__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

Opinie

De lerarenopleider als geëngageerde professional Pleidooi voor lerarenopleiders die in de wereld staan

OPINIE

Saskia Vandeputte, Universiteit Antwerpen (SLO), Steunpunt Diversiteit & Leren en School-makers cvba Ten volle bevatten wat er in de wereld gebeurt, dichtbij en veraf, nu en in de toekomst. Inschatten wat de impact is van deze ontwikkelingen op onderwijs. Ons positioneren in de wereld, en ons engageren door consequent en kwetsbaar naar die positie te handelen. Dit opiniestuk gaat in op deze drieledige uitdaging waar wij als geëngageerde professional voor staan. Omdat leraren opleiden niet in een vacuüm gebeurt. Maar wel te midden van een maatschappelijke context die onze professionele identiteit mag én moet beïnvloeden. Hoe belangrijk vakinhoudelijke, didactische en pedagogische competenties ook zijn: laat ons evengoed ten volle 'in de wereld staan' en engagement voorleven.

Die rol vertrekt vanuit de idee dat we leraren opleiden in een maatschappelijke context die per definitie gekleurd en in verandering is. Die context heeft invloed op hoe wij denken en handelen als onderwijsprofessional. Uiteraard beschikken we over een set technische competenties. Tegelijk voeren we onze job uit op basis van waarden. Ons bewustzijn van die waarden en ernaar handelen, is de basis voor een geëngageerde professional. Dat stelt ons voor een driedelige uitdaging: onze voelsprieten aanzetten om ten volle te bevatten wat er in de wereld gebeurt; er ons wijs toe verhouden én ons engageren door consequent en moedig te handelen.

De lerarenopleider met voelsprieten Inleiding 22 maart 2016, aanslagen in Brussel. Tientallen student-leraren doen die ochtend stage of volgen les. De dagen erna blijven sommigen afwezig. Vaak uit angst. Gaan wij, lerarenopleiders, met hen in gesprek over wat dit met ons doet? Tonen we ons sterk als rolmodel in het niet-weten? Voeden we de dialoog over wat er ons in de klas te doen staat? Mets & Van den Hauwe (2015) beschrijven in het Ontwikkelingsprofiel Vlaamse lerarenopleiders zeven rollen die we als team lerarenopleiders kunnen belichamen. Zo zijn wij o.a. begeleiders en beoordelaars van studenten. De rol van geëngageerde professional verwijst expliciet naar hoe we als lerarenopleiders in de wereld staan. Dit omvat geletterd zijn, niet in de zin van belezen, wel in de betekenis van de wereld lezen, begrijpen en er zich kritisch toe verhouden (Mets & Van den Hauwe, 2015). Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 37(4) 2016

Een geëngageerde professional eigent zich een nieuwsgierige blik op de actualiteit en op de toekomst toe. Wat zie ik gebeuren in de wereld? De verleiding is groot om hier meteen een oordeel of belang aan te verbinden, inclusief een vertaalslag naar de opleiding. Al te snel is een lerarenopleider zo bezieler of scepticus van een focus op STEAM (science, technology, engineering, arts, mathematics), diversiteitscompetenties of digitalisering. Terwijl we net alle ontwikkelingen onbevangen moeten verkennen. Ook die ontwikkelingen waarvan de invloed op onderwijs in eerste instantie niet helder is. Bijvoorbeeld: hoe verhouden wij ons tot de Europese Unie? Welke kant gaat het op met het mobiliteitsvraagstuk, onze zorg voor ouderen, het vluchtelingenbeleid? Ik houd geen pleidooi voor lerarenopleiders die tegelijk socioloog, econoom en statisticus zijn. Wel voor lerarenopleiders die het de moeite waard vinden om actuele debatten te volgen én te begrijpen. Ook 65


