓÔ‡Ó ‹ Ó· ˘fiÎÂÈÓÙ·È ÛÙË ÌÓ‹ÌË Î·È ÛÙÔ ‚·ı‡Ù·ÙÔ „˘¯ÈÛÌfi Ì·˜. EÙÛÈ Î·È Ë ÛÂÏ‹ÓË-EοÙË ‰È¤Ú¯ÂÙ·È ÙÔ ÛÎËÓÈÎfi Ù˘ «º·ÚÌ·ÎÔχÙÚÈ·˜» ηٿ ÙÚfiÔ ‰˘Ó·ÌÈÎfi, ıÚÈ·Ì‚Â˘ÙÈÎfi, Û˘ÓÙÚÈÙÈÎfi. ¶·Ú·ÎÔÏÔ˘ı› Ù· ·ÊËÁËÌ·ÙÈο ‰ÚÒÌÂÓ·, ʈٛ˙ÂÈ Ù· ÙÂÏÔ‡ÌÂÓ· ÈÂÚ¿, ÙÔ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈÎfiÓ Ù˘ Á˘Ó·ÈÎfi˜.    TÔ ı¤Ì· Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘, ÙÔ˘ Ì˘ÛÙËÚÈ·ÎÔ‡ Â›Ó·È ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ·ÏÏ¿ ·ÓÂÚ‡ÓËÙÔ ·ÎfiÌË ÛÙËÓ Â˙ÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. ™˘ÓÈÛÙ¿ ÙËÓ ¿ÏÏË ÙË ‚·ı‡ÙÂÚË, ÙË ÛÎÔÙÂÈÓ‹ fi„Ë ÙÔ˘ ÈÂÚÔ‡ ‚¿ıÔ˘˜ Ù˘ ÔÈËÙÈ΋˜ ·ÊËÁËÌ·ÙÈ΋˜ ÙÔ˘ Ù¤¯Ó˘. MÈ· Έ‰ÈÎÔÔ›ËÛË, ÌÈ· ηٷÁÚ·Ê‹ Î·È ÌÈ· ·Ó¿ÁÓˆÛË Ù˘ fi‰Â˘Û˘ ‹ Ù˘ ÂÚÈÏ¿ÓËÛ˘ Ù˘ ÛÂÏ‹Ó˘ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ı· Ì·˜ ·ÂÎ¿Ï˘Ù ÌÈ·Ó ¿ÏÏË Ï·Óı¿ÓÔ˘Û· ‰˘Ó·ÌÈ΋ ÙÔ˘. ¶Ô˘ Â΂¿ÏÏÂÈ ÛÙËÓ ·ÔÎ¿Ï˘„Ë ÂÓfi˜ ÔÏ˘‰‡Ó·ÌÔ˘ ¤ÚÁÔ˘.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

27


H O Aλξανδρος Παπαδιαμντης, καλοντυμνος, ποζρει στις αρχς του 1908 και φωτογραφζεται απ τον ζωγρφο Γ. Xατζπουλο.

BÈÔÁÚ·Ê›· \AÏ. ¶··‰È·Ì¿ÓÙË «\EÁÂÓÓ‹ıËÓ âÓ ™ÎÈ¿ı÷ˆ Ù÷É 4÷Ë M·ÚÙ›Ô˘ 1851. \E‚ÁÉη àe Ùe ^EÏÏËÓÈÎeÓ ™¯ÔÏÂÖÔÓ Âå˜ Ùa 1863, àÏÏa ÌfiÓÔÓ Ùe 1867 âÛÙ¿ÏËÓ Âå˜ Ùe °˘ÌÓ¿ÛÈÔÓ X·ÏΛ‰Ô˜, ¬Ô˘ õÎÔ˘Û· ÙcÓ Aã ηd Bã Ù¿ÍÈÓ. TcÓ °ã âÌ·ı‹ÙÂ˘Û· Âå˜ ¶ÂÈÚ·È¿, ÂrÙ· ‰È¤ÎÔ„· Ùa˜ ÛÔ˘‰¿˜ ÌÔ˘ Î’ öÌÂÈÓ· Âå˜ ÙcÓ ·ÙÚ›‰·. K·Ùa \IÔ‡ÏÈÔÓ ÙÔÜ 1872 ñÉÁ· Âå˜ Ùe ≠AÁÈÔÓ òOÚÔ˜ ¯¿ÚÈÓ ÚÔÛ΢ӋÛˆ˜, ¬Ô˘ öÌÂÈÓ· çÏ›ÁÔ˘˜ ÌÉÓ·˜. T÷á 1873 qÏı· Âå˜ \Aı‹Ó·˜ Î’ âÊÔ›ÙËÛ· Âå˜ ÙcÓ ¢ã ÙÔÜ B·Ú‚·Î›Ԣ. T÷á 1874 âÓÂÁÚ¿ÊËÓ Âå˜ ÙcÓ ºÈÏÔÛÔÊÈÎcÓ ™¯ÔÏ‹Ó, ¬Ô˘ õÎÔ˘· ηْ âÎÏÔÁcÓ çÏ›Á· Ì·ı‹Ì·Ù· ÊÈÏÔÏÔÁÈο, ηْ 剛·Ó ‰b äÛ¯ÔÏÔ‡ÌËÓ Âå˜ Ùa˜ ͤӷ˜ ÁÏÒÛÛ·˜. MÈÎÚe˜ â˙ˆÁÚ¿ÊÈ˙· ^AÁ›Ô˘˜, ÂrÙ· öÁÚ·Ê· ÛÙ›¯Ô˘˜, Î’ â‰ÔΛ̷˙· Óa Û˘Óٿ͈ Έ̈‰›·˜. T÷á 1868 â¯›ÚËÛ· Óa ÁÚ¿„ˆ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ·. T÷á 1879 â‰ËÌÔÛȇıË ì «MÂÙ·Ó¿ÛÙȘ», öÚÁÔÓ ÌÔ˘, Âå˜ ÙfiÓ «NÂÔÏfiÁÔÓ» K/fiψ˜. T÷á 1881 íÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎeÓ ÔÈËÌ¿ÙÈÔÓ Âå˜ Ùe ÂÚÈÔ‰ÈÎfiÓ «™ˆÙÉÚ·˜». T÷á 1882 â‰ËÌÔÛȇıË «Oî òEÌÔÚÔÈ ÙáÓ \EıÓáÓ», Âå˜ Ùe «Mc X¿ÓÂÛ·È». \AÚÁfiÙÂÚ· öÁÚ·„· ÂÚd Ùa ëηÙeÓ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·, ‰ËÌÔÛÈ¢ı¤ÓÙ· Âå˜ ‰È¿ÊÔÚ· ÂÚÈÔ‰ÈÎa ÎÈ âÊËÌÂÚ›‰·˜». A. ¶.


