Page 1


ƨȈȈƬnjǗȅŚƦǼNjƙǁȆȇǃǁƧȁȆǰȇÈ ǁƢǛƚǗ ňơǁƢǯƾǼȇÈ ȂƻȆȈƫƨȈǯƨȇ ǹơǂÈȈƟňƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽ ƢǯƧƽȅǁƧƽ ÏÏƧǁƢǷƿ ÎÐÖÎňơƾǻƨƦȇÈ ǁ


ǁƨLJȁȂǻǁƨLJ DzÈ LJƨƟȆƸdzÈ ƢLJǂLJƢǻ śLJȁȂǻȅǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ȆǸȈƷƧǁǁơƿƨǿ ǹơǁƨLJȁȂǻȅƨƬLJƧƽ ƽơǀǻDzȈǟƢǸLjȈƟȅǂǗƢƟœȈƥƨƷƤdzƢǣ ƨȈǷǁȂƟƪLJƨƥǁƨLJȅƽƨŧƨƟǁƢȈNjƚǿ ƮȇƢƫ ǁȁȂƯƢǧƨƬLjǷƽơǃƢƟ ǕǁƨƥȁƿƢƬǻȂǷ ƨȈǷǁȂƟƪLJƨƥǁƨLJ

1391 ‫رێبەندانی‬

2

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


‫‪ƪLJǂÈÊ ȈƯ‬‬

‫‪Ò‎ǁƢƫȁǁƨLJ‬‬ ‫تیۆری جه‌یمز رۆزێنا ‪ :‬چوارچێوه‌یه‌کی تیۆریک بۆ تێگه‌یشتن ل ‌ه سیاسه‌ته‌کانی‬ ‫کۆماری کوردستان‪Ö .........................................................‬‬ ‫‪ÏÒǹƢƬLJƽǁȂǯȆǰȈƫơǂǯȂǸȇÈ ƽȅǁƢǷƚǯňƢǰnjǰÈȈƫȁǺƫƢȀǰÈȈƯȅǁƢǯƚǿ‬‬ ‫وتووێژی گۆڤاری «بیری خوێندکار» له‌گه‌ڵ به‌رێز «سۆران که‌رباسیان»‬ ‫سه‌بار‌ه‌ت به کۆماری کوردستان ‪ÑÐ.........................................‬‬ ‫‪ÓÔơƽȁȁǀÈȈǷȅƨǼȇÈ ȁƢƟƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯ‬‬ ‫هێزی پێشمەرگە لە کۆماری کوردستان ‪ÕÎ..................................‬‬ ‫‪È‬‬ ‫‪ÖÎDZƢƫȆǰÈ‬‬ ‫‪ȈǻȁȂƥơǁȁǺȇŚNjȆǰÈȈǻȁƨƻǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯ‬‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪3‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪4‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫سەروتار‬ ‫سەروتارسەروتار‬ ‫سەروتار‬ ‫سەروتار سەروتار‬ ‫كەیهان یووسفی‬

‫‪5‬‬


ǹƢȇȆȇǃƢǻƢNjƨdzǂÊ ƯȁljƚƻňơƿƙǁȆǯƙŚǓǭƨȇƧȁƨƫƨǻǁƨǿȆǯƙǂȇƽ ȅƚǿƨƥNJȈǻƢƬLJƽǁȂǯƨȇƨȇƧȁƨƫƨǻȁƨƟȆȈƫƨǷƢǿƨǻȁƩƨǴÈ ƻƨLJȅǁƢǗƿƙǁ ȅƧƽƨLJƾǻƨǓȆǯƙǂȇƽƨdzơƾǼȈǛƢǻļȉƨǿƿƙǁƨdzȆȈǰȈƬdzƚƯƚƟƿļȁƨǰdzÈ ƨǿ È ƨǯƢƻǵƨƟƧȂȈǼȈƥƧȁƨȇƚƻƨƥȆNjƚƻƢǻȁDZƢƫȅȁơƽȁȁǁǁƙǃơƽȁȁƽǂƥơǁ ǹơǁƚƫƢƬǰȇƽ ȆȇǃơȂƻǁÊ ƨNj ȆȈǻȐǸǴǷ ňƢƯƧǁÊ ƚǗ ƨƫƧȁȂƥ ǁƢƳǁƙǃ ƧǃƙŚƯ È Ŗȇǁƨǻ ȅƨƫƢȀǰȈƯ È ǁÊ ƨƥ ƨdz NJȇƽǁȂǯ ŅƨǗ ȁ ƨǓȁƢǻ ňƢǯƧǁƚƫơǂưǸȈƟ È ȁ ƨƥȆȇƧȁƨƫƨǻȆȇƾǻƧȂȈƯȁƢǿȁļƨȈǯƨȇňȁȂƥƨǻȁřȈȇƢƟļƧŚNjƨǟ È ňƢǼǷƿȁƽǹƢƬLJƽǁȂǯňơǁƨǯŚǗơƽŖLJƧƽȅǃơǂǷƢƟƨƫƨǻȁȂƥǁƢƳǹƢȇƧƽ ȁ ǹȁȂƥƨǻ ȁ ȆȇȁȂƫǂǘǯƨȇ ňȁȂƥƨǻ ƨƫơȁ ƽǁȂǯ ȅǃơȁȏ ȆdzÈ Ƣƻ ƨdz ƽǁȂǯ Ƣƫ ȁ ƧȁȂƫǂǗǁƧȁ ǹƢȇǁƙǃ ȆǰdzÈ ƨǯ ȁ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ȅǁƢƫȂǗ ňȁȂƥǃơȁȏ ƨȈȈǘǻƧƽǭƨȇȁȆȇȁȂƫǂǘǯƨȇňȁȂƥƨǻƧȁƨƟƪȈƥơƾ È dzÈ ƨǗƨdzȆNjƨǯȁȂǻƨǿ ǹơƽǁȂǯļƢƥƨƻřƬnjȇƨǗƨǻǵƢǯƢƟƨƥŖLJƨƥǁƨƥƨƫƚƥƨǯ ȁ ƢǼȈǿ È ȆǷƨǿǁƨƥ ƨǯ ȅƧǁƢƫȂǗ ȁƨƥ ǹơƾųǁƨLJ ƨƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ È ȅƚǯ DZƨǗƨdz ƨǯ ȅƨȈǟǁƨNj ƨǻơǁÊ ƚǗ ȁƨƥ ȅƾǻƢǬdzÈ Ȃƻ ƨǯ ȅƨǻȁȂǷǃƨƟ ȁƨƥ ňǂȇÈ ƽƚǷ Ȇǯƨȇƚƥȁ ǖǻƧǁ ƢǼȈǿ È ȅƽƨƥ ȅƚƻ ƨdz ǂƬnjȈƯ È ňƢǯƧȁƨǼƫȁȁDŽƥ ȅƨǘȈƳ È ƨƫƧȁȂƥ ƽǁȂǯ ŅƨǗ ȅǃơȂźơǁƢǗǃǁ ȅƧȁƨǼƫȁȁDŽƥ ƨƥ Ȇnjƻƨƥ ǵƨǯ ȁƨƟ ȁȂǷƨǿ ȅơǁÊ ƧǁƨLJ ȁ ƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ňƢǯƨdzÈ ƙǁ ȆȇǃƢǻƢNj ƧȁƨǻȁȂƥƚƻƨƥǁÊ ƧȁƢƥȁȅǃƢǻƢNjȅǁÊ ƨƯȁƨƥȆǓƨǯǹȁȂƦȇƨǿƨǯȅƨǻƢȈƫǁȂǯȁ ƧȁƨǻƨǯƧƽȅƽƢȇƨǻȉƢLJȁǹƨǯƧƽƧȂȈdzȆLJƢƥ È ȁƧǁƨƥ ȆȈǻƢũȂǟ ȅǁƚƫơǂưǸȈƟ ƧȁȐǷ ǵƨƥ  řȈȇơǃ ÎÖ ȅƧƽƨLJ ƨdz ƨdzƨȈȇǁƚƫơǂưǸȈƟǵƨƟȆȈƫƨȈȇǁơƾƫȉƨLJƧƽȆ dzÈ ƙǂÊ ƬǻƚǯƩơȁǁÊ ƧƽǹȁȂƥǃơȁȏ È ȁ Ǻȇǂƥ ǁƙǃ ǹƢǯƨǻơƾdzÈ ƨǿǁƨLJ ȁ ȁȂƥ ǃơȁȏ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ňƢǯƨNjƨƥ ǁƨLJ ǹǂȇÈ ƽȂǷ ȆǰȇÈ ǁƢƫȂǗ ňȁȂƥƨǻ ǵȉƨƥ ǹơƽǁȂǯ ȂȈǻ È ƨdz ȁȂƥ ǂƫǁƙǃ ȅƧǀȇÈ ǁ ƪȈǻơȂƬƥȁƪ ȈƥƨǻơǃơȂƻƧȁƨƫƨǻȆǯƨȇƨǯƙŚƥȅǂǘ dzÈ ƨǿƨǯȁȂƫȁƨǰnjȈƯȁ È È È ƪLjǰNjȅƚǿƧȁȂƥǹƢǯƧƽǁȂǯřƬLjƼǰȇÈ ǁȁŔLjƼǯƨȇƚƥǮȇÈ ǂƫƨǓƨƬȈƦƥ È ƨǻƢǻơƾdzÈ ƨǿǁƨLJȁƨƟȆǯƨȇȅơȁƽƨdzǭƨȇňƢǼȈǿ È È ȅǁÊ ƨNjƢƫƧȁƧƽǃƚǻȅƧƽƨLJňƢǯƢƫƧǁƨLJƨdzǹƢǯȏƢǫƨƫȁDZȁƨǿȆǓǁƨǗƨƟ ǹȁȂƥǹơȁơǂǧȆȈǻƢũȂǟļȉƨLJƧƽǂȇÈ ƿňƢƬLJƽǁȂǯƨdzňƢȀȈƳȆǷƨǯƨȇ ȁ ǁƢƳƢǫ ļȉƨLJƧƽǂȇÈ ƿ ƨdz ƨǯ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅƨNjƨƥ ȁƨdz ƧȁƨǻơȁƨǔȈƯ È ƨƥ ǵƨǯȁǃơȁȏǁƙǃǹƢǯƨǻơƾdzÈ ƨǿǁƨLJȅƧǁƢǷƿȁƧǁƢƥƨǫȁȂƥǹƢǯƨȈȈǻơǂȈƟ È 1391 ‫رێبەندانی‬

6

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȅƨǯƨǻơƾdzÈ ƨǿǁƨLJǹƢȈǼȇǂƫȁƢǓǁƨƥňƢȀȈƳȆǷƨǿȁȁƽȅǁÊ ƨNjNJȈƯƢƫƧȁȂƥ È ȆǯƨȈȈƯȁŖȇǁƨǻȆǰ ȇ ǁƢƫȂǗȅƨǯƧǁƢƫȂǗNJȇȁƨƟƨǯȁȂƥǭƢǰNjȅƚǰũ È È ƨƥ ȅƚƻ ȁȂƥ ňơȂƬȇƨǻ ȁȂƥ ơƽ ȆȇơǁƨǗƧŚNjƨǟ ȁ ƧŚNjƨǟ ȂȈǻ È ƨdz ƩƢǰƥǁƢȇƨƫƧȁơǁƨǘǠǫơȁŖLjȈdzƢǻƚȈLJƢǻȆǰȇÈ ǁƢƫȂǗňƢǯƨŻơƽơǁƢƯ ȆNjǁƢǷƽƢƥƢȀǷȅǁƢNjȅơǂǓǁơȂǓƨdzȁȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÑňơƾǻƨƦȇÈ ǁȅÏƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯȅȁƢǻǂȇÈ ƿƨdzƪȇÈ ǁƽƧƽÈŅȆȈLJƢȈLJȆǰȈǻƢȈǯňƾǻƢȇƨǗơǁ È ƨƥ ơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ ȆǰȈNjƨƥ ǁƨǿ ƨdz ȅƽǁȂǯ ȆǯƢƫ ljƨǯȁȂǻƨǿ Ƣƫ ƨǯ È ȆȈƫƨƦȇƢƫƨƥȁƽǁȂǯȅȁȁǀȈǷƨdzƨǣƢǻƚǫȁƨƟȁƩƢǯƧƽȆLJƢƥƧȁƨȈȇǃƢǻƢNj È ȁ ȅǁƧȁƧǁƨLJ ƨdz ǂÊ Ư ȅƨǰƫȁȂdz ƨƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ļȉƨǿƿƙǁ ňơƽǁȂǯ ƚƥ ƪȇÈ ƽǁƢǷƿƨƟƨƥǹƢȇƨǯƧȁȁǀȈǷȁơƽȁȁǁ È ȁƧȁơǂLJȁȂǻǁƨLJƨdzȅǁƙǃǁƢǷƚǯňƢǯƧȁơƽȁȁǁȁƩƨǴÈ LJƨƻȁǁƢǷƚǯ ǃơȁȏƨdzÈ ƢƻȁƩȁƨǰLJƧƽȁƨǷƧƽǁƨLJȁƨƟňƢǯƨȈȈLJƢȈLJƨǠȈǫơȁǁƨLJƨdz Ƣƫ ȆǓƨǯ Ƨȁơǂǯ ȁƢǓǁƨƥ ȅƧȁƨǼȇǀȇÈ Ȃƫ ȁ ƧȁƨǼȈdzÈ ƚǰȈdz È ňƢǯƧDŽȈǿ È ƨƥ ȁ ƨƥƧȂȈǻơȂƬǻƢȇƨǻƨǻơȁƨǼȈdzÈ ƚǰȈdzȁȂǷƨǿȁƨƟś ȈÈ ǴÈ ƥśǻơȂƫƧƽljƨǯȁȂǻƨǿ È ǹƨǰƥǍȂƫȁȁƢƫǁƢǷƚǯňƢǯƨȈȈǘǻǂǗȁƢǿƨƥƪLjȇȂȈƯȅƧƽơǁ È ƨƥ Ȇnjƻƨƥ ȅƨƬLJơǁƢƟ ȁ ƢǼȈǿ Ǯ ȈƯ ňƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ƨǯ ȅƧȁƨƟ È È ƨǯ ǂƫ ňƢǯƨǼȇǁƨƯơǁ ȁ ǹơƾdzÈ ƨǿǁƨLJ ƪnjǗ ȅƨǻơȁƨǔȈƯ È ƨƥ ȅƨǯƧǁƢƫȂǗ È ǹǂȇÈ ƽƚǷ ȆLJƢȈLJ ȆǰȈƥDŽȈƷ ȁȂƥƨǿ ȆȈǼȈȇƢƟ ȁ ȆȇƧŚNjƨǟ Ȇǯƨȇƨǘǻơȁǁ È ȆǰȈƫǁƢƯ ňȁȂƥƨǿ ȁȂƥ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ȆǰȈǷǁƚǨƫȐƯ ȁ ƨǷƢǻǁƨƥ ǹƧȁƢƻ ȁ È È ƨǻƢȈǷƧƽǁƨLJ ȁ ȁȂƫȁƨǰnjȈƯ ȁ ƨǷƢǻǁƨƥ řƬNjǁÊ ơƽ ȁ ȆLJƢȈLJ È ȆǰȈǻȐƯ È ȁ ǮȈƫơǂǯȂǸȇÈ ƽ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ȆǰȇÈ ǁƢƫƚǗ ňƾǻƢǓ ƚƥ ȁȂƥ ǮȇÈ ǁƢǯƚǿ È ǁƢǷƚǯňƢǯƨƬLJơȂƼNjƢƬnjÊȈǿDZƢLJÓÔňȁȂƥǁƨư ȈƫȅơȁƽƨǯƨǻƢǼȈƦǠǫơȁ È ǹƢȇƨǯƧȁƨǼƫȁȁDŽƥȁǹƢȈǻƢƬLJƽǁȂǯňƢǯƨƬLJơȂƻȅǁƧƾǷȉƧȁȅƨǯƧǁƨǰƥȁ ƨǻƢƬLJƽǁȂǯļȉƨǿƿƙǁƨdz ȁƨdzƢƫȂǷƨƥȁśǻơȁǂÊ ƥȆȈdzƽǁȁǎƥƧƽȁƨųǁƨLJȆ ȈƳǁƙǃƨǯȅƧȁƨƟ È È È ȁǁƧǀȇÈ ȂƫȁƢǻƨƥǮȇÈ ƾǼȈǿȆ dz ƢǗȁǂǗƧȁƨǼȇƧƾƥÈ Ņ ȅ ǁ ȁƢƟƧȁƨȈȈǼȈƦǠȈǫơȁ Ê È ňơǁƨǯŚǗơƽňƢǯƨȈȈƫƢǟȐƬȈƟƧƾǻƧȁƢǻƨƥǁƨLJȅȁơŚǘȇÈ ǂǯƨƥȅǁƨdzÈ ƚǰȈdz È ǍȁƨĔƢȇƽƨǯƨȈȈLJƢȈLJňƨȇȏǮȇƾǼȈǿȅǁƚƻƨǓȁȂǷǹƢȇǹƢƬLJƽǁȂǯ È ǹƨƦƥơƾȈȇÈ ǁÊ ȏƨƥȁǹƨǰƥǁơƽƨNjȁƨƻȅƨǯƨǼȇǂÊ ȇÈ ǃƧȁȁǀȈǷȁǁƢǷƚǯ È ƨǣƢǻƚǫ ȁ ǵƧƽǁƨLJ ȁƨdz ǹƢȈǻƢƬLJƽǁȂǯ ŖLJơȂƻ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ 1391 ‫رێبەندانی‬

7

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


È ļơǂǯȂǸȇÈ ƽ ĺDŽȈƷ Ƣƫơȁ ȆȈLJƢȈLJ ȆǰȈƫǁƢƯ ňȐƯ ȁ DZȁƨǿ ȆǷƨǿǁƨƥ ȁ È ǵƨƟȆǰȇƨNjƚǗǁƨǿƨdzȁơƽƙǂÊ ǷƨƟňƢȀȈƳƨdzȆǓǁƨǗƨƟȁȂƥǹƢƬLJƽǁȂǯ ƪȇÈ Ś Ê ǗƨǻȁƢǓǁƨƥƨdzȆȈǯƧǁƨLJȅǁƨƬǯƢǧȅǁȁƧƽƪȇÈ ǂǻơȂƫƢǻơƽƨǻƢȀȈƳ ȆȇƚƻȁƢǻ ȅǁƨƬǯƢǧ ƨdz ƨǘƴȈƥ È ơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňȁȂƦƬLJȁȁǁƽ ƨdz ƨƥǹƢǯƨƬLJƧȁǁƧƽƢǻƧǁƨdzÈ ƚǰȈdzǵȉƨƥƧȁȂƥƨǿȅǁȁƧƽNJȈǯƧǁƧƽȅǁƨƬǯƢǧ È ǹơƾǻƢǯƨȈȈǯǁƧƽƨǠǫơȁňƽǂǯƨƬLJƨƳǁƨƥȆdzÈ ȁƨǿƨdzƢȈǻƨƫǹƢȇƚƻȆdzÈ ƢǗȁǂÊ Ǘ ȆǯƨȇƨǘdzÈ ƨƥ ƨƫƚƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ȁ ƨǯƙǃƨǻ ȆǰȈÈ dzÈ ȁƨǿ ljƨǷƨƟ ƨǯ ǁƨǿƨdzǁƨƥȁơƽƽǁȂǯȆǯƢƫȅȁȁǀȈǷȅƨǗƽƢȇƨdzȆȇƧȁƨƫƨǻȆȇǃƢǻƢNjřȇ ǂÊ ȇÈ ǃ È ȅƧȁƨƫƨǻȅƨdzÈ ƢLJǹƢȇƧƽļƢƥƨƻȅȁȁǃƧǁƢƟȁƪLJơȂƻȆǷƨǿǁƨƥǮȈƬNj È ƧȁȂƥƽǁȂǯ ňơǁǃƨǷơƽ NJȈƯ È ňȉƢLJ ȁ ǁƢǷƚǯ ȆǷƧƽǁƨLJ ňƢǯƨǠȈǫơȁ ȅƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ ƢƫơȁNJȇǁƢǷƚǯňơǁǃƨǷơƽƨdzNJȈƯȁǁƢǷƚǯȅǁƢƫȂǗƢǿƧȁǁƨǿȁǁƢǷƚǯ È ȅƨdzÈ ƨǷƚǯƢƫơȁƩơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷȁǁƢǷƚǯňȁȂƥǮȇơƽƨdzȅƨǗDŽȈƻƢƟ È ƨƫȁƨǯǁƧƽȁǁƢƫȂǗȁƨȈȈLJƢȈLJƨǻƢȈǯȁƨƟƨǯƩƢƻƧƽǁƧƽǹƢǷƚƥǭƿ ǁơƽǁȁȂǼLJ ơƽƨǰLJƨƫǁƨƥ ƢȈǧơǂǗȂƳ ƧȂȈǓǁơȂǓ ȁƨdz ȅƚƻ ƨȈȇȁȁǀȈǷ È È řƫǂǗȁƢǓǁƨƥƨdz ǎƥ ȁȂƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ řȈǻơȁǂÊ Ȉƫ ȅƚLJƢƟ ȁ ƧȁƧƽǂǯƨǻ È ǹƢǯƧƽǂǰLJƧƽƧǁȁȂǼLJ ȆȇƧȁƨƫƨǻȆǯƨȈȇƾǻƧȂȈƯȁƢǿȁļƢƥƨƻȁƢǿȆǷƨǿǁƨƥǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯ È ĺDŽȈƷ  ǹǂȇÈ ƽƚǷ ȆǰȈƥDŽȈƷ ȆȈǼȇÈ ȂǼȇÈ ǁ ȆǰnjȈƫ ǂȇÈ ƿ ƨdz ƨǯ ȁȂƥ ȁȊƥǁƨƥ È ǁƨǿ ƩƢǿ ǵƨǿǁƨƥ ơƽƨǼȇÈ ȁ ǵƨǯ ȆǯƨȇơȁƨnjȈƯ È ȁ  ǹƢƬLJƽǁȂǯ ļơǂǯȂǸȇÈ ƽ ȆǯƨȇƨǓǁƢƯǁƨǿƨdzƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻňƢǯƨǯƢƫƙǂÊ ǷƨƟƨǯśǼȈƥƧƽƨNjƨȇƚƥ ȆǯƨȇƨǗǂÊ ƥǭƧȁȁǹƨǯƧƽƧǁƢǷƚǯǵƨdzDžƢƥƧȁƨȈȇǃƢǻƢNjƨƥǹƢƬLJƽǁȂǯ ƧȁȂƫǂǗȆȈƳơƾǻƢȈȇǁƧȁƧƽƢȇƨdzǺȇ ǂÊ ȇÈ ǃ È ȁ ǁƢǷƚǯ ňơǂǗƚƟ ȁȂǷƨǿ ƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňƾǻơǁǃƨǷơƽ ȅƽƢȇ ƪȈƥǃƙŚƯƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻ È

1391 ‫رێبەندانی‬

8

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


‫تیۆری‬ ‫جه‌یمزرۆزێنا‪:‬‬ ‫چو ا ر چێو ه‌یه‌کی‬ ‫تیۆریک بۆ تێگه‌یشتن ل ‌ه‬ ‫سیاسه‌ته‌کانی کۆماری کوردستان‬ ‫رێبوار‬

‫‪9‬‬


‫لێکدانه‌و‌ه و تاوتوێکردنی ڕووداو‌ه مێژووییه‌کان ب ‌ه تایبه‌ت ئه‌گه‌ر شوێنی‬ ‫ن ل ‌ه واڵت ‌ه له‌ حاڵی گه‌ش ‌ه و دیکتاتۆرلێدراوه‌کاندا بێ‪ ،‬ب ‌ه هۆی که‌مبوونی‬ ‫ڕووداوه‌کا ‌‬ ‫سه‌رچاوه‌کان یان الوازبوونیان‪ ،‬کارێکی ئاسان نییه‌‪ .‬ل ‌ه الیه‌کی تره‌و‌ه لێکدانه‌وه‌ی‬ ‫سیاسه‌ته‌کانی کۆماری کوردستان ب ‌ه هۆی گرنگی و خۆشه‌ویستی ئه‌و کۆمار‌ه ل ‌ه‬ ‫الی جه‌ماوه‌ری کوردستان‪ ،‬کارێکی هه‌ستیاره‌‪ .‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر بمانهه‌وێ ئه‌زموون ‌ه‬ ‫تاڵ و سه‌رنه‌که‌وتووه‌کان دووپات نه‌بنه‌وه‌‪ ،‬ناچارین خه‌سارناسییه‌کی زانستی‬ ‫له‌سه‌ر ڕووداو‌ه مێژووییه‌کان بکه‌ین‪.‬‬ ‫ساڵی ‪ 1941‬بریتانیا و سۆڤییه‌ت به‌شی باکوور و باشووری ئێرانیان داگیر کرد‬ ‫و دیکتاتۆری ڕه‌زاشا بێ به‌رگرییه‌کی ئه‌وتۆ رووخا‪ .‬ناوچه‌ی نێوان باشوور و‬ ‫باکوور که‌ کوردستانی باکووری ئێرانیشی ده‌گرته‌وه‪ ‌،‬هێزێکی ده‌وڵه‌تی ئه‌وتۆی‬ ‫تێدا نه‌مابوو و گه‌لی کورد به‌ره‌به‌ر‌ه خۆی بۆ پڕ کردنه‌وه‌ی که‌لێنی ئه‌منییه‌تی و‬ ‫کۆنتڕۆڵی ناوچ ‌ه کوردییه‌کان ئاماد‌ه ده‌کرد‪ .‬له‌ ڕاستیدا ئه‌و‌ه ده‌رفه‌تێکی مێژوویی‬ ‫بوو ک ‌ه به‌ هۆی سیاسه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ گه‌لی کورد ڕه‌خسابوو و بۆ جارێکی‬ ‫دیک ‌ه ئه‌و گه‌له‌ی له‌ ده‌ست دیکتاتۆڕی ڕزگار کردبوو‪ .‬هه‌ڵبه‌ت سیاسه‌تی‬ ‫نێونه‌ته‌وه‌یی ک ‌ه له‌و ناوچه‌یه‌ له‌ الیه‌ن هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌کانه‌وه‌ به‌ڕێو‌ه ده‌چوو ن ‌ه‬ ‫به‌ هۆی الیه‌نگری ل ‌ه گه‌ل ‌ه چه‌وساوه‌کان به‌ڵکوو وه‌کوو ڕێگه‌یه‌ک بۆ یارمه‌تی‬ ‫گه‌یاندن ب ‌ه هێزی هاوپه‌یمانی و سه‌رکه‌وتن له‌ شه‌ڕی جیهانی دووه‌م به‌ دژ‬ ‫ئاڵمانی هیتلری و دواتر بۆ پاراستن و په‌ر‌ه پێدان ب ‌ه به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیان هه‌وڵی‬ ‫ده‌دا و هه‌ر چه‌شن ‌ه یارمه‌تی و پشتیوانییه‌کی ئه‌و زلهێزان ‌ه ته‌نیا ده‌توانین له‌و‬ ‫چوارچێوه‌یه‌دا هه‌ڵسه‌نگێنین و ئه‌گه‌ر له‌ شوێنێکیش ڕه‌وشێکی تایبه‌تیان په‌سه‌ند‬ ‫کردووه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه له‌ بەر ناچاری و ب ‌ه هۆی کاریگه‌ری فاکتۆری ناوچه‌یی له‌ کاتێکی‬ ‫هه‌ستیاردا بووه‌‪.‬‬ ‫که‌وایه‌‪ ،‬خاڵی گرنگ ل ‌ه په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ باسی سیاسه‌ت و سیسته‌می نێونه‌ته‌وه‌یی‬ ‫و کاریگه‌ریان له‌سه‌ر پێکهێنانی ده‌رفه‌تی پێویست بۆ ڕزگاری به‌شێک ل ‌ه‬ ‫کوردستان و دامه‌زراندنی کۆماری کوردستان ل ‌ه ‪22‬ی ژانویه‌ی ‪ 1946‬دا‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه نابێ وا بیر که‌ینه‌وه‌ کۆماری کوردستان یه‌کسه‌ر ب ‌ه هۆی داگیرکردنی‬ ‫ئێران ل ‌ه الیه‌ن هاوپه‌یمانه‌کانه‌و‌ه دروست بوو و به‌و هۆیه‌وه‌ کۆمار خۆی هیچ‬ ‫کاریگه‌رییه‌کی نه‌ده‌توانی له‌سه‌ر بۆچوونی هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌کان‪ ،‬چ چه‌پ یان‬ ‫ڕاست‪ ،‬دابنێ‪ .‬ب ‌ه پێچه‌وانەوە‌ من پێم وایه‌ هه‌ر واڵت یان گه‌مه‌که‌رێکی ناوچه‌ییش‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪10‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫ده‌توانێ له‌ کات و بارودۆخی له‌باردا کاریگه‌ری له‌سه‌ر بڕیاری زلهێزه‌کان دابنێ‬ ‫ک ‌ه سیاسه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی ده‌ستنیشان ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫چاوخشاندنێک ب ‌ه تیۆرییه‌ زاڵه‌ رۆژئاواییه‌کان – له‌ نئۆڕئالیسته‌کانه‌و‌ه تا‬ ‫نئۆلیبراڵه‌کان و کانستراکتویسته‌کان – ئه‌و ڕاستییه‌ بۆ ئێم ‌ه ده‌رده‌خا ک ‌ه‬ ‫سه‌رجه‌م ئه‌و تیۆریان ‌ه حه‌ز و مه‌یلێکیان بۆ چاوپۆشین ل ‌ه گرنگیدان ب ‌ه ده‌وڵه‌تی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬وه‌کوو گه‌مه‌که‌رێکی سه‌ره‌کی سیسته‌می نێونه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌ت ل ‌ه‬ ‫نێوان واڵت ‌ه له‌ حاڵی گه‌شه‌کان‪ ،‬هه‌یه‌؛ ڕێک هه‌ر ئه‌و حه‌زه‌شیان بۆ چاوپۆشین‬ ‫ل ‌ه ڕۆڵی گروپه‌ ناده‌وڵه‌تییه‌کان ل ‌ه سیاسه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی هه‌یه‌‪.‬ل ‌ه ئه‌نجامدا‪،‬‬ ‫ئه‌وان ب ‌ه گشتی کاریگه‌ری سیاسه‌تی ده‌ره‌و‌ه له‌سه‌ر ڕه‌وشی ناوخۆیی – بریتی‬ ‫ل ‌ه ڕه‌وشی کولتوری‪ ،‬کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬ئابووری‪ ،‬سیاسی‪ ،‬ده‌روونناسی‪ ،‬یان ئاوێته‌یه‌ک‬ ‫له‌وان– ل ‌ه به‌ر چاو ناگرن و تێیدا بێ خه‌به‌رن‪ .‬ل ‌ه بە بەراورد له‌گه‌ڵ واڵت ‌ه‬ ‫پێشکه‌وتووه‌کان ئه‌و کەم‌وکوڕییه‌ ل ‌ه بابه‌ت واڵت یان یه‌ک ‌ه جوگرافییه‌ ل ‌ه‬ ‫ن ک ‌ه کێشه‌کانی تێپه‌ڕین(گذار) – بریتی ل ‌ه ڕه‌وشی کولتوری‪،‬‬ ‫حاڵی گه‌شه‌کا ‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬ئابووری یان سیاسی – زۆر جار کاریگه‌رییه‌کی به‌رچاوتری‬ ‫له‌سه‌ر چوارچێوه‌ و به‌ڕێوه‌بردنی بڕیاره‌کانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وان هه‌یه‌‪،‬زۆر‬ ‫جددیتره‌‪ .‬نئۆڕئالیسته‌کان پێداگری له‌سه‌ر چۆنێتی دابه‌شکردنی تواناییه‌کان ل ‌ه‬ ‫نێوان ده‌وڵه‌ته‌کان ده‌که‌ن له‌ حاڵێک دا که‌ نئۆلیبراڵه‌کان جه‌خت له‌سه‌ر گرنگی‬ ‫ته‌شه‌نه‌ی ده‌زگا نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان ده‌که‌ن و کانستراکتویسته‌کانیش سه‌رنجی‬ ‫خۆیان خستووه‌ته‌ سه‌ر کاریگه‌ری نۆرم ‌ه جیهانییه‌کان‪.‬‬ ‫که‌وای ‌ه ئێم ‌ه پێویستمان ب ‌ه بۆچوونێکی وردتر هه‌ی ‌ه تا‌ بتوانین ئه‌و الیه‌ن و فاکتۆر‌ه‬ ‫گرنگان ‌ه ک ‌ه له‌سه‌ر بڕیاره‌کانی ده‌وڵه‌ته‌کان کاریگه‌ری داده‌نێن‪ ،‬ده‌ستنیشان‬ ‫که‌ین و به‌م جۆر‌ه ده‌توانین ڕووداوێکی مێژوویی وه‌کوو کۆماری کوردستان‬ ‫باشتر تاوتوێ بکه‌بین‌‪ .‬فاکتۆری مرۆیی‪ ،‬وات ‌ه به‌رپرسه‌‌ سیاسییه‌کان ک ‌ه بڕیار‌ه‬ ‫سیاسییه‌ سه‌ره‌کییه‌کان ده‌ستنیشان ده‌که‌ن له‌ هۆکاره‌ جۆربه‌جۆر‌ه ده‌رونی و‬ ‫چوارچێوه‌ییه‌کان کاریگه‌ری وه‌رده‌گرن‪ .‬لێره‌دا به‌ مه‌به‌ستی لێکدانه‌وه‌ی چونێتی‬ ‫بیرکردنه‌وه‌ی بڕیارده‌رانی کۆماری کوردستان‪ ،‬تیۆری «جه‌یمز رۆزێنا» ک ‌ه‬ ‫یه‌کێک ل ‌ه لێکۆڵه‌رانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ‌ه تاوتوێ ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫«جه‌یمز رۆزێنا» پێنج هۆکاری سه‌ره‌کی که‌ ل ‌ه بڕیاردانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫واڵته‌کان کاریگه‌ری داده‌نێن‪ ،‬ده‌ستنیشان کردووه‌ ک ‌ه بریتین له‌‪ :‬هۆکاری‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪11‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫که‌سایه‌تی‪ ،‬هۆکاری ڕۆڵ و ته‌شکیالت‪ ،‬هۆکاری ئیداری و بیرۆکراتیک‪ ،‬هۆکاری‬ ‫بگۆڕ‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کان و هۆکاری بگۆڕی سیسته‌ماتیک‪ .‬هه‌ڵبه‌ت ده‌بێ ئه‌و‌ه‬ ‫بڵێم ک ‌ه ئه‌و پێنج هۆکاره‌ی سه‌ره‌وه‌ له‌ ده‌ستنیشان کردنی بڕیار و سیاسه‌ت ‌ه‬ ‫ناوخۆییه‌کانیش کاریگه‌ری به‌رچاویان هه‌یه‌ و بۆیه‌ له‌و وتاره‌دا هه‌وڵ ده‌ده‌ین‬ ‫له‌و هۆکارانه‌ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندن و تاوتوێکردنی سیاسه‌ته‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كیە‌کانی‬ ‫کۆماری کوردستان که‌ڵک وه‌رگرین‪.‬‬ ‫‪ – 1‬هۆکاری یه‌که‌م بگۆڕ یان پارامێتری که‌سایه‌تی‬ ‫ب ‌ه خوێندنه‌وه‌ی تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی تاکی بڕیارده‌ر یان ڕێبه‌ر‪ ،‬ده‌توانین ل ‌ه‬ ‫تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی سیاسه‌تی ده‌ره‌و‌ه و ناوه‌وه‌ی ئه‌و واڵت یان یه‌ک ‌ه جوگرافیای ‌ه‬ ‫تێبگه‌ین‪.‬‬ ‫ب ‌ه خوێندنه‌وه‌ی پێکهاته‌ی هزری‪ ،‬چینی کۆمه‌اڵیه‌تی و یان پێگه‌ی کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫ڕێبه‌ر و تایبه‌تمه‌ندیی ‌ه ئه‌خالقییه‌کانی ‪ -‬تایبه‌تمه‌ندییه‌ کاریزماییه‌کان‪ ،‬ڕاده‌ی‬ ‫خۆبه‌گه‌وره‌زانی(نارسیسم)‪ ،‬توڕ‌ه بوون (ناڕێکی کۆمه‌اڵیه‌تی)‪ ،‬هێوربوون‪ ،‬بنه‌ماڵ ‌ه‬ ‫و مه‌زهه‌ب ‪ -‬ده‌توانین زانیاری ل ‌ه بابه‌ت متمانه‌ی بڕیارده‌ری کۆتایی و یان‬ ‫هۆکاری سه‌ره‌کی له‌ بڕیاردان و پێکهاته‌ی سیاسه‌تی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ ب ‌ه ده‌ست‬ ‫بێنین‪.‬‬ ‫قازی موحه‌ممه‌د له‌ ته‌مه‌نی چل و شش ساڵی ب ‌ه سه‌رۆک کۆماری کوردستان‬ ‫هه‌ڵبژێردرا‪ .‬سه‌رۆک کۆمار جگه‌ ل ‌ه زمانه‌کانی کوردی‪ ،‬فارسی‪ ،‬تورکی و عه‌ره‌بی‪،‬‬ ‫ئاشنایی له‌گه‌ڵ ئینگلیسی و فه‌رانسه‌ییش هه‌بوو‪ .‬په‌رتوکخانه‌که‌ی پڕ بوو له‬ ‫‌بەرهەمە وێژه‌یی و مێژووییه‌کانی ئه‌و زمانانه‌‪ .‬ئه‌و هه‌ندێک چیرۆک و شانۆنامه‌ی‬ ‫مێژوویی و نیشتمانیشی نووسیبوون‪ :‬وه‌کوو درامی «سه‌الحه‌ددین» ک ‌ه له‌وێدا‬ ‫شه‌ڕی کوردی ب ‌ه دژ خاچپه‌ره‌ستان ده‌گێڕایه‌و‌ه و هه‌روه‌ها شانۆنامه‌ی «دایکی‬ ‫نیشتمان» ک ‌ه چاره‌نووسی گه‌لی کوردی پاش واژۆکردنی ڕێککه‌وتننامه‌ی سێ‬ ‫الیه‌نه‌ی «سعدآباد»ل ‌ه نێوان ئێران و عێراق و تورکیه‌ (‪ )1937‬نیشان ده‌دا‪.‬‬ ‫سه‌رۆک کۆمار که‌ مرۆڤێکی زۆر ب ‌ه ڕه‌وشت و خواپه‌ره‌ست بوو ڕواڵه‌تێکی کز‬ ‫و تا ڕاه‌یه‌ک زه‌ردی هه‌بوو ک ‌ه ئه‌و ڕه‌نگ زه‌ردییه‌ ب ‌ه هۆی نه‌خۆشی گه‌ده‌وە‬ ‫تووش هاتبوو‪.‬‬ ‫قازی موحه‌ممه‌د ل ‌ه پاش مه‌رگی باوکی و ل ‌ه ساڵی ‪ 1310‬ب ‌ه پێی ده‌ستووری‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪12‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫ده‌وڵه‌تی تاران وه‌کوو قازی و دادوه‌ر ده‌ستنیشان کرا‪ .‬ئه‌و به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌و‬ ‫دادوه‌ران ‌ه که‌وا زوو ب ‌ه زوو ده‌نگ و بڕیاری خۆیان ده‌گۆڕن‪ ،‬ئه‌گه‌ر ل ‌ه پێوە‌ندی‬ ‫لە گەڵ بابه‌تێک دا پاش لێکدانه‌وه‌ی پێویست و له‌ به‌ر چاو گرتنی سه‌رجه‌م‬ ‫الیه‌نه‌کان‪ ،‬ده‌نگ یان حوکمێکی ده‌رکردبایه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ری گۆڕانی ئه‌و مه‌حاڵ بوو‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌باره‌ت ب ‌ه بابه‌ت ‌ه سیاسی و کۆمه‌اڵیه‌تی و ئابوورییه‌کانی سه‌رده‌می خۆی‪،‬‬ ‫شاره‌زایی و زانیاری باشی هه‌بوو‪.‬‬ ‫بێ شک قازی موحه‌ممه‌د خاوه‌ن باوه‌ڕێکی قووڵ‪ ،‬نه‌ترسییه‌کی بێ وێنه‌‪ ،‬و‬ ‫ئاماده‌ی گیان به‌خت کردن بوو‪ ،‬ک ‌ه ئاستی هۆشیاری زۆر و دڵ فراوانی ئه‌و‬ ‫تا ڕاده‌یه‌کی زۆر ئه‌و که‌سایه‌تییه‌ی نه‌رم و نیان ده‌کرده‌وه‌‪ .‬سه‌رۆک کۆمار‬ ‫نیشتمانپه‌روه‌رێکی ب ‌ه باوه‌ڕ و تووند بوو و ئه‌گه‌رچی الیه‌نگریی سۆڤییه‌تی په‌سه‌ند‬ ‫کردبوو‪ ،‬به‌اڵم تا سه‌ر نیشتمانپه‌روه‌رێکی به‌ باوه‌ڕ و بێگه‌رد مایه‌و‌ه و تووشی‬ ‫گه‌نده‌ڵی نه‌هات و هه‌ر ئه‌وه‌ وای له‌و کرد که‌ زۆربه‌ی هاوشارییه‌کانی‪ ،‬جگ ‌ه ل ‌ه‬ ‫تاقمێکی که‌م‪ ،‬الیه‌نگری بن و وەدواکه‌ون‪.‬‬ ‫ل ‌ه الیه‌نی هزرییه‌وه‌‪ ،‬سه‌رۆک کۆمار ن ‌ه مارکسیست بوو‪ ،‬نه‌ سوسیالیست و‬ ‫ن ‌ه لیبراڵ‪ .‬ئه‌و ڕێبه‌رێکی زانای بزاڤێکی ڕزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌یی و ڕێبه‌رێکی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی کوردی خاوه‌ن بیرۆکه‌یه‌کی گه‌وره‌ بوو‪ .‬به‌اڵم بۆچوونه‌کانی ڕۆژ به‌ ڕۆژ‬ ‫ل ‌ه بۆچونه‌کانی مارکسیسته‌کان نزیکتر ده‌بوونه‌‪ ،‬و تا کۆتایی ژیانی متمانه‌یه‌کی‬ ‫قووڵی ب ‌ه یه‌کێتی سۆڤیه‌ت هه‌بوو‪.‬‬ ‫سه‌رۆک کۆمار به‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌یتوانی زۆر زیاتر له‌ ڕووبه‌ری‬ ‫ژێر ده‌سه‌اڵتی خۆی ڕێبه‌رایه‌تی بزاڤی ڕزگاریخوازی و دێمۆکراتیکی کورد‬ ‫بکات‪ .‬هه‌ربۆی ‌ه خوالێخۆشبوو بارزانی الیه‌نگری و پشتیوانی هه‌مه‌ الیه‌نه‌ی‬ ‫خۆی بۆ قازی موحه‌ممه‌د و کۆماری کوردستان ده‌ربڕی‪ .‬به‌اڵم سەرەڕای‬ ‫ئه‌و تایبه‌تمه‌ندی ‌ه به‌نرخانه‪ ‌،‬که‌م ئه‌زمونی و متمانه‌ی زۆر ب ‌ه سۆڤیه‌ت‪ ،‬چاوی‬ ‫سه‌رۆک کۆماریان ل ‌ه ڕاستییه‌کانی سیاسه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی به‌ست بوو‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫خۆ به‌ستنه‌و‌ه ب ‌ه بڕیاری سۆڤیه‌ت ل ‌ه بابه‌ت ڕزگارنه‌کردنی ناوچه‌ داگیرکراوه‌کانی‬ ‫دیکه‌ی کوردستان و قه‌تیس هێشتنه‌وه‌ی کۆمار ل ‌ه جوگرافیایه‌کی زۆر بچووک‪،‬‬ ‫ئه‌وی ل ‌ه باڵوکردنه‌وه‌ی ئامانجه‌کانی کۆمار و هه‌نگاونان بۆ مه‌به‌ستێکی گه‌وره‌تر‬ ‫دوور کرده‌وه‌‪ .‬کۆماره‌کانی کوردستان و ئازه‌ربایجان هه‌روه‌ها ده‌یانتوانی ڕێگ ‌ه‬ ‫بۆ ڕوخانی دیکتاتۆری په‌هله‌وی خۆش که‌ن و خه‌ڵکی ناوچه‌کانی دیکه‌ی ئێران‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪13‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫له‌گه‌ڵ خۆیان ڕێکخه‌ن‪ ،‬به‌ تایبه‌ت ئه‌و کات که‌ خه‌ڵکی ئێران له‌ دیکتاتۆری‬ ‫و سه‌رکوتی ره‌زاشا به‌ تووندی بێزار ببوون‪ .‬به‌اڵم خۆبه‌ستنه‌و‌ه به‌ بڕیاره‌کانی‬ ‫سۆڤیه‌ت له‌و بوارانه‌دا ئه‌وانی له‌ بڕیاردانی گرنگ بۆ په‌ر‌ه پێدان به‌ ئامانجه‌کانی‬ ‫خۆیان و ئێرانییه‌کان دوور خسته‌وه‌‪ .‬ڕه‌نگ ‌ه هه‌ر ئه‌و بابه‌ت ‌ه و متمانه‌ی زۆر ب ‌ه‬ ‫سۆڤیه‌ت بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ بڕیاری پاشه‌کشه‌کردنی هێزه‌کانی‬ ‫سۆڤیه‌ت ل ‌ه ئێران ڕێبه‌رانی کۆماری کوردستان هیوایه‌کیان ب ‌ه ئیدامه‌دانی‬ ‫خه‌بات و به‌رگری کردن له‌ کۆمار نه‌مێنێ و زۆر ب ‌ه ئاسانی خۆیان ب ‌ه ده‌سته‌و‌ه‬ ‫بده‌ن و کۆمار بده‌ن ‌ه ژێر تیغی دیکتاتۆری‪.‬‬ ‫‪ – 2‬هۆکاری ڕۆڵ و رێكخستن‬ ‫ئه‌و هۆکاره‌ چاودێر ل ‌ه سه‌ر شێوازی ڕه‌وتی ڕێکخراوه‌یی ل ‌ه دۆخ ‌ه قه‌یراناوییه‌کان‬ ‫و ل ‌ه سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یه‌‪ .‬هه‌ر ده‌وڵه‌تێک خاوه‌ن ڕێکخراو‌ه و داموده‌زگاگه‌لێکی‬ ‫به‌رباڵوه‌‪ ،‬ک ‌ه ب ‌ه مه‌به‌ستی به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌رکگه‌لێک پێک هاتوون و ده‌بێ‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وتی به‌شێکی زۆر له‌ خه‌ڵک ڕێک بخه‌ن‪ .‬به‌ واتایه‌کی دیک ‌ه هه‌ڵسوکه‌وتی‬ ‫یه‌ک ده‌وڵه‌ت به‌سراوه‌ته‌وه‌ ب ‌ه هه‌ڵسوکه‌وتی ڕێکخراوە چاالکەكان ل ‌ه ناو ئه‌و‬ ‫ده‌وڵه‌ت ‌ه که‌‌ ڕیزبه‌ندێک له‌ ده‌ستورکار و ستاندارده‌کانیان بۆ ده‌ستنیشان کراوه‌‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌کوو یاری تۆپی پێ که‌ سه‌رکه‌وتن تێیدا په‌یوه‌ندی به‌ دوو هۆکاره‌و‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪ :‬تایبه‌تمه‌ندی تاکه‌که‌سی یاریزان ک ‌ه به‌ پێی ئه‌زموونی یارییه‌کانی پێشوو‬ ‫ب ‌ه زانستێک ک ‌ه ل ‌ه ده‌سته‌ی یاریزانه‌کان‪ ،‬شوێنی یارییه‌که‌ و ڕێسای یارییه‌ک ‌ه‬ ‫ڕۆڵی خۆی ده‌گێڕێ و دووه‌م ئه‌و ئەركە یەكەمین وپێویستیانەیە ک ‌ه له‌ ڕێگه‌ی‬ ‫بااڵنسێره‌و‌ه پێشنیار ده‌کرێ‪ .‬که‌وایه‌ هه‌ر تاکێک خاوه‌ن ئه‌رک و پێگه‌یه‌که‌ ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫رێگه‌ی به‌جێگه‌یاندنی ئه‌و ئه‌رکەو‌ە زوتر به‌ مه‌به‌ست ک ‌ه هه‌مان سیاسه‌تگوزاری‬ ‫به‌جێی ‌ه ده‌گا‪.‬‬ ‫ل ‌ه ساڵی ‪ 1317‬دا‪ ،‬کۆمه‌ڵه‌ی ژ‪.‬ک که‌ ئامانجەكەی شه‌ڕ دژی فاشیسم و‬ ‫ژیانه‌وه‌ی ئازادی نه‌ته‌وه‌ی کورد بوو‪ ،‬ب ‌ه شێوه‌ی نه‌هێنی دروست بوو و رۆژ‬ ‫ب ‌ه رۆژ چاالکییه‌کانی زیاتر په‌ره‌یان ده‌ساتند‪ .‬ل ‌ه به‌هاری ساڵی ‪ 1322‬دا‪ ،‬لە‬ ‫پاش به‌ڕێوه‌چوونی یه‌که‌م لێژنه‌ی ڕه‌سمی قازی موحه‌ممه‌د ب ‌ه نێوی نه‌هێنی‬ ‫«بینایی» ب ‌ه ڕه‌سمی ئه‌ندامه‌تیی ئه‌و ڕێکخراوه‌ی وه‌رگرت‪.‬‬ ‫ل ‌ه ‪ 25‬گه‌الوێژی ‪ 1324‬ل ‌ه شاری مه‌هاباد و ب ‌ه ئیمزای ‪ 71‬که‌س له‌ که‌سایه‌تیی ‌ه‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪14‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫باوه‌ڕپێکراوه‌کان و ئه‌ندامانی ڕێکخراوی کۆمه‌ڵه‌ی (ژ‪.‬ک) باڵوکراوه‌یه‌ک ده‌ر‌چوو‪،‬‬ ‫ک ‌ه له‌وێدا هه‌واڵی دامه‌زراندنی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان باڵو کرایەو‌ه و‬ ‫هه‌روه‌ها ئامانج ‌ه ‪ 8‬مادده‌یه‌که‌ی حیزبی دێمۆکرات له‌وێدا ب ‌ه چاپ گه‌یی‪ .‬ل ‌ه‬ ‫خه‌زه‌ڵوه‌ری ئه‌و ساڵه‌‪ ،‬یه‌که‌مین لێژنه‌ی حیزب به‌ڕێو‌ه چوو و پاش نووسینی‬ ‫ئه‌ساسنامه‌ و مه‌ڕامنامه‌ی حیزب‪ ،‬ئه‌ندامانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی پێکهاتوو ل ‌ه ‪43‬‬ ‫که‌س هه‌ڵبژێردران و له‌ هه‌مان لێژنه‌دا قازی موحه‌ممه‌د وه‌کوو سه‌رۆکی ئه‌و‬ ‫کۆمیته‌ی ‌ه هه‌ڵبژێردرا‪.‬‬ ‫ل ‌ه دووی ڕێبه‌ندانی ‪ 1324‬دا‪ ،‬به الیه‌نگری و پشتیوانی بیست هه‌زار که‌س‪،‬‬ ‫پێکهاتوو ل ‌ه عه‌شیره‌ و ڕوناکبیران و زۆربه‌ی خه‌ڵکی ناوچه‌‪ ،‬حکومه‌تی کۆماری‬ ‫کوردستان دامه‌زرا و قازی موحه‌ممه‌د وه‌کوو سه‌رۆک کۆماری حکومه‌تی‬ ‫کوردستان هه‌ڵبژێردرا‪.‬‬ ‫دیار‌ه قازی موحه‌ممه‌د که‌ هه‌ڵگری دوو ڕۆڵی سه‌ره‌کی‪ ،‬چ وه‌کوو سکرتێری‬ ‫حیزب و چ وه‌کوو سه‌رۆک کۆمار بوو ‪ ،‬بڕیار و هه‌ڵسوکه‌وتی ئه‌و که‌ بێ گومان‬ ‫بێ ڕاپرسی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ڕێبه‌ری حیزب و وه‌زیره‌کانی ناو کابینه‌ی ده‌وڵه‌تی‬ ‫کوردستان نه‌بوو‪ ،‬کاریگه‌ری سه‌ره‌کی له‌سه‌ر سیاسه‌ته‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كیە کانی‬ ‫حکومه‌تی کۆماری کوردستان هه‌بوو‪ .‬به‌ هه‌ر حاڵ ئه‌و وه‌کوو هه‌ڵبژێردراو و‬ ‫نوێنه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی خه‌ڵک ده‌رکه‌وتبوو و هه‌م خه‌ڵکی کوردستان و هه‌م‬ ‫ئه‌ندامانی حیزب و وه‌زیره‌کان‪ ،‬باوه‌ڕێکی قوڵیان به‌ تێگه‌یشتن و کارزانی و‬ ‫دڵسۆزی نواندنی سه‌رۆک کۆمار ل ‌ه به‌ڕێوه‌بردنی کار وباری حوکمڕانی واڵت‬ ‫دا هه‌بوو‪.‬‬ ‫کۆماری کوردستان یه‌که‌م ده‌وڵه‌تێکی مۆدێرنی کوردی بوو که‌ ل ‌ه ڕێگه‌ی‬ ‫حیزبێکی سه‌رده‌میانه‌وە دامه‌زرابوو‪ .‬حیزب پێکهاتبوو ل ‌ه به‌شی جۆربه‌جۆر ک ‌ه‬ ‫توێژ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کانی کۆمه‌ڵگای کوردستانی له‌خۆ ده‌گرت‪ .‬به‌و جۆره‌ به‌ره‌به‌ر‌ه‬ ‫حیزب خۆی بۆ به‌شداری دانی خه‌ڵک و هه‌ڵبژاردن له‌ داهاتوودا ئاماده‌ ده‌کرد‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها حیزبی دمۆکرات توانیبووی رۆژنامه‌ و گۆڤار له‌ بوار‌ه جۆراوجۆره‌کاندا ب ‌ه‬ ‫زمانی کوردی ده‌ربکا و رادیۆ ده‌نگی کوردستانیشی دامه‌زراندبوو که‌ هه‌واڵه‌کانی‬ ‫کوردستان‪،‬ئێران و جیهانی باڵو ده‌کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫خاڵی گرنگ له‌ بابه‌ت بگۆڕی ڕۆڵ و ته‌شکیالت ئه‌وه‌ی ‌ه که‌ سه‌رۆک کۆمار ب ‌ه‬ ‫هۆی ئه‌وەی‌ ک ‌ه که‌سایه‌تییه‌کی دێمۆکرات و روناکبیر بوو و ڕێزی بۆ بۆچوونی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪15‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫تاکه‌کان داده‌نا توانیبووی له‌سه‌ر کاری ته‌شکیالتی و حیزبیش کاریگه‌ری دابنێ‬ ‫و بۆیه‌ زۆر زوو وه‌ک ڕێبه‌ری حیزب و دواتر سه‌رۆک کۆمار هه‌ڵبژێردرا‪ .‬دیار‌ه‬ ‫داموده‌زگای حیزبی و ده‌وڵه‌تی و ڕاگه‌یاندنیش کاریگه‌ری زۆریان له‌سه‌ر بۆچوونی‬ ‫ڕێبه‌ران و تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگا هه‌یه‌ و ده‌نگی خه‌ڵک ده‌توانێ ڕێنوێنییه‌کی باش بۆ‬ ‫بڕیارده‌رانی سیاسی بێ‪ .‬کۆماری کوردستان له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بوو که‌ خه‌ڵک ل ‌ه‬ ‫هه‌ڵبژاردن به‌شدار بکا و کۆمار بتوانێ ویستی خه‌ڵک دابین بکا‪ .‬دیار‌ه لێره‌شدا‬ ‫نابێ زیاده‌ڕۆیی بکه‌ین و که‌سانێک هه‌بوون له‌ ناو ته‌شکیالتی حیزبی و ده‌وڵه‌تیدا‬ ‫ک ‌ه دژایه‌تییان له‌گه‌ڵ به‌شداریدانی جه‌ماوه‌ر له‌ کاروباری سیاسی‪،‬کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫و ئابووری ده‌کرد و ئه‌و بابه‌ته‌یان ب ‌ه زیانی به‌رژه‌وه‌ندی عه‌شیره‌یی و نه‌ریتی‬ ‫خۆیان ده‌زانی‪ .‬سیسته‌می په‌روه‌رد‌ه و هه‌روه‌ها لقه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کانی حیزب‬ ‫ئه‌رکی تێگه‌یاندن و پێگه‌یاندنی خه‌ڵکیان بۆ ئاشناکردنی ئه‌وان له مافه‌ سیاسی‬ ‫و کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کانیان هه‌بوو‪ ،‬ک ‌ه ئه‌و ئه‌رکانه‌ ب ‌ه باشی ل ‌ه کۆماری کوردستان‬ ‫به‌ڕێو‌ه ده‌چوون‪.‬‬ ‫‪ – 3‬بگۆڕی ئیداری و بیرۆکراسی‬ ‫‌ مه‌به‌ست له‌و هۆکار‌ه جۆری سیسته‌می بڕیاردان له‌ واڵتێکه‌ و کاریگه‌ری‬ ‫ئه‌و مکانیزم و شێوه‌ی ‌ه له‌سه‌ر ڕێکخراوه‌کانی خاوه‌ن ستاندارد‌ه به‌رنامه‌رێژی‬ ‫کراوه‌کانه‌‪ ،‬ک ‌ه بڕیار دەدەن یان سیاسه‌تگوزاری ده‌که‌ن‪ .‬سیسته‌می ناو هه‌ر‬ ‫واڵتێک یان سیسته‌مێکی کراوه‌ی ‌ه یان داخراو و یان ئاوێته‌یه‌ک ل ‌ه هه‌ر دووی‬ ‫ئه‌وانه‌‪ .‬هه‌ر کام له‌و سیسته‌مانه‌‪ ،‬شێوازگه‌لێک بۆ پرۆسه‌ی بڕیاردان و هه‌ڵبژاردن‬ ‫پێشکه‌ش ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ئاسایی ‌ه ل ‌ه سیسته‌م ‌ه کراوه‌کاندا‪ ،‬چوارچێوه‌ی بریتی له‌ چوارچێوه‌ی بیانی و‬ ‫ناوخۆیی گاریگه‌ری به‌رچاویان له‌سه‌ر پرۆسه‌ی بڕیاردان هه‌یه‌‪ ،‬ل ‌ه حاڵێک ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫سیسته‌مه‌ داخراوه‌کاندا ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ ب ‌ه تایبه‌ت ب ‌ه چوارچێوه‌ی ده‌ره‌وه‌ ناده‌ن و‬ ‫کاریگه‌ری هۆکار‌ه ناوخۆیه‌کان یان که‌م ‌ه و یان له‌به‌ر چاو نیه‌‪ ،‬وه‌کوو کوریای‬ ‫باکوور یان ئێران ک ‌ه تێچووی زۆر خه‌رج ده‌که‌ن‪ ،‬تا بتوانن نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆیان و‬ ‫بڕیاره‌کانیان ل ‌ه چوارچێوه‌ی ناوخۆ ڕاگرن و ل ‌ه به‌شداری له‌ کۆمه‌ڵگای جیهانی‪،‬‬ ‫خۆیان دوور ڕاده‌گرن‪.‬‬ ‫ل ‌ه سیسته‌می کراوه‌دا بڕیاردان به‌ هێوری ده‌ڕوات ‌ه پێش ب ‌ه هۆی ئه‌و‌ه ک ‌ه‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪16‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫سیسته‌می بیرۆکراسی ئه‌وان زۆر مه‌یلی به‌ تایبه‌تی بوون هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ر بۆی ‌ه‬ ‫بڕیاردانی له‌سه‌ره‌خۆ ئه‌نجامی دروستتری لێده‌که‌وێته‌وه‌‪ .‬له‌ سیسته‌م ‌ه داخراوه‌کان‬ ‫به‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ڕۆڵ و مه‌قام ل ‌ه یه‌کتر جیا نه‌کراونه‌تەوه‌ و هیرارشی بوونی‬ ‫نی ‌ه و بنه‌مای به‌رزبوونه‌وه‌ی مه‌قام‪ ،‬ن ‌ه ب ‌ه پێی لێهاتوویی به‌ڵکوو ب ‌ه پێی ڕاده‌ی‬ ‫په‌یوه‌ندی و نزیکایه‌تی به‌ سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌اڵت و ئایدیالۆژییه‌وه‌یە که‌وات ‌ه‬ ‫پرۆسه‌ی بڕیاردان‪ ،‬خێرایی و هۆشیاری که‌متری تێدا ده‌بیندرێ‪.‬‬ ‫ل ‌ه مەرامنامه‌ی کۆماری کوردستاندا ک ‌ه ل ‌ه دێسامبری ‪ 1945‬باڵو کرایەوه‌‪،‬‬ ‫که‌متر له‌ دوو مانگ پێش دامه‌زراندنی کۆماری کوردستان حیزبی دمۆکراتی‬ ‫کوردستان ده‌ڵێ که‌ کوردستان هه‌ر وه‌کوو سه‌رجه‌م پارێزگاکانی دیکه‌ی ئێران‬ ‫که‌ کورده‌کان تێیدا ژیان ده‌که‌ن‪ ،‬ده‌بێ به‌رژه‌وه‌ندی کۆمه‌اڵنی خه‌ڵک به‌ پێی‬ ‫دێمۆکراسی دابین بکا(نه‌سکی ‪ ،2‬مادده‌ی ‪ .)4‬هه‌روه‌ها به‌ زمانێکی نزیک ل ‌ه‬ ‫مه‌رامنامه‌ی ژ‪.‬ک ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات که‌‪ :‬ئامانجی حیزب ئه‌وه‌یه‌ که‌ په‌ره‌ ب ‌ه‬ ‫دێمۆکراسی بدا و به‌و پێی ‌ه بۆ خۆشبه‌ختی و مافی مرۆڤ‪ ،‬خه‌بات به‌ڕێوه‌ بچێ‬ ‫(مادده‌ی ‪ .)5‬مادده‌ی ‪ 5‬به‌رابه‌ری ژنان و پیاوان نیشان ده‌دا‪ :‬له‌ سه‌رجه‌م‬ ‫کاروباری کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬ئابووری و سیاسی‪ ،‬ژنان ده‌بێ مافی به‌رابه‌ر له‌گه‌ڵ‬ ‫پیاوانیان هه‌بێ (نه‌سکی‪ ،4‬مادده‌ی‪.)21‬‬ ‫له‌ ماوه‌ی ژیانی کورت و پڕ کێشه‌ی کۆماری کوردستاندا‪ ،‬حیزبی دێموکراتی‬ ‫کوردستان ئه‌گه‌رچی ل ‌ه مەرامنامه‌که‌یدا به‌ڵێنی ئه‌وه‌ی دابوو کۆنگره‌یه‌ک بۆ‬ ‫ده‌ستنیشان کردنی مکانیزمگه‌لێک بۆ هه‌ڵبژاردن و دێمۆکراسی پارلمانی دابنێ‪،‬‬ ‫به‌اڵم هیچکات نه‌یتوانی ئه‌و ئاواته‌ به‌رێت ‌ه سه‌ر‪.‬حیزب خۆی ب ‌ه ته‌نیا هه‌ر سێ‬ ‫ده‌سه‌اڵتی یاسادانان‪،‬داد و ڕاپه‌ڕاندنی ل ‌ه ده‌ست دا بوو‪.‬‬ ‫کۆماری کوردستان یه‌که‌مین ئه‌زموونی کوردستان ل ‌ه سازکردنی ده‌وڵه‌تێکی‬ ‫سه‌ربه‌خۆی مۆدێرن بوو ک ‌ه ل ‌ه کرده‌د‌ا پشتبه‌ستوو ب ‌ه ده‌وڵه‌تی ئێران نه‌بوو‪.‬‬ ‫دامه‌زرێنه‌ری کۆماری کوردستان ڕێبه‌رییەکی فێئۆدال و عه‌شیره‌یی نه‌بوو‪،‬‬ ‫به‌ڵکوو حیزبێکی نوێ بوو که‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێک چاکسازی له‌‌ دڵی کۆمه‌ڵه‌ی‬ ‫(ژ‪.‬ک)وە‪ ،‬سه‌ری هه‌ڵدابوو‪ .‬گرنگترین گۆڕانکاری له‌ حیزب‪ ،‬البردنی داواکاری‬ ‫کوردستانی گه‌ور‌ه بوو‪ .‬ئه‌و بابه‌ت ‌ه ب ‌ه هۆی بوونی سۆڤییه‌ت له‌ ناوچه‌که‌ و‬ ‫پابه‌ندبوونی ئه‌و واڵته‌ ب ‌ه پێی ڕێککه‌وتننامه‌ی تاران ب ‌ۆ پاراستنی یه‌کپارچه‌یی‬ ‫خاکی ئێران بوو‪.‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪17‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫‪ – 4‬بگۆڕه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کان‬ ‫مه‌به‌ست ل ‌ه ئه‌ندامه‌کانی ده‌سه‌اڵت(عناصر قدرت)ە‪ ،‬لەوانە ئه‌ندام ‌ه دیاره‌کان‬ ‫(وه‌کوو دانیشتوان‪ ،‬نیشتمان‪ ،‬توانا‌ ئابووری و نیزامی و کشتوکاڵییه‌کان‪ ،‬ڕه‌وشی‬ ‫ستراتێژیک و ژئۆپۆلۆتیک) و ئه‌ندامه‌ نادیاره‌کان (ک ‌ه مه‌به‌ست ڕه‌وایی سیاسی‬ ‫و که‌سایه‌تی کاریزمایی ڕێبه‌ر و کارامه‌بوونی سیسته‌مە)‪.‬‬ ‫ئه‌و بگۆڕ‌ه زۆرتر خۆی ل ‌ه به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی ده‌رده‌خا‪ .‬به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی ب ‌ه پێی بۆچوونی بەرهەستگه‌رای «هانس جی‪ .‬مۆرگێنتا» بریتیی ‌ه ل ‌ه‬ ‫مه‌زه‌نده‌گه‌لێکی هه‌میشه‌یی که‌ ل ‌ه ڕێگه‌ی ئه‌وانەوە هه‌ڵسوکه‌وت ‌ه سیاسییه‌کان‬ ‫ده‌که‌ون ‌ه به‌ر دادوه‌ری و ڕێنوێنییه‌وه‌‪ .‬ژێرخانی ڕاسته‌قینه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌ک‪ ،‬ده‌سه‌اڵت(قدرت) له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌وانیتره‌‪ .‬ئه‌وه‌ ل ‌ه‬ ‫حاڵێکدای ‌ه ک ‌ه به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی له‌ بۆچوونی دەرهەستگه‌راکان بریتیی ‌ه ل ‌ه‬ ‫کۆبه‌ندێکی فراوان له‌ ویست ‌ه زه‌ینییه‌کان ک ‌ه به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ئاستی داواکارییه‌کانی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگا‪ ،‬له‌ گۆڕان دایه‌‪.‬‬ ‫پانتایی کۆماری کوردستان به‌شی باکووری کوردستانی ئێرانی ده‌گرت ‌ه به‌ر‪.‬‬ ‫پایته‌ختی کۆمار‪ ،‬شاری مه‌هاباد‪ 16000 ،‬که‌س دانیشتوی هه‌بوو و گرنگترین‬ ‫شاره‌کان‪ ،‬بۆکان‪ ،‬نه‌غه‌د‌ه و شنۆ بوون‪ .‬به‌ پێی به‌ڵگه‌کانی ده‌وڵه‌تی ئێران‪ ،‬ڕاده‌ی‬ ‫دانیشتوانی مه‌هاباد له‌ کۆتایی ساڵی ‪1948‬دا‪ ،‬نزیک ب ‌ه ‪ 16455‬که‌س بوو‌ه‬ ‫ک ‌ه ‪ 8189‬که‌س ژن و ‪ 8266‬که‌س پیاو بوون‪ .‬ڕاده‌ی دانیشتوان ک ‌ه ل ‌ه ساڵی‬ ‫‪ 1951‬ل ‌ه الیه‌ن ئه‌رته‌شی ئێرانەوە پێشکه‌ش کرا ‪ 15971‬که‌س بوو‪ .‬ئه‌و‬ ‫سه‌رچاوه‌ی ‌ه دانیشتوانی بۆکانی بە ‪ 3074‬و دانیشتوانی شنۆی بە ‪ 2212‬که‌س‬ ‫باڵو کردووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫کاتێک که‌وا‌ کۆماری کوردستان دامه‌زرا‪ ،‬کۆمه‌ڵگای کوردستان ل ‌ه ناو سیسته‌مێکی‬ ‫ئاڵۆز له‌ په‌یوه‌ندیی ‌ه فئۆدالییه‌کان گه‌مارۆ درابوو و ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌ ل ‌ه ئاستێکی‬ ‫زۆر الدێییدا بوو‪ .‬ئه‌گه‌رچی له‌گه‌ڵ الوازبوونی چوارچێوه‌ عه‌شیره‌تییه‌کان و‬ ‫په‌ره‌سه‌ندنی دانیشتوانی شاری ب ‌ه شێوه‌ی هێور و جێگیر‪ ،‬ورده‌ بورژوازی و‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانی چینی روناکبیری سێکۆالر هاتنە كایەوە‪ ،‬به‌اڵم هیچ نیشانەیەک ل ‌ه‬ ‫گه‌شه‌ی پیشه‌سازی مۆدێرن و سه‌رهه‌ڵدانی چینی پرۆڵتاریا بوونی نه‌بوو‪.‬ته‌نیا ل ‌ه‬ ‫ناوچ ‌ه ئازادنه‌کراوه‌کانی وه‌کوو کرماشان یان که‌رکوک پیشه‌سازی نه‌وت بوونی‬ ‫بوو و ئه‌وێش به‌ هۆی پارچه‌پارچه‌ بوونی بزاڤی نه‌ته‌وایه‌تی کوردی‪ ،‬ب ‌ه هۆی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪18‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫سنوره‌کانی ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌کان‪ ،‬پرۆژه‌ی ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌ی کوردی زۆر‬ ‫ئاڵۆز و نادیار ببوو‪.‬‬ ‫له‌ الیه‌نی سیاسییه‌وه‌ زۆربه‌ی دانیشتوانی ئه‌و ناوچه‌یه‌‪ ،‬له‌ ژێر کۆنترۆڵی‬ ‫ڕاسته‌وخۆی ڕێبه‌ره‌ فئۆدال و عه‌شیرییه‌کان مابوونه‌وه‌‪ .‬جوتیاره‌کان هاواڵتیانی‬ ‫کۆماری کوردستان نه‌بوون ک ‌ه مافی یه‌کسانیان له‌گه‌ڵ هاواڵتیانی مه‌هاباد‬ ‫هه‌بێ‪ .‬جگه‌ له‌و‌ه سه‌رۆک عه‌شیره‌ و خاوه‌ن مڵکه‌کان پێگه‌ی گرنگیان ل ‌ه کۆمار‬ ‫وه‌رگرتبوو‪ .‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یک ‌ه ئه‌وان پێشتر گوشار و کێشه‌ی زۆریان ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫ده‌وڵه‌تی ره‌زاشا تووش ببوو‪ ،‬به‌اڵم له‌ ڕووی ناچارییەوە که‌وتبوونه‌ گه‌ڵ کۆماری‬ ‫کوردستان و چاوه‌ڕوانی داڕمانی کۆمار و گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندیان ده‌کرد‪.‬‬ ‫ل ‌ه ڕاستیدا ئه‌وان ل ‌ه سۆڤییه‌ت و کۆمۆنیزم و سه‌رهه‌ڵدانی حیزب ‌ه سیاسیی ‌ه‬ ‫شارییه‌کان و ده‌ستێوه‌ردانی ئه‌وان له‌ کاروباره‌کانیان زۆر ده‌ترسان‪ .‬ئه‌گه‌رچی‬ ‫نیشتمانپه‌روه‌ر‌ه شارییه‌کان‪ ،‬خوازیاری سڕینه‌وه‌ی عه‌شیره‌‌گه‌رایی و فئۆدالیزم‬ ‫نه‌بوون‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وان ل ‌ه بارودۆخی ده‌وروبه‌ریان به‌ تووندی ڕه‌خنه‌یان ده‌گرت و‬ ‫زۆر نیگه‌رانی به‌ده‌سته‌وه‌دانی بزاڤی نیشتمانپه‌روه‌ری به‌ ڕێبه‌ر‌ه عه‌شیره‌ییه‌کان‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫کۆماری کوردستان‪ ،‬میراتگری سیسته‌مێکی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی بوو ک ‌ه ل ‌ه شاری‬ ‫مه‌هاباد و ده‌وروبه‌ری له‌ الیه‌ن ده‌وڵه‌تی ئێران به‌جێ مابوو‪ .‬حیزب سروشتێکی‬ ‫کوردی به‌ بیرۆکراسی شاری دا‪ .‬ئه‌رته‌ش و ژاندارم هه‌ڵوه‌شابوونه‌و‌ه و هێزی‬ ‫نیشتمانی(پێشمه‌رگه‌) جێی ئه‌وانی گرتبووەوە‌ و ئه‌و هێزه‌ له‌ الیه‌ن ئه‌فسه‌ر‌ه‬ ‫کورد‌ه هه‌اڵتووه‌کانی سوپای ئێران و عێراق فه‌رمانده‌یی ده‌کرا‪ .‬کابین ‌ه و شوڕا‬ ‫دامه‌زران و ده‌زگا کولتوورییه‌کانی وه‌ک په‌رتوکخانه‌‪ ،‬بنکه‌ی ڕادیۆ‪ ،‬سینه‌ما‪،‬‬ ‫چاپخان ‌ه و رۆژنام ‌ه دامەزران‪ .‬کار بۆ باشبوونی دۆخی دوکانداره هه‌ژاره‌کان‬ ‫کرا‪ .‬به‌اڵم په‌یوه‌ندی نیوان خاوه‌ن زه‌وی و جوتیاران وێرای به‌ڵێنی بەدیهێنانی‬ ‫ئاڵوگۆڕ‪ ،‬هه‌روا وه‌ک پێشوو مایه‌وه‌‪.‬‬ ‫ب ‌ه هه‌ر حاڵ کۆماری کوردستان گرنگترین ئه‌زمونی حکومه‌تی بوو ک ‌ه جیاوازی‬ ‫زۆری له‌گه‌ڵ جۆره‌کانی دیکه‌ی حوکمڕانی پێش مۆدێرن هه‌بوو‪ .‬کۆماری‬ ‫کوردستان نه‌ ته‌نیا به‌ هۆی کۆماری بوون ک ‌ه ل ‌ه الیه‌ن حیزبی سیاسی و‬ ‫کابینەوە‌ کاره‌کانی ڕاده‌په‌ڕاند‪ ،‬به‌ڵکوو ب ‌ه هۆی سیسته‌می په‌روه‌رده‌ی مۆدێرن ‪،‬‬ ‫سوپای نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬سیسته‌می ماڵیاتی‪ ،‬سرودی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬ئااڵی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬زمانی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪19‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫نه‌ته‌وه‌یی و ڕێکخستنی ژنان بۆ ژیانی سیاسی‪ ،‬سیستمی کولتووری و په‌روه‌رده‌یی‬ ‫جیاوازی زۆری له‌گه‌ڵ سیسته‌مه‌ حوکمڕانییه کوردییه‌کانی پێش خۆی هه‌بوو‪.‬‬ ‫‪ – 5‬بگۆڕ‌ه سیسته‌ماتیکه‌که‌ن‬ ‫ئه‌گه‌ر قه‌بووڵ که‌ین ک ‌ه یه‌که‌ی سیاسی بریتیی ‌ه ل ‌ه کۆبه‌ندێک ل ‌ه تێخراو و‬ ‫ده‌رهاتوو و چوارچێوه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی و ناوخۆیی و سیسته‌می فیت به‌ک‪ ،‬لێره‌دا‬ ‫مه‌به‌ست له‌ بگۆڕ‌ه سیسته‌ماتیکه‌کان ک ‌ه ده‌توانن له‌سه‌ر بڕیاردانی واڵتێک‬ ‫کاریگه‌ری دابنێن‪ ،‬سیسته‌مه‌ ناوچه‌یی و جیهانییه‌کانن‌‪ .‬ئه‌و سیسته‌مان ‌ه بریتین‬ ‫ل ‌ه سیسته‌می دوو جه‌مسه‌ری‪ ،‬سیسته‌می سێ جه‌مسه‌ری‪ ،‬سیسته‌می چه‌ند‬ ‫جه‌مسه‌ری بریتی ل ‌ه پێنج ناوه‌ندی سه‌ره‌کی ده‌سه‌اڵت‪ ،‬سیسته‌مه‌ بیپۆالره‌کان‪،‬‬ ‫به‌اڵنسی هێزه‌کان و بااڵنسی ترس که‌ هه‌ر کام له‌وان له‌سه‌ر پرۆسه‌ی بڕیاردان‬ ‫ل ‌ه چوارچێوه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی کاریگه‌ری داده‌نێن‪ .‬بۆ وێنه‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫واڵته‌کان ل ‌ه بارودۆخی شه‌ڕی سارد جیاوازی کرده‌ییان له‌گه‌ڵ سه‌رده‌می‬ ‫دێتانت(‪ )Detant‬و سیسته‌می نوێی جیهانی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫بزاڤی نه‌ته‌وه‌یی کورد ب ‌ه هۆی سه‌رکوت ل ‌ه الیه‌ن ناسیۆنالیزمه‌کانی تورک‪،‬فارس‬ ‫و عه‌ره‌ب‪،‬ەوە نه‌یتوانیبوو ل ‌ه پێکهێنانی پرۆژه‌ی ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌ی کوردی‬ ‫سه‌رکه‌وتن ب ‌ه ده‌ست بێنێ و گه‌لی کوردو نیشتمانه‌که‌ی هه‌رچی زۆرتر‬ ‫کاولتر و پارچ ‌ه پارچه‌تر ببوو‪ .‬دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی کورد ل ‌ه وه‌ها ڕه‌وشێکی‬ ‫ژئۆستراتێژیکی دا‪ ،‬بە کارێکی ئەستەم ده‌هات ‌ه به‌ر چاو‪ .‬شه‌ڕی دووه‌می جیهانی‬ ‫بااڵنسی هێزه‌کانی ل ‌ه ناوچه‌ک ‌ه گۆڕی و هه‌لومه‌رجێکی گونجاوی بۆ بزاڤی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی ل ‌ه ئێراندا ڕه‌خساند‪ .‬زۆر زوو پاش ئه‌وه‌ی که‌ ئاڵمان له‌ ساڵی ‪1941‬‬ ‫دا‪ ،‬هێرشی بۆ سه‌ر سۆڤیه‌ت کرد‪ ،‬دوو هێزی هاوپه‌یمانی بریتانیا و سۆڤیه‌ت‬ ‫ب ‌ه مه‌به‌ستی پاشه‌کشه‌کردن به‌ ئاڵمان هێرشیان کرد‌ه سه‌ر ئێران که‌ له‌و شه‌ڕ‌ه‬ ‫دا خۆی وه‌کوو ده‌وڵه‌تی بێ الیه‌ن ناساندبوو و نه‌یده‌ویست خۆی تووشی شه‌ڕ‬ ‫بکا‪ .‬هێزه‌کانی سۆڤیه‌ت باکووری ئێرانیان داگیر کرد و بریتانیا ده‌ستی ب ‌ه سه‌ر‬ ‫باشووردا گرت‪.‬‬ ‫کورده‌کانی باکووری کوردستانی ئێران پێشوازیان له‌ ئه‌ڕته‌شی سوور کرد‪،‬‬ ‫چونکه‌ بوو‌ه هۆی له‌یه‌کهه‌ڵوه‌شانی زۆر خێرای هێزه‌کانی ده‌وڵه‌تی ره‌زاشا ک ‌ه‬ ‫خاوه‌ن پۆلیس‪ ،‬ئه‌رته‌ش و ژاندارمێکی ملهۆڕ بوو‪ .‬له‌گه‌ڵ الواز بوونی حکومه‌تی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪20‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫په‌هله‌وی‪ ،‬کورده‌کان و تورکه‌کان ده‌ستیان ب ‌ه سڕینه‌وه‌ی شوێنه‌واری دیکتاتۆڕی‬ ‫ره‌زاشا کرد و خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی و ڕزگاریخوازانه‌ی خۆیان باڵو کرده‌وه‌‪ .‬یه‌کێتی‬ ‫سۆڤیه‌ت ل ‌ه ساڵی ‪ 1941‬تا ‪ 1945‬پشتیوانی ل ‌ه بزاڤی نه‌ته‌وه‌یی کوردستان و‬ ‫ئازه‌ربایجان نه‌کرد‪ .‬سۆڤیه‌ت حه‌زی ل ‌ه دابین کردنی ئاسایش له‌ کوردستان و‬ ‫ئازه‌ربایجان بوو‪ ،‬ک ‌ه ل ‌ه الیه‌ن ئه‌مریکا و بریتانیاوە وه‌کوو ڕێگه‌یه‌ک بۆ ناردنی‬ ‫که‌ره‌سه‌ پێویسته‌کانی شه‌ڕ ل ‌ه ئیستالینگراده‌و‌ه بۆ لنینگراد که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گیرا‪.‬‬ ‫به‌اڵم له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ش کوردستان و ئازه‌ربایجان سه‌رقاڵی په‌روه‌راندنی‪ ،‬تۆوی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی خۆیان بوون‪.‬‬ ‫ده‌وڵه‌تی ئه‌مریکا له‌ پێش ته‌واوبوونی شه‌ڕ‪،‬یارمه‌تی به‌ شای نوێی ئێران بۆ‬ ‫دامه‌زراندنی ئه‌رته‌ش و ژاندارم‪ ،‬دابوو‪ .‬سه‌رجه‌م خه‌ڵکی ئێران بۆ دێمۆکراسی و‬ ‫پاشکۆنه‌بوون ب ‌ه ئینگلیس و هێژمۆنی ئه‌مریکا خه‌باتیان ده‌کرد‪ .‬کۆمپانیا نه‌وتیی ‌ه‬ ‫ئه‌مریکاییه‌کان بۆ گرێبه‌سته‌ نه‌وتییه‌کان له‌ باکووری ئێران‪ ،‬له‌ نزیک کێڵگ ‌ه‬ ‫نه‌وتییه‌کانی باکۆ‪ ،‬خوازیاری هاوکاری له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی ئێران بوون‪ .‬یه‌کێتی‬ ‫سۆڤیه‌ت ئه‌و جوڵه‌یه‌ی وه‌کوو پالنی ئه‌مریکا بۆ دامه‌زراندنی بنکه‌یه‌کی لۆجستیکی‬ ‫له‌ سنووره‌کانی حکومه‌ته‌ کۆمارییه‌کانی قه‌فقاز ده‌خسته‌ به‌ر چاو‪ .‬وێڕای گرنگی‬ ‫شکستی ئاڵمان‪ ،‬واڵت ‌ه رۆژئاواییه‌کان به‌ تایبه‌ت ئه‌مریکا ل ‌ه سه‌رکه‌وتنه‌کانی‬ ‫سۆڤیه‌ت و حیزب ‌ه سوسیالیسته‌کان له‌ یونان‪ ،‬ئاڵبانی‪ ،‬یوگسالوی و چین و‬ ‫به‌شه‌کانی دیکه‌ی جیهان‪ ،‬ترسی زۆریان لێ نیشتبوو‪ .‬ئه‌و سه‌رکه‌وتنان ‌ه بزاڤ ‌ه‬ ‫رزگاریخوازه‌ نه‌ته‌وه‌یی و سوسیالیستییه‌کانی ئێران و جیهانی‪ ،‬تووندتر کردبووەوە‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ گۆڕانی بارودۆخی سیاسی ساڵه‌کانی شه‌ڕ‪ ،‬واڵته‌ رۆژئاواییه‌کان ل ‌ه هه‌وڵی‬ ‫به‌رگرتن ب ‌ه بزاڤ ‌ه دژ‌ه کۆلۆنیاله‌کاندا بوون‪ .‬ئه‌مریکا‪ ،‬ئێران‪ ،‬تورکیا و یونانی وه‌کوو‬ ‫خاڵ ‌ه ستراتێژییه‌کان بۆ دامه‌زراندنی بنکه‌کانی خۆی به‌ دژ سۆڤیه‌ت و به‌رگرتن‬ ‫ب ‌ه باڵوبوونه‌وه‌ی بزاڤه‌ کۆمۆنیستییه‌کانی باڵکان و ئاسیای رۆژئاوا ده‌ستنیشان‬ ‫کرد‪ .‬به‌شیک ل ‌ه ناکۆکییه‌کانی نێوان سۆڤیه‌ت و هێزه‌ رۆژئاواییه‌کان له‌ ئه‌وروپا‬ ‫و ئاسیا له‌گه‌ڵ کۆتایی هاتنی شه‌ر ل ‌ه ساڵی ‪ 1945‬دا‪ ،‬دروست ببوون‪.‬‬ ‫ل ‌ه وه‌ها بارودۆخێک دا‪ ،‬سۆڤیه‌ت هێزه‌کانی خۆی له‌ پاش شه‌ڕ ل ‌ه ئێران‬ ‫نه‌کشانده‌و‌ه و به‌م جۆر‌ه نیشتمانپه‌روه‌ره‌ کورد و ئازه‌ربایجانییه‌کان بۆ دامه‌زراندنی‬ ‫ده‌وڵه‌ته‌ نیو‌ه سه‌ربه‌خۆکانیان ل ‌ه چوارچێوه‌ی یاسای بنه‌ڕه‌تی ئێران ده‌رفه‌تیان‬ ‫بۆ ڕه‌خسا‪ .‬ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی ئازه‌ربایجان له‌ دێسامبری ‪ 1945‬دامه‌زرا و‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪21‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫کۆماری کۆردستان ل ‌ه ‪ 22‬ژانویه‌ی ‪ 1946‬ده‌ستی ب ‌ه کار کرد‪ .‬ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌نته‌ری ناکۆکییه‌کانی نێوان ڕۆژئاوا و ڕۆژهه‌اڵتیان پێک هێنا‪ ،‬به‌ چه‌شنێک‬ ‫که‌ ئه‌مریکا و ئینگلیس الیه‌نگریان له‌ حکومه‌تی ئێران ده‌کرد و سۆڤیه‌ت ب ‌ه‬ ‫رواڵه‌ت پشتی کورد و ئازه‌ری گرتبوو‪ .‬ل ‌ه کۆتاییدا ئه‌وه‌ ئێران بوو که‌ توانی‬ ‫ب ‌ه پشتیوانی رۆژئاوا و زیره‌کی سه‌رۆک وه‌زیر قه‌وام‪ ،‬سۆڤیه‌ت هه‌ڵفریوێنێ‬ ‫و پشتی کۆماره‌کان خاڵی بکه‌ن‪.‬له‌و سه‌رده‌مه‌دا له‌ الیه‌ن ئه‌مریکاو‌ه وا دەنگۆ‬ ‫باڵوکرایەوە ک ‌ه ئۆلتیماتۆمێک بۆ ستالین ناردراوه‌‪ ،‬به‌اڵم وه‌ها ئۆڵتیماتۆمێک تا‬ ‫ئێستا ل ‌ه هیچ جێگه‌یه‌ک نه‌دۆزراوه‌ته‌وه‌‪ .‬به‌م جۆره‌ هێزه‌کانی سۆڤیه‌ت ل ‌ه مانگی‬ ‫مه‌ی ساڵی ‪1946‬دا‪ ،‬له‌ ئێران پاشه‌کشه‌یان کرد‪ .‬شش مانگ پاش کشانه‌وه‌ی‬ ‫هێزه‌کانی سۆڤیه‌ت ئه‌رته‌شی ئێران هێرشی کرده‌ سه‌ر ده‌وڵه‌ته‌کانی ئازه‌ربایجان‬ ‫و کوردستان و وا باڵوکرابووەوە ک ‌ه ئه‌و کاره‌ به‌ مه‌به‌ستی دابین کردنی ئاسایش‬ ‫و یاسا و به‌ڕێوه‌بردنی هه‌ڵبژاردنی داهاتووی پارلمان ئه‌نجام ده‌دا‪ .‬ده‌وڵه‌ت ‌ه‬ ‫کۆمارییه‌کان ک ‌ه پشتیوانی ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌تیان له‌ ده‌ست دابوو ‪ ،‬به‌رگریان ل ‌ه‬ ‫خۆیان نه‌کرد و ل ‌ه دێسامبری ‪ 1946‬کۆتایی به‌ ته‌مه‌نیان هات‪.‬‬ ‫هه‌ندێک که‌س ڕه‌نگه له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ بن که‌ بگۆڕی سیسته‌ماتیک هۆکاری‬ ‫سه‌ره‌کی ل ‌ه دامه‌زراندن و له‌ناوچوونی کۆماری کوردستان بوو‪ .‬وات ‌ه ئه‌و فاکتۆر‌ه‬ ‫هه‌روه‌کوو له‌سه‌ره‌تادا پشتیوانی له‌ بزاڤی نه‌ته‌وه‌یی کورد کردبوو‪ ،‬به‌ البردنی‬ ‫پشتیوانی خۆی‌‪ ،‬هۆی له‌ناوچوونی ئه‌و بزاڤه‌ی پێک هێنا‪.‬‬ ‫ل ‌ه بابه‌ت بگۆڕی سیسته‌ماتیکەوە ده‌بێ بڵێین که‌ ئه‌و بگۆڕه‌ ئه‌گه‌رچی کاریگه‌ری‬ ‫سه‌ره‌کی ل ‌ه پێکهێنانی ده‌رفه‌تی پێویست بۆ خه‌باتی ڕزگاریخوازی و نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫کورد و دامه‌زراندنی کۆماری کوردستان ڕه‌خساند‪ ،‬به‌اڵم ئیدامه‌ی چاالکییه‌کان‬ ‫و چۆنێتی هه‌ڵسوکه‌وت کردنی هێزی کوردی ل ‌ه ناوچه‌که‌‪ ،‬ده‌یتوانی فاکته‌رێکی‬ ‫گرنگ ل ‌ه گۆڕینی سیاسه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی له‌ناوچه‌‌دا بێ‪ .‬ب ‌ه داخه‌وه‌ زۆر جار‬ ‫له‌بیرمان ده‌چێته‌و‌ه ک ‌ه ل ‌ه سیاسه‌ت دا دۆست و دوژمنی هه‌تاهه‌تاییمان نی ‌ه و‬ ‫ته‌نیا به‌رژه‌وه‌ندی هه‌تاهه‌تاییمان هه‌یه‌‪ .‬متمان ‌ه کردنی یه‌کجار زۆر به‌ یه‌کێک‬ ‫له‌ الیه‌ن ‌ه نه‌یاره‌کانی سیسته‌می نێونه‌ته‌وه‌یی و پشت کردن له‌ الیه‌نه‌کانی دیک ‌ه‬ ‫ناتوانێ سیاسه‌تێکی دروستمان بدات ‌ه ده‌ست‪ .‬ب ‌ه تایبه‌ت له‌ کاتێک دا که‌وا ڕه‌وتی‬ ‫ڕووداوه‌کان دژ ب ‌ه الیه‌نی پشتیوانیکه‌ری پێشوو بێ‪ .‬کۆماری کوردستان ڕه‌نگ ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر ب ‌ه چاوێکی معامله‌گه‌رانه‌ و سیاسی له‌گه‌ڵ هێز‌ه هاوپه‌یمانه‌کانی ناو ئێران‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪22‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫هه‌ڵسوکه‌وتی کردبای ‌ه و الیه‌نێکی به‌سه‌ر الیه‌نه‌کانی دیکه‌دا هه‌ڵنه‌بژاردبایه‌‪،‬‬ ‫ڕه‌نگ ‌ه ڕه‌وتی ڕووداوه‌کان ب ‌ه ئاراسته‌یه‌کی دیک ‌ه دا ڕۆیشتبان‌‪.‬‬ ‫خۆبه‌ستنه‌و‌ه ب ‌ه الیه‌نگری الیه‌نێک و له‌به‌رچاو گرتنی نیگه‌رانی ئه‌و الیه‌نه‌ و‬ ‫کاردانه‌وه‌ی ئه‌و له‌سه‌ر بڕیار‌ه سیاسییه‌کانی ده‌وڵه‌تێک‪ ،‬سه‌ربه‌خۆیی ئه‌و یه‌ک ‌ه‬ ‫سیاسیی ‌ه ده‌خات ‌ه ژێر پرسیاره‌و‌ه و بڕیارده‌رانی ئه‌و ده‌وڵه‌ت ‌ه ده‌سته‌وه‌ستان ده‌کا‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ئه‌و کار‌ه هۆی نیگه‌رانی الیه‌ن ‌ه تووشبوه‌کانی دیکه‌ش دروست ده‌کا و‬ ‫به‌م جۆره‌ ئه‌گه‌ری مانۆر و گه‌مه‌ی سیاسی بۆ ئه‌و ده‌وڵه‌ت ‌ه سنووردار ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی سه‌ره‌و‌ه به‌و ئه‌نجام ‌ه ده‌گه‌ین‬ ‫ب ‌ه له‌به‌ر چاو گرتنی ئه‌و ڕاستییه‌ مێژووییانە ‌‬ ‫ک ‌ه ‌کۆماری کوردستان ده‌وڵه‌تێکی هه‌رێمی بچووکی له‌ حاڵی گۆڕاندا بوو‪،‬‬ ‫ک ‌ه سیسته‌مێکی بڕیاردانی تا ڕاده‌یه‌ک ئاوه‌اڵی له‌ ناوخۆ هه‌بوو‪ .‬هۆکار‌ه‬ ‫کاریگه‌ره‌کانی سه‌ر بڕیارده‌ره سه‌ره‌کییه‌کانی کۆماری کوردستان بە ‌م جۆره‌ی‬ ‫خواره‌وه‌ی ‌ه ‪ :‬یه‌که‌م فاکته‌ری سیسته‌ماتیک‪،‬دووه‌م فاکته‌ری که‌سایه‌تی‪ ،‬سێیه‌م‬ ‫ڕۆڵ و رێكخستن‪ ،‬چواره‌م فاکته‌ری نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬پێنجه‌م ئیداری و بیرۆکراتیک‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌کان‪:‬‬ ‫– یروان آبراهمیان‪ ،‬ایران بین دو انقالب‪ ،‬ترجمه احمد گل محمدی‪/‬محمد‬ ‫ابراهیم فتاحی‪ ،‬تهران‪ :‬نشر نی‪ ،‬تهران‪.1377 ،‬‬ ‫– محمد علی همایون کاتوزیان‪ ،‬اقتصاد سیاسی ایران‪ ،‬ترجمه محمد رضا‬ ‫نفیسی‪/‬کامبیز عزیزی‪ ،‬نشر مرکز‪ ،‬تهران‪.1377 ،‬‬ ‫– رحیم سیف قازی‪،‬اسرار محاکمه قازی محمد و یارانش‪ ،‬ترجمه محمد رضا‬ ‫سیف قازی‪ ،‬نشر آنا‪.1379 ،‬‬ ‫– كریس کوچرا‪ ،‬جنبش ملی کرد‪ ،‬ترجمه ابراهیم یونسی‪ ،‬نشر نگاه‪ ،‬تهران‪،‬‬ ‫‪.1377‬‬ ‫– روح الله رمضانی‪ ،‬چارچوب تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی ج‪.‬ا‪.‬ا ‪،‬‬ ‫ترجمه علیرضا طیب‪ ،‬نشر نی‪ ،‬تهران‪.1380 ،‬‬ ‫– احمد بخشایشی اردستانی‪ ،‬اصول سیاست خارجی ج‪.‬ا‪.‬ا ‪ ،‬نشر آوای نور‪،‬تهران‪،‬‬ ‫‪.1379‬‬ ‫– شهرزاد مجاب‪ ،‬زن و ناسیونالیسم در جمهوری ‪ 1946‬مهاباد‪ ،‬ترجمه رحیم‬ ‫احمدرش‪ ،‬گاهنامه نویسا‪ ،‬شماره اول‪ ،‬بهار ‪.1383‬‬ ‫– عبدالرحمان قاسملو‪ ،‬کوردستان و کورد‪ ،‬وه‌رگێڕانی عبدالله حه‌سه‌ن زاده‪،‬‬ ‫چاپی پێشه‌وا‪‌.1352 ،‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪23‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪24‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫هؤكاري‬ ‫ث َيكهاتن و‬ ‫ت َيكشكاني كؤماري‬ ‫د َيموكراتيكي كوردستان‬

‫‪ňơǁȁȂǻǵƨLJƨƬǟȂǷ‬‬ ‫‪25‬‬


ǹƧƽƧƽȁȁǁǹǃƨǷȅȁơƽȁȁǁǮȇÈ ƾǼȈǿơƾǯƨȇƧȁƨƫƨǻǁƨǿȅȁȁǀ ȈǷƨdz È È ňƢǯƧǁƨƯȏƨdzǺȇǂȇÈ ǃļƨƻƨƥȁǹƢȇƚƻȅƧȁƨƫƨǻƚƥȅǃƢǻƢNjƨǼƥƧƽƨǯ ƨǻơȁơƽȁȁǁƨǼNjƨǓȁƨƟňƨǷƨƫƧȁƨǼǓƢǻŚƥƨdzȁǺȇÈ ǂǯƧƽǁƢǷƚƫơƽȁȁǀȈǷ È È È ǹƢȈȈǻƨǷƨƫƧȁƨƬȇÈ ǂǯƧƽƪȈȇÈ ƾƥƢƟDZƢLJƨƥ DZƢLJȁĺƢǻǹƚǯơƽƢǼȈ ȈdzǖǻƧƿ È ljƨǻơȁơƽȁȁǁ ȁƨƟ ĺ È ƨǿ DZƨǗ Ƣƫƨǿ ȁ ǭƨȇ ƨƬȈƥƧƽ È DZƨǗ ňƨǷƨƫ ȋƨǗƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňȁȂƦƬLJȁǁƽ ȅŚǗƧƽơǁ ǃƙŚƯ ȁǃǁƨƥ ǹƢȇƽƢȇ È ƚƥ ƨǯ ƽǁȂǯ ȆƻǁƨǓȁƢǿ ȅȁȁǀȈǷ È ňƢǯƨǘǼȇǂǗ Ƨȁơƽȁȁǁ ƨdz ƨǰȈǯƨȇ È ňȁƢƻƨƬȈƦƥňơȂƫȁƢǼ ȈȀǰ ȈƯȅƚƻƨƥǁƨLJȆǰ ȇ ǁƢǷƚǯƽǁȂǯǁƢƳǵƨǯƨȇ È È È È ȅƚƻȆLJȁȂǻƧǁƢǓĿƢǷ ȆȇÈ Ȃǻ ȅȁȁǀȈǷ È ƨdz ǵȉƨƥ ȁȂƥ ǵƨǯ ǁƙǃ ňƨǷƨƫ ȆǓǁƨǗ ƧǁƢǷƚǯȁƨƟ    ȁȂƫȁƨǰnjȈƯ ǁÊ ƨƷ ȁ ǹƢƻǁƨǓǁƧȁ ȆǰȈÈ dzÈ Ƣƻ ơƽƽǁȂǯ È ȁ ǹǂȇÈ ƽƚǷ ȆǰȈƫƨǯƧ È ƩƨǷȂǰƷňƢǯƢǗǃƧƽȁȂǷơƽƢǰƥȅƚƻȆȇơȁƧǂǻƢǷǁƨǧňơȂƫƨǰǻȂǓȁȂƥ ƨdzǁƢƳǵƨǯƨȇƚƥȁȅǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥȆȇǁơƾȈƟňƢǯƧǁƢƥȁǁƢǯȁřȇÈ ǁǃƨŠơƽ ȅƽǁȂǯƨƥȆdzÈ ȁƨǿƢǰƥǁƧƽȅƽǁȂǯňƢǷǃƨƥƨǷƢǻƿƙǁȁǁƢǛƚǗơƽȁȁǀȈǷ È ƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻȅǁȁȂƬdzȂǯȁǁȁȂƯƨdzƨǯȅƧȁƨǻƾǻơƿȂƥȁǹƾǼȇÈ Ȃƻňƽǂǯ È ƢƼƦǰȇÈ ǁƚƻǵƧƽǁƨLJňƢǯƨȈȇǁƢǰǻơǁƚǗDZƨǗƨdzȁơƾƥ ƚƥ ƧȁƢNjȁƧǁƽ ȁǁơƾǘǼNjǂÊ Ư ȆǯƨȇƧǂȈƬLJƨƟ ǭƧȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ   È ļƨȇȐȇƚǯȅǀȇÈ ǁƽȁǁȁȁƽňơǁȁƧƽȆǴÈ ȈdzȁǮȇǁƢƫňƢũƢƟƨdzƩǁȂǯȆǯƧȁƢǷ È ȅǁƙǃƧȁƨƻơƽƨƥƧȁƨȇƢNjȁƧǁƽǹƢƬLJƽǁȂǯļȉƨǿƿȁǁƨdzƽǁȂǯŅƨǗ ȅƧȁƧǁƨǰǻȁȁǁƢǘȇÈ ǁȅơǂǓƨƥȁȂƥǵȉƨƥȁȂƥơȁƢƟƧǂȈƬLJƨƟȁƨƟƢnj Ȉǯƨǻ È È ǹƢŤƢƥƨƻȅǁƧƾǻƢnjȈǻȅǁȁǪNjƨǷǁƨLJƨƥȁȂƥƽǁȂǯļƢƥƨƻȅȁȂƫƢǿơƽ È ƽǁȂǯŅƨǗļơȁƢƟȅǁơƽơƽȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÑȆdzÈ ƢLJňơƾǻƨƦȇÈ ǁȅÏȅƿƙǁƨdz ȅǁƢǷƚǯȆǴǰNjƨƥNJȇȁƨƟňƢǸƬnjȈǻȆǰȈƫƨǷȂǰƷňơȂƫȁǁƨƥǁƨLJƨƫƢǿ È ƧǁƢǷƚǯ ȁƨƟ ơƾȈƬLJơǁ ƨdz ř ƨdz È ȇÈ ǁǃƨŠơƽ ơƽƽǁȂǯ ňƢǸƬnjȈǻ ȆǰȈNjƨƥ È ȁȂƥƽǁȂǯŅƨǗňƢǯƨųƢǷƢƟȁƩơȁƢƟȁȂǷƨǿřȇÈ ȂǻȉƢƥȅƨǼȇÈ ȁƢƟƨǯȁȂǓ ǹƢȇƚƻȆLJȁȂǻƧǁƢǓňȁƢƻƨƥǹȁȂƥǹƢƬLJƽǁȂǯȆǰdzÈ ƨƻơƽƧǁƢǷƚǯȁƨdz ƨƥ ƩƨdzȁƧƽ ȅǁƢƥȁǁƢǯ ƪLjȇȂǻƢȇƧƽ ǹƢȇƚƻ ƚƥ ǮdzÈ ƨƻ ƨǯ ȅƧǁƚƳ ȁƨƥ ƨdz ǮȇÈ ǁơȁƨǼȇÈ ȂNj ȁȂǓƧƽ ƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ȁȂƥ ǹƢȇƚƻ ƨdz ƨǯ ǮȈǻƢLJƨǯ ŖLJƧƽ È ƚƥƨǨȇǃƧȁȁǭǁƨƟňƽǂǰȇǁƢȇƽȁļƨȇơȁƨƫƨǻȆǷƨƬLJȁȅǁƙǃȁǶdzÈ ȁǃ ļǁȂǯƨƥȁȂƥƢǷƨǻƧȁƨȈȇǃƨǯǁƨǷļƨdzÈ ȁƧƽǹƨȇȏƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȆǰdzÈ ƨƻ 1391 ‫رێبەندانی‬

26

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƨƥȅƨǰȇƽȆǰȈǸǯƢƷȁȂƥȅƚƻȆLJȁȂǻƧǁƢǓňƧȁƢƻȅƚƻƚƥƽǁȂǯŅƨǗ È ƨȇơȂƥǵơȁƧƽǁƨƥǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯǁƨǗƨƟȅƽƧƽƨǻƧȁƨȇƚƻȅǁƨLJǁƨLJ ƨƥ ȆdzÈ Ȃǫ ȅǁƧȁƢƥ ȂǰdzÈ ƨƥ ƨȈȈǻ ǁơƽǁƙǃ ƽǁȂǯ ƨǯ ƾǻƢŭƨLJƧƽ ňƢȀȈƳ ƨƥ ȁƧǃơȂƼȈƬNjƢƟȁƨȇƨǿļƨȇȉƨǷƚǯȆȇǁƧȁǁƨƯƽơƽȁȅƽơǃƢƟȁȆLJơǂǯȂŻƽ ƧǁơDŽȈƥȅǀ ȇÈ ǁǺȇÈ Ȃƻȁśǫȁǩǁƨdz È ǭƿȅƨdzƨǷƚǯňȁȂƥƪLJȁǁƽ ňƢǯƨǻȁȂǷǃƨƟ ƨdz ǹơƽ ƲǻǁƨLJ ƨƥ ƽǁȂǯ ȆǰdzÈ ƨƻ ňƢǯƧȁƧǂÊ njȈƯ È ƨdzÈ ƙǁ ǺƫǂǗǁƧȁǮdzÈ ƨǯƨƥȁƽǁȂǯŅƨǗȆưLJƚǯȁƾǻƨǯƨdzǂÊ ƯļƢƥƨƻȅȁȁƽǂƥơǁ ĺ È ƨƥƨǯŔnjȇƨǗƨǷƢǯƢƟȁƨƥƨǰȇƽňȏƨǗļƢƥƨƻňƢǯƨȈȇǁƢǰȈǫƢƫƨdz ǺƫȁƨǯǁƨLJ ȁ ȆǓƢǻ ƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ƽǁȂǯ ŅƨǗ ļƢƥƨƻ ȆLJƢȈLJ ȆǰȇÈ ȁơǂƼǰȇÈ ǁ È  ȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÎȅǀȇÈ ȁȏƨǗȅÐȅƿƙǁƨdzƨǯȅƧȁƨƟȅơȁƽĺ È ƢǻǁƨǗƚLjǷ ȆǰȈdzƨǿƢǼ ȈǿȆLJƧǁƨǿƧƢNjơǃƧǁȆŻǀ ȇÈ ǁƨǯ řȈȇơǃȅÎÖÑÏļȂƟȅÎÐ È È ļȉƨǿƿƙǁ ƨdz ǹƢǯƨȈȈLJƢȈLJ ƧȁơǂƼǰȇÈ ǁ ƨǯ ƢLjƻƧǁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƚƥ ơȁ ȆLJƢȈLJȆǰȈdzƨǗȁơǂƼǰ ȇÈ ǁÎÐÏÑȅǀȇÈ ȁȏƨǗƢƫƨǿǹƨǰƥƩƢƥƨƻơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ È È ňƢǯƧƽǁȂǯ DZƨǗƨdz ǹƢȈȈǰȈNjƨƥ ƨǯ ǹơǁǃƨǷơƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ǁƚƳơǁƚƳ È ȁȂƥƨǿǹƢȈȇƾǻƧȂȇƨƯȆLJȁơǁƽňƢƫȉȁ È ȆLJȁȂǻƧƽ ơƽǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ œ ȈƬǯ ƨdz ŚǻȂƳ ǹȂƬǴǘȈƟ ǵƢȈǴȇȁ   È È ȅŐǷƢƬưLJȅÎÓƨƥǁƨƦǻơǁƨƥȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÎȅǀȇÈ ȁȏƨǗȅÏÒȅƿƙǁ

ǡȊƥƢLJȅǁƢNjňƢǯƨȈȇƾǻƧȁƢǻǵƢǷƨdzÈ ƢǷƨǼƥƨdzǮȈƯȁǂǗřȈȇơǃȅÎÖÑÏ È ȁǹơȂƳƨƻƢƥȁƧǁƨƥơƽȆǷǁȁȅƨǯƨȈȇȁȉƚƻƧƽƢƳƨƥȁǺƫȁƨǯǁƧƽƧȁ È ȁƢǻƨdzǺƫȁƨǯȅÈ ǁÊ ƧȁƽƢƥƢǿƨǷȆǷƚǓƹơǁƨǫƨdzƽȁơƽȆƳƢƷȅƨǯƧŚǘdzÈ ƽ ȁƨdzÈ ƢLJÎÖňƨǷƨƫƨǯȁȂƥȅȁƨdzƨƷňƢŧƧǁǹƢȈǼȇǂƫȁȏơƽƨƯȁǂǗȁƨƟ ȅȉȁƨǟȏƨǷǹƢȈnjȈǼȇǂƫǹƨǷƨƫƨƥȁȂƥƽǂǯȁơȁƨƫňƾǼȇÈ ȂƻȆǷǁȁƨdz È È ƨǯƨƯȁǂǗȁȂƥȅƨȈȈǻƢƻȁȁƽȅǁȁȂǸƟƨǷȁDZƢLJÒÍňƨǷƨƫƨǯȁȂƥȅƽȁơƽ ǁơƾȇƾǻƧȂȈƯȅƨnj ȈǯǁƨLJƨdz ȅȁƨdzƧǁơȂ ȈƟƢƫƨǿƧƿƙǁȁƨƟǹȁȂƥDžƨǯÎÒ È È È È ǹƢȇǭƿȅƨdzÈ ƨǷƚǯȅȁƨdzȁǹȁȂƥƚǗȁƪǨǗȁƨLjǫȆǰȇǁƨƻƧȁƧƽǁȂǯƨƥ È (Î  ƢǻƽƢȈǼƥ ȁƨƟňƾǻơǁǃƨǷơƽȅƢƫƧǁƨLJƨdzǁƨǿȁȂƥřȈǿƨǻȆǰ ȇÈ ȁơǂƼǰȇÈ ǁƨdzÈ ƨǷƚǯ È ȅǁƨǼȇÈ ȂǻǹȁȂƥǁơƾNjƨƥơƾȈȈƫǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁȂNjƢƥȅƽǁȂǯƨȇƧȁơǂƼǰ ȇÈ ǁ È 1391 ‫رێبەندانی‬

27

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ĺDŽȈƷǹƨȇȏƨdzǩơǂȈǟȅǂǰNjƨdzȆǰ ȇÈ ǁƨLjǧƨƟƽƨŧƨƟƱƢƷŚǷǹơȁƨƟ È ȆdzÈ ƢLJƨdzơȂȈǿĺDŽȈƷȁȂƥǁơƾNjƨƥơƽƨdzÈ ƨǷƚǯȅƧȁƨǻȁȂƥƚǯǵƨǯƨȇƨdzơȂȈǿ ļƨȇƢǯƙǁƨLJƨƥňƢŻƨdzȂLJȅƽǁȂǯȅŚƦǯƢǻȁȁǁƾǻƨǓǹƨȇȏƨdzÎÖÐÖ ƨdzƨdzÈ ƨǷƚǯňơǁǃƨǷơƽȁȂƥơǁǃƨǷơƽƩƧƽȁƨƳƽȁȂŧƨǷȁȆǸǴȈƷǪȈǧƧǁ ȅȂǻȆǯƨȇƧƽǁƢȇƽơƾǻƢƬLJƽǁȂǯļȉƨǿƿƙǁƨdzƽǁȂǯŅƨǗļƢƥƨƻȅȁȁǀ ȈǷ È È ƧȁƨȈȇƢLJƢƟȆǰdzÈ ƨƻǹƨȇȏƨdzƨǯȁȂƥȆLJƢȈLJȅȁơǂƼǰȇÈ ǁǵƨǯƨȇƨǰǻȂǓȁȂƥ ƩƢǿƧƾǰȈƯ È È ƧƽǁȁǹƢȇǁƢNjňƢǯƨȈȈųȂȈǻƧǀ ȇ ȂƫȁśǓƨdzƨ dz ƨǷƚǯňơǁƨǼ ȇ ǁǃƨǷơƽ È È È È ǹƢȈȈǻƚǯ ȆũǁÊ ȂȇÈ ǁ ƨdzƨǷƚǯ ňƾǻơǁǃƨǷơƽ ƨƥ ƨǯ ǹȁȂƥ ǁƢNj ȅǃơȁƿǁȂƥ ǭƨȇƢǣƢƟƪLJƧƽơƽƨǻǹƢȇƨǯƨƫƨǯƧǁƨƷļƨȇƢǯƙǁƨLJƧǁƢƳȁƨƟȁƾǻƢǰNj ƪLJƧƽƨƫȁƨǯljǁÊ ƚNjȅǁƨƦȇÈ ǁȂǰdzÈ ƨƥǮȈƼ È ȈNjǹƢȇǭƨȇƧŚNjƨǟǭƙǁƨLJ È ȋƨǷƚǯ ƨƥ ȅơǁÊ ȁŚƥ ƨdz ȁơǁDŽȇÈ ǁƢƯ ƚƻ ǭƢƫ ȅơǁÊ ȁŚƥ ƨdz ȁ ǮȇÈ ȁơǂƼǰȇÈ ǁ ȁȂƥǭƿȅƨdzÈ ƨǷƚǯȆdzÈ ƢƷǹƢǷǃƨǯnǹƢǸƬnjȈǻ~ȅǁƢǛƚǗơŚǗǁƧȁǮdzƨǯ ȅŚƦǼNjƙǁȅǃơȁƿǁȂƥƧƽǁȁǹƨȇȏƨdzÎÖÑÏȆdzÈ ƢLJƨdzƨǯȅƨȇƨdzÈ ƨǷƚǯȁƨƟ ȆÈ dzÈ ƧƽƧȁƨǧƢǰȇÈ ƿȆųƢǷƢƟȅƧǁƢƥƨdzȁȂƥơǁǃƨǷơƽƧȁƧƽǁȂǯȆǷDŽȈdzƢǻȂȈLJƢǻ ȆǯƨȇƨǷƨdzÈ ƨǓȁƩǁƚǫȁƪLjdzÈ ƨǿǁƨƥȁȂǷƨǿȅƨǻơȁƨǔȈƯƨƥǭƿȅƨ dzÈ ƨǷƚǯ

È ŖLJƧǁƨưdzÈ ȂƯȅǁƚƻƚƻȁȆǯƧǁƨƥȁȁƽƚƻƨƥƚƻȆȈƫƨȇƢǼǷƿȁƽȂǯƧȁ ƨȇƨǿơƽƽǁȂǯřƫȁƨǯǁƨLJȁǺƫȁƨǰnjȈƯȅƢǘ ȇÈ ǁƨdzƨǯŖLJƙƽƨǻƢǘȈƥȁ È È ȁ ȆǴȇƽ ȅƨǷƨdzƨǯ ȁŚųǃ Ƣƫ ȆNjƚǯƧƾ Ȉƫ È ȅƚƻ ȅƢǻơȂƫ ȁDŽȈǿ È ȁȂǷƨǿ ƨƥ È ƨǓǁƢƯƨǻƢƬLJƽǁȂǯȁƨdzȁȆÈ dzÈ ƢǷơƽƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻȅƚƬLJƨƟƨdzŖLJƧƽǂȇÈ ƿ ƨǯǵƨǿǁƨƥƨƬȈǼ ȈƯȂǰ ȈƟȅƨȇƨǓǁƢƯ È ȈƥǮ È È ȇÈ ǁȁƧǁȁƨǗȆǰȈǻƢƬLJƽǁȂǯƢƬLj È È (Ï  ȅǀƥơƾȈȈƫŖLJƨƥǁƨLJƨƥǮ ȇ È ƽǁȂǯȁȂǷƨǿ È È ȅƨLJƨǯ ȁƨƟ ȁȂƥ DZƢǰȇƽơǁ ȁ ȆȇƧȁƨƫƨǻ  ƨdzÈ ƨǷƚǯ ȅǁȁȂƬLJƧƽ ȁƨǷƢǻǁƨƥ ƽǁȂǯƨƥƩƨǻƢȇƨƻƨǯơȂşƾǼȇÈ ȂLJȁȂƥƧƽƨdzÈ ƨǷƚǯȆǷơƾǻƨƟƨƥȁȂƥƧƽƨǯ ř dzÈ ƨǷƚǯňƢǯƨȈȈǼȈĔ ȈƫȆȇƧȁƨƫƨǻȆȇǁƢǗǃǁƚƥƢǯƢǻ È ȈǯǁƽƢǻƨ È È ȆNjƚǯƧƾ È È ȆǰNjȂƻƨƥƽǁȂǯȆǰȈǻƿȁȂǷƨǿȁȅƚƻȅơǂƥƨƥƽǁȂǯȆǰ ȇÈ ȁƢȈƯȁȂǷƨǿ È ȁȁƽƨǰȇƽȆǰȇÈ ȁơǂƼǰȇÈ ǁǒȈǿƨƬȈǓƨǻƨ dzÈ ƨǷƚǯȅǁƢȇǂÊ ƥĺ È ơDŽƥȅƚƻ È ƨƥň È È Ƣǰƥ ǂƬǼȇǁƨƥ ȅƚƻ ȆǯȉƢǓ ȁǁƢǯ ňơƾȇƨǷ ňơȂƫ  ƨdzÈ ƨǷƚǯ ǂƫơȁƽ DZƢLJ ŖLJƨǿȅǁƢȈNjȂǿȁŚƥňƽǂǯDŽȈǿƨƥȁļƢǤȈǴƥƨƫȅǁƢǯƨƥƽǂǯŖLJƧƽ È ȁȂƥƢǼȈǿƪLJƧƽƧȁȅȁƢǓǁƨƥřƫȁƨǯǁƨLJơƽƨȇƢǘ ȇÈ ǁȁƨdzȁȆȇƧȁƨƫƨǻ È 1391 ‫رێبەندانی‬

28

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸ ȇÈ ƽĺDŽȈƷňƾǻơǁǃƨǷơƽ È ƨǯȁȂƥȅƚƻȆǷƧƽǁƨLJȅȁơǂƼǰȇÈ ǁǺȇǂƫƧǁȁƨǗƽǁȂǯȅƧȁƨǻƢȇƿȅƨdzÈ ƨǷƚǯ ŖLjȈdzƢǻȂȈLJƢǻȆǷơǂǗƙǂÊ ƯȅǁȁƧƽƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȆǰdzÈ ƨƻňȉƨǷƚǯňơȂƫ ļȉƨǿƿƙǁƨdzƽǁȂǯȅơȁƧǁȅƧȁƨǼƫȁDŽƥǵȉƨƥƧȁƨƫƢǰƥƚǯơƽňƢǸƬnjȈǻȁ ƨǯȁȂƥƨǿȁƧǂÊ njȈƯȆǰ ȈƥDŽȈƷňƢǼ ȈȀǰ ȈƯǹƢƬLJƽǁȂǯ È È È ȈƯƨƥȅǁȁȁǁƧǃŖLjȇȂ È È ȅƚƻȆǷơȁƧƽǁƨƥƨƥƨǯĺ ȁȂƫȁƨǰnj ȈƯȁǹǂ ȇ ƽƚǷȆǰ ȈǷơǂǗƙ ǂÊ ƯňƧȁƢƻ È È È È ň ȅȂǻơƾǷƧƽǁƨLJňƢǯƨȈȇǁƢǰǻơǁƚǗȋƨǗƨdz È ơȂƬƥƨǯǮȈƥDŽȈƷƧȁƨƫƢǰƥ È È ȅƨǷƢǻǁƨƥ ȅǁȁƧƽ ƨdz ȁƢƼƦǰȇÈ ǁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆǰdzÈ ƨƻ ňȉƨǷƚǯ ǭƨȇȏ ƨdz È DZƨǗƨdz ƽǁȂǯ ŅƨǗ ļƢƥƨƻ Ƨȁƨnjȇǂƫ Ȇǯƨȇȏ ƨdz ƧȁƨƫƢǰƥ ǹƢȇƚǯ ȅƚƻ ňȏƨǗ ȆȈǻơȂȈƬnjƯ ǵƨǿ ơƾƥ ȅǂǗ È ňȏƨǗ ȅǁƨLjǻơǁƨLJ ļƢƥƨƻ È ǹơǂȈƟ ňƢǯƨȈȈƫƨǼȇƨǷȁǁơǃƢƟȁNJȈƟǵƨǿȁ Ȇnj È È È ȈǰƥơǁȅƚƻȅȏƚƥǹƢȀȈƳȅƨǰȇƽ ȁň È ƨȇƨǘƥơǁǹƢȀȈƳƨƥƽǁȂǯŅƨǗȆȇȁơǂǰƫȁƧǃǥƢǷȅǁơȁƢǿȁƽǁȂǯ ȅơȁƧǁļƢƥƨƻȅȏƚƥǹƢǯƧǃơȂƼǼƫȁƨǰnjȈƯȁƩơǂǯȂǸ ȇÈ ƽƧDŽȈǿȆųǁƨLJ È È Ȇnj È È ȈǰƥơǁƽǁȂǯŅƨǗ ƨȇƚƥ ǁƨǿ ȁȂƥ ȆȇȁȁǀȈǷ ňƢǼȈȀǰ È ȆǯƨȈȈƬLjȇȂȈƯ È ơȁƢƟ ȆǰȈƥDŽȈƷ È È ȈƯ È  ȅÏÒ ȅƿƙǁ ƨdz ǹơǂȈƟ È ňƢƬLJƽǁȂǯ ļơǂǯȂǸȇÈ ƽ ĺDŽȈƷ ȁ ơǁƽǁƢȇǂÊ ƥ ĺDŽȈƷ ơǁǃƨǷơƽ ÎÖÑÒ ļȂƟ ȅÎÓ ƨƥ ǁƨƦǻơǁƨƥ ÎÐÏÑ ȅǀȇÈ ȁȏƨǗ ȅǁÊ ƧȁƢƥȁŚƥȁȆȇƧȁƨƫƨǻŖLJƨǿơƽǵƨǯȆǯƨȇƧȁƢǷƨdzňơȂƫƩơǂǯȂǸȇÈ ƽ ȆÈ dzÈ ƧƽȅƨǯƨǷƢǼǻƢȇƨƥƨdzǮȈNjƨƥƧȁƨƫƢǰƥȁȊƥơƽǹƢƬLJƽǁȂǯƨdzļơǂǯȂǸ ȇÈ ƽ È ȅŚǗƧƽǁƧȁ ǩƨƷ ȅǁƽƢǻ ǩƨƷ ǺǻơDŽƥ ĺ È Ƨƽ DŽȇÈ ǁÊ ƨƥ ňƢǻƢǸƬnjȈǻȁƢǿ

È È ƩƢƥƨƻ ǹƢǷƚƻ ŅƨƷƨǷ ȁ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ĿƢǷ řƫǂǗǁƧȁ ƚƥ ĺ È Ƨƽ ƨǸȈƟ È ȆǘǻƨnjȈƯȁơǂƼǰ ȇ ǁƨƬLjȇȂ ȈƯȆǘǻƧǁǭƨȇȁļƨȈǯƨȇƨƫƢƥƨƻǵƨƟǺȇƨǰƥ È È È ȁ ƧȁơǁǃƨǷơƽ ƩơǂǯȂǸȇÈ ƽ ĺDŽȈƷ ƧǃƙŚƯ ƨƬLJƨƥƨǷ ǵƨƟ ƚƥ ƨƬLjȇȂȈƯ È ȁȁƢǓĺ È ƧƽƪLjȇȁƨNjƚƻňƢǻƢǸƬnjȈǻȁƢǿƧȂȈƟƧȁƽǂǯǁƢǯƨƥŖLJƧƽ È ȁƧȁƨǼƦƥƚǯǹƢƫƚƻȅƧȁƨƫƨǻĺDŽȈƷȅǁȁƧƽƨdzȁƧȁƨǻƨǰƥǹƢƫƚƻȆȇÈ ȂǗ ǹƨǰƥȅǁƢǯơƾȈǧơƾǻƢƫƚƻȆȇƧȁƨƫƨǻȅơȁƧǁĿƢǷřƫǂǗǁƧȁȅȁƢǼȈƯƨdz È ǂȇÈ ƿƨdzƢȈǻƨƫƨȇƧȂȈƟř ȇ ȂǼ ȇ ǁȁǁƨƦ ȇ ǁǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸ ȇ ƽĺDŽȈƷ È È È È È ĺ ƧƽǁƢǗǃǁǹȁȂƥƢǻȂƫȁǂǧƨƫȆLJǂƫƨǷƨdzƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻƨǯƧȁƨƟȅȉƢƟ È ƨdzň È ơȂƫƧƽȁȅDŽ È ȇÈ ǁƢƯƧƽȅƚƻȆȇƧȁƨƫƨǻĿƧǁÊ ƨNjȁDžȁȂǷƢǻȁǹȁȂƥƨǿȁ ƪLJƧƽƧȁȅƚƻȆȇƧȁƨƫƨǻȅǁƢƬƻȂǷƽȂƻơƾǻơǂȈƟļƨ dzÈ ȁƧƽȅǁȁȂǼLJȂȈǻ È È 1391 ‫رێبەندانی‬

29

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


(Ð  ř È Ȉƥ È ňƢǯƨǻƢnjȈǻ ȁȂǷƨǿ ŖLJơǁ ƨƥ ǹƢƻơǃƧǁ ȆǷƧƽǁƨLJ ȆǷƨƬLJ ƨǯ ƨƬLJơǁ ƩȂǯǁƨLJ ơƽ ǹơǂȈƟ È ňƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ȅƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ļƨȈȇƽȁȂƳȁƨǷ ȆǰdzÈ ƨƻňȉƨǷƚǯƨǯȅƧȁƨƟȅƚǿƨƥȁȂƥȅƚƻƨƫƨLJƢȈLJȁƨƟǵȉƨƥƽǂǯ ňƽǂǯƢǗƢƟȁǹƽǂǯǁƢȈNjȁĺ È DŽȈǿƨƥǹƢȈȈƫƨȇơȁƨƫƨǻŖLJƨǿǹƢƬLJƽǁȂǯ È ƧǁƢǯȁƨdzǮȈǯƨȇļƨȇơȁƨƫƨǻŖLJƨǿňƽǂǯDŽ ȈǿƨƥȁǮ dzÈ ƨƻňȉƨǷȂǯ È È ȆǷƢųƨƟƩơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷơƾǻƢǘǻƢǷƾǻƨǓȅƧȁƢǷƨdzƨǯȁȂƥƨǻƢǘǼȇǂǗ ơƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯƚŻƽȅǁƢǷƚǯňƾǻơǁǃƨǷơƽ ƨƳǁƨǷȂdzƨǿȁƨƟȅƚǿƨƥǁƢǷƚǯřƫƢȀǰȈƯƚƥǁƢƥƨdzȆƳǁƨǷȁDZƨǿ È ȅǁƢǷƚǯ řƫƢȀǰȈƯ ȆƳǁƨǷȁ DZƨǿ  ȁȂƥƢLjƻƧǁ ƨǯ ȅƨȈȇƧȁƨƫƨǻȂȈǻ È È ȅǁƢǷƚǯƨǯƨȇƨǓȁƢǻȁƨƟȅƚƻȂȈǻȆǟǃƧȁȁȂƥƧƽƧƽƢǷƢƟơǂ ȈƻǹƢƬLJƽǁȂǯ È È ƚƥȅǁƨƥȁȁǁȁƧƽȁƽƢƥƢǿƨǷ ȅƨǓȁƢǻ ƨƫơȁ ƩƢǿ ǮȈƯơƾ ȈƫňƢƬLJƽǁȂǯ È È ȆǯƨȇƨǓȁƢǻƨȇƨǓȁƢǻǵƨƟơƾȈƬLJơǁƨdzȁȂƥǁƢƥƨdzƨųƢǷƢƟǵƨƟňƢǼȈȀȇƽƧȁ È ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷřƫƢǿǮȈƯƨdzǁƨƥǁƙǃȁȁȂƥȁơǂǯǁƢǗǃǁ È ƧȁƧƽǂǯƨƥƨȇƨǓȁƢǻǵƨƟļƢǯƧƾǻȂǗȆǰdzÈ ƨƻƧȁÎÐÏÍňƢǻƢǷǁƨƻȅÐƨdz ȅƚǿƨƥǹƢȈǻƢǯƧǁƢǯȁȁȂƥƽǂƥȂȈǻƨdzǹƢȈȈǿƢnjǻƨǿƢNjȆŻǀ ȇÈ ǁļȉƨLJƧƽ È ƧǁƚƳǵƨƥǹȁȂǓƧƽƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥƧȁƨǻƢǯƢǣƢƟȁƺȈNjȁƩƧŚNjƨǟǭƙǁƨLJ È ȆƳǁƨǷȁDZƨǿȅǁƢƥƨdzǵƨǿȁƧȁƨǻơǂȈƟŖnjǗȆƳǁƨǷȁDZƨǿȅǁƢƥƨdzǵƨǿ È ƨƥȆLJƢȈLJļȉƨLJƧƽǮdzÈ ƨƻƨǯƧȁƨƟƚƥƨǼȈǷƧǃƧȁƨǻƢƬLJƽǁȂǯȆȈƫƨƦȇƢƫ ļƨȈȇƽȂƳȁƨǷȁDzÈ ǰNjȁȂƥƪLjȇȂȈƯƢȈǻƨƫȁȂƥƧƽƧƽƢǷƢƟ ȅǂǘƥƧȁƨƬLJƧƽ È È (Ñ ȅǁƾǼȇƨǘƥơǁȆũƧǁƨƥƨƫȉƨLJƧƽǵƨƟ È ǖǻƢǷƾǻƨǓȁȂƥơƾȇÈ ǁÊ ƚǗƨdzǁƢƥƨdzȆǰȈǟǃƧȁƧȁƨnjȈȇƧȁƨƫƨǻȂ ȈǻȅǁƢƥƨdz È È ňȏƨǗ ȅǁơȁƿƽ ȁ ƪƻƨLJ ļƢƥƨƻ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ řƫƢȀǰȈƯ È NJȈƯ È ȁȂƦƫȁƨǯǁƨLJ ơƽƢȈdzƢƬȈƟ ȆǷDŽȈNjƢǧ ȁ ǹƢǸdzÈ ƢƟ ȆǸLjȇǃƢǻ ǁƨLJ ƨƥ ƢƯȁǁȂƟ ȆǷDŽȈdzƢȇǂưǸȈƟ ljƢȈLJƢƟ ňȏƨǗ ȁ ǹƢǯƨǻƢŻƨƯȁƢǿ ļƢƥƨƻ ƢǿƧȁǁƨǿ ȁȂƦƫƢǿȆƯȆȇƢƫƚǯňƢȀȈƷȆǷƨǿȁȁƽȅ ǁÊ ƨNjȁȂƥƢǼȈǿơƾǯƚǓƨƥňƚƯơƿ È È ƨǼȇÈ ȂȈƥ È ȆǯƧȂȈNj È ƨƥ ơƾǻƢȀȈƳ ȅǁƨLjǻơǁƨLJ ƨdz ǹƢǯƨǰȈƫơǂǯȂǸȇÈ ƽ ƧDŽȈǿ È ȁ ȁȂƥ ơǂǰƫȂǯǁƨLJ ŖLJǁƨƯ ƨǻƚǯ ǹƢƫȉȁ ǁƙǃ ƨdz ȁȂƥ ƾǻƢƬLJƨƟ ǹƢȇƧǁƨƯ 1391 ‫رێبەندانی‬

30

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȅǁƢǷƚǯ ňƾǻơǁǃƨǷơƽ ƚƥ ƢǘȇÈ ǁ Ʃȉƨǿƿƙǁ ȅƢƯȁǁȂƟ ļȉȁ ǮȇÈ ƾǼȈǿ È ƨdz ơǂǯƧƽƧƽƢǷƢƟŖLjȈdzƢȈLJȂLJ ơƾȇƚƻļƢǯƨdzƨǯȅƨȈȇƢǰȇǂǷƨƟǁơȂǓȁƨdzƨǰȈǯƨȇƪ ǴÈ ȇÈ ȁǃƙǁȆǓǁƢƟ È ƨdz ǁƙǃ ȁ Ƨȁȁƽǂǯ ňƢƬLJƽǁȂǯ ȅƨǯƨǗǁƨǷƨǻơȂƳ ƧǁƢǷƚǯ ňơƽǁƨLJ ȅƧǁƢƥƨdzNJȇǁƢǷƚǯňƢǷǁÊ ơƽljƢƯƧȁȂƥǹƢǯƧȁơƽȁȁǁȅǁơƽƢǗƢƟƧȁƨǰȇDŽǻ ƾǻƨǓ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ  ňƢǰnjǰȈƫ È ȁ ǹȁȂƥ ƪLJȁǁƽ ňƢǯƧǁƢǯƚǿ È ȁȁǁƨƫƢƻƧƽȅƚƻňȁȂǓƚƥơƽƪLjȈƟDZƾȈǷȅƨǷƢǻƿƙǁƨdzǂƫơȁƽǖǻƢǷ ȅƿƙǁňƢȇƨƥƧǁƨƥǵȉƨƥȅǁƢƥƧƽǂǧƨƥǂƬnjȈƯȅƿƙǁƾǻƨǓǁƨǿ ȆÈ dzÈ Ƨƽȁ È ƪNjȁǂLJȆȈÈ ǴÈ ƥȅȁƨƟǭƧȁȁȂƥȆȇȁƢƫƨǿȁljƚƻơȁƨǿǹơƾǻƨƦȇÈ ǁȅȁȁƽ È ȆǰȈǰ dzÈ ƨƻDZƨǗƨdz È dzÈ ƨƻƩƢǯƧƽȆȇƢNjȁǹǀȈƳȁƨǻȐǷƨƬLJƧƽǹƢƬLJƽǁȂǯȆǰ È ȁ ȆǯƧǁƨLJ ȆǷƢǫƨNj ȁȁƽ  ǹȁȂƥ ƧƽƢǷƢƟ ơǂǓǁơȂǓ ňơƾȇƨǷ ƨdz ǁƙǃ ǖǻƧǁȁƢǘǻƧǁȆſȁǁƽȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅȉƢƟƨƥƽƢƥƢǿƨǷȅǁƢNjȅƧǁȁƨǗ ȁȆǰȈƯȂǰ dzÈ ƨƻȅƨȇơǁƚƯƢƟȁƨƟȂȈǻƨdzƧȁƨǻȁȂƥơǃơǁ È ȇÈ ǁƨƥDžƨǯǮȇÈ ƾǼȈǿơƾǰ È È È ȆǰȇDŽǻƨdzňơȁǂÊ ȇƧƽơƽǁƢNjǁƨLJƨƥƨǯȅǃƢǫȆdzƢǷȅǂƫƨǷƩƨLJȅǁȁȁƽƨdz ǹƢȈȇǂȇÈ ƽƧȁƢǓȁȂƥơǁǃƨǷơƽƨǯƨǻơƾȇƨǷȅǁȂǯƢƥȆNjƨƥƨdzƨǯơƾǯƨȇƚǯƨLJ È ǹơȂƳ ȆǯƢNjƚƯ ƨƥ ǒǯ ȁǁÊ Ȃǯ DZơƾǼǷ ȆÈ dzÈ ƨǷƚǯ ơƾnjȈƯ È ȅDŽȇǁ ƨdz ƽǂǯƧƽ ơǁƧǁƨųƨƯƪnjƯȁǹƢƥǁƨLJƨdzǹƢǻƿǹȁȂƥƢƬLJƧȁơǁǖǻƧǁȁƢǘǻƧǁȁ ȅǁơƾNjƨƥǹƢǻƿƨǯƨȇƨȈȈƬLJơǁȁƨƟȅǁƨǼȈŭƨLJljƧȁƨƟƽǂǯƧƽǹƢȈȇǂȇƨLJ È ǹȁȂƥƨǻƨǯƨdzƨLJƨǷ ļơǂǯȂǸȇÈ ƽ ĺDŽȈƷ ȁȂƥ ljƚƻ ȆǰȇÈ ƿƙǁ ǹƢǯƧƽǁȂǯ ƚƥ Ƨƿƙǁ ȁƨƟ      řƫǂǗȁƢǓǁƨƥƨdzƨƥȁȂƥƨȇƨǻƚƥȁǹǀȈƳȁƨƟȅǁƨƦ ȇÈ ǁǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯ È È ȁȁƽ řȇƨƥ ƨdz ơƾƥDŽȈƷ ȆȇƾǻƧȁƢǻ ȅƨƬȈǷƚǯ ȅƧȁƨǻȁȂƥƚǯ ƨdz ƨǯ ƧȁƨƟ ƾȇƨLJ ȆƳƢƷ ȁƽƨŲƨƷȂǷ ȅǃƢǫ ƨƫơȁ ȆȇǁƢǷƚǯ ǭƙǁƨLJ ȅǁƚƫơƾȇƾǻƢǯ ȆǯƙǁƨLJ ǭƧȁ ƽƨŲƨƷȂǷ ȅǃƢǫ   Ƨƽơǃ ňȐdzƨǗ  ȅƾǻƨǧƨƟ Ȋdzȁƾƥƨǟ ƧȁȂǓȅǃƢǫơƽƨũƧǁȂȇÈ ǁȁƨdzȁȂƥơǂǯȅǁƢȇƽǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJȁƣDŽȈƷ ǭƙǁƧȁƢǻǂÊ ƯȆǰȇÈ ǁƢƫȁƨdzȆȇƢȈǼdzÈ ƽƨdzǂÊ ƯȁǵơǁƢƟȆǘǻƧƽƨƥȁƨǯƚǯƨLJǁƨLJ ňƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňơǁǃƨǷơƽ ȅƧǁȁƨǗ řȈǗDŽǷ ơƽǁÊ ȂǗ ȁ ǵǁƨǗȁ È ļƨȈȈǠǫȂǷ ǹƢƬLJƽǁȂǯ  ļȁ ơƾȇƨºǯƧǁƢƫȁ ƨdz ǮȈNjƨƥ ƨdz ƾǻƢȇƨǗơǁ È ȁƧȁƨƫƨǻȅƧȁƨƟĺ È ȁƧȁƨǻƢLjƯĺ È ƨǯƨȇƨǿȆǏȂǐƻƨǷȆǯƨȈȇƢȈǧơǂǣȂƳ ǁƨLJ ƨƥ ƽǁȂǯ ƧȁƨƬȇÈ ǂÊ ǔưƥ ǹƢȈǰȈdz È ȁ ‫ فاصيل‬ơƽ ǹƢȇȂȈǻ È ƨdz ƨǯ ȆǰȈƫƨǴǴȈǷ È 1391 ‫رێبەندانی‬

31

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ǺºȈǴǴȈǷļƨȈȈǰȈdzƢǷȅơǁơƽȁƨȇƨǿơƽȆȈƫǹƢȈȈƫƨǻȁȂǰLJƧȁƨǰ ȈƯȁƧȁƨǯƨȇ È È ơƾȈȈƫ ǹƨǷȁȂǸǟ ȁ ƨǯƨȇ ǹƢȈȈźǁƢƫ ȆǬȈƥơȁƨLJ ȁ ƩƢǿǁƨLJƨƥ ơƾȇÈ ȁƧƽ È ƧǁƚƳǒȈǿƨǯǹơȁȆǯƨȈǴǴȈǷȆǷȁȂLJǁȁƩơƽƢǟȁƣơƽƢƟňȁƢƻǺǰȇǁƨNj ǹơȁƨƟļƨȈȈǴǴȈǷȅƨǣƢǼƥƨdzǭƨȈȈƬLjLJƧȂȈǻơȂƬȇƨǻǮȈLJƽơȁƨƷȁƨǷƧƽƨǏ È ǹƢȈȈƫȐȈǰNjƨƫȁǁơƾǸǯȂƷȁƢNjƽƢƯǹơǁơǃƨǿơǁʼnƽƨǫƨdzƽǁȂǯƢǰƥơƾȇƨƯơƽ ȅǂǯȂǷȅơǁƨǷȂƟȅƨdzÈ ƢǷƨǼƥơƽƢƬLjȈƟȅƽơǃƢƟňƢƬLJƽǁȂǯǵƨdzǁƨǿƧȁȂƥƨǿ È ƧȁȂƥǺȇƾdzơǦȇƨLJŚǷƨƟǹơȁƨƟȅƨǴȈLjǴȈLJǁƨLJƨǯ ǹƢŶơǁÊ ȂǯȁǹƢǔǯȅƨLJƧǁƽƨǷƾǻƨǓȆÈ dzÈ ƧƽơƽƨǯƧǁƢƫȁȅƨǰȇƽȆǰȈNjƨƥƨdz È ȅƽǁȂǯ ňƢǷǃ ƨƥ ƤȈƬǯ È ȁ ƽǂǯǂȇơƽ ǹƢǷƨǻơȁƨNj ȅƨLJƧǁƽƨǷ ƧȁƧƽǂǯ ȁƨǻơȁƨNj ȆLjȇǁơƽƨǷ ƨdz ƧǁȁƨǗ ȅȁƢȈƯ ȁ ǒǯ ȁǁÊ Ȃǯǹơǂǯ ƨǷƨƳǁƨƫ È DZƢLJƩȁƨƷljƨNjȅƧȁƨƟļƢȈƳƨdzǺǼ ȇÈ ȂƻƧƽȅƽǁȂǯňƢǷǃƨƥƨǻơƿƙǁ ƨǼƥƧƽơƾǘǻƢǷȁȁƽȁǮȈǘǻƢǷƨdzǺƥȆLJǁƢǧřȈLJȁȂǻȁǹƾǼ ȇÈ ȂƻȆǰȇǁƨƻ È ňƾǻƢLJƢǻ ƚƥ ǺLJȁȂǻƧƽ ƧȁƨǼǼȇÈ ȂƻƧƽ ǮȈƬNj È ȁȂǷƨǿ ȁ ǁơȁƧƾǼȇÈ Ȃƻ ƚƥ ȁ ƽǁȂǯ Ȇǘǻƨǿǁƨǧȁ ĺƧƽƨƟ ļƢȇƨƷ řƬLjƻǁƧƽ ȆǴǴȈǷ ļƨǫƢȈdz ƩƨdzÈ ơƽƨǟ ȁ ƩƨȈȇǁƨNjƨƥ ȅƢȈǻƽ ȆȇÈ ȂǗ ƨƥ ǹƢǷƚƻ ȅǁơȁƢǿ ňƾǻƢȇƨǗơǁ ǭƢǓǁƙǃȅƨǻƢƼƯƢǓǺȇȁȂƥƧȁƨǻƽǂǯȁȊƥȁƭƢǓȅƨǴȈLJƧȁȆƳƢƬƷȂǷ ȅƨǻƢƼƯƢǓƨƥǹƢǷƚƻňƢǷǃƨƥơƾǻƢǷƚƻȅǁƢNjƨdzơǁƾǻơƽȁơǂǯdžȈLjƟƨƫ ƨdz ƨǸȈƟ ƨǷƢǻƿƙǁ ȁǁƢǛƚǗ ǹƢǷƚƻ È ȅǃơȂƻơƽ ȁ ǂǰȈǧ ȁŚƥȁ ȆǓƧƽǁƧƽ È ƨǸȈƟ È ļƨȈȈǫƨǧƧȂǷ ƧǁƢȇƽ ƧȁƨƫƢǯƧƽ ȁȊƥ ơƽ ƢȈǻƽ ļƨȈȈdzƢǟƨǧ ȅƨƴȈƫƨǻ ƨdz ȁ ȆLJơǂǯȂǸȇÈ ƽ ȆǷơǁÊ ƨǷ řȇƨǟ ƨdz ȅǁƨLJơǁƨLJ ǁƨƥƨdzƨƫơǂǯȂǸȇÈ ƽȆǷƨdzƢǟňơȂȈƬnjƯƨƥňƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷ (Ñ ƩơǂǯȂǸȇÈ ƽřȈLjȈLJƨƟȂǷȅǀƥśȈÈ dzÈ ƧƽƧȁƨƟ ƨƥ ƚǰNjƨƥ ơȁƢƟ ȆǰȈũ È ǁÊ ȂȇÈ ǁ ƨǯ ȁȂƥ ǁƢůƨǯƨȇ ƚƥ ƨǯ ƨLJƢƥ ňƢȇƢNj ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯ ňƢǯƨǓǁƢƯ ȁȂǷƨǿ ňơǁƨǼȇÈ Ȃǻ ȆȇǁơƾNjƨƥ ȁǹƿǭƨǔȈƥȁǁơƾǯƨǓȁȏȁŚƯƨǯȁȂƥƧȁƨNjƨȇƚǿǵƨƥȁƩƢǿƧƾǰ ȈƯ È È ȆǫǁƨǣȅȁơȁƨƫƨƥǁƢNjȅƢƬLJȂǷƢǷȁȏƨǷȁĺƢƫȂǫǂƳƢƫȁƤLJƢǯȁƢȈƯ ȅơȁƽƨƥƨǯơȁƨnjȈƯǹơƾǻƨƦ ȇÈ ǁȆȈLJȅƿƙǁƨƫơȁǂƫơȁƽȅƿƙǁǹȁȂƥȅƽƢNj È È ȅƧȂȈNjƨƥƨȇơȁƨnj ȈƯǁƢǷƚǯǁƨLJňơȂǼȈǟƨǯơǂǯǵȐǠȈƟơƽǹơƾǻƨƦ ȇÈ ǁȅȁȁƽ È È ǹơƽƧȁƢƟȁŚǸǟƨƫƨǯȅƽƢƥƢǿƨǷȅȁơǂǰǻơǂȇÈ ȁȁȁȂnjȈƯňƢǗƽƢƯȆũƧǁ È ƧȁƧƽǂǯƨǻƢƻƨǗǁƨǸnjȈƯȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅDŽ ȈǿȅƾǻƧȁƢǻǭƧȁƧȁƚƥơǂǯ È È 1391 ‫رێبەندانی‬

32

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁȂƥƧȁƧǁơȂƻȅƧȂȈNjƨƥƨǗǁƨǸnj ȈƯȅDŽ ȈǿřƬLjƼǰ ȇÈ ǁȅƧȂȈNjŖnjǗƨƥ È È È È È DZƚƯȁǮdzDzÈ ǓƨƬLJƧƽDZƚǫƨǗDŽȈdz ƨƥǮȇÈ ƾǼȈǿƢƳǹƨƥƧƽȅȁƢǻƽƢƥƢǿƨǷȅǁƢǷƚǯƨƥǩƨǿƢǻƨƥƾǻƨǓǁƨǿ È È ȁǺȈÈ dzƧƽơȁƨǯƧȁơƽȁȁǁȅƧȁƨǻƽǂǯƨdzƚǰǓŖLJƨƥƨǷƨƥƪLJƨǬǻƢƟȁƾǷƨǟ ƧǁƢǷƚǯȁƨƟȅȁƢǻǵȉƨƥǺȈÈ dzÈ ƧƽơȁȁƧȁȂƬLjȈƥǹƢȇơȁǁƨǿNJȈLJƨǯǮȇÈ ƾǼȈǿ È ȅƿƙǁȅƨƥƢƬȈƻƨdzǁƨǿƧȁȂƥƨǻƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽȅǁƢǷƚǯǩƨǿƨƥ ƨƥǁƙǃƨdzƨLJƨǷȁƨƟơƽǁƢǷƚǯňƾǻƢȇƨǗơǁƨdzơȁƨnjȈƯňơƾǻƨƦ ȇÈ ǁȅȁȁƽ È ƨƫƚƫƢǿơƾȈƫȆȇƚƻƨƥǁƨLJȁŖLJƨƥǁƨLJȆLJƢƥƨǯ ȅȁƨǯƧƽȁƢǓǁƨƥơǂǰNjƢƟ È È ňƢǯƨǼȈnjǻŚǷ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ňƢǯƨǓǁƢƯ ȁȂǷƨǿ ƨƥ ƧƿƢǷƢƟ ȁ ȅǁƚǗ È ơƽƨǰȇƽňƢǯƨǓǁƢƯƨdzƨǯȅƨǰdzÈ ƨƻȁƨƟœȈǯǁƨƫƩƨǻƢǻƨƫƢǯƧƽȁȂnjȈƯ È ƧȁȂƥǹƢƬLJƽǁȂǯƪLJƨƥƨǷƨǯǹȁȂƥƧȁƨƟȅƨǻƢnjȈǻǹȁȂƥǁơƾNjƨƥơƾȈȈƫ È ȅƨǯƨǓȁƢǻȁƽƢƥƢǿƨǷƢȈǻƨƫǭƨǻ ȁ ȆȇƧȁƨƫƨǻȂȈǻ È ȆƳǁƨǷȂdzƨǿ ȅƚǿ ƨƥ ȅƨǯƧDŽȈǿ È ȁǁƢǷƚǯ ǁƨǗƨƟ   ȆǔƥǂƫƧȁƨnj ȈƯƚƥňơȂƬȇƨǻǹƢǯƧDŽ ȈŮǃƨƫƨ dzÈ ȁƧƽȅǁƧǃƨǻňƾǻƢƯƨLJơƽ È È È ňƢǯƨNjƨƥȁȂǷƨǿƨdzňơȂƫǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯǵƨǯƨȇǭƧȁƧǁƢǷƚǯȁƨƟ ȅƧȁƢǓǁƨLJ ƨƥ ȁȂƥ ơƾƫƢǯ ǹƢǷƨǿ ƨdz ȁ ĺ È ƨǿ ȆȇǁƨǘȇǁƢǯ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ňƢǯƨǓǁƢƯ ȁȂǷƨǿ ǹơȂȈǻ È ƨdz ƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ȅǁƢǯȁƢǿ ȁ ȅƽǁƧƽȁƢǿ ȅƽǁȂǯňơǂÊ ȈǘNjǁƚNjƚƥȆǷǁƨǗȆNjƧȁƢƥǹơǂ ȈƟňƢƬLJƽǁȂǯơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ È È ƨȇǁȂLJȁƨȈǯǁȂƫȅƽǁȂǯňơǁƢǰƫƢƥƨƻȁǹƢǯƨȈȈǻơǃǁƢƥƩƨƦȇƢƫƨƥȆǫơǂȈǟ È ƨǷơǁƢǯ ȁȂƬȇƽ ǁƨNj ǁơƾǯƨǓ ȆǰȇÈ DŽȈǿ È ǹƢǯƨȈȈǻơǃǁƢƥ ȅDŽȈǿ È ƧȁƧƽǂǯ ǹƢǯƨȈȈǻơǃǁƢƥ ňȁȂƥ ȆƳƨƬnjȈǻ ȅơȁƽ ƨƥ ǹȁȂƥ ȁȁƽǁȁȂƥƚƻƨdz ȁơǃƢƟ È ǹƢȇǁƙǃ ȆǯƨȈƫƨǷǁƢȇ ǮdzÈ ƨƻ ơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ ňƢǯƧǁƚƳƨƥǁƚƳ ƨǼȇÈ ȂNj ƨdz ňơǁƨLJ ƨǯ NJȈǰȈƫƢǯǁƨǿ ǺƫǂǗ Ņ ǹƢȇǁƙǃ ȆǰȈƫƨǷǁȂƷ ȁDŽȇÈ ǁ ȁ ǹơƽ È È ƧȁƨȈȈƥDŽȈƷȆȇǃǁƨƥƨȇƢƯȆǰȈƫƨƠȇƨǿǹƨȇȏƨdzƽƢƥƢǿƨǷƨǻȁȂǓƧƽňơǃǁƢƥ È ǁƨLJ ƨdz ȆNjƢƥ ȆǰȇÈ ǁơȁƨǼȇÈ ȂNj ƨƫȁƨǯȂLjdzÈ ƨǿ ǵƨƟ  ơǂǯƧƾȈdz È ǹƢȈȇǃơȂnjȈƯ È ǹƢȈȈǻƢƬLJƽǁȂǯļȉƨǿƿƙǁȅƽǁȂǯļƨǷǁƢȇǹƢȈǗȁȋƽƨƥȁȁȂƥƨǿǹơȁƨƟ ơƽ ňƢǰǸȈƟ ȅƧǂȇÈ ȂǗ ƨƥ ȁ ơǂǰȈdz È ǹƢȇǃơȂnjȈƯ È ȆǷǁƨǗ ƨƥ ǁƙǃ ǹƢǯƨȈȈǻơǃǁƢƥ Ƨƽƨǣƨǻ ȅƨǓȁƢǻ ļƨƦȇƢƫ ƨƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅƨǓȁƢǻ ǮȇÈ ƾǼȈǿ È ƨdz ƩƢǯȁƨƟ ȏƨǷ ȁȂƦNjƚƼȈdzơȂƻ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆǴǴȈǷ ȅƢƯȂLJ ȅƨǗǁƨǸnjȈƯ È È ƨƥ ǹȁȂƥ 1391 ‫رێبەندانی‬

33

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȅƨǗǁƨǸnjȈƯȅDŽ ȈǿȅǁƧƾǻƢǷǁƨǧƨƥơǂǯȁƨȇơǁƽȆȈ dzÈ ơǂÊ ǻƿȅƨƳƧǁƧƽƢǧƨƬLjǷ È È È È ȈƫȁǹƢǯƨȈȈǻơǃǁƢƥřƫƢǿǹƢƬLJƽǁȂǯ DZƨǗƨdzǹƢȇƨȇƧȂ ȈNjǵƨƥňȁȂƥ DZƨǰ È È ȅǁƢǷƚǯƨǯƨȇƨȈȈƬLJơǁȁƨƟȆȇǂǗƨǼdzÈ ƨǿƢNjƢƷȅƨǘdzÈ ƨƥǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯ ȁȂǷƨǿřƫǂǘǯƨȇƩƨǻƢǻƨƫȁȅƽǁƧƽȁƢǿȁȅǁƢǯȁƢǿŅȂƦŲƨLJǹƢƬLJƽǁȂǯ ǁƧȁǁƨưǻƢǸƬnjȈǻ ȁ ǃơȂźƽơǃƢƟ ȆǰȇÈ ƽǁȂǯ ȁȂǷƨǿ ȁȂƥ ƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ƨǰǻȂǓȅȁƨǯǁƨLJǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňȁȂǷǃƨƟƨǯȁȂƥƧȁƨƟļơȁƢƟ È ňƢǯƨNjƨƥňƢũƢƟơƽƿƙǁơȁƽƨdzƧǁƢǷƚǯȁƨƟȆȇƢǯƢǻȁȁǁƨǯňơDŽǻƢȇƧƽ ơƽƨȈǯǁȂƫňƢǯƧƽǁȂǯȆǷȉƧȁƨdzƧȁƨƫƢǯƧƽǭƢǻȁȁǁǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǰȇƽ ȅǃƢǫơȁƨnjȈƯƽƢƥƢǿƨǷƨǻȁȂƦƫƢǿǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯřƫƢǿǮ ȈƯȅơȁƽƨǯ È È ljƧȂȈƟ È ƚƥ ơƽƿƙǁ ơȁƽ ƨdz ƧǂȈƟ È ȆȇƢǯƢǻȁȁǁ ȁȂƦȈLJȁȂǻ ȆǯƨȇƨǓǁƢƯ ƨdz ƧȁƨƫơƽƧƽǮnjȈƫ ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽȅǁƢǷƚǯňƢǯƧȁƧƽǂǯȁǁƢǯ ȁƨdz ǵȉƨƥ ȁȂƥ ƩǁȂǯ ǁƙǃ ňƨǷƨƫ ƾǻƨǓ ǁƨǿ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ȆǰȇǁƢƫ ňƢũƢƟ ǁơƾǘǼNjǂÊ Ư ȆǯƨȇƧǂȈƬLJƨƟ ǭƧȁ ňơȂƫ ơƽƨƫǁȂǯ ƧȁƢǷ È ƧƾǻƧȁƨƟ ƧǁƢǷƚǯ ȁƨƟ ňƢǯƨƫȁƨǰLJƧƽ ȁƧȁƨƫƢǰƥ ǭƢǻȁȁǁ ȅǁơȁƧƽǁȂǯ ƢǯƧƽƧȂȈƯǹƢȈȇǃƢǻƢNjǭƨȇƨǓǁƢƯȁȂǷƨǿȅƽǁȂǯljƢƬLj ȈƟǹȁȂƥƺȇƢƥƨƥ È È ƨdzȁƢǼȈǿƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻǁƨƥƧȁǹƢȇƧǃƢƫȆǰ ȇ DŽ ȈǿǁƢǷƚǯňƢǯƨƫȁƨǰLJƧƽ È È È ǁƢǷƚǯňƢǯƨƫȁƨǰLJƧƽơƽǹƢȈȈƫƢƳƨǻǹƢǷƨǻȁǕǁƨǷȅƧȁƨǻơȂƫňơǂȇƨǫ ƨdzǮȈƫơǂǯȂǸȇÈ ƽȆǰȈǷơDŽȈǻǁƨǗƨƟǁƧƽƨǻȁȂƦƫƢǿȅǁƢǰȈǫƢƫȁǹȁȂǷǃƨƟƨdz È ȆǘǻƨǿǁƨǧȅƧȁƨǻƾǻơƿȂƥȁƧȁƨǻƽǂǰǻơƽƧȁƢƟƚƥǹƢǷȂǘȈƥƢƥǶǯƢƷơƾǻơǂ ȈƟ È È È ƩǂǗƧƽǁƧȂȈdzǮ dz ƨǯǹƢȇǁƙǃƩȉȁňƽǂǯƧǁơƾȈƟȅƧȂ ȈNjȁǹơǂ ȈƟňȏƨǗ È È È ǹƢȈȇǃƢǻƢNjȁȆnjƻƨƥƧƽơȁƨnjȈƯƨƥǹƢȈƫȉƨƻƨǻƢƫƨǷDŽƻȁƨƟȆNjơƽƢƯƨdzȁ È ơƾǘǻƢǷ ÎÎ ȅƧȁƢǷ ƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ȅƨǻơǁƢǯ ȁƨƟ ƽǂǯƧƽ ƧȂȈƯ È ǁƢƳ ǵƨǯƨȇ ƚƥ ƨǯ ǹȁȂƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆǰdzÈ ƨƻ ļơȁƢƟ  ǹƢȇƨƥǁƙǃ ňƽǂǯ ňƢǷǃƨƥ ơǂǯ ȅƽǁȂǯ ňƢǷǃ ǺƫƢǿ ȅƽƧȁ ơƽ ƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ňƢȇƿ ƨdz Ƨȁƨǻơǂǯ ȁȊƥ ȅƽǁȂǯ ňƢǷǃ ƨƥ ǁƙǃ ȆǰȇÈ ǁƢǛƚǗ ȁƨǷƢǻƿƙǁ ȆũƧǁ ȅǁơȁƢǿƽǁȂǯȅǁơȁƢǿǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǛƚǗǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǷƢǻƿƙǁǭƧȁ ňƢNjƚǰȈƫȁǁƢǯŖLJơǁƨƥƽǁȂǯňȉƢǼǷȆ dzÈ ƢǗȁǂǗȁƨdzÈ ȉƨǿǹƢǸƬnjȈǻ È ȁƧǁƨƥȁȅƽǁȂǯňƢǷǃřƬLjƼnjȈƯȅǁƢƥƨdzơƽƨƫǁȂǯƧȁƢǷȁƨdzǁƢǷƚǯ È 1391 ‫رێبەندانی‬

34

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁȂƥǮȈNjǁƚNjƧȁƧƽǁȂǯȆǘǻƨǿǁƨǧňƽǂƥNJ ȈƯ È È ȅ ǹƢǔǯ ȅƨǻơȁǁƨƯȅƨLJƧǁƾǷȅƧǂȇƾǷ‫ ياى ويلمەى صياديان‬ȅƨƥƢĵƻ ȁƨǨȇƢĴǁƨǿǭƨȇƧȁƨƫƨǻȁƩƨǴǷǁƨǿơƾƬLjǻơǃȁǹƾǸƬǷȅƢȈǻƽƨdzƽƢƥƢȀǷ ǮǻȏŖnjƯǁƨLJƨdzǮȇơƽƨǯȅƚƻňƢǷǃƨƥǭƨȇƧǁƨƥȁƧŚƫȁǵȁƨǫ È ǹȁƽǂǯȅǁơǃƧƽŚNjDZƨǗƧƽȁǹƢȇȂ ȈdzƨƫƨȇȂƬLjƻǥǁƨƷȁȁƽȂǰ ȈǧǁƨƷ È È ȁǁȂǼLJǁơȂǓƨdzǺLJȁȂǻƧƽȁƨǻƢȇȂȈLJȁȂǻǺǼȇÈ ȂźƧƽȁƨǻƢȇȁƾǼȇÈ Ȃƻȁ ƽǁȂǯļƨǴǷǵƨǯƨƻơƽȉƨƥǺȇƿƧƽȁǹȁƢȇƿȅƽơǃƢƟƨƥơƾǻƢȇƚƻļȉȁ ƧŚƥƨdzňơȁȆdzÈ ƢLJǁơǃƨǿljƨNjȅǃƢǻƢNjȁǁƢƼƬǨȈƟƺȇǁƢƫƨǯȅƨƫƨǴǷȁƨƟ ȅƨƫƨǴǷȁƨƟȁƧȁƢǻơƽňƢƦȈƬǯȆ dzÈ ƽǁƨLJƨdzȆȇƧǁȁƨǗȁƪȈŷơǁƨƥƨdzȁ È È È ňƢǸƬnjȈǻ ȅǁƢǷȏƨƯ ƨǯ ǮȈLJƨǯ ǁƨǿ DZƨǗƨdz ǮȈƬLj È È dzÈ ƨǿǁƨƥ Ȃŷ DZƨǗƨdz ǹƢȇƚƻ řȇÈ Ȃƻ ƨƥ ƪLjƥƨƥ ƪLjƥ ȁ Ƨȁȁƽǂǯ ǹƢȈȈǻƢǯƧǁƨƥǁƨƥ ǎƥơƽňơȁ ȅƨLJǁƾǷ ňƢǯƨȈƥƢƫȂǫ ȁƢƬLJȂǷƢǷ ƨŻơ ƧȁȂƫǂǗ ǹƢȇơǁ ‫معظم‬ȅơȁƨnjȈƯȆ È dzÈ ƢǷǁƧƽƨƥȁƧǁȁƨǗƨƫƨȈǫƨǧȂǷȁƨƟȅƽƢƦǯƧǁƢƦǷǹƢǔǯ ǮȇÈ ǁơǃȁǮȈÈ dzÈ ƽƨƥơǂǰȇÈ ȁǹƢǷȂǷƨǿȁƨȇƨǿǹƢǸdzÈ ȂƦǫȅƢǼŤȁǺȇƨǯƧƽ ‫عه‏رض‬ ƧǁȁƨǗňƢƬLJƽǁȂǯňǃƨǷȅơȂnjȈƯȅǀƥś ȈÈ dzÈ Ƨƽ È ňƢǻƿƨǯȁȂƥƧȁƨƟǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňƢǯƨǘǼȇǂǗƨƫȁƨǰLJƧƽƨdzǮȈǯƨȇ È ňƢnjȈǯơǁ È ƚƥ ƩƢƥƨƻ ňơƾȇƨǷ ȂȈǻ È ƨǼƫƢǿ ơǂǰNjƢƟ ȁ ȆũƧǁ ƨƥ ƽǁȂǯ ƨdz ǹơƽƧƽ ǹƢǿ ȅƚƻ Ȇǔǯ ȁ ǹƿ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ǹƢǻƿ ȆųǁƨLJ ȅǂƫƢȇǃ ňƢǻƿƚƥƨǻȁȂŶƨƥőƥȁǹƨǰƥȅǁơƾNjƨƥơƽļƨȇȉƨǷƚǯȁȆLJƢȈLJňƢȇƿ ňƢǻƿļƨȈǯƨȇ ÎÖÑÓȆLJǁƢǷȅÎÑ) ÎÐÏÑȅƨǷƨNjƧǁȅÏÑȅƿƙǁƨǰȇƽ ȅƧǁƨƯ ǂƬƯ ňƢNjƚǰȈƫ È ƿƙǁ ƨƥ ƿƙǁ ȁ ơǁǃƨǷơƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ļơǂǯȂǸȇÈ ƽ ȅƨLJƧǁƾǷ ȅǁƢǗƿȂǷơ  ȅƾů ȅƨƴȈƴƻ ȅƢȇ ļƢǻƢȇƨƥ   Ƣȇ ƾǻƢƬLJƧƽ ƨƥǵƚƻȆǐǫƢǻļƢǻƢȇƨƥ‫قاضى‬ĺƢǼƳȅƧǃƢƳơƨƥƽƢƥƢȀǷȅ ǹƢǔǯ ƨǻơȁǁƨƯ ƪLjȇȁƨNjƚƻňƢǰNjȂƻȅƨƟǵƨǯƧƽ‫عرض‬ƪLjȇȁƨNjƚƻňƢȇơǂƥ‫حضورى‬ ǵƽǁȂǯƨǔǯǭƨȇǺǷƨƟƨǯơƽƧǃƙŚƯȁljƚƻƧƿƙǁȁƨdzDŽȇDŽǟňƢȇơǂƥȅơ Ȃƥ ǮȈǻƢǷƧǃ ƨǯ ƧƾǻƨǓǁƨǿ ȅƽ ǵƚƻ ȅȁƢǓ ƨƥ ǵƚƻ ŖǴǷ ȅƽơǃơ ƨǯ È ȁǹƢƻƢNjƨdzƪLjȈƥǵƧƽƢȇǹơȁƨNjƧȂȈǻȁȁƨNjƽǁȂǯňơȁȏƨǯƪȇƾǷƧƽ ȁǹƽǂǯȆǬǧȂǷȏƢǠƫȁǭǁƢƦƫȅơƽȂƻȁǹȂƥƪȈdzƢǠǧŅȂǤnjǷǹơǁƢǣƨdz ơǂƥƨdzȁƢǓljƨŻơƢƥǹƢǯƨƬLjȇȁƨNjƚƻƨǰNjȂƻȅơǹȏơǹƾǻƢǰNjƨǻȆdzÈ ƽ ǹȂǓǺȇƨǰƥǀȇÈ ǁƽǂƬǯƨȇƚƥƽƢŢơŖLJƧƽǺȇƨǰƥǹƢŶƢǯƨƬLjȇȁƨNjƚƻ 1391 ‫رێبەندانی‬ 35 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁƪȈdzƢǠǧƨƥDžƧƽƨǯļƨȇƚƻňƢǯƨǔǯȅǁÊ ƧȁƢǓǹƢǸƬnjȈǻȆǰȇơƽǶǼȈƥƧƽ ƨdzǹƢǷȂƻňƢǯƨƬLjȇȁƨNjȂƻơǂƥƨǼȇƨǘƥljƨŻơƢƫȂǰdzƨƥǺȇƨǰƥǹƾǼȇȂƻ ļƨȇơǂƥȁǮNjȂƻƨƥƨǯƧǁȂǯȁǒǯȆƳƢƬŰȁǁȁƨƟȅƢȈǻƽȅƧȁƨƟǁƨƥ ƨdz ǺǷƨƟ ǹƢǸƬnjȈǻ Ȇǰȇơƽ ňƽǂǯ ǁƢǗǃǁ Ȃƥ ǭƨȇ ŖLJƧƽ ƨǼȇƾƥ ƪLJƧƽ ƧƿƙǁȁƨƟȆȇƢƥǃƙŚƯǹǃƨǷňƢƬLJƽǁȂǯňƢǰNjȂƻȁǒǯȅȁơȁƨƫǥǂǗ ljƧȂȇơǵƨǯƧƽƢǼŤơƽȅǂƻơƨdzȁǵƨǯƧƽƪdzȁƧƽļƨƠȇƨǿȆŻƾǬƫƨLJƾǬǷ È ĺƢǼƳ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǃǁƨƥ ȅơȂnjȈƯ ȅǀƥ ǺȈǴƥ È ȁ őƥ ơƾǐǷƨǿ ǺǷ DZƨǗƨdz ƽǁȂǯňƢǻƢǷƧǁƢǫȅǀƥƾǸŰ ‫قاضى‬ ȅǁƢǷƚǯřƫȁƨǯǁƨLJňƢǯƧǁȁƨǗƧǁƨǿƨƫȁƨǰƬLJƧƽƨdzǮȈǯƨȇǹƢǷȂǘ Ȉƥ È È ȁƢǻƨǗǁƨǸnjȈƯȅDŽ ȈǿƨƥƨǯȁȂƥȆǴǴȈǷȅƢƯȂLJňƢǼ ȈǿǮ ȈƯǹƢƬLJƽǁȂǯ È È È È ơǂǻ ȅȁȂƫȁƨǰdzÈ ƨǿȁƩƨǸȈǴƥȁƢǻơȂƫƨƥȁǃǁƨƥȆǯƨȈƫƨȇƢLJƨǯƾǸŰȅǃƢǫơȁƨnjȈƯ È ȁȂƥƨǿȅƨǻƢȈȈǻƢƬLJǁƢNjȁǹǂÊ ȇÈ ƽƚǷȆǰȈǻȁȂǓƚƥȁŚƥơȁƨnj ȈƯȁȂƥƽǁȂǯ È È ȅǁȂǠNj ȁ ƪLJƨǿ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ȅǁȁȂƬdzȂǯ ȆǰȈNj ǁ ƚNj ňƾǻƢLJŚǘ dzÈ ƨǿ ƨƥ Ê È ȁ ȅƽơǃƢƟ ƚƥ ơȁƨnjȈƯ È ȅƧȁƨƟ ƽǂǯ ƧDŽȈdzÈ ƢǻƢǯ ơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ȆȇƧȁƨƫƨǻ ļƨȈǯƨȇ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ļƨǷȁȂǰƷ ňƽǂƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ȁƽǁȂǯ ȆȇǁƧȁƨƬƻƨƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆnjȇƢLJƢƟȁ ǵǃƨǻ  ňƽǂǯŚǘǷƢǫƨLJ ȁ ƽǁȂǯ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ǁƙǃ ơƾǷƧƽǁƨLJ ȁƨƟ ȅȁȂƫȁƨǯơȁƽ ȁ ǁƚƫƢƬǰȇƽ ȆǰȈǻơǂ È ȈƟ È ȂȈǻ È ƨdz ȅƽǂǯ ȅƨǯƨǻƨǷƨƫǵƨǯƧǁƢǷƚǯňƢǷǁÊ ơƽȅơȁƽƧȁƨƻơƽƨƥƨǯȁȂƥƨǻơȁȂƫȁƨǰnjȈƯ È ƨƥȆdzÈ ƢƥȆǰȇǁƢƫȁļƨǷƢǿƨǻƨǷǃƧȂȇÈ ƽljƨǰȇƽȆǰȇÈ ǁƢƳƚƥǹƢƬLJƽǁȂǯ Ƨȁƨƫȁƨǯ ȅŚLjƻƨȇ ȅŚųƧǃ ȁ Ʃƚǯ ƧȁƨȇƢnjȈǯ È ơƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ǁƨLJ ǁƨLJƨƥǂƬȈǰȇÈ ǁƢƳƚƥȆȇƙǁÊ ƧǁƨLJȁȆȇǁƚƫƢƬǰȇƽȁǁơƿƨǿȅƽǁȂǯȅƚƬLJƨƟ ƮȈƫǁƨLJÎÐÏÒǃƧȁƢǷǁƨLJȅÐÍȅƿƙǁƧȁƚƦdzÈ ơǃơƾǻƢƬLJƽǁȂǯļȉƨǿƿƙǁ ȅǁƢǷƚǯ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ļơǂǯȂǸȇÈ ƽ ĺDŽȈƷ ňơǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ňȂȇƢǷȂǿ ƨdzƨǯƽǂǯȅƨǻƢǘǻƨǨƫȁƨƟȅơȁơƽȁƧȁƨǻƽǂǯƚǯȅǁơƽƧǁƢNjƨdzňƢƬLJƽǁȂǯ ljƨƥơƽƨǻƢǘǻƨǨƫȁƨƟƨǯǹƢȈƫȂǗƨǯƨǰdzÈ ƨƻǵȉƨƥǹȁȂƥơŚǗǁƧȁƩƨȈǛƚLJ Džƨǯ ƨȇȂƥ ƧȁơǁƾǼȈƫȁȂLJ ǂǰNjƨdz řƬnjȇƨǗ NJȈƯ È È ljƨǯƨƬLjȈdz ȁ ǹȁơǂǯ ļƨȈȈdzȁȂƠLJƨǷ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ȅƽȂƻ ǹȁơǁƽ ǎǯ ƨƥ ǹƢǯƨǘǻƨǨƫ ǎǻơǃƢǻ ƮȈƫǁƨLJƧȁƨǻȁȂƥƚǯňȁȂƥȁơȁƨƫljƢƯƩǂǗƚƬLJƨƟƧȁȆNjƧǁƢǯȁƨƟ ƧǁƚƳǵƨƥǹǂǘƥǹȁȂƥȅǁơƽƧǁƢNjƨdzȅƨǻơȁƨƟȁȂǷƨǿơƽȅǂǷƨƟňȂȇƢǷȂǿ 1391 ‫رێبەندانی‬

36

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƨdzȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯȁƩơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷňơǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥƨdzDžƨǯÏÕ ǹơŚǗƾǸŰȅǃƢǫơȁƨnjȈƯơƽǹơȁȂǷƨǿNJ ȈƯ È È ȁȂƥ ơƾȇƢǻơȂƫ ƨdz ȅƧƾǻƧȁƨƟ ȁ ơŚǗ ƽǁȂǯ ȅƽƨŲƨƷȂǷ ȅǃƢǫ ȆdzÈ ƨƥ     ơƽƧƽ ȅƢǘȇÈ ǁ ȆȈǷơDŽȈǻ ȆnjȇƢǷǁƨǧ ȆǯƨȇƢǗƽơƽ ȆƳǁƨǷȁ DZƨǿ ȅƾǻƧȁƨƟ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷňƢǯƨųƢǷƢƟȁƽǁȂǯŅƨǗňƢǯƨƫơȁƢƟƨdz ƽǂǯ ȆǟƢǨȇƽ ƨǻƢȇơǃƢƟ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňƢǯƧȁƢǘǻƨǿ ƢǿƧȁǁƨǿ ȁ ȅƧȁƨǻȉȁȂƳ ƨdz ǩǁ ȅǁƙǃ ȅǃȁȁŚǧ ǖǻƨǿǁƨLJ ƢǗƽơƽ ȆǯƙǁƨLJ ȁȂƥơȁƨnjȈƯȆLjƻƨNjƨdzȁƽǁȂǯļơǂǯȂǸ ȇÈ ƽ È ȁ ȁȂƥ ƧƽƢǷƢƟ ơƽ ơȁƨnjȈƯ È ȆȇƢǗƽơƽ ƨdz ȅƚƻƚƥ ƨǯ ƶdzÈ ƢLJ DžǁƨǷȂȇƨǯ     ȅƽǂȈǷȆǿƢnjǻƨǿƢNjȆNjƨƫǁƨƟȅǁƢǛƚǗȅǂ ȈǼdzơȁƨǿƨǯȅƧȁƨƟȅƚǿƨƥ È È ǵƨƳ ňȁƾȇǁƨǧ ǂǰNjƨdzǁƨLJ ȅơǃƨǰNjȂƻ ȁƢNj ȆǰNjȂƻ džǷƨNj ȁȂƫƢƻ ƽǁȂǯȅơȁƨnjȈƯǹƽǂǯȅƨȇƢǗƽơƽȅƧǁƢƥƨdzȁȂƥƢNjȅ ǁÊ ƧȁƢƥȅƢǘȈƳȁȂƥ È È ȁ Ƨǁȁ ȁ ǹƢǸȈƟ  ȆLJƢƥ ơƽƨƫǁƚƯơǁ ȁƨdz ƨǯ ȁȂƥƽǂǯ ƧƽƢǷƢƟ ȆǰȈƫǁƚƯơǁ È ǎLJȁȂǻƧƽơȁƨnjȈƯȆǷȂƷǁƨǷȅƨǷƢǻƩƨȈLJƧȁȁƢǯƧƽơȁƨnj ȈƯļƨȇơǃƢƟ È È ȅǂÊ ƥƧƽǁƧƽ ȆLJǁƢǧ ƨƥ ňƢǯƨƫƨƥƢƥ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ  ǎdzÈ Ƨƽ ơƽƧǀȇÈ ǁƽ ƨdz ȅƽǁȂǯƨƥļȁȏƨǷƧȁƨƬȈLJȁȂǻǹƢȈƥȅƽǁȂǯƨƥƽǂǯȏƨǷƨdzȅơȁơƽȁ È ȆǰȈǯƨȇljƨǷƨƟļȁƧȁƨȈȈƫƨƷƧ ǁÊ ƢǻƨƥƽƨŲƨŰȅǃƢǫǶLJȁȂǼƥņơǃƢǻ È śLJȁȂǻƨƥƽǂǯŖLJƧƽƧƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻňƢǯƨȈȈƫƨǼȇƨǷƨdzǂƫ ǶȈƷǂdzơǺŧǂdzơƨǴdzơǶLjƥ ƨdz DŽȇÈ ǁÊ ƨƥ ňƢȇơǂƥ ƽǁȂǯ ȅƧȁƢLJȁƨǓ ȁ ȆNjƨƦǐƥ ȁơǂǰȈdzǁƙǃ ȅȁƨƫƨǻ È ƚƥǶȈÈ dzÈ ƧƽǎƯȅǁƢǗƿƚǷƢƟǭƧȁǹƢƬȈdzƨǘƫƨƥƢƥơƾǻƢȇƿňƢǯƨƫƢLJśȇơȁƽ È ƚƥ ȁ ǹǂǘƥ ǭƨȇ ǹǂǘdzÈ ƨǿ ǂƬǯƨȇ ȆȈǼǷƿȁƽƨdz ƪLJƧƽ ơƽȂƻ ȅƾǻƨǷơǃƧǁ ǹƢƫƚƻŔLJƧȁơǁơƽǺǷƿȁƽǁƨƦǷơǁƨƥƨdzǺLjdzÈ ƨǿǂƬǯƨȇƨdzňơȂȈƬnjƯ ƨƥŔnjȇƨǗƚƥƢȈǻƨƫǺǷƿȁƽǺNjƙǂǧƨǷǹƢǯƨǼǷƿȁƽƨƥǵƨǯȆǰȈƻǂǻƨƥ È śǻǭƨȇƨưǴÈ ƫƨdzǂƫƢȇǃǂƬȈƟƧȁƨƟljƢƯǍȁƧƽȅƧȂȈƟňƢǯƨųơǃƢǫ È ȅǃơǁǺǻơƽǀȇȁǎƥȁƽǁƨǷƢǻǹǁơƽǁƙǃǹǁƙǃƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻňƢǼǷƿȁƽ ȆȇƽơǃƢƟ ƨǻȁȂƥ  ƧȁƨǰȈƯ È ȁ ȆȈƫƨȈǯƨȇ ǭƨȇƧȁƨƫƨǻ ǁƨǿ řƫȁƨǯǁƨLJ ȅƧȁƨƫƨǻ ƨȇƨǯƧȁƨƫƨǻ ƪnjǗ ȆȈǻơȂȈƬnjƯ ƨƥ ŖLjȇȂȈƯ È ǭƨȇƧȁƨƫƨǻ ǹƢƬǰȈƬNjƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻƧȂ ȈƟƨȇơƾǯƚƯƨǓǂ ȇÈ ƿƨdzƨnjȈǷƨǿȁȂƫǂǗƨǼǯƨȇ È È 1391 ‫رێبەندانی‬

37

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁ ƩƧŚǣ ļƧȁƢȈƯ ƧȁƨNjƨǻơȁƨǔȈƯ È ƨƥ ƨȈȈǻ ǵƨǯ ǂƫ ňƢǯƧȁƨƫƨǻ ƨdz ǹƢȈȇǁƢǗǃǁȆǴȇƽȅƾǻƨƥƨdzȅƨǻơȁƨƫƨǻȁƨƟƧǂƫǁƙǃƧǂǧƧȂȈƟļƨȇơǃƢƟ È ȁ ȆȇȁȂƫǂǘǯƨȇ ƨƥ ǺǻơȂƫƧƽ ljƧȂȈƟ ȁơȁƨƫ ȁ ǹȁȂƥ ȁȂƫǂǘǯƨȇ ƧȁȂƥ È ƚƻ ȁ ƩƨǻƢȇƨƻ ȆȇƧǂȈƟ È ǺǼȇÈ ǂÊ ǔưƥ ļƨȈǴȇƽ ȅŚųƧǃ ȅƾǻƧȂȈƯȁƢǿ È ƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻřǷƿȁƽǹƚƻƨǷǹƢǼǷƿȁƽȅȂȇǂǧǂƬȈƟǺȈǻȏƧȁȆNjƙǂǧ È ȆȇƧǃƨƥǎƥƨǼǷƿȁƽǁƨǿƨǰȇÈ ǃƨǗƧǁȁǖǻƧǁȁƭȁǂǗȁǶǫƢƫǁƨǿƨdz Ƣǘƥ ȅƚƻ ňƢǯƨųơǃƢǫ ƨƥ Ƣƫ ơƽƧƽǁƨƥ ǭƨȇ ǹƢȈǗ ƨdz ƧȂȈƟ È ƨǻơƽǀȇȁ ȁ ǭƢǰNj ȅƢǣƢƟ DzȈǟƢǸLjȈƟ ƨdz ǎǼȈƫƨ È ǴÈ ƻƧƽ ƧȂȈƟ È ƨǻƢǻǃƙǁƽ ŅƨǘǼȈÈ dzÈ ƨƥ ƨƥ ƾǻƨǓ ȁ ǺȇƾǻƨǓ ȁǁÊ ȂǘǻƨǷ ȅƢǣƢƟƧDŽǷƨƷ ȁ ȅơǂƥ ȅƢǣƢƟ ǁƨǿȁƨƳ Ƣƫ ƨǻơȁƢȈƯƢǻȁƽǁơȂƻǹƢȇƨǻƢǻȂǠdzƨǷƧǁơƽǁƙǃǵƨƟȅȂȇǂǧƨǰȇƽȆǰȈǻƢǷƧǁƢǫ È ƨǻƢǷƨƟǂƻƢƟơƽȂȇǂǧƾǼȇÈ ȂLJȁǹƢƟǁȂǫƨƥǹƢȈǻƢȇȁȂǷƨǿǹơǂǯƾȈǿƨNj ȆǯƨſƨdzÈ ƨǷƚǯǵƨƟȅȏƨdzƢǧƧȁǹƨǗƧƽǎƫƾǼȇÈ ȂLJȁǹƢƟǁȂǫƨdzȅƨǯ È ǹƨǯƨǷDZƚǓǂƬǯƨȇŖnjƯȁƨƟȆȇƾǻƨǷơǃƧǁƚƥȁơƽȂƻȅƨǘ ȇÈ ǁƨdzƧǁÊ ơǃƢƥ È ȈƫơƾƥǎƯǹƢƬǼȇȂǘǻƨǿǺǷƿȁƽǁƨǗƨƟǺƥƢȈǼ ƨƥDZƨǰ dzÈ ƽǺƥȁȂƫǂǘǯƨȇȁ È ƾǼȇÈ ȂLJǁƢƳǁơǃƨǿǁƨǗƨƟǹƚƻƨǷňƢǯƨǻǃƙǁƽƧƾǼȇÈ ȂLJȅȂȇǂǧƧǂǿƧƿ śȇơȁƽƨdzƨȈȈǻƧȂȈƟňƽǂƥȂ ȈǻƨdzƢȈƳǹƢȈǰ ȈŵƢǷƢƟǒȈǿƧǁƢƥȁȁƽǹƚş È È È ȅǁƧȁƨƬƻƨƥȅƢǘȇÈ ǁƨdzƨǯǵǂǗƧƽļƨȇƢNjƨƥơƽȂƻơƽņƢȇƿňƢǯƧǂȈǷǀƫƢǯ È ƽǂǯƨǻǶȈȇƢƫƚǯǮȈÈ dzÈ ȁƨǿǒȈǿƨdzȁƽǂǯƪƻƨƥǵƚƻȆdzÈ ƢǷȁǹƢȈǗơƽƧȂȈƟ È È ĿƧǁÊ ƨNjȁDZƢǷȁǹƢȈǗȁǁƨLJƨǻơȁƢƫƧȂ ȈƟňȁȂƥƽǁȂǯƨǻƢǷƨƟȅȏƨdz È ƨdz ǺǻơȂƫƢǻ ơƽǁÊ ƨNj ňƢƯƧǁƚǗ ƨdz ƨǰǻȂǓ ǹơȁƨƟ ƨdzÈ ȉƨƷ ǹƢȇȏ ƨdz ƧȂȈƟ È ȁƢNjǹƨƥƧƽƨǰdzÈ ƨƫȁDzÈ ȈǧƚƥƢǻƢǿƨnjȈǷƨǿŔLJƧȁơǁơƽƧȂ ȈƟǁƨƦǻơǁƨƥ È È ǹƧƽƢǷƢƟǀȇÈ ȁȂƫȁƚƥƨǯƽǁƢǻǹƢȈǷƢȇƨƯǹơǁƢƳƨƥňƢǯƨȈȇƾǻƧȂȈƯȁƪLJƧƽ È ǹƨǯƧƽ ƙǁƽ ǹơȁƨƟ ňơDŽǷƧƽ ǺǷ ǵȉƨƥ ƨȈȈǻ ǹƢȈǼƬNjǁ ǺȇÈ Ȃƻ ȆǴȇƨǷ ȁ ǭƙǁƨLJ ƨdz ǍƾǼȈǿ È ȆȇȁȁƽǁơȂƻȂȇǂǧ ȁ ȆNjƙǂǧ ƚƻ ƩƨǻƢȇƨƻ ǁƨǗƨƟ ƽǁơȂƻƧƽƨǻŖLjǰNjƩƢǯǒȈǿǁƢǷƚǯƨȇơȂƥƨǻǹƢǯƨƫƧŚNjƨǟ ȅƧȁƨƫƨǻǹƨǰƥǶǴȈǟȁƪLjǻơǃȅǂȈǧǹƢƬǻƢǯƨ dzÈ ơƾǼǷǵƨǯƧƽƩƨȈLJƧȁ È ǶǴȈǟȁƪLjǻơǃƨdzƢȈƳƨȈȈǻǵƨǯǹƢȀȈƳȅǂƫňƢǯƧȁƨƫƨǻƨdzȆǰȈƬNjƨǸ ȈƟ È È ȆǯƨǓƪLjǻơǃǹȁƨǯƨǻơȁƽļƨȇƢǛƙǂǷňơȁǁƢǯƨdzƢƫǺƥƪLjǻơǃȅǂȈǧ È È ƪLjǻơǃȁļƨȈǯƨȇȆǯƨǓȁȁƽƨƥǁƨǗƨƟǺƥƢȈǼdzƽƨǻƢǼǷƿȁƽňƽǂƥȂȈǻƨdz È ňƽǂǷ ƨƥ ǎƥƢǻ ƧȂȈƟ ƚƥ ǹƢȈǰȇÈ ǁƢǯ ǹƢǼǷƿȁƽ őƥ ƨƬNjƚƯ È NJȈƯ È ƨƬȈǓƢǻ È 1391 ‫رێبەندانی‬

38

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȆǰȈdzƨǘǻƢǷƧǁƢǫƢƬnj ȈǿƧȁƨǻƢƬ dzÈ ƽƨƬȈǔƥDžǂƫņƢǯơǃƚǷƢƟȁǹƢǯơǂƥȁǺǷ È È È ǵƨǿǁƨƥƨƫƢǘƥǹƢƬLJƽǁȂǯȆȇƽơǃƢƟȅǁơƽƢƫǹƨǰƥơƾȈǧǹƢȈǗǎƥƧƽǁƙǃ ǵȉƨƥ ǹƚş Ȃȇǂǧ ƨǯ ǹƨǿ ƨǰȇƽ ȆǰȈdzƨǘǻƢǷƧǁƢǫ ljƨǸȈƟ È È ljƢƯ ǵƢȈǼdzÈ ƽ ňơǂÊ ȈǘƫƢƥƨƻǵƨƳǁƨLJƚƥƩƧ Ő ȈƟȆǗǁƨǷǵǁơƽơȂȈǿ Ê ȈǟȆLJǁƧƽƨƬȈƦƥƨǸ È È È ƨȇƨǿƽǁȂǯȅȁƨƫƨǻňơǃƚLjdzÈ ƽƚƥǵƨǰȇƽȆǰȈƫƨȈLJƧȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅƽơǃƢƟ È ǺLJǂưƥǹƢƫƚƻƨdzƩƨȇƢNjǹƨǰƥǹƢƫƚƻȅƽơǃƢƟȅơȁơƽƧǁȁƨǗȅơƽȂƻƨdz ȅȁȂƫȁƨǯǁƨLJ ơƽȂƻƨƥ ǶȈǴƥ È ǎƥƧƽ ơƽ ǵȉƧȁ ƨdz ŸĻȁƨǯƨǻ ǁƨLJ ǺǷ ƚƥ È ƨdzņƢȈǗȁDZƢǷȁǁƨLJƨǯƧǂƫǁƨLJƨdzƧȁƨdzǮ ȈƫƨǸǠȈǻǑǶǼǷƨǼȈǫƨƬLJơǁ È ǵơȁơƽ ǹơǁƢƳ ǺǷ ǹƨǰƥ ǁÊ ƧȁƢƥ ǵƨǰƦƬƻƨƥ ơƽ ņƢǸƬnjȈǻ ȁƧȁƨƫƨǻ ȅƢǘȇÈ ǁ ƨƥ ƨǯ ǵƧƾƥ ƪLJƧƽƨdz ǹƢȈǗ ǭƨȇƧȂȈNj È ƨƥ ǵǂŠ ǁƨǗƨƟ Ƨȁƽǂǯ ơƽȂƻ ƨdz ĸƧƽƢǷƢƟơƽǵƨǯƧȁƨƫƨǻȁǁƨƦǷƨǤȈƯȁơƽȂƻȅȏƨdzƧȁƧǁȁȂLJļƨǷȁȁǁ È ƨȇƨǼȈǧƨƬLJơǁřƫƨǯǁƨLJǮȈǻƽǂǷƢǿƧȁ È È ǮȈLJƨǯ ǒȈǿ ļƨȈ dz ƢǷ ȁƽǁȂǯ ňƢǸƬnjȈǻ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ņƢƬLjȇȁƨNjƚƻ  È ȆǓǁƨǿǹƽơǃƢƟơƽǹƢȇƚƻȆdzÈ ƢǷƨdzȁȂǷƨǿƨȈȈǻȆǴÈ ȈƻƨƥȁȆȇƧǂȈƟĿƢǷ È ǁƨLJ ƨdz ǎƥƢǻ ǂƬȈƟ ǹƨǯƨǷ ȆȇƢƫȂǯ ƽǁȂǯ ȅƽơǃƢƟ ƚƥ Ǎƽ ǹƢƬƬLJƧƽ ƨdz ƽǁƨƥƨdzŔLJƧȁơǁƚƬLJƨƟƨǻǂǗƧƽļƨȇƢLJǂƯǁƨƥƨǯơƽƨǻƢLJƨǯȁƨƟȅƢǘȇÈ ǁ ƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥƧȂȈNjǺȇǂƬNjƢƥƨƥǹƢƬǻƢǯƨǯǁƨƟȁǹǂǘ dzÈ ƨǿƪLJƧƽƨǘȇÈ ǁƨǼƬLjƻ È ǺǷǁƨǗƨƟƧǂƬNjƢƥǁȁǃƨǻƢǘȈƥřǷƿȁƽƨdzǹƢƫƨǯƧƽǁȂǯơǂƥǵƢȈǼ dzÈ ƽǹƨƦƥ È ȁǵȁȂƥƨǻơƽǁơƽȅƧȂȈǓȅƢƯƨdzƢƬLj ȈƟƨȇƢƦƫǂǗƨǻƚƬLJƨƟƧȁǶȈƫƨȇƢLJǂƯǁƨƥ È È ǺȇǂƫǃǁƨƥǺǷȆǯǁƨƟǵȉƨƥǁƨLJƧƽǂƥƧƽņƢǯƧƿƙǁǵƨǯƨdzÈ ƢǷƨǼƥȅȏƨdz ƨdzƧǁȁƨǗȅƾǻƧȁơƽȂƻȅơȂȈǿƨƥǵƢƬLJƧȁơǁņƢȈǗȆȈƯƢƫȁȁȂƥǶųƢǷƢƟ È ǹȁƨǯƧƽǁƨLJơƽǹƢǼǷƿȁƽǁƨLJƨƥơƽǵƢǯƢƟ  Dž ǵƧǂǯƨƟ ȅǁƨƦǷƨǤȈƯ È ȁƨǴdzơƾǼǟ ǺǷ ȁƢƳƢǷ ȁơƽȂƻ ƨƥ ǹƢƫơȁǂÊ ƥ Î ǹƨƦƥ ƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ƧȂȈNj È ǺȇǂƬNjƢƥ ƨƥ ǹƢƫƚƻ ňƢǯƨȈȈǼȇƽ ƨǯǁƨƟ ȁ ǎƥƨǿ ǹơƽȂȇǂǧƚƻȁȆȇƧǂȈƟƨǼƫȁƨǯǁƨLJȅDŽǷƧǁȅƾǻƧȂ ȈƯȁƢǿȁļƨȈǯƨȇÏ È È È ǂƬǯƨȇ DZƨǗƨdz ơƾǻƽǂǰƫƨǷDŽƻ ȁ ļƨȇƢLJǂƯǁƨƥ řƫǂǗǁƧȁ ƨdz ȁ ǺȈǼƥȏƧȁ È ǹƨǰƥǎǯǁƨƦǐǯ  ǹƚƻƨǻǹƢǼǷƿȁƽȅȂȇǂǧƢƫǍǁƨLJƨǻǁƨƥǹƢƫƚƻȆǿƢǗƢƟȁƪLjǻơǃÐ ȁƧȁƨƫƨǻ řǷƿȁƽ ƨǰǻȂǓ ǺǻơǃƨǷ ƪLJƙƽ ƨƥ ǺǷƿȁƽ ƩƢǯ ǒȈǿ Ñ ƨǻƢƬǼȇƽȁǹƢǸƬnjȈǻ 1391 ‫رێبەندانی‬

39

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁȁǀȈǷǺNjƙǂǧƨǷơƽƧȁȂǓȁƢǻƨdzƢȈǻȁƽǵƨdzǹƢȇƿƿƙǁƾǻƨǓƚƥǹƢƫƚƻÒ È ȁǁƢƬNjȂǯƚƥƪLJƧƽǭƨȇȁȂǻƢȈƥǺȇǂƬǯȂǓƨƥǺǷƿȁƽƨǯƨȇȁȁƾǻƢŭƨLJ ƢƥƧƽƩȂǯǁƨLJ ȁȆdzÈ ƢǷļƨǻƢȈƻƨǻȁȆLJƢȈLJļƨǻƢȈƻƨǻǹƨǯƨǷǂƬǯƨȇƨƥƩƨǻƢȇƨƻÓ ƩƨǻƢȈƻȁƨNjƧǁȁȁǁDZƨǗȁơƽȂƻȅȏƨdzǁƢǰƫƨǻƢȈƻȆLJȁȂǷƢǻȁňƢȈǗ ƧȁƨƬȇÈ ǁÊ ƨǗƧƽȅƚƻƚƥơƾǷƢǯƢƟƨdz ȅǁƢǯȁƢǿǹƨƥƧƽƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥǭǁƨƟƩƨǻƢȈƻǎƥơƽȅƨǻƢLJƨǯȁƨƟǭƨƫƨdzÔ ƨǻƢǘȈƥȅǁȂƼȈLJƨǼƥƨǷƩƢǯǒȈǿƨƬLJơȂƻƨǻȅơƽȂƻǹƨǰƥ È ƩȁƨǗDŽǷ ƽǂǰǐƯ ǵƧƿƢǷƢƟ ơƽƨǯƨǷƢǼƫƨȈLJƧȁ ƨdz ȅƨǻƢǼȇÈ ȂNj ȁƨƟ Õ Ņ ǹƢȈǰdzÈ ƨǯ ƧȂȈNj È ǺȇǂƬNjƢƥ ƨƥ ǺǻƢƫƚƻ Ȇǿ  ƨǻƢƼNjƚƻƨǻ ƨǻƢşƢƫȂǫ ǹǂǗǁƧȁ ǒȈǿƢȈǻƽŅƢǷǺƥǃƢƥǁƧƽȆȇƨƬLJƧƽǂȇÈ ƿƨdzƢƫǺǼȈǿƨǷljǁƚNjƨdzǃơȁÖ È È ȁ ǎƥƨǿ ǹƢƬǯƨȇ ȅƚƻƨƥǁƨLJ ǎƥƨǿ ǹƢƬǰȈǻƢǸƬnjȈǻ ȁ DZƢǷ ǁƨǗƨƟ ƨȈȈǻ È ǵƨǿǎƥƧƽǹƢƬǰȈƬNjȁȂǷƨǿƩƢǯȁƨƟǎƥǹƢƫƚƻȆǿǹƢƬǻƢǸƬnjȈǻȁǭƢƻ È ǹƢǸƬnjȈǻǵƨǿȁȁǂƥƢƟǵƨǿƩƨdzÈ ȁƧƽǵƨǿǹƢǷƢLJ ƨdzƨǰȇƽȆǰȈǧƢǷ ƨǴdzơǪƷ ơƽȂƻĿƢǷƨdzƢȈƳǵƨǯƢǻǹƢǷȂǗÎÍ È ƨƥ ȆǰȇÈ ǃǁƨǫ ƢǯƧƽ ƪLJƨǿ ǮȈLJƨǯ ǁƨǗƨƟ ƧȁƨƟ ȅơǁÊ ƧǁƨLJ ǎƥ ǵƚƬLJƨƟ È ņơǂǘƫơŚǷȅȏƨƬȈǔƥƨȇƧȁƨǷȏ È ƨdz ǁƙǃ ǎƥƢǻǁƨǗƚLjǷ ǺƫȁƨǯǁƨLJ ǂƬǯƨȇ ŖLJƧƽ ƨǼȇƧƽƨǻ ƪLJƧƽ Ƣƫ ņƢǯƨƫȁǵǁơƽơȂȈǿƨǻơǁơƽǁƙǃřǷƿȁƽƾǻƧȁơƽȂƻƨǰǻȂǓǹƨǯƨǷǂƬǯƨȇ ƩƢƻǁƨLJơƾǻƢǼǷƿȁƽǁƨLJƨƥƧȂȈƟƾǻƧȁơƽȂƻǹǂǗǁƧȁ È

ǶȈƬǨǗ ‫مراد ما نصيحت بود و‬ ‫حوالت با خودا كرديم و رفتيم‬ ǹƢǸƬnjȈǻȁƧȁƨƫƨǻȅǁơǃȂǘƫƨǷDŽƻ ȅǃƢǫƽƨŲƨŰ

1391 ‫رێبەندانی‬

40

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȅÎÐÏÍňƢǻƢǷǁƨƻȅÐƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯļȉƨǿƿƙǁƨdzƽǁȂǯļƨǯƧǁƨƷ ȅǃƧȁƢǷǁƨLJȅÏÓƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňȁȂǔǰȈƫƢƫƧȁƨȈȇȁƢƫƨǿ È ƨǯȅƨǯơȁƨnjȈƯȁƨƫƨǯƧǁƨƷȁƨƟȅǁƨǘȇǁƢǗśǻơȂƫƧƽȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÒ È DžȊǗȁƽǵƢȈǴȇȁƨǯǺȇƨǘƦǐƫƧȁƨƫƢȀnjȈƯȁƨdzơǁƾǼ ȈǰǼƻǺǷƿȁƽŖLJƧƽƨƥ È È ƨƥƧȁƨȇƨǯƨǻƿȁȅƚƻƨƥƽǁȂǯȆǰȇÈ ȁȏƧȁƨƬȇÈ ǂȈǗƧƽǹƢǷƚƥ È ƨǯƧȁƢȈƯȁȂƥƽǂǰȈdzǹƢȇǁƨƦ ȈLJƪƻƧǁƽȁǁơƽƨǯŔnjȇƙ ǁ ƧƽơƽǭƨȇƢǘ ȇÈ ǁ Ê È È ƧȁƨȈȈƬnjȈǻƨƫ ƨdz ȆNjƚƻȁȁǁȁǁƨLJ ƨƥ ljƨǯƨǻƿ ȁ ȁȂƥ ǮȇÈ ǁƨǯ ȅǁơȂLJ ȆLJǂƯǶȈdzȁƽǂǯŅǹƢǷȁȊLJƪnjȇƙǁƧƽ È ŸȆȇÈ ȂǯȆǰdzÈ ƨƻ ȅǁƢNj ǮȇDŽȈǻ DZƢǸȈNj ƨdz ǵǁȁȁƽ ȆǯƨȇƢǘȈƳ È ȆǰdzÈ ƨƻ ƧȁƨǷơƽ ȆǷȉƧȁ Ƨ ȅƚƻ

ŸǹƨǯƧƽǑƧǂÈȈdzó ƾǸŰ ȅǃƢǫ ȅƚǰǴÈ Ǘ ǁƨLJ ƚƥ ƩƧǁƢȇǃ ƨǼȈǓƧƽ ǺȇƽǁȂǯ ƨǸȈƟ È  ƩȁƨǯƧƽǁƧƽ ňƢǯƧǁƨƥǁƨƥ ƚƥ ȆȇƧƽƢǷƢƟȁ ǩǁ ơƽ ȆǘǻƧƽ ƨdz ȁȂƥ ǁƢȇƽ ơǁÊ řȈƬnjƯǁƨƥ ȅƨǯƧǁƨųƨƻ ȁ ňƢǯƧȁƢǓ ƨdz ƢǿƧȁǁƨǿ È ǎǓƧƽ    ơƽ ȅǀǗ ƨƥ ǍǂǘƦǐƯ ȅƧǁƨǧƨLJ ȁƨƟ ȅƢǘȇÈ ǁ Džƨǯǁƨǿ ƨǯ ǮȇÈ ȂƫȁƨƷȁȂǷƨǿƨǯƨǯƨȇƨǘƫƧǁƢȇǃƾǸŰȅǃƢǫȅǁƚǗǎǴÈ ƥǩƨƷȁƢȈƯ ȅȁƨƟǁƨǿƨǻƢǷƧǁƢǫƧƽǁȂǯȁƨƟȆǷơƾǠȈƟǹƨǯƧƾȈƫȅȁȁǁƽǁȂǯǹơƽƨLJ È ƨƥƨǯƨȇƧȁƨƟŖLJơǁƽǁȂǯȆȇƚƻƨƥǁƨLJȅǁÊ ƧȁƢƥȁŚƥǭƨǻƧȁƽǂƥȁƢǻƨdz ƨǻơǁƢǯƢLJƧǁƢȈƫȁȂƳȁƨƟƧȁȂƥǂƫDŽȈǿƨƥȅƨǯƧ ǁÊ ƧȁƢƥȁŚƥȁƨƟřƬNjȂǯ È ȅǃƢǫǹǂÊ ƥƧƽƢǘȇÈ ǁǂƬȈǷƚǴȈǯǹơƽƨLJƾǸŰȅǃƢǫȅƽƢȇƨdzǺƫǂǗDŽȇÈ ǁƚƥƨǯ ơƽǹơȁƨƟňƢǯƨƫơȁƢƟȅȁƢǼȈƯƨdzȅƚƻňƢȇƿƨǯǺǻơǃƧƽljƢƥȆǰ ȇÈ ȁƢȈƯƨƥ È Ƨȁƽǂǯƪƻƨƥ

1391 ‫رێبەندانی‬

41

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ǹƢǯƧȁƢǓǁƨLJ ‫صمدي‬ƾǸŰƾȈLJºǹƢƬLJƽǁȂǯȅÎÖÑÓȅǁȂȀŦÎ ǃƨƥƨǻDZƢǷƨƳºƽǁȂǯȆdzÈ ƢǻƚȈLJƢǻȅƨnjȈǯȁƨǷƢǼLJƢǻÏ È È ȂǴũƢǫǺŧǂdzơƾƦǟǁȂƬǯȁƽºơƽȅƽơǃƢƟȅȁƢǼȈƯƨdzƩƢƥƨƻ DZƢLJDzǓÐ È ÎÐÏÑňơƾǻƨƦȇÈ ǁȅÎÒƚŲƨNjȁȁƽºÎÍƧǁƢǷƿǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǷƢǻƿƙǁÑ ƧȁƢǓǁƨLJǹƢǷƨǿÒ ȂǴũƢǫǺŧǂdzơƾƦǟǁȂƬǯȁƽºƽǁȂǯȁǹƢƬLJƽǁȂǯÓ ƧȁƢǓǁƨLJǹƢǷƨǿÔ ňơƾǻƨƦȇÈ ǁ ȅÏÏ ƚŲƨNj ȁȁƽ ºÎÐ  ƧǁƢǷƿ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅƨǷƢǻƿƙǁ   Õ ÎÐÏÑ ƧȁƢǓǁƨLJǹƢǷƨǿÖ ňơŚǗǁƧȁ º ƪǴǛǃƙǁ ȆǓǁƢƟ  º ƽƢƥƢǿƨǷ ȅƨǯƨȈȇƽǁȂǯ ƧǁƢǷƚǯ ÎÍ ȆƻơƽƧǁƨǫǵƧǂǯƨƟ śǷƨƟƢǧƨƬLjǷǹơȁŚNjȁƨǻºǹƢƬLJƽǁȂǯļƨǷȁȂǰƷÎÎ ŅƢƸNjȂƻƽơDŽđºƽƢǼLJơƨǼȇơǁƽƾǸŰ‫ قاضى‬-ÎÏ ƽȂŧƨǷʼnǁƨǯȊdzÈ ȁƾƦǟºǹǃƨǷȆǰȇÈ ǁƢǯƢNjǹƢƬLJƽǂǯļƨȇǁȂȀŦÎÐ

1391 ‫رێبەندانی‬

42

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


‫وتووێژی‬ ‫گۆڤاری "بیری‬ ‫خوێندکار" له‌گه‌ڵ به‌رێز‬ ‫"سۆران که‌رباسیان" سه‌بار‌ه‌ت‬ ‫به کۆماری کوردستان‬

‫هەڤپەیڤین‪:‬غالب حه‌بیبی‬

‫‪43‬‬


‫سۆران کرباسیان ساڵی ‪٧٥‬ی زایینی لە کوردستان ئێران و لة شاری مه‌هاباد لە دایک بووە‪،‬‬ ‫بەڕێوەبەری و ئارشیوی خوێندووە و لە بااڵترین دەزگای زانستی واڵتی نوروێژ کار دەکا‪.‬‬ ‫خوێندن و کاری ڕۆژانەی جیا لە لێکۆڵینەوەی دۆکیومێنتارییەکانی‪ ،‬كاركردن لە سەر مێژووی‬ ‫گەالنی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاستة‪.‬‬ ‫پەرتووکێکی بە زمانی نوروێژی لە سەر سیستەمی ئارشیوی نۆارکی پێنج و پڕۆگرامی پۆبلیک‬ ‫‪ ٣٦٠‬نووسیوە‪ ،‬کە بڕيار وایە لە ساڵی داهاتووةوة بۆ وانە گوتن کەڵکی لێ وەربگیرێ‪ .‬ئەم‬ ‫پەرتووکە لە داهاتوودا لە الیەن خۆیەوە لە الپەڕەی فەیسبووکی خۆی دەناسرێ‪.‬‬ ‫پەرتووکێکی بە زمانی نوروێژی و کوردی لە سەر کوشتاری بە کۆمەڵی خەڵکی سیڤیل و بێتاوانی‬ ‫گوندی قاڕنێ بە دەستی سیستەمی جەنایەتکاری کۆماری اسالمی ایران نووسیوە‪ ،‬کە وەشانی‬ ‫نوروێژییەکەی بەم زوانە بە چاپ دەگا‪.‬‬ ‫لە سەر مێژووی گەالنی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست و بە تایبەتی لە سەر تەوەری ژێنۆساید و‬ ‫چەواشەکردنی مێژووی نەتەوەکانی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست ماوەیەکی درێژە لێکۆڵینەوە دەکا‪.‬‬ ‫توانیوێتی بە هاوکاری هاوسەری پێوەندی بە زۆر ئارشیوی گرنگی واڵتانی جۆراوجۆر بگرێ و‬ ‫بۆ لەقاودانی ناڕاستییە سازکراوەکانی مێژووی نەتەوەکان بەڵگەی زۆری کۆ کردوونەوە‪.‬‬ ‫پاش پەرتووکی قاڕنێ پەرتووکيێكی دیکە بۆ چاپ ئامادە دەکا‪ ،‬کە سااڵنێکی زۆر پێوەی‬ ‫سەرقاڵ بووە‪.‬‬

‫بیری خوێندکار‪ :‬لێکدانەوەی ئێوە لە سەر ئامانجی سیاسی‪-‬ئیداری کۆماری کوردستان‬ ‫چییە و ئایا بە لەبەر چاوگرتنی کانتێکستی ئەو کات‪ ،‬سەربەخۆخوازانە بووە یان‬ ‫داوایەک لە چوارچێوەی ئێراندا؟‬ ‫سۆران که‌رباسیان‪ :‬چما ئێمە لە سەر مێژووی کۆماری کوردستان تا ئێستاش‬ ‫ناکۆکین؟ چما پاش ‪ ٦٧‬سااڵن هێشتا خەریکی توێژینەوەی ئەم بەشەی مێژووی‬ ‫نەتەوەی کوردین؟ لە نووسینەوەی مێژوودا گەلێک گرنگە کە شێوە و مێتۆدی‬ ‫دەکارگیراو بخرێتە بەر وردبوونەوە‪ .‬ئێمە کاتێک دەتوانین بایەخ بە زانیارییەکانی‬ ‫مێژووی زارەکی بدەین کە بەڵگە و فاکت بۆ پشتڕاستکردنەوەی هەبێ‪ .‬هاوکات‬ ‫پێویستە کە بە لەبەرچاوگرتنی زەمەن و ڕووداوی مێژوو‪ ،‬پرسیاری لۆژیک لە‬ ‫سەر بنەمای فاکت‪ ،‬ئاراستەی مێژووی زارەکی بکرێ‪ .‬دەکارگرتنی بەڵگەش بۆ‬ ‫نووسینەوەی مێژوو خۆی پرەنسیپی تایبەتی خۆی هەیە و بەم شێوە نییە کە‬ ‫هەندێک نووسەر لە سەر مێژووی کۆماری کوردستان بە ئاماژەی جار نا جاریان‬ ‫هەوڵیان داوە بە خوێنەر بێژن کە مێژوویەکی دۆکیومێنتارییان پێشکەش کردووە‪.‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪44‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫پێشتر لە سەر مژاری کۆماری کوردستان ئەم ڕاستییانەم خستۆتە بەر چاوی هەر‬ ‫خوێنەرێک‪ ،‬کە بەڵگەکانی سۆڤییەت و بریتانیای مەزن بۆ نووسینەوەی مێژوو‪ ،‬لە‬ ‫ژێر پرسیار دان‪ .‬بۆشاییەک لە ناو بەڵگەکانی ئەم حکومەتانە هەیە کە پێوەندی‬ ‫ڕاستەوخۆی بە سەربەخۆیی و ''استقالل''ی دەوڵەتی جمهوری کوردستان هەیە‪.‬‬ ‫حکومەتان بە لەبەرچاوگرتنی سیاسەتی و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیان‬ ‫بەڵگەکان دەخەنە بەر چاوی جەماوەر‪ .‬ئەوەی کە تا ئێستا وەک بەڵگەکانی ئەم‬ ‫حکومەتانە بە زمانی کوردی باڵو کراونەتەوە‪ ،‬هەموو بەڵگەکانی پێوەندیدار بە‬ ‫مێژووی کۆماری کوردستان نین و بەشی هەرە گرنگ و ڕاستەقینەیان شاراوەن‬ ‫یان سانسۆر کراون!‬ ‫سانسۆر یەکيێك لە ئامرازە مەترسیدارەكانە بۆ شێواندنی مێژووی نەتەوەکان‪ ،‬بە‬ ‫تایبەتی ئەو نەتەوانەی کە لە ژێر مەترسی تواندنەوە دان‪ .‬پێشتر سێ بەڵگەم لە‬ ‫لێکۆڵینەوەدا بەکار بردبوو کە پێویست بوو نووسەرانی مێژوی کۆماری کوردستان‬ ‫بە تایبەتی لە ‪ ١٢‬ساڵی پێشوودا بەکاریان بردبا‪ .‬ئەو بەڵگانە لە الیەن ئارشیوی‬ ‫کۆماری آذربایجان لە باکۆ باڵو کراونەوە و کەسێکیش بە ناوی ''گەری گۆڵدبێرگ''‬ ‫لە ئارشیوی شەڕی سارددا بە زمانی ئینگلیسی خراوەتە بەر چاوی جەماوەر‪.‬‬ ‫مێژووی کۆماری کوردستان مەحکوم بە شێواندن و توناکردن بووە تا بەرژەوەندی‬ ‫الیەنی جۆراوجۆر بپارێزرێ‪ .‬زلهێزەكان لە کۆنفرانسەکانی ''یاڵتا'' و ''طهران''دا‬ ‫لە سەر ئەوە ڕێک کەوتبوون کە گۆڕانکارییەک لە سەر سنووری جوگرافیایی‬ ‫واڵتانی داگیرکەری کوردستان پێک نەیە! لە الیەکی دیکەوە واڵتانی داگیرکەری‬ ‫کوردستان بەردەوام لە هەوڵی الوازکردنی چەمکی سەربەخۆیی خوازی کورددا‬ ‫بوون و گەرەکیان بووە لە ڕێگەی شێواندنی مێژووی نەتەوەی کوردەوە‪ ،‬سیاسەتی‬ ‫چەوسانەوە و داگیرکەری خۆیان وەک یەکيێك لە ئامرازەکان درێژە پێ بدەن‪.‬‬ ‫‪ ٦٩‬ڕۆژ پاش ئەوەی کە پێشەوای کوردان‪ ،‬جنابی محمد همام قاضی‪ ،‬سەرۆک‬ ‫کۆماری کوردستان‪ ،‬دەوڵەتی سەربەخۆ و ''مستقل''ی کوردستانی ڕاگەیاند‪ ،‬لە‬ ‫میوانییەکدا کە بۆ سیاسەتوانان و نیشتمانپەروەرانی کورد پێک هاتبوو‪ ،‬جنابی‬ ‫پێشەوا ئاماژەی بەوە کردبوو کە کورد پێشتر چوار سااڵن بە شێوەی خودموختاری‪،‬‬ ‫دەسەاڵتداری ناوچە کوردستانییەکانی کردبوو‪ ،‬بەاڵم بە پێویستیان زانیبوو کە‬ ‫''استقالل'' و سەربەخۆیی کوردستان ڕابگەیێنن‪.‬‬ ‫لە بەشێک لە گوتاری خۆیاندا فەرمووبوویان کە دوو جاران لە الیەن آذربایجانەوە‬ ‫بۆ شاری تەورێز بانگهێشت کرابوو و داوایان لە جنابی پێشەوا کردبوو تا دەگەڵ‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪45‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫حکومەتی ملی آذربایجان بە تێکڕایی و بە شێوەی غەیری سەربەخۆ ژیانیان کردبا‪،‬‬ ‫بەاڵم جەنابی پێشەوا قبووڵی نەکردبوو و بە خودموختاری رازی نەببوو‪ .‬ئینجا‬ ‫بەرانبەر بە سیاسەتوانان و نیشتمانپەروەرانی کورد فەرمووبووی کە‪ << :‬ئەو چەند‬ ‫ڕۆژەی کە جێژن گیراوە [جێژنی سەربەخۆیی کوردستان]‪ ،‬و احساساتێکی ایوە‬ ‫نوواندوتانە‪ ،‬وێنەیکی حساس و کاملە و دەبێ دنیا بزانێ کە کورد لیاقتی استقالل‬ ‫و سەربەخۆیی هەیە «‪]1[.‬‬ ‫دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان کە بەڵگە ڕاستەقینەکان بە جمهوری کوردستانیان‬ ‫ناو بردووە‪ ،‬لە بەرواری ‪٢٢‬ی ‪١‬ی ‪١٩٤٦‬ی زایینی بە سەرۆکایەتی جنابی پێشەوا‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪46‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫و بە پاڵپشتی هەموو ئەو ئێلیت و نیشتمانپەوەر‬ ‫و سەرۆک هۆزانە ڕاگەیێندرا کە دەرفەتی‬ ‫بەشداریی و پاڵپشتییان بۆ رەخسابوو‪]2[.‬‬ ‫پێداگری لە سەر سەربەخۆیی بوونی ئەو‬ ‫دەوڵەتە لە ڕۆژنامەکانی کوردستان بە شێوەی‬ ‫جۆراوجۆر و لە زەمەنی جۆراوجۆردا تۆمار‬ ‫کرابوو کە هەرکام لەوان وردبوونەوەیان‬ ‫گەرەکە‪ .‬خودی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەو‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪47‬‬

‫دەوڵەتە لە دەقەکانی ئەوکاتدا بە‬ ‫شێوەیەکی ژیرانە ئەنجام درابوو‪.‬‬ ‫زۆرتر ووشەی سەربەخۆ دەگەڵ‬ ‫«استقالل» بەکار برابوو‪ .‬ئەو‬ ‫دوو ووشەیە یەک مانایان هەیە‬ ‫و گەر مەبەست پێداگری بە‬ ‫ئانقەست نەبوایە‪ ،‬هیچ حەوجەی‬ ‫نەدەکرد کە ووشەکانی سەربەخۆ‬ ‫و «استقالل» دەگەڵ یەک و‬ ‫لە پەنای یەک بەکار ببەن‪.‬‬ ‫سەرکردایەتی سیاسی کوردستان‬ ‫لەو کاتدا بۆ ئەوە کە هیچ‬ ‫گومانێک نەمێنێتەوە‪ ،‬ووشەی‬ ‫«استقالل»ی غەیری کوردییان‬ ‫کە ڕەچەڵەکی «عرب»ی هەیە و‬ ‫لە زمانی پارسیشدا بەکار دەبرێت‪،‬‬ ‫لە تەنیشت ووشەی کوردی‬ ‫سەربەخۆ بەکار بردبوو‪ .‬دەقی‬ ‫قسەکانی جنابی سەرۆک کۆماری‬ ‫کوردستان لە زۆر شوێندا ئەمە‬ ‫پشتڕاست دەکەنەوە کە «تأکید»‬ ‫و پێداگری بۆ ئەم سەربەخۆییە‬ ‫بە پێویست زانرابوو کە ئاماژە بە‬ ‫نموونەیەکیان کرا‪.‬‬ ‫لە الیەکی دیکەوە باسی سەربەخۆیی‬ ‫کوردستان تەنێ جارێک نەبوو‪.‬‬ ‫هەر چەند کە تەمەنی کۆمار بە‬ ‫ساڵێک نەگەییشت تا ساڵوەگەری‬ ‫سەربەخۆیی دەوڵەتی کوردستان‬ ‫جێژن بگیرێتەوە‪ ،‬بەاڵم پاش‬ ‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫ڕاگەیاندنی ئەو دەوڵەتە کوردستانییە‪ ،‬پەیتا پەیتا بە دوای یەکدا ئاماژەیان بە‬ ‫جێژنی سەربەخۆیی و «استقالل»ی کوردستان کردووەتەوە‪ ]3[.‬کۆماری کوردستان‬ ‫لە کاتی ڕاگەیاندنی خۆیدا دەوڵەتێک بە دەستەی وەزیرانی خۆیەوە هەڵدەبژرێرێت‬ ‫کە هیچ چەشنە پێوەندییەکی دەگەڵ «ایران» نەبوو‪ .‬لێرەدا مەبەست لە پێوەندی‬ ‫هەمان ناسەربەخۆییە‪ .‬پێوەندی دیپڵۆماتیکی کۆمار دەگەڵ هەر واڵت و سیستەمێک‬ ‫ئاساییە و ئەو مافە بۆ هەر دەوڵەتێک هەیە و بە پێی سیاسەت و هەل و مەرج‬ ‫و بەرژەوەندییەکانی حکومەتان ئەنجام دەدرێن‪ .‬کۆماری کوردستان پێوەندی‬ ‫دیپڵۆماتیکی دەگەڵ واڵتانی بیانی بە بێ ئاگادارکردنەوەی دەوڵەتی «ایران»‬ ‫هەبوو‪.‬‬ ‫ئااڵ هێمای نەتەوە و واڵتێکە کە لە هەر شوێنێک ڕێزی لێ دەگیرێ‪ .‬ئااڵی «ایران»‬ ‫لەو ڕۆژەدا کە دەوڵەتی جمهوری کوردستان ڕاگەیێندرا بە فەرمانی جنابی «محمد‬ ‫حسین خان سیف قاضی» لە الیەن هێژا «حسین» زێڕینگەران هاتە خوارێ[‪ ]4‬و‬ ‫ئااڵی دەوڵەتی کوردستانیان بەرز کردەوە‪.‬‬ ‫پێک هێنانی هێزی چەکداری نەتەوەیی کە لە ژێر فەرمانی وەزیری شەڕ‪ ،‬کار‬ ‫و چاالکی خۆی ئەنجام دەدا‪ ،‬جیا لەو ئەرتەش و سوپای چەکداری بوو کە‬ ‫«ایران»یان دەپاراست و تەنانەت لە بەرانبەر یەکتردا کەوتنە شەڕ و پێکدادانەوە‪.‬‬ ‫هێزی چەکداری کوردستان بەرگری لە هێماکان و سەربەخۆیی نەتەوەیەک دەکرد‬ ‫کە دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستانی ڕاگەیاندبوو و هێزی «ایران»یش بە چەکەوە‬ ‫هێرشی دەبردە سەر سنووری کوردستان تا بە سەرکوتکردنی کوردستان‪ ،‬درێژە بە‬ ‫سیاسەتی داگیرکەری و چەوسانەوەی خۆی بدات‪.‬‬ ‫ڕۆژنامەی کوردستانی ئەو سەردەم باشترین سەرچاوەی هەر لێکۆڵەرێکە گەر‬ ‫بیهەوێ بە شێوەیەکی ورد لە سەر مێژووی کۆماری کوردستان لێدوانێک بدا‪ .‬هەموو‬ ‫ئاگادارین کە نەتەوەی پارس خاوەن زۆر شاعیر و زانای ناسراون کە لە مێژووی‬ ‫کۆنی خۆیاندا هەیانبووە‪ .‬ڕۆژنامەی کوردستان هیچکات بایەخێکی بە ناساندنی ئەو‬ ‫جۆرە کەسانە نەداوە و هاوکات لە سەر هەر زانا و کەسایەتییەکی کورد لە هەر‬ ‫شوێنێکی ئەم جیهانە بە پێی توانا مژاریان بە چاپ گەیاندبوو‪ .‬بۆ وێنە لە ڕۆژنامەی‬ ‫کوردستاندا لە باسێکیان کە لە ژێر ناوی << زانایانی کورد « هەبوو‪ ،‬بۆ ئەم جۆرە‬ ‫بابەتانە دیاری کرابوو‪ .‬بڕوانن لەم ڕۆژنامەدا لە سەر کوردێک بۆ وێنە زانیاری‬ ‫تۆمار و باڵو کراوە کە لە واڵتی میسر نزیکەی ‪ ٩٠٠‬ساڵ بەر لە کۆماری کوردستان‬ ‫لە دایک ببوو‪ ]5[.‬ڕۆژنامەی کوردستان ڕۆژنامەیەک بوو لە خزمەت بووژاندنەوە‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪48‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫و ساغکردنەوەی ئەو ناسنامەیەی کە داگیرکەران هەميشە لە هەوڵی تواندنەوەیدا‬ ‫بوون‪ .‬پێداچوونەوە و نووسینەوەی کورتی مێژووی نەتەوەی کورد لە ڕۆژنامەکانی‬ ‫کوردستاندا یەکيێك لە کارە بە نرخەکانی ئێلیتی کورد لەو سەردەمدا بوو‪ ]6[.‬لە‬ ‫هیچ شوێنێک نابینرێ کە کۆماری کوردستان گوتارێکی ڕێزلێنان و بایەخ پێدانی‬ ‫بەرانبەر کوردکوژانێکی وەک «رضا سوادکوهی» ناسراو بە «رضا شاه» هەبووبێ‬ ‫و تەنانەت لە سەر ئەو جۆرە کەسایەتییە «ایران»ییانە زۆر بە توندی نووسراوەی‬ ‫باڵو کردبۆوە‪ ]7[.‬لە فێرگە و قوتابخانەکاندا خوێندن بە زمانی کوردی دەستی پێ‬ ‫کرد و زمانی داگیرکەری پارسی وەال نرا‪ .‬جیا لە باڵوکراوە جۆراوجۆرە کوردییەکان‪،‬‬ ‫ڕۆژنامەکانی کوردستان زۆر جاران وانەی لە سەر زمانی کوردی باڵو دەکردەوە‬ ‫و هەوڵی دەدا کە لەو ڕێگاشەوە خزمەتی فێرکردنی زمانی زگماکی نەتەوەکەیان‬ ‫بکەن کە لە ژێر مەترسی توناکردندا بوو‪ ]8[.‬کۆماری کوردستان دەستی کرد بە‬ ‫ذاڕشتنی سەر لە نوێی قانوون بۆ بەڕێوەبەری واڵت و قانوونەکانی «ایران»ی وەال‬ ‫نان‪ ]9[.‬کۆماری کوردستان جیا لەوە کە ڕێگەی هیچ چەشنە دەستتێوەردانێکی بە‬ ‫«ایران» لە دەسەاڵتی خۆی نەدا‪ ،‬لە هەمان کاتدا زۆر کوردی بەشەکانی دیکەی‬ ‫کوردستانی لە باوەشی خۆی گرت‪ .‬یەکگرتوویی کورد لەو سەردەمدا بە دوو‬ ‫قۆڵی بوو و ڕۆح و هزرێکی نەتەوەیی ببوو بە هۆکاری ئەم یەکگرتووییە‪ .‬بڕوانن‬ ‫لە ڕۆژنامەکانی کوردستاندا چلۆن ڕێز لە کەسایەتییەکی وەک ژێنێراڵ مصطفی‬ ‫بارزانی گیراوە‪ ،‬لە کاتێکدا کە گوتاری کوردستان بەرانبەر «ایران» گوتارێکی‬ ‫توند و دوژمنانە بوو‪ ]10[.‬کۆماری کوردستان بایەخێکی زۆری بە ڕووداوەکان و‬ ‫ڕەوشی بەشە ئازادنەکراوەکانی دیکەی کوردستان دەدا و بە پەرۆشەوە لە سەر ئەو‬ ‫ناوچانەی دەنووسی‪ .‬هاوکات کوردانیش بە پێی توانا و دەرفەتی گونجاو گەر بواریان‬ ‫هەبوایە نامە و هەستی خۆیان ئاراستەی ئەم حکومەتە سەربەخۆیە دەکرد و بە‬ ‫هی خۆیان دەزانی‪ .‬بڕواننە ڕۆژنامەی کوردستان کە شێعری بیرمەندێکی کوردی‬ ‫باڵو کردبۆوە کە لە ڕۆژئاوای کوردستانەوە بۆیان ناردرابو‪ ]11[.‬لە کوردستانی‬ ‫سەربەخۆدا کە بەرهەمی خەبات و یەکڕیزی الیەنەکانی کوردستانی و حیزبی‬ ‫دێمۆکراتی کوردستان بوو‪ ،‬سرودی ملی کوردستان بە چاپ دەگەییشت و باڵو‬ ‫دەکراوە و گەنجان و الوان‪ ،‬پیران و جحێاڵن و یایان و پیاوان دەیانگوتەوە‪ .‬ئەو‬ ‫سرودە کە لە الیەن مامۆستای مامۆستایان‪ ،‬خوالێخۆشبوو هەژار موکریانی نووسرابوو‬ ‫لە سەر بنەمای هزر و چەمکی نەتەوەیی و سەربەخۆیی خوازی داڕێژرابوو‪]12[.‬‬ ‫ئەدەبیات و گوتاری کۆماری کوردستان هیچ جێگەی گومان بۆ مرۆڤ ناهێڵێتەوە‪،‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪49‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫کە سەربەخۆیی تەنیا ویستی کورد لەو سەردەمەدا بووە‪ .‬هەر چەند کە لە وتووێژی‬ ‫«ئارچی ڕۆزوێلت» و سەرۆک کۆماری کوردستاندا ئاماژە بەوە کرابوو کە ئازادی‬ ‫دەربڕین لە ژێر دەسەاڵتی کۆماری کوردستاندا بە شێوەیەکی شارستانی هەبوو‪،‬‬ ‫بەاڵم نابینین کە کەسێک نووسینێکی لە دژ سەربەخۆیی نیشتمان و پڕۆپاگەندە‬ ‫بۆ «ایران»ی بوون باڵو کردبێتەوە‪ ]13[.‬بۆ یەکەمجار لە ژێر سيێبەرى دەسەاڵتی‬ ‫کۆماری کوردستاندا کورد بواری ئەوەی بۆ رەخسا تا وانەی جوگرافیای کوردستان‬ ‫بنووسێتەوە[‪ ]14‬و لە هیچ شوێنێکی نووسراوەکانی دەوڵەتی جمهوری کوردستاندا‬ ‫نابینرێ کە بایەخێک بە جوگرافیای «ایران» درابێ‪.‬‬ ‫پێشتریش هەندێک کەس هەوڵی ئەوەیان دابوو کە لە ڕێگەی فاکت و بەڵگەی‬ ‫سازکراو مێژووی کۆمار وا بە الڕێ دابەرن کە گوایە پێوەندی دەوڵەتی جمهوری‬ ‫کوردستان و «ایران» بوونی هەبووە و حاڵەتێکی سەربەخۆی تەواوی نەبوو کە لە‬ ‫نامیلکەیەکدا ڕاستییەکانی ئەو بەشەم خستە بەر چاوی جەماوەر‪ ]15[.‬هەندێک‬ ‫هەوڵی دیکە بۆ شێواندنی ڕاستییەکان دراوە کە لە زنجیرە نامیلکەدا لەقاو دەدرێن‬ ‫و بۆ هەر لێدوانێک وەک پێشوو‪ ،‬بەڵگە و فاکتی حاشاهەڵنەگر دەخرێتە بەر چاو‪.‬‬ ‫پێویستە ئەوەش بگوترێ کە «محمد رضا پهلوی» لە دوایین پەرتووکی خۆیدا‬ ‫ئاماژەی بەم ڕاستییە کردبوو کە بەڵگەکانی کۆماری کوردستان پشتڕاستی دەکەنەوە‬ ‫و نووسیبووی کە جنابی پێشەوای کوردان خوازیاری واڵتێکی سەربەخۆی کوردستان‬ ‫بوو‪ ]17[]16[.‬ڕاپۆرتی پارلەمانی «ایران»یش بە هەمان شێوە سەربەخۆیی خوازی‬ ‫دەوڵەتی جمهوری کوردستانی ئاماژە پيێ كردبوو‪ ]18[.‬لە هەمووی گرنگتر ئەوەیە‬ ‫کە کۆماری کوردستان هیچکات لە گوتار و ویستی خۆی پاشگەز نەبۆوە کە ئەم‬ ‫باسە پێشتر لە الیەن هێژا کاک «ایوب ایوب زادە» خستراوە بەر شرۆڤە و‬ ‫لێکدانەوە و لە پەرتووکێکدا باڵو کراوەتەوە‪]19[.‬‬ ‫لە واڵمی پرسیاری ئێوەی هێژادا دەکرێ بە پاڵپشتی بەڵگەی حاشاهەڵنەگری‬ ‫ئەو سەردەم و فاکتی پێوەندیدار بگوترێ کە بنەما‪ ،‬چوارچێوە و هەڵس و کەوتی‬ ‫کۆماری کوردستان لە بواری ئابووری‪ ،‬کولتوری‪ ،‬ڕامیاری‪ ،‬هێزی چەکداری و‬ ‫سیاسەتی ناوخۆ و دەرەکییەوە‪ ،‬تەواو سیستەمێک و دەوڵەتێکی جیا و سەربەخۆ‬ ‫لە حکومەتی پاشایەتی «ایران» بوو‪ .‬دەوڵەتی جمهوری کوردستان و حکومەتی‬ ‫پاشایەتی «ایران» لە ڕووی ساختاری حکومەتیشەوە دوو شێوەی حکومەتی دژ بە‬ ‫یەک بوون‪.‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪50‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫بیری خوێندکار‪ :‬سیاسەتی نێودەوڵەتی یان خۆدئاگایی نەتەوەیی کامیان کاریگەری‬ ‫زیاتر و یەکالییکەرەوەی لە سەر دامەزرانی کۆماری کوردستان هەبووە؟‬ ‫سۆران که‌رباسیان‪ :‬دەکرێ بگوترێ کە گەمە نێودەوڵەتییەکانی زلهێزەكان ئەو بوارەی لێ‬ ‫کەوتەوە کە کورد بۆ یەکەم جار لە مێژووی مۆدێڕنی خۆیدا بتوانێ ویستی خۆی‬ ‫ڕابگەیێنێت‪ .‬هەروەکو کە جەنابی پێشەوا لە یەکێک لە گوتارە بەنرخەکانی خۆیاندا‬ ‫ئاماژەی پێ کردبوو‪ ٢٨ ،‬ساڵ بەر لە دامەزراندن و ڕاگەیاندنی دەوڵەتی جمهوری‬ ‫کوردستان‪ ،‬کەسایەتی زانای کورد جەنابی ژێنێراڵ شریف پاشا بە نوێنەرایەتی‬ ‫نەتەوەی کورد داوای دەوڵەتی سەربەخۆی کوردی کردبوو‪ .‬جەنابی سەرۆک‬ ‫کۆماری کوردستان لەم ڕۆژەدا کە یادی ‪٢٨‬ەمین ساڵوەگەری هەنگاوی ژیرانەی‬ ‫ژێنێراڵ شریف پاشایان کردبۆوە‪ ،‬لە بەشێک لە قسەکانیدا فەرموویانە‪:‬‬ ‫<< ئەو ڕۆژە هەوەڵ ڕۆژێک بوو لە مێژووی میلەتی کورددا کە لە ڕووی اصولێکی‬ ‫منظم و سیاسی داوای حەقی خۆیان لە دنیای متمدن و پارێزگاری حقوقی مللی‬ ‫بچوک کرد‪ .‬دیسان هەوەڵ ڕۆژێک بوو کە میلەتی چەند هەزار ساڵەی کورد‬ ‫موجودیت و حەقی ژیانەوەی خۆی بە بەرچاوی هەموو جیهانیان خست‪ ،‬و هەروا‬ ‫هەوەڵ ڕۆژێک بوو کە بناغەی آزادی میلەتی کوردی دانا «‪ ]20[.‬کۆی تەواوی‬ ‫گوتارەکانی سەرکردایەتی کورد و بە تایبەتی ئەو دەقانەی دەگەڵ چاالکییەکانی‬ ‫کۆمار لە ڕۆژنامەی کوردستاندا تۆمار کراون‪ ،‬هەموو ئەم ڕاستییە دەسەلمێنن کە‬ ‫کورد پێشتریش خوازیاری سەربەخۆیی و دامەزرانی کیانی سیاسی جیا لە واڵتانی‬ ‫ناوچە بوو‪ .‬خودی ئەو قسانەی کە جەنابی سەرۆک کۆماری کوردستان لە سەر‬ ‫گەورە پیاوانی نەتەوەی کورد کردبوونی‪ ،‬هەر ئەوە لە زمانی خۆیانەوە دەگێڕنەوە کە‬ ‫کورد لە پێش کۆماریشدا هەر سەربەخۆخواز بووة و تەنانەت زۆر تەوەری میژووییان‬ ‫لە سەر چەمکی سەربەخۆییخوازی سەرکردەکان و بزووتنەوەکانی نەتەوەی کورد‬ ‫بە چاپ گەیاندبوو‪ .‬واتە ویستی سەربەخۆیی نەتەوەی کورد مێژوویكی درێژتری‬ ‫لە چاو کۆماری کوردستان هەیە‪ .‬مەخابن دەوڵەتە زلهێزەکان لە ڕووی سیاسەتێکی‬ ‫بێ ئینسافانە و نامرۆڤانە ئەم مافەیان پاش شەڕی یەکەمی جیهانی لە نەتەوەی‬ ‫کورد و زۆر نەتەوەی دیکە زەوت کرد‪ ،‬کە خۆیان بڕیاری چارەنووسی خۆیان‬ ‫بدەن و کردیانن بە قوربانی پالنەکان و بەرژەوەندییە ئابوورییەکانیان لە ناوچە‬ ‫جۆراوجۆرەکانی جیهاندا‪ .‬کەونئاراترین نەتەوەکانی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست کە‬ ‫هێشتاش ماون بریتین لە ئاسۆرییەکان‪ ،‬کورد و ئەرمەنی و هەر کام لەمانە‬ ‫پاش شەڕی یەکەمی جیهانی بوونە قوربانی ئەم گەمە نێودەوڵەتییە‪ .‬بە تایبەتی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪51‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫ناوچەکانی کوردستان و ئاسۆرییەکان کە سەرچاوەی ئاو‪ ،‬کانگا و نەوتێکی زۆری‬ ‫ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاستن بە پێی بەرنامەیەکی لە پێشڕا داڕێژراو بە بێ پرس و ویستی‬ ‫ئەو نەتەوانە خرانە ژێر دەستی واڵتانێکی نوێ بە گشتی و تەواو بەکرێگیراو و‬ ‫ژێردەستی خۆیان بە تایبەتی‪.‬‬ ‫باشە باس لەوەش بکرێ کە پێوەندییەکانی هیتلێر و دەوڵەتی ڕەگەزپەرەستانەی‬ ‫«رضا شاه» لە پێش شەڕی دووهەمی جیهانیی زۆر پتەو ببوو و تەنانەت زۆر‬ ‫پڕۆژەی «ایران> بە دەستی واڵتی ئاڵمان بەڕێوە دەچوون‪« .‬ایران» بازاڕێکی باش‬ ‫و بەرچاو بۆ فرۆشی چەک و کااڵی ئاڵمان بوو و کەشتییەکانی ئاڵمانیش لەنگەری‬ ‫خۆیان لە ئاوەکانی کەنداوی پارس هاویشتبوو کە ئەمەش مەترسییەکی مەزن‬ ‫بوو بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی هاوپەیمانانی دژ بە ئاڵمان‪ ]21[.‬باسی سۆڤیەت و‬ ‫نەوتیش پێشتر بە کورتی خستراوە بەر چاو کە گرنگی تایبەتی لە بارەى مێژووی‬ ‫کۆماری کوردستان هەیە‪ ]22[.‬سۆڤیەت لە چاو هاوپەیمانەکانی خۆی زۆرترین‬ ‫خەساری مرۆڤی و ئابووری پێ گەییشتبوو و هەر بۆیە پێویستییەکی زۆری بە‬ ‫نەوت بۆ پەرەسەندنی ئابووری واڵت هەبوو تا النی کەم بتوانێ قەرەبووی خەساری‬ ‫ئابووری خۆی پاش شەڕ بکا‪ ،‬کە بە شێوەیەکی بەرچاو لە الیەن ئاڵمانەوە شڕ‬ ‫کرابوو‪ .‬مانەوەی هێزەکانی سۆڤییەت لە خاکی «ایران»دا تەنیا بۆ وەدەستهێنانی‬ ‫ئیمتیازی نەوتی باکووری «ایران» بوو‪ .‬حاشا لەوە ناکرێ کە جیا لە ئینگلیس و‬ ‫ئامریکا‪ ،‬سۆڤیەتیش کە بە ڕواڵەت دۆستی نەتەوە ژێردەستەکان بوو‪ ،‬ئامادە نەبوو‬ ‫کە پاڵپشتی لە دەوڵەتێکی سەربەخۆیی کوردستانی بکا‪ .‬لە چوارچێوەی گوتاری سەر‬ ‫زمان‪ ،‬ئەو بانگةشەیەیان هەبوو کە مافی سەربەخۆیی بۆ کورد و هەر نەتەوەیەکی‬ ‫دیکەی ژێر دەست بە ڕەوا دەزانن بەاڵم لە پراکتیکدا ئەوان پێیان باش بوو کە‬ ‫کوردەکان لە ژێر دەسەاڵتی تەورێز و حکومەتی ملی آذربایجان کار و باری‬ ‫خۆیان بەرەو پێش ببەن و مافی ئێتنیکی خۆیان لە ژێر دەسەاڵتی آذربایجان‬ ‫مسوگەر بکەن‪ .‬خودی گوتاری باڵوکراوەی جەنابی پێشەوا لە ڕۆژنامەی کوردستان‬ ‫و یادداشتەکانی میرزا خلیل فتاح قاضی و نووسینەکانی زۆر لێکۆڵەری دیکە‬ ‫وەک مامۆستای «حسن ایوب زادە» ئەم ڕاستییە باس دەکەن کە سەرکردایەتی‬ ‫سیاسی کورد بە گشتی و جەنابی محمد همام قاضی‪ ،‬پێشەوای کوردان دەگەڵ ئەم‬ ‫سیاسەتەی سۆڤیەت نەبوون‪ .‬حاشا لەوە ناکرێ کە ڕاگەیاندنی دەوڵەتی جمهوری‬ ‫کوردستان وەک سیستەمێکی سەربەخۆ و «مستقلل» تەنیا هەڕەشە لە سەر‬ ‫بەرژەوەندییەکانی «ایران» نەبوو‪ ،‬بەڵکوو مەحکوومکردنی سیاسەتی نامرۆڤانەی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪52‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫سۆڤیەتیش بوو‪ .‬بڕیاری دووی ڕێبەندان تەنیا بڕیارێکی مێژوویی نەتەوەی کورد‬ ‫نەبوو‪ ،‬بەڵکوو بڕیارێک بوو بەرانبەر هەر سیاسەتێکی چەوسێنەری زلهێزان‪.‬‬ ‫ڕاگەیاندنی ئەو سەربەخۆییە ئیرادەیەکی بەرز و هزرێکی دووربینی گەرەک بوو کە‬ ‫بە پاڵپشتی ئێلیت و خاوەنهێزانی کوردستان ئەو ئیرادە نەتەوەییە لە الیەن جەنابی‬ ‫پێشەوای کورد و کوردستانەوە ڕاگەیێندرا‪.‬‬ ‫گەر زلهێزەكان «ایران»یان داگیر نەکردبا‪ ،‬بە دڵنیاییەوە گەلێک چەتوون دەبوو‬ ‫کە ئەو هەل و مەرجە بەو شێوەیە رەخسابا کە کورد پێیدا تێپەڕی‪ ،‬بەاڵم حاشا لەوە‬ ‫ناکرێ کە بەر لە ڕاگەیاندنی کۆماری کوردستان‪ ،‬هێزەکانی باشوور و بە تایبەتی‬ ‫هێزی بارزانییەکان لە خاکی ڕۆژهەاڵتی کوردستاندا بوون‪ .‬گەلۆ گەر «ایران»‬ ‫لە الیەن ئینگلیس و سۆڤییەتەوە داگیر نەکرابا‪ ،‬کورد چۆن دەیتوانی سیاسەت‬ ‫بلێزێ‪ ،‬خۆی پرسیارێکە کە چەتوونە بە وەاڵمی بگەین بەاڵم ئاستی بەرزی ویستی‬ ‫سەربەخۆییخوازی کورد لەو زەمەندا و بوونی هێزێکی یەکڕیز بە بوونی کاراکتێری‬ ‫کاریزماتیکی بەشەکانی کوردستان و بە تایبەتی کەسایەتی پێشەوا ڕەنگ بوو لەو‬ ‫حاڵەتیشدا جۆرێک ڕۆڵیان گێڕابا کە گەر «ایران» داگیریش نەکرابا‪ ،‬بە دڵنیاییەوە‬ ‫وەک مێژووی کۆماری کوردستان دەبوو بە سەمبولێکی جوانی مێژووی مۆدێرنی‬ ‫کورد بۆ بەهێزکردنی یەکيێتی ناوخۆيى‪.‬‬ ‫بە لەبەر چاوگرتنی ئەوەى کە هیچکام لە زلهێزان دەگەڵ دەوڵەتێکی سەربەخۆی‬ ‫کوردستان نەبوون‪ ،‬هەر بۆیە حاشا لەوە ناکرێ کە سەرکردایەتی کورد زۆر ژیرانە‬ ‫لە هەلەکان‪ ،‬کەڵکی دروستی وەرگرت و تەنیا بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی‬ ‫نەتەوەیی کورد‪ ،‬دەوڵەتی جمهوری کوردستانی ڕاگەیاند‪.‬‬ ‫بیری خوێندکار‪ :‬کۆماری کوردستان وەک کیانێکی سەردەمیانەی کورد و رێنێسانسی‬ ‫ڕۆژهەاڵتی ناوین سەیر دەکرێ‪ ،‬ئێوە پارامێترە مۆدێڕنەکانی کۆماری کوردستان لە چیدا‬ ‫دەبیننەوە؟‬ ‫سۆران که‌رباسیان‪ :‬لە مێژووی مۆدێرنی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاستدا تا ئێستا کە ساڵی‬ ‫‪٢٠١٢‬ی زایینیە‪ ،‬هیچ حکومەتێک جگە لە دەوڵەتی جمهوری کوردستان بوونی نەبووە‬ ‫کە بنەمای بەڕێوەبەری خۆی لە سەر ڕێزلێنانی مافی هاوآلتى داڕشتبێ و بەڕێوەی‬ ‫بردبێ‪ .‬لە سیستەمی دەسەاڵتداری کۆماری کوردستاندا تاکی کۆمەڵگا مافی ئەوەی‬ ‫هەبوو کە پێنووس بە پێی فکر و لێکدانەوەی خۆی بگێڕێ و تەنێ لە خزمەت‬ ‫دەسەاڵتدا نەبێ‪ .‬ئەم مافە یەکيێك لە گرنگترین فاکتەرەکان بۆ پێناسەکردنی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪53‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫سیستەمێکی ژیارى و پێشکەوتوو‬ ‫دەژمێردرێ کە ئێستاش لە‬ ‫زۆرینەی واڵتانی جیهان پێشێل‬ ‫دەکرێ‪ .‬مافی کەمایەتی لە هەر‬ ‫کۆمەڵگایەکی فرە ئێتنیکی‪ ،‬فرە‬ ‫ئایینی‪ ،‬فرە زاراوەیی و ‪...‬هتد‪،‬‬ ‫پێویستە ڕێزی لێ بگیرێ‪.‬‬ ‫لە ژێر دەسەاڵتی کۆماری‬ ‫کوردستان‪ ،‬ئەو گرووپانەی‬ ‫کە سەر بە دینی یەهوودی و‬ ‫مەسیحی بوون‪ ،‬مافی بەرابەریان‬ ‫دەگەڵ زۆرینەی هاوآلتيانى‬ ‫ژێر دەسەاڵتی کۆمار هەبوو‬ ‫کە سەر بە دینی «اسالم»‬ ‫بوون‪ .‬سەرەڕای ئەوەى کە‬ ‫سیاسەتوانان و سەرکردایەتی‬ ‫کورد لەو دەوڵەتە سەربەخۆیەدا‬ ‫«موسولمان» بوون‪ ،‬بەاڵم دەسەاڵتداریان نەبوو بە هۆکار تا سیاسەتێکی چەوسێنەرانە‬ ‫بەرانبەر بە کەسانی سەر بە ڕێباز و دینی دیکە دەکار بگرن‪.‬‬ ‫سیستەمی کۆماری پێشتر لەو دەڤەرەدا لە الیەن حکومەتی تازە دامەزراوی تورکیا‬ ‫دامەزرابوو‪ ،‬بەاڵم بە لەبەر چاوگرتنی ئەو جەنایەت و کۆمەڵکوژییانەی کە دەوڵەتی‬ ‫کۆماری ترکیا بەڕێوەی بردبوون و بە چاو خشاندنێک بەو چەمکە ڕەگەزپەرەستی‬ ‫و فاشیزمی کەمالیزم کە سيێبةرى خستبۆ سەر ئاناتۆلی‪ ،‬بە دڵنیاییەوە دەکرێ‬ ‫بگوترێ کە کۆماری کوردستان یەکەم کۆمارێکی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست بوو کە‬ ‫ناوەڕۆکێکی دێمۆکراتیکی هەبوو‪ .‬دێمۆکراسی ووشەیەکە ڕۆژانە هەرزانفرۆش‬ ‫دەکرێ و زۆر سیستەمی جەنایەتکار بۆ پێناسەی خۆی بەکاری دەبا‪ ،‬بەاڵم بە‬ ‫وردبوونەوەیەک لە سیستەمی دادگایی‪ ،‬شێوەی هەڵس و کەوتی کۆمار دەگەڵ‬ ‫هاوآلتى‪ ،‬بوونی ئازادی دەربڕین لە نووسین و ئاخافتندا و ‪ ...‬ئەمە دەسەلمینن‬ ‫کە کۆماری کوردستان لە چوارچێوەی بازنەی دێمۆکراسی و ڕێزگرتن لە مافە‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪54‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫سەرەتاییەکانی تاکی کۆمەڵگا بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی گشتی دەسەاڵتی‬ ‫خۆی بەڕێوە برد‪ .‬لەو کاتەدا زۆرینەی واڵتانی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست بە شێوەی‬ ‫پاشایەتی بەڕێوە دەچوون‪ .‬شێوەی گواستنەوەی دەسەاڵت لە سیستەمی پاشایەتی‬ ‫ئەو زەمەن و ناوچەدا فۆڕمێکی تەواو دیکتاتۆرانەی هەبوو لە کاتێکدا سەرکردایەتی‬ ‫سیاسی کورد فۆڕمی حکومەتی جمهوری هەڵدەبژرێن‪ .‬لە سیستەمی کۆماریدا‬ ‫سەرۆک کۆمار بۆ ماوەیەکی دیاریکراو هەڵدەبژێردرێت و بەم شێوەیە نییە کە تا‬ ‫ئەو ڕۆژەی زیندوو بێ هەر سەرۆکی دەوڵەت بمێنێتەوە و پاش ڕۆییشتنی خۆشی‬ ‫کوڕ یا خزمێکی دیکەی جێگەی بگرێتەوە‪ .‬قەوارەیەکی کە کۆمار بۆ دەوڵەتی‬ ‫خۆی هەڵیبژارد‪ ،‬بریتی بوو لە کۆمەڵێک فاکتەر کە لە پەنای یەکتردا ژیاری و‬ ‫شارستانییەتی ئەو دەوڵەتە پێناسە دەکا‪.‬‬ ‫شێوەی پێکهێنانی دەوڵەت و دەزگاکانی حکومەتی بە پێی ئەو هەل و مەرجەی کە‬ ‫کۆمار تێیدا تێپەڕی‪ ،‬زۆر زیاتر لە پێویستییەکانی کۆمەڵگای ئەوکاتی ڕۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاست بوو‪ .‬ئەم مژارە مەخابن تا ئێستاش ئاوڕی لێ نەدراوەتەوە و پێویستە بە‬ ‫وردی لە سەری بگوترێ‪ ،‬چ لە‬ ‫بواری حقوقییەوە‪ ،‬چ لە بواری‬ ‫بەڕێوەبەری ئەو ناوچانەی‬ ‫کە لە ژێر دەسەاڵتی کۆماردا‬ ‫بوو‪ .‬لە ناو خۆی کۆماریشدا‬ ‫حاشا لەوە ناکرێ کە دەوڵەتی‬ ‫جمهوری کوردستان دەسەاڵتی‬ ‫خۆی بە هاریکاری کەسایەتییە‬ ‫ناسراوەکانی هەر ناوچەیەک و لە‬ ‫سەر بنەمای ڕێزلێنان لە جێگە‬ ‫و پێگەی سەرۆک هۆزەکان و‬ ‫بەرژەوەندی هاوآلتى لە هەر‬ ‫ناوچەیەکدا پەرەپيێدابوو‪.‬‬ ‫کۆماری کوردستان کاری زۆر‬ ‫بنەڕەتی و پێویستی لە مەڕ‬ ‫ناساندن و بونیاتنانی دەوڵەتێکی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪55‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫نەتەوەیی ئەنجامدا‪ ،‬کە ئااڵی «مقدس»ی کوردستان‪ ،‬سرودی نەتەوەیی‪ ،‬ناوی‬ ‫پیرۆزی پێشمەرگە و ‪ ...‬لێ کەوتەوە‪ .‬سەمبولیککردنی مێژوویەکی هەر چەند‬ ‫تاڵ بەاڵم پڕ لە شانازی و هێماکانی یەکگرتوویی نەتەوەی کورد لە ڕۆژنامەکانی‬ ‫کوردستاندا بە زەقی دەبینرێن‪.‬‬ ‫لە هەمووی ئەمانە گرنگتر بڕوایێکی قوڵی سیاسەتی کۆماری کوردستان بە ڕێزلێنان‬ ‫لە ماف و سنووری نەتەوەکانی جیران بوو‪ .‬لە هیچ شوێنێکی هەڵس و کەوت و‬ ‫سیاسەتی کۆماردا نابینرێ کە ڕێز لە نەتەوەیەک نەگیرابێ‪ .‬هەرکات دەوڵەتە‬ ‫داگیرکەرەکانی کوردستان وەک سیستەم خسترانە بەر ئیدانەکردن نەک وەک‬ ‫رێبەندانی ‪1391‬‬ ‫‪56‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬


‫نەتەوە‪ .‬نەتەوەی دراوسێی ترک کە حکومەتێکی تەواو سەر بە سۆڤیەتیان لە تەورێز‬ ‫بۆ پێک هاتبوو‪ ،‬لە الیەن کۆماری کوردستانەوە بە ڕێزەوە هەڵس و کەوتی دەگەڵ‬ ‫کراوە‪ ،‬بە پێچەوانەی ئەو هەڵس و کەوت و ساختەکارییانەی کە ئەو حکومەتی‬ ‫سەر بە سۆڤیەت بەرانبەر بە کۆماری کوردستان گێڕابووی‪ ]23[.‬مێژووی کۆماری‬ ‫کوردستان بە پێی پێوەری ڕۆژ و سەردەم دەکرێ وەک نموونەیەکی ژیاری و‬ ‫سیستەمێکی شارستانی چاوی لێ بکرێ و تەنانەت نەتەوەکانی غەیری کوردیش‬ ‫کەڵک و وانەی لێ وەربگرن‪.‬‬ ‫بیری خوێندکار‪ :‬سیاسەتی کۆمار بە نیسبەت تورکی ئازەربایجان لە سەر چ بنەمایەک‬ ‫بوو و ئایا ئێستا دەکرێتە هەوێنی پێکەوە ژیانی کورد و تورک یان دۆخەکە زۆر لە هی‬ ‫سەردەمی کۆمار ئاڵۆزترە؟‬ ‫سۆران که‌رباسیان‪ :‬سەرکردایەتی سیاسی کورد قەرارێکی دەرکردبوو کە لە دوو‬ ‫ڕوویەوە جێی سەرنجە‪ .‬یەکیان ڕێز لێنان لە ڕۆحی پيێكەوەژيان و پتەوکردنی‬ ‫ئاشتی و برایەتی لە ناوبەری دوو نەتەوەی کورد و ترک بوو و دووهەمیش‬ ‫سەربەخۆیی سیاسی کورد و جیاکردنەوەی قەوارەی کوردستان لە سیاسەت و‬ ‫سنووری جوگرافییایی ترکان‪ .‬لە دەقی گوتاری سەرکردایەتی کورددا ئاماژەی‬ ‫ڕاشکاوانە بەوە کرابوو کە لە هەر شوێنێک کە کوردی تێدا دةژیا دەکرد بە‬ ‫«استقالل»ی تەواو بگا‪ ]24[.‬لە هەمان کاتیشدا لە پێکهاتنێکی کە لە ناوبەری‬ ‫حکومەتی ملی آذربایجان و دەوڵەتی جمهوری کوردستاندا هەبوو‪ ،‬دان بەوە نرابوو‬ ‫کە ڕێز لە مافی کوردانی ژێر دەسەاڵتی حکومەتی تەورێز بگیرێت و هاوکات‬ ‫دەسەاڵتی کۆماریش هەمان سیاسەت بەرانبەر بە تورکی دانیشتووی کوردستان‬ ‫وةپيێش بگریێ‪.‬‬ ‫حاشا لەوە ناکرێ کە گەر الیەن و تاقمی ڕادیکاڵی ئەمڕۆی تورکان هەندێک‬ ‫بە چاوێکی لۆژیکەوە بڕواننە مێژوو و ئەمڕۆی کوردستان‪ ،‬بە ڕوونی دەبینن کە‬ ‫سیاسەتی کورد لە مەڕ نەتەوەی ترکی دانیشتووی آذربایجان لە ئێستا و لە‬ ‫سەردەمی کۆماردا هەر یەک سیاسەت بووە‪ .‬ئەوەی کە هەڵوێستی الیەنەکانی‬ ‫ڕۆژهەاڵتی کوردستانە‪ ،‬تەنێ ڕێزلێنان لە جیاوازییەکان و مافی ئێتنیکی و مرۆڤی‬ ‫ترکی دراوسێیە و تا ئێستا هیچ هێزێکی کوردستانی لە مێژووی خۆیدا الپەڕەیەکی‬ ‫ڕەشی دژ بە بەرژەوەندییە ئێتنیکییەکانی نەتەوەی ترکی دانیشتووی ئەو دەڤەرە‬ ‫نییە‪ .‬دەکرێ مێژووی هاریکاری و ڕێزلێنانی کۆماری کوردستان و حکومەتی ملی‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪57‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫آذربایجان وەک هێمای پەرەسەندنی ڕۆحی ئاشتی و لە پەنا یەکترژیان (نەک‬ ‫پێکەوە ژیان) بۆ بونیاتنانی داهاتوویەکی گەش و مرۆيی کەڵکی لێ وەربگیرێ‪ .‬بە‬ ‫دڵنیاییەوە ترکێکی تەورێزی هەستی هاوبەش‪ ،‬زمانی هاوبەش و مێژووی هاوبەشی‬ ‫دەگەڵ ترکێکی باکۆ هەیە‪ ،‬هەر وەک کوردێکی ڕۆژهەاڵت ئەم فاکتەرە هاوبەشانەی‬ ‫دەگەڵ بەرژەوەندی و چارەنووسی هاوبەشى هەر کوردێکی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست‬ ‫هەیە‪.‬‬ ‫ئەوە کە سیاسەتی تەورێز و کۆمار لە بەرانبەر یەکتردا چلۆن بووە‪ ،‬باسێکە کە‬ ‫پێویستە زۆر بە وردی لە داهاتوودا لە دەرفەتێکی دیکەدا لە سەری بدوێم‪ .‬الیەنی‬ ‫زۆر جوانی هەیە کە دەکرێ ببنە مۆدێل و وێنەی ئاشتی ئەم دوو نەتەوەیە بۆ‬ ‫داهاتوویان‪ ،‬بەاڵم بۆ منی لێکۆڵەر هیچ جێگەی گومان نەماوە کە حکومەتی تەورێز‬ ‫بەو شێوەیەی کە کۆماری کوردستان بە ڕاستی و «صادق»انە جوواڵوە‪ ،‬هەڵس و‬ ‫کەوتی نەکرد‪ .‬وەک گوترا‬ ‫لە داهاتوودا ئەم باسە‬ ‫دەورووژێنم و بە دڵنیاییەوە‬ ‫بۆ هەر لێدوانێک فاکت‬ ‫و بەڵگە دەخرێتە بەر‬ ‫چاو و بە پیی ستاندارد و‬ ‫پرەنسیپەکانی نووسینی ئەو‬ ‫واڵتەی لێی دەژیم‪ ،‬ئەو‬ ‫چەواشەکاری و سانسۆڕانە‬ ‫لەقاو دەدرێن‪ .‬لە داهاتوودا‬ ‫دەتوانن لە پێگەیەک کە‬ ‫بۆ ئەم تەوەرانە دابین‬ ‫کراوە لە ڕاستییەکانی ئەو‬ ‫الیەنەی میژووی کۆمار‬ ‫و دراوسێکانیش ئاگادار‬ ‫بن‪]25[.‬‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪58‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫بیری خوێندکار‪ :‬بەرنامە و پێڕەوی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان تا چەندە لە ناو‬ ‫کۆماری کوردستاندا پراکتیزە کرا؟‬ ‫سۆران که‌رباسیان‪ :‬ئەو بەرنامە و پێڕەوەی کە بە ناوی بەڵگەیەکی حیزبی دێمۆکراتی‬ ‫کوردستان بە نەتەوەی کورد ناسێندراوە‪ ،‬کاغەزێکی بێ بنەما‪ ،‬ساختە‪ ،‬سازکراو و‬ ‫دەسکردی نەیارانی نەتەوەی کوردە کە مەخابن تا ئەم دواییانە بە هۆی نەبوونی‬ ‫بەڵگە و سەرچاوەی جێی متمانە و حاشاهەڵنەگر‪ ،‬بوار نەرەخسابوو تا لە سەر‬ ‫ڕەسەن‪-‬نەبوونی دڵنیا بین‪.‬‬ ‫ئەم باسە گەلێک هەستیارە کە مژاری تایبەتی و سەربەخۆی گەرەکە‪ .‬من تا ئێستا‬ ‫کاری زۆرم لە سەر کردووە بەاڵم باڵوم نەکردۆتەوە‪ .‬بە کورتی لە سەر ئەم بە ناو‬ ‫بەڵگەیە هەندێک زانیاری و سەرچاوە دەخەمە خزمەت ئێوەی هێژا‪.‬‬ ‫پێشتر لە نامیلکەیەکدا کە لە بەرواری ‪٢‬ی ڕێبەندانی ساڵی ‪٢٠١٢‬ی زایینی لە ژێر‬ ‫ناوی <<کۆماری سەربەخۆ و «مستقل»ی کوردستان؛ گەڕانەوە بۆ ڕاستییەکان»‬ ‫باڵوم کردبۆوە‪ ،‬تەواوی ئەو فاکت و بەڵگە و سەرچاوە حاشاهەڵنەگرانە خسترانە‬ ‫بەر چاوی خوێنەرانی جیهان کە تەواوی ئەو نامە سیاسییانەی کە بە ناوی جنابی‬ ‫پێشەوا باڵو کراونەتەوە‪ ،‬ساختە‪ ،‬ناڕاست و سازکراون‪ .‬جەنابی پێشەوا هەرکات لە‬ ‫ئیمزاکانی خۆیدا ناوی تەواوی خۆی واتە «محمد همام قاضی» بە کار دەبرد و‬ ‫ئەو نائاگایانەی کە ئیمزای جەنابی پێشەوایان «جعل» کردووە‪ ،‬هیچ لەوە ئاگادار‬ ‫نەبوون کە ئەو خەتەی ژێر «محمد قاضی» لە ئیمزای جەنابی پێشەوا دا چییە‬ ‫و تەنێ ناوی «محمد قاضی»یان لە کۆی ئیمزاکەی «جعل» کردبوو‪ .‬هەندێک‬ ‫کاغەزی کوردیش بە هەمان ئیمزای سازکراو باڵو و چاپ بوونەتەوە کە لە‬ ‫داهاتودا بە سەر دەکرێنەوە‪.‬‬ ‫واتە لە لێکۆڵینەوەی پێشوودا بە بێ ئەوە کە خۆم لەم باسە دابێ‪ ،‬ناڕاستەوخۆ‬ ‫بەاڵم بە شێوەیەکی حاشاهەڵنەگرانە‪ ،‬ناڕەسەنبوونی ئەو جۆرە بەڵگە سازکراوانەم‬ ‫خستۆتە بەر باس‪ ،‬بەاڵم ئەمە تەنێ یەکيێك لە ڕێگاکانی سەلماندنی ساختەبوونی‬ ‫ئەو بەرنامە و پێڕەوە سازکراوەیە‪ .‬یەک لەو کەسانەی کە بە وردی کاری لە سەر‬ ‫ئەم بە ناو بەڵگەنامەیە کردووە‪ ،‬مامۆستای هێژا کاک «حسن ایوب زادە»یە کە‬ ‫تا ئێستا دوو بابەتی لە سەر ئەم بە ناو بەڵگەیە باڵو کردۆتەوە‪ .‬بە بێ ئەوە کە‬ ‫وە نێو وردەکارییەکانی لێکۆڵینەوەی ژیرانەی ئەم بیرمەندە کەوم‪ ،‬پێویستە بێژم‬ ‫کە لە نامەیەکدا کە دوکتوور «رحیم سیف قاضی» بۆ خوالێخۆشبوو مامۆستا‬ ‫«کریم حسامی» ناردبوو‪ ،‬ئاماژەی بەوە کردبوو کە ئەو بەرنامە و پێڕەوە ئیمزای‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪59‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫جەنابی پێشەوای کوردان‪ ،‬سەرۆک کۆماری کوردستانی پێوە نەبووە‪ .‬لە وەشانێکدا‬ ‫کە لەم دواییانەدا باڵو کراوەتەوە‪ ،‬ئیمزای جنابی پێشەوا (ئیمزا ساختەکە نەک‬ ‫ڕاستەقینەکە) بەو بەرنامە و پێڕەوە زیاد کرابوو!‬ ‫لە کۆی مژار و لێکۆڵینەوەی مامۆستا «حسن ایوب زادە»دا تەنیا یەک پرسیار و‬ ‫گومان بۆ منی لێکۆڵەر هەبوو و ئەویش بریتی بوو لەوە کە گەلۆ ئەو دەستخەتەی‬ ‫«دوکتوور رحیم سیف قاضی» کە لە الیەن هێژا کاک «کریم حسامی»یەوە باڵو‬ ‫کرابۆوە‪ ،‬هی ئەو بووە یان نا‪ .‬بۆ ئەوە کە مرۆڤ لە ڕاستی نزیک بێتەوە پێویستە‬ ‫بەڵگە بۆ هەر باسێک بە دەست بهێنی‪ ،‬هەر بۆیە پێوەندیم بە کەسایەتییەکی‬ ‫هێژای بنەماڵەی قاضی گرت کە ڕەنگ بوو دەستخەتی «دوکتوور رحیم سیف‬ ‫قاضی» لە ال بێ‪ .‬نها نوسخەیەکی ئۆرجینالی دەستخەت و ئیمزای دوکتوور «رحیم‬ ‫سیف قاضی» لە بەر دەست دایە کە لێرە ڕادەگیرێ و لە داهاتوودا بە پێی‬ ‫بەندی یەکەمی پاڕاگرافی ‪١٣‬ی قانوونی پێوەندیدار لە واڵتی نەروێژ‪ ،‬بە ڕەشکردنی‬ ‫هەندێک ناو و ووشە بە مەبەستی پاراستنی کەسایەتییەکان‪ ،‬ئەو بەڵگەیە دەخرێتە‬ ‫بەر چاو (وەک لێرەدا وێنەیەکی بچووکی دەبینن)‪ .‬نموونەی دەستخەتێکی کە هێژا‬ ‫کاک «کریم حسامی» لە دوکتوور <رحیم سیف قاضی» باڵو کردبۆوە‪ ،‬ڕێک‬ ‫لەو دەستخەتە دەچێ کە نوسخەی ئۆرجیناڵی لە بەر دەست دایە‪ .‬بە دوای ئەوەدا‬ ‫کە ئەو دەستنووسەم دەست کەوت‪ ،‬ئیتر هیچ گومانێک الی منی لێکۆڵەر نەما کە‬ ‫مێتۆد و شێوەی لێکۆڵینەوەكەی مامۆستا کاک «حسن ایوب زادە» تەواو دروست‬ ‫و جێی متمانەیە‪.‬‬ ‫بە گشتی و کورتی دەتوانم عەرزتان بکەم کە ڕێگەی سەلماندنی ساختەبوون و‬ ‫ناڕەسەنبوونی ئەو کاغەزە زۆرن و لە داهاتوودا هەموویان لە بابەتێکدا تێکەڵ بە یەک‬ ‫دەکرێنەوە‪ .‬بە دەیان فاکتی دیکەش لە سیاسەت و هەڵس و کەوتەکانی کۆماری‬ ‫کوردستاندا لە بەر دەست دان کە دژایەتی تەواویان دەگەڵ ئەو بەرنامە ساختەیە‬ ‫هەیە کە نەیارانی نەتەوەی کورد تەنیا بە مەبەستی کپکردن و شاردنەوەی ویستی‬ ‫سەربەخۆییخوازی نەتەوەی کورد و بە «ایران»ی کردنیان و پاراستنی بەرژەوەندی‬ ‫واڵتانێک سازیان کردبوو کە دژ بە سەربەخۆیی نەتەوەی کورد بوون‪.‬‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪60‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫بیری خوێندکار‪ :‬کەسایەتی پێشەوا قازی محەمەد چۆن هەڵدەسەنگێنن؟ (پێش کۆمار و‬ ‫دوای کۆمار)‪.‬‬ ‫سۆران که‌رباسیان‪ :‬بەر لە هەر شتێک پێویستە ئەمە بگوترێ کە پێشەوای کوردان‬ ‫لە بنەماڵەیەکی زانا و لە ژێر تیشکی باوکی ناسراو و زانای خۆی پەروەردە ببوو‪.‬‬ ‫ئەم بنەماڵەیە لە کۆنەوە بەشێک لە کۆڵەکەی زانایی و ژیاری کوردستان و خاوەن‬ ‫پلەیەکی بەرزی ناو کۆمەڵگای خۆیان بوون‪.‬‬ ‫جەنابی پێشەوا سەرکردەیەک بوو کە هیچ خاڵێکی ڕەشی لە مێژوویدا نییە‪ .‬لە‬ ‫سەدەی رابڕدوودا هیچ واڵتێکی ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست خاوەن سەرکردەیەک نەبووە‬ ‫کە مۆرە و بەڕێوەبەری پالنەکانی بەرژەوەندیپارێزی زلهێزان نەبووبێ‪ ،‬لە کاتێکدا‬ ‫بە دەیان کتێب و نامیلکە و وتاریان لە سەر نووسیون و کەسایەتییەکی جیا لەوەی‬ ‫کە هەیانبوو‪ ،‬بۆ ساز کردوون‪ .‬جنابی پێشەوا کەسایەتییەکی سەربەخۆی هەبوو‪.‬‬ ‫هەرکات لە هەوڵی ئەوەدا بوو کە بە پتەوکردنی ڕۆحی برایەتی و یەکڕیزکردنی‬ ‫ماڵی کورد‪ ،‬سیاسەتێک بلێزێ کە بەرژەوەندی نەتەوەکەی لێ بکەوێتەوە و تەنانەت‬ ‫خۆ بەختکردنیشی تەنێ بە مەبەستی پاراستنی کەرامەت و گیانی نەتەوەکەی بوو‬ ‫تا کوردیش بە هەمان چارەنووسی دڵتەزێن تووش نەبێ کە ترکانی تەورێز بە‬ ‫سەریان هات‪.‬‬ ‫بە دڵنیاییەوە گەر جةنابی پێشەوا سەرکردایەتی کۆمەڵەی (ژ‪ .‬ک)ى قبووڵ نەکردبا‬ ‫و گۆڕانکاری مۆدێڕن و پێویستی بە سەر ئەو بزوتنەوەيةدا نەهێنابا‪ ،‬ڕەنگ بوو ئەو‬ ‫جوواڵنەوە بەرەو ئاقاریکی دیکە چووبا‪ .‬کوردی سەربەخۆخواز لە کوردستان زۆر‬ ‫بوون بەاڵم کەسایەتییەکی کاریزماتیک و خاوەن ڕێزی وەک جنابی پێشەوایان‬ ‫پێویست بوو تا جەماوەری کوردی لێ کۆ بێتەوە و پاڵپشتی لە ویستی ئێلیتی کورد‬ ‫بکرێ‪.‬‬ ‫گیانبەخت کاک دوکتوور قاسملوو فەرمووبووی کە پێشەوا گوڵێک بوو لە بیابانێک‬ ‫ڕووابوو‪ .‬گەلۆ لە جیهانی ئەمڕۆدا سەرکردە دەست دەکەوێ کە حەوت زمانان‬ ‫قسە بکا؟ بە شێوەیەکی مرۆڤانە دەگەڵ هاوآلتى خۆی و گەالنی جیا لە گەلی‬ ‫خۆی‪ ،‬بجووڵێتەوە؟ و هاوکات ئامادە بێ لە پێناو بەرژەوەندی و پاراستنی گیانی‬ ‫شارومەندانی‪ ،‬گیانی خۆی و چارەنووسی بنەماڵەکەی بفەوتێنێ؟‬ ‫پێشەوای کوردان کەسایەتییەکی ئەوەندە بەرزی هەیە کە لە چوارچێوەی باسێکی‬ ‫ئاوا کورتدا چەتوونە لە سەر پێشکەوتوویی و ژیاری ئەو بتوانرێ قسە بکرێ‪ .‬تەنێ‬ ‫ئەوەندە لێرە دەبێژم کە پێداچوونەوەی قسەکانی ئەو سەرکردەیە ئەوە دەسەلمێنن‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪61‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫کە خاوەن گوتارێکی سیاسی بوو کە لە بواری حقوقییەوە قسەکانی زۆر جێی‬ ‫سەرنجن و تەواو ئاشنا بە مافی ئێتنیکی‪ ،‬مافی چارەنووسی نەتەوە ژێردەستەکان‪،‬‬ ‫سیاسەتی نێودەوڵەتی و مێژووی گەالن و نەتەوەکەی خۆی بوو‪.‬‬ ‫جنابی پێشەوا ویژدانی نەتەوەیەکی سەربەخۆییخواز و زیندوویە کە ناخوازێ‬ ‫بتوێتەوە و بە کوردبوونی شانازی دەکا‪.‬‬ ‫بیری خوێندکار‪ :‬الیەنی ڕۆشنبیری و زانستی لە کۆماری کوردستان و پێشەوا چ گرینگیەکی‬ ‫هەبووە؟ بە تایبەتی کە باڵوکردنەوەی گۆڤار‪ ،‬ناردنی خوێندکاران بۆ دەرەوەی واڵت‪،‬‬ ‫دامەزراندنی یەکیەتیی الوان و ‪ ...‬لە بەرنامە سەرەکییەکان بووە‪.‬‬ ‫سۆران که‌رباسیان‪ :‬دەرکردنی گۆڤار و ڕۆژنامە خۆی بەشێکە لە ژیاری و بەم شێوەیە‬ ‫نییە کە هەر کەس گۆڤار و ڕۆژنامەی زۆر باڵو کردەوە‪ ،‬ئەوە خاوەن هزرێکی‬ ‫بەرزن و کۆمەڵگا بەرەو پێشکەوتن دەبەن‪ .‬بۆ وێنە بڕواننە واڵتی «ایران» کە ‪٥٠‬‬ ‫ڕۆژنامەی جۆراوجۆری تێدا باڵو دەبێتەوە‪ ]26[.‬وەک باڵوکراوەش ‪ ٥٠٨٦‬دانە‬ ‫تۆمار کراوە کە تەنێ ‪٣٢٦٧‬یان لە چاالکی دان‪ ]27[.‬هەر چەند کە ئەو ڕێژانە‬ ‫زۆر پتر لەوەیە کە لە ڕاستیدا لە «ایران» باڵو دەبنەوە‪ ،‬دیسانیش گەر ڕاستیش‬ ‫بووبا‪ ،‬هیچ بایەخێکی بە پلەی زانستی و ڕووناکبیری واڵتی «ایران» نەدەدا‪ .‬ئەوەی‬ ‫لە بواری حقوقی‪ ،‬مافی مرۆڤ‪ ،‬مافی ئێتنیکی‪ ،‬مێژوو و سیاسەتی نێو دەوڵەتی‬ ‫و جیابیکەرەکانی ئەو واڵتە باڵو دەبێتەوە‪ ،‬بێبەرن لە ڕاستی‪ ،‬زانست و ویژدانی‬ ‫مرۆڤایەتی‪ .‬سیستەمگەلی ئاوا گەر ڕێژەی باڵوکراوەکانیان بە تاقی ئاسمانیش بگا‬ ‫هیچ لە ناوەڕؤکی نامرۆڤانە و ناشارستانییان ناگۆڕێ‪ .‬ئازادی دەربڕین شەرتێکی‬ ‫بنچینەییە بۆ پەرە پێدانی ڕووناکبیری و بەرزکردنەوەی ئاگایی جەماوەر‪.‬‬ ‫ئەوەی کە لە ژێر دەسەاڵتی کۆماری کوردستاندا باڵو بۆوە‪ ،‬هەوێنی هزر و مێشکێکی‬ ‫ئازاد بوو کە چۆنی دەنووسی باڵو دەبۆوە‪ .‬سانسۆر و هەڕەشە و زەخت لە سەر‬ ‫نووسەری باڵوکراوەکان نەبوو‪ .‬لە کەش و هەوایەکی پڕ لە ئازادی کە دەوڵەتی‬ ‫جمهوری کوردستان بۆ شارومەندی خۆی پێک هێنابوو‪ ،‬دیترا کە چ خزمەتێک بە‬ ‫زمان و ناسنامەی نەتەوەیی کرا‪ .‬خودی پێداچوونەوەی مێژووی کورد لە ڕێگەی‬ ‫گوتار و نووسین خۆی خزمەتێکی زۆری بە وشیاری کۆمەڵگا کرد‪ .‬بڕواننە دەقەکانی‬ ‫زۆر گوتار کە جنابی پێشەوا هەیبوو و لە ڕۆژنامەکانی کوردستان وەک خۆی بە‬ ‫چاپ گەییشتبوون‪ .‬لە زۆر جێگا دەبینرێ کە قسە لە سەر زانایی و ئاستی بەرزی‬ ‫سەرکردەکانی پێشووی نەتەوەی کورد و مێژووی دڵتەزێنیان کرابوو‪ .‬لە بواری‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪62‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫ڕۆژنامەوانییەوە کاری زۆر پسپۆڕانە و مۆدێرن لەوکاتدا کران کە تەنێ لە تەمەنێکی‬ ‫کەمدا توانیان ئەو تواناییانە لە خۆیان نیشان بدەن‪ .‬وەرگێڕان و ئاگاکردنی کۆمەڵگا‬ ‫لە باسی دەرەوەی جیهانی کورد خۆی بەشێکی دیکە لە کارە بە نرخەکانیان بوو‪.‬‬ ‫کۆماری کوردستان و کەسایەتی زانای سەرۆک کۆماری باش دەیانزانی کە‬ ‫جیاکردنەوەی سنووری جوگرافیایی کورد لە «ایران» تەنێ بە سەربەخۆیی‬ ‫ناژمێردرێت‪ .‬ئەوان دەیانزانی کە جیابوونەوە لە «ایران» تەنێ بەشێکە لە‬ ‫سەربەخۆیی و هەر بۆیە بۆ گەییشتن بە سەربەخۆیی تەواو گەلێک کاری بنچینەییان‬ ‫کرد تا لە کۆنەپەرەستی حاکم بە سەر کۆمەڵگای ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست خۆیان‬ ‫دەرباز بکەن و پلیکانەکانی پێشکەوتن لە سەر یەک بچنن‪ .‬ئەوان بە تێبینییەکی‬ ‫ژیرانەوە دەستووریان دا تا کتێبخانەی نەتەوەیی کورد بکرێتەوە و هاوکات هاندەر‬ ‫و پشتیوان بوون تا نیوەی کۆمەڵگا لە ژێر جلکی ناوی ژن بێتە دەرێ و خۆی‬ ‫بە یای بناسێنی‪ ،‬ببێتە نیوەی ڕاستەقینەی کۆمەڵگا و بەشداری کار و چاالکییە‬ ‫سیاسییەکانی واڵت بن تا لە چارەنووسی خۆیاندا بەشدارییان کردبێ‪ ]28[.‬هەر‬ ‫وەکی خۆشتان فەرمووتانە زۆر خزمەتی دیکە و پالنی دیکەیان لەو سەردەمدا‬ ‫داڕشتبوو کە هەرکام لەو بەرنامانە لە ڕووی داڕشتنی داهاتوویەکی ڕوون و گەش‬ ‫بۆ کورد و کوردستان ئەنجام درابوون‪.‬‬ ‫لە کۆتایی ئەم باسەدا لە ڕێگەی گۆڤاری بیری خوێندکارەوە‪ ،‬وێنەیەکی بە نرخی‬ ‫یای پێشەوای کوردستان (هاوسەری جەنابی سەرۆک کۆمار)‪ ،‬سەرۆکی حیزبی‬ ‫دێمۆکراتی ژنانی کوردستان پێشکەش بە هەر کوردستانییەک دەکەم‪]28[.‬‬ ‫هیوادارم کە خەبات و چاالکی و گوتاری یایانی کوردستان لە الیەن مێژوونووسان‬ ‫و فێمینیستەکانەوە زۆرتر بخرێتە بەر سەرنج و وردبوونەوە‪.‬‬ ‫تێبینی‪ :‬وێنەی پێشەوای مەزن‪ ،‬دوکتوور رحیم سیف قاضی‪ ،‬یای پێشەوای‬ ‫کوردستان‪ ،‬کۆپی نوسخەی دەستنووسی دوکتوور رحیم سیف قاضی لە الیەن چەند‬ ‫کەسایەتی هێژا و ناسراوی بنەماڵەی خۆشەویستی قاضی پێشکەش بە ئارشیوی‬ ‫نوسەری ئەم دێڕانە کراوە‪.‬‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪63‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫سەرچاوەکان‪:‬‬ ‫[‪ ]1‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪،‬‬ ‫چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٣٠‬بەرواری ‪١‬ی ئاپریلی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٢‬‬ ‫[‪ ]2‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪،‬‬ ‫چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،١٠‬ڕێکەوتی ‪٤‬ی فێوریەی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە یەک‬ ‫[‪ ]3‬بۆ وێنە بڕوانن الپەڕەی یەکەمی ڕۆژنامەی کوردستان ژمارەی ‪، ١١‬کە لە بەرواری ‪٦‬ی‬ ‫فێوریەی ‪١٩٤٦‬ی زایینی بە چاپ گەییشتبوو‪ .‬هەمان باسی سەربەخۆیی و «استقالل»ی‬ ‫کوردستان دووپات بۆتەوە کە لە ژمارەی پێشوویدا باسی لێ کرابوو‪ ،‬کە لە ژمارەی ‪١٠‬ی‬ ‫ئەو ڕۆژنامەیە لە ڕێکەوتی ‪٤‬ی فێوریەی ‪ ١٩٤٦‬لە الپەڕەی یەکەمیدا باڵو کرابووەوە‪ .‬لەم‬ ‫نموونانە زۆرن و لە داهاتوودا لە هەرکامیان وردبوونەوە ئەنجام دەدرێ‪.‬‬ ‫[‪ ]4‬خەلیل فەتاحی قازی‪ ،‬کورتە مێژووی بنەماڵەی قازی لە ویالیەتی موکری‪ ،‬وەرگێڕانی‬ ‫حەسەنی قازی‪ ،‬هەولێر ‪ ،٢٠٠٩‬چاپی یەکەم‪ ،‬چاپی ئاراس‪ ،‬الپەڕەی ‪١٣٨‬‬ ‫[‪ ]5‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪،‬‬ ‫چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٦‬ڕێکەوتی ‪٢١‬ی ‪١‬ی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٢‬‬ ‫[‪ ]6‬بڕوانە مژارەکانی مێژوویی ئەو کات کە لە ژێر ناوی << کوردان از بدو تاریخ تا‬ ‫سال ‪ « ١٩٢٠‬باڵو دەبۆوە‪ .‬لە زۆر ژمارەدا باڵو ببوونەوە‪.‬‬ ‫[‪ ]7‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪،‬‬ ‫چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٤٤‬ڕێکەوتی ‪٦‬ی مای ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪١‬‬ ‫[‪ ]8‬بۆ وێنە بڕوانە ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪،‬‬ ‫ساڵی یەکەم‪ ،‬چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ٥٠ ،٤٩‬و زۆر ژمارەی دیکە‪.‬‬ ‫[‪ ]9‬بۆ وێنە بڕوانە باسی << تصویبی قانونی مجازات « لە ڕۆژنامەی کوردستان‪،‬‬ ‫باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪ ،‬چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪،٤٠‬‬ ‫ڕێکەوتی ‪٢٧‬ی ئاپریلی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٣‬‬ ‫[‪ ]10‬بۆ نموونةى باسی ژێنێرال مصطفی بارزانی دەتوانی لە ڕۆژنامەی کوردستان‪،‬‬ ‫باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪ ،‬چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪،٢٦‬‬ ‫ڕێکەوتی ‪١٨‬ی مارسی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٣‬دا بخوێنییەوە‪ .‬لەم باسانە لە‬ ‫ڕۆژنامەکانی کوردستان لە شوێنی دیکەشدا هاتبوو‪.‬‬ ‫تێبینی‪ :‬پاش ئەوەى کە بەشێک لە ژمارەکانی ڕۆژنامەکانی کوردستان بە چاپ‬ ‫گەییشتنەوە‪ ،‬ژمارەیەک لەو ژمارانە کە پێوەندی بە باسی بارزانییەوە هەبوو دەگەڵ‬ ‫ژمارەکان چاپ نەکرابوو‪ .‬هێژا کاک «حامد گوهری» لە سەر ئەمە بە بەڵگەوە مژارێکی‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪64‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫باڵو کردەوە و چاپەمەنی بەرپرسیار لە هەڵە! خۆی ئاگادار کراوە کە لە چاپی دووهەمدا‬ ‫ئەم ڕاستکردنەوەیەش کرا‪.‬‬ ‫هەر وەها بڕواننە مژارێک کە بەم ناو و نیشانەی ژێرەوە باڵو ببۆوە‪:‬‬ ‫ڕۆژی نەنگ و رسوای دەوڵەتی فارس‪ :‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی‬ ‫دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪ ،‬چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٤٤‬بەرواری ‪١‬ی مەی ‪١٩٤٦‬ی‬ ‫زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪١‬‬ ‫[‪ ]11‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪،‬‬ ‫چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٩‬ڕێکەوتی ‪٢‬ی فێوریەی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٣‬‬ ‫[‪ ]12‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪،‬‬ ‫چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،١٤‬بەرواری ‪١٣‬ی فێوریەی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٢‬‬ ‫[‪ ]13‬ئارچی ڕۆزوێلت‪ ،‬کورد لە یادداشتەکانی ڕۆزوێلتدا‪ ،‬وەرگێڕانی کارزان محمد‪ ،‬چاپی‬ ‫یەکەم‪ ،‬سلێمانی ‪ ،٢٠٠٢‬وەزارەتی ڕۆشەنبیری‪ ،‬بڕوانە الپەڕەکانی ‪ ٦٩‬و ‪٧٠‬‬ ‫[‪ ]14‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی‬ ‫یەکەم‪ ،‬چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٩٢‬الپەڕەی ژمارە ‪١‬‬ ‫[‪ ]15‬سۆران کرباسیان ‪ ،‬کۆماری سەربەخۆ و «مستقل»ی کوردستان؛ گەڕانەوە بۆ‬ ‫ڕاستییەکان‪ ،‬الپەڕەکانی ‪ ١٨‬تا ‪ ،٢١‬لەم بەستەرەی ژێرەوەدا دەتوانن وەشانی کوردییەکەی‬ ‫بخوێننەوە‪:‬‬ ‫‪http://kurd.no/komar.pdf‬‬ ‫[‪Mohammad Reza Pahlavi, Answer to History: The Shah’s ]16‬‬ ‫‪42 Story, Persian, translated by Dr. Houshang Nahavandi, p‬‬

‫[‪ ]17‬سۆران کرباسیان ‪ ،‬کۆماری سەربەخۆ و «مستقل»ی کوردستان؛ گەڕانەوە بۆ‬ ‫ڕاستییەکان‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪١٨‬‬ ‫[‪ ]18‬لە درێژەی سەرچاوەی پێشوو بڕوانە باسی ڕاپۆرتی پارلەمانی «ایران» کە دەقی‬ ‫ئەو ڕاپۆرتەش لە سەرچاوەکانیدا دانراوە‪.‬‬ ‫[‪ ]19‬ایوب ایوب زادە‪ ،‬لە «ژ‪ .‬ک‪».‬وە بۆ کۆمار؛ مێژوو نووسیی حیزبی لە ژێر تیشکی‬ ‫ڕەخنەدا‪ ،‬ماڵپەڕی هەڵوێست ‪٢٠٠٨‬ی زایینی‬ ‫لە سەر بەشێکی نووسینەکانی ئەم هێژایە تێبینی هەیە کە ناڕاستبوونی زانیارییەکان‬ ‫ناگەڕێتەوە سەر ئەستۆی بەڕێزیان‪ .‬پاش باڵوبوونەوەی ئەم پەرتووکە بە نرخە‪ ،‬هەندێک‬ ‫بەڵگە و ڕاستی وە دەست کەوتوون کە کاریگەری دادەنێنە سەر بەڵگەیەک کە پێشتر لە‬ ‫الیەن نەیارانی نەتەوەی کوردەوە ساز کرابوو‪.‬‬ ‫[‪ ]20‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪،‬‬ ‫چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٦١‬بەرواری ‪٢٣‬ی ژوئەنی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪١‬‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪65‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫[‪ ]21‬ایوب ایوب زادە‪ ،‬لە «ژ‪ .‬ک‪».‬وە بۆ کۆمار؛ مێژوو نووسیی حیزبی لە ژێر تیشکی‬ ‫ڕەخنەدا‪ ،‬ماڵپەڕی هەڵوێست ‪٢٠٠٨‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٩‬‬ ‫هێژا کاک «ایوب ایوب زادە» کەڵکی لەم سەرچاوە ئاڵمانییە بۆ زانیاری خۆی‬ ‫وەرگرتووە‪:‬‬

‫‪Die britsche Iranpolitik im zweiten Wektkrieg und der Ausbruch‬‬ ‫‪Dr. Kova´c Verlag, ,1 des Kalten Krieges von wolfram Schneider, Teil‬‬ ‫‪155 Seite‬‬

‫[‪ ]22‬سۆران کرباسیان ‪ ،‬کۆماری سەربەخۆ و «مستقل»ی کوردستان؛ گەڕانەوە بۆ‬ ‫ڕاستییەکان‪ ،‬الپەڕەکانی ‪ ٢٨‬تا ‪ ،٣٢‬هەر وەها بڕوانە الپەڕەکانی ‪ ٥٢‬تا ‪٥٦‬‬ ‫تێبینی‪ :‬ئەم باسە لە داهاتوودا زۆرتری لە سەر دەنووسرێ و باسەکە هەر لە درێژەی‬ ‫مێژووی سۆڤیەت و نەوت و پێوەندی بە کۆماری کوردستاندا دەبێ‪.‬‬ ‫[‪ ]23‬بەرواری ‪٣‬ی فێبرواری ساڵی ‪٢٠١١‬ی زایینی لە الیەن وەرگێڕێکەوە ئاگادار‬ ‫کرامەوە کە چەند مژارێکی پێوەندیدار بە کۆماری کوردستانی لە ڕۆژنامەی آذربایجانی‬ ‫ئەوکات وەرگێڕاوەتەوە سەر زمانی کوردی‪ .‬ئەو ڕۆژنامانە کاتی خۆی لە تەورێز بە‬ ‫چاپ دەگەیشتن‪ ،‬کە زۆرینەی ژمارەکانی لە بەر دەست دان‪ .‬بە دوای باڵوکردنەوەی‬ ‫ئەو مژارانە زۆری پێ نەچوو کە کۆمەڵێک فاکت و زانیاری دروستم بۆ ئەو سەرچاوەیە‬ ‫نارد تا لە تەنیشت وەرگێڕانەکەیدا بیانخاتە بەر چاوی خوێنەران‪ .‬مەخابن لە ئاست ئەو‬ ‫ڕاستییانەی کە لە بەر دەست دان و هیچ جێی حاشای نییە‪ ،‬تەنیا بێ دەنگی هەڵبژێردرا‬ ‫و هیچکات خوازیار نەبوون کە خوێنەری کورد ئەو ڕاستییانە بزانێ‪ .‬لە داهاتوودا هەموو‬ ‫ئەو زانیاری و فاکت و بەڵگانە لە نامیلکەیەکدا دەخەمە بەر چاوی جەماوەر و بڕیار بۆ‬ ‫خوێنەر دەهێڵمەوە‪ .‬فاکتەکان سەلمێنەری ئەوەن کە حکومەتی ملی آذربایجان دەستیان‬ ‫لە چەواشەکردنی ڕاستییەکان و سەربەخۆیی کۆماری کوردستاندا هەبووە‪.‬‬ ‫[‪ ]24‬ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی‬ ‫یەکەم‪ ،‬چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٨‬ڕێکەوتی ‪٢٨‬ی ‪١‬ی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە ‪٣‬‬ ‫[‪/http://www.kurd.no ]25‬‬ ‫[‪ ]26‬ئەمە بە پێی خودی سەرچاوەکانی خۆیانە نەک پڕۆپاگەندەی نەیارانیان‪.‬‬ ‫‪http://www.seyyedan.com/files/homepage/roznama.htm‬‬ ‫[‪57214/http://www.rahesabz.net/story]27‬‬

‫[‪ ]28‬بۆ زانیاری زیاتر لەم پێوەندییەوە بڕواننە؛ ڕۆژنامەی کوردستان‪ ،‬باڵوکەرەوەی بیری‬ ‫حزبی دێمۆکراتی کوردستان‪ ،‬ساڵی یەکەم‪ ،‬چاپی مەهاباد‪ ،‬ژمارە ‪ ،٢٥‬بەرواری ‪١٧‬ی‬ ‫مارسی ‪١٩٤٦‬ی زایینی‪ ،‬الپەڕەی ژمارە سێ‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪66‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


ȅǁƢǷƚǯ ƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯ ơƽȁȁǀÈȈǷȅƨǼȇÈ ȁƢƟ È DzLJƨƟȆƸ dzƢLJǂLJƢǻ Å

67


ǹƢƬLJƽǁȂǯȅƢȈǧơǂǗȂƳƨdzǭƨȇƨƫǁȂǯº ǁȁȂǯƢƥȅÑÍ .ÐÎȆȈǻƢƯňƢǯƨǴÈ ȈǿǹơȂ ȈǻƨƬ È È ȇÈ ȁƨǯƧƽǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯ È ƨƥ ǮȇDŽǻ ȅƨǯƧǁƨƥȁȁǁ Ʃȉƨǿƿƙǁ ÑÕ . ÑÑ ȆȇǀȇÈ ǁƽ ňƢǯƨǴÈ Ȉǿ È ȁ ȆǯƢƻȅǁƨƥȁȁǁȅƽƨLJƨdzÕƨƫơȁƨȇƨNjƚǗǁơȂǓȅǂƬȈǷƚǴȈǯÎÏÒÍÍÍ ƧȁƨƬȇÈ ǂǗƧƽƧǁȁƨǗňƢƬLJƽǁȂǯȆǯƢƻȅƽƨLJƨdzÏÔȁǹơǂȈƟ È ȁ ƧǂƬȈǷƚǴȈǯ ÖÍÍ ǁȁȂNjƢƥ ƚƥ ƧȁƧǁȁȂǯƢƥ ƨdz ȆȇǀȇÈ ǁƽ ȅƨǻơȂȈƯ È ƨƥǮȇDŽǻǹƢNjƢǷǂǯȁƨǼLJňƢǯƨǓȁƢǻƨdzȆȇƢƬǻƢƯȆųƧȁƢǻȅƧƽơǁ ƪȈƥƧƽǂƬȈǷƚǴȈǯÐÍÍ È È ǁȁȂǯƢƥƨdzǩơǂȈǟȁƨȈǯǁȂƫ DZƨǗƨdzƧȁơȁƢƟƿƙǁƨdzǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯ È È È È ňƢŸƢƥǁƧǃƢƟ DZƨǗƨdz Ʃȉƨǿƿƙǁ ƨdz ȁ ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ļȉȁ DZƨǗƨdz È ƨȈȈLJȁơǁƽǹƢƬLJǃȁȂƻȁǹơƽƨǷƨǿ DZƨǗƨdzǁȁȂNjƢƥƨdzȁǹơǂ ȈƟ È È ƨdzśƬȇǂƥƨǯƧȁȂƫƢȀǰȈƯƢǗDŽ ȇ ǁƢƯǁơȂǓƨdzǹơǂ ȈƟňƢƬLJƽǁȂǯ È È È ǎǷǁȁȅƢǗDŽȇÈ ǁƢƯºÎ ƨǼLJȅƢǗDŽȇÈ ǁƢƯºÏ ǹƢNjƢǷǂǯȅƢǗDŽȇÈ ǁƢƯºÐ ǵȐȈƟȅƢǗDŽȇÈ ǁƢƯºÑ ƨǯ ơȁƢƟƿƙǁ ȅƢƥ ȁ ƨȈȈǻƢƬLjȇȂǯ ǹơǂȈƟ È ňƢƬLJƽǁȂǯ ȅơȁƨǿȁȁƢƟ È ƨdz ǹƢȈȇǁƨǘȇǁƢǯ ǹƢȇǁǃ ȅƢƥ  ȁ DZƢǷƨNj ȅƢƥ  ƨȈȈǻơǁƢƥ ȁ ǁơƾȈNj È ƨȇƨǿǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯȅơȁƨǿȁȁƢƟȅǃơȁƢȈƳǁƨLJ È ǂƬȈǸȈǴȈǷÐÍÍƢƫÏÍÍƨƫƢǗƧƽƨǻȉƢLJǺȇǁƢƥǹơǁƢƥȅƧǀȇÈ ǁ È ƨȇƚƥǁƨǿƧǁƙǃŖNjƧƽȁDZƨǘǻƨƳȁ ǁÊ ơȁƧǂȈdzǹơǂ ȈƟňƢƬLJƽǁȂǯ È È È ƢǿƧȁǁƨǿ ƨȇƨǿ ļƨƦȇƢƫ ȆǯƨȈȈǘǻǂǗ DZƢǯƔƪnjǯ ȁ ȅǁơƾdzÈ ƧƿƢƟ ƚƥ ƨȇƨǿļȁƨǻȁƧǁƙǃȅȁƧǃǂȇÈ ƿȅƢǘǻƢǯǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯ È È ¡ÎÐÖÍÅȆdzƢLJ ȅǂȈǷƿǁƨLJ ȆȈƯ È È ƨƥ ǹơǂȈƟ È ňƢƬLJƽǁȂǯ ļƨǸȈNjƨƷ ƨLJƨǯǹƚȈǴȈǷÎÏ ǎǷǁȁŅƚǗƨdzśƬȇǂƥǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯňƢǯƨǷƚǓȁȁơƾǻƨƥȁDZƚǗ È ȅȁơƾǻƨƥ ƽƢƥƢȀǷ ȅȁơƾǻƨƥ ǎǷǁȁ ȅƢǓǂȀNj ȅȁơƾǻƨƥ ǁƢƦȇÈ ǁǃ ŅƚǗ È ǹƢǯƚƥ ƨdz ȆnjȈǷƢǫƙǁƢLJ ȅȁơƾǻƨƥ ƨǼLJ ȆǫȐnjǫ ȆȇÈ ǃ ǹǃȁȂƟ DZDŽǫ ǹơǂȈƟȅȁƢƟȅƽƨLJƨdzÖƨǯǍȂ dzÈ ƨǯȁȂǿƨƫƨƫȁȂƫƨǣƨƳǭȁȂǔƥ È ǺǼȈǿƧƽǮ ȈƯ È È 1391 ‫رێبەندانی‬

68

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁȁǀÈȈǷƨdzƩǁȂǯȆǰȇÈ ǁÊ ȁƢƟº ňơǁơƾƫȉƨLJƧƽƽƢƬLjȈƟƨdzǑȁȁȁƽǂƥơǁƨdzǑǹơǂ ȈƟȅȁȁǀ ȈǷȆȇơǀ ȇÈ ǁƽƨƥ È È È È ǹȁȂƥ ȁȁǁÊ ȁǁƨƥ ňƢǯȁƨƫƨǻ ňƢȇƿ ƧȁƨǰȈƯ ǹơǁƢƫ È ȅƨdzƨLJƨǷ DZƨǗƨdz ňƢǼȈȀǰ È ȈƯȆǷƧƽǁƨLJƨdzƩƨƦȇƢƫƨƥȁƾǻƧȁƢǻļȉƨLJƧƽǹƨȇȏƨdzǵȉƨƥ È ňƢǯƧȁƨƫƨǻƧȁƨȈȇȁƨǴǿƨƯňƢƻơǃƧǁǹƨȇȏƨdzƧȁƨƫƨǻºƩƨdzÈ ȁƧƽ ȆǸƬLjȈLJƨȇơȂǗƨǯƧȁơǂǰȈdzȅȁƢǓȆȇƢLJƢƟƢǻȆǯƨȈȈƬLJơǁǭƧȁǹơǂ ȈƟ È È ƨdzƨNjƧÊ ǁƨǿȁǁƢȈLJǂƯǂȇÈ ƿƨƫƢƻƧƽƧȁƨƫƨǻºƩƨdzÈ ȁƧƽȅǁơƾƫȉƨLJƧƽ ƢǯƧƽƩȉȁļƧȁơȁƨƫȆȈƫƨȈǯƨȇ ƨdzǑȁǹƢǯƨȈȇȁƨǴǿƨƯȆǷƧƽǁƨLJƨdzǑǹơǂȈƟňơǁơƾƫȉƨLJƧƽƨȇƚƥǁƨǿ È ƚƥǁƚƳǁơƚƳȆǰȈdzƨǗƧȂ ȈNjƨƥȆǷȐLjȈƟȅǁƢǷƚǯȆŻǀ ȇÈ ǁȆǷƧƽǁƨLJ È È ǹơǂȈƟňƢǯȁƨƫƨǻȅơȁƧƧǁļƢƥƨƻňƽǂǯDŽǯǎƥƨǻǁƨǿǹƢȇŔnj Ȉǿƨǻ È È ƨǻƢǛƙǂǷƢǻȆǯƨȇƧȁƧƽǂǯǒȈǿƨdzƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻļƢƥƨƻƩƨƦȇƢƫƨƥȁ ǹơǁƢƫňơǁơƾƫȉƨLJƧƽȆȈƬnjǗȆǯƨȇƧȂȈNjƨƥƧȁƨƫƧȁȁƽǂǯƨǻǹƢȈ ǴÈ LJ È ňƽǂƥȂȈǻƨdzƢƫơȁǹƚȈLJȐǸȈLJƢƟļƨLJƢȈLJǭƧȁŅƢǰȇƽơǁȅƽƚƬȈǷ È ňƢǯƨȈȈƫƨȇȉƨǷƚǯ ȁ Ȇǘǻƨǿǁƨǧ ňƢǯƨȈȇƾǻƨŤƨƦȇƢƫ ȅƧƽǁȁƧƽǁȁ NJȈƯƨƫƚƫǂǗǹƢȇƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻ È ǭƨȈȈƳǁƨǿƨdzƨǯƧȁơƽňƢnjȈǻǹȏƨǗȅơȁƧǁļƢƥƨƻȅȁȁǀ ȈǷǵȉƨƥ È È ȅƧǁƨƯȁƧȁȂƥǮȇơƽƨdzơƾǯƨȇƧȁƨƫƨǻȂȈǻƨdzȆȈƫƨȇơȁƨƫƨǻŖLJƨǿ È ňƢǯơȁƧǁƧǃơȂƻơƽƨdzȅŚǘnjȈƯȁȅƧȁƨǻƾǻơȂƫȆ dzÈ ȁƨǿȅƾȈƟƧȁȂƫǂǗ È ƧȁȂƥƽȁȂLJǎƥ ǹƢǯƧȁƨƫƨǻƨǷƨǯȅƨnjȈǯȅƧȁƨǼȈǫƨƫȅƧƽƨLJƧƽǃƚǻȅƧƽƨLJǁƨǗƨƟ È ȁǥƢǷƨdzǮȈNjƨƥňƢǼ ȈȀȇƽƧȁȁǹƾǻƢȇƨǗơǁƨƥǵƨƬLjȈƥȅƧƽƨLJȁȂƥ È È ƽǂǰȈƯŖLJƧƽǹƢǯƧȁƨƫƨǻňƢǯƨȈȇǃơȂƻơƽ È ļȉƨǿƿƙǁȅƨǓȁƢǻƨdzƽǁȂǯŅƨǗȆȇƧȁƨƫƨǻȅƨnjȈǯƧȁƨƻơƽƨƥǵȉƨƥ È ƨƥ ȆȈǻƢũȂǟ ȅǁƚƫơǂưǸȈƟ ȅƧȁƨǻƢNjƧȂdzÈ ƨǿ ǮȈdz È ljƢƯ ƪLJơǁÊ ƧȁƢǻ ƧȁƨȇƢǷǁƨLJƧǁƢǓǎƥǹơǃƚdzňƢŻƨƯ ƨƥȆLJƢȈLJȆƻƙƽȅƚǿƨƥňƢȀȈƳȆǷƨǿȁȁƽȅǁÊ ƨNjljƢƯƢǿƧȁǁƨǿ È ȁȆȇƾȈƳȅǁƨLJƧǁƢǓȁȂƥDZơǃơƾǻƢǯƨȈȇƧȁƨƫƨǻȂ ȈǻƨȈȇƾǻƧȂ ȈƯǁƨLJ È È ƨdz ǍȂǻ ƨdz ǁƨLJ ȆȈƬnjǗ ƨƥ ƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ȅƨnjȈǯ È ȅƨǻƨȇȏ ƨǷƨǿ ȁ ǹƢƫȉȁ ȆȈƫƨdzÈ ơȁǁ ȆnjȇƢLJƢƟ ȁ ȅŚǘǷƢǫƨLJ ȁ Ƨȁƨȇơǂƻ DŽȇÈ ȁơǁƨƯ 1391 ‫رێبەندانی‬

69

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ǵƨǯǭƨȇƧȁƢǷƚƥȅƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻȅơȁƧǁļƢƥƨƻǹơȂȈǻȅƾǻƧȂ ȈƯ È È ƧȁƧƽǂǯǖǻƧǁ ȆȈƫƨȈǯƨȇ ňƢǯƧDŽȈǿ È řƫƢǿ ơƾȇȁƢƫƨǿ ȅÎÐÏÍ ňƢǻƢǷǁƨƻ ƨdz ȆǯƢƻȁƢǻƚƥǁȁȂNjƢƥƨdzƢȈǻƢƬȇǂƥňƢǯƧDŽȈǿȁȁȂǯƢƥƨdzƩƨȈȈǛƚLJ È ƢƻȁȁǁȁƢǼȈǿȆLJǁƨǿȅȁƨǴǿƨƯȅƢNjơǃƧǁȆŻǀ ȇÈ ǁǹơǂȈƟ È È È ȆǯƢƻ ƨdz ǮȈNjƨƥ ǁƨLJƨƥ ǹơǁƢƫ Ȇ dz ƙ ǂ ƬǻȂǯ ȁ ƩȉƨLJƧƽ ƨȇƚƥǁƨǿ Ê È ǹƨȇȏ ǎƥ ȅƨǓȁƢǻ ǭƧȁ ȁ ƢǷƨǻ ǹƢȇǂǯȂǷ ȅƨǓȁƢǻ  ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅƨǓȁƢǻ ȅȁƨǴǿƨƯ ňƢǯƧǁơƾǯƨǓ ƧDŽȈǿ È ȅƧȁƨƟ ljƢƯ ƧȁƨȇƢǷ È ȁƨƟňơDŽȇÈ ǁÊ ȉƨǗȅÏÒƨƫơȁơƽÎÐÏÎDZƢLJƨdzƪnj ȈǿǎƳǹƢȈǻƢȇǂǯȂǷ È È ȅÏÒƨdzDZƢLJÏƨƥǮȇDŽǻljƢƯȁơǁǃƨǷơƽǭƿȅƨ dzÈ ƨǷƚǯơƽƨdzÈ ƢLJ ȅƨǣƢǼƥǁƨLJƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷơƽÎÐÏÑȅǀȇÈ ȁȏƨǗ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ȆȇǁƨƦȇÈ ǁ ƨƥ ǭƿ  ȅƨdzÈ ƨǷƚǯ ļȐȈǰNjƨƫ ơǁǃƨǷơƽ ƨƥ ǹơǂȈƟ È ňƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ƽǁȂǯ ȆǰdzÈ ƨƻ ȆȈƫƨȇơȁƨƫƨǻ ȅƧȁƨǻȉȂƳ ȅƧǁȁƨǗȆǰȈǻƢƻǁƨǓǁƧȁǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸ ȇÈ ƽĺDŽȈƷňơǁǃƨǷơƽ È ƧȁƨȈȇÈ ȂǻȆȇȁȁǀȈǷȁǖǻǂǗȆǰ ȈǣƢǻƚǫƨȇƢǻȆ ȈƯȁȅƽƧȁƨȇƚƻƨƥ È È È ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆǯƢƻ ƨdz ǮȈNjƨƥ ǁƨLJƨdz ƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ƨǼNjƨǓ ǵƨƥ È ƚƥ ȅȁƢȈNj ȆǰȈƫƨǧǁƧƽ ȅƨǼȈǷƧǃ ȁ ȁơȂdz ƚƥ ȅǁƢƥƨdz ȆƳǁƨǷȁ DZƨǿ È ƨƥƽƢƥƢȀǷƨdzȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÑňơƾǻƨƦȇÈ ǁȅÏƨdzǎǻơȂƬƥƢƫNJȈƯƨƫƢǿ È ȁƪLJƧƽƨƬȇÈ ǂǘƥȆLJƢȈLJļȉƨLJƧƽǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňơǁǃƨǷơƽ ƨƥ ƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ȆƻǁƨǓȁƢǿ ȅȁȁǀȈǷ È ƨdz ǁơƾǘǼNjǂÊ Ư ȆǯƨȇƧǁÊ ƨƯȏ ƩƢǰƥǁƢǷƚƫơƾȇǃơȂźǁƢǗǃǁļƢƥƨƻȅȁȁǀȈǷƨdzŖnjǗ È ȁȂƥ ƩơǂǯȂǸȇÈ ƽ ĺDŽȈƷ ƨȇƧȁƨǼƫȁȁDŽƥ ȁƨƟ ȅǁƨƼǰȇÈ ǁ ȁ ǁƨƦȇÈ ǁ ljƢƯ ǹơǂȈƟ È ňƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ƽǁȂǯ ȆǰdzÈ ƨƻ ȆȈƫƨȇơȁƨƫƨǻ ļƢƥƨƻ ƧȁƨƬȇƽ ơƾǰȈǻƢȇ È ǁÊ ȁȁƽ ǵƧƽǁƨƥ ƨdz ȅƚƻ ȆȈǻƢȀȈƳ ȆǷƨǿȁȁƽ ȅǁÊ ƨNj ňƢǯƨǧƢǷňƽǂǯǁƨƥƨƬLJƧƽƚƥƩƢƥƨƻƨdzǹƽǂǯƨnjǯƨNjƢƯǹƢȈǷƨǯƨȇ ǹơǁƢƫňơǁơƾƫȉƨLJƧƽƨƥǹơƽƧȁƨƬLJƧƽƨƥƚƻȁ ňƢǼȈȀȇƽƨƥ ȁƢǼȈƯ È È ƨdz ǹƢNjƚǰȈƫ È ƨdz ǹȁȂƦǷơȁƧƽǁƨƥ ǹƢȈǷƨǿȁȁƽ ňƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ƽǁȂǯ ȆǰdzÈ ƨƻ ȆȈƫƨȇơȁƨƫƨǻ ļƢƥƨƻ ňƢǯƨųƢǷƢƟ ǹơǂȈƟ È 1391 ‫رێبەندانی‬

70

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȆǷƨǿȁȁƽȅƢǘȇÈ ǁƩơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷȅȁȂƫȁƨǰdzÈ ƨǿȁƩƨǸȈǴƥȅơȁƨnjȈƯ È ňƢǯƨǓȁƢǻ ȆǰdzÈ ƨƻ ňơǁƨǼȇÈ Ȃǻ ȆȇǁơƾNjƨƥ ƨƥ ƨȇƚƥ ǁƨǿ ƽǁơǀƦdzÈ ƨǿ ƢǧƨƬLjǷȏƨǷȆȈƫƨȇƢǯƙǁƨLJƨƥǹƢǯƨȈȈǻơǃǁƢƥƩƨƦȇƢƫƨƥȁǹƢƬLJƽǁȂǯ ƨdzȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÑňơƾǻƨƦȇÈ ǁȅÏȅƿƙǁȅƙǁÊ ƧȂȈǻNJȈƯƨdzňơǃǁƢƥ È ƾǻƢȇƨǗơǁňƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯƽƢƥƢȀǷȅǁƢNjȅơǂǓǁơȂǓǹơƾȇƨǷ ȅƨnjƻƨǻȁȉƢƟƨƥơƽƨȈȇȁȁǀȈǷƧƿƙǁȁƨdzƽƨŲƨŰȅǃƢǫơȁƨnj ȈƯ È È ȅơǂǓǁơȂǓƨdzǮdzÈ ƨƻȅǁƧȁƢǷƨƳǁƨƦǻơǁƨƥƨdzǹƢƟǁȂǫȁǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆǷȏƨǯƨƥȁơƽȂƻƨƥǺǷƨƟȅȁȂǷǁƨǧȁƽǁơȂƻȅƾǼȇÈ ȂLJơƽƽƢƥƢȀǷ ȅȉƢƟƨƥƽǁȂǯļƨǴǴȈǷļƨǧơǁƨNjƨƥǹƢǸƬnjȈǻƨƥơƽȂƻȆŻǃƨǟ ņƢȇƿ ȅƨLJƢǻƨǿ ǂƻƢƟ Ƣƫ ǵƚƻƧƽ ƾǼȇÈ ȂLJ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆLJƧƽƨǫȂǷ È řƫǂǗơǁȆȇÈ ǁƨdzDZƢǷȁǹƢȈǗƨƥǶǼ ȇÈ ȂƻȆǯƚǼƫǺȇǂƻƢƟňƾǻơƿǁƨƥ ǶNjƚǰƥ ǎƫ ơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ ȅȉƢƟ ȅƧȁƨǻƽǂǯǃǁƨƥ ȁ ȆȇƚƻƨƥǁƨLJ ȁ ƽǁȂǯ ȆȈƫƨȈǯƨȇ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁȁȂȀǷƨƳ džȈƟƧǁ ƨƥ ƩƨƦLjȈǻ ĸǁơƽƢǧƧȁȁǞȈƫȂǷǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ňȁȂƥǁơƽƢǧƧȁȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňƾǻƢȇƨǗơǁljƢƯƨȇƧȂȈNjǵƨƥ È ƨǯƩƢǿǮȈƯǹơǂȇǃƧȁȅƨǻǀ ȈdzǁƢǷƚǯňƢǯƨųƢǷƢƟƨƥƽǁȂǯȆǰ dzÈ ƨƻ È È ƨdzȁȂƥȆȈƬȇǂƥ ƺÈȈNjƨƥƢƥȆƳƢƷǹơǂȇǃƧȁǭƙǁƨLJºÎ ȅǃƢǫȆǨȇƨLJřÈȈLJƚƷƽƨŲƨŰǁÊ ƨNjȅǂȇǃƧȁºÏ řȈǟȂǷřȈǷƨƟƽƨŲƨŰƚƻȁƢǻȅǁƢƥȁǁƢǯȅǂȇǃƧȁºÐ ǹƢȈƥȁȂȇƨƟƽƨŲƨŰȆǣƢLjNjƨdzȅǂȇǃƧȁºÑ ƧơƽDŽȈǻƢƼǴȈƟǹƢŧǁȁƾƥƨǟǂȇȁƢNjȂǷȆȇǃƧȁºÒ ƧƽơDŽȈǻƢƼǴȈƟDzȈƟƢǸLjȈƟǹƢƥȁƢǘȇÈ ǁȅǂȇǃƧȁºÓ ȆǿȐȈƟƽƨŧƨƟȅǁȁȂƥƢƟȅǂȇǃƧȁºÔ ǺȇƧƽƨŧƨƟȆŻǁƨǯǥơǂǗƨdzƨƫƔƪLJƚƯȅǂȇǃƧȁºÕ ȅƽȁơƽƢǧƨƬLjǷňƢǗǁǃƢƥȅǂȇǃƧȁºÖ ȆŻǁƨǯǥƢǻƨǷǖǻƨǿǁƨǧȅǂȇǃƧȁºÎÍ ƨdz śȈÈ ǴÈ ƥ ǂƫƽǁȁ ǹƢȇ ǖǻƢǷÎÎ ƨdz ǁƢǷƚǯ ňƨǷƨƫ ƨǯ ȅƧȁƨƟ ȅơǂÊ ȇÈ ȁ ƧȁƨȈǻƾǻơǁǃƨǷơƽ ȅƢƫƧǁƨLJ ƨdz ǁƨǿ ǵȉƨƥ ƽǂǯƨǻ ǁÊ ƨưȈƫ È ȅƿƙǁÐÐÍ È ȆǓƨǯȁȂƥȁȁǁÊ ȁƧǁƨƥȆLJƢȈLJȅƨNjǁÊ ƨǿȁȅǁȁȂƥƢƟŖǧǂǗDZƨǗƨdz 1391 ‫رێبەندانی‬

71

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƨǯ ȅƽ ƨǻƢǼȈǿ ơƽƨȇƧȁƢǷ ȁƨdz È ȆǘǻǂǗ ļȁƨǰLJƧƽ ȁ ǁƢǯ ǮȈdzƨǗ È ǹȁȂƥǹƢƬLJƽǁȂǯȆǰdzÈ ƨƻȅƨǼȇǀȈǷƨdzļơȁƢƟǹƢȇƨƥǁƙǃ È ȅƧȁƢǷƨdzȆLJƢȈLJȆǰȈƫȉƨLJƧƽǒȈǿƢȇƿǖǻƢǷÎÎǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯ È ƩƨǻƢǻƨƫǹƢȇȅƚƻȅƨǷƢǻǁƨƥƨǯƨȈȈǻȅƧȁƨƟňƢƫƧǁƧƽơƾǘǻƢǷƧƽǃƢȇ ƧȁƨȈȇǃƢǻƢNj ƨƥ ǵȉƨƥƩƢǰƥ ƧƽƢȈƯ ƨȇƨǷƢǻǁƨƥ ȁƨƟ ȆǘǻǂǗ ȆǰȈNjƨƥ È ȁ ǖǻǂǗ ȅƧȁƧƽǂǯ ǖȈdzƨǗ ǹƢȈȈǻơȂƫ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňơǁƨLJ È śƬȇǂƥƨǯǹƧƾƥǵƢųƨƟƽǁȂǯȆǰdzÈ ƨƻȅơȁƧǁļƢƥƨƻƚƥȅȁȁǀȈǷ È ƨdz ȅƽǁȂǯňƢǷǃřȈLJƢǻȆũƧǁƨƥÜ ǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǷƢǻƿƙǁȅƧȁƨǻƽǂǯȁȊƥȁƭƢǓº ǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǛƚǗȅƧȁƨǻƽǂǯȁȊƥº ȁȂƥȆLJƢȈLJȆǰȇÈ ǁƢǛƚǗƨǯƽǁȂǯȅǁơȁƢǿȅǁƢǛƚǗȅƧȁƨǻƽǂǯȁȊƥº ƽƢƥƢȀǷƨdzÎÐÏÒȅǁƢǿƨƥƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅƚȇƽơǁȅƨǗDŽÈȈƟňƾǻơǁǃƨǷơƽº ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽňơȁȏȆȈƫƨȈǯƨȇňƢǗǁȂƟǹƢǸƬnjȈǻȅǁơȁƢǿȅƧȁƨǻƽǂǯȁȊƥº ȁȂƥļƨȇȉƨǷƚǯȁȆLJƢȈLJĺƧƽƨƟȆǰȇÈ ǁƢǛƚǗƨǯǹơǂÈȈƟ ƧȁƧƽǂǯƧƽǹƢȇȁȊƥǹƢǯƚƥƨdzƨǯƨdzÈ ȉƨǿȅǁƢǛƚǗȅƧȁƨǻƽǂǯȁȊƥº ƽƢƥƢȀǷƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǻƢƼƯƢǓňơǁƢǰȇÈ ǂǯƨǯǹȉơƾǼǷȆdzÈ ƢǗȁǂǗȅƧȁơǂǯȁȊƥº Ê ƧȁƧƽǂǯƧƽǹƢȇȁȊƥ ƨǻƢşƢƫȂǫƚƥƤÈȈƬǯȅƧȁƨǻƽǂǯȁȊƥȁƭƢǓº ȆȇƽǁȂǯȅƚǻƢNjřƫƢȀǰÈȈƯº ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽňƢǻƿȆȈƫƨȇƨǯƨȇňƾǻơǁǃƨǷơƽº ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽňơȁȏȆȈƫƨȈǯƨȇňƾǻơǁǃƨǷơƽº ǹƢƬLJƽǁȂǯȆǴǴǷȅƢưLJňƢǼÈȈȀǰÈȈƯº ǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯȅƨǓȁƢǻȆȇǁȁȂƥƢƟȆǟǃƧȁȅƧȁƨǻơƿȁȂƥº ǹƢƬLJƽǁȂǯȆǰdzÈ ƨƻȆnjȇƢLJƢƟȁƩƨȈȈǼǷƨƟňƽǂǰǼȈƥơƽº ơƽƽǁȂǯȅȁȁǀÈȈǷƨdzǁƢůƨǯƨȇƚƥƩƨȈȈǛƚLJȆȈƫƨȈǯƨȇƚƥǁƢǯƾǼȇÈ ȂƻňƽǁƢǻº ƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňơǁƨLJ ơƽƧȁǁƧƽ ŖLJƢƟ ƨdz ƢǿƧȁǁƨǿ ŖLJƨƥƨǷ ƨƥ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ǹƢȇȁȂǷƨǿ ȅƧȁƧǁƨLJ È ȅǁƨLjǻơǁƨLJňơǃơȂźƽơǃƢƟDZƨǗƨdzǹȁȂƥǖǻƧƽǭƨȇȁȆȇȁȂƫǂǘǯƨȇ ŅƨǗ ȅƧȁƨǼƫȁȁDŽƥ ȆȇǃơȂƼǼƫȁƨǰnjȈƯ È ňơƾǻƢnjȈǻ ȁ ǹơǂȈƟ È ňȏƨǗ 1391 ‫رێبەندانی‬

72

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


È ŖLJƢƟ ƨdz ƨǻơȁơǂƼǰȇÈ ǁ ȁ ƣDŽȈƷ ȁƨƟ DZƨǗƨdz ǭƨȈȈǻƢŻƨƯȁƢǿ ƽǁȂǯ ƨdzǹȁȂƥŖȇǂƥƨǯƢǼȈǿǮ ȈƯơƾǻơǂ ȈƟ È È È ǹƢƬLJƽǁȂǯļơǂǯȂǸȇÈ ƽĺDŽȈƷº ƧƽȁȂƫĺDŽȈƷº ƪLjȈdzƢȈLJȂLJĺDŽȈƷº ǹơǂÈȈƟĺDŽȈƷº È DZƨǘǻƨƳĺDŽȈƷº È DZƨǗƨdz ȆȈƫƨȇơǂƥ ȁ ňƢŻƨƯȁƢǿ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ƢǿƧȁǁƨǿ ȅƧȁƨǻƽǂǰǻȁȁǁǂƫƢȇǃƚƥơƽƧǂȈdzƽǂǯƙƿơȁǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟļƨǷȁȂǰƷ È ȁ ǂƫƢȇǃ ňƽǂǯƨƬLjȇÈ ȂdzÈ ƨǿ ƨƥ ŖLjȇȂȈƯ È ƨȈȈǻƢŻƨƯȁƢǿ ƧȁƨƟ ƨȇƨǿǂƫƢȇǃȅƧȁƨǻƽǂǰǻȁȁǁ ȅǃƧȁƢǷǁƨLJȆǘǻƢǷȅÖƢƫÔňƢǯƧƿƙǁƨdzǹơǁƢƫȅƧȁƨǻȁȂƥƚǯȆȈƯƨƥ È DzȈǓǂǓ ȁ ƪǴȈǛǃȁǁ śdzƢƬLJ ȆȇǁơƾNjƨƥ ƨƥ ȅȁƢƫƨǿ ȅÎÐÏÑ È ȆǷƨǿȁȁƽ ȅǁÊ ƨNj ňȁȂƥȁơȁƨƫ ljƢƯ ǖǻƢǷÓ ȁȂƥơȁ ǁƢȇǂÊ ƥơǂƬLJƨƥ ǵȉƨƥ ǺȈÈ ǴÈ Ȉƥ È ǎƳƨƥ ǹơǂȈƟ È ȆǯƢƻ ǹƢǯƨǻƢŻƨƯȁƢǿ ȅǂǰNjƨdz ňƢȀȈƳ ƨdzǹơǂȈƟȆǯƢƻƨdzƢȈǻƢƬȇǂƥȅǂǰNjƨdzȅƧȁƨǻƢnjǯȁ ǁÊ ƨNjȆȇƢƫƚǯljƢƯ È ƩƨȈǛƚLJ ȆȈƫƨȈǯƨȇ ȅǁȁȂLJ ȅǂǰNjƨdz ơƽÎÐÏÑȆdzÈ ƢLJ ȅƨǷƨNjƧǁÎÏ ňơǁƢƫȅƧȁƨǻȁȂƥƚǯňƢǯƧǁƢȇǂÊ ƥȁƧȁƨȇƢǷơƾǻơǂȈƟȆǯƢƻƨdzǁƨǿ È ƪLjƻǍȂǗƪnjƯ ȅƧȁƨǻƢǷƨƥǹƢȈȈƫƨȇơǃƧǁÊ ƢǻƢȈǻƢƬȇǂƥȁƢǰȇǂǷƨƟňƢǯƨƫƨdzÈ ȁƧƽƾǻƨǓǁƨǿ ǹơȂȈǻřƫȁƨǰǰ ȇÈ ǁƢƫǵȉƨƥȏǂÊ ƥǁƧƽơƾǻơǂȈƟȆǯƢƻƨdzǁȁȂLJȅǂǰNjƨdz È È ļƢǯȁƨƟňơǂȇǃƧȁǭƙǁƨLJ‫السلطنه‬ǵơȂǫȁƩƨȈǛƚLJȆȈƫƨȈǯƨȇ ǥȂǰȈǓǁƢLJºǵơȁƨǫřƫȁƨǰǰȇÈ ǁƨƥƨǯDZƢǸȈNjļȁƨǻǁƨLJƨdzǹơǂȈƟ È ƧȁȂƫƢǿơƽƨǼƫȁƨǰȇÈ ǁȁƨdzƨǯƧȁơǂLJƢǻ ǭƨȇƢƫȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÒȅƧȂȈdzƨǯƢƻÑȅƿƙǁƨdzǁȁȂLJȅǂǰNjƨdzºÎ È ƪȈÈ ǴÈ ȈƥǎƳƨƥǹơǂ ȈƟȆǯƢƻȂ ȈǻȁǖǻƢǷ È È È È ǎƥ ǮȈƯ ƩƨȈǛƚLJ ȆȈƫƨȈǯƨȇ º ǹơǂ ȈƟ ļȁƨǻ Ȇ dz ƨǰ Ȉƫ ļƨǯŚNj ºÏ È È È ơǂǯƨǻǎƳƨƦȈƳƨȇƨǷƢǼƫȁƨǰ ȇÈ ǁȁƨƟȅÏȅƾǻƨƥDŽȈǗǁƨǿǵȉƨƥ È ȅǁÊ ƨǷƨǻƢƥ ȆǘǻƢǷ ȅÏÍ ƨdz ƩƨȈǛƚLJ ȆȈƫƨȈǯƨȇ ȅǁȁȂLJ ȅǂǰNjƨdz ƪnjȈǿǎƳƨƥňơǂ ȈƟȆǯƢƻơƽÎÐÏÒ È È 1391 ‫رێبەندانی‬

73

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ǹơȂȈǻ È ƨdz ǀȇÈ ȁȂƫȁ ǹơǂȈƟ È ȆǯƢƻ ƨdz ǁȁȂLJ ȅǂǰNjƨdz řƬnjȇƙǁ ljƢƯ ǭƨȇȏ ƨdz ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȆǴǴȈǷ ļƨǷȁȂǰƷ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ È ƚƥ ȆȇƾǻƧȁƢǻ ļƨǷȁȂǰƷ DZƨǗƨdz ǀȇÈ ȁȂƫȁ ƧȁƧǂƫ Ȇǯƨȇȏ ƨdz ȁ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ļƨǷȁȂǰƷ ȁȁƽ ǹơȂȈǻ È ňƢǯƨnjȈǯ È ňƽǂǯǁƨLJǁƢǓ È ňƽǂǯDŽȈǿƨƥƚƥǵȉƨƥƽǂǯ ȆƯŖLJƧƽǹơǁƢƫ DZƨǗƨdzǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ È È ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟºǹƢƬLJƽǁȂǯƩƨǷȁȂǰƷȁȁƽȆȈǻơȂȈƬnjƯȁļƨȇƢƬLJƙƽ È È ňȁȂƥǁƢƫȂǗǭƨȇȁǹơǁƢƫDZƨǗƨdzǹƽǂǯǀ ȇÈ ȁȂƫȁļƢǯƨdzǂƬǯƨȇDZƨǗƨdz ƨƥDŽȇÈ ǁȁƨƫȅǁƢNjƨdzơƾȇȁƢƫƨǿȅÎÐÏÒȅǁÊ ƨǷƨǻƢƥļȁƨǰȇÈ ǁƨdzǹơȁƨƟ ȅƨǷƢǼǻƢŻƨƯȅǁƧȁƨnjȈƯȅǁƨǨǟƨƳȁƽƨŲƨŰȅǃƢǫļƨȇƢǯƙǁƨLJ ơǂǯƙƿơȁȆȇǁƢǯȁƢǿȁȆȈƫƨȇƢƬLJǁƙƽ ȁȂƥƨȇƧȂȈNjǵƨƥƨȇƨǷƢǼǻƢŻƨƯȁƨƟȆǫƧƽƨǯ È ļƨǷȁȂǰƷ ȁȁƽǁƨǿ ǺǻơǃƧƽ ŖLjȇȂȈƯ È ƨƥ ƨǯ ȅƨǻƢȇƢǘȈƳ È ȁƨdz ºÎ ǹƨǯƧƽȅǁƢȇƽǂƬǯƨȇȆǯƢƻƨdzǹƢȇƚƻȆũƧǁȅǁƨǼȇÈ ȂǻȆǴǴȈǷ ȅƨǯƨǻơȂƬnjȈǻơƽ ȅƨǼȇǁƙǃ ƨǯ ȅƨǻƢȇƢǘȈƳ È ȁƨdz ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ƨdz ºÏ ƪȈƥƧƽ ƧȁƨǻƢǯƧƽǁȂǯ ƪLJƧƽƨƥ ȆȈƫƨdzÈ ȁƧƽ ȅǁƢƥȁǁƢǯ ǹƽǁȂǯ È ňơȂƬnjȈǻơƽ ȅƨƥǁƙǃ ƨǯ ȅƨǻƢȇƢǘȈƳ È ȁƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƨdz ƢǿƧȁǁƨǿ ňơǁȁȂǸƟƨǷ ŖLJƧƽ ƨƥ ȆȈƫƨdzÈ ȁƧƽ ȅǁƢƥȁǁƢǯ śǻƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ǎƥƧƽǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȆǴǴȈǷļƨǷȁȂǰƷ ňƽǂǯǁƨLJƧǁƢǓƚƥljƨƥȁƢǿȆǰȈǻƚȈLjȈǷȂǯƩƨǷȁȂǰƷȁȁƽǁƨǿºÐ È ƨǻƚȈLjȈǷƚǯǵƨƟňƢǯƧǁƢȇǂÊ ƥǺǼȇƽǮȈƯǹƢǯƨȈȇǁȁȂƥƢƟƨƬǧǂǗȁŚǗ È ǎƥƧƽǎƳƨƦȈƳƩƨǷȁȂǰƷȁȁƽǁƨǿȆǯƙǁƨLJȆȇǂȇƽƧȁƢǓƨƥ È ȁ ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȆǴǴȈǷ ļƨǷȁȂǰƷ ǹơȂȈǻƨdz È ơƾƬLjȇȂȈƯ È ļƢǯ ƨdz ºÑ ǎƥ ƪLjȇȂȈƯ È ȆǓǁƨǿ ȁ ǎƥƧƽ ȆȈǷơDŽȈǻ ȆȇǁƢǯȁƢǿ ơƾǻƢƬLJƽǁȂǯ ǹƨǯƧƽǂƬǯƨȇȆȈƫƨǷǁƢȇ È ƨƥǎƥƧƽǹƨǰƥǀȇÈ ȂƫȁǹơǁƢƫļƨǷȁȂǰƷDZƨǗƨdzǎƥƪLjȇȂ ȈƯǁƨǗƨƟºÒ È ǎƥǹƢƬLJƽǁȂǯȁǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟļƨǷȁȂǰƷȁȁƽǁƨǿȅƾǼLJƨƯ ȆǘǻƨǿǁƨǧȁǹƢǷǃřƬLjƼnjȈƯƚƥǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȆǴǴȈǷļƨǷȁȂǰƷºÓ È ȁ ǺȇƿƧƽ ơƾǻƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȆǯƢƻ ƨdz ƨǯ ȅƨǻơƽǁȂǯ ȁƨƟ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ȆǘǻƨǿǁƨǧȁǹƢǷǃřƬLjƼnjȈƯƚƥNJȈǻƢƬLJƽǁȂǯȆǴǴȈǷļƨǷȁȂǰƷ È ȆȈƯƨƥǺȇƿƧƽơƾǻƢƬLJƽǁȂǯȆǯƢƻƨdzƨǻƢȈǻƢŸƢƥǁƧǃƢƟȁƨƟȆȇƧȁƨƫƨǻ È 1391 ‫رێبەندانی‬

74

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


È ǹƧƽƧƽDZȁƨǿƢǻơȂƫ ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȅƧȁƨƫƨǻȆȇȁȁǀȈǷȆȈƫƨȇƢƬLJƙƽňơƾǰȈƫƚƥDžƨǯǁƨǿºÔ È ƚƥȁȆǴǴȈǷļơǂǯȂǸȇÈ ƽȆȈƫƨȈǯƨȇňƽǂƥȂȈǻƨdzȁƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻȁ È ơDŽLJƧȁȏȁȁƽǁƨǿǹƨȇȏƨdzȆNjƚǰƦ ȈƫƨȈȈƫƨȈǯƨȇȁƨƟňƽǂǯǃȂ dzÈ ƢƟ È È ǍǁƽƧƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯļƨǷȁȂǰƷȁȁƽǁƨǿǹơȂȈǻƨdzƨǷƢǼǻƢŻƨƯňƽǂǯƙƿơȁljƢƯ È ƨƥǹƢƬLJƽǁȂǯňƢǯƨǷƢǻƿƙǁȁǁƢǛƚǗňơǁƨLJȁȂǻǹƢƴȈƥƢƥǁƧǃƢƟȁ ȅƨȇƨǷƢǼǻƢŻƨƯ ȁƨdz ǹƢȈȇǃơȂnjȈƯ È ȁ ňơȂȈƬnjƯ ƧȁƧǁƙǃ ȆǯƨȈȈǘǻǂǗ ǹƨȇȏƨdzǂǠȈNjȁǁƢƫȁǹƢȇƧƽƨƥƧȁƧǁƢƦǷƨdzƽǂǯȆȇǁƧǃƢƟȁƽǁȂǯ È ňƨLJƨƷ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƨLJȁȂǻǁƨLJ ȅƾȈǷƨƷ ƽƨŲƨŰ ƾȇƨLJ ƧȁƨǻơǂǯȁȊƥȁǹȁơǂLJȁȂǻƾƬǿȁǺǸȈǿȁǁơƿƨǿȆƴ dzÈ DŽǫ È ǵȉƨƥ ȁȂƥ ƩƨǷȁȂǰƷ ȁȁƽǁƨǿ ƚƥ ƧǁȁƨǗ ȆǰȈǼƫȁƨǯǁƨLJ ƨǷƨƟ È ļƨǷȁȂǰƷ ňƢǼǷƿȁƽ ȁ ȅȁƨǴǿƨƯ ļƨǷȁȂǰƷ ƧȁƧǂƫ Ȇǯƨȇȏ ƨdz ǹȁȂƥƧǁÊ ȁȂƫǁƙǃƨȇƨǷƢǼǼƫȁƨǰǰȇÈ ǁǵƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȁȁǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ňƢǯƨƫƨǷȁȂǰƷ ňơǁƨLJ ȁȂƥơȁ ǹƢȈȈƯ È ňƽǂǰNjƨƥơƽƚƥȁƧȁȁƽǂǯǹƢȇǁƢƬǧƧǁǃơȁƢȈƳļƨǷȁȂǰƷȁȁƽǭƧȁ È ǹƧƽƨƟDZȁƨǿǹơǂ ȈƟ È È ǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯǹơȂȈǻƨdzǃơȁƢȈƳȆ dzƢƻǮȇÈ ƾǻƨǿȅƚǿƨƥǵȉƨƥ È ȁ ȅǁơƾƫȉƨLJƧƽ ȆǸƬLjȈLJ ǃơȁƢȈƳ ȁȂǯƧȁ  ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȆǴǴȈǷ ȁ ňơǁǃƨǷơƽȁǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟļƨǷȁȂǰƷȆȈǻơDŽdzÈ ǃƨƥƚƻȁȅǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ȅǁƢǷƚǯ ƨǯ ơƾǰȈÈ dzÈ ƢƷ ƨdz ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ƨdz ȆȈƬLjȈǻƚǷƚǯ ȆǰȈǸƬȈLJ È ȁƨƟƧȁƨƻơƽƨƥȁȂƥȆȇƧȁƨƫƨǻȁǮȈƫơǂǯȂǸȇÈ ƽȆǰȇÈ ǁƢǷƚǯǹƢƬLJƽǁȂǯ È ļƨǷȁȂǰƷǁƨLJƚƥȅȁƨǴǿƨƯȆNjƨƫǁƨƟȆnjȈǿ È DZƨǗƨdzƨȇƨǷƢǼǻƢŻƨƯ ƧȁƨǻƽǂǰȈƳƨƦ ȈƳȅǁƢƥƧȁȂǓƨǻǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȁǹƢƬLJƽǁȂǯ È È ơƽǃƧȁƢǷǁƨLJȆǸǫȁǃǂȇÈ ƿƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯȅƧȁƨǻƢNjƧȂdzÈ ƨǿ ňƢǯƨƫƨǷȁȂǰƷ ȆȈƫƨȈǯƨȇ ȅƨǷƢǼǻƢŻƨƯ ňƽǂǯƙƿơȁ ȅơȁƽ ƨƥ ȁȁƽǁƨǿ ȆȈƫƨȇơǁƨǼȇÈ Ȃǻ ȅƨƬLJƧƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȁ ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ǀȇÈ ȁȂƫȁȁǹơǁƢƫƚƥǹȁȂǓǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȁǹƢƬLJƽǁȂǯļƨǷȁȂǰƷ ǵƨdzǵȉƨƥƽǂǰȈƯŖLJƧƽȆȇƾǻƧȁƢǻļƨǷȁȂǰƷȁǹơȁƨƟǹơȂ Ȉǻƨdz È È 1391 ‫رێبەندانی‬

75

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƨdzƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻȅƨnjȈǯDŽ ȇÈ ǁȁƨƫƨdzǑȁǹơǁƢƫƨdzǑơƽƨǻơǀȇÈ ȁȂƫȁ È ơǂƻǍȂǗƪnjƯƚƻƨƥǁƨLJȆǯƨȇƧȁƨƫƨǻȅƨnjȈǯȁȂǯȁơƾǻơǂ ȈƟ È È ơƽƨǻňDŽȈƟƩƨǫȅȁƨǴǿƨƯļƨǷȁȂǰƷȁȂƥƧȁƨƟǂƬǘǻǂǗȅȁȂǷƨǿƨdz ǎǷǁȁȅƢǗDŽȇÈ ǁƢƯȅƧȁƧǁƧƽňƢǯƧƽǁȂǯȆLJƢƥơƽƨǻơǀȇÈ ȁȂƫȁȁƨdzƨǯ ȅƧȁƨƫƨǻȆȈƫƨȇơǁƙǃƨǯǵȐȈƟȁǹƢNjƢǷǂǯƨǼǼLJȅƢǗDŽȇÈ ǁƢƯȁȂǯƧȁ ǍǂǰƥǺǼȈǿƧƽǮ ȈƯƽǁȂǯ È È È DZƨǗƨdz ȆȇǁƧǃƢƟ ȁ ƽǁȂǯ ňơǁƨǼȇÈ Ȃǻ ňƢǯƧǀȇÈ ȁȂƫȁ ƨȇƚƥ ǁƨǿ ƧȁȂƥƨǻǹƢȈǰdzÈ ƨǯƨƥȁǁƢȇƽȆǰȈǷƢųƨƟǒȈǿơƾȇƾǻƧȁƢǻļƨǷȁȂǰƷ È ƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻƚƥƨǻȁȅǁƧǃƢƟȅƧȁƨƫƨǻƚƥƨǻ ƨdz Ǒ ƽǁȂǯ ȆȈƫƨȇơǁƨǼȇÈ Ȃǻ ȆǯƙǁƨLJ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ƨƥ ȁ ƨǻơȁƢǰNjơǁ ƨƥ ǁƙǃ ơƽDŽȇÈ ǁȁƨƫ ƨdz Ǒ ȁ ǹơǁƢƫ ňƢǯƧǀȇÈ ȁȂƫȁ ƨnjȈǷƨǿƚƥƨǯƽǂǯȅƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻňƢǯƨnjȈǯȆLJƢƥƧȁƨȈȈƫƨȇơǃƢƟ È ƧȁƨƬȈǼ ȈǷƨdz È ȈǷƧƽơƽƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻȆLJƢȈLJļƢƥƨƻȅȁȁǀ È È ƨǯȅȁƨǴǿƨƯȆŻǀȇÈ ǁļƢǯȁƨƟȆNjƨƫǁƨƟȆǯƙǁƨLJǝƨǧǁƨƟǹƨLJƨƷ ơȁƨnjȈƯ È ȆȈƫƨȇơǃƢƟ ȁ Ƨǁȁ ǁÊ ƨǷ ƨdz ƧȁȂƥ ǁơƾNjƨƥ ơƾǻƢǯƧǀȇÈ ȁȂƫȁ ƨdz ȅǃƢǫȆǨȇƨLJȁȅǃƢǫȅǁƽƨLJƽƨŲƨŰȅǃƢǫơȁƨnjȈƯǎ dzÈ ƧƽȆȇǃƢǫ È ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ǹƢǯƧǀȇÈ ȁȂƫȁ ȅƨǷơƾȈƟ ƚƥ ljƨƫǁƨƟ ȅƽƢƬLJ ƨǼƫƢǿ ƨdzȆLJƢƥƽǂǯƽǁȂǯȅȁȁƽǂƥơǁňƢǯƨȈȈƫƨƷƧǁÊ ƢǻƨdzȆȇƨǴǗƢƫƧǁƨLJ ǹƢǯƨǼȈnjǻƽǁȂǯƨǼȇÈ ȂNjňƢǯƨȈȇǁơƾȈƟƢǗǃƧƽȆȈƫƨǫƢȈdzǎƥȁƽƢLJƨǧ È ǁƧȁǹƢȇƚƻǹƢǯƧƽǁȂǯƨdzǮdzÈ ƨǯơƽƨǻƢǼȇÈ ȂNjǵƨdzȆǓƚƥǹƢNjƢƯȁƽǂǯ ŸļƨȇơǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥȅǁƢƥȁǁƢǯƚƥǹǂǗƢǻ ơƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ňƢǯƨLjǫ ȆǷȉƧȁ ƨdz ǝƨǧǁƨƟ ǹƨLJƨƷ ŖLJƨǿ ǹƢǷƨǿ ƢnjǻƨǿƢNj ǹȂȇƢǷȂǿ ƩƧǁǃƨƷ ȐǟƨƟ ǎdzÈ Ƨƽ ňƢǯƧȁƨƫƨǻ ƨǷƨǯ ȁȂǷƨǿ ǁƨƦǻơǁƨƥ ƨǯ ƨȇƨǿ ǹƢǯƧƽǁȂǯ ǁƨƦǻơǁƨƥ ƨdzƽǁȂǯǁƙǃƨǯƧȁƨȇƢǼȈǿǵŚƥƨƥƧȁƨƟȅơȁƽļƨȇƨǿǹơǂ ȈƟȅƨǰȇƽ È È ǹƢȈǯƨȇƩƨǻƢǻƨƫȁǃǁƨƥȅƨǴƯƨƫƨǻȁȂƬnjȇƨǗơƽƨƫȉȁǵƨdzơƽȁȁƽǂƥơǁ ňƢǯƧȁƨƫƨǻ ƨǼȈǷƨǯ ȁȂǷƨǿ Ȇǿ ǹơǂȈƟ È  ƧȁȂƥ ljƨǼȈƥƢǯ ȆǷơƾǻƨƟ ǹƢNjƢƯƨǻƨǷƨǯǁȂƫȁƨƥǁƨǟǑȁȂǴƥǭǁȂƫDžǁƢǧƽǁȂǯȁȂǯƧȁ ƨdzǹƢǷȂǘȈƥȁȅǃǁƨǴƥƨǻƢȇƢƥǵƨƥƨȈȈǻǭƨȈȈƥƽƨŲƨŰȅǃƢǫǎ dzÈ Ƨƽ È ǹƢǸǼȈǼǔdzÈ ƨǿȆƯǖǻƨƫȅƚǿƨƬ ȈƥƧƽơƽƿƙ ǁÊ ƨNjƢƯ È È 1391 ‫رێبەندانی‬

76

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ļȉƨLJƧƽƨdzȁƨƟǭƧȁňƢLJƨǯȁǝƨǧǁƨƟňƨLJƨƷȅƧȁƨǻƽǂǯŚƥ ǁƨƦǷơǁƨƥ ǹơȁƨƟ ȅƧȁƨǻƽǂǯŚƥ ȅǁƚƳ ƨdz ǭƨȇƨǻȁȂŶ ơƾȈȇƾǻƧȁƢǻ ȁȂƥǹơǂȈƟňƢǯƧȁƨƫƨǻȅƨnj ȈǯňƽǂǯǁƨLJƧǁƢǓȅƢǘ ȇÈ ǁ È È ƨnjȈǷƨǿ ơƽƾǻƧȁƢǻ ňơǁơƾƫȉƨLJƧƽ ňƢǯƨǻȁȂǓƚƥ ȁ ƩƨLJƢȈLJ ƨdz ȅƨdzƨLJƨǷ ȅȁƢǻ ƨǯ ƨȈȈǻ ǮȈƬNj È ơƾǻơǂȈƟ È ƨdz ƨǯ ƧȁȂƬLjƻǁƧƽ ǹƢȇơȁ ȁ ǹơǂȈƟ È ňƢǯƧȁƨƫƨǻ ļƢƥƨƻ ǁƢƳǁƙǃ ǹƢȇ ǎƥ ȆȈƫƨȇơȁƨƫƨǻ ȅƨǻǃƢƥ ƨƫƚƬLjƻ ǹƢȇƽǁȂǯ ȅƧȁƨƫƨǻ ȅơȁƧǁ ļƢƥƨƻ ǹơȁƨdz ǭƨȇ ƨdzƽƨŲƨŰȅǃƢǫơȁƨnjȈƯƨȇƚƥǁƨǿƧȁƨȈȈǯƧǁƧƽňơƽǁƧȂ ȈƬLJƧƽ È È È DZƨǗƨdzǹơǁƢƫƨdzǹƢǯƧǀ ȇÈ ȁȂƫȁļƢǯƨdzǹơǁƢƫƨdzǹƢǯƧǀȇÈ ȁȂƫȁļƢǯ DZƨǿȅȁȂǷǁƨǧơƾǰȇÈ ǁƢȈLJǂƯȆǷȉƧȁƨdzdžȇǂƯdžǻơǂǧȅǂȈǼ È dzÈ ơȁƨǿ ȅƨǯƨƫȉȁǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȆǿƨdzƧǃơȁƢȈƳǁƙǃǹƢƬLJƽǁȂǯȆƳǁƨǷȁ ŚǗơƽ ƧȁƨƫƨȈǛƚLJ ȆȈƫƨȈǯƨȇ ňƢǯDŽȈǿ È ǹƨȇȏ ƨdz DŽȈǗǁƨǿ ƨǸȈƟ È ǵǁơƾǻơƿƨǻƧȁƢǼȈǿȆȈƫƨǿƢNjƨdzȅǃơȁƢNjơǃƧǁơƽƨƫƢǯȁƨdzȁƧȁơǂǯƨǻ È ǁƨƥƨdzƧȁƨǻƢƬLJƽǁȂǯȆǯƢƻȁƢǻƨǻȁȂƫƢǿƨǻƨǰȇƽȆǰȇÈ DŽȈǿǒȈǿƨǻȁ È ƨǸȈƟǺȇȁƢȇƿȆȇƚƻƨƥǁƨLJƨƥƧȁƧƽǂǯƨƥƧȁƢLJȁƨdzƨǸ ȈƟȅƧȁƨƟ È È ǁƨǿƨdzƨǻƢǘȈƥȆǰ ȈǻơƽǁƧȂ ȈƬLJƧƽǒȈǿƨdzǺȇƨǯƢǻȆȈNjƚƯȁƢǓDŽȈǗǁƨǿ È È È ǎƥƧȂȇÈ Ȃǯ ňƢǯƨƫƨǷȁȂǰƷ ȆȈƫƨȇǁơƨǼȇÈ Ȃǻ ȅƨƬLJƧƽ ňƢǯƧǀȇÈ ȁȂƫȁ ǮȈƫƢǯ È È ǵƢǯƢƟ ǎƥ ȅȁƨǴǿƨƯ ļƨǷȁȂǰƷ DZƨǗƨdz ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƩƢǿǎƯȆȇƢƫƚǯǹƢǯƧǀȇÈ ȁȂƫȁƧȁƧƽǂǯƨƥƨȇƚƥƧȁƨǻƢǷ ƨǻȁȂƦƫȁƨǯ ƧȁƧDŽǫƨLJ ȅƨđƨƳ ƨdz ǹơǂȈƟ È ȆNjƨƫǁƨƟ ňƢǯƧDŽȈǿ È ǁƢǷƚǯȅƨǗǁƨǸnjȈƯňƢǯƧDŽ ȈǿǁƨLJƚƥǹƽǂǰNjǂ ȈǿȁŔNjƙǂǧ ǁ ƨNj Ê È È È ƨdz ȁ ƽǁơȂƻ ŖLjǰNj ǹơǂȈƟ È ȆNjƨƫǁƨƟ ơƽǁÊ ƨNj ȅƨđƨƳ ƾǻƨǓ ƨdz ƪLJƧƽƨƥǹƢȈǼƫȁƨǯǁƨLJǁƢǷƚǯȅƨǗǁƨǸnjȈƯňƢǯƧDŽ ȈǿơƽǁƨƦǻơǁƨƥ È È ƪNjƧƽǁƨLJƨǻƢƥňƢǯƨǻƢǯƽƢƯƨdzljƨƫǁƨƟňƢǯƧDŽȈǿƢǿƧȁǁƨǿƢǼ Ȉǿ È È ǹȁȂƥơǁƽƙǁƢǷƨǗƧȁƨǯǁƨǸnjȈƯȅDŽ ȈǿǹƨȇȏƨdzDŽǫƨLJȁ È È ơȁƨnjȈƯȅȁƢƫƨǿȅÎÐÏÒȅǃƧȁƢǷǁƨLJȅÎÒȅƿƙǁƧȁƨǰȇƽȆǯƨȇȏƨdz È ȅƨƬȈǷȂǯ ňƢǷơƾǻƨƟ ȁ ǁƨȇƢNjƨǟ ňƢǯƨǯƙǁƨLJ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ƚƥ ƽǂǯ ǖǻƢƥ ňƢǯƨȈȈƫƨȇƢLJƨǯ ȁ ƩơǂǯȂǸȇÈ ƽ ĺDŽȈƷ ȆȇƾǻƧȁƢǻ ňơƽǁƢȇǂƥȁǹƽǂǯǀȇÈ ȁơǁƚƥƽƢƥƢȀǷȅǁƢNjƨdzƢǣƢƟDžƢƥƨǿļȁƨǗDŽǷ 1391 ‫رێبەندانی‬

77

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȅƧȁƨǼƫǂǗȁljƨƫǁƨƟƨƥǁƨƦǻơǁƨƥǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯŖLjȇȂdzÈ ƨǿơȁƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯļȉƨLJƧƽǂȇÈ ƿňƢǯƧǁƢNj ȁȂƥơȁ ǹƢȈƟƧǁ ȅǃƢǫ ȅǁƽƨLJ ȁ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ƾǻƨǓǁƨǿ ƨƥ ǵȉƨƥ Ǎǂǰƥ ƽƢƥƢȀǷ ȅǁƢNj ƚƥ ljƨƫǁƨƟ řƫƢǿ ƨdz ȆȇŚǘnjȈƯ È ǂƬnjȈƯǹƢǯƨȈȈƫƨȇƢLJƨǯȁǹƢǯƧŚNjƨǟǭƙǁƨLJƨdzǮ ȇ ƾǻƨǿƧȁƨƻơƽ È È ȁȂƥƽǂǯǹơǂȈƟȆNjƨƫǁƨƟȆǸȈǴLJƨƫǹƢȇƚƻ È ƨǗǁƨǸnjȈƯ Ǯ ȈǸǫƢƫ ȅȁƢƫƨǿ ȅÎÐÏÒ ȅǃƧȁƢǷǁƨLJ ȅÏÐ ȅƧǁơȂȈƟ È È È È ƧȁƨƬLJƧƽƨƥȅƚƻȁơȁǂÊ ƥǹƢȈdzƨǗƨdzȅȁƨƟƚƥơȁƨnjȈƯƩƨǷDŽƻƨǻȁȂǓ È ȁƽǂǯňƢǯƨǗǁƨǸnjȈƯƨdzȅȁȁǁƽƨŲƨŰȅǃƢǫơȁƨnj ȈƯǵȉƨƥơƽƨǻ È È È È ǵƾǼȇȂLJƨǰǻȂǓƧȁƨǸǼȈǷƨƟƽƢƥƢȀǷȆǰ dz ƨƻ DZƨǗƨdzǺǷȅȁȂǷǁƨǧ È ƨƥȆȇƾǻƧȁƢǻļƨǷȁȂǰƷǎƥǹƢȈȈdzǵȁƢǓȁĸǹƢȈ dzÈ ƨǗƨdzƧȁȁƽǁơȂƻ È ǍǀȇÈ ǁÊ ƨƟǺǷƨƥȅƚƻȆƻơƽǍǂǘƥǺǷǁƨǗƨƟƧȁƨƬȇÈ ƽƧȁƨȈȇǁÊ ȁȂƫȁǩǁ ǁƧǁƧǃȆNjȁȂƫȅǁƢNjȆǰdzÈ ƨƻȅƧȁƨƟƚƥƢƳǎǼȈǿƨƟǮ dzÈ ƨƻƨdzǃơȁȁ È ƧȁƨǸǼȈŠǵǁƢǓƢǻǺƥƨǻǹƢȇǃȁ È ȅƢǧƨƬLjǷȏƨǷơƾȇȁƢƫƨǿÎÐÏÒȅǃƧȁƢǷǁƨLJÏÒȅƿƙǁƨdzƢǿƧȁǁƨǿ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È řƬȇƽ ƚƥ ƽƢƥƢȀǷ ƧƾǻƢȇƨǗ ȅƚƻ ƨdzƨƯ ƨƥ ňơǃǁƢƥ ơƽƨǻƧȁƨƬLJƧƽƨƥȅƚƻƨǯƽǂǯơȁƨnjȈƯƨdzȅơȁơƽňơǃǁƢƥƽƨŲƨŰ È È ƧȁƨƟƧȁƨǼȈǼȈŠȁȂƥơƽȅǁƢȇ ǂÊ ƥơȁƨnjȈƯǵȉƨƥǎǔƥǹơȁƨƟ DZƨǗƨdzȁ È È ȁȂƥǂǷƨǻȆȈǻơǃơǁƢƥȅǁơƾȇƽǺȇơȁƽ ȅȉƢƟňơǂǰdzÈ ƨǿȅƽƢȈdzÈ ƢLJƨdzȅȁƢƫƨǿÎÐÏÒȅǃƧȁƢǷǁƨLJȅÏÓȅƿƙǁ ȅƧǁȁ ǎƥ ȆNjǁƨƫƨƟ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅƨǗǁƨǸnjȈƯ È ȅƿƙǁ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƧȁƨƫǂǗȅƽƢƥƢȀǷȅǁƢNjȆǿƢnjǻƨǿƢNj ȁȂǷƨǿƧȁƢNjȆNjƨƫǁƨƟǹƨȇȏƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňƢƻȁȁǁljƢƯ ƧȁƨǻơǂǼȈNjƧȂ dzÈ ƨǿňƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯļƨǷȁȂǰƷňƢǗǃƧƽȁǵơƽ È ƨdzơƾȈǷơDŽȈǻȆǯƨȇƢǗƽơƽƨdzǹƢǯƨȈȇǃƢǫȆȈƫƨdzÈ ơȁǁňƽǂǯȆȇƢǗƽơƽljƢƯ ƽƨŲƨŰȅǃƢǫơȁƨnjȈƯơƾȇȁƢƫƨǿȅÎÐÏÓȅƧȂ ȈdzƨǯƢƻȅÎÍȅƿƙǁ È È ȅǃƢǫȅǁƽƨLJȆũƢǬdzȂƥƨƟȁȅǃƢǫȆǨȇƨLJňƢƻǺȈLJȂƷƽƨŲƨŰ È ǹơǁƽƧǁơƾȈLJƨdzƽƢƥƢȀǷȅơǂǓǁơȂǓňơƾȇƨǷƨdz È ȁ DŽǫƨLJ ȅǁƢNj ňƢǯƨȈȈƫƨȇƢLJƨǯ ƨdz Džƨǯ ÎÎ ơƽƨȇƧȁƢǷ ȁƨdz ǁƨǿ ƨdz ƢǿƧȁǁƨǿ ǹơǁƽ ƧǁơƾȈLJ È ƨdz ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňƢƬLJƧƽƨƥǁƢǯ 1391 ‫رێبەندانی‬

78

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ňơǁƧƾǻƢǷǁƨǧƨdzǮȈǯƨȇǹƢǯƚƥȅǁƢNjƨdzȁƨǰȇƽȆLJƨǯÑƽƢƥƢȀǷȅǁƢNj È ǹơǁƽƧǁơƾȈLJƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǗǁƨǸLj ȈƯȅDŽ Ȉǿ È È È ȁ ȅƽơǃƢƟ ȅDŽǷƧǁ ƨƫƨǻȁȂƥ ňƢǰȇÈ ǁÊ ȁƢǿ ȁ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ƢƬLjȈƟ È ƢƫǹơȁƨƟȅƢǘȇÈ ǁȁƲǻƢǷƢƟƨȇƚƥǁƨǿǹƢƬLJƽǁȂǯȁƽǁȂǯȆȈƬLJƨƥǁƨLJ ƨȇƨǸȈƟȅƢǘ ȇÈ ǁȁƲǻƢǷƢƟȅǁƢǗǃǁȁǺƫȁƨǯǁƨLJ È ǹƢǯƧȁƢǓǁƨLJ È ȁȂǴũƢǫǹƢŧǂdzơƾƦǟƽǹȅƽơǃƢƟȅȁƢǼȈƯƨdzƩƢƥƨƻ DZƢLJDzǓº È È DZơȁƽǭƨǷƾȇȂȇƧƽǹƽǁȂǯ‫معاصر‬ ƺȇǁƢƫº śǷƨƟƢǧƨƬLjǷǹơȁŚNjȁƨǻǹǹƢƬLJƽǁȂǯļƨǷȁȂǰƷº ŖNjƧƽǁƨLJǺLJƢȇƽǹǹơǂȈƟňƢƬLJƽǁȂǯº È ǞǧǁơǺLjƷǹƢǿƽǂǯº ȅƾǻƨǰǧƧǁƨNjƾȈǟƨLJƽǹƽǂǯȆǴǷNJƦǼƳȅƨǔźǁƢƫº ÖȁÕ ¡Ô ¡Ó ¡ÎÏÐÒňƢǯƧǁƢǷƿǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǷƢǻƿƙǁº ȁȂǴũƢǫǹƢŧǂdzơƾƦǟƽǹƽǁȂǯǹƢƬLJƽǁȂǯº

1391 ‫رێبەندانی‬

79

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪80‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫هێز ی‬ ‫پێشمەرگە لە‬ ‫کۆماری کوردستان‬

‫ئاگری ئیسماعیل نژاد‬

‫‪81‬‬


‫بەرێوەبردنی واڵت یەکێ لە داخوازییە سەرەکییەکانی کوردەکان لە خەباتی‬ ‫خۆیاندا بووە و بۆ ئەو مەبەستەش پێکهێنانی هێزێکی نەتەوەی یەکێ لە‬ ‫سەرەکیترین کارەکانی خەباتگێرانى کورد بووە‪ .‬هێزی پێشمەرگەی کوردستان‬ ‫لە سەردەمی کۆماری کوردستان چۆن پێکهاتووە؟‬ ‫ئەنوةر دڵسۆز لە سەروتاری ژومارەی ‪ ٦٥‬رۆژنامەی کوردستانی سەردەمی‬ ‫کۆماری کوردستان دەنوسێت‪:‬‬ ‫" هەروا دەبیین لەشکرمان لە خودی میڵلەت دەرچوو و کارگەر و رەنجبەر و ئاغا‬ ‫و توجار هەموو بۆ ئامانجێک لە ژێر بەیداغی موقەدەسی کوردستان کاردەکەن و‬ ‫داواکاری عاداڵنەی حقوق و ئازادی و سەربەستی بۆ میللتی کورد دەکەن"‪١‬‬ ‫لە پێش ‪ ٢‬رێبەندانی ‪١٣٢٤‬دا زۆربەی الینگرانی حیزبی دێموکرات چەکیان‬ ‫دەستکەوتبوو‪ ،‬هەربۆیەش سەرکردایەتی ئەو حیزبە ئەو کەسانەی رێکخست بوو‬ ‫و وەک هێزی چەکداری سەر بە حیزبی دێمکرات دەناسران‪.‬‬ ‫لە رۆژی ‪ ٢‬رێبەندانی ‪ ١٣٢٤‬لە الیەک قوتابییەکان کە بریتی بوون لە کور‬ ‫و کچی هەموو قوتابخانەکانی مەهاباد و لەالیەکیش هێزی پێشمەرگە راوەستا‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫دوو کەس وەک نوێنەری هێزی پێشمەرگە لە رۆژی دامەزرانی کۆماری‬ ‫کوردستان وتاریان خوێندەوە "ژنرال حەمە حوسین خانی سەیفی قازی وەک‬ ‫کۆمەگ فەرماندەی هەموو هێزەکانی کوردستان" و "سەرهەنگ محەمەدی‬ ‫نانەوازادە فەرماندەی هێزی مەرکەزی حیزبی دێموکرات"‪٢‬‬ ‫رۆژی ‪ ٣‬رێبەندانی ‪ ، ١٣٢٤‬هێزی پێشمەرگەی کوردستان و فەرماندەرانی ئەو‬ ‫هێزە "بەیعەت" لەگەڵ پێشەوا قازی محەمەد دەبةستن‪.٣‬‬ ‫هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە دوو بەشی سەرەکی پێکهات بوو‪ :١ :‬الیةنگران‬ ‫و ئەندامانی حیزبی دێمکرات کە وەک هێزێکی نیزامی رێکخرا بوون‪.‬‬ ‫‪ :٢‬ئەو هێزە نیزامییەی کە هێزی چەکداری خێڵە کوردەکان بوون و هاتبوونە‬ ‫ناو ریزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە‪.‬‬ ‫"ستراتيجی سیاسی و پێشمەرگەیی حکومەتی کوردستان هەمان ستراتجی‬ ‫سیاسی_پێشمەرگەی حیزبی دێمکراتی کوردستان بوو"‪ ٤‬بۆیە دەکرێت بڵێين کە‬ ‫هێزی پێشمەرگە خۆی بە هاوپەیمانی یەکێتی سۆڤیەت و دەوڵەتی ئازەربایجان‬ ‫دادەنا و کارتێکەریەکی زۆری یەکێتی سۆڤیەتی بەسەرەوە بوو و ئەو بەشە لە‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪82‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫هێزی پێشمەرگە کە وەک ئەندامی حیزبی دێمکراتی کوردستان چەکدار کرا‬ ‫بوون جل و بەرگی وەک جل و بەرگی لەشکری سۆڤیەتیان لەبەر دەکرد‪.‬‬ ‫لە گەڵ ئەوەش کەسێک بە ناوی" سەالحەدین کازمۆڤ کە پلەی سەروانی‬ ‫هەبووە لە سوپای سۆڤیەتدا و خەڵکی مەهاباد "کاکاغایان" پێگوتووە‪ ،‬هاوکاری‬ ‫حیزبی دێمکراتی کردووە بۆ ڕاهێنانی پێشمەرگەکانی ئەو حیزبە "‪٥‬‬ ‫لە کابینەی حکوومەتی کوردستان وەزیری جەنگ دانراوە و ژنراڵ حەمە‬ ‫حوسین خانی سەیفی قازی وەزیری ئەو وەزارەتخانەیە بووە‪ .‬بەاڵم لە رۆژنامەی‬ ‫کوردستاندا و نامە رەسمیەکانی حکوومەتی کوردستان بە سێ نێو باسی ژنراڵ‬ ‫حەمە حوسێن خانی سەیفی قازی و وەزارتەکەی کراوە ‪:‬‬ ‫‪ :١‬وەزیری هێز دێمکراتی کوردستان‬ ‫‪ :٢‬وەزیری جەنگ‬ ‫‪ :٣‬وەزیری هێزی میللی ‪٦‬‬ ‫هێزی پێشمەرگەى کوردستان راهێنان و مەشقی تایبەتی خۆی پێکراوە‪٧‬‬ ‫خولی ڕاهێنانی پێشمەرگە ‪ ٤‬مانگی خایاندووە و لەو چوار مانگەدا بژیو و شوێنی‬ ‫حەوانەوەیان لە ئەستۆی حکوومەت بووە و هەر پێشمەرگەیەک مووچەی‬ ‫مانگانەی ‪ ١٥‬هەتا‪ 25‬تمەنی وەرگرتووە‪٨.‬‬ ‫پلەی نیزامی لە پێشمەرگەی کۆماری کوردستان پتر بە پێی دڵسۆزی و‬ ‫نیشتمانپەروەری دابەشكراوە و ئەو هێزە ‪ ٤‬ژنراڵی بووە ‪:‬‬ ‫‪ :١‬حەمە حوسێن خانی سەیفی قازی‬ ‫‪ :٢‬مەال مستەفا بارزانی‬ ‫‪:٣‬محەمەد رەشید خانی خان قادرزادە(حەمە رەشید خانی بانە)‬ ‫‪ :٤‬عومەر خانی شەریفی (عومەر خانی شکاک)‬ ‫و سەرجەمی ئەندامانی کومیتە ناوەندی حیزبی دێمکراتیش پلەی "مایور"یان‬ ‫پێدراوە‪9‬‬ ‫ژنراڵ حەمە حوسێن خان لە وتارێکی دا (کە لە رۆژی هەینی ‪ ٢٠‬پوشپەری‬ ‫‪ ١٣٢٥‬پاش گةرانەوەی هێزی پێشمەرگە لە مەشق دەیخوێنێتەوە) دەلێت‪:‬‬ ‫ئەمرۆ ‪ ٤٥‬هەزار فیدايی لە ئیختیاری مندایە و گشت ئامادەن بە چکۆڵەترین‬ ‫ئیشارە خوێنی پاکی خۆیان لە رێگای پاراستنی نیشتمان برێژن"‪10‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪83‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫ئەو رێژەی کە لەو وتارەدا باسی کراوە سەرجەمی پێکهاتەی هێزی پێشمەرگەی‬ ‫کوردستان بووە‪.‬‬ ‫چۆنێتی وەرگرتنی‌هێزی پێشمەرگە‬ ‫هێزی پێشمەرگەى کوردستان بۆ وەرگرتنی پێشمەرگە ئەو مەرجانەی دانا‬ ‫بوو‪:‬‬ ‫‪ :١‬سەڵت بێت‬ ‫‪ :٢‬تەمەنی نابێت لە ‪ ١٨‬خوارتر و لە ‪ ٣٠‬زیاتر بێت‬ ‫‪ :٣‬لە ئەزموونی لەش ساغی دەرچێت‬ ‫‪ :٤‬خاوەنی رەوشتی باش بێت ‪11‬‬ ‫حکوومەتی کوردستان لە بەرانبەر ‌هێزی پێشمەرگەدا ئەو بەرپرسایەتیەی‬ ‫هەبوو‪:‬‬ ‫‪ :١‬دابین کردنی بژیوی ژیان لەو ئاستەدا بيێت کە بکرێت پێشمەرگەیەک‬ ‫سەربەرزانە پێێ بژیت‬ ‫‪ :٢‬دابین کردنی شوێنی حەوانەوە‬ ‫‪ :٣‬مووچەی مانگانە ‪ ١٥‬تمەن بۆ پێشمەرگەی پیادە و ‪ ٢٥‬بۆ پێشمەرگەی سوار‪،‬‬ ‫ئەگەر ئەسپ و زین هی خۆی بێت‬ ‫‪ :٤‬لە پاش ‪ ٤‬مانگ خولی راهێنان ئەگەر پێشمەرگە بۆ کارێکی دەوڵەت‬ ‫راسپێردرێت و لە دەرەوەی ئەرکی خۆی بێت رۆژێ یەک تمەنی دەدرێتێ‪12‬‬ ‫هێزی چەکداری خێلە کوردەکان‬ ‫¬وەک باسمان کرد هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە دوو بەش پێکهاتووە ئەو‬ ‫بەشی کە هێزی چەکداری خێلە کوردەکان بوو گەورەی خێلەکەیان سەرکردایەتی‬ ‫دەکردن واتە لە راستیدا هێزی ئێلەکان لە ژێر فەرماندةيی سەرۆک ئێلەکاندا‬ ‫بووە‪.‬‬ ‫ئیگڵتن سەبارەت بە هێزی چەکداری ئێلە کوردەکان دەڵێت‪ :‬رێژەیان ‪١٢٧٥٠‬‬ ‫کەس بووە‬ ‫لە ناو ئێلەکانی کوردستاندا بارزانییەکان بە ‪ ٢١٠٠‬کەس و بە سەرکردایەتی‬ ‫جەنابی شێخ ئەحمەد بارزانی و ژنراڵ مەال مستەفا بارزانی زیاترین هێزیان‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪84‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫بووە‪.‬‬ ‫ئێلی هەرکی پاش بارزانییەکان زیاترین چەکداریان بووە‪ ،‬رێژەی چەکداری‬ ‫ئەوانیش ‪ ١٧٠٠‬کەس بووە‪.‬‬ ‫شکاک ‪ ،‬فەیزواڵبەگی ‪ ،‬پیران‪ ،‬زەرزا‪ ،‬گەورک ‪ ،‬مەنگوور ‪ ،‬مامەش ‪،‬بەگزادەی‬ ‫بانە ‪ ،‬دێبوکری‪ ،‬لەو ئێالنە بوون کە چەکدارەکانیان لەگەل هێزی پێشمەرگەی‬ ‫کوردستان کەتوون‪.‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەش ئیگلتن باسی ئەوە دەکات کە ‪ ١٥٠‬کەس پێشمەرگەی کۆماری‬ ‫کوردستان هەورامی و جوانرۆی بوون‪١3‬‬ ‫ئەو ‪ ١٥٠‬کەسە وەک ئەندامی حیزبی دێمۆکرات بونە پێشمەرگە نەک وەک‬ ‫ئێل‪ ،‬چوون سەرجەمی هێزەکانی سەر بە ئێلەکان سەرۆکەکانیان گەورە پیاوانی‬ ‫ناو ئێلەکەی خۆیان بوون‪ ،‬بەاڵم ئەو ‪ ١٥٠‬کەسە سەرۆکێکی دیاری کراوی‬ ‫سەر بە ئێلی خۆیان نەبووە و تەنیا وەک پێشمەرگە ناویان هاتووە‪.‬‬ ‫هێزی پێشمەرگە و زمانی کوردی‬ ‫زمانی کوردی لە سەردەمی کۆماری کوردستان نەتەنیا زمانی فەرمی دام و‬ ‫دەزگای حکوومەتی بووە و لە قوتابخانەکان بەو زمانە خوێندراوە‪ ،‬بةڵكو بایەخێکی‬ ‫تایبەتیشى بەو زمانە داوە‪.‬‬ ‫لە کابینەی حکوومەتی کوردستاندا‪ ،‬دوو وەزارتخانە بۆ چاالکی فەرهەنگی و‬ ‫گەشەی کلتووری دامەزراون‪ .‬وەزارتخانەی " فەرهەنگ" کە وەزیرەکەی مەنافی‬ ‫کەریمی بووە و وەزارتخانەی "تەبلیغات" کە وەزیرەکەی سەدیقی حەیدەری‬ ‫بووە‪١4‬‬ ‫لە پاڵ ئەو دو وەزارتخانەیە لێژنەیەکی فەرهەنگیش دامەزرابوو بۆ پەرەپێدان و‬ ‫بەکارهێنانی زمانی کوردی و هەر وەها ئەو لێژنەیە بەسەر خوێندنی مندااڵن‬ ‫ڕادەگەیشت‪١5.‬‬ ‫لە پاش راگەیاندنی کۆماری کوردستان و لە دانیشتنی ئەفسةرانی هێزی‬ ‫پێشمەرگە لە رۆژی ‪ ١٥‬رێبەندانی ‪١٣٢٤‬دا دەست دەکرێت بە رۆنانی وەشە و‬ ‫زاراوەی نوێ بۆ کاروباری لەشکری و هێزی پێشمەرگەی کوردستان و هێندێک‬ ‫لەو وشانە بەو جۆرەی خوارەوەن‪:‬‬ ‫سەرباز_پێشمەرگە‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪85‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫جوگە_لێزگە‬ ‫گروە_قۆڵ‬ ‫دەستە_دەستە‬ ‫گورهان_چڵ‬ ‫گوردان_لک‬ ‫هەنگ‪ :‬پۆل‬ ‫تیپ_تیپ‬ ‫لەشکر_لەشکر‬ ‫سپاە_هێز‪١6‬‬ ‫سەرجەم ‪ ١٦٠‬زاراوە و وشەی نوێ بۆ کاروباری پێشمەرگە لە سەردەمی‬ ‫کۆماری کوردستاندا داندراون و بەکار هاتوون‪ .‬ئەو وشانە لە دو دانیشتنی‬ ‫ئەفسەرانی کۆمار رۆنراون‪ .‬یەکەم دانیشتن لە ‪ ١٥‬رێبەندانی ‪١٣٢٤‬دا بووە و‬ ‫دانیشتنی دووهەم لە ‪ ٢٠‬رێبەندانی ‪ ١٣٢٤‬دا‪ ،‬بووە‪.‬‬ ‫هەموو ئەو وشانەى کە دانراون بۆ کاری هێزی پێشمەرگە لە ‪ ٥‬ژومارەی‬ ‫رۆژنامەی کوردستاندا باڵوبۆتەوە و لە ژومارەی ‪ ٢٣‬رۆژنامەی کوردستان‬ ‫"سەرپۆل دووهەم محەمەدی نانەوازادە فەرماندەی هێزەکانی ناوەندی حیزبی‬ ‫دێمۆکرات" داوای لە خوێنەرانی رۆژنامەی کوردستان کردووە کە ئەگەر‬ ‫زاراوەیەکی تریان پێشک دێت بە نوسراوە بۆ ناوەندی هێزی پێشمەرگەى‬ ‫بینێرن‪.‬‬ ‫شەرو شەهیدەکانی هێزی پێشمەرگە لە سەردەمی کۆماری کوردستاندا‬ ‫هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە سەقز دووجار بە توندی بەگژ هێزی دەوڵەتی‬ ‫ئێراندا چوون هەر دوو جارەکە توانییان هێزی ئێران بە سەختی شکست بدەن‪.‬‬ ‫و چەکوچۆڵی زۆریان دەست کەوێت‪.‬‬ ‫یەکەم شەری هێزی پێشمەرگە لە ‪ ١٢‬گواڵنی ‪ ١٣٢٥‬کە هاوکات بوو لەگەڵ‬ ‫دانیشتنی نوێنەرانی هاوبەشی کوردستان و ئازەربایجان‪ .‬ئەوان لە ‪ ٨‬ى گواڵنى‬ ‫‪ ١٣٢٥‬گەشتبوونە تاران هەتا لەگەڵ بەرپرسانی تاران کۆببنەوە‬ ‫بەشدار بووانی ئەو شەرە پێشمەرگەکانی ئێلی بارزانی و ئەفسرانی باشووری‬ ‫کوردستان بوون و هێزی پێشمەرگە سەرکەوت و ژنراڵ حەمە رەشید خانی‬ ‫خان قادرزادە لە نامەیەکدا کە بۆ پێشەوای دەنێرێ‪ ،‬دەنوسێت‪:‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪86‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫"لەو شەرەدا زیاتر لە ‪ ١٠٠‬کەس لە هێزی ئێران کوژراون و ‪ ٣٩‬کەس بەدیل‬ ‫گیراون و هێندێ تفاقی جەنگی دەست کەوتووە"‪١7‬‬ ‫ژنرال حەمە رەشید خان هەر لەو نامەیەدا داوای کرد کە ئەفسرانی هێزی‬ ‫بەشدار بوو لەو شەرە و یارمەتیدەرەکانیان پلەیان بەرز بکرێتەوەو لە الیان‬ ‫پێشەواوە خەاڵت بکرێن‪ .‬ئەو کەسانەی کە داوای خەاڵتیان بۆ کرا بوو بریتی‬ ‫بوون لە ‪:‬‬ ‫میرحاج‪،‬بەکر حەوێزی‪ ،‬مستەفا خۆشناو‪ ،‬وەهاب ئاغا و یارمەتیدەرەکانیان‬ ‫‪:‬محەمەد ئەمین میرخان‪ ،‬مامەند مەسیح‪ ،‬ساکۆ‪ ،‬خۆشەوی خەلیل‬ ‫رۆژی ‪٢٥‬گواڵنی ‪ ١٣٢٥‬لە ناوچەی سەردەشت لە نێوان هێزی کوردستان‬ ‫و سپای حکوومەتی تاران شەر روودەدات و کەسێک بەناوی سەعید بەگ‬ ‫دەکوژرێت‪.‬‬ ‫لە رۆژی ‪ ٢١‬جۆزردانی ‪ ١٣٢٥‬نوێنەرایەتی کورد_ئازەربایجان لەگەڵ نوێنەرانی‬ ‫حکومەتی تاران لە تەورێز بۆ جاری دووهەم دادەنیشن‪ .‬لەو دانیشتنەدا پێشەوا‬ ‫قازی محەمەدیش بەشدار دەبێت‪ .‬لە رۆژی ‪ ٢٥‬جۆزردانی ‪١٣٢٥‬دا‪ .‬هێزی‬ ‫ئێران بە سەرکردایەتی حاجی عەلی رەزمئارا کە فەرماندەی هەموو هێزەکانی‬ ‫ئێران بوو‪ ،‬هێرش دەکاتە سەر هێزی پێشمەرگەی کوردستان و شەرێکی‬ ‫قورس لە ناوچەی مامەشا و میرەدێى سەقز روودەدات لە قۆلی مامە شا کە‬ ‫پێشمەرگەکانی ئێلی بارزانی شەر دەکەن خۆشەوی خەلیل و ‪١٠‬کەسیتر بریندار‬ ‫دەبن بەاڵم برینی خۆشەوی خەستر دەبێت‪ .‬خۆشەوی بۆ چارەسەری برینەکانی‬ ‫دەنێردەرێتە تەورێز پاش چوار رۆژ لە بەر قوڵی برینەکانی لە تەورێز شەهید‬ ‫دەبێت‪.‬‬ ‫تەرمەکەی خۆشەوی خەلیل دهێندرێتەوە مەهاباد و لە گۆرستانی مەالجامی‬ ‫دەینێژن‪.‬‬ ‫لە قۆڵی میرەدێش کە پێشمەرگەکانی ئێلی فەیزواڵبەگی شەر دەکەن محەمەد‬ ‫ئاغای شقۆیف شەهید دەبێت‪.‬‬ ‫لەو شەرەشدا ‪ ٥٠٠‬کەس لە هێزی ئێران دەکوژرێن و ‪ ٢٥٠‬کەس بریندار دەبن‬ ‫و دو تانک و دوو فرۆکەی هێزەکانی ئێران تێکدەشکێندرێن‪١8.‬‬ ‫سەرپۆلی دوو محەمەدی نانەوازادە فەرماندەی هێزەکانی ناوەندی حیزبی‬ ‫دێمکرات رۆژی ‪ ٢٥‬پوشپەری ‪ ١٣٢٥‬بە هۆی کەوتنە خوارێ فرۆکە شەهید‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪87‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫دەبێت‪19.‬‬ ‫ئەو چوار کەسە لە سەردەمی کۆماری کوردستاندا شەهید بوون‪.‬‬ ‫لە پاش ڕووخانی کۆماری کوردستان هاتنی هێزی ئێران بۆ مەهاباد چەند‬ ‫کەسیتر بە تاوانی فەرماندەهی هێزی پێشمەرگە لە سێدارە دەدرێن‪ ،‬ئەوانەش‬ ‫بریتین لە ‪:‬‬ ‫ژنراڵ حەمە حوسێن خانی سەیفی قازی رۆژی ‪ ١٠‬خاكەلێوەی ‪ ١٣٢٦‬وەک‬ ‫وەزیری هێزی میللی لە سێدارە درا‪.‬‬ ‫حامیدی مازوچی‪ ،‬رەسوڵی نەغدەیی‪ ،‬عەبدواڵ روشنفکر و محەمەد نازمی وەک‬ ‫ئەفسەرانی هێزی پێشمەرگە رۆژی ‪ ١٨‬خاکەلێوەی ‪ ١٣٢٦‬لە مەهاباد لە‬ ‫سێدارە دران‪.‬‬ ‫ئەحمەد خانی فاروقی ناسراو بە ساالر کە فەرماندەی شەری میرەدێ بوو رۆژی‬ ‫‪ ١٨‬خاکە لێوە ‪ ١٣٢٦‬لە سەقز لە سێدارە درا‪20.‬‬ ‫هەروەها رەژیمی عێراق رۆژی ‪ ٢٨‬جۆزەردانی ‪ ١٣٢٦‬چوار ئەفسەری کۆماری‬ ‫کوردستانی (کە فەرماندەهی شەری سالح ئاوا و مامەشای سەقزیان کرد بوو)‬ ‫لە سێدارە دا‪ :‬مستەفا خۆشناو ‪ ،‬خیێرواڵعەبدولکریم‪ ،‬محەمەد محمود قودسی‬ ‫و عیزت عەبدولعەزیز‪21.‬‬ ‫هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە ماوەی دەسەاڵتداری کۆماری کوردستاندا دوو‬ ‫دانیشتنی نیزامیان بووە‪:‬‬ ‫یەکەم دانیشتن لە ‪ ٥‬جۆزردانی ‪ ١٣٢٥‬بووە و سەرۆکی شاندی کوردستان‬ ‫عزت عەبدولعەزیز بووە‪ ٢2.‬لەودانیشتنەدا هیچ رێکەوتنێک ئیمزا نەکراوە‪.‬‬ ‫دانیشتنی یەکەم لەگەڵ شەری مامەشای سەقز هاوکات بووە‪.‬‬ ‫دووهەمین دانیشتن لەگەڵ فەرماندەرانی هێزی ئازەربایجان و لە ‪ ٢٤‬رەزبەری‬ ‫‪ ١٣٢٥‬بووە لەو دانیشتنەدا رێکەوتنێک لەگەڵ ئەو هێزە واژۆ کراوە کە لە ‪٧‬‬ ‫خاڵ پێکهاتووە و ناوی رێکەوتنەکە "کۆمسیونی دیفاعی مشتەرەک"ە ‪٢3.‬‬ ‫نێوەرۆکی رێکەوتنەکە لەسەر چۆنێتی پێکهێنانی هێزی هاوبەشی کورد_ئازەری‬ ‫بووە‪.‬‬ ‫ئەو رێکەوتنە بە هۆی بریاری بەرنگارنەبوونەوەی لەگەڵ هێزی حکومەتی ئێران‬ ‫هەڵوةشایەوە‪.‬‬ ‫هێزی پێشمەرگەی کوردستان لەگەڵ هاتنی هێزی ئێران بۆ ناو شاری مەهاباد‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪88‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫لە رۆژی ‪ ٢٦‬سەرماوەزی ‪ ١٧( ١٣٢٥‬دێسامبری ‪ )١٩٤٦‬واتە هاوکات لەگەڵ‬ ‫تێکچوونی حکوومەتی کوردستان هەڵدەوەشێتەوە‪.‬‬ ‫سەرچاوەکان‪:‬‬ ‫‪:١‬رۆژنامەی کوردستان ژوومارە ‪٦٥‬‬ ‫‪:٢‬ر‪.‬کوردستان ژ‪١٠‬‬ ‫‪:٣‬ر‪ .‬کوردستان ژ‪١٤.‬‬ ‫‪:٤‬ل ‪ ١٧٧‬حکومەتی کوردستان‪ ،‬کورد لە گەمەی سۆڤیتیدا‪ ،‬نەوشیروان مستەفا‬ ‫ئەمین‪ ،‬سولیمانی ‪ ٢٠٠٦‬چاپی دووهەم‬ ‫‪:٥‬ل ‪ ١٧٢‬حامیدی گەوهەری‪ ،‬کۆماری کوردستان‪ ،‬هەولێر ‪ ٢٠١١‬چاپی‬ ‫یەکەم‬ ‫‪ :٦‬ل ‪ ١٨١‬حکومەتی کوردستان‪ ،‬کورد لە گەمەی سۆڤیتیدا ‪ ،‬نەوشیروان‬ ‫مستەفا ئەمین‪ ،‬سولیمانی ‪ ٢٠٠٦‬چاپی دووهەم‬ ‫‪ :٧‬ل ‪ ٤‬ر کوردستان ژ‪٦٦.‬‬ ‫‪:٨‬ل‪ ٤‬ر‪.‬کوردستان ژ‪٥٤.‬‬ ‫‪ :9‬ل ‪ ، ١٨٠‬حکومەتی کوردستان‪ ،‬کورد لە گەمەی سۆڤیتیدا ‪،‬نەوشیروان‬ ‫مستەفا ئەمین‪ ،‬سولیمانی ‪ ٢٠٠٦‬چاپی دووهەم‬ ‫‪ :10‬ل ‪ ٢.‬ر‪.‬کوردستان ژ ‪٦٨‬‬ ‫‪: 12&١١‬ل‪ ٤‬ر‪.‬کوردستان ژ ‪٥٤‬‬ ‫‪:13‬ل‪ ٩٣‬کۆماری کوردستان ‪ ١٩٤٦‬ویلیام ئیگڵیتن جۆنز و‪ .‬محەمەدی سەمەدی‪،‬‬ ‫نادیار‬ ‫‪:١4‬ل‪ ١٣٩‬کوردەکان‪ ،‬حەسەنی ئەرفع‪ ،‬وەرگێرانی حامید گەوهەری‪ ،‬چ دەزگای‬ ‫وەرگێران ‪ ،‬هەولێر ‪٢٠٠٧‬‬ ‫‪ :١5‬ل ‪ ٤‬ر‪ .‬کوردستان ژ‪١.‬‬ ‫‪:١6‬ل‪ ٣‬ر‪.‬کوردستان ژ ‪١٢‬‬ ‫‪ :١7‬نامەی ژ‪ ٢٤_ ٢٢.‬دەوڵەتی جمهوری کوردستان‪ ،‬نامە و دۆکۆمێنت‪،‬‬ ‫محموودی مەالعێزت‪ ،‬سۆێد‪ ،‬ئازاری ‪١٩٩٢‬‬ ‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪89‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


‫‪: ١8‬ل ‪ ٢‬ر‪.‬کوردستان ژ‪٦٦‬‬ ‫‪:١9‬ل ‪ ٤‬ر کوردستان ژ‪٦٨.‬‬ ‫‪:20‬ل ‪ ٥٥٥_٥٤٧‬زندگی سیاسی قوام السلطنە جعفر مهدی نیا چ ‪ ٢‬تهران‬ ‫تابستان ‪١٣٦٦‬‬ ‫‪:21‬ل ‪ ٤١٤‬کۆماری کوردستان ‪،‬حامیدی گەوهەری چ هەولێر‪٢٠١١‬‬ ‫‪ :٢2‬ل‪ ،١٩٩‬حکومەتی کوردستان‪ ،‬کورد لە گەمەی سۆڤیتیدا ‪،‬نەوشیروان مستەفا‬ ‫ئەمین‪ ،‬سولیمانی ‪، ٢٠٠٦‬چاپی دووهەم‬ ‫‪:٢3‬ل ‪ ٢٠٩‬حکومەتی کوردستان‪ ،‬کورد لە گەمەی سۆڤیتیدا ‪،‬نەوشیروان مستەفا‬ ‫ئەمین‪ ،‬سولیمانی ‪، ٢٠٠٦‬چاپی دووهەم‬

‫بیری خوێندکار ‪ ،‬ژمارە ‪23‬‬

‫‪90‬‬

‫رێبەندانی ‪1391‬‬


ȅǁƢǷƚǯ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ǺȇŚNjȆǰÈȈǻȁƨƻ È DZƢƫȆǰÈ ȈǻȁȂƥơǁȁ ȅƽƨŧƨƟǁƢȈNjȂǿ

91


È ňƢǯƨǗǁƨǸnjȈƯ ƨƥ ƨǯ È ȅƨǯƨȇ ƨdz ǭƨȇƨǗǁƨǸnjȈƯ È ƨƥ ĸƧƽ DZƢȇƨƻ ȁǩȁƧǃȁȅƽƢNjǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁȁȂȀŦļƨdzÈ ȁƧƽȆȇǂǗǁƨƥļƧǁơǃƧȁ ǵơȁƧƽǁƨƥȁǮȈǻƢǯ È ǂÊ ǗƨƫƢǯƧƽǶdzÈ ƽȁǍǂǗƧƽơƽǵƨƬLJƨƳȅƢƯƢƫǁƨLJȆNjƚƻ ǎnjȈǯƧƽƨLj ȈÈ ǴÈ ƥȅƽơǃƢƟŖƻƨƬȈƯřȈNjňƢũƢƟȁƧǁƨƥȁƩƢǯƧƽƨư ǴÈ ǯ È È ȅƨǯƧǁƢǷƚǯ ƨǻƢǫƢƫ ňƢǯƨǗǁƨǸnjȈƯ È ƨdz ǭƨȇ NJȈǼǷ ƽǂǯƧƽ ǵǃƨƷ ŖƻƨƬȈƯȁȂǯƧȁƽƢƥƢȀǷƧƿƙǁȁƨƟǵƨȇƢƥśǛƢǻļȉƨǿƿƙǁȆǷƧƽȁƨƟ È ȅƨǴƦȈǫ ƧȁȂƦƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȆdzÈ ƽ ƧȁȂƦƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ļƨdzÈ ȁƧƽ ǹƢȇȁȁǁ ƧȁƨȇƽƢNj ƨƥ ǹƢǯƧƾǧƧȁ ȁ ƨǓǁƢƯǁơȂǓ ňƢǯƧƽǁȂǯ ȆLJƢȈLJ ơȂȈǿȅƙǂǓȅƧȁƨǻƽǂǯƽƢȇƨƥƨǯȆȇȁȁǀȈǷȁƧǁȁƨǗȆǰ ȇÈ ƿƙǁƽǂǯƧƾȈƫ È È ƩȂǰnjƯƧƽǹƢŶƢǯƧǁÊ ȁƢƥȁ ȅȉƢƟ ňơǂǰdzÈ ƨǿ ȅƿƙǁ ƨƫơȁ  ǹơƾǻƨƦȇÈ ǁ ȅÏ ȁȁƽ  ȅƿȁǁ ȆdzÈ ƨƥ  ǮȈǯƨȇƽƢƥƢȀǷƨdzǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯļƨ dzÈ ȁƧƽƨdzƽǁȂǯȆȈǻƢǸƬnjȈǻ È ƨǯƨȇƧȁƨƫƨǻňơƽƚƻǁƨƥȁǹȁȂƥơǁňƢǯƨȈȇȁȁǀȈǷƨ È dzÈ ƢƻǺȇǂƬǘǼȇǂǗƨdz ȁȆǸȇÈ ǁƨǿňƢƫƨdzÈ ȁƧƽȅƨǻơǃơȂźƾǻƧȁƧƿǁƨƥȅǁƢȇļǁƢǯǵơȁƧƽǁƨƥƨǯ ļƨdzÈ ȁƧƽȅǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJȅơȁƨnjȈƯƨǯƨȈǻǁȁȁƽƧȁȂƥļƨ dzÈ ȁƧƽȂȈǻ È È ƨǯǎƦȈǻơǃȅƨdzÈ ƢƫƨȈȈƬLJơǁȁƨƟǵƧƽȁƨƟǁƨǿNJȇǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯ ňǃƨǷȆNjƢƟƽǁƨƥȁȁƽǹơƚȈǻƨdzȅƨǯơȁƢLJƨƫƨ dzÈ ȁƧƽȁƩƨǴǴȈǷȁȁƨƟ È ȁȂǴũƢǫ ǹƢŧƧǂÊ dzƙƾƥƨǟ ǁƚƬǯƙƽ ȆǓǁƨǗƨƟ ǹơƽƨǷƧƽǁƨLJ ȁƨƟ È ƧǂȇǃƧȁȆdzÈ Ƨƽơƽ ȅƽơǃƢƟȅȁƢǼȈƯƨdzƩƢƥƨƻ DZƢLJDzǓ ȆǯȁȂƫǁƨƯƨdz È ĺDŽȈƷȅƙǂÊ ǷƨƟňơǂȇÈ ƽƢǯǁƧƽƨǫƨƥǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňƢǯƧƽǁȂǯ ǮȇÈ ǁƢǷƚǯǹƢȈȈǻơȂƫǹơȁƨƟȆǓƨǯǹȁȂƥƨǻơǃƧǁƢNjȁƢǗƢƟƩơǂǯƚŻƽ ljƢƯȁƧƿƙǁȁƨƟƢƫƨǯǺȈǼƥƩƢȈǻȂƥƩǁȂǯǹƨǷƨƫȁƨǰǔǗƾǻƨǓǁƨǿ È ơƽśǛƢǻļȉƨǿƿƙǁȁȂǷƨǿƨdzȁȂƥȆdzÈ ƢȇƨƻȆǰȈǷƨƬLjȈLJljƨǷƧƽȁƨƟ È ƨǯƽǂǯƧƽƧȁƨȈǸƬLjȈLJǺȇǂƫȁȂƫȁƨǰnjȈƯƨƥȅǃƢǻƢNjƨȇƨǓȁƢǻȁƨƟȁ È ňƢƬLJƧƽƨƥǁƢǯȁǹơǁƨƦȇÈ ǁƨƬLJơǁȁȂƥƨƫȁȁǂNjƨǷļƨǻƨƬdzÈ ƨLJȆǸƬLjȈLJ ȅƧƿƙǁȁƨƟňơǂȇÈ ƽƢǯǁƧƽƨǫƨƥƨǘǻƧǁǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯļƨdzÈ ȁƧƽ ơǃƧǁƢNj ȁ ƢǗƢƟ ļƨȈƬLJƨƥƨǷ ȁȂǴũƢǫƽ ƨǯ ƩơǂǯƚŻƽ ĺDŽȈƷ È ƚƥNJȈƯ ȈƯǍǂǯƢǻƨȇƧȁƨƟȅƨǯƨȈȈƬLJơǁǵȉƨƥǺƥȁȂƥƨǻ È DZƢLJÎÍȅǁƧȂ È ǹơȂȈǻȆ ǂÊ ǷƨƟňơȂȈƯ È dzÈ ƢLJÐÍƢƫÏÒƨǯȅƧȁƨƥƩƢǘƥǑśǼȈƥǁƢǯƨƥƙ È È 1391 ‫رێبەندانی‬ 92 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁƩƢȈǻƢǰǸȈƟļƨȇơƾǻƨǓȁļƨȇƢǻƚǓŅƨǗǁƢǯƚǿǁƨƥƨdzNJȇȁƨƟƪȈƥ È ȁƧƽǁƧȁǁƨƯȁȅǁƢȈǻơǃňƾǻƢȇƨǗňƢǯƧǁƢǯƚǿȁȅǁƢȈǻơǃřƫȁƨǰnjȈƯ È ơƽƧǂȈdzƨǰȇƧȁƨƟǵȉƨƥƾƬǿȁƧƽǁƧȁǁƨƯňơƾ ȈƯƨNjƨǗňƢǯƧǁƢǯƚǿ È È ȅƢǗǁƧƽƨȇƨƬLJǁȁƨƥļƨȇȁȂƬLjȇȁȁȂǴũƢǫƽƨǯƨȇƧȁƨƟƨǘǼȇǂǗ ƪnjƯǁƨLJƨƫƢşƨƫƨƥƢƥȁƨƟňơǂǗƨǼƻƧǁƚƥƨǼƻƧǁ ơǁÊ ǃƽǁȂǯȆNjƚƻňȁƨƻº ŖLJƧƽǂȇÈ ƿƨdzƨǯȂǻƨǿňƢƬLJƽǁȂǯȁȂǯƧȁǁƨǿNJȈǷƧƽȁƨƟňƢƬLJƽǁȂǯ ňơǁơƾƫȉƨLJƧƽǹơǂȈƟȆǯƢƻƨdzȁȂƥȁơǁƽǂ ȇÈ ȁȉƨǿȆǰȈNjƨƥơƽǹơǂ ȈƟ È È È ƨȈȈǻơȁǂÊ ǻƢȇƧƽƧȁƨȈȈǼǷƨƟȅƨǘǻơȁǁƨdzȆǷơȁƧƽǁƨƥƨƥǹơǂȈƟȆǷƧƽȁƨƟ È ǹƢȇƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ȅǃƢƥǁƨLJ ȅǃơǂǷƢƟ ȁ ļƨȈȈǼǷƨƟ ȅǁƚȈƫ ƨƥ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƧȁȂƦƬLjƻ ȅƽǁȂǯ ƢƬLjȈƟ È ȁȂǯƧȁ ǁƨǿ NJȇƨƻƙƽȁǁƢƥ ȁƨƟ ƽǂƥƧƽ ȅƚƻ ŖLJƧƽ ƨƥ ȁƢųȂǗ ȆǰȇÈ ǁƨLJƧǁƢǓ ƨdz Śƥ ƨǯ ƧȁƨǰȈƫƨ È dzÈ ƢƷ ǵȉƨƥơǁÊ ƨǗƧƽƩƨǧǁƧƽƨdzȅƽǁȁƨƥƽǁȂǯljƨƬLJƨƥƨǷǵƨƟƚƥƧȁƨƫƢǰƥ ȅǁƢǷƚǯȅȁȁǁÊ ƨƥȁȁǁǮȈǻȁƨƻȁȂǯƧȁƽǁȂǯƨǯȁȂƥƧȁƨƟƨǯƨȈȈƬLJơǁ È ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňƾǻơǁǃƨǷơƽ ƨȇƚƥ ǁƨǿ ƧȁƧȁȂƥ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ƨdzƧȁƧƽǁȂǯȅƧȁƨƫƨǻȁǹƢǸƬnjȈǻȅȁƢǻƨƥǹơȂƳȆǯƨȇȉƢƟňƽǂǰdzÈ ƨǿ ơƽȁȂƥǁơƾNjƨƥȅǁƧȁƢǷƨƳȁňƢǸƬnjȈǻļƨdzÈ ȁƧƽȅƨǼȈƥƢǯȅǁƨLJǁƨLJ ǁƢǷƚǯļȉƨLJƧƽǂȇÈ ƿȅƨǓȁƢǻȆdzÈ ƙǂƬǻƚǯȁȅǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥǖǻƢǷÎÎȁ ǺȈÈ ǧÊ ǂdzÈ ƽȁǺȇŚNjǁƙǃȆǰȈǻȁƨƻƧȁƨȈȈ ȈƳƚƻňƢƬLJƧƽƨƥǁƢǯǹƨȇȏƨdz È È ȅȉƢƟ ȅǁƨƦȈLJ ǂ ȇ ƿ ƨdz ȅƽǁȂǯ ňƢǸƬnjȈǻ ȅƽȁȁǂLJ řƬLjȈƥ ȁȂƥ È È ƨdz ǹƾǼȇÈ Ȃƻ ȁȂƥ ǮȇÈ ƽǁȂǯ ȁȂǷƨǿ řȇŚNj ȆǰȈǻȁƨƻ ơƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯ È ǵȉƨƥ  ƾƬǿȁ ƧȂȈNj È ǹƢǷƨǿ ƨƥ NJȇƽǁȂǯ ňƢǷǃ ƨƥ ơƾǻƢǯƨǻƢşƢƫȂǫ ȁƽǂǯȆNjǂȈǿơȂdzȅƚƥǭƧȁȅƾǻƧȁƢǻļƨȇƢNjƢƯļƨ dzÈ ȁƧƽȁƢǯƢǻƨdz È ȁƩǂǗȅƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJȁǹƽǂǯDzȈnj È ȈƯȅǁƢǷƚǯňƢǯƧǁȁȂǼLJ È ƨǻƢȈǻƢȇƨƥȆǰȈǻȁƨƻƨdzǹƢǻơŚƳȁǁƧƽļǁȁƨƫǁȁƨƥȆǰ dzÈ ƨƻǭƨȈȈǻƢȇƨƥ È ơƾȈƫňƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯļƨ dzÈ ȁƧƽȅƨǻƢƯƧǁÊ ƚǗȁƨdzǹƢȈƬȇƽǹƢƬLJƨǿ È ƨdz ňƢȈȇÈ ǁÊ ȁƢǿ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ǭƙǁƨLJ Ǎȁƨdz ǁƨǿ ơǂǻƨȇƨǗơǁ ƽǁȂǯȁơǁÊ ǃƧȁƨǧƚƻȁDžǂƫƨƥƽǁȂǯňȁƨƻơƽƧǂȈdzƨƫơȁǹȁơǁƽǁơƽ È 1391 ‫رێبەندانی‬ 93 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƩȁƨǰȈdzňȁȁǁƧƽňơǂǗȁDžǁȂǫȆǰ ȇÈ ǂƥƧǃ È ƨǻơǁÊ ǃǹȁƨƻȁƨƟȅǁƨǘȇǁƢǯº ƨȈȇƾǻƨŤƨƦȇƢƫ ǹƧȁƢƻ ǮȈǛƙǂǷ ǁƨǿ ȁȂǯƧȁ NJȇƧȁƨƫƨǻ ȁ DZƨǗ È ȅǁȁȁǁǂǣ ňƧȁƢƻ NJȇƧȁƨƫƨǻ ȆǸƬLjȈLJ ƨǻơȁƨdz ƨǻƢǯƨȈȈƫƨȇƢLJƨǯ ƧȁƨƫƨǻļƨȇƢLJƨǯȁƩȉƨLJƧƽȅƨǘǼȇÈ ȂǻȅƚƻƩƨǴǴȈǷƨƫơȁƨȈȇƧȁƨƫƨǻ ňƧȁƢƻƨƥǹƢȇƚƻǭƨȇƧȁƨƫƨǻňƢǷơƾǻƨƟƨǯƨȇƢǘdzÈ ƨǷƚǯȁǹƢǸƬnjȈǻȁ ȆǰȈǸƬLjȈLJȁƩƨǷȂǰƷƨdzƨƫƨƦ dzÈ ƨǿǺǻơǃƧƽƩƨǷȂǰƷȁŖnjǗļȉƨLJƧƽ È ǹƢȈǗƩƨǻƢǻƨƫƧȁƨȈȇǃƚLjdzÈ ƽƨƥǮdzÈ ƨƻƨǰǻȁȂǓơƽŅƨǗȁǮȈƫơǂǯƚŻƽ ňƢǸƬnjȈǻȁȆȇƧȁƨƫƨǻȅǁȁȁǂǣȁļƨȇƢLJƨǯȁȂǯƢƫǹƧƽƧƽǺȇÈ Ȃƻȁ ǺƥƧƽƧƽƢǷƢƟơƽǮȈƫơǂǯƚŻƽȆǯƨȇƨLJƙǂƯƨdzǹơȁƨƟǹDŽȇÈ ǁƢưƥǹƢȇƚƻ ǹƢȇƚƻ ȅƧǁƢǓ ơƽ DžȁȂǻƧǁƢǓ ňƽǂǯ ǹƢnjȈǼƬLJƧƽ ȆǯƨȇƨLJƙǂƯ ƨdz ȆȇƧȁƨƫƨǻȆǰȈƫȉƨLJƧƽňƽǂǰǻƢnjȈǼƬLJƧƽƨƥƨƫơȁǹƨǯƧƽǹƢnjȈƬLJƧƽ È ơƾǻƢȈȈǻƢǸƬnjȈǻļȉƨLJƧƽǁƨƦǷơǁƨƥƨdzǹƢȇƚƻƚƻȁƨƬLJơǁňƢǸƬnjȈǻȁ ǺǻơǃƨƟǁƢȈLJǂƯǁƨƥƨƥ ŚǗơƽŖLJƨƥƨǷƨƥǺǷƿȁƽǮȈƫƢǯƧǂǗƨǼ dzÈ ƨǿƢNjƢƷȆǯƨȈȈƬLJơǁƧȁƨƟ È ƨƥ ȆǸǯȂƷ Džƨǯ ƩơƽƢǻ ƢǘȇÈ ǁ ƩƢǯƧƽ ljǂȈǿ ňƽǂǯ È ǮȈǻƢǸƬnjȈǻ È ȁơǂǯŚǗơƽ ňƢǸƬnjȈǻ ȅƨdzÈ ȁȂƳ ȁ DŽȈǿ ȅȁơȁƨƫ ǎƥƧƽ ȁ ƩƢǰƥ ơƽǁƨLJ ƨƥƢȈǻƨƫNJȈǻƢǸƬnjȈǻƨƥǹƢǼȈƟƢƻȁljƢƳƨƫơȁƪȈƥơƽŖLJƧƽǺƥƨdz ǹDŽȇÈ ǁƢưƥǹƢȇƚƻǺǻơȂƫƨƟǹȁȂƥơƾƫƨǷDŽƻƨdzȁļƨȇơǁƨǯƚǻȆNjƚǻǂǯ ȁ ƨǻȐȇȂǯ ȆǰȈǧƢǷ ȇÈ ǁƢƯ ƨǻƢȇȂȈǻơȂƫ ǹơȁƨƟ ƨƫơȁ È ȁ ȆȇƨƬLJƨƳ ȆǰȈǻơǁDŽ È ȁ ȋƢǷ ňƧȁƢƻ ǹơȁƨƟ ƨƫơȁ  Džƨƥ ȁ ǹƨǰƥ ǁƨƥƨƬLJƧƽ ļƨȇơǁƨǯƚǻ ȅƨƥǁƙǃ ƨdz Ƨǂǘƥ ȁ śǻ ǹƢȇƚƻ ļƨǷơǁƨǯ ȁ ƩƨǧơǁƨNj ȁ ļƨȇƢLJƨǯ ňƾǻƢŭƨLJ ƚƥ ǺȇÈ ǂdzÈ ƢǷƧƽơƽǹƢǯƨȈȇƙǂǷ ƨƻƨȇƢƥ ȁƢǿƨƥ ȅǁƙǃƧǁƨǿ ƧȁƨƫƢǿŚƥǵǂȈǴƬȈǿǦdzƙƽƢƟȆǯƨȇƨƫȁƧǁƨǼ ȈȀǷǁƨNjƨȈȈƬLJơǁȁƨƟ È È ȅȏǹƢǯƨǛƙǂǷǺȇǂƬȇǂÊ ȇÈ ȂƻȁǺȇǂƫƹǂǻǎƥȅǁƢȈLJǂƯȆǷȉƧȁƨdzȁƨƟ ƨdzƨǯȅƨǻƢLJƨǯȁƨƟƧȁƨƫơƽƨƟǵȉƧȁƢǿƧȁƢƟŸǹȁȂƥǮȈǻƢLJƨǯƨǓƚƫ È ǵȁơƽǹƢȈȈƫƨǷǁƢȇơƾǻƢȇƨǯƨǻƢǸƬnjȈǻňƽǂǯŚǗơƽļƢǯ ǹƨȇȏ ƨdz ƧǀȈǷ È ƨdz ƨǯ ƨȇƨǻƢǻƢǸƬnjȈǻ ȁƨdz ǭƨȇ NJȇƨǸȈƟ È ňƢǸƬnjȈǻ 94 1391 ‫رێبەندانی‬ 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȅƧȁƨnjȈƯƧǁƨǿȅDŽȇǁƨdzƨǸ ȈƟȅƧȁƨƫƨǻȁƨȇƨǯƚƯƨǓǂ ȇÈ ƿƧȁƨǻƢǼǷƿȁƽ È È È DZƢLJ È ǹơƽƨLJ ȅǃƢǻƢNj ȁ ƨǻƢȀȈƳ ňƢǯ Ƨȁƨƫƨǻ ǺȇǂƫǂÊ ȈǘNj DZƚǯ È ǁÊ ƚNj ǁƢƳǁƙǃƨǯǮȈƫƨǴǴȈǷƨȇƨǿňơƽƚƻǁƨƥȁƩƢƥƨƻȁǺȇǃƨƥƨǻȁǹơƽƨǻ È ǹȁƢƬLjȇÈ ȁơǁơƽǹơǁƨǯŚǗơƽňơǁƢƥƨǴdzȂǗȅǂǗƢƟǂȇÊ ƿƨdzňơǂÊ ȈǘNj È ǁÊ ƚNj ƨǼǓƧƽ ȅǁÊ Ȃǯ ȁ ǒǯ ơƽ ƩƢƥƨƻ ƨdz ƨǯ ǮȈƫƨǴǴȈǷ ǹȁȁƽǂǷ ƧȁƢƯƨƥ ȁ È ļƨȇơƽǂǯǁƨLJ ȁ ļƨȇơǂȈǷ È ǭƨȇ ǭƧȁ ȅȁƢȈƯ ȁ ǹƿ ȁ ƧȁƧǁƨǘǻƨLJ ƩƨǻƢǻƨƫ ȁ Ƨǃǁƨƥ ȆǰȇÈ ǁȁȁǂǣ ňƧȁƢƻ ǹǂǗƨƟ ƚƬLJƨƟƧȁ ȅǁƨƦȇÈ ǁ ȁ ȆǰȈǻȁƨƻ ƽǁȂǯ ơƽƧǂȈdz È È ǵȉƨƥ ƢǯƢǻ Ǎȁƨǻ ǁƨLJ NJȈǻƽǂǷ Ȇƻǂǻ ƨƥ ȆǯƙǁƨLJ ƨȇƨǿ ȅȉƢƟ ƨǯ ǮȈǻƢǸƬnjȈǻ ǹƧȁƢƻ ƧȁȂƦƥ ȁȂƦȇƽ ȆNjƚƻ È ȁ DŽȈǿ ǹƧȁƢƻ ƨȇƨǿ È ǹƧȁƢƻ ǮȈƫơǂǯƚŻƽ ȆȇǁƢǷƚǯ ȆǰȈǸƬLjȈLJ È ȆǰȈƫƨǷȂǰƷňƢǯƨƫƧǁơǃƧȁǹƧȁƢƻȆȇǂǗǁƨƥļƧǁơǃƧȁȁljƨƫǁƨƟ È ơƾȇƚƻ ňơƾdzÈ Ƣȇƨƻ ƨdz ǹƢȇƽǁȂǯ NJȇƨǻƢǷƨƟ ƨȈȈǻƢǸƬnjȈǻ ȅȁơȁƨƫ ƨƥ ȅƨǻơȁƨƟƨȈǻǂƬǷƨǯƨǰȇƽňƢƫƨǴǴȈǷƨdzȆǔȈǿƨǯǮȈƫƨǴǴȈǷƧȁȂƥƽǂǯ È È ļƨǴǴȈǷȁȂƥƢǼȈǿǹƢȈȈƬLJƧƽƨƥ DZƢLJǹơƽƨLJȁǹƢȇƧƽƨƥƨǰȇƽňƢƫƨǴǴȈǷ È ƩƨǴǴȈǷơƽȆȈƬLJơǁƨdzƨƫơȁȁȂƦƬnjȇƨǗȆȈƯơƽǵƨǯȆǯƨȇƧȁƢǷƨdzƽǁȂǯ È ȆǯƨȇƧȁƨǻƾǼȇÈ ȂƻƨǯǭƨȇǮȈǠȈǫơȁȅǂǷƨƟƚƬǯƢǨȇƽǁƨLJƧȁȂƦƫȁƨǯ È ȁȂƥƨǻ ƪnjƯ ƨdz ȅƨǸǯȂƫ ȁ ǂÊ Ǔ ȆǰȈǻȐƯ ȁȂƥƨǻ ƚƥ ȅƨǻƢȈȈƬLjǻơǃ È ƩƨǻƢǻƨƫ ȁȂƥƨǻ ȅƚƻ ȅȁȂƫƢǿơƽ ƚƥ ȆȇƧƽǂǯ ȁ ŖLjǻơǃ ȆǯƨȇƧƿƙǂƯ ȁȂƥƨǻ ȆnjȈǻƢǯƨǻơŚƳ ȁ ǁƨƥȁȁǁȁƧƽ ƚƥ ȅƨǻƢȈLJƢȈLJ ȅƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ ȁȂƥƨǻǃƚdzÈ ƢƟȆƻƙƽȁǁƢƥƚƥȅǂǗǁƨƥȁȅǁȁȂƥƢƟȁǹơǁDŽȇÈ ǁƢƯȆǰȈǻȐƯ È ȅǃơȂźƾǻƧȁƧƿǁƨƥ ļƨdzÈ ȁƧƽ ňƢǯƧDŽȈǿ ȅȁƢǯƢǻƨdz ȅȁƨǻƢnjǯ ljƨȇƚƥ È È ǮȈÈ dzƨǷƚǯ ȁ ƢǰȇǂǷƨƟ ȁ ƢȈǻƢƬȇǂƥ ȅƨNjƧǁÊ ƨǿ ǁƨƦǷơǁƨƥ ƨdz  ƩƨȈȈǛƚLJ È ļƢǯ ȁƨƟ ňơǂȇǃƧȁ ǭƙǁƨLJ  ƨǻƨƬdzÈ ƨLjdzƚǷơȁƨǫ ȆdzÈ ƨǓȁȂƯ řȈÈ dzÈ ƨƥ ȅƾǻƧȁƢǻļƨdzÈ ȁƧƽňƢǯƧȂȇÈ ǂÊ ưNjȁǂÊ NjƧDŽȈǿřƫƢǿNJȈǻƢNjƢƯȁơƽǹơǂ ȈƟ È È ǹƨȇȏƨdzǹƽǂǯƨǻȅǂǗǁƨƥȁ ƽƢƥƢȀǷ ǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯŖƻƨƬȇƢƯƚƥ ƨdz ƨǻƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ȅƨȈȇǃơȁȏ ȁ ȆǷƢƻ ȁƨdz ǹƢnjȈǻ ƧȁƧƽǁȂǯ ơƽƧȁƧƽǂǯ ȁȂǯƢƫ śȈǻơƽ ǁƨLJ ƨdz ǹƢȈǰǷƢǫ śǼȈƦƥ ǹƢǯƨȈȈƬLJơǁ ƨƬLjȇȂȈƯ È È ǹƨǰƥǍȂƫȁƢƫǹƢǯƨȈȈƬLJơǁƧȁƨǻƢǼȈƦǠȈǫơȁȆǰ ȇÈ ȁƢǓƨƥǹƢŶƢǯȁȂƫƢǿơƽ È 95 1391 ‫رێبەندانی‬ 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ǁƨLJƨƥȆȇƢǷǁƢƫƨǨȈƫƢǟȁǃƚLJȁƪLJƨǿȅƧƽǁƨƯƨƥȅƧȁƨƟǭƨǻ ơǂȈǓƚǯdžȇǂǯȅǂƥƨdzNJȈǰ ȇÈ ǁƢƳƢƥśnjȈǰƥơƾǻƢǯƨ dzÈ ƢƫƨȈȈƬLJơǁ È È ȁƢǘǻƨǿǹƢǷƚƻƾƬǿȁǺLJśƟƙǂƥǹơȁśƫǁƢǷDZƾǻơǁǹƢƫƢǻƢƳ śǼȈÈ dzÈ ƨǿ ǹƢŶƢǯƨȈȇȁȁǀȈǷ È Ƨȁơƽȁȁǁ ȅƨǻơƾǻƨǷǃƧȁƢƟ ȅƧȁƨǻơƾǰȈdz È ƚƥ È DZƨǗƨdzȅƾǻƧȂ ȈƯƨdzƨǯȅƨǻȉƢųƨƳƨdz ǂÊ ƯƢLJƢƥȁƨdzǮȈǯƨȇƨnjȈǷƨǿ È È ƧȁƨnjȈƯƨƬ È ȇÈ ƽňȁȂǔǰȈƫňƢǯƧǁƢǯƚǿƩƨƦȇƢƫƨƥȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯ È È ȅDŽȈǿDZƨǗƨdzƨȇơȁƨnj ȈƯȅƧȁƨǻȁȂƥȁȁ ǁÊ ƨƥȁȁǁļƨȈȈǻƚǓȅƨdzƨLJƨǷ È ňơǁƨdzÈ ƚǰȈdzȁȆLJƢȈLJȁDžȁȂǻȁȁǀ ȈǷƨdzǮ ȇÈ ǁƙǃȅȏƨdzƨǷƨƟǹơǁƨǯŚǗơƽ È È ǹƢǷȂǰȈƥƨǯǁƢȈLJǂƥǮ ȇÈ ƾǻƨǿňƾǻơƿȁǁȁȅƚǿƨƫƧȁȂƥǵơȁƧƽǁƨƥƽǁȂǯ È ŖLjȇȂȈƯȁƪ ȇÈ ȁƧƽȅƚƻļƨƦȇƢƫȆǷȏƧȁljƨǻơǁƢȈLJǂƯȁƨdzǭƨȇǁƨǿ È ňƢǯƧǁƨƥƨdzƨǯȁǹȂǯřȈǼǰnjƯȁȆȇȁȁǀȈǷȅ È ǂÊ ƯȁǂǓȅƧȁƨǼȈdzÈ ƚǰȈdzƨƥ È ȁļƨȇȉƨǷƚǯƨǻƨȇȏȁȂǷƨǿȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅƢǰdzÈ ƨǷƚǯȅƨǷƧƽǁƨLJȁƨƟ ǁƢȈLJǂƯȁƨdzǮȈǯƨȇƨǘǻƧǁƨȇƨǿǹƢǯƧƾƬǿȁȅǁȁȂƬdzȂǯȁȆLJƢȈLJ È ƨƥ ƪȈƥ È ƪLJƧȂȇƨƯȁƢǓǁƨƥ ƨƬȇÈ ǂƻƧƽ ƧȁƧǁƢƦǷƨdz ƨǯ ȅƨǻƢųǁƨLJ ȁ Ƨȁƨǯƨȇƨǘǻơȁǁ ƨdz ƨǯ ƨǰȈƫƨȇƢǰȈƷ ljƨǷƨƟ ƧȁƨȈȇƧȁƨƫƨǻ ȅǁȁȁǂǣ È È È DZơƾǼǷǂ ȈǷ È DZơƾǼǷȁȂǷƨǿȅǁƧȁǁƨưǻƢǸƬnjȈǻȁȅǃơȂƻƧȁƨƫƨǻȅǁȁȁǂǣ ǹƚǓƨǯƧȁƨƬȈǼ ȇÈ ȁȏȁ È ȈǰNjƧƽơƾǻƢȇƚƻƨƥȁƩƢǯƧƽǁơƾǼȇǂƥƽǁȂǯȆǰ È ƨƫƢǗƧƽƢƫǍŐ Ê ƥƢǘȇÈ ǁǂƬȈǷȂǴȈǯǹƢȇƧƽƨƥǺǷňƢǸƬnjȈǻȆǯƙǁƨLJǎƥƧƽ È ljƢƯȁƩƢǰƥǹơȁƨƟŖLJƧƽơǁƚƻǹƢNjƢƯȁǺǷƿȁƽȅDŽȈǿŖLJƧƽǁƨƥ ƧȁƨǼǼȈȀȈƥơƽȅǃƢƥǁƨLJȆǯƨȇƢǗƽơƽȁƢǻƨƥƨdzǹƽǂǯǵȂǰƷƨǷȁƨǸǯƢŰ È ȅƨǯȉƢƟȁƧȁȁƾǻƢȇƨǗơǁȅƨǯƨƫƨdzÈ ȁƧƽƨǯȅƨǼȇÈ ȂNjȁƨdzȁȅƚƻȅƾȇÈ ǃ ƨNjƢƥƨǯǁƢȈLJǂƯƨƬȈƥƧƽǹơȁƨƟƚƥƧȁƨǻƧƾƥȅǁơƽƨdzƧȁȁƽǂǰ dzÈ ƨǿ È ǁƨǗƨǷǺȇȁȂƥƨǻǁƢǷƚǯňƧȁƢƻǁƨǗƨǷȁȂƥƨǻǹƢŤƨdzÈ ȁƧƽƨǸȈƟǁƨǗƨǷ È ǹƢǷƧȁƧǁƧƽȁȅǂǗǁƨƥļƧǁơǃƧȁǁƨǗƨǷȁȂƥƨǻǹƢŶơǂȇǃƧȁȅƨǼȈƥƢǯ ŸƽǂǯȅƧǁƢǯȁƨƟǹƚǓǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJȅơȁƨnjȈƯȅƽƨƟŸȁȂƥƨǻ È ǮȈdzƨǗƨǯƢǯƧƽƧȁƨƥƧƿƢǷƢƟơƾȈǻƢǯƨƫȁƨdzǮ ȈǯƨȇƨdzȁȂǴũƢǫƽ È È ƪƻƨƥ ljƨƻǂǻ ȁƨƟ Ʃơƾƥ ljƨȈȇƽơǃƢƟ ȁƨƟ Ȇƻǂǻ ǎƥƧƽ ǍȂƥ ȅƽơǃƢƟ ƧȁƨƟƨȇƨƫȁȁƨƟƨǻƢǸƬnjȈǻȁDZƨǗňƢǯƨƻǂǻƨƥƨdzÈ ƙǁňƢȈǗňƽǂǯ ƚƥňơȂƬǻƢǷƨǻƚƥƢǼȈȀǰ ȈƟƢȇƢƟƧȁƨnj ȈƯƨƬ È ȈƯǹƢǷǁƢǷƚǯƨǯƨǸ È È È ȈǼ È ȈǿƧƽ È 1391 ‫رێبەندانی‬ 96 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƨǯ ǮȈƫƨǴȈǷ ňƨȇƨǗƨƟ ƧȁƨƟ ƨǷƨƟǺȇƧƾƥ ňƢƥǁȂǫ ȆNjƨǯƨǼƬLJơǁƢƯ È ȆdzÈ ƢǷȁǹƢȈǗƨƥƪȈƥƨǿȆNjƧȁƨƟȆȇƧƽƢǷƢƟǎƥƨƟƪ ȈǻƨȇƨǗƨƟơǁǁƢǷƚǯ È È ȁƨƟơȁƨnjȈƯƚƥŸȁȂƥȆǓǁƢǯƚǿƩƢǰƥȅƚƻȅƧǁƢȇ ǂÊ ƥȁƨdzȅǂǗǁƨƥ È ŸȁȂƥƨǻƨǰȇƽȅƧǁƢǓƢǘȇÈ ǁƢȇƢƟŸơƽȅƧǁƢȇǂÊ ƥ ǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJȅơȁƨnjÈȈƯȅǁƢǓƢǻȅǁƢȇǂƥ Ê ǵƨƟ ȆǰȈưLJƧƽ ƚƥ ƨLJƢǼȈƯ È È ǺȇǂƬǻơȂƳ ǹƢLjȇƽ ƨƬLjȇȂȈƯ È ǁƨǿ ơƾNjƧǂȈdz È ȅƨLJƢǼȈƯƨdzȁȂǴũƢǫƽƧȁƨǼȈǼ ȈƥȁȂǴũƢǫƽƨdzǹƢǷƨǯƨLJƢƥȅƨNjƨƥ È È ƨdz ƢȈǻƨƫ ƨƥ ȁȂƥ ǮȈÈ dzÈ ȂǗ ơȁƨnjȈƯ È  ǍǀȈƟ È ƨƬLJǁ ǭƨȇ ƨƥ ơƽơȁƨnjȈƯ È ňơȁƧǁƧǀȇÈ Ȃƫ ȁ ǹơǁƨLJȁȂǻ ƢƬnjȈǿ ƧȁƨƻơƽƨƥȁȂƥơȁȁǁ Ǯ ȈǻƢƥƢȈƥ È È È ǹƢȇƨǻƢȈƬLjǻơǃ ȆǯƨȇƧȁƨǼȇǀȇÈ Ȃƫ ŖLjȇȂȈƯ ȁƨǘdzƨƥ ƽǁȂǯ È ŖǼȈǷƚȈǰȇƽ È ȁȂǴũƢǫƽȆǷƨǯƨȇȅƨȇƨƬLJǁȁƨƟȅƧǂȇÈ ȂǗƨƥǵȉƨƥƨȈǻơƾƬLJƧƽǁƨƥƨdz ơǃƧǁƢNjȁƢǗƢƟƣDŽȈƷȅƙǂÊ ǷƨƟňơǁƽƢǯǁƧƽƨǫƨƥǁƢǷƚǯňƢǯƧǂȇǃƧȁ ǮȈÈ dzÈ ȂǗơȁƨnjȈƯȅƨȇƨƬLJǁǵƨƟȅơǁƢƟƨǼƫƢǿƨƥǹƢNjƢƯȁǹȁȂƥƨǻ È ơȁƨnjȈƯǺȇƨǗƨƟƨǷƢųƨƟȁƨƥȁȂƥơȁȁǁơƾǰ ȈǻƢƥƢȈƥƨdzƢȈǻƨƫƨƥȁȂƥ È È È ƧȁƨǻƾǼȇÈ ȂƻȁƩƨLJƢȈLJȅǁơȂƥƨdzǵƨǿƧȁȂƥǃơȁƢȈƳǹơȁƨƟDZƨǗƨdz ƧȁƧȁȂƫƢǿơƽƚƥśǻơȁǁȁǹơƽǁƢȇǂÊ ƥȅǁơȂƥƨdzǵƨǿȁƧȁƨǻƢǯƨȈLJƢȈLJ ƢȈƳȆǰȈƬNjơƾȇƨǯƨƫƨ dzÈ ȁƧƽȁǹơǂȇǃƧȁǁƨLJƨƥơȁƨnjȈƯȆ È È dzÈ ƙǂƬǻƚǯǵȉƨƥ ơƽǁȂȈůŖnj ȈǓƨdzNJȇňƢȇǂǯƚǷǁơƿƨǿȆǰǻȁȂǓƪ ȈǻƨȇƨǗƨƟƨǷƨdz È È È ǙƙǂǷǁƙǃȆǯƨȈȈƫƨȇƢLJƨǯơȁƨnjȈƯƨǯƩƢǯƧƾ ȈƯȅƧƿƢǷƢƟňȁȁǁƨƥ È È ȅƚƻǀȈƫȁƾǻȂƫȅǁƢȇǂÊ ƥƨdzȁȁȂƥǃơȂƼȈƬNjƢƟȁňƧƽƨǷȁƪLJƙƽ ȆȇƢƥƨƫȁǹƢƬLJȁȂǻơƽȁƧȁƨǻƾǼȇÈ ȂƻǹƧȁƢƻȁȂƥǮȈǛƙǂǷƪLJơǁƢƯƧƽ È È ƨdz ǵȉƨƥ ļƨȇơǂƥ ȁ ơƽ ƩȉƨLJƧƽ ƨdz ȆǰȈLJƨǯ ƨdzÈ ƨǷƚǯ ơƾNjƧȁƨƟ DZƢƯ È ȅǂǯƚǷ ňƢƬLJƽǁȂǯ ňƢǯƨƫƧŚNjƨǟ ǭƙǁƨLJ ƨdz ƨǯ ǹȁȂƥ ǮnjƯȁƢǿ NJȇǂƫƢȇǃƧǂǘƥȁơȁƨnjȈƯȁȂǯƧȁǹƢȇƚƻǹƢȇƨǷƢǯǁƨǿȁǹȁȂƦƫƢȀǰ ȈƯ È È ƨǯ ňơǃƨƟ ȆȇǁƢǷƚǯ ǭƙǁƨLJ ȁ ȆȇơȁƨnjȈƯ È ȅƨǴƯ ȁ ƪLJƚƯ ȅȁƢȈNj ƨƥ ƧȁȂƥơƽȁȁǀȈǷȁȂǷƨǿƨdz ȅǃơȂźƾǻƧȁƧƿǁƨƥ ljƨǷƨƟ È ȁƪLJƨǿȁƩƧȁǂǷȁǶƷƙǁƨdzǂÊ ƯȆǰȈÈ dzÈ ƽǹƧȁƢƻơȁƨnjȈƯƨǯȅƧȁƨƟ È ȅǁƢǯƚǿƨƬȈƦƥĺƢǻƧȁȂƥƨǻơǃơȂƼȈƬNjƢƟȁƨǻƢƬLJƙƾǻƢLjǼȈƟȆǰ ȈǯǁƧƽ È È 1391 ‫رێبەندانی‬ 97 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƨƥ ƧȁƨƬȇÈ ǂƬLJƨƦƥ ǭƨȇƧȁƨƫƨǻ ȁ ǹƢǸƬnjȈǻ ȆLJȁȂǻƧǁƢǓ ƨǯ ȅƧȁƨƟ ȁƢǻ ƨƬȇÈ ƽ DžƢƥ ơƽƧǂȈdz È ƨƫơȁ ƧȁƨǷƧǁƨǯ ȁ ǶƷƙǁ ȁ ǃƚLJ ȁ ƪLJƨǿ ƨǯ ȆȇƧȁƨƫƨǻ ȅƾǻȁƧƿǁƨƥ  ȁ  ȅƾǻƧȁƧƿǁƨƥ ňƢǯƨǰǷƨǓ ȅƨǻǃƢƥ ǍǂǰƥƨǯƨƫƨƥƢƥȅǂȇÈ ƨLJƨǻơƾǻƨǷǃƧȁƢƟƨƬLjȇȂȈƯȅȁơȁƨƫƨƥơƽƨLJƢƥǵƨdz È ƨLJƢƥ ȅƢǘȈƳ È ȅƧȁƨƟ ơƽƧǂȈdz È ȅǂǼƥȏƧȁ ǃƚLJ ȁ ƪLJƨǿ ȅȁơȁƨƫ ƨƥ ȁ ȆǜȈƫƚǷƚǯƚdzǺȇƙǂÊ ƥƧȁƨnjȈƯȁƧǁƨƥǍȁƨǻƢǷƧƽǮ ȈƫƢǯƨƫơȁƧƲǻơǃƢǫ È È ňƨǷƨƫȁȂLJ ǎƥƨƥƨȇƨǿ ňƨǷƨƫȁȂLJƨƥŖLjȇȂȈƯǹȁȂǔnj ȈƯȁƧǁƨƥ È È È È ơƾnjȈǻƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯƨdzȆ dzȁȂƳƢǻȁǍǁÊ ȁȂLJƢǻǎƥƢǼdzƨǿǚȈƫƚǷƚǯƚdz È ǮȈǻƢǸƬnjȈǻ ȁ Ƨȁƨƫƨǻ ȆLJȁȂǻƧǁƢǓ ȁ ȅƾǻƧȁƧƿǁƨƥ ȆǜȈƫƚǷƚǯƚdz È  ȅǁƢǯơƾȈǧ  ljƨȈȈǻƨǷƨƫȁȂLJ ȁƨƟ ȁȂƥƨǿ ňƨǷƨƫȁȂLJ ƨƥ ŖLjȇȂȈƯ È È ƪȈǻơǃƨǻƨȈǻDžƨǯȁȂƥƢǘ dzƨǷƚǯȁDZƨǗřȈnjƻƨƥƚƻȁǹơƾȈǻƢƥǁȂǫ È ŖLJȁȁǁƾǻƨƫȆƯơǂƻȆƻƙƽȁǁƢƥŖȈLJǂƥƩƢǯȁƨƟNJ ȈƯȁƩƢǯȁƨƟƨǯ È È  DzLJ ƧǀȇǁȁȂLJ  ƨdzÈ ȁƨǿ ƨǻơȁƨdz ǹƢǯƧǁƚƳȁơǁƚƳ ƨȈȈNjƚƻƨǻ ȁ ơǂǯƧƽǹƢǷȂǗǎƥƪNjȂǯƨƟǹƢȇǁƙǃȆǰȈǰ È dzÈ ƨƻƨǻȉƢLJƢƥƧȁȁǹȁȂǟƢƫ ơƾǰȈÈ dzÈ ƢƷƨdzljƧȁƨƟƢƥơǁƾƥňƢƥǁȂǫƧƾǼȈǿƾǻƨǓǁƢǷƚǯřƬLJơǁƢƯƚƥ È ȅƨǗǁƨǸnjȈƯȅDŽȈǿDžƨǯǹơǁơǃƨǿňƧȁƢƻǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯƨǯȁȂƥ È ȆȇȁȁǀȈǷȆǰ ȈǼƫȉƨǿƨdzƨǯǹȁȂƥǹƢǯƨȈȈǻơǃǁƢƥƨǻơȁƨdzƨǯȁȂƥơǃƢƟ È È ƨǻƢǷƧǃȅƾǻƨƯƧƽǂǯǹƢȈǻơǂȈƟļƢǯȁƨƟȅƢƯȂLJƩƨȈ ȈǛƚLJȁƧǁƨƥơƽ È È ňȁȂƥ ƧǃǂưNj ȁǂÊ Nj ȅȁȊǯ ǁƢǷƚǯ ňƢǯƧƽǂǯǁƨLJ ȁ ǁƢǷƚǯ ƩƨƦdzÈ ƨǿ ƧȁƨƬȈǓƨǻǹƢǷŚƥǹƢȇǁƨLJƧȂƥȁȂǓǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȆǴǴȈǷļƨǷȂǰƷ È DzÈ ȈƻǭƙǁƨLJƨdzǮ ȈÈ dzÈ ƨǷƚǯƧȁƨƟȁȂǰdzÈ ƨƥňơǃƨƟȅƨǯƨȈȈƬLJơǁơȁƨnjȈƯ È È ǹƢȇƚƻ ȅȁȁƽǂƥơǁ ȁ ǹƢȇƚƻ ƨƥ ǹƢȇƨǻƢǸƬǷ ƨǯ ǹȁȂƥ ǹƢǯƧŚNjƨǟ ȁ ǁƨǨǟƨƳ ȁ ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ļƨǷȂǰƷ ǭƧȁ ȁȂƥơȂǻƢȈȈƯ È ǹơȁƨƟ ȁȂƥƨǻ ňƢǷơƾǻƨƟǭƧȁȁƧȁƨǰdzÈ ƨƻȆȇƧǁÊ ȁȂƫȁǩǁǁƨƥƨǻȁƨǯƨƟȅǁƧȁƨnjȈƯ ǺȇÈ ǂǯƨƟ ǵƢǟ ȁ DzÈ ƫƨǫ DŽȇÈ ǁȁƨƫ ƨdz ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȆǰȈƫơǂǯȂŻƽ ȅƨǫŚǧ ƨǘǻƧǁ ơƽ ǮȈƫơǂǯƚǸȇÈ ƽ ȁ ƽơǃƢƟ ȆǰȈǻƽǁơǀƦ dzÈ ƨǿ ƨdz ƨǻơȁƨƟ ȆǰǻȁȂǓ È ȆȈƯ È ǺƫȁƨǰǰȇÈ ǁ ȁ ǹƽǁơǀƥ ƨƥ ƨǯ ƢƦȇƽƨǻ ǹƢȇƨǻȐƯ ȁ ƪLJƚƯ ȁƨƟ Ʃƨǫ ǹȁȂƦƬnjȇƨǗ 1391 ‫رێبەندانی‬

98

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


È ȁȂƥƨǿǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȆǴǴȈǷļƨǷȂǰƷDZƨǗƨdzȅǃơȁƢȈƳǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯļƨ dzÈ ȁƧƽ ƨǘǻƧǁǹơȁƨƟǺȇǀȈƥǍǂǯƧƽǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȆǴǴȈǷļƨǷȂǰƷƨƥƩƧǁƢƥƨLJ È ļƨǷȂǰƷȆǰǻȁȂǓŸȆǓǁƨƥƨdzƪȈƥǁƨLJƨƥǹƢȇƧȁƨƟǎƥȁȂƥƪLjȇȂ ȈƯ È È ǹƢȇƨǯƧǁȁƨǗơǂƥ ļƨǷȂǰƷ ǭƧȁ DŽȇÈ ǁȁƨƫ ƨdz ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȆǴǴȈǷ ǁƨǼȈǫƚƫ ȁ řȈdzƢƬLjȈƠƟ ȁȂǯƢƥ ƨdz ǥǁƙǂǫƢƥ È È ƧȂȈNj È ȆǰȈƫȉƨLJƧƽ È ȅƨǫŚǧ ƨǯ ǹƢȇƨǯƨƥDŽȈƷ ȅȁƢǻ ȅƨǻơȁƨǔȈƯ È ƨƫơȁ ȁȂƥ ȆLjȈdzƚƯ ȁ ǮȈƫơǂǯƚŻƽƢǻȅȁơȁƨƫƨƥȆǰȈƫȉƨLJƧƽȁȂƥǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟļơǂǯƚŻƽ È È ǭƨǻơƾdzƨƻǁƨLJƨƥDŽȇÈ ǁȁƨƫƨdzƨǻƢȇƙǁÊ ƧǁƨLJNJȇǁƙǃȆǯƨȇƧƽơǁƢƫȁ ȁ ȆȇƽơǃƢƟ  ơŚǗƧƽǁƧȁ ǁƙǃ ȆǰȈƳƢƥ ƽǂǯƧƽ ȆȇơƽȂƻ ƩƨǷȂǰƷ È ňƧȁƢƻ ƨƥ ǹƢȇƚƻ ƨǫŚǧ ňƢǷơƾǻƨƟ ȁ ȁȂƥƨǻ ňȁȂƥ ȆLJơǂǯƚŻƽ ļơǂǯƚŻƽĺDŽȈƷơƽǁƨƦǷơǁƨƥƨdzŅňơǃƨƟǮdzÈ ƨƻȆdzÈ ƢǷȁǹƢȈǗ È ȅȏƢǫƨƫ ȁ DZȁƨǿ ȁȂǷƨǿ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ļƨdzÈ ȁƧƽ ȁ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ǮdzÈ ƨƻȅǁȁȂƬdzȂǯȁƧȁƨǻƨǰƥǹơƽơȁƢƟƩȉȁƨǯȁȂƦƬLjƻǁÊ ƨǗƧȁǹƢȇƚƻ ȆNjƚƻƨǻȁŖȈLJǂƥřǷƨƟƢǻȅǁƢǰ ȈƥȁǹƨşNJ ȈƯȅƨǯƢǘ dzÈ ƨǷƚǯȁ È È È NJȇƨƬLJƨƥƨǷȁƨƟƚƥǹƨǰƥǂÊ ƥƨǼƥȅǁƧȁǁƨƯƽơƽƢǻȁȅǁơȁƧƾǼȇÈ Ȃƻƨǻȁ ƾǻȂƫ ňȁȂƥ ƚƻƨƥǁÊ ȁƢƥ ȅƨǻơȁƧǃȂƯ ȁ ǺƫȁƨǯǁƨLJ ƨƥ ǁÊ ȁƢƥ ȅƾǼȈƬnjƯ È ȅƧȁƢǷ ƨdz ȁȂƦȈdzÈ ƢǸdzÈ ƨǿ ÈŅ ȅƧƽơŚƟ ȁ ƩƨǸȈǿ ȆdzÈ ƚǫ ȁ ƧȁƧȂƥƽǂǯ ƨdzȁȂƥǺȇÈ ȂNjǺȇǂƬǼǷƨƟƨȇƨǓȁƢǻȁƨƟơƽǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯňƨǷƨƫ ƩǂǗƧƽǁƧȁǹƢȇǀȈǓǹƢǻơȁƨǷƢǻƿƙǁȁǹơǁƨLJȁȂǻơƾǻơǂ ȈƟȅǁƨLjǻơǁƨLJ È È ȆǯƨȇơȁƨǿȂNjƨǯƨdzȁǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯȅƢȈǧơǂǗȂƳȂȈǻƨǼƫƢǿƨƟƨǯ È ȁ ȆLJȁȂǻƨƟ ǹƢȇǁƢƫȁ ƽǂǯƨƟ ǹƢȇǁƢȈLJǂƯ ƨǻơƽơǃƢƟ ơƽ ǮȈƫơǂǯƚŻƽ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ȅơȁƨǿȂNjƨǯ ŖnjǗ ƨƥ ƨƫơȁ ƩǂǗƨƟ ǹƢȇƨǼƻƧǁ È ƨdz ȅǃơȁƢȈƳ ȅǁƙǃ ǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȆǴǴȈǷ ļƨǷȂǰƷ ȅơȁƨǿȂNjƨǯ DZƨǗ ȅǁƢǷƚǯļƨdzÈ ȁƧƽȅƧȁƨƟȅƚǿƨǻȁȂƥƧƽljƨǻƢȇǃơȁƢȈƳȁƨƟȁȂƥƨǿơƽ ǎƥƨǻȅƨǯƢǘdzÈ ƨǷƚǯȁǮdzÈ ƨƻƨdzȆȈǯȁơ È ǁÊ ƨdzÈ ƽȁDžǂƫƢȈǻƨƫǭƨǻǹƢƬLJƽǁȂǯ ǺȇǀȈƥǍǂǯƧƽňȁȁǁƨƥƨȇƚƥȅƨǯƨdzƨǗƨƥƪ ȈƥǵǁƨǗƪnjƯȁȂǰ dzÈ ƨƥ È È ƨƥơƽǁƢǷƚǯļƨdzÈ ȁƧƽƨdzǁơƾƫȉƨLJƧƽňƢǯƨƫƧŚNjƨǟȁDzÈ ȈƻǭƙǁƨLJ È ƨdz ǹƢȇƚƻ ȅȁȂƫƢǿơƽ ȁ ƩƢǿơȁƽ ňƾǻƢǘǻƨLjdzÈ ƨǿ ňơǁơƾƫȉƨLJƧƽ DZƨǗ ȅǃơǁ Ņ ǹƢȇǁƙǃ ǹƢȇƨǯƨǰdzÈ ƨƻȁȂƥơȂǻƢȈȈƯơƽ ȆLJȁơǁƽňƢŸƢƥǁƧǃƢƟ È È 1391 ‫رێبەندانی‬ 99 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȅǁƢȇǂÊ ƥ ȁ ƪLjȇȂdzÈ ƨǿ ȆNjȁȂƫ ƧȁƨǻƽǂǯŚƥ ƨǼNjƨǓ ȁƨƟ ljƨȇƚƥ śǻ ȁƨdzǹȁȂƥƢǗƢƟƨƥNJȇǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJȅơȁƨnjȈƯȁǹƽǂǯȅƨ dzÈ ƨǿȁƩȁƨǓ È ǁÊ ƧȁƢƥƧȁȂƦƥǹơƽƧȁƨƬLJƧƽƨƥƚƻȆLJȁȂǻƧǁƢǓňƢǯƧDŽȈǿȅƨȈȇƧǃǂưNj È ȅƨǷƢǻƾǼȇÈ ȂLJƨdzǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJȅơȁƨnjȈƯǎǔƥǹƢǷŚƥǎƥƢǻǂƻƢƟȅƚƥ È ǮȈǼNjƨǓȁȂǷƨǿƨƥƧȁƨƫƢǯƧƽƧȁƨdzƪƻƨƳơƽȅƨǯƨȈȇǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJ È È ƨdz ƨȇƚƥ ƪȈƥ È ơƽ ȅƨǯƧǁƢǷƚǯ ȁ ǹƢǸƬnjȈǻ ȁ DZƨǗ ȆLJȁȂǻƧǁƢǓ DZƨǗ ȁƨƟȅƨdzÈ ƚƫȁǍǂǯƧƽǹơǂȇÈ ȁǁƢNjƪȈǼ ȈƯ È ȈǷƨǻơƽƧǁƢNjƨdzȁƨƟǁƨǗƨƟȁȂƥơȂ È È È ȅǁÊ ȁƢƥƧȁƨnjȇǂƫȆǯƨȇȏƨdzƧȁƨǼǼȈƬLJƨƟȅƨǯƨƫȉȁȁǁƢNjȁǮ dzƨƻƨdz È ƧƽƢǷƢƟƨǯȁȂƥƽǂǰȈdzȅơȁƨǻƢȈȈƬNjƢƟȅƧǁƢǓƢǘ ȇÈ ǁȁǕƚdzƢȇƽƨƥơȁƨnjȈƯ È È ȁƧȁƨƬLJƧƽƨƥƩơƾƥȅƚƻȁƪȈǼƥ ȆƯǂ ȇ ƿȅƚƻȆȈLJƨǯȅǁȁȁǂǣȁȂƥ È È È ƚƥȁȂƥǹƢƬLJȁȂǻơƽȁŖNjƢƟȆǷƢȇƨƯǭƧȁȁƨƟȅȏNJȇƨƬLjȇȂdzÈ ƨǿȁƨƟ ȅǁƢȇǂÊ ƥǹƧȁƢƻȅƚƻƨǯȅƾǻƧȁƢǻļȉƨLJƧƽŅȅƾǻƧȁƢǻļȉƨLJƧƽ ơǁƽƧƽ ƚƥ ȅǁƢȇǂÊ ƥ ƧȁƢǰȇǂǷƨƟ ȁ ƢȈǻƢƬȇǂƥ ǹƨȇȏ ƨdz ȁ ȁȂƥƨǻ ȆǯƧǁƨLJ ļƨdzÈ ȁƧƽȁǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟȆǴǴȈǷļƨǷȂǰƷňƢȈǯȁȁƽNJȈǻơȁƨƟȁ ňƢǯƨȈȇƾǻƧȁƧƿǁƨƥ ȅƧȁơǂǯǀȇÈ ǁƽ ƨƥ ǹƢȇ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁȁȂȀŦ ȁȁƽȁƨƟňơǁƨƦȇÈ ǁǎƥƧƽȅƧȁƨƟǁƨLJƨdzǹȁȂƥǂǗơƾȈƯňơǃƨƟƩƨȈ ȈǛƚLJ È È ǹƢȈnjȈǻƢǯƨƥDŽȈƷȁǺȇÈ ǁƾƥơDŽLJǹƢƬLJƽǁȂǯȁǹƢŸƢƥǁƧǃƢƟƨƫƨǷȂǰƷ ǭƙǁƨLJǹơȂȈǻŖ Ȉǯƨȇȅǃơȁȏƨǻơƾ ȈƯƧƿƢǷƢƟȅƢǘ ȈƳǺ ȇÈ ǂǰƥƨǣƧƽƨǫ È È È È ǭƙǁƨLJ ȅơȁƨnjȈƯ È ȁ ǹƢǯƧŚNjƨǟ ǭƙǁƨLJ ȁ ǭƨȇȏ ƨdz ǹƢǯƧŚNjƨǟ ƨȈȈǻƢǸƬnjȈǻƨȈȈƬȈǯƨȇȁƨƟȅƧȁƨƟȅƚǿƧȁȂƦƥǂƫȆǯƨȇȏƨdzǁƢǷƚǯ È ƪLJȁȁǁƽ ǭƨȈȇƨǻƢǸƬǷ ǎƥ ȁ ȅȁƨǰƥ ļ È ȅǃǁƽ ȁȂƥƨǿ ƨǯ ljƧǃơȁȏ È ȆLJǂƫƨdzǹƢǯƨƫƧŚNjƨǟƨdzǮȈÈ dzÈ ƨǷƚǯƪȈǼ ȈƦƥ È ȈǷƨǻȆȇȁȂƫǂǘǯƨȇȁƪ È È ƧŚNjƨǟǭƙǁƨLJȅƾǻƧȁƧƿǁƨƥƩƢǯȁƨƟƨǯǹƢȇƚƻňƢǯƨȈȇƾǻƧȁƧƿǁƨƥ È ƨdz ǹȁȂƥ ƧƽƢǷƢƟ ȁȂƥ ǭƨȈȇƾǻƧȁƧƿǁƨƥ ȁȂǷƨǿ ȅƧȁƧǁƨLJ ƨdz DZƨǗ È ȈƫƪLJƧƽNJȈǻƢƬȇƨNj ǹƨǰƥDZƨǰ È

1391 ‫رێبەندانی‬

100

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ƨǣƢǻƚǫȁƨƟƚƥƽǁȂǯȅǃơȁȏȅƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ Ƣƫ ǹơǂȈƟ ȅȁȂƦȈǻơȂƫ ơƽƨǣƢǻƚǫ ȁƨdzƽǁȂǯ È ȅƚƻȁƢǻ ňƢǯƨnjȈǯȁƢǿ È ȁňƢȀȈƳƨnjȈǯȁƢǿȅƧȁƨǻƾǼ ȇÈ ȂƻȅƢǻơȂƫǵȉƨƥƧȁƨƬȈǼ È È ȇÈ ȂşǭƨȇƧƽơǁÊ ȅƨnjȈǯȁƢǿǁƨLJƨdzĺƢLjȈƷǒȈǿȆǰǻȁȂǓȁȂƥƨǻňƢǯƨȈȈƫƨ dzÈ ȁƧƽȂȈǻ È È ǹơȂƫȁƨǰǰȇÈ ǁǹơȂȈǻȅǁƢȇƨdzȅƢǗƢƟȁƧȁƧȁȂƥƽǂǯƨǻơȁƢƟƿƙǁƩȉƨǿƿƙǁ È ȅƨƥǁƙǃƨȈȇƧƽƢLJƧȁƨǻƾǼȇÈ ȂƻȁƨƟȅƢǷƨǼƥǁƨLJƨdzȁȁȂƥƨǻ śǬǨƬǷ

ȅŚǘƬnjƯȁȆȇƧƾȇǁƢȇȁǹȁȂƥǁƨLJƧȁȂƦƬLjƻňƢǯƨǻƢǸƬǷȅǁƙǃƧǁƨǿ ȁ ȅƚƻ ȆȇƧȁƨƫƨǻȅDŽȈǿȁȅƚƻƚƥȅƨǻƢǸƬǷ ǺȇǂƬǷƨǯȁƩƨȈȈǛƚLJ È È ȅƽǂƯ ǭƨȇ ƢȈǻƨƫ ƨƫơȁ ƧȁƧȁȂƦƬnjȈǿ È ȅƚƻ ňƢǯƨȈȇƧȁƨƫƨǻ ƧǁƚƬǯƢǧ NJȇȁƨƟ ȁȂƥƨǿ ơƽ ǹȁȂǓȁƢǻƨdz ȅƨNjƧǁÊ ƨǿ ȅǁƨǗƨƟ ƨdz ȅƧȁƨǼȇǁÊ ƨƯ ǮȇÈ ƿƙǁ ȁȂƥƢǻƨǼȇơƽ ƨƫơȁ Džƨƥ ȁ ȁȂƥ ƩƨȈȈǛƚLJ ňƢǯƨȈȈƫƨǷǁƢȇ È ǹƽǂǯƨǸǯȂƫ Ƣƫ ǵƨǰȈǻȏ ȁȂƥƢǼȇơƽ ƧȁƨƬȈnjǰƥ ƨǻơȁȁǃ ȁƨƥ ƩƨȈȈǛƚLJ È È ǹơȁƨƟ ȆȇǁƢǷƚǯ ȅȁơǂǯƨLJƢǼȈƯ Ȇǰ ȈƫƨǷȂǰƷ ňƢǻơƽ ǹơȁƨǼƥ ȁ ƲǼƥ ȁ È È ơƽǹơDŽȈŮǃǹơȂȈǻȆLJƢȈLJȆǯƨȈȇǁƢȇƨdzƧƽƢLJǁƙǃǵȉƨƥǺ ǴÈ ȈǿƢǻǎƳƨƥ È È ǹƢƬLJƽǁȂǯƩƨǷȂǰƷȁȁƽǁƨǿȁơƽǹƽǁơȂƻƨƥȅƨǻƢNjơƽȁƨƟƩƨȈȈǛƚLJ È È ƨdz ȅƨǰȇƽ ňƢǯƨȈȇƾǻƧȁƧƿǁƨƥ ňƢƥǁȂǫ ƨǻƽǂǯ ňƢŸƢƥǁƧǃƢƟ ȁ DZƨǗ ơƽDŽȈŮǃňƢƫƨ dzÈ ȁƧƽȁǹơǂȈƟ È È ȅȏ ƧȁƧǁƨƥ ƽƨŲƨŰ ȅǃƢǫ ơȁƨnjȈƯ È ȅƨƫƢǯ ȁƨƟ  ȅƧȁƨdz ņƢǷȂǗ ǎƥ È ǂÊ ǻƿ ȅŚƥ ƪȈƥȁȂƥ NJȈǰȈƫƢLJƨǯǂǓ ƚƥ ƪnjȇƙǁƧƽ ňȂȇƢǷƚǿ DZơ È È ȁƨdz ƨǼƻƧǁ ƧƽǁƨƯ ǎƥ ȅƨǯƨƫȉȁ ňơȁȏ ǮȇÈ ƿƙǁ ƨǯ Ƨȁƨƫƙƽǂǯ Ƨȁƨdz ƨdzŸǮȈǻƢnjȈǻȁȁƢǻǑƨƥŸǹƚǓƨǯǹƨǯƧƽȅƨǷƚdzȁǹǂǗƧƽȅƨƬLjȇȂ dzÈ ƨǿ È ǭƨȇƧȁƨƫƨǻȁǹƢǸƬnjȈǻȅǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJǎƥƧƽǮȇÈ ǁƢȇǂÊ ƥȁƢǷƨǼƥǑǁƨLJ ƨǯ ȅƨȇƢƯȂLJ ȁƨƟ ŸƩơȁǂÊ ƥ ǁƨǯŚǗơƽ ȅƢƯȂLJ ȆǰȇÈ ǁƨLjǧƨƟ ȅȏ ȁƧǁƨƥ ȁǹǂǗƧƽŅȅƨǼƻƧǁƧȁƨȇƢǔȈƯƽƢƥƢȀǷȅǁƢNjƨdzǹƢȇƨǯƨǰǼƥǹƢȇƚƻ È ƨdz ƪǰȇÈ ǁƢǷƚǯ ȁȂƥƢǻơƽ ƪȈȇƧȁƨƫƨǻ ȅǁȁȂȀŦ ȆǰȈƫƨ È dzÈ ȁƧƽ ƚƫ ǹǀȈƟ È ļƧǁơǃƧȁƚƫƨǯǍŚǗƧƽŅȅƨǼƻƧǁȁȂƥơƽȆȇǁƨƦȇÈ ǁļȉƨLJƧƽǂȇÈ ƿ ǭƙǁƨLJ ƚƫ ȁȂƥƨǿ ƪȇǂǗǁƨƥ ļƧǁơǃƧȁ ƚƫ ȁȂƥƨǿ ƩƧȁƧǁƧƽ ƨǯȁȂƥƨǿƩƨǗǁƨǸnjȈƯƧǁȁƨǗǁƙǃƨǻȆǰ ȇÈ DŽȈǿƚƫȁȂƥƨǿƪǻơǂȇǃƧȁ È ƪǰȈǻƢǸƬnjȈǻ ȁ Ƨȁƨƫƨǻ ȅǁȁȁǁƚǣ ƚƫ ȁȂƥƾǻƢŭƨLJ ǹƢȇƚƻ ļƨȇơǃƢƟ È 1391 ‫رێبەندانی‬

101

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ȁȂǷƨǿƨdzƪLJƧƽƨȈȇƧƽƢLJȁƨƥƪȈƥƧƽƢǷƢƟǎƥƧƽǹƚǓȁȂƥƪnjƯƨdz ȆǰȇÈ ǁƨLjǧƨƟ ǁƨƦǷơǁƨƥ ƨdz ƨȈȇǁƧȁǁƨLJ ȁƨƟ ȁ ƪȇƧƽǁƨƥ ƨǻƢȇƢǿƨƥ ȁƨƟ ơƾȈƫ ǁƨǯŚǗơƽ ȅƢƯȂLJ È ňƢǷȂǗ Ÿƪȇƨǰƥ ǹƢȇȁƨƟ ȆǸȈǴLJƨƫ ȁ ƪȈǼƥơƽ È ƨǻȂŶȁƧȁȂƫǂǗÈŅ ǹƢȇƨȇƨǼƻƧǁȁƨƟȆnjȇƚƻȅơȁƽňơǁƨƦȇÈ ǁƨǯƨȈǻ ǮȈdzƨǗȆ dzÈ ƧƽƨǯƧȁȂǴũƢǫƽȅƨǯƨǘǻƢƥȁƢǻƨƥƨƫȁȅƨǯƧƚƻȁƨƬLJơǁƢǻ È ƩơƾƥljƨȇƽơǃƢƟȁƨƟȆƻǂǻǎƥƧƽȅȂƥȅƽơǃƢƟ ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ňƢƻȁǁ ňƢǯƨǫǃ ƧǁƢǯƚǿ ƨdz ljƨǰȇƽ ȆǰȈǯƨȇ È ȆǰȇÈ ȁƢǻ ƨƫơȁȁȂƥ ȁƢȈNj ȁ ƪLjȇȂȈƯ È ȆȇǁƨƥƧȂȇÈ ǁÊ ƨƥ ȅDŽȈǿ È ňȁȂƥƨǻ ƩƨȈȇǂȇƽȂǷƨƥǵȉƨƥȁȂƥƨǿňȁȂƥǺȇǁƨƥȆǯƨȇƨLJƢǼȈƯǹơǂǗȁDžǁȂǫ È ǺȇǀȈƥǍǂǯƧƽƧȁƨȈȇƧŚNjƨǟȁļƨǼǻȂLJȅȁơȁƨƫȆǯƨȈȇǁƨƥƧȂ ȇÈ ǁÊ ƨƥȁ È ňƢǯƨƫƧŚNjƨǟ ǭƙǁƨLJ ƨdz ȁȂƥ ǭƨȇƧȁƨǻȁȂƥ ƽǂǗ ǂƫƢȇǃ ƨǯƨƫƢȀǰȈƯ È ƨƫƨƦdzÈ ƨǿ  ǹȁȂƥ ơƽǁƢǷƚǯ ļȉƨLJƧƽǂȇÈ ƿ ƨdz ȅƨǻƢǓȁƢǻ ȁƨƟ ȅƽǁȂǯ ƨdzƾǧƧȁňƽǂǯƩƧȂǟƧƽƨȇƚƥȁȂƥƨǿȅƧȁơǂǯȆǰȇÈ ŚƥơȁƨnjȈƯȅƽȂƻ È ƢǿƧȁǁƨǿȁǍȁƨdzǹƢȈǻȁȂƥƽƢǷƢƟȁƧȁƨǻƢƬLJƽǁȂǯȅǂƫȅƨǯƨǓǁƢƯȆLJ È ļƧǁơǃƧȁ ňƢǯƧDŽȈǿ ƨƥ ǹƢǯƨȈǻơǃǁƢƥ ňƽǂǯ ƪLJƧȂȇƨƯ ȁ ǺƫǂǗơǁ È  ȁȂƥƢȈǻƨƫƨƥǵȉƨƥƨȇƨȈȈƬLJơǁȁƨƟȅǁƧƾǻƢnjȈǻƧȁƧǁƢǷƚǯȅǂǗǁƨƥ ƨdz ȅȁơȁƨƫ ƨƥ ƨǻơŚNjƨǟ ȁƨƟ ȅDŽȈǿ È ƨǯ ȁȂƥ ơƽƧȁƨdz ǩƧǃ ȅƨnjȈǯ È ǂȇÈ ƿƨdzȁǹȁȂƥơƽǹƢȇƚƻļƧŚNjƨǟǭƙǁƨLJļȉƨLJƧƽȅƧȂȈǓǁơȂǓ È ơƽDzÈ ȈƻǭƙǁƨLJňƢǷǁƨǧȁǂǷƨƟ È ơȁƨnjȈƯ È ȅƧȁƨƟ ȆǸǯȂƷ ƨƥ  ǺȇǀȈƥ È śǻơȂƫƨƟ ƧȁƧǂƬȈǯƨȇȏ ƨdz ƨdzȁȂƥǁȁȁƽȁȂƥƨǿȅǃơȂƼȈƬNjƢƟȁňƧƽƨǷȅȁơȁƨƫƨƥȆǯƨȈȈƫƨȇƢLJƨǯ ȅƨǷƧƽǁƨLJȁƨƟŖLjȇȂȈƯƨǯǮ ȈƫƨȈȇǂȇƽȂǷȁƨǻơȁơ Ő Ê ȈdzȆ È È È dzÈ ƙǂƬǻƚǯƧȂȈNj È È ȁŚƥȁƩƧŚNjƨǟȅƧȂȈǓǁơȂǓƨdzƨǯȁȂƥǮ Ȉǰ È È dzÈ ƨƻňƽǂǯDZƙǂƬǻƚǯ ȁȂƥƨǿ ȆǯƨȈȈƫƨȇƢLJƨǯ ơȁƨnjȈƯ È ƧȁƨǻȏȂƻƧƽ ơƽ ȆȇƧŚNjƨǟ ȅǁÊ ȁƢƥ ȁ ȁȂƥƨǿ ƿƙǁ ňƢǯƧȁȂƫȁƨǰnjȈƯ È ƨƬLjǻơǃ ǁƨLJ ƨdz ȅƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ ƨǯ ǍȁƨǯƧƽǁƧƽ ƨǯ ȅƨȇƧȂȈNj È ȁƨƥ ƨƟ ȆLJƢǻƧƽ ňƢǯƨȈLJƢȈLJ ƨǸƬLjȈLJ ȁǮdzÈ ƨƻȁƪȇÈ ǂǗǁƧȁǮdzÈ ƨǯȅǀȈƫȁƾǻȂƫƨdzǁȁȁƽȅǃơȂȈNjƨdzƨȇȁȂƬLjȇȁ È È NJȇƨǻƢȈǣƢȇƧŚNjƨǟǭƙǁƨLJȁDzȈƻǭƙǁƨLJȁƨƟƩƨǻƢǻƨƫȁƢǘ dzÈ ƨǷƚǯ È ȁƧǁƨƥǹȁȂƥǁƢǷƚǯňƢƻȁȁǁňƢǯƧǁƢǯƚǿƨdzǮȈǯƨȇǵƢųƨƟǁƨLJƨǯ È 1391 ‫رێبەندانی‬ 102 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ňơȂƬȇƨǻǵȉƨƥƩƢǰƥȅǁƨƦȇÈ ǁǮȈƫơǂǯƚŻƽȁňƢƬLJǁƢNjȆǯƨȇƢǘdzÈ ƨǷƚǯ ȅǁƙǃǹƢƬLJƽǁȂǯȅƨǷƧƽȁƨƟȅƢǘdzÈ ƨǷƚǯƨǰǻȁȂǓƩƢǘƥƨųƢǷƢƟȁƨƥ ƨƥǵƢųƨƟǁƨLJƪLjȇȁƨȀȇƨƟȁƨƟȅƨǣƢǻƚǫȁƨƟƨƫƢǘƥȁȂǯƢƫƪLjȇȁƧƽ ǹƢǯƧǁơƾNjƨƥƨƫƧŚNjƨǟȁDzÈ ȈƻǭƙǁƨLJƨdzǮ ȈNjƨƥȁƧȁƨȇƢǷƢȈǻƨƫ È È ơȁƨnjȈƯȅƨǻơȁƨǔ ȈƯǹơȁƨƟƽǂǯǎƯǹƢȈƫƨǻƢȇƨƻǁƢǷƚǯļȉƨLJƧƽƨdz È È ƨǻȁǹƢȇƚƻƨƥƨǻǹƢȇơȁǂÊ ƥȁȂƥƢưLJƨǓơƾǻƢȇǁÊ ƧȁƢƥƨdzȆȇƨƬLJƧƽǂȇÈ ƿ ǹƢȇƚƻȅǁƨLJƪnjƯňƢǯƧƽǂƯňƨƫȁƽǁȂǯƨȇƚƥȁȂƥƨǻDZƨǗȅDŽȈǿƨƥ È È ȁȂƥƢǻơƽǹƢȇƧȁƨǼȇǁÊ ƨƯȅǃƢƥƧƽǁƨƥǁƨǗƨƟǮȈÈ dzƨǷƚǯƚƥȁȁȂƥƾǻƢƻȁȁǁÊ ƨǻ È DZƨǗƨdzǹƢȇǂ ȇÈ ƿƨƥǂȇÈ ƿȅƾǻƧȂȈƯǹƢȈǼȇǂƫDŽ Ȉǿƨƥơƾ ȈƯǹƢǷƧƿƢǷƢƟǭƧȁƨǯ È È È ȁȂƥǹƢȇƨǯƧǁƢǷƚǯǭƙǁƨLJƨƥǹƢȈƫƨǻƢȇƨƻȁơƽļƨȇƢNjƢƯļȉƨLJƧƽ ǵƢųƨƟǁƨƥ ȁǹƢǯƧȁơƽȁȁǁȅƨǻƢǻƨȇȏǎƥňƽǂǯǍȂƫȁƢƫȁȁȁǀȈǷƨdzǹƢǷơ ǂÊ Ȉƫƨƥ È È ȁƨƥ ǹƨȇȏ ǎƥ ȁ ǁƢȇƨǻ ȁ ǺǷƿƙƽ ȁ ƪLJƙƽ ňȁȂǓƚƥ ȅƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ ȁ DžǁƧƽ ǵƧƽǁƨƥ ƨdz ǖǻƨƬLJƢƟ ǺȇǂƬǷƨƬLJƨƟ ƨǯ ǺȇƨǗƨƟ ƨǷƢųƨƟ ƨǛơDŽƥ ňƢǯƨǻƢǰnjǰȈƫ È ȁ ǹȁȂƥơǁ ȅȁȁǀȈǷ È ƨdz ǹƢǸǼƫǂǗǁƧȁ ǹȁȂǷǃƨƟ ǶNjȁǁƽȅƨǻǃƢƥƨdzƧȁȂƥǹƢȇƧȁƨǻƽǂǯdžȈƫƨǫƽǁȂǯňƢǯƨǻơǃơȂźƽơǃƢƟ ƨȇơƾǰȈÈ dzÈ ƢƷ ƨdz ljƧȁƨƟ ơƽǁƨǻȂǿ ȁ ƩƢȈƥƧƽƨƟ ȁ ǂǠȈNj È ƨǨȈƫƢǟ ǃƚLJ ƩƢƯȁȁƽ ƨƥ ƪȈƥƧƽǁƢǓƢǻ ƩƢǗƨǻ ȅƚƻ ȅȁȁƽǂƥơǁ ƨdz ǮȈƫƨǴǴȈǷ ƨǯ È È śƥǃƢƥǁƧƽǹƢǷƨǻƢǘǻƨƬLJƢƟȂưLJƚǯȁƨdzśǻơȂƬƥȅƧȁƨƟƚƥȅƧȁƨǻƽǂǯ ǺƫȁƨǯǁƨLJȁƧǁƨƥʼnƢǫȅȁƢǘǻƨǿƨǰȇƽňƢǯƨǻƢǸƬnjȈǻȁƧȁƨƫƨǻǭƧȁȁ È ȅȁƢǓƨƥȁǺȇƧƾƥȏƢȈdzȂƻȁDZƢȇƨƻȁǹȁƨƻȅƧƽǁƨƯƨƬLjȇȂ ȈƯś ȈǼƥ È È NJȇƨƬLJƨƥƨǷȁƨƟƚƥśǻơȁǂÊ ƥǹƢǷȁȂƫƢǿơƽȁȁȁƽǂƥơǁƨdzƧȁƨȈǼȈƦǠȈǫơȁ  DžƾǬƫ ƩƨȈȇǃƙŚƯ ȅȂƥƢƫ ȁ ƨǯƨƫƚǷ ǎƥƧƽ ǮȈƬNj È ȁȂǷƨǿ NJȈƯ È È ȁǹƢǯƨȈȈǻƢũƢƟƨǼȈȇƢƟƨƥƨƫƨƦȇƢƫƢȈǻƨƫƩƨȈȇǃƙŚƯśȈÈ ǴƥȁśǼȈǰnjƥ È ȁǮLJƨƫǁƨƥȁǁƢȇƽȅƨǻǃƢƥňƧȁƢƻƨǯǹƢǯƧǁơƽǁȁȂǼLJƨȈȇƿƚdzƚƟƾȈƟ ȁǮȈƬǰdzƢȇƽǁƨƥƧȁƢǻƨƯƨƬLjȇȂȈƯNJȇƨƬLJƨƥƨǷȁƨƟƚƥǹǁȁȂLJȆ ǴÈ Ȉǿ È ǺȇǁƨƥŖLjǻơǃȁƾǻƨǷƨǘdzÈ ƨƥȅƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ ȁ ǹȁȂƥơȁƢƟ  ǹƢƬLJƽǁȂǯ ȅǁƢǷƚǯ ļƨdzÈ ȁƧƽ ƚƥ ƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ 1391 ‫رێبەندانی‬ 103 23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬


ǁƨƥƧȁȅǂȈNjȆǰnjƯƨǯƨȈȈǻƢǸƬnjȈǻȁȆȇƧȁƨƫƨǻȆǰ ȈǯǁƨƟňƢǯƧǁƢǯƚǿ È È È ŅǍȁƨǯƧƽǹƢǯƧǁƨdzƚǰȈdzȁǁƢǯƾǼ ȇÈ ȂƻǁơȁƧƾǼȇÈ ȂƻDžȁȂǻȁȁǀȈǷ È È ơȂƥƧƽȁǎƥƧƽƨǯƧȁơǂǯƧȁƨdzǂƬǷƨǯǁƙǃǁƙǃơƽƧǁơȂƥȁƨdzǺƥƢű ȅǁƧƾȈǯƢǻȁȁǁȅơǂǓȁȁǀȈǷȁȁȁƽǂƥơǁƨǯƨǻƢǷȁȂƬLjȈƥǹƢǷȂǗ ĺ È Ǎǂǰƥ È ƨǷƢųƨƟȁƨƥƨȇƨƬLJǁȁƨƟǁƨLJƨdzƨƬLJƧȂdzÈ ƨǿƨƥƨǻƢǷȁȂƫƢǿơƽȅƢǘȇÈ ǁ ǹƢȇƚƻȁƨƬLJơǁÊ ƢǻȁƚƻȁƨƬLJơǁȅƾǻƧȂȇƨƯǹƢŶƢǯƨǼƫȁƨǯǁƨLJǺȇƨǗƨƟ ƚƥƨȇƨǿƧȁƨǻƢȇơǂǓǹƢȇơǂǓȁƨƟȅǁƧƾȈǯƢǻȁȁǁȆǘǼNjǂÊ ƯȁǮnjȈƫƨƥ ȅƽȁȂLJȁƩƢǘƥǎƯǂƫƢȇǃȆǓǁƨǿǹƢſƨȇơǂǓȁƨƟȆǯƢǻȁȁǁƨǰȇƧȁƨƟ ȆǓǁƨǿƨǯơǂǓƨƬLjȇȂȈƯǺȇǂǗǁƧȁǹƢǯƨǘǼNj ǂÊ ƯȆǰnjȈƫǮnjȈƫǂƫƢȇǃ È ȅƧȁƨǻƾǼȇÈ Ȃƻ ƨdz ȅDŽȇÈ ǁƨƯƧǁȁȁƽ ƪLJơǁ ljƨǷƨƟ ƪȈƥ È ǺȇÈ ȁƢƻ ǂƫƢȇǃ ȅƨǻǃƢƥ ƨdz ƨǻƽǂǯǃƢƥǁƧƽ ƚƻ ƨȈȇȁơǃƚLJ ȁ ƪLJƨǿ ȁ ƨǻƢƬLjȈdzƢȇƾȇƢƟ È ǹƢǯƢȈdzȂƻȁǹȁƨƻȁDZƢȇƨƻ ǎƥDŽȇÈ ǁÊ ƨƥňơǁơȂƦȇÈ ǁǵƨƳǁƨLJȁǹơǁƨƦȇÈ ǁǹƢƬLJƽǁȂǯȅǁƢǷƚǯȅƽƢȇ ǹƢǯƧǁƧƾȇÈ ƿƨdzǮÈȈNjƨƥ È ǹƢŧǂdzơƾƦǟƽȁȂǴũƢǫơƽȅƽơǃƢƟȅȁƢǼȈƯƨdzƩƢƥƨƻ DZƢLJDzǓºÎ È ƨǴdzơƾƦǟƧƽơDŽǻƨLJƨƷǹƢNjƚǰȈƫƧƽƨLJȂȈǻºÏ È ňƨǣǹƢȇǁȂǴƥǭƚǯƨdzÈ ƢƟºÐ ǁơƿƨǿǁȂȈůŖnj ȈǓºÑ È È DzȈdzƨƳňơƽƢǗȁȁƽǂǷljƢƯȅƙǁƽƨƬȈƥƨǻƢƥºÒ È È DzȈdzƨƳňơƽƢǗǵƨǯƨȇȆǗǁƨƥƩƢƥƨƻDZƢLJƢųƨƯºÓ śƫǁƢǷǺLJśƟȁǂƥǹơȁƪdzȁƽƢǫơƺȈNjºÔ

1391 ‫رێبەندانی‬

104

23 ‫ ژمارە‬، ‫بیری خوێندکار‬

birikhwendkar-23  

birikhwnedkar-23, tafakore daneshjo-23

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you