als dat tijd vraagt. Privétijd, overlegtijd, opleidingstijd. Ook als de orde van de dag en meer tastbare agendapunten zich opdringen. Want net daar wringt vaak het schoentje. Terwijl 'mee zijn met wat er in de wereld gebeurt' evengoed het hart van goed lerarenopleiderschap vormt. Toekomst kijken is geen science fiction of blindeToekomst lings meegaan in hypes. kijken is geen De kans dat science fiction er binnen tien jaar in of blindelings Vlaanderen of Nedermeegaan in land enkel robots voor hypes. de klas staan is onbestaande. De impact en zekerheid van een trend leren inschatten, is cruciaal. Anders verzanden we in karikaturen. Hoe beïnvloedt dit toekomstbeeld de opdracht en invulling van onderwijs? Denk aan het toenemend belang van netwerken, aan privacy-vraagstukken, aan jongeren op zoek naar een plek in onze samenleving, aan de opmars (en terugtocht?) van het diagnosticeren. Oog hebben voor hoe de wereld beweegt, vraagt bereidheid en oefening om te verwerken wat op ons afkomt. De gevraagde vaardigheid is niet min: kennis omzetten in inzichten, diverse perspectieven integreren, opmerkzaam blijven, ... Hiertoe kan elke lerarenopleider een eigen aanpak ontwikkelen. Het gevaar loert om de hoek om dit te normatief in te vullen. Het gaat niet om wie dé kwaliteitskrant leest, naar tvprogramma's voor de meerwaardezoeker kijkt of mee de toon zet op de juiste sociale media. Net een verscheidenheid aan bronnen en ervaringen levert gevarieerde informatie op over de staat van de wereld. Meer nog: een team lerarenopleiders dat in zijn dagelijks doen en denken sterk op elkaar lijkt, maakt wellicht een erg gelijklopende analyse. Net daarom zijn diverse bagage en dito profielen een troef. Zo blijft onze blik op de wereld gelaagd en genuanceerd.

De wijze lerarenopleider Ik heb het genoegen om erg wijze lerarenopleiders te ontmoeten. Hun wijsheid vloeit voort uit hun rijke blik op de wereld. Tegelijk draagt die 66

wijsheid bij tot het engagement dat ze opnemen. Wijze lerarenopleiders durven positie kiezen, zonder te verkrampen. Hoe wij kijken naar maatschappelijke kwesties beïnvloedt de manier waarop we onze professionele rollen invullen (Mets & Van den Hauwe, 2015). Net daarom is een onderzoekende houding noodzaak: hoe denk ik over datgene wat ik lees, zie en hoor? Wat neem ik voor waar aan? Waardoor laat ik mij leiden? Wijsheid is je denken vormgeven én in beweging te houden. Volgens Wikipedia is wijsheid ‘de kunst om in alle levensomstandigheden juist te handelen en te oordelen’. Juist betekent dus dat we ons ethisch kompas gebruiken om af te wegen. Wij leiden niet zuiver op tot kundige professionals. Wij vormen mensen als deel van de maatschappij. Daarom verdienen onze toekomstige leraren betrokken opleiders. In ons vak zijn de wetmatigheden gering. We kunnen vele knoppen leren bedienen maar de uitkomst is nooit volledig voorspelbaar. Dat maakt ons beroep prachtig en onszelf professioneel kwetsbaar, zoals Biesta (2015) beschrijft. Quasi elke handeling die we stellen, heeft een ethisch aspect. Hoeveel thuiswerk vraag ik van mijn studenten? Hoe sterk laten wij taalvaardigheid doorwegen in onze beoordeling? Wat verwachten we - ongeschreven - van onze eerstejaars? Laat ons die professionele kwetsbaarheid omarmen. Laat ons de moed hebben om, met vallen en opstaan, keuzes te maken op basis van wie we zijn, wat we van belang vinden en wat moreel juist is. De lerarenopleider die zich engageert In zijn pamflet 'Neem het niet!' roept Hessel (2011) op om verontwaardigd te zijn over het onrecht rondom ons. In 'Doe er iets aan!' roept Hessel (2011) op tot actie. Net dat soort engagement moeten we als lerarenopleiders vaker, verdergaand en collectiever durven tonen. Wijsheid kan zich op drie manieren in engagement vertalen. Ten eerste betekent je engageren: 'teach as you preach'. Als ik het belang van differentiëren verkondig, maak ik dit dan zelf waar? Als 'diversiteit als meerwaarde' in onze visie staat, schieten