Bασικ χρονολγιο

H O πατρας του Aδαμντιος Eμμανουλ

H Eκκλησιαστικ πομπ στο ξεκνημ της απ την εκκλησα. Παιδικ σχδιο του Παπαδιαμντη. «Mικρς ζωγρφιζα Aγους, ετε γραφα στχους κι εδοκμαζα να συντξω κωμωδες», γρφει ο διος στο αυτοβιογραφικ του σημεωμα που δημοσιεθηκε στην εφ. «Πολιτεα» (13 Σεπ. 1925), μετ το θνατ του.

(1817-1897). Παντρετηκε στα 1840 την Aγγελικ Mωρατη (1822-1896) και δο χρνια αργτερα, 1842, χειροτονθηκε ιερας. Aπ το γμο τους γεννθηκαν 9 παιδι με τταρτο στη σειρ τον Aλξανδρο που αργτερα, συνδυζοντας το βαπτιστικ του πατρα του και την ιερατικ του ιδιτητα, πρε το επ#νυμο Παπαδιαμντης.

Tου º flΔ∏ ¢ ∏ª∏Δƒ∞∫Ÿ¶√À§√À Aναπλ. Kαθηγητ Mεταβυζαντιν ς Φιλολογας

1822.

1785.

(ÂÚ›Ô˘). °ÂÓÓÈ¤Ù·È Ô ÂÎ ·ÙÚfi˜ ·Ô‡˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË M·ÓfiÏ˘ ¢È·Ì¿ÓÙ˘.

1790.

°ÂÓÓÈ¤Ù·È Ô ÂÎ ÌËÙÚfi˜ ·Ô‡˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, AϤͷӉÚÔ˜ KˆÓ. MˆÚ·˝Ù˘.

1798. °ÂÓÓÈ¤Ù·È Ë ÂÎ ÌËÙÚfi˜ ÁÈ·ÁÈ¿ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ™ÔÊԇϷ AÏÂÍ. §ÔÁÔı¤ÙË.

1817.

°ÂÓÓÈ¤Ù·È Ô ·Ù¤Ú·˜ ÙÔ˘, A‰·Ì¿ÓÙÈÔ˜ EÌÌ·ÓÔ˘‹Ï (1817-1897).

1820.

ÓÙ˘, ™ÎÈ·ı›Ù˘, ·Ô‡˜ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Û˘ÌÌÂÙ¤¯ÂÈ ÛÙÔÓ ·ÁÒÓ· ηٿ ÙˆÓ TÔ‡ÚΈÓ.

O ηÂÙ¿Ó M·ÓfiÏ˘ ¢È·Ì¿-

°ÂÓÓÈ¤Ù·È Ë ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË AÁÁÂÏÈ΋ (°ÎÈÔ˘ÏÒ) MˆÚ·˝ÙË (1822-1896).

1840.

°¿ÌÔ˜ ÙˆÓ ÁÔÓ¤ˆÓ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

1842. O ·Ù¤Ú·˜ ÙÔ˘ ¯ÂÈÚÔÙÔÓÂ›Ù·È ÈÂÚ¤·˜.

1856-1860. M·ıËÙ‹˜ ÛÙÔ ‰ËÌÔ- 1868. EȯÂÈÚ› Ó· ÁÚ¿„ÂÈ Ì˘ıÈÛÙfiÙÈÎfi Û¯ÔÏÂ›Ô ™ÎÈ¿ıÔ˘.

ÚËÌ·.

1860-1862.

EÁÁÚ¿ÊÂÙ·È ÛÙËÓ ÙÚ›ÙË Ù¿ÍË ÙÔ˘ °˘ÌÓ·Û›Ô˘ ¶ÂÈÚ·ÈÒ˜. T¤ÏË I·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ ÙÔ˘ 1870 ÂÁηٷÏ›ÂÈ ÙËÓ ÙÚ›ÙË Ù¿ÍË Î·È Á˘Ú›˙ÂÈ ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ.

TÂÏÂÈÒÓÂÈ ÙȘ ‰‡Ô ÚÒÙ˜ Ù¿ÍÂȘ ÙÔ˘ Û¯ÔÏ·Ú¯Â›Ô˘.

1862-1865. EÂȉ‹ ¤¯ÂÈ Î·Ù·ÚÁËı› Ë ÙÚ›ÙË Ù¿ÍË ÙÔ˘ Û¯ÔÏ·Ú¯Â›Ô˘ ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ, ‰ÂÓ ËÁ·›ÓÂÈ Û¯ÔÏ›Ô. BÔËı¿ÂÈ ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÙÔ˘ ÛÙȘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜, ÁÚ¿ÊÂÈ ÛÙ›¯Ô˘˜, ˙ˆÁÚ·Ê›˙ÂÈ Î·È ÚÔÛ·ı› Ó· ÁÚ¿„ÂÈ ÎˆÌˆ‰›Â˜.

1869.

1872. T·Íȉ‡ÂÈ Ì·˙› Ì ÙÔÓ ·È‰ÈÎfi ÙÔ˘ Ê›ÏÔ NÈÎfiÏ·Ô AÁÈÒÙË ÙÔ˘ ¢È·Ó¤ÏÔ˘, ·ÚÁfiÙÂÚ· ÌÔÓ·¯fi N‹ÊˆÓ· ¢Ô¯ÂÈ·Ú›ÙË, ÛÙÔ AÁÈÔ OÚÔ˜, fiÔ˘ ·Ú·Ì¤ÓÂÈ Ò˜ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ ¤ÙÔ˘˜.

°ÂÓÓÈÔ‡ÓÙ·È Ù· 9 ·È‰È¿ ÙÔ˘ ˙‡ÁÔ˘˜ ·¿-A‰·Ì·ÓÙ›Ô˘ Î·È AÁÁÂÏÈ΋˜, ·fi Ù· ÔÔ›· ‰‡Ô Âı·›ÓÔ˘Ó ÛÙË Á¤ÓÓ·.

1844-1858.

TÂÏÂÈÒÓÂÈ ÙËÓ ÙÚ›ÙË Ù¿ÍË ÙÔ˘ Û¯ÔÏ·Ú¯Â›Ô˘ ÛÙË ™ÎfiÂÏÔ. ¶·Ú·Ì¤ÓÂÈ ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ ÏfiÁˆ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÒÓ ‰˘Û¯ÂÚÂÈÒÓ.

1865-1866.

1873.

1851,

°Ú¿ÊÂÙ·È ÛÙËÓ ÚÒÙË Ù¿ÍË ÙÔ˘ °˘ÌÓ·Û›Ô˘ ÛÙË X·ÏΛ‰·.

1867.

1874.

4 M·ÚÙ›Ô˘. °¤ÓÓËÛË ÙÔ˘ AÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

EÁÁÚ¿ÊÂÙ·È ÛÙËÓ ÙÂÙ¿ÚÙË Ù¿ÍË ÙÔ˘ B·Ú‚·Î›Ԣ §˘Î›Ԣ ÙˆÓ AıËÓÒÓ Î·È ·Ú·‰›‰ÂÈ È‰È·›ÙÂÚ· Ì·ı‹Ì·Ù·.

O Û˘ÓÙÔ›Ù˘ ÙÔ˘ AϤͷӉÚÔ˜ MˆÚ·˚Ù›‰Ë˜, ÙÔÓ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ì ‰Ë-

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

29


ÌÔÛÈÔÁÚ·ÊÈÎÔ‡˜ ·ÎÏÔ˘˜. ¶Èı·ÓfiÓ ÛÙËÓ ÂÊËÌÂÚ›‰· «EÊËÌÂÚ›˜» ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ‰Èο ÙÔ˘ ¿ÚıÚ· ÁÈ· ÙË MÂÁ¿ÏË E‚‰ÔÌ¿‰·. °Ú¿ÊÂÈ ÙÔ ÚÒÙÔ Ï˘ÚÈÎfi Ô›ËÌ¿ ÙÔ˘, ÛÙË ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘. ¶·›ÚÓÂÈ ÙÔ ·ÔÏ˘Ù‹ÚÈÔ ÙÔ˘ °˘ÌÓ·Û›Ô˘ ·fi ÙÔ B·Ú‚¿ÎÂÈÔ §‡ÎÂÈÔ, Î·È ÂÁÁÚ¿ÊÂÙ·È ÛÙË ºÈÏÔÛÔÊÈ΋ Û¯ÔÏ‹, ·fi fiÔ˘ ‰Â ı· ¿ÚÂÈ Ù˘¯›Ô ÔÙ¤.

à Tο Aπολυτρι του απ το Bαρβκειο Λκειο. Δνοντας εξετσεις γρφτηκε, το 1873, απευθεας στην τετρτη τξη και να χρνο αργτερα (16 Σεπτ. 1874) πρε απολυτριο. Tην δια χρονι κανε εγγραφ στη Φιλοσοφικ αλλ πτυχο δεν πρε ποτ. Oι οικονομικς δυσχριες τον σπρωξαν οριστικ στη δημοσιογραφα ως μεταφραστ.

1876.

°Ú¿ÊÂÈ ·Ó˘fiÁÚ·Ê· ıÚËÛ΢ÙÈο ¿ÚıÚ· ÛÙËÓ «EÊËÌÂÚ›‰·». E¯ÂÈ ÌÂÁ¿Ï˜ ÔÈÎÔÓÔÌÈΤ˜ ‰˘Û¯¤ÚÂȘ, ·Ú·‰›‰ÂÈ Ì·ı‹Ì·Ù· Î·È ˙ËÙ¿ÂÈ Û˘Ó¯Ҙ ¯Ú‹Ì·Ù· ·fi ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÙÔ˘.

1877-1878.

TÔÓ ··Û¯ÔÏÔ‡Ó ÛÙÚ·ÙÔÏÔÁÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù·.

1879,

23-24 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘–22-23 I·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ 1880. K·ÙfiÈÓ Û˘ÛÙ¿Ûˆ˜ ÙÔ˘ BÏ¿ÛË °·‚ÚÈËÏ›‰Ë ‰ËÌÔÛȇÂÙ·È Û ÂÈÊ˘ÏÏ›‰Â˜ Ù˘ ÂÊËÌÂÚ›‰·˜ «NÂÔÏfiÁÔ˜ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜», ÙÔ ÚÒÙÔ ÈÛÙÔÚÈÎfi ÙÔ˘ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ· «H MÂÙ·Ó¿ÛÙȘ», Ì ˘ÔÁÚ·Ê‹ A. ¶‰

1880-1881.

YËÚÂÙ› ÛÙÔÓ ÛÙÚ·Ùfi. TÔÓ OÎÙÒ‚ÚÈÔ 1881 ‰ËÌÔÛȇÂÈ ÙÔ Ô›ËÌ¿ ÙÔ˘ «¢¤ËÛȘ» ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi «™ˆÙ‹Ú».

1882.

¶ÚÔÛÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ˆ˜ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÛÙËÓ «EÊËÌÂÚ›‰·» 5 NÔÂÌ‚Ú›Ô˘ 1882-8 ºÂ‚ÚÔ˘·Ú›Ô˘ 1883 ‰ËÌÔÛȇÂÙ·È ÙÔ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ¿ ÙÔ˘ «OÈ EÌÔÚÔÈ ÙˆÓ EıÓÒÓ», Ì ÙÔ „¢‰ÒÓ˘ÌÔ MÔ¤Ì ÛÙÔ «MË ¯¿ÓÂÛ·È», ÙÔ˘ BÏ¿ÛË °·‚ÚÈËÏ›‰Ë.

1884,

21 AÚÈÏ›Ô˘-11 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘, ‰ËÌÔÛȇÂÙ·È ·Ó˘fiÁÚ·Ê· Ë «°˘ÊÙÔԇϷ» ÛÙËÓ «AÎÚfiÔÏÈ».

1885,

6 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘-17 NÔÂÌ‚Ú›Ô˘. ¢ËÌÔÛȇÂÙ·È ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi EÛÙ›· Ô «XÚ‹ÛÙÔ˜ MËÏÈÒÓ˘».

1886.

AÚ¯›˙ÂÈ Ó· Û˘¯Ó¿˙ÂÈ ÛÙÔ Ì·Î¿ÏÈÎÔ ÙÔ˘ K·¯ÚÈÌ¿ÓË ÛÙÔ˘ æ˘ÚÚ‹.

1887.

AÚ¯›˙ÂÈ Ó· Û˘ÌÌÂÙ¤¯ÂÈ ÛÙȘ ·ÁÚ˘ӛ˜ ÙÔ˘ AÁ›Ô˘ EÏÈÛÛ·›Ô˘ ÛÙÔ MÔÓ·ÛÙËÚ¿ÎÈ. ¢ËÌÔÛȇÂÙ·È ÙÔ ÚÒÙÔ ‰È‹ÁËÌ¿ ÙÔ˘, «TÔ XÚÈÛÙfi„ˆÌÔ», ÛÙËÓ EÊËÌÂÚ›‰·.

1888-1891.

à Aρχς του ’30 οι δο αδελφς του Παπαδιαμντη, Kυρατσολα και Oυρανα στα παρθυρα του πατρικο σπιτιο στη Σκιθο, σε φωτογραφα του Mερλι. Tο 1936, πεθανοντας η Kυρατσολα, η τελευταα αδελφ του Παπαδιαμντη, το σπτι, εγκαταλελειμμνο, χρησιμοποιθηκε διαδοχικ ως στβλος, αχυρ#νας και, μχρι να απαλλοτριωθε, ως αποθκη πετρελαιοειδ#ν της Hλεκτρικς Eταιρεας Σκιθου.

T·ÎÙÈÎfi˜ Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˘ ÛÙËÓ EÊËÌÂÚ›‰· ˆ˜ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÂÈÊ˘ÏÏ›‰ˆÓ. EΛ ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È Î·È Ù· ÚÒÙ· ÙÔ˘ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·.

1892.

AÚ¯›˙ÂÈ Û˘ÓÂÚÁ·Û›· Ì ÙËÓ ÂÊËÌÂÚ›‰· AÎÚfiÔÏȘ Î·È ÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi N¤ÔÓ ¶Ó‡̷, ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·˜ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ, ‰ÈËÁ‹Ì·Ù· Î·È ¿ÚıÚ·. K¿ÔȘ ·fi ÙȘ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÂȘ ÙÔ˘ Í·Ó·‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È Û ‚È‚Ï›·. E›Ó·È ϤÔÓ Î·Ù·ÍȈ̤ÓÔ˜ ÏÔÁÔÙ¤¯Ó˘ Î·È ‰È¿ÊÔÚ· ¤ÓÙ˘· ÙÔ˘ ˙ËÙÔ‡Ó ‰ÈËÁ‹Ì·Ù·.

1899-1902.

AÚ¯›˙ÂÈ Û˘ÓÂÚÁ·Û›· ˆ˜ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÛÙËÓ ÂÊËÌÂÚ›‰· TÔ AÛÙ˘. Afi ÙÔ 1901 ·Ú¯›˙ÂÈ Û˘ÓÂÚÁ·Û›· Ì ÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi ¶·Ó·ı‹Ó·È·.

1903.

OÏÔ ÙÔ ¤ÙÔ˜ ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ, fiÔ˘ ‹Ù·Ó ‹‰Ë ·fi ÙÔÓ A‡ÁÔ˘ÛÙÔ ÙÔ˘ 1902. ™Ù· ¶·Ó·ı‹Ó·È· ‰ËÌÔÛȇÂÙ·È «H ºfiÓÈÛÛ·».

30

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0


1904.

T¤ÏË ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘ ÂÈÛÙÚ¤ÊÂÈ ÛÙËÓ Aı‹Ó· ·fi ÙË ™ÎÈ¿ıÔ. TÔÓÒÓÂÙ·È Ë ÊÈÏ›· ÙÔ˘ Ì ÙÔÓ °È¿ÓÓË BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓË, Ô ÔÔ›Ô˜ ÙÔÓ ‚ÔËı¿ÂÈ ·Ó·ı¤ÙÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙÈΤ˜ ÂÚÁ·Û›Â˜. E¯ÂÈ ·fi ¯ÚfiÓÈ· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ˘Á›·˜. H Û˘Ó¯‹˜ ÂÚÁ·Û›·, ÙÔ Î¿ÓÈÛÌ· Î·È ÙÔ ÎÚ·Û› ·Ú¯›˙Ô˘Ó Ó· ÙÔÓ Î·Ù·‚¿ÏÏÔ˘Ó.

1906.

O BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓ˘ ÙÔÓ ÌÂÙ·ÎÔÌ›˙ÂÈ ÛÙË ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹ ÛÙÔ KÔψӿÎÈ, fiÔ˘ ı· ·Ú·Ì›ÓÂÈ ÁÈ· ¿ÏÏ· ‰‡Ô ¯ÚfiÓÈ· ̤¯ÚÈ Ó· ʇÁÂÈ ÔÚÈÛÙÈο ÁÈ· ™ÎÈ¿ıÔ. O ¶·‡ÏÔ˜ NÈÚ‚¿Ó·˜ ÙÔÓ ÊˆÙÔÁÚ·Ê›˙ÂÈ ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ (ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙËÓ Ôχ ÁÓˆÛÙ‹ ʈÙÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË). ™Â ‰È¿ÊÔÚ· ¤ÓÙ˘· ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È 17 ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘.

1908. O ÁχÙ˘ £ˆÌ¿˜ £ˆÌfiÔ˘ÏÔ˜ ηٷÛ΢¿˙ÂÈ ÂÎ ÙÔ˘ Ê˘ÛÈÎÔ‡, ¯ˆÚ›˜ fï˜ Ó· ÙÔ ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ÙËÓ ÚÔÙÔÌ‹ ÙÔ˘ Û Á‡„Ô. Afi ·˘Ùfi ÙÔ ÚfiÏ·ÛÌ·, Ô˘ ÛÒ˙ÂÙ·È Û‹ÌÂÚ·, ηٷÛ΢¿ÛÙËÎ·Ó ÔÈ ÚÔÙÔ̤˜ Ô˘ ÛÒıËÎ·Ó ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ ÙÔ 1925 Î·È ÛÙË ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹ ÙÔ 1965. ºˆÙÔÁÚ·Ê›˙ÂÙ·È Ì ÙÔÓ BÏ·¯ÔÁÈ¿ÓÓË ÛÙË ¢ÂÍ·ÌÂÓ‹. ºˆÙÔÁÚ·Ê›˙ÂÙ·È Â›Û˘, ·fi ÙÔÓ ˙ˆÁÚ¿ÊÔ °. X·Ù˙fiÔ˘ÏÔ. ™ÙȘ 13 M·ÚÙ›Ô˘ ÁÈÔÚÙ¿˙ÂÙ·È ÛÙÔ ÊÈÏÔÏÔÁÈÎfi Û‡ÏÏÔÁÔ «¶·ÚÓ·ÛÛfi˜», Ë Û˘ÁÁÚ·ÊÈ΋ ÂÈÎÔÛÈÂÓÙ·ÂÙËÚ›‰· ÙÔ˘. T¤ÏË M·ÚÙ›Ô˘ ËÁ·›ÓÂÈ ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ. ¢ÂÓ ı· ÂÈÛÙÚ¤„ÂÈ Í·Ó¿ ÛÙËÓ Aı‹Ó·.

1911.

¶Âı·›ÓÂÈ Ù· ÌÂÛ¿Ó˘¯Ù· 2 ÚÔ˜ 3 I·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ ·fi Ó¢ÌÔÓ›·.

1912-1914. O ÂΉÔÙÈÎfi˜ Ô›ÎÔ˜ °. º¤ÍË ‰ËÌÔÛȇÂÈ ÛÂÈÚ¿ ÙfiÌˆÓ Ì ٷ ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘.

1924-1925-1930.

¢ËÌÔÛȇÛÂȘ ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ·fi ÙÔÓ ÂΉÔÙÈÎfi Ô›ÎÔ EÏ¢ıÂÚÔ˘‰¿Î˘. K¿ÔÈ· ‰ÈËÁ‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ÚˆÙÔ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ÛÙÔ EχıÂÚÔ B‹Ì· ÛÙ· 1925-1927.

1934. O Octave Merlier ‰ËÌÔÛȇÂÈ

H Aυτ ταν λα κι λα τα πργματα ταν το 1954–55 απαλλοτρι#θηκε το σπτι για να ξεκινσουν, παρατεινμενες μια δεκαετα περπου, οι επισκευς. Tο 1965 κηρχθηκε διατηρητο μνημεο και ρχισε να λειτουργε το πασγνωστο σμερα στη Σκιθο, Mουσεο Παπαδιαμντη (φωτ.: Δημ. Παπαδμος).

ÏfiÔ˘ÏÔ˜ ‰ËÌÔÛȇÂÈ Û 5 ÙfiÌÔ˘˜ Ù· «A·ÓÙ·» Î·È ÙËÓ «AÏÏËÏÔÁÚ·Ê›·» ÙÔ 1992.

ÙËÓ ·ÏÏËÏÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, ηıÒ˜ Î·È Á·ÏÏÈ΋ ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË ‰ÈËÁËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ÛÙÔÓ ÙfiÌÔ «Skiathos, île grecque». O °. K. K·ÙÛ›Ì·Ï˘ ‰ËÌÔÛȇÂÈ ÙË BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

1989.

O º. ¢ËÌËÙÚ·ÎfiÔ˘ÏÔ˜ ‰ËÌÔÛȇÂÈ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô «TÔ §¿‚·ÚÔÓ» Ì ·Ó¤Î‰ÔÙÔ ˘ÏÈÎfi ·fi ÙÔ ·Ú¯Â›Ô ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. TÔ ¿ÁÓˆÛÙÔ Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ· Ì ٛÙÏÔ ÙÔ «§¿‚·ÚÔÓ» Â·ÓÂΉ›‰ÂÙ·È ÙÔ 1993 Ì ÙË Ó¤· ÙÔ˘ Û˘Ó¤¯ÂÈ· ·fi ÙÔ ·Ú¯Â›Ô Merlier.

1936.

¶Âı·›ÓÂÈ Î·È Ë ÙÂÏÂ˘Ù·›· ·‰ÂÏÊ‹ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË, Ë K˘Ú·ÙÛԇϷ. O ÁÈÔ˜ ÙÔ˘ °ÂˆÚÁ›Ô˘, ·‰ÂÏÊÔ‡ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË AfiÛÙÔÏÔ˜ °. ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ (1894–1989) ÂÚÈÛ˘ÏϤÁÂÈ ·fi ÙÔ ·ÙÚÈÎfi Û›ÙÈ Ù· ηٿÏÔÈ· ÙÔ˘ ·Ú¯Â›Ô˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

Õ Aνγλυφη προτομ εντοιχισμνη το 1965 στην πλατεα της Δεξαμενς. Φιλοτεχνθηκε απ τον γλπτη Θωμ Θωμπουλο και πανομοιτυπη με εκενην της Σκιθου που στθηκε το 1925, χουν και οι δο ως πρτυπο το πρπλασμα προτομς που κανε εκ του φυσικο το 1908 (φωτ.: K. Λιντης).

1940.

¢ËÌÔÛȇÂÙ·È ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ °. B·Ï¤Ù· «¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ – H ˙ˆ‹ ÙÔ ¤ÚÁÔ Ë ÂÔ¯‹ ÙÔ˘».

1949. O K. £. ¢ËÌ·Ú¿˜ ÛÙËÓ «IÛÙÔÚ›· Ù˘ ÓÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·˜» ÎÚ›ÓÂÈ ·ÚÓËÙÈο ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

1954–1955.

O B·Ï¤Ù·˜ ÂΉ›‰ÂÈ Û 6 ÙfiÌÔ˘˜ Ù· «A·ÓÙ·» ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

1977.

¶ÚÒÙË ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË ÙÔ˘ ‰ÔÎÈÌ›Ô˘ ÙÔ˘ O‰˘ÛÛ¤· EχÙË «H Ì·Á›· ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË.

1981-1988. O N. ¢. TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏH

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1990. °›ÓÂÙ·È ÛÙË ™ÎÈ¿ıÔ ÙÔ Aã ¢ÈÂıÓ¤˜ ™˘Ó¤‰ÚÈÔ ÁÈ· ÙÔÓ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË. T· ¶Ú·ÎÙÈο ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È ÙÔ 1996. O º. ¢ËÌËÙÚ·ÎfiÔ˘ÏÔ˜ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÙÔ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎfi ̤ÚÔ˜ ÙÔ˘ AÚ¯Â›Ô˘ Merlier.

1994. OÈ º. ¢ËÌËÙÚ·ÎfiÔ˘ÏÔ˜ Î·È °. A. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘ ‰ËÌÔÛÈÂ‡Ô˘Ó ÙÔ ‚È‚Ï›Ô «º‡ÏÏ· EÛÎÔÚÈṲ̂ӷ», ‚·ÛÈ΋ ϤÔÓ Û˘Ì‚ÔÏ‹ ÛÙËÓ ¤Ú¢ӷ Î·È ÙË ÌÂϤÙË Ù˘ ¯ÂÈÚfiÁÚ·Ê˘ Î·È ¤ÓÙ˘˘ ·Ú¿‰ÔÛ˘ ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘. ™∏ª∂ÿø™∏ Δø¡ «E¶ΔÕ Hª∂ƒfl¡»: το παραπάνω χρονολ γιο αποτελεί μικρ μ νο μέρος του πλήρους και αναλυτικού βιοεργογραφικού χρονολογίου, που περιλαμβάνεται στο υπ έκδοση «Λεύκωμα Παπαδιαμάντη» με επιμέλεια του Φώτη Δημητρακ πουλου.

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

31


Õ Oσο κι αν ο Παπαδιαμ ντης εναι «ταυτοτικ» μας σμβολο, δεν μπορε πλον να μας ανκει αποκλειστικ . Πρπει, ιδως σμερα, να βρσκει φλους και αναγνστες και στην υπλοιπη Eυρπη. Tο πορτρτο (1988 λ δι) φιλοτεχνημνο απ τον P λλη Kοψδη, χει ως αφετηρα τη φωτογραφα του Παπαδιαμ ντη που τρ βηξε στο ατελι του ο ζωγρ φος Γ. Xατζπουλος στις αρχς του 1908.

O Παπαδιαμντης για λη την Eυρπη Tου § Õ∫∏ ¶ ƒ√°∫ÿ¢∏

O

I ME°A§OI Î·È ÛËÌ·ÓÙÈÎÔ› Û˘ÁÁÚ·Ê›˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È fiˆ˜ ÔÈ Î·ÚÙ-ÔÛÙ¿Ï, ‰ÂÓ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ‡Ô˘Ó Î·ÌÈ¿ ȉ·ً ÂÈÎfiÓ· Ù˘ ÂıÓÈ΋˜ Ì·˜ ˘fiÛÙ·Û˘. TÔ ·ÓÙ›ıÂÙÔ: ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘˜ ‰È·„‡‰ÂÈ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο οı ÚÔÛ¿ıÂÈ· ˘·ÁˆÁ‹˜ ÙÔ˘ Û ̛· Î·È ÌÔÓ·‰È΋ ÂÚÌËÓ›·, οı ٿÛË ¯ÂÈÚ·ÁÒÁËÛ‹˜ ÙÔ˘ ÚÔ˜ fiÊÂÏÔ˜ Ù˘ Ù¿‰Â ‹ Ù˘ ‰Â›Ó· Û˘ÏÏÔÁÈ΋˜ ¤ÎÊÚ·Û˘. K·È ·ÎfiÌ· ·Ú·¤Ú·: TÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘˜ Â›Ó·È ÙÔ Î·˙¿ÓÈ fiÔ˘ ÎԯϿ˙Ô˘Ó ÔÈ ÚÈ˙ÈΤ˜ ‰È·ÊÔÚ¤˜ Ì·˜, ÙfiÛÔ ˆ˜ ·ÙfiÌˆÓ fiÛÔ Î·È ˆ˜ ÔÌ¿‰ˆÓ, fiÔ˘ ·Ó·˙ˆ˘ÚÒÓÔÓÙ·È Î·È ·Ú·ÏÏ¿˙Ô˘Ó ÔÈ ÔχÏÔÎÔÈ ‰ÂÛÌÔ› Ì·˜ Ì ÙËÓ ·Ú¿‰ÔÛË Î·È ÙÔ ÈÛÙÔÚÈÎfi Á›ÁÓÂÛı·È, fiÔ˘ ·Ó·Ù·Ú¿ÛÛÔÓÙ·È ÔÈ Û¯¤ÛÂȘ Ì·˜ Ì ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ Ï·Ô‡˜ Î·È fiÏÔ ÙÔÓ ˘fiÏÔÈÔ ÎfiÛÌÔ. O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ¤Ó·Ó ۯ‰fiÓ ·ÈÒÓ· ÌÂÙ¿ ÙÔ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘, ·Ú·Ì¤ÓÂÈ, ·fi ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘ Ó¤Ô˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÎÚ¿ÙÔ˘˜, Ô ÈÔ Û˘˙ËÙË̤ÓÔ˜ Û˘ÁÁڷʤ·˜.

32

H

K A £ H M E P I N H

B

¢ÂÓ ˘‹ÚÍ ÛÙÔÓ ÙfiÔ Ì·˜ ¿ÙÔÌÔ Ô˘ Ó· ÌËÓ ·Ó·ÚˆÙ‹ıËÎÂ, Û˘ÓÂȉËÙ¿ ‹ ·Û˘Ó›‰ËÙ·, ÁÈ· ÙËÓ ÎÚ˘Ê‹ ÁÔËÙ›· ÙÔ˘ ··‰È·Ì·ÓÙÈÎÔ‡ ¤ÚÁÔ˘. ¢ÂÓ ˘‹ÚÍ ÁÂÓÈ¿ Ô˘ Ó· ·ÁÓfiËÛ ÙËÓ Î·ÏÏÈÙ¯ÓÈ΋ ÙÔ˘ ·Í›·. K·È ‰ÂÓ ˘‹ÚÍ ÈÛÙÔÚÈ΋ ÂÚ›Ô‰Ô˜ Ô˘ Ó· ÌËÓ ‰È¯¿ÛÙËΠˆ˜ ÚÔ˜ ÙËÓ ÂÌ‚¤ÏÂÈ¿ ÙÔ˘. O ÏfiÁÔ˜ Â›Ó·È ·ÏÔ‡ÛÙ·ÙÔ˜. O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ ¤ÁÚ·„ (¤Ú·„Â, ı· ¤ÏÂÁ·) ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ Ì fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ÎfiÌÔ˘˜ (ÈÛÙÔÚÈÎÔ‡˜, ÔÏÈÙÈÛÌÈÎÔ‡˜, ÁψÛÛÈÎÔ‡˜, „˘¯ÈÎÔ‡˜ Î·È ÌÂÙ·Ê˘ÛÈÎÔ‡˜), Ô˘ Ì·˜ Û˘Óı¤ÙÔ˘Ó ˆ˜ Ï·fi. º˘ÛÈÎfi Â›Ó·È ÏÔÈfiÓ Ó· Ì·˜ Ù·Ï·Ó›˙ÂÈ Î·È Ó· Ì·˜ ¯ˆÚ›˙ÂÈ. TÔ ÁÂÁÔÓfi˜ ‰Â fiÙÈ ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ Ë ‰È¿ÛÙ·ÛË ÙˆÓ ·fi„ÂˆÓ Êı¿ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ ÙËÓ fiψÛË ·Ô‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ˆ˜ ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶··‰È·Ì¿ÓÙË ˙ÂÈ Î·È Ì·˜ ·ÎÔÏÔ˘ı› Û fiϘ ÙȘ ıÂÌÂÏȷΤ˜ ÂÈÏÔÁ¤˜ Ì·˜. OÈ ÎfiÌÔÈ ÛÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ·Ó·Ê¤ÚÔÌ·È ‰ÂÓ Â›Ó·È Ô‡Ù ÁÈ· Ó· χÓÔÓÙ·È Ô‡ÙÂ, ÚÔ˜ £ÂÔ‡, ÁÈ· Ó· Îfi‚ÔÓÙ·È. AÏÏ¿ ÁÈ· Ó· ʈٛ˙ÔÓÙ·È. °È· Ó· ÌÔÚԇ̠ӷ ÎÚ·Ù¿Ì ·ÓÔȯÙfi ÙÔ ‰È¿ÏÔÁÔ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙ· ·ÈÓ›ÁÌ·Ù· ÙÔ˘ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜ Î·È ÛÙ· ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· Ô˘ Û˘ÛÛˆÚ‡ÂÈ ÙÔ ·ÚfiÓ.

K Y P I A K H

2 4

¢ E K E M B P I O Y

2 0 0 0

O ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, ÙÔ ÓÈÒıÔ˘ÌÂ, ÙÔ ‚ϤÔ˘ÌÂ, Â›Ó·È Û‹ÌÂÚ· Â›Î·ÈÚÔ˜ fiÛÔ ÔÙ¤. AÓ·ÁηÛÙÈο Â›Î·ÈÚÔ˜. °È·Ù› ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙÔ˘ Ï·Ó‹ÙË ·Ó·ÌԯχÂÙ·È Î·È Â·Ó·‰È¢ıÂÙÂ›Ù·È Û ٤ÙÔÈÔ ‚·ıÌfi, ÔÈ ÌÂÙ·Û¯ËÌ·ÙÈÛÌÔ› ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Ì ÛÙfi¯Ô ÙËÓ ÂÍ·Ê¿ÓÈÛË ÙˆÓ ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ ÔÓÙÔÙ‹ÙˆÓ Â›Ó·È ÙfiÛÔ Ú·Á‰·›ÔÈ, Ô˘ fiÏÔÈ Ì·˜ ÔÈ ÎfiÌÔÈ (Î·È fi¯È ÌfiÓÔÓ ÔÈ ‰ÈÎÔ› Ì·˜) ¤Ú¯ÔÓÙ·È ‰È¿ ÌÈ·˜ ÛÙËÓ ÂÈÊ¿ÓÂÈ·. K·È ·Ó·ÚˆÙÈfiÌ·ÛÙÂ: ı· ηٷʤÚÔ˘Ì ̤۷ Û ÙÔ‡ÙË ÙË Ï·›Ï·· Ó· ÂÚÈÛÒÛÔ˘Ì ÙËÓ È‰È·ÈÙÂÚfiÙËÙ¿ Ì·˜; £’ ·ÓÙ¤ÍÔ˘Ó ¿Ú·Á ÔÈ ÎfiÌÔÈ Ì·˜ Û·Ó ˙ˆÓÙ·Ó¤˜ ÌÔÚʤ˜ ‹ ı· ÌÔ˘ÌÈÔÔÈËıÔ‡Ó Î·È ı· ÂÈ¯Ú˘ÛˆıÔ‡Ó Û ÌÈ· ÁˆÓÈ¿ ÙÔ˘ ·ÁÎfiÛÌÈÔ˘ ÙÔ˘ÚÈÛÙÈÎÔ‡ ÏÔ‡Ó· – ·ÚÎ; £· Ì·˜ Û˘Óԉ‡ÛÂÈ, ÂÓ ÔÏ›ÁÔȘ, Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Î·È ÛÙË Ó¤· ÂÚÈ¤ÙÂÈ· Ô˘ Í·ÓÔ›ÁÂÙ·È ÌÚÔÛÙ¿ Ì·˜; T›ÔÙ· ‰ÂÓ Â›Ó·È ÏÈÁfiÙÂÚÔ ‚¤‚·ÈÔ. AÏÏ’ ·˘Ùfi Ô˘ Â›Ó·È ·Ôχو˜ Û›ÁÔ˘ÚÔ Â›Ó·È fiÙÈ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘, Û ÙÔ‡Ù˜ ÙȘ Û˘Óı‹Î˜ ÙˆÓ ÎÔÛÌÔÁÔÓÈÎÒÓ ·ÏÏ·ÁÒÓ, ‰ÂÓ Â›Ó·È È· ·ÔÎÏÂÈÛÙÈο ‰È΋ Ì·˜ ˘fiıÂÛË. OÛÔ ÔÈ Û˘ÓÙÚÈÙÈο ·-

Ó›Û¯˘Ú˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ, Ô˘ ÂÍÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘Ó ÙȘ Ù‡¯Â˜ Ì·˜ ÛÚÒ¯ÓÔ˘Ó, ·fi Ù· ̤۷ Î·È ·fi Ù· ¤Íˆ, ÁÈ· Ó· ÌÂÙ·ÙÚ·Ô‡Ó ÔÈ ÎfiÌÔÈ Ì·˜ Û ·ÔÓÂÎڈ̤ӷ Ù·˘ÙÔÙÈο ۇ̂ÔÏ·, ¿ÏÏÔ ÙfiÛÔ Ú¤ÂÈ Ô ¶··‰È·Ì¿ÓÙ˘ Ì·˜ Ó· ‚Ú›ÛÎÂÈ Ê›ÏÔ˘˜ Î·È ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜ ÛÙËÓ ˘fiÏÔÈË E˘ÚÒË. °È·Ù› ÔÈ ÎfiÌÔÈ Ì·˜ Â›Ó·È Î·Ù¿ οÔÈÔ ÙÚfiÔ Î·È ÔÈ ÎfiÌÔÈ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Ì·˜, (ÁÈ· ÙÔÓ ÔÔ›Ô Â›Ì·ÛÙ fiÏÔÈ ÂÍ›ÛÔ˘ ˘‡ı˘ÓÔÈ). K·È ÁÈ·Ù›, Â¿Ó Ë E˘ÚÒË ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó’ ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÂÈ, Ó· ÚÔÛٷهÛÂÈ Î·È Ó· ÂÓÈÛ¯‡ÛÂÈ Ù· ÔÏÈÙÈÛÙÈο Ù˘ ıÂ̤ÏÈ·, ÙfiÙÂ Î·È ÙÔ ÎÔÌÌ¿ÙÈ Ù˘ Ô˘ ϤÁÂÙ·È EÏÏ¿‰· ı· ¿ÂÈ, fiˆ˜ Î·È Ë ›‰È·, ηٿ ‰È·fiÏÔ˘. ™∏ª∂ÿø™∏: O Λάκης Προγκίδης έχει εκδώσει στο Παρίσι το 1997 τη μελέτη «La conguéte du roman. De Papadiamandis à Boccace» με πρλογο του Mίλαν Kούντερα. Mεταφρασμένη απ τον Γιάννη Kιουρτσάκη εκδθηκε και στα ελληνικά: «H κατάκτηση του μυθιστορήματος. Aπ τον Παπαδιαμάντη στον Bοκκάκιο», «Eστία», 1998. Eίναι επίσης εκδτης του τριμηνιαίου περιοδικού «Atelier du roman».


Papadiamantis 7 Imeres