Opinie: De lerarenopleider als geëngageerde professional


we dan in actie als de jongens, studenten met een technische vooropleiding, allochtone studenten, … bij bosjes afhaken? Ten tweede omvat engagement tijd en ruimte geven aan studenten om te groeien in wereldburgerschap. Ik bewonder die lerarenopleiders die hun vak nadrukkelijk voeden vanuit hun mens- en maatschappijbeeld (zonder het op te dringen aan studenten). Op de ochtend na de Brexit hoop ik van harte dat het gesprek tussen docent en student, hoe kort ook, daar spontaan over gaat. Net zoals ik hoop dat de tijd voorbij is dat we (enkel) naar docenten wereldoriëntatie, geschiedenis of maatschappij kijken om de wereld binnen te brengen in de opleiding. Ten derde betekent je engageren voor je opvattingen en waarden strijden. Moed tonen om onrechtvaardige drempels voor studenten weg te werken. Als team billijk oordelen dat een student (nog) niet klaar is voor het werkveld, ondanks risico op juridisch wederwoord. Als team bouwen aan een waardegedreven en toekomstgericht curriculum. Blijven praten met het werkveld, ook als het makkelijker is om hun bezorgdheden als behoudsgezind af te doen. Ons mengen in het publieke debat. Want in sommige hete hangijzers blijft het verdacht stil vanuit onze hoek. Denk aan het ingangsexamen voor student-leraren aan de Vlaamse hogescholen. Onze collectieve stem moet niet unisono klinken, maar wel luider.

De lerarenopleider als supermens? Mogelijk roepen de vorige alinea's het gevoel op dat een lerarenopleider een übermensch moet zijn. Ja en nee. Ja, omdat de verwachting dat lerarenopleiders 'in de wereld staan' terecht is. We hebben hierin ontegenzeggelijk een voorbeeldfunctie. Bovendien zijn we poortwachters tot de beroepsgroep van leraren. Ons eigen mens- en maatschappijbeeld bepaalt mee wie leraar wordt. Het beeld van een neutrale lerarenopleider is wenselijk

Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 37(4) 2016

noch haalbaar. Net daarom moeten we ons referentiekader in vraag blijven stellen. Nee, omdat we mild mogen zijn. Ook lerarenopleiders mogen groeien. Een leergierige houding vormt een uitstekende start. Bijhorende inzichten en vaardigheden volgen. En bovenal: lerarenopleiders vormen een team. Al is samen een opleiding vormgeven niet evident. Samenwerking begint en eindigt bij doorgedreven zelfinzicht en de bereidheid om collegiaal te consulteren: wie of wat heb ik nodig om in deze rol te groeien? Nee, omdat lerarenopleiders complementair zijn. De veelheid Transparantie, aan perspectieven eerlijkheid vormt een rijkdom. en gedeelde Ook al brengt dit principes bieden bij student-leraren houvast. mogelijk de nodige verwarring (wat is nu het goede?) en onzekerheid (wat staat me nu te doen?) met zich mee. Transparantie, eerlijkheid en gedeelde principes bieden houvast. Tegelijkertijd is het aan ons, lerarenopleiders, om de ambiguëteitstolerantie van onze studenten te verhogen. Want ook zij leven in een veranderende, complexe en onzekere wereld. Als geëngageerde professional kunnen wij hen vormen tot wijze en betrokken leraren.

Referenties - Biesta, G. (2015). Het prachtige risico van onderwijs. Culemborg: Uitgeverij Phronese. - De Mets, B. & van den Hauwe, J. (2015). VELOV Ontwikkelingsprofiel Vlaamse Lerarenopleiders. Uitgegeven door Vlaamse vereniging voor lerarenopleiders. Zie ook: https://velov.wordpress.com/ontwikkelingsprofiel/ - Hessel, S. (2011). Neem het niet! Amsterdam: Van Gennep. - Hessel, S. (2011). Doe er iets aan! Amsterdam: Van Gennep.

67

Profile for Saskia Vandeputte

De lerarenopleider als geëngageerde professional Pleidooi  

Ondertitel: Pleidooi voor lerarenopleiders die in de wereld staan Ten volle bevatten wat er in de wereld gebeurt, dichtbij en veraf, nu en i...

De lerarenopleider als geëngageerde professional Pleidooi  

Ondertitel: Pleidooi voor lerarenopleiders die in de wereld staan Ten volle bevatten wat er in de wereld gebeurt, dichtbij en veraf, nu en i...

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded