Page 1


Palazz Santa Marija, Pjazza tal-Knisja, Mqabba, Malta Tel/Fax: 21683020 http://www.santamarija.com e-mail: info@santamarija.com

Bord Editorjali Carmel Briffa Carmel Ellul Alfred Galea Antoine Sciberras Christopher Spiteri Artikolisti Mro David Agius Mro Raymond Attard Carmel Briffa Benjamin Camilleri Joseph Camilleri Mario Camilleri Kappillan Dun Nazzaren Caruana Chev. Carmel Bianchi Joe Chetcuti E. T. Arçisqof Mons. Pawlu Cremona Carmel Ellul Anthony Farrugia Giovanni Farrugia Rev. Dun Jonathan Farrugia Joseph Farrugia Stefano Farrugia Mario Fenech Alfred Galea Emanuel Galea Joe Ghigo Patrick Ghigo Carmen Lia Maria Psaila Antoine Sciberras Carlo Sciberras Christopher Spiteri Carmel Zahra Rev. Patri Joseph Zahra O.P. John Zammit Proof Reading Elvin Sciberras Ritratti tal-Qoxra Quddiem L-Istatwa artistika u devota ta’ Santa Marija meqjuma ©ewwa l-Imqabba. Fl-isfond jidhru t-tliet unuri internazzjonali li s-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V irnexxielha tisba˙ fl-istorja maestuΩa tag˙ha. Wara Il-logo uffiçjali li jfakkar il-15-il sena mit-twaqqif tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ Santa Marija fi ˙dan is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V. © Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V, Mqabba, Malta Est. 1910 L-Artikolisti huma kollha responsabbli g˙al kitbiethom u l-artikli mhux bilfors jirriflettu l-fehma tal-Bord Eidtorjali

Design, Prepress & Printing

Ûurrieq Road, Qrendi Tel: 21680789, 21649012

Werrej Kumitat EΩekuttiv 2008 ..........................................................................................................3 .......................................................3 dent tas-Soçjetà.............................5 Sena impejnattiva u ta’ sodisfazzjon – Messa©© tal-President .......................................................7 Prijoritajiet Lokali – Messa©© mis-Sindku ta’ l-Imqabba.......................................................7 Apprezzament u Awgurju - Kunsill Lokali Mqabba ............................................................ 9 Is-Suççess tal-Festa – Riflessjoni mill-Kappillan tal-Parroçça ........................................... 11 Nifir˙u Flimkien - Messa©© mis-Segretarju ........................................................................13 Flimkien g˙al Festa akbar - Appell tal-Kaxxier ...................................................................15 Spinta kbira lill-Armar tal-Festa – G˙aqda ta’ l-Armar....................................................... 17 Banda Re Ìor© V – Dedikazzjoni u Suççess – Messa©© mis-Surmast Direttur .................. 21 Óidmet il-Banda Re Ìor© V – Rapport mill-Kummissjoni Banda ...................................... 23 Programm Sinfoniku u Vokali nhar id-9 ta’ Awissu 2008 ...................................................24 Innu lil ÌuΩeppi Galea – Fundatur tal-Banda Re Ìor© V ................................................... 26 Rwol importanti fi ˙dan is-Soçjetà – Messa©© mill-Ferg˙a tan-Nisa. ................................. 27 ‘Champions’ ta’ Marija Assunta – Riflessjonijiet mid-Direttur Spiritwali......................... 29 Ng˙oΩΩu dak li g˙andna – Messa©© mid-Direttur tal-KaΩin ............................................... 33 Lil Santa Marija Omm is-Salvazzjoni – PoeΩija ...................................................................35 Óidmitna fil-Qasam Internazzjonali – Inkompli nibnu fuq is-Suççess!................................37 Mistednin Internazzjonali g˙all-Festa 2008 Associazione Bandistica Cittadina di Cave ................................................................... 45 Programm Festi Esterni f’©ieh Santa Marija ........................................................................50 Funzjonijiet tal-Knisja ..........................................................................................................53 Il-Plançier tal-Banda Re Ìor© V – Rendikont Delegat Plançier. ........................................ 55 Qabel ma l-Ver©ni Marija ©iet mg˙ollija s-sema g˙exet 9 snin f’Efesu ............................. 57 Il-Ma©©ur Anthony Aquilina. Is-Surmast tal-Marçi Maltin – Ktieb ©did mis-Sur Victor Galea ................................................................................... 60 Il-Pittura ta’ l-Inkurunazzjoni tag˙laq 350 sena .................................................................. 63 Insaffu l-festi tag˙na – Appell mill-E.T. Arçisqof ta’ Malta Mons. Pawlu Cremona O.P. .......................................................................................... 69 15-il Sena Ûg˙aΩag˙ – PoeΩija ............................................................................................. 73 15-il Sena Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ - Ûg˙aΩag˙ Rebbi˙in - Messa©© mis-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ ....75 Is-Santwarju tal-Madonna Ta’ Pinu ©ewwa G˙awdex – 125 sena mis-Sej˙a tal-Madonna ................................................................................... 83 Rev. Fr. Jonathan Farrugia – L-Imqabba mog˙nija b’qassis ©did ........................................87 Dun Karm Ghigo (1935 – 2008) .......................................................................................... 93 Trofew Chev. George Martin A. Mus. L.C.M.,O.S.T.J. – L-attivist tas-Sena 2007 ............ 99 Fejn Sejrin? ........................................................................................................................ 100 Unur Dinji g˙all-Imqabba u g˙al Malta..............................................................................103 Kampjonat Mondjali tan-Nar Caput Lucis 2007 – Punte©©i. ............................................ 104 Poster Uffiçjali tan-Nar ...................................................................................................... 111 Programm tal-log˙ob tan-nar ..............................................................................................113 Xog˙ol kbir li wassal g˙al unuri kbar – Messa©© G˙aqda tan-Nar ................................... 115 Rikonoxximent Nazzjonali – Unur lis-Soçjetà, Unur lill-Imqabba, Unur lil Malta ...............................................................................................................119 Caput Lucis 2007 – PoeΩija ............................................................................................... 121 ‘Champions’ – PoeΩija ....................................................................................................... 121 Champions. Intom l-aqwa ©ewwa Malta – PoeΩija .......................................................... 121 G˙eluq il-45 sena mit-twaqqif tal-Kamra tan-Nar preΩenti ............................................... 123 Awgurju Onorevoli Dr. Louis Galea – President Onorarju tas-Soçjetà............................. 127 Anniversarji marbuta mal-parroçça ta’ l-Imqabba ............................................................. 129 Minn fejn se jg˙addi l-març? ............................................................................................. 135 Poster Uffiçjali attivitajiet ta’ l-A˙˙ar Tridu ......................................................................136 Il-GΩejjer ta’ San Pawl ikkonsagrati lill-Assunta .............................................................. 139 L-G˙asfur tal-Óniena ......................................................................................................... 143 Awgurju s-Sur Vince Agius ............................................................................................... 144 Marija g˙adha tkellimna minn Lourdes 150 sena wara ..................................................... 145 L-istatwa tal-Madonna ta’ Lourdes fl-Imqabba ................................................................. 149 Il-kripta tal-Knisja Parrokkjali ta’ Santa Marija ta’ l-Imqabba ......................................... 153 L-Erbg˙at ta’ Santa Marija ................................................................................................ 155 Il-Kurunella ta’ Santa Marija tag˙laq 90 sena ................................................................... 157 Santa Marija Assunta 160 sena Patruna Speçjali tal-gΩejjer Maltin .................................. 165 Is-Surmast ÌuΩeppi Caruana (1880-1931) ........................................................................ 169 Il-Papa Piju XII .................................................................................................................. 173 Santa Marija Dejjem Rebbie˙a – PoeΩija .......................................................................... 175 Rendikont Çelebrazzjonijiet fil-Knisja - Festa Santa Marija 2007 .....................................176 Il-Knisja Parrokkjali ta’ l-Imqabba – Ritratt ta’ l-img˙oddi ...............................................176


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Kumitat EΩekuttiv 2008 Presidenti Onorarji Onor. Dr. Louis Galea B.A., LL.D., M.P., Sur Joseph Farrugia President Carmel Zahra

Viçi-President Carlo Sciberras

Segretarju Carmel Ellul

Viçi Segretarju Michael Ghigo

Kaxxier Carmel Briffa

Assistent Kaxxier/ Delegat Banda Christopher Spiteri

Uffiçjal Relazzjonijiet Pubbliçi Christopher Spiteri

Direttur tal-KaΩin Anthony Farrugia

Delegat tan-Nar Sandro Ghigo

Delegat Attivitajiet fil-KaΩin/ Delegata Nisa Maria Psaila

Delegati g˙all-Armar Adrian Galea, Michael Ghigo

Delegat tal-Plançier Benny Camilleri

Direttur Spiritwali Fr. Joseph Zahra O.P.

Uffiçjal Relazzjonijiet Internazzjonali Alfred Galea

RappreΩentant fl-G˙aqda KaΩini tal-Baned Maltin ReviΩuri Carmel Briffa Antoine Farrugia, Antoine Sciberras Konsulenti Legali Dr. Marse Ann Farrugia Dip. CAN.L., LL.D. Dr. Mark Portelli B.A., LL.D. Surmast Direttur tal-Banda Mro. David Agius A.Mus. L.C.M., A.Mus. V.C.M.(Hons.), A.L.C.M. Kummissjoni Banda Christopher Spiteri, Nicholas Baldacchino, Alfred Galea, Adrian Zahra Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

3


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Messa©© mill-President tas-Soçjetà is-Sur Carmel Zahra

Sena impenjattiva u ta’ sodisfazzjon Huwa pjaçir g˙alija li g˙al darba o˙ra qed nid˙ol ©o djarkom permezz ta’ dan il-ktieb. G˙addiet sena o˙ra b˙al le˙˙a ta’ berqa, u Ω-Ωmien ma jistenna lil ˙add, g˙alhekk tipprova ma ta˙lix ˙in kemm jista’ jkun. Issena l-o˙ra kellna festa grandjuΩa, festa li la˙qet l-og˙la livell. Kellna suççess fuq ie˙or. L-ewwel suççess kienet il-mawra tal-Banda tag˙na ©ewwa Ruma. Kien unur kbir g˙all-Banda Re Ìor© V ddoqq waqt l-udjenza mal-qdusija tieg˙u l-Papa ©ewwa s-sala Nervi. Unur ie˙or kbir u mist˙oqq kien dak li l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija reb˙et fil-Kompetizzjoni Mondjali Caput Lucis ©ewwa Ruma, meta ˙ar©et bl-unuri kollha kwaΩi b’punti massimi. Kien suççess kbir meta anke tqis li kkompetejna ma’ l-aqwa pajjiΩi li huma mag˙rufa g˙al-log˙ob tan-nar. Dan kien unur presti©©juΩ ie˙or fuq skala internazzjonali wara li propju g˙axar snin ilu s-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V permezz tal-Banda tag˙ha kienet reb˙et l-unur Les Etoiles d’Or du Jumelage. Kif ukoll sentejn ilu l-G˙aqda tanNar tag˙na kienet ukoll i©©udikata b˙ala r-rebbie˙a assoluta ta’ l-ewwel Festival Internazzjonali tan-Nar ta’ Malta. Dawn l-unuri jg˙ollu l-livell tas-Soçjetà tag˙na ’l fuq u huma ta’ sodisfazzjon kbir g˙alina lkoll. Din is-sena b˙as-snin preçedenti ser ikollna fostna banda o˙ra barranija, dik Taljana li ©ejja minn Cave provinçja ta’ Ruma – Associazione Bandistica Cittadina di Cave, u li ser tferra˙na matul il-©ranet tal-festa. Wara ˙afna ta˙bit u laqg˙at mal-MEPA g˙andna l-permessi me˙tie©a biex jekk Alla jrid wara li tg˙addi l-festa ta’ Santa Marija jinbeda x-xog˙ol fuq it-twaqqieg˙

tal-bini eΩistenti u tqattieg˙ tal-blat fil-propjetà li konna xtrajna biswit ilkaΩin. Dan se jkun pro©ett ambizzjuΩ g˙as-Soçjetà tag˙na g˙aliex il-kaΩin se jirdoppja fl-ispazju tieg˙u. Fit-22 ta’ Ìunju 1883 ji©ifieri mija u ˙amsa u g˙oxrin sena ilu, Ommna Marija Mtellg˙a fis-Sema bir-Ru˙ u bil-Ìisem, g˙o©obha twassal messa©© lilna lkoll permezz ta’ Karmni Grima. Il-messa©© kien ‘Ejja.’ Hekk sej˙et il-Madonna lil Karmni Grima minn kappella çkejkna fejn illum hemm is-Santwarju talMadonna ta’ Pinu. Kien messa©© çar u g˙adu jg˙odd sal-lum. G˙alhekk fil-©ranet tal-festa ejjew inwie©bu

ming˙ajr ma jing˙ad kliem Ωejjed u li jwe©©a’. Hekk a˙na nkunu qed nuru li a˙na maturi b’sens ta’ m˙abba lejn Ommna Marija li hija l-Patruna tar-ra˙al tag˙na. Nag˙laq billi nirringrazzja lil s˙abi tal-Kumitat u lil dawk il-membri li llum m’g˙adhomx jiffurmaw parti mill-Kumitat Çentrali. Nirringrazzja lill-membri s˙abi ©odda speçjalment l-element ©did Ωag˙Ωug˙. Ta’ min isemmi wkoll b’mod partikolari lill-membru Ωag˙Ωug˙a ©dida, is-Sinjorina Maria Psaila li hija l-ewwel membru mara fil-Kumitat Çentrali. Nirringrazzja lis-sotto kumitati kollha speçjalment lis-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ f’g˙eluq il-

L-E.T. President ta’ Malta, Dr. Edward Fenech Adami, jilqa’ lid-delegazzjoni tasSoçjetà Santa Marija mmexxija mill-President Carmel Zahra fil-Palazz Presidenzjali, il-Belt Valletta wara r-reb˙ tal-kompjonat Mondjali tan-Nar Caput Lucis.

g˙as-sej˙a ta’ Ommna Marija billi nattendu g˙all-funzjonijiet kollha speçjalment dawk tat-Tridijiet u l-quddiesa tal-Pani©ierku u nersqu lejn is-sagramenti tal-qrar u l-ewkaristija. B’hekk permezz ta’ Marija nkunu qed nersqu lejn Binha Ìesù. Nag˙mel l-appell tieg˙i g˙arrispett lejn xulxin tul is-sena kollha b’mod speçjali fil-©ranet tal-festa,

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

˙mistax-il sena mit-twaqqif tag˙hom. Nirringrazzja wkoll lil Alfred Galea li kien il-mo˙˙ wara l-organizzazzjoni taΩ-Ωew© mawriet tal-Banda tag˙na barra xtutna, kif ukoll ta’ kull banda barranija u mistiedna internazzjonali li Ωaru lir-ra˙al tag˙na fil-festi ta’ Santa Marija. Fl-a˙˙ar iΩda Ωgur li mhux l-inqas nirringrazzja wkoll lissoçi, partitarji u benefatturi kollha. Il-Festa t-Tajba lil Kul˙add.

Festa 2008

5


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Messa©© mis-Sindku ta’ l-Imqabba is-Sur Emanuel Galea

Prijoritajiet Lokali B˙al kull familja, kull belt fit-toroq b˙al toqob g˙all-armar u u ra˙al g˙andhom bΩonnijiet l-bollards, g˙all-gwardjani lokali differenti, u diversi diffikultajiet. u pulizija biex nimmani©©jaw is- çara li filwaqt li a˙na b˙al dejjem G˙andhom prijoritajiet lo lokali. It- sistema tat-traffiku speçjalment lesti ng˙inu, ma nistg˙ux nibqg˙u talbiet dejjem huma ˙afna u kollox lejlet u nhar il-festi. Xog˙ol ta’ tindif nonfqu flus fuq traskura©ni jew huwa importanti. Is-su© Is-su©©erimenti u ©bir ta’ skart, kiri ta’ ambulanza xog˙ol doppju. Jien meta niftakar li li nirçievu jkunu jirriflettu kull u ˙afna affarijiet o˙ra Ωg˙ar li jkun g˙ad fadal 20 triq li g˙andhom bΩonn qasam, minn dak soçja soçjali u ta’ jin˙ass il-bΩonn tag˙hom minn ˙in jinksew bit-tarmac, ninkwieta biss˙i˙. Dan apparti xog˙ol ta’ tiswija assistenza assistenza, g˙al dak amb ambjentali u g˙all-ie˙or. Dan in˙oss li g˙andi nsemmih, li jkollna nag˙mlu regolarment. infrastrutturali. Huwa fatt li kull Nixtieq li jinftiehem sewwa min iressaq proposta jkun jixtieq li g˙ax mhux kul˙add jaf li dawn istkun prijorità. Kull bniedem g˙andu servizzi qeg˙din hemm u qeg˙din dak li qed ng˙id. Dawk in-nies li diversi bΩonnijiet li jpo©©ihom fuq nipprovduhom u n˙allsuhom a˙na. jg˙ixu kuljum fl-20 triq li semmejt, quddiem. Dawn mhux dejjem Forsi wie˙ed ftit ja˙seb fuqhom, jew g˙alkemm ˙afna minnhom perswaΩ però jkunu jirriflettu l-prijoritajiet jie˙u kollox for granted. Dawn is- li j˙obbu l-festi, il-prijorità tag˙hom immedjati. A˙na obbligati li n˙arsu servizzi filwaqt li huma bΩonnjuΩi, hija t-triq ta’ quddiemhom. Konvint u npo©©u dawn l-g˙aΩliet skond tajjeb li nsemmu li a˙na b˙ala li a˙na lkoll umani u jekk ng˙ixu fi triq imkissra, hekk ikun ill-ur©enza u b’mod speçjali, ˙sieb tag˙na wkoll. ibbaΩati fuq il-limitazzjoni G˙alhekk semmejt dan finanzjarja tag˙na. il-messa©© Prijoritajiet L-g˙aqdiet li g˙andna Lokali! Dawn huma kollha fl-Imqabba wkoll, minn xewqat utli u importanti. Ωmien g˙all-ie˙or iressqu Huma kollha bΩonnijiet u quddiemna proposti jew ta’ benefiççju g˙al-lokalità talbiet li normalment ikunu tag˙na. Kollha kemm ser jaffettwaw lilhom jew huma jwasslu biex il-festi dak organizzat minnhom. tag˙na jikbru aktar. Fost dawn l-g˙aqdiet Filwaqt li napprezza insibu dawk muΩikali li u nirringrazzja x-xog˙ol nemmen li huma parti kollu li jsir fuq baΩi integrali mill-komunità volontarja, l-affarijiet tag˙na. l-o˙ra jkollna n˙allsu Jekk ikollna mmorru g˙alihom. Jien g˙andi lura ftit tas-snin, nindunaw ˙afna g˙al qalbi l-festi kemm inbidlu fil-mod kif Is-Sindku ta’ l-Imqabba, is-Sur Emanuel Galea jippreΩenta offerta lis-Soçjetà nhar il-Programm Vokali u Strumentali u dan g˙ax kbirt, g˙ext saru jorganizzaw il-festi. ta’ l-10 ta’ Awwissu 2007. u naf x’sagrifiççji kbar Qabel kien isir kollox fuq skala iΩg˙ar, iΩda llum nafu lkoll Kunsill qed ikollna nnaqsu l-ispiΩa jin˙tie©u. G˙alhekk qed in˙e©©e© kemm kibru. L-organizzazzjoni tag˙na minn pro©etti o˙ra, b˙al biex nesploraw sorsi o˙ra ta’ d˙ul tirrikjedi aktar nies, aktar ˙sieb u ng˙idu a˙na t-toroq. Bejn wie˙ed u finanzjarju. G˙andna l-potenzjal. G˙andna fiΩ-Ωgur aktar spejjeΩ. Dan kollu ie˙or fuq tliet snin inkunu ˙allasna Kull jitpo©©a quddiem il-kumitati biex f’dawn is-servizzi viçin €13,976.24 l-g˙odda u l-kapaçità. b’g˙aqal ipo©©u l-prijoritajiet f’kull jew Lm6,000. Dawn, biex infakkar, ma jonqos huwa commitment u mhux qed ikunu mg˙oddija extra determinazzjoni li nag˙mlu qabΩa deçiΩjoni li ser jie˙du. A˙na b˙ala Kunsill Lokali sibna lilna. Il-flus allokati lil-lokalità o˙ra ta’ kwalità ’il quddiem. Jien u s˙abi qeg˙din hawn u lesti biex postna wkoll fil-preparamenti tal- tag˙na baqg˙u l-istess. Qed nag˙ti din l-ispjegazzjoni nag˙tu aktar sapport. Lesti biex festi. Tul is-snin Ωidna l-g˙ajnuna tag˙na sostanzjalment matul is- sabiex inqajjem aktar kuxjenza fuq niddiskutu ideat ©odda u vijabbli. sena kollha, però l-akbar kontribut talbiet futuri. Meta fil-©img˙at li A˙na b˙alkom irridu li l-festi tag˙na ikun fil-©ranet tal-festi nfushom. g˙addew iltqajt mal-kumitati çentrali jikbru aktar. Dan kollu però jista’ Din l-g˙ajnuna tvarja minn xog˙ol li jorganizzaw il-festi, g˙amiltha jsir biss FLIMKIEN. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

7


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Awgurju Il-festa tasal u tg˙addi. Il-preparamenti jkunu dejjem kbar flimkien ma’ l-ansjetà biex kollox jirnexxi. Tajjeb li niftakru li wara kollox hemm il-bniedem. G˙alkemm mhux biΩΩejjed, però huwa importanti li napprezzaw u nsellmu lil dawk kollha li jag˙tu ˙inhom. Tislijiet lill-President tas-Soçjetà u l-membri kollha fil-Kumitat Çentrali, Sezzjoni Ûg˙aΩag˙, Ferg˙a tan-Nisa u s-Sezzjoni tal-Armar. Kura©© lil s˙abna li b’sagrifiççju u sogru ja˙dmu n-nar biex jitgawda mill-˙afna. F’ismi, f’isem s˙abi l-kunsilliera u l-staff tal-Kunsill Lokali, nawgura li l-festa ti©i biex aktar tg˙aqqad u ΩΩid ittolleranza fejn finalment tpo©©i lill-Imqabba fuq quddiem nett. Awgurju ta’ festa sabi˙a u qaddisa ddedikata lil Ommna Marija tas-Sema lill-Imqabbin kollha.

Is-Sur Nicholas Briffa, ex-Sindku tar-ra˙al ta’ l-Imqabba jippreΩenta momentum lis-Soçjetà wara r-reb˙ tal-Kampjonat Mondjali Caput Lucis 2007.

Is-Sindku l-©did ta’ l-Imqabba, is-Sur Emanuel Galea jie˙u l-©urament tal-˙atra tieg˙u.

Il-membri kollha fi ˙dan il-Kunsill Lokali ta’ l-Imqabba li flimkien ser imexxu din il-le©iΩlatura.

Apprezzament u Awgurju Is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V tixtieq tirringrazzja lis-Sur Nicholas Briffa li serva b˙ala Sindku tar-ra˙al ta’ l-Imqabba matul il-le©iΩlatura preçedenti kif ukoll lil dawk il-kunsilliera li llum m’g˙adhomx jiffurmaw parti mill-Kunsill Lokali g˙all-˙idma tag˙hom b’riΩq l-Imqabba. Fl-istess waqt, nawguraw lis-Sindku l-©did, is-Sur Emanuel Galea kif ukoll lill-kunsilliera kollha li ser iservu tul din il-le©iΩlatura, ˙idma sfieqa b’riΩq il-©id komuni tar-ra˙al tag˙na. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

9


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Ósibijiet mill-Kappillan W.R. Dun Nazzaren Caruana

Is-Suççess tal-Festa Fit-28 ta’ Ìunju 2008, lejlet kienet mag˙quda bis-s˙i˙ ma’ il-festa ta’ San Pietru u San Pawl Alla. F’mument f’˙ajjitha hi ©iet (l-Imnarja) fet˙et b’mod uffiçjali mag˙Ωula minn Alla sabiex i©©ib l-ispirtu li fil-parroçça norganizzaw s-sena ddedikata lil San Pawl. Din lit-Tieni Persuna tat-Trinità (l-Iben) il-Kwindiçina flimkien mat-Tridu tibqa’ sejra sad-29 ta’ Ìunju 2009. fid-dinja biex isalvana. IΩda anke Hi, tal-Festa. Dan sabiex ikollna Ωmien Din is-sena tolqot b’mod partikulari b˙al San Pawl u l-qaddisin l-o˙ra, lilna l-Maltin li l-fidi tag˙na dejjem Ωammet dak l-entuΩjaΩmu u biΩΩejjed li nisimg˙u l-kelma t’Alla. nag˙tuha propju lilu meta fil-vja©© dik l-im˙abba lejn Alla u g˙alhekk G˙aliex il-fidi trid ti©i mis-smig˙ (tal-kelma t’Alla). Il-Festa ti©i tieg˙u lejn Ruma l-©ifen li kien fuqu anke lejn il-proxxmu tag˙ha. wkoll sabiex nersqu lejn istfarrak fuq gΩiritna u g˙adda Sagramenti, b’mod speçjali tliet xhur fostna jitkellem fuq l-Qrar u t-Tqarbin. it-tag˙lim ta’ Kristu. Minn hawn nixtieq Qabel kollox f’San Pawl nirringrazzja lil dawk li tolqtok il-konverΩjoni tieg˙u fi f’dawn il-©ranet qed ja˙dmu triqtu lejn Damasku. Ladarba g˙as-suççess ta’ din il-Festa. sab il-verità fil-Van©elu, qatt ma Ikunu ˙afna dawk in-nies ˙ares aktar lura. Kien mument li jmiddu idejhom fil-˙afna li bidillu ˙ajtu g˙al kollox. B˙al xog˙ol ta’ preparazzjoni fildak li sab ‘il-©awhra prezzjuΩa’ knisja parrokkjali. U xejn u biex jixtriha mar bieg˙ kull inqas fix-xog˙ol li jsir fitma kellu. Donnu hawnhekk toroq u l-pjazez u xog˙ol San Pawl qed jg˙idilna ma’ ie˙or marbut mal-festa Kristu ‘X’jiswielu l-bniedem b˙alma hi l-banda u n-nar. li jakkwista d-dinja kollha u Lil dawn ukoll ng˙idulhom mbag˙ad jitlef ru˙u’. grazzi tat-ta˙bit tag˙hom. Imbag˙ad tolqotna f’San Grazzi wkoll lis-Soçjetà Pawl il-˙e©©a li kellu lejn Santa Marija li flimkien Kristu. Dan l-entuΩjaΩmu San mag˙na dejjem ˙admet g˙asPawl Ωammu dejjem kemm suççess tal-Festa. fil-mumenti sbie˙ ta’ ˙ajtu Il-Festa ta’ Santa Marija kif ukoll dawk koroh. Nafu twassalna fil-qofol talbiΩΩejjed kemm San Pawl Il-W.Rev. Kappillan tal-parroçça, Dun Nazzaren festi Maltin. Óa©a li bla g˙adda minn provi kbar filCaruana waqt il-funzjoni annwali tal-PreΩentazzjoni dubju ta’ xejn qieg˙da ˙abs, fuq l-ib˙ra b˙alma ©ralu tat-tfal quddiem Santa Marija, Patruna ta’ l-Imqabba. ˙afna f’qalbna. Imma jiena qrib Malta, u theddid g˙al ˙ajtu. Propju f’dawn il-©ranet qed nemmen li l-prova ta’ dawn il-festi Madankollu qatt ma qata’ qalbu g˙ax kien perswaΩ li Alla kien nippreparaw g˙all-festa g˙aΩiΩa kollha qieg˙da propju hawnhekk. fil-Knisja, il-Festa ta’ l-Assunta, Daqskemm wara li tg˙addi l-festa dejjem mieg˙u. a˙na n˙ossuna ferm eqreb lejn Alla Hawnhekk ukoll qed jg˙dilna Patruna tal-parroçça tag˙na. Dawn il-©ranet irridu ni˙duhom u li jekk forsi kien hemm xi difett sabiex ma naqtg˙u qatt qalbna mit-ta˙bit tal-˙ajja. Kull ma rridu bis-serjetà sabiex jg˙inuna biex fina, ippruvajna nne˙˙uh. Il-prova nag˙mlu hu li nkomplu nemmnu a˙na wkoll inkabbru fina dan qieg˙da wkoll fil-fatt li l-festa f’Alla u nkomplu n˙obbu lill-o˙rajn l-entuΩjaΩmu. Nifhem li festa b˙al kienet l-okkaΩjoni li ressqitna aktar akkost ta’ kollox. Mis-sema llum din dejjem timlina b’˙afna ˙sieb lejn xulxin, a˙na min a˙na. Minn hawnhekk nawgura Festa ikellimna u jg˙idilna li l-provi li u ta˙bit, però, kif dejjem ng˙idu, g˙adda minnhom fuq l-art m’huma il-festa trid tibda qabel kollox sabi˙a u qaddisa lill-Imqabbin kollha. Nawgura li min ji©i fostna f’qalbna. xejn ˙dejn il-premju li qed igawdi. Inkella t-ta˙bit u l-‘qbiΩ’ ikun f’dawn il-©ranet isib klima ta’ Forsi l-˙ajja tal-Madonna kienet differenti minn dik ta’ San kollu fil-vojt, jew kif ig˙id San g˙aqda u jmur lura b’tog˙ma tajba Pawl. Mit-twelid tag˙ha hi dejjem Pawl ‘platti jçekçku’. Propju b’dan ta’ dak li jafu jag˙mlu l-Imqabbin. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

11


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Messa©© mis-Segretarju is-Sur Carmel Ellul

Nifir˙u flimkien Ninsabu ftit jiem biss bog˙od mill-Festa ta’ l-g˙aΩiΩa Patruna tarra˙al tag˙na, Santa Marija. F’dan iΩ-Ωmien il-Kumitat Çentrali bilkollaborazzjoni tas-sotto-kumitati fi ˙dan is-Soçjetà tag˙na g˙addejjin bl-a˙˙ar preparamenti g˙all-Festa. B˙ala segretarju tas-Soçjetà nixtieq nag˙ti rendikont ta’ ˙idma bla heda tul is-sena li g˙addiet min-na˙a tal-Kumitat flimkien mas-sotto-kumitati. Ma nistax ma nsemmix is-suççess li kellha s-Soçjetà tag˙na ftit jiem qabel il-Festa tas-sena l-o˙ra. Il-Banda tag˙na daqqet ©ewwa Ruma flimkien ma’ Baned minn Franza, mir-Renju Unit u mill-Italja. Kienet mawra memorabbli fejn fost o˙rajn daqqejna fis-sala Nervi waqt l-udjenza ta’ nhar ta’ Erbg˙a malPapa. Daqqejna f’Ruma u fil-Belt ta’ Cave. Wara biss ftit ©ranet li flimkien mal-Banda u l-partitarji rritornajna lura mill-Italja, kontin©ent millG˙aqda tan-Nar Santa Marija ˙adu sehem fil-Festival Internazzjonali Caput Lucis flimkien ma’ seba’

pajjiΩi o˙ra ferm akbar minna. Huma telg˙u l-Italja flimkien ma’ ˙afna partitarji mis-Soçjetà tag˙na. Wara li kul˙add ta l-wirja tieg˙u, l-G˙aqda tan-Nar tag˙na ©iet iddikjarata rebbie˙a assoluta. A˙na s-soçi u l-partitarji li konna fil-kaΩin u fil-pjazza, assistejna g˙ar-riΩultat dirett. Wara li ©ejna ddikjarati rebbie˙a, saru çelebrazzjonijiet kbar fil-pjazza ta’ l-Imqabba. Nista’ ng˙id li rajt nisa u r©iel anzjani ©ejjin fil-pjazza fis-sig˙at ta’ filg˙odu bid-dmug˙ f’g˙ajnejhom jiççelebraw man-nies preΩenti. L-g˙ada ç-çelebrazzjonijiet komplew mal-wasla tal-kontin©ent fl-Ajruport Internazzjonali ta’ Malta bis-sehem tal-Banda Re Ìor© V fejn is-soçi u l-partitarji taw mer˙ba kbira lill-G˙aqda tanNar. Sar carcade mill-Ajruport g˙all-Imqabba u x’˙in wasalna fi Triq il-Konvoj ta’ Santa Marija sar ˙ruq ta’ salut u murtali bil-log˙ob. U kif il-carcade wasal fil-pjazza sar març. Fil-g˙axija mbag˙ad sar party kbir fil-pjazza quddiem il-kaΩin. Fil-©ranet ta’ wara, is-

Is-Segretarju, is-Sur Carmel Ellul, jidher flimkien mal-Banda Re Ìor© V waqt wie˙ed mir-ritratti ta’ tifkira li ttie˙du fil-Bini tal-Vatikan ©ewwa Ruma l-Italja waqt it-tieni mawra tal-Banda g˙all-Festa del Socio.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Soçjetà tag˙na ©iet mistiedna biex tiltaqa’ mal-E.T. President ta’ Malta, mal-Prim Ministru u malKap ta’ l-OppoΩizzjoni. Biex dawn l-avvenimenti saru u kienu ta’ suççess kbir, sar sforz kollettiv biex ma’ dawn stajna norganizzaw Festa kbira li kienet ftit jiem biss ’il bog˙od u li attirat eluf kbar ta’ nies. Wara l-Festa l-Kumitat kompla bil-˙idma tieg˙u fuq il-permessi tal-kaΩin. Fil-bidu ta’ Jannar ©ie ma˙tur Kumitat ©did fejn g˙all-ewwel darba g˙andna membru femminili u li qed tag˙ti l-kontribut tag˙ha wkoll. Hawn nixtieq nirringrazzja lillex membri tal-kumitat li g˙alkem m’g˙adhomx jag˙mlu parti millKumitat baqg˙u jag˙tu l-kontribut tag˙hom fil-qasam ta’ l-armar u xog˙ol fil-kaΩin b’mod regolari. Il-Kumitat ©did kompla bilpreparamenti tieg˙u g˙all-Festa li ©ejja, b’aktar pjanijiet g˙al wara l-Festa biex titwaqqa’ d-dar biswit il-kaΩin u b’hekk ikompli jitkabbar il-kaΩin. Din is-sena s-Soçjetà tag˙na qed tiççelebra Ωew© anniversarji; l-g˙axar anniversarju minn meta ©ejna onorati bl-unur Les Etoile d’Or du Jumelage u l-˙mistax-il sena mit-twaqqif tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙. Hawn nista’ ng˙id li kont wie˙ed milli tajt il-kontribuzzjoni tieg˙i fejn minn meta twaqqfet is-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙, il-briju kiber, sar aktar organizzat u kiber fil-massa. Nappella g˙all-moderazzjoni u t-tolleranza u li ma jsir xejn biex wie˙ed iwe©©a’ lil ˙addie˙or. Nistg˙u ng˙idu li x-xog˙ol g˙asSezzjoni Ûg˙aΩag˙ beda ftit wara l-festa billi organizzaw attivitajiet u komplew bil-Presepju Óaj fejn ©ew ikklassifikati fl-ewwel post. Wara komplew bl-attivitajiet tal-

Festa 2008

13


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Ìimg˙a l-Kbira fejn g˙at-tieni sena konsekuttiva tellg˙u l-wirja La Semana Santa. Wara komplew bil-preparazzjonijiet g˙all-Festa li ©ejja. Nixtieq insemmi wkoll il-Banda, li hija l-pern tas-Soçjetà tag˙na. Bis-sa˙˙a tal-Kummissjoni Banda flimkien mas-Surmast u l-bandisti, komplew bil-kunçerti ta’ matul issena u l-preparamenti li qed jag˙mlu g˙all-kunçert tad-9 ta’ Awwissu. Nifra˙ ukoll lill-bandisti l-©odda li ser idoqqu mag˙na g˙all-ewwel darba. Ta’ min isemmi wkoll li din is-sena ser ikollna b˙ala mistiedna speçjali l-Banda mill-Belt ta’ Cave li ser tag˙mel ©img˙a mag˙na u ser tie˙u sehem attiv fil-Festa tag˙na. Qasam ie˙or li ng˙ata spinta ’l quddiem kien it-tkomplija ta’ l-armar ta’ Triq Karmenu Ciantar u ammont kbir ta’ liedna ©dida g˙al diversi toroq ©or-ra˙al.

14

Is-Sezzjoni tan-Nisa kompliet tg˙in lis-Soçjetà billi kompliet bl-organizzazzjoni matul is-sena kollha ta’ diversi attivitajiet b’riΩq pro©etti ©odda g˙all-kaΩin. Ma nistax ma nsemmix l-G˙aqda tanNar li b’˙idma u sagrifiççju matul is-sena tipprepara programm ta’ nar biex ji©i apprezzat mis-soçi, partitarji u benefatturi tag˙na, millpoplu Malti u G˙awdxi, u t-turisti li jΩuru r-ra˙al tag˙na fi Ωmien ilFesta. Nibda biex nag˙laq dawn ilkelmtejn tieg˙i billi nsellem ilbenefatturi, soçi u partitarji li ˙allewna matul is-sena, speçjalment il-memorja ta’ Dun Karm Ghigo li ˙alliena dan l-a˙˙ar. Nixtieq nifra˙ lis-Sindku, il-©id is-Sur Emanuel Galea u lill-s˙abu l-kunsilliera filwaqt li nsellem lil ex-Sindku s-Sur Nicholas Briffa u lill-ex kunsilliera.

Festa 2008

Nixtieq nilqa’ lill-ispettur Carlos Cordina li ser imexxi g˙all-ewwel darba l-Festa ta’ Santa Marija u nirringrazzja lill-ispettur Walter Spiteri g˙all-˙idma tieg˙u matul issnin. Mill-qalb nixtieq insellem issoçi, il-partitarji u l-benefatturi tal˙idma tag˙hom b’riΩq is-Soçjetà. Nappella lil kul˙add biex f’dawn iΩ-Ωminijiet tal-Festa nifir˙u flimkien u biex kul˙add jag˙ti s-sapport u l-g˙ajnuna lill-kumitat waqt l-armar tar-ra˙al u tal-knisja. Nappella wkoll biex wara l-festa kul˙add jg˙in sabiex kollox jer©a’ jintrefa’ postu. Biex a˙na li b˙ala Soçjetà li rnexxielna n©ibu Unuri Internazzjonali lejn is-Soçjetà, lejn l-Imqabba u lejn Malta, nibqg˙u niççelebraw u nag˙mlu Festa sabi˙a u dinjituΩa lill-Patruna tag˙na u ta’ l-Imqabba Santa Marija. Viva Santa Marija.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Appell mill-Kaxxier is-Sur Carmel Briffa

Flimkien g˙al Festa akbar Ninsabu sentejn bog˙od miççentinarju ferm importanti g˙al din l-G˙aqda MuΩikali, is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V. Mitt sena ta’ storja li kull Imqabbi g˙andu jkun kburi biha. Çentinarju b˙al dan g˙andu jkun imfakkar b’xi ˙a©a speçjali u jekk na˙dmu flimkien f’dawn is-sentejn li ©ejjin, g˙andna fejn nag˙tu rigal sabi˙ lisSoçjetà billi nkabbru s-sede tag˙na sabiex titgawda mill-©enerazzjoni ta’ issa kif ukoll ta’ warajna. Issa li l-permessi kollha n˙ar©u nisperaw li wara l-festa nibdew bix-xog˙ol ambizzjuΩ li g˙andna sabiex nag˙tu dehra ©dida lill-KaΩin tag˙na.

Tlug˙ ta’ Ommna Marija fis-sema. B˙alissa kull sezzjoni fi ˙dan isSoçjetà tinsab impenjata sabiex g˙al darba o˙ra tag˙mel unur lillImqabbin. Fost l-o˙rajn g˙al din is-sena l-G˙aqda ta’ l-Armar ser tiffinalizza sett trofini g˙al Triq Karmenu Ciantar permezz ta’ skultura, ir˙amar u induratura ©dida. Tkompla x-xog˙ol fuq il-plançier fejn is-Sur Benny Camilleri qieg˙ed jag˙mel l-almu tieg˙u sabiex ilesti dan il-pro©ett. Is-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ jinsabu preparati sabiex jiççebraw g˙eluq il-˙mistax-il sena mit-twaqqif tag˙hom permezz ta’ innovazzjonijiet u briju g˙all-©ranet

Il-Kaxxier, is-Sur Carmel Briffa waqt quddiesa li saret propju waqt il-mawra tal-Banda tag˙na ©ewwa Cave, provinçja ta’ Ruma l-Italja

Din is-sena n˙atar kumitat ©did fejn Ωdied l-element Ωag˙Ωug˙. Minn hawn nixtieq nawgura lillmembri ©odda fil-kumitat kif ukoll nirringrazzja lil ex-membri li dejjem ˙admu minn qalbhom g˙all-©id tas-Soçjetà u li g˙alkemm m’g˙adhomx fil-kumitat xorta baqg˙u jag˙tu l-kontribut tag˙hom. Fil-fatt bhalissa l-kumitat jinsab impenjat sabiex jorganizza l-festa tant mistennija tat-Titular u l-Patruna ta’ l-Imqabbin: It-

tal-festa. Hawn nixtieq nifir˙ilhom g˙ar-reb˙ tal-Kompetizzjoni talpresepju ˙aj matul il-festi tal-Milied u ta’ l-attivajiet li jorganizzaw matul is-sena kollha. Il-Grupp Nisa ta’ Santa Marija komplew bil-fund raising tag˙hom permezz ta’ lotteriji u Coffee Mornings fejn g˙al din issena ser jisponsorjaw statwa ©dida. L-G˙aqda tan-Nar Santa Marija, li issa hija mag˙rufa mad-dinja kollha permezz tar-reb˙ tal-kompetizzjoni mondjali Caput Lucis li saret ©ewwa

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Valmontone fil-provinçja ta’ Ruma l-Italja, ˙ejjiet programm speçjali g˙al matul il-©ranet tal-festa. Hawn ta’ min jirringrazzjahom g˙assagrifiççju li jag˙mlu matul is-sena kollha. G˙all-festa ta’ din is-sena sar recording ta’ sett marçi ©odda u l-Banda ta˙t it-tmexxija tas-Surmast David Agius kompliet tipprepara bil-kunçerti g˙all-programm ta’ din is-sena. Ser jo˙or©u xi alljievi ©odda li ©ew im˙arr©a mill-istess surmast . Ta’ min isemmi wkoll li g˙all-©img˙a tal-festa ser ikollna banda o˙ra internazzjonali, ilBanda Associazione Bandistica Cittadina di Cave minn ©ewwa l-provinçja ta’ Ruma, l-Italja. Dawn ser jirreçiprokaw iΩ-Ωjara li g˙amilna a˙na ©ewwa Cave s-sena li g˙addiet. Na˙seb li lkoll taqblu mieg˙i li din is-sena g˙andu jkollna festa o˙ra speçjali. G˙alhekk nitlobkom tg˙inuna b’kull mezz possibbli, sew finanzjarju kif ukoll fiΩiku g˙aliex l-impenji huma kbar. Tifhmu li l-ispejjeΩ tal-baned u talbandisti barranin kibru. Kull soçju u partitarju g˙andu jag˙ti donazzjoni g˙all-festa u jag˙ti daqqa t’id f’dak kollu li jkun hemm bΩonn speçjalment fid-dawl u l-armar. Nag˙laq billi nirringrazzja lil dawk kollha li b’xi mod ˙admu jew qed ja˙dmu g˙all-festa kif ukoll b’riΩq is-Soçjetà. Nag˙mlu l-almu tag˙na biex kemm jista’ jkun nattendu g˙all-funzjonijiet sbie˙ li jkollna fil-knisja kif ukoll malmarçi u n©ibu ru˙na sewwa ˙alli nag˙tu eΩempju lil dawk kollha li jog˙©obhom iΩuruna. Grazzi u l-Festa t-tajba lil kul˙add. Viva Sant Marija, Patruna ta’ l-Imqabbin.

Festa 2008

15


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Mill-G˙aqda ta’ l-Armar is-Sur Mario Camilleri

Spinta kbira lill-Armar B˙al kull sena ©ejt mitlub nag˙ti skultura. Is-Sur Ivan Falzon kien rendikont ta’ x’sar f’din l-a˙˙ar jie˙u ˙sieb li jisprenja din l-iskultura sena. Kif jaf kul˙add dawn l-a˙˙ar qabel ma jibda dan il-proçess. Dan il-proçess baqa’ sejjer is- isir mill-istatwarju, is-Sur Aaron sentejn bdejna na˙dmu fuq armar ©did g˙al Triq Karmenu Ciantar. sena kollha fejn sal-lum il-©urnata Camilleri Cauchi. Sfortunatament Is-sena li g˙addiet ©ie mΩanΩan ninsabu g˙adna qeg˙din na˙dmu fuq min˙abba çirkustanzi li ma kellniex kwantità ta’ armar ©did fil-jiem tal- sittax-il mensola li ji©u fil-©nub ta’ kontroll fuqhom, din l-istatwa mhix festa. Dan l-armar kien jikkonsisti dawn it-trofej. Matul dawn ix-xhur ser tkun tista’ tiΩΩanΩan g˙all-festa fi tmien armi ©odda g˙at-trofej tal- ˙adt ˙sieb ukoll li nir˙ama dawn ta’ din is-sena. Nista’ ng˙id li kull partitarju pjazza li tlestew minn kollox, tajna it-trofej biex b’hekk il-pass li jmiss bidu fuq pro©ett ta’ g˙axar pedestalli fis-snin li ©ejjin huwa li na˙dmu tag˙na huwa sodisfatt u apprezza g˙al Triq Karmenu Ciantar fejn fuq sett ta’ tmien armi ©odda g˙al ˙afna x-xog˙ol li dan l-istatwarju matul is-sena li g˙addiet lestejna mag˙hom. Nixtieq nirringrazzja qed jo˙loq. Din is-sena l-kumitat tan-Nisa erba’ minnhom mix-xog˙ol ta’ lis-Sur Charles Falzon li g˙alkemm din is-sena ma kienx involut f’dan ddeçieda li jg˙in lil din l-G˙aqda l-injam. Is-sena li g˙addiet ukoll ©iet ix-xog˙ol, kien strumentali g˙al finanzjarjament u g˙alhekk g˙al imΩanΩna statwa o˙ra ©dida mill- dawn l-a˙˙ar snin biex stajna naslu din is-sena ser ikunu huma li j˙allsu din l-istatwa. Barra minn hekk ser isba˙, dik ta’ San ÌuΩepp. Dan g˙al din il-faΩi. Din is-sena kien hemm il-˙sieb jg˙inu wkoll finanzjarjament fi ix-xog˙ol sar mill-istatwarju s-Sur Aaron Camilleri Cauchi. Ma’ dan li naraw statwa ©dida o˙ra minn sett pro©etti o˙ra bil-fondi li n©abru ix-xog˙ol ©ew ukoll restawrati ta’ g˙axar persuna©©i li ˙a jkomplu matul din is-sena. Din is-sena wkoll ˙adna ˙sieb li erba’ statwi o˙ra minn sett ta’ tnax- jsebb˙u Triq Karmenu Ciantar filil appostlu li g˙andna fil-pjazza. jiem tal-festa. Dan ix-xog˙ol qed nkomplu x-xog˙ol ta’ restawr fuq l-statwi li g˙andna fil-pjazza Kif tistg˙u taraw kienet sena tag˙na. Kemm jista’ jkun impenjattiva ˙afna. qed nag˙mlu minn kollox Din is-sena tista’ tg˙id li biex inΩommu dawn l-istatwi kienet fuq l-istess nota tasfi stat tajjeb. Dan ix-xog˙ol snin li g˙addew. Hekk kif ta’ restawr ˙a ˙siebu s-sur g˙addiet il-festa u ©ie mnaddaf Andrew Bugeja. l-armar u ppustjat fl-im˙aΩen, Din is-sena kien imiss li jiena u s-Sur Michael Ghigo nirrestawraw tliet stawi o˙ra li ddeçidejna li din is-sena huma San Ìakobb il-Kbir, San nibdew na˙dmu fuq l-iskultura Mattew u San Taddew. tat-trufej ta’ Triq Karmenu Inizjattiva o˙ra li ˙adna Ciantar. Is-sena li g˙addiet isdin is-sena kienet li tinbidel xi Sur Andrew Bugeja kien lesta liedna f’diversi toroq fir-ra˙al l-faççata u l-©enb tat-trofej u tag˙na. Dan ix-xog˙ol sar g˙alhekk din is-sena kien imiss b˙as-soltu mis-sur Raymond li nag˙mlu l-kontra forom Vella, mis-sur Roderick u tag˙hom. s-sur Emanuel Pace. Minn Settembru ’l hawn dan Kif tistg˙u tinnotaw din il-proçess ma waqafx ©urnata is-sena kienet impenjattiva biex il˙aqna lestejna l-iskultura ˙afna. G˙ad fadal ˙afna kollha g˙al dan is-sett armar. x’jista’ jsir fis-snin li ©ejjin Hekk kif Micheal kien ilesti iΩda bil-mod, naslu g˙al dak li sett wie˙ed ta’ skultura, jien L-istatwarju s-Sur Aaron Camilleri Cauchi waqt g˙adna f’mo˙˙na. Di©a’ bdew kont nibda x-xog˙ol ta’ xkatlar faΩi mix-xog˙ol fuq l-istatwa ta’ San ÌuΩepp li ©iet il-pjanijiet fuq xi pro©etti o˙ra u wara l-induratura fuq l-istess imΩanΩna matul il-festa tas-sena l-o˙ra. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

17


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija Wa˙da mill-armi kompluta mix-xog˙ol ta’ r˙amar.

L-istatwa ta’ San ÌuΩepp, xog˙ol l-istatwarju s-Sur Aaron Camilleri Cauchi, wa˙da minn sett ta’ statwi ©odda g˙al Triq Karmenu Ciantar.

iΩda b˙alissa huwa aktar essenzjali li nlestu dak li bdejna. Nixtieq nag˙laq billi nirringrazzja lil sie˙bi Michael Ghigo li kull sena nistinkaw flimkien biex inla˙˙qu x-xog˙ol ma˙sub g˙al jiem tal-festa, lill-familji tag˙na li jag˙mlu s-sagrifiççji mag˙na, lil

Doris Camilleri u Raymond Vella li jg˙inuni fil-©bir ta’ fondi, u lillfamilja Falzon li dejjem insibhom ta’ g˙ajnuna. Ringrazzjament speçjali lillkumitat tan-nisa g˙all-g˙ajnuna kbira finanzjarja li taw lil din l-G˙aqda matul din is-sena, lill-

S

Jerry’ Jerry’

kumitat çentrali u lilkom partitarji li kkontribwejtu finanzjarjament. Fla˙˙arnett nappella sabiex fil-jiem tal-festa tag˙tu s-sehem tag˙kom f’dak li jirrigwardja l-armar talfesta. Nawgura l-festa t-tajba lil kul˙add.

ilencer Repairs

CO2 Welding

Jerry’s Garage Si©©iewi Road, Mqabba Tel: 21640750 Fax: 21642535 Mob: 9944 9237 Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

19


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Messa©© mis-Surmast Direttur Mro. David Agius

Banda Re Ìor© V Dedikazzjoni u Suççess Nag˙ti mer˙ba lill-membri kollha dedikazzjoni kbira li g˙andhom fuq ta’ qabel ˙adna ˙sieb biex nag˙Ωlu u l-partitarji ferm numeruΩi li qed kollox il-muΩiçisti tal-lokal tag˙na, siltiet li jolqtu l-gosti ta’ kul˙add. Din is-sena ser ikollna lis-Sopran dejjem jiΩdiedu fi ˙dan is-Soçjetà kif ukoll il-muΩiçisti li taw sehemhom tag˙na, u ’l kull min jifforma b’mod f’dan il-kunçert li, fejn jaraw is-serjetà Francesca Farrugia b˙ala guest jew ie˙or parti minn din l-G˙aqda jattendu bi ˙©arhom g˙all-provi! singer f’dan il-kunçert. Francesca GlorjuΩa. G˙addiet sena o˙ra ta’ Hawnhekk nixtieq nelenka li fi ˙dan hija Sopran promettenti ferm u hija impenn u nie˙u l-opportunità minn is-Soçjetà tag˙na l-provi jibqg˙u sejrin Mqabbija wkoll. Hawnhekk nie˙u l-opportunità dan l-ispazju m˙olli ta’ kull sena tul is-sena kollha u g˙alhekk ikun biex nawgura lil ˙u Francesca, ir-Rev. g˙alija, biex insemmi l-progress li jista’ jintla˙aq is-suççess me˙tie©. Matul is-sena wkoll ikompli Fr. Jonathan Farrugia g˙all-Prima dejjem ikun qed isir fi ˙dan il-kultura muΩikali f’din is-Soçjetà. Nibda t-ta˙ri© ta’ kull ©img˙a ta’ l-alljievi li Messa tieg˙u ta’ din is-sena. Barra billi nsemmi s-suççess kbir li kellha jammontaw g˙al numru mhux ˙aΩin. minn hekk ukoll, hemm xi sorpriΩi l-Banda s-sena l-o˙ra fil-mawra li Dan jawgura tajjeb g˙all-futur tal- f’dan il-kunçert li issa saru sinonimi Banda biex tibqa’ ˙ajja u l-frott li mal-Banda tag˙na tul dawn l-a˙˙ar g˙amilna ©ewwa l- Italja. Hawnhekk il-Banda daqqet fl- niΩirg˙u llum ikun jista’ jintuΩa fil- snin. Hawnhekk nixtieq ng˙id li meta udjenza mal-Papa ©ewwa sala Nervi ©ejjieni qarib. Din is-sena fil-festa u wkoll esegwejna Ωew© Kunçerti ser ji©u introdotti bandisti ©odda u l-Kummissjoni Banda flimkien mieg˙i MuΩikali li ntlaqg˙u ferm tajjeb min- hekk inkomplu nΩidu man-numru tal- nfasslu l-programm nie˙du ˙sieb biex il-livell inΩommuh elevat b’g˙aΩla ta’ nies tal-lokal, kif ukoll mill-membri bandisti tal-lokal. muΩika impenjattiva wkoll. tal-baned l-o˙ra li kienu Din is-sena xejn ma jonqos li qed jie˙du sehem f’dan iljkollna xi silta li titlob sfida Festival tal-Baned. Il-Banda imma se n˙alliha g˙alikom f’din il-mawra Ωgur kisbet b˙ala sorpriΩa u nistidinkom iktar esperjenza fil-kultura tattendu g˙al dan il-Kunçert muΩikali u g˙amlet pass ie˙or fid-9 t’Awwissu 2008 biex ’l quddiem. Wara din il-mawra tisimg˙uha. nista’ ng˙id, li x’˙in ©ejna lura Bl-attendenza numeruΩa sibna l-festa riesqa ©mielha. li to˙noq il-pjazez tag˙na B’kura©© kbir ilqajna tag˙mluli iktar kura©© g˙alll-isfida u mhux bi fta˙ir, iΩda ©ejjieni. Wara li tg˙addi bil-fatti li ©raw ma nistax l-festa g˙andna programmat ninsa l-eΩekuzzjoni li kellna iktar xog˙ol li n˙abbruh tal-Carmina Burana ta’ Carl iktar tard g˙all-anniversarju Orff fil-kunçert ta’ l- 10 minn meta l-Banda reb˙et t’Awwissu tas-sena l-o˙ra. Les Etoles d’Or du Jumelage, Din il-kompoΩizzjoni hija ferm impenjattiva u l-isfida Is-Surmast Attwali tal-Banda Re Ìor© V, Mro. David Agius li huwa wie˙ed mill-Unuri jippreΩenta partitura muΩikali sabiex tkompli tikbe Internazzjonali li rnexxilha rnexxilna neg˙lbuha b’mod il-librerija MuΩikali tal-Banda. tirba˙ din is–Soçjetà. komplet. Dan g˙aliex kif B˙ala Surmast, nawgura futur lil Nasal biex nag˙laq u nawgura wie˙ed jista’ japprezza, g˙alkemm Carl Orff ikkompona din is-Suite dawn il-bandisti u nilqa’ l-introduzzjoni l-festa t-tajba lil kul˙add, speçjalment g˙all-orkestra u kor, l-arran©ament li tag˙hom b’mod poΩittiv ferm g˙ax lil dawk il-morda li ma jistg˙ux ikunu esegwiet il-Banda, ©ie esegwit ferm dawn ikomplu jg˙inu biex il-provi li jiççelebraw mag˙na. Nirringrazzja lil kul˙add g˙alltajjeb u ntla˙aq l-effett u l-climax jsiru kull ©img˙a matul is-sena kollha jibqg˙u sejrin. g˙ajnuna li dejjem tag˙tuni b’mod me˙tie© xorta wa˙da. Kemm mil-lat B˙al ma nag˙mel kull sena speçjali lil marti Antonella g˙asta’ dynamics u iktar u iktar importanti it-tempijiet fejn l-ispeed inΩamm nistieden lil kull min hu dilettant, sapport li tag˙tini biex inkun nista’ tajjeb. Dawn kienu l-kummenti tad- g˙all-kunçert annwali li tag˙mel il- nkompli x-xog˙ol tieg˙i fil-kultura Banda Re Ìor© V li din id-darba ser muΩikali fi ˙dan is-Soçjetajiet dilettanti li attendew dan il-kunçert. Dan kollu hu dovut g˙ad- isir fid-9 t’Awwissu 2008. B˙as-snin MuΩikali. Viva Santa Marija. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

21


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Mill-Kummissjoni Banda is-Sur Christopher Spiteri

Óidmet il-Banda Re Ìor© V G˙addiet sena o˙ra u permezz ta’ dan l-artiklu ddedikat lill-Banda tag˙na ser nag˙ti fil-qosor rendikont dwar sehem il-Banda fi ˙dan isSoçjetà Santa Marija. Is-sena 2007 kienet sena o˙ra ta’ impenn u esperjenzi ©odda. G˙at-tieni darba, il-Banda Re Ìor© V ˙ar©et minn xtutna u ˙alliet impressjoni tajba ©ewwa l-Italja. Il-Banda pparteçipat ma’ g˙add ta’ baned o˙ra u kienet esperjenza unika g˙al ˙afna minna. Apparti din il-mawra l-Banda kienet impenjata f’Ωew© programmi muΩikali li b˙al kull sena jinΩlu tajjeb ma’ l-ammiraturi tal-Banda tag˙na. Dawn il-programmi jkunu ffisru rehearsals kontinwi u sagrifiççji min-na˙a tas-surmast, kummissjoni banda u bandisti. Il-banda kienet impenjata wkoll f’servizzi mxerrdin ma’ bliet u r˙ula waqt iççelebrazzjonijiet tal-festi tag˙hom. F’Novembru l-kumitat g˙al darba o˙ra ˙a ˙sieb sabiex jorganizza l-ikla annwali ad unur il-bandisti. Il-kummissjoni banda u s-surmast ˙adu ˙sieb sabiex

iffasslu programm g˙al din is-sena. Dan minbarra s-servizzi li l-Banda Fi Frar sar ir-recording tal-marçi taghna jkollha matul il-jiem talbrijuΩi fejn f’Mejju ©iet inawgurata festa. Din is-sena, eΩattament s-CD l-©dida. F’April komplejna bil-preparazzjonijiet g˙all-festa. f’Novembru, ja˙bat ukoll l-10 Intg˙aΩlet muΩika interessanti anniversarju mill-g˙oti ta’ l-Unur ˙afna u adattata g˙all-mistednin Presti©©juΩ Les Etoiles D’Or du preΩenti, fosthom delegazzjoni ta’ Jumelage. Unur li ra l-bidu tieg˙u madwar sebg˙in persuna Taljana li fl-1996 bl-ewwel mawra tal-Banda se jkunu preΩenti waqt il-programm ©ewwa l-Italja. B˙alma kul˙add muΩikali u vokali li din is-sena jaf, Ìemella©© li g˙amel unur lisse jsir fid-9 t’Awwissu. L-a˙˙ar Soçjetà tag˙na, lill-Imqabba u lil impenn qabel il-Festa g˙all-Banda Re Ìor© V kien propju nhar it-Tnejn 23 ta’ Ìunju meta l-Banda ˙adet sehem fil-corteo, millKnisja Parrokkjali saç-Çimiterju, ta’ Dun Karm Ghigo, qassis Imqabbi u benefattur tas-Soçjetà. Il-Banda Taljana Associazione Musicale Cittadina di Cave, imbag˙ad ser tag˙mel il-kunçert uffiçjali tag˙ha Is-Sur Carl Matthew Camilleri jidher jirçievi momentum l-Óadd 10 t’Awwissu. waqt il-Programm Annwali tal-Banda Re Ìor© V.

Is-Sur Victor Galea, bandist attiv fi ˙dan il-Banda Re Ìor© V u iben il-Fundatur ta’ l-istess Banda, is-Sur ÌuΩeppi Galea jippreΩenta innu, intitolat ‘Innu lil ÌuΩeppi Galea, Fundatur tal-Banda Re Ìor© V.’, lill-President tas-Soçjetà fl-okkaΩjoni tas-60 sena Banda.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Is-Sur Rokku Camilleri f’isem Di Rocco Ltd jidher jippreΩenta l-unur tal-Bandist/a tas-Sena lis-Sinjorina Remenda B.A. (Hons) Social Work, bandista attiva tal-post.

Festa 2008

23


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Programm Strumentali u Vokali mill-Banda Re Ìor© V Il-Óamis, 9 t’Awwissu 2008 fit-8.30pm Innu Traditional

Lil Raúal Twelidi

A. Camilleri

Scotland Forever

Arr. A. Farrugia

(akkumpanjament: Wallace Pipes)

Mull of Kintyre

Song

P. McCartney

(akkumpanjament: Wallace Pipes)

La Forza Del Destino

Selection

(tkanta s-sopran Francesca Farrugia) Selection

Moments from Morricone

Selection

Pops in the Spots

Potpourri

Sousa Palooza Summertime

Song

G. Verdi E. Morricone Arr. Roland Kernen J. P. Sousa Arr. Michael Story G. Gershwin

tkanta s-sopran Francesca Farrugia

Evening at Pops

Selection

John Williams

PreΩentazzjonijiet u Diskors mill-President

Lil Raúal Twelidi

Innu ta’ l-Imqabba

Anthony Camilleri

Surmast Direttur: Mro. David Agius A. (Mus.) L.C.M.. A.Mus. V.C.M. (Hons.) A.L.C.M. PreΩentatriçi: Joyce Guillaumier

24

Festa 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-Banda Re Ìor© V tilqa’ lill-membri ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ©ewwa l-Ajruport Internazzjonali ta’ Malta mal-wasla tag˙hom lura minn Ruma wara li l-G˙aqda ©iet ikkonfermata b˙ala Rebbie˙a tal-Kampjonat Mondjali Caput Lucis 2007.

pajjiΩna. Il-kummissjoni banda flimkien mal-kumitat ukoll g˙andha ppjanati attivitajiet sabiex jitfakkar dan l-avveniment, però aktar dettalji jit˙abbru iΩjed tard. L-iskola tal-MuΩika mmexxija minn Mro. David Agius ser tag˙ti l-frott tag˙ha ukoll din is-sena permezz ta’ erba’ bandisti o˙ra li ser jing˙aqdu mal-Banda propju g˙all-ewwel darba waqt din ilfesta. Dawn huma: Joseph Saliba (Flawt), Stephanie Farrugia (Sax Sopran), Jeffrey Attard (Trumpet) u Rebecca Farrugia (Klarinett). Filwaqt li nawguraw lil dawn ilbandisti nirringrazzjaw lis-surmast Agius g˙as-sagrifiççju li jag˙mel ta’ kull ©img˙a sabiex iwassal ittag˙lim tal-muΩika.

Il-Banda Re Ìor© V tesegwixxi siltiet muΩikali fil-Programm Annwali tag˙ha nhar l-10 ta’ Awwissu 2007.

Nag˙mlu appell b’mod speçjali lill©enituri sabiex tibag˙tu lil u l i e d k o m jitg˙allmu l-muΩika b’xejn ©ewwa l-kaΩin tag˙na. In˙e©©u wkoll lill-bandisti tal-post sabiex Il-Banda Re Ìor© V tie˙u sehem waqt il-corteo tal-mibki Dun matul is-sena Karm Ghigo, qassis Imqabbi u benefattur tas-Soçjetà. nag˙mlu sforz kollettiv u nkunu regolari g˙all- baned kemm tag˙na kif ukoll dawk kunçerti sabiex il-livell tag˙na mistiedna. Nistednukom b’mod speçjali sabiex tattendu g˙alljibqa’ dejjem jiΩdied. Nag˙laq dan il-messa©© billi programmi strumentali kemm talnistieden lil kul˙add sabiex matul Banda tag˙na kif ukoll tal-Banda il-©ranet tal-festa nakkumpanjaw il- Taljana. Viva l-Banda Re Ìor© V.

L-erba’ Bandisti ©odda li se jing˙aqdu mal-Banda Re Ìor© V g˙all-ewwel darba waqt il-festa ta’ din is-sena flimkien massurmast direttur Mro. David Aguis. Fuq: Stephanie Farrugia (sax sopran) u Rebecca Farrugia (klarinett); Isfel: Joseph Saliba (flawt), Mro. David Agius u Jeffrey Attard (trumpet).

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

25


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Innu lil ÌuΩeppi Galea Fundatur tal-Banda ‘Re Ìor© V’ fi ˙dan is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V ta’ l-Imqabba Sliem g˙alik, ÌuΩeppi Galea Mag˙qudin ilkoll fer˙ana Insellmulek b’g˙oΩΩa kbira Fundatur tal-Banda tag˙na!

Din il-˙olma tieg˙ek twettqet Saret l-g˙axqa ta’ l-Imqabba; daqs kemm ˙aj int fil-memorja tag˙na lkoll bl-akbar im˙abba.

Int il-Banda tajt il-˙ajja, F’armonija muΩikali Bl-isem tag˙ha ‘Re Ìor© Óamsa’, Isem kbir ta’ ©ie˙ Irjali!

Mis-smewwiet fejn int qed tg˙ammar Ftakar fina, ulied tieg˙ek: Biel il-g˙aqda ssalta fostna Bina f’qalbek u a˙na mieg˙ek!

U l-Imqabba jikber ©mielha Ta˙t ˙arsien Santa Marija Meta l-Banda ddoqq u timla l-arja kollha b’armonija!

Irrepetti: Din il-˙olma tieg˙ek twettqet,… MuΩika: Victor Galea (Iben il-Fundatur) Versi: Pawlu Aquilina

Rit: Sliem g˙alik, ÌuΩeppi Galea!

Dan l-innu indaqq g˙all ewwel darba nhar l-10 ta’ Awwissu, 2007 waqt il-Programm Vokali u Strumentali talBanda Re Ìor© V. L-innu ©ie kantat mis-Sopran Priscilla Ann Madonia flimkien mat-Tenur Stefano Calleja.

Cassar Florist (taz-Zizzu)

for your Wedding Flowers/Holy Communion Head-dress, Engagement Parties and Funerals, Souvenirs, Tulle & Accessories for all occasions. Triq ÌuΩeppi Mattew Callus, Ûurrieq (near Aida Hall)

Tel: 2164 7735, 2164 0501 Mob: 9946 7457,9946 7498

Cassar Bargains

Grocer, detergents and Fresh products Open all Day

Il-Familja Cassar tixtieq il-Festa t-Tajba lill-Mqabbin kollha 26

Festa 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Mid-Delegata Nisa u Attivitajiet fil-KaΩin Maria Psaila Ghigo

Rwol importanti fi ˙dan is-Soçjetà Ninsabu ftit ©ranet biss qabel niççelebraw il-Festa tant g˙aΩiΩa g˙alina l-Imqabbin, il-Festa ta’ Santa Marija, Patruna tar-Ra˙al tag˙na. Nixtieq nibda billi nsellem lill-qarrejja kollha ta’ dan il-ktieb li ta’ kull sena ΩΩommu l-appuntament tag˙kom sabiex taraw x’hemm im˙ejji g˙al din il-Festa tant kbira ta’ Santa Marija. Din hi l-ewwel sena tieg˙i li qed nikteb f’dan il-ktieb. Din is-

sena b˙al kull sena o˙ra, a˙na n-nisa kellna sena ta’ xog˙ol u sagrifiççju fejn ©barna fondi biex din is-sena jmorru g˙as-Sezzjoni ta’ l-Armar, li ta’ kull sena tant ja˙dmu b’˙e©©a biex juruna xog˙ol meraviljuΩ. Fil-fatt din is-sena, ilFerg˙a tan-Nisa ˙adet ˙sieb sabiex tisponsorja statwa o˙ra g˙al Triq Karmenu Ciantar li kien hemm il˙sieb li tiΩΩanΩan matul il-Festa ta’ din is-sena li iΩda g˙al ra©unijiet li

Il-President tas-Soçjetà, s-Sur Carmel Zahra jidher jikxef sett ta’ qniepen li ©entilment kienu sponsorjati mill-Ferg˙a tan-Nisa fi ˙dan is-Soçjetà.

ma kellniex kontroll fuqhom, din l-istatwa mhix ser tkun lesta. Opra artistika o˙ra li Ωgur li ser tkompli ssebba˙ l-armar tag˙na. Ma nixtieqx ninsa nirringrazzja lis-Sinjura Doris Camilleri, li fost nisa o˙ra tag˙mel sagrifiççji kbar sabiex tbieg˙ il-biljetti tallotteriji u ti©bor in-nies g˙al ‘coffee mornings’ u g˙al attivitajiet o˙ra. Nirringrazzja lis-Soçi u l-Partitarji kollha kif ukoll ˙bieb o˙ra ta’ l-attendenza fl-attivitajiet li jsiru matul is-sena b˙al ma huma ‘coffee mornings’, lotteriji u anke ˙ar©iet. Hawn nixtieq nag˙mel appell sinçier biex aktar Ωg˙aΩag˙, speçjalment tfajliet jersqu u jie˙du sehem fl-attivitajiet kemm ta’ barra kif ukoll fit-tindif tal-KaΩin. L-a˙˙ar appell tieg˙i huwa biex kemm jista’ jkun nattendu g˙all-funzjonijiet sbie˙ li jsiru filKnisja kif ukoll nattendu fil-marçi ming˙ajr ma noffendu u nwe©©g˙u lil ˙add. Grazzi mill-qalb u l-Festa t-Tajba lil kul˙add. Viva Santa Marija Patruna ta’ l-Imqabba

Akkademja tal mu!ika ©ewwa l Ka!in Ibgúat lil uliedek jitgúallmu l mu!ika b’xejn ©ewwa l Ka!in

Kull nhar ta’ Sibt wara nofsinhar Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

27


COMPUTER BARGAINS Computer Systems Laptops • Upgrades Repairs • Accessories Peripherals & Networking Andrè Cassar ( Director)

Triq tal Maú!nier, Luqa LQA 04 Malta Tel/Fax: 21667999 • Mob: 9945 3187 • E mail: compbargains@onvol.net Opening Hours: Mon to Sat: 9.00am 1.00pm • Mon to Fri: 4.00pm 7.00pm

Il-cover ta’ CD ©dida ma˙ru©a mis-Soçjetà bl-isem ta’ ‘Marçi BrijuΩi 2008’.

CD ©dida ma˙ru©a mis-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V bl-isem ta’ Marçi Briju i 2008 Prezz: €10


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Messa©© mid-Direttur Spiritwali Patri Joseph Zahra O.P.

“Champions” ta’ Marija Assunta ‘Champions’ Nie˙u gost nisma’ din il-kelma “Champions”, mhux g˙ax hija kelma ta’ kburija, imma g˙ax hija kelma li turi premju g˙al potenzjal li jkun intuΩa u g˙all-kwalità li tkun spikkat. Il-kelma “Champions” tindika li hemm g˙an li lejh g˙andna naslu. Ovvjament jekk tasal biex tkun rebbie˙, ifisser ˙afna. Ifisser li l-g˙an tieg˙ek intla˙aq. Ifisser ukoll li x-xog˙ol li kellek tag˙mel wettaqtu kollu b’suççess u li allura issa qed tie˙u l-premju me˙tie©. Dan jg˙odd kemm g˙al persuna individwali, kif ukoll g˙al grupp ta’ nies li flimkien ikunu ˙admu u stinkaw, u flimkien ikunu qed jie˙du l-˙las mist˙oqq g˙allkapaçità tag˙hom.

g˙alhekk ilkoll kemm a˙na g˙andu jkollna m˙abba kbira lejn din l-Omm tag˙na tas-sema. Im˙abba li tassew g˙andna nkunu konxji tag˙ha. Jien l-ewwel wie˙ed fostkom, nifra˙ li nista’ nag˙ti sehmi biex f’isem Sidtna Marija Ommna, nuri l-preΩenza t’Alla fostna u li b’xi kelma ’l hawn u ’l hemm infakkar fl-im˙abba li g˙andu jkollna lejn il-Patruna titulari tag˙na. Im˙abba li ovvjament g˙andha tidher fi kliemna u f’g˙emilna.

sema bir-ru˙ u l-©isem, waslet qabilna hi. L-akbar unur li qatt jista’ jkollha Marija Assunta, mhix il-glorja tal-Ìenna li tista’ tgawdi hi. L-akbar unur ta’ Marija, ikun, meta a˙na wliedha ilkoll nin©abru mag˙ha biex ingawdu l-premju li ˙ejjielna Binha Ìesù – l-Iben t’Alla l-˙aj. Ta˙sbu li g˙al Marija jkun unur jekk imqar wie˙ed minna biss, uliedha, jintilfilha?! L-unur ta’ Marija rridu nkunu lkoll kemm a˙na. A˙na ninsabu msej˙a biex tassew inkunu unuri g˙al Marija.

Barka ta’ Omm

Nifra˙ ukoll bl-okkaΩjoni kbira u sabi˙a li g˙andna, u li permezz tag˙ha, kull meta rridu u kull x’˙in irridu, nistg˙u nie˙du l-barka ta’ Omm Is-Soçjetà Santa ming˙and Sidtna Marija. Jekk Marija u Banda Re tinnutaw fuq il-bieb prinçipali Ìor© V tas-Soçjetà tag˙na, hemm Fis-Soçjetà Santa Marija ir˙ama b’din l-iskrizzjoni: u Banda Re Ìor© V g˙andna “Min jg˙id Salve Regina ˙afna unuri li juru s-serjetà li quddiem din ix-xbieha talbiha ˙admu l-membri tag˙ha. B.V.Marija Assunta jirba˙ 200 Sa mill-bidu nett tat-twaqqif jum indul©enza. Mog˙tija fis 27 tag˙ha, din is-Soçjetà dejjem ta’ Ìunju 1952 mill-Arçisqof uriet kwalità g˙olja u ˙ila kbira Mikiel Gonzi” Rev. Patri Joseph Zahra O.P, Direttur tas-Soçjetà fix-xog˙ol kollu li b’sagrifiççju Nista’ nifra˙ g˙ax g˙andna Marjani ©ewwa l-Isptar u b’fer˙ dejjem wettqet permezz waqt wa˙da mil-laqg˙at l-okkaΩjoni li b’sempliçi talba il-Qadim. tan-nies li jiffurmawha. B˙ala tas-Salve Re©ina, nakkwistaw Direttur Spiritwali tag˙kom, Unuri g˙al Marija l-indu©enza me˙tie©a biex ma nistax ma n˙ossnix sodisfatt Ix-xog˙ol kollu li jitwettaq jitnaqqsulna l-pwieni li jist˙oqqulna mag˙kom g˙al dawn id-doni li fi ˙dan is-Soçjetà, lilna lkoll g˙al dnubietna. B˙alma tafu s-Soçjetà tag˙na g˙andha. jg˙amlilna unur. Unur li verament t-talb g˙andu qawwa kbira, u i˙e©©i©na ˙alli na˙dmu aktar, indipendentement mill-fatt jekk Santa Marija biex nakkwistaw aktar unuri u wie˙ed jemminx f’indul©enza jew Santa Marija hija l-Patruna aktar ˙e©©a ©dida biex inkomplu le, g˙andna nipprattikaw it-talb filTitulari tar-ra˙al ta’ l-Imqabba u ninbnew b˙al a˙wa flimkien, ulied ˙ajja tag˙na. Ìesù stess g˙allimna g˙aldaqstant ma setax jintg˙aΩel din l-Omm tag˙na li tibqa’ tberikna nitolbu u qalilna biex nishru u isem a˙jar g˙al din is-Soçjetà. u ti©ri warajna biex bl-im˙abba nitolbu ˙alli ma nid˙lux fit-ti©rib Ma ninsewx li gΩiritna hija kollha materna tag˙ha, tg˙addilna t-tama (cfr: Matt 6:5-15, Lq 11:2-4, Lq 22: kemm hi kkonsagrata lill-Assunta u fil-˙ajja eterna, fejn Imtellg˙a fis- 40). A˙na li a˙na devoti ta’ Sidtna Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

29


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjo Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-ewwel unur Internazzjonali li s-Soçjetà tag˙na reb˙et mill-UE, Les Etoiles d’Or du Jumelage.

Marija Assunta, ejjew in˙alluha tberikna, ejjew in˙alluha tkompli tqarribna lejn is-sema pajjiΩna, permezz ukoll ta’ dik is-sempliçi “Salve Regina” li nistg˙u noffrulha minn qalbna quddiem dik ix-xbieha g˙aΩiΩa li qed iΩΩejjen il-faççata tal-kaΩin. Il-qies ta’ din l-istatwa ta’ Santa Marija wkoll g˙andu jg˙inna nikbru aktar fil-fidi tag˙na. Jekk tinnutaw din hija ta’ disa’ piedi. In-numru disa’ jfakkarna fid-disa’ xhur s˙a˙ li l-Iben t’Alla

LL-unur mirbu˙ i b ˙ mill-G˙aqda ill G˙ d ttan-nar Santa Marija wara li reb˙et l-ewwel Festival Internazzjonali tan-Nar ta’ Malta fis-sena 2006. L-G˙aqda kkompetiet ma’ kmamar tan-nar kemm lokali kif ukoll barranin.

mag˙mul bniedem, g˙adda jikber fil-©uf safi tal-Ver©ni Marija. Dawn ukoll huma d-disa’ tokki li jindaqqu fit-tmienja ta’ filg˙odu, f’nofsinhar u ma’ nΩul ix-xemx, biex ifakkruna flopra tal-fidwa li twettqet minn Ìesù, imwieled minn Marija Ommna.

Nibqg˙u nkunu “Champions” Mela ejjew nibqg˙u nkunu “Champions”, fil-banda, fin-nar, fl-armar. Ejjew nibqg˙u, anzi nsiru

It-Trofew Caput Lucis 2007 – Unur ie˙or Internazzjonali mirbu˙ mill-G˙aqda tan-Nar Santa Marija wara li kkompetiet ma’ w˙ud mill-aqwa fabbriki tan-nar madwar id-dinja.

aktar “Champions” fl-im˙abba li g˙andna lejn Sidtna Marija. Im˙abba li trid twassalna sakemm verament inkunu Champions fissaltna tas-smewwiet ma’ Marija Assunta, is-sultana tas-sema u l-art. Dan hu l-uniku g˙an, li b˙ala nsara wlied Marija g˙andu jkollna. G˙an li jintla˙aq biss bit-talb u bilprattika tas-sagramenti mqaddsa. Nawgura l-festa t-tajba lil kul˙add.

Private Tuition • Mathematics & Physics: Forms 3, 4 & 5 (Sec) • Pure Mathematics Intermediate & Advanced Locality: Mqabba / Ûurrieq Contact: M. Debattista B.Ed (Hons) Mob: 7970 7458 Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

31


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Jikteb id-Direttur tal-KaΩin is-Sur Anthony Farrugia

Ng˙oΩΩu dak li g˙andna Fl-ewwel okkaΩjoni tieg˙i li nikteb f’dan il-ktieb b˙ala direttur tal-kaΩin, nixtieq nie˙u l-opportunità sabiex nirringrazzja lil s˙abi talkumitat li ˙atruni f’din il-kariga. Insellem ukoll lill-membri kollha fosthom dawk li ng˙aqdu mag˙na g˙all-ewwel darba. Flimkien mag˙hom, dawk il-koppji u familji li g˙o©obhom ji©u joqog˙du ©ewwa l-Imqabba. Stedina lil dawn kollha sabiex iΩuru l-kaΩin b’mod speçjali fil-jiem tal-festa.

Permezz ta’ dan l-artiklu ser nag˙ti rendikont tax-xog˙ol li sar u dak li g˙andu pro©ettat il-kumitat f’dawn ix-xhur li ©ejjin. Bla dubju, b˙ala prijorità jibqa’ r-restawr talkaΩin, u fil-fatt din is-sena ng˙atat attenzjoni fuq il-faççata sabiex ti©i trattata u aktar ’il quddiem imdawwla b’mod professjonali. Ilmanutenzjoni fuq il-faççata kienet tikkonsisti billi ng˙ata spirtu g˙al kontra l-umdità mal-faççata kollha. Dan g˙al fatt li l-faççata maestuΩa

tas-sede tag˙na kien qed isirilha ˙afna ˙sara. Kellhom jinfet˙u l-fili kollha u finalment, wara x-xog˙ol neçessarju, re©g˙u tka˙˙lu. Xog˙ol kbir li g˙alkemm illum ma jidhirx, nistg˙u ng˙idu li kien bΩonnjuΩ u li sewa ˙afna flus. Fil-futur qarib b˙alma kien deçiΩ fl-a˙˙ar laqg˙a ©enerali g˙as-soçi u partitarji ©ie deçiΩ li l-istess faççata ti©i mdawla b’illuminazzjoni aktar moderna milli dik preΩenti tal-bozoz. Iddawl hu ma˙sub li jkun kollu kemm hu mo˙bi sabiex jin˙oloq l-effett mixtieq. Dan iservi sabiex il-faççata ting˙ata dehra aktar maestuΩa ta’ palazz u ©awhra fiç-çentru tar-ra˙al kif ukoll neliminaw g˙al kollox dawk il-bozoz li sikwit kellhom jinbidlu g˙ax jinqatg˙u. B˙ala parti minn dan il-pro©ett inbidlet ukoll il-bankina, b’paviment li huwa aktar addattat g˙al binja b˙alma hija s-sede tag˙na. Saret ukoll manutenzjoni fuq il-bjut tal-kaΩin u manutenzjoni fil-proprjetajiet l-o˙ra tal-kaΩin. Però naturalment l-impenn prinçipali jibqa’ dak ta’ l-estensjoni tal-kaΩin. Fil-fatt jekk Alla jrid, wara l-festa jinbeda xi xog˙ol sabiex jibda dan il-pro©ett ambizzjuΩ ukoll. Qabel ma nag˙laq dan il-messa©© tieg˙i nappella sabiex nibΩg˙u g˙allpropjetà tal-kaΩin. G˙al bosta minna l-kaΩin huwa it-tieni dar u b˙alma nibΩg˙u g˙al darna hekk g˙andna nie˙du ˙sieb din is-sede tag˙na. Appell ie˙or lil dawk li matul issena jkunu jixtiequ jag˙tu daqqa t’id fil-manutenzjoni sabiex javviçinaw lili jew lill-kumitat. Nawgura l-festa t-tajba lil kul˙add, u flimkien mag˙na lillir˙ula u bliet li se jiççelebraw din l-aktar festa popolari fil-gΩejjer Maltin u G˙awdxin, Santa Marija.

Il-faççata maestuΩa tas-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V imΩejna g˙all-Festa Titulari ta’ Santa Marija, Patruna ta’ l-Imqabba.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

33


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Lil Santa Marija, Omm is-Salvazzjoni minn Stefano Farrugia Mqabba

Qalb il-qtajja ta’ l-an©li fis-sema Jidwi l-eku bil-kobor ˙awtiel U mal-kordi ta’ l-g˙ana, b˙al demg˙a Timla ’l qalbna fawwara ta’ ©miel.

U b˙all-an©li ning˙aqdu lkoll mieg˙ek Óalli nfa˙˙ru lil Alla g˙al dal-wirt Kif stqarrejt Inti stess fit-talb tieg˙ek Biex fiç-çokon il-g˙a©eb fissirt.

Titlaq kewkba minn idek, Marija, Tixg˙el f’ru˙na b˙al fjamma f’musbie˙, Tnixxi l-fara© ©o darek smewwija Kif tilqag˙na ma’ Kristu rebbie˙.

Int sofrejt in-niggieΩa tan-niket U rajt l-g˙adab tal-folla bla ru˙, T˙allix qalbna minn mieg˙ek titbieg˙ed U titbandal b˙al dg˙ajsa bla qlug˙.

Mill-abbissi tal-faqar fid-dinja Int ti©borna f’ri©lejk ˙dejn l-altar Óalli nduqu mill-manna w mill-vinja W hekk infakkru l-miraklu li sar.

G˙inna nba˙˙ru fil-mew© tat-turmenti Sabiex nilm˙u l-ilwien fl-orizzont, Tina s-sa˙˙a fir-ru˙ u fil-menti Biex fi ˙danek nissie˙bu fil-pront.

Minn qieg˙ l-ib˙ra tad-dlam f’art materna, Mid-deΩert g˙all-˙elsien mill-imwiet, Minn ©ol-qabar g˙all-g˙olja tal-verna, Fik il-mixja g˙as-ser˙ tas-smewwiet.

Int matriçi tal-ba˙ar-˙ajjitna, Int il-©awhra li tleqq fl-ilmijiet, Int l-imnara li ssebba˙ gΩiritna, Int l-g˙amara ta’ m˙abba w barkiet.

Nankraw ru˙na fil-port tal-qdusija, Nibnu ©ensna bil-fidi tassew W minn dil-blata li tisboq kull ˙tija Niksbu s-sabar u bik nithennew.

F’xibka wa˙da ta’ nsara ma˙buba, F’g˙alqa wa˙da fejn na˙sdu biss ©id, F’mer˙la wa˙da li ta˙ji l-midruba Tofroq ˙arstek li tostor kull mit.

Nie˙du n-nifs fil-©uf tieg˙ek, ja Ommna Bil-ossi©nu li jtina l-qawmien Li ©abilna dlonk Ibnek, Madonna Meta g˙eleb il-mewt u t-telfien.

Óajr ng˙idulek tal-grazzji li tajtna Fl-g˙erf li jdommna f’ulied Imqabbin, Fit-tjubija li b’g˙axqa lkoll tmajtna Biex sawwartna f’suldati g˙aqlin.

U warajh, ©ejt imtellg˙a fir-renju G˙aliex Int g˙araft tg˙ix kull virtù U minn hemm indukrajt kull millennju Mal-frott tieg˙ek, l-Imbierek Ìesù.

Issellimlek O Santa Marija Din il-©emg˙a li tifra˙ biss fik U mal-kori ta’ l-an©li kburija Ìewwa l-©enna tixtieq li tgawdik! 10 ta’ Ìunju 2008

Inúe©©u lil kulúadd sabiex fil jiem tal festa nersqu aktar lejn is sagramenti ˙alli jkollna fina l-veru paçi u fer˙ f’qalbna, kif tixtieq Ommna Marija Mtellg˙a s-Sema. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

35


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Óidmietna fil-qasam Internazzjonali

Inkomplu nibnu fuq is-suççess!! mis-Sur Alfred Galea Uffiçjal Relazzjonijiet Internazzjonali

Saret issa ˙a©a regolari g˙al dawn l-a˙˙ar snin li jien nippreΩenta kitba f’dan il-ktejjeb rigward il-qasam Internazzjonali fi ˙dan is-Soçjetà tag˙na. Jien u na˙seb u nipprepara g˙al din il-kitba tieg˙i din is-sena, mo˙˙i ©era lura numru ta’ snin. Tiskanta kif jg˙addi Ω-Ωmien! Ilni issa madwar 12-il sena na˙dem f’dan il-qasam b’riΩq is-Soçjetà u Banda tag˙na. Nista’ ng˙id li kollox beda b˙ala çajta. Il-Malti jg˙id: “Dak ta’ bla ˙sieb jirnexxi”. U veru!! Kif qatt seta jg˙addili minn mo˙˙i 12-il sena ilu x’kont se nkun kapaçi nag˙mel? Fejn kont ser inkun kapaçi nasal? Fit-titlu ta’ din il-kitba ma alludejtx g˙alija nniffsi biss. Dan g˙aliex kif kul˙add jaf, mhux jien biss fis-Soçjetà ninsab na˙dem f’din l-isfera. Is-suççessi Internazzjonali li ksibna g˙asSoçjetà, l-Imqabba, u pajjiΩna ma waslux bil-˙idma tieg˙i biss. Tafu tajjeb x’irnexxielha tag˙mel u fejn irnexxielha tasal l-G˙aqda tan-Nar tag˙na !!

1. G˙eluq l-10 snin millkisba ta’ l-unur Etoiles d’Or du Jumelage: Is-soltu fl-ewwel parti ta’ din il-kitba tieg˙i, inwassal tifkira ta’ dak li jkun sar fil-festa li tkun g˙addiet. Din is-sena però ser nag˙mel eççezzjoni min˙abba t-tifkira speçjali li ta˙bat din issena. EΩattament g˙axar snin ilu s-Soçjetà tag˙na ©abet ©ewwa ra˙alna unur uniku u imprezzabbli. G˙axar snin ilu, ˙idma fuq medda ta’ sentejn kollha kemm hi mwettqa u sostenuta mis-Soçjetà u Banda tag˙na, giet ippremjata mill-Unjoni Ewropea u mΩewwqa b’unur uniku g˙all-gΩejjer tag˙na. Stilla tad-deheb

Les Etoiles d’Or du Jumelage flimkien maç-çertifikat mog˙ti lis-Soçjetà tag˙na. Unur uniku u ferm presti©©juΩ mog˙ti mill-UE.

g˙all-Ìemella©©i – Etoile d’Or du Jumelage. Huwa g˙alhekk li ˙assejt li g˙andi niddedika l-ewwel parti ta’ din il-kitba b’daqsxejn storja kif wasalna sabiex f’Novembru 1998 ©ibna dan l-unur ©ewwa pajjiΩna. L-istorja tmur lura g˙all-1995 meta jien kont sifirt l-Italja malBanda Konti Ru©©ieru tar-Rabat. Konna morna Polverigi fil-Provinçja ta’ Ancona. Kienet esperjenza sabi˙a li urietni kemm il-muΩika hi lingwa universali li tg˙aqqad. L-esperjanza tant kienet interessatni li kont ˙sibt nipprova nag˙mel xi ˙a©a simili g˙all-Banda tag˙na. Kien ilna bixxewqa li xi darba nsiefru lill-Banda tag˙na barra minn xtutna. Wara dik l-esperjenza però ˙sibt li stajna mmorru iktar ’il bog˙od. Apparti li nsiefru stajna wkoll no˙olqu kuntatt ta’ ˙biberija; skambju jew ©emella©© ma’ Baned Barranin. F’Settembru ta’ l-1995 bdejt l-ewwel kuntatti ma’ l-Italja. Kont bg˙att informazzjoni

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

fuq il-Banda, is-Soçjetà u l-Festa tag˙na, flimkien ma’ stedina lil numru ta’ Baned Taljani. Sax-xahar t’Ottubru kont di©a bdejt nirçievi lura ittri ta’ interess. Wa˙da millBaned li kitbu lura kienet il-Banda minn Santa Vittoria in Matenano filprovinçja ta’ Ascoli Piceno, il-Banda li flimkien mag˙ha kellna nag˙mlu din l-esperjenza eççezzjonali, li wasslet g˙al dan l-unur. Sa Diçembru ta’ l-1995 il-kuntatti ma’ din il-Banda kienu sodi biΩΩejjed illi stajna nibdew na˙dmu fuq ©emella©© bejnietna. Hekk kif qalbet is-sena 1996, niftakar tlajna l-Italja delegazzjoni mill-kumitat (Carmel Zahra u Alex Ghigo) u jien. Morna Santa Vittoria sabiex niffinalizzaw il-˙sieb. Iltqajna u ftehimna malBanda ta’ Santa Vittoria rigward skambju u ©emella©© bejnietna. Iddeçidejna li nistiednu ’l xulxin g˙al Ωjarat reçiproki. Il-Banda tag˙na ©iet mistiedna ΩΩur l-Italja f’Lulju 1996, filwaqt illi l-Banda Taljana ©iet mistiedna ΩΩur Malta fl-1997. Wara li nΩilna lura Malta, naturalment kul˙add medd g˙onqu g˙ax-xog˙ol sabiex niktbu l-ewwel parti storika ta’ dan il-©emella©©. Jiena, b˙ala persuna li fta˙t dawn il-kuntatti, naturalment Ωammejt f’idejja l-kuntatti bejn Malta u l-Italja, dakinhar permezz tal-fax u t-telefon (ma kellix internet jew email!!). F’April ta’ l-1996 fuq parir ta’ ˙biebna t-Taljani u flimkien mag˙hom, konna infurmajna lillUnjoni Ewropea b’dak li konna qed nag˙mlu. Konna bg˙atna rapport preliminari ta’ l-azzjoni tal©emella©© li konna qed nippreparaw li nag˙mlu, iΩ-Ωjara tal-Banda Re Ìor© V fl-Italja. IΩ-Ωmien malajr gerbeb u wasal Lulju. Bejn it-12

Festa 2008

37


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

u d-19 ta’ dan ix-xahar il-Banda ˙alliet Malta u g˙amlet ©img˙a ©ewwa l-Italja, akkumpanjata minn numru sabie˙ ta’ partitarji. Kienet esperjenza indimentikabbli. Hemmhekk daqqejna, ˙adna gost flimkien, g˙amilna ˙bieb ©odda. Is-suççess ta’ din l-ewwel azzjoni tal-©emella©© in˙ass mill-ewwel !! Kif kienet titlob il-proçedura, f’Settembru 1996 bg˙atna rapport dettaljat lill-Unjoni Ewropea dwar dak kollu li kien sar ©ewwa l-Italja. Kien imiss issa na˙dmu g˙at-tieni azzjoni tal-©emella©©. IΩ-Ωjara reçiproka tal-Banda ta’ Santa Vittoria ©ewwa Malta. Ìewwa l-Italja kellna esperjenza indimentikabbli. G˙alhekk ridna nirreçiprokaw billi norganizzaw esperjenza indimentikabbli g˙atTaljani. Ix-xhur ta’ bejn Ottubru 1996 u Awwissu 1997 kienu impenjattivi g˙alina; ibbukkjar ta’ akkomodazzjoni, inviti lill-og˙la awtoritajiet, organizzazzjoni ta’ Ωjarat ta’ interess. Insomma kien dmir tag˙na li norganizzaw ittieni azzjoni denja g˙all-ewwel wa˙da li kienu organizzaw itTaljani. F’Marzu ta’ l-1997 niftakar ©ew Malta delegazzjoni minn Santa Vittoria g˙al Ωjara ta’ familjarizzazzjoni. Matul din iΩ-Ωjara konna ffinalizzajna wkoll ir-rapport preliminari li bg˙atna lill-Unjoni Ewropeja sabiex ninfurmawhom rigward it-tieni azzjoni tal©emella©©. Awwissu malajr wasal, u mieg˙u l-festa. It-Taljani waslu Malta eΩatt ma’ ftu˙ il-festa, fid-9 t’Awwissu. G˙all-bidu ma’ kinetx façli g˙alihom. Huma mhux

daqshekk imdorrijin g˙as-s˙ana tal-livell ta’ Malta. Fortunatament malajr drawha u din it-tieni parti tal©emella©© kienet suççess daqs dik ta’ qabilha. Sa Ottubru 1997 ir-rapport dettaljat ta’ dak kollu li sar waqt din l-azzjoni tal-©emella©© kien f’idejn l-Unjoni Ewropea. S’hawnhekk kull wie˙ed u wa˙da minnha li kellu sehem f’dawn l-avvenimenti konna kuntenti u kburin b’dak li g˙amilna u bis-suççess li ksibna. Ftit kien jg˙addilna minn mo˙˙na li xi ˙a©a o˙ra kellha ti©ri. Però kif jg˙id ilMalti: “Il-kbir kien g˙adu ©ej”. Wara ftit aktar minn sena, f’Ottubru 1998 ©ejna infurmati li l-azzjonijiet tal-©emella©© li saru bejnietna fissentejn ta’ qabel kienu jiffurmaw parti minn grupp ta’ 10 ©emella©©i mag˙Ωula minn fost aktar minn 4,000 azzjoni ta’ ©emella©© li kienu saru madwar l-Ewropa bejn is-snin 1996 u 1997. Ìejna infurmati li b˙ala rikonoxximent l-Unjoni Ewropea kienet ser tonorana permezz ta’ ‘Stilla tad-Deheb tal-Ìemella©©i’, hekk immsej˙a Etoile d’Or du Jumelage’. Konna tlajna Ferrara delegazzjoni ta’ tlieta min-nies (Emmanuel Buttigieg, Carmel Zahra u jien). Iltqajna ma’ s˙abna ta’ Santa Vittoria u flimkien tlajna Ferrara fejn ©ejna ppreΩentati bl-unur nhar il-Ìimg˙a 13 ta’ Novembru 1998. Dik kienet storja fil-qosor ta’ dak kollu li s-Soçjetà u Banda tag˙na wettqet fuq medda ta’ sentejn li wassal g˙all-kisba ta’ dan l-unur uniku ©ewwa l-gΩejjer tag˙na. G˙addew 10 snin minn dan l-avveniment storiku g˙al pajjiΩna. Minn dak iΩ-Ωmien ’il hawn is-

Çena uffiçjali ©ewwa Ferrara l-Italja fejn matulha s-Soçjetà tag˙na ©iet onorata bl-unur Les Etoiles d’Or du Jumelage. Jidher ukoll il-President tas-Soçjetà

38

Festa 2008

Soçjetà tag˙na qatt ma waqfet ta˙dem f’din l-isfera. Kultant kien hemm Ωminijiet mhux dashekk sbie˙ li setg˙u fixklu din il-˙idma. G˙all-grazza t’Alla u bil-g˙ajnuna ta’ Santa Marija kull diffikultà ©iet meg˙luba u sa˙ansitra komplejna nimtlew b’kura©© sabiex inkomplu b’˙idmietna f’dan il-qasam. U meta ta˙dem bil-g˙aqal ir-riΩultat jasal u s-suççess mixtieq jintla˙aq. U x-xiehda ta’ dan kollu jinsab filkaΩin tas-Soçjetà tag˙na. Flimkien ma’ l-Etoile d’Or wie˙ed jista’ jsib xhieda ta’ aktar suççessi Internazzjonali, suççessi miksuba din id-darba mill-G˙aqda tan-Nar tas-Soçjetà tag˙na li f’temp ta’ sentejn irnexxielha tag˙mel Ωew© suççessi internazzjonali, sa˙ansitra wie˙ed minnhom ikun fuq skala dinjija. G˙al min forsi mhux mid˙la tag˙na u g˙andu f’idejh din il-pubblikazzjoni g˙all-ewwel darba, l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba hija rebbie˙a assoluta fil-Festival Internazzjonali tan-Nar li sar f’Malta fl-2006, u litteralment kaxkret l-unur ta’ Champion Mondjali fil-kampjonat dinji ta’ Caput Lucis fl-Italja s-sena li g˙addiet !!

2. L-aspett internazzjonali tal-Festa 2007 Ûjara mill-Banda IngliΩa St. Stythians Brass Band minn Cornwall Wara s-suççessi li kellna fla˙˙ar snin permezz ta’ Baned minn ©ewwa l-Ingilterra, g˙all-festa tas-

Ritratt ta’ l-okkaΩjoni wara r-reb˙ ta’ l-unur ming˙and l-UE.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-Banda St Stythians Brass Band minn Cornwall tesegwixxi programm sinfoniku fuq il-plançier.

sena l-o˙ra ˙sibt biex in©ib banda o˙ra mill-Ingilterra. Il-Banda, flimkien ma’ numru ta’ supporters, waslu Malta nhar it-12 t’Awwissu filg˙odu. Matul iΩ-Ωjara tag˙hom f’Malta din il-Banda kellha diveri impenji muΩikali ©ewwa l-Imqabba matul il-festa. Bdew nhar it-12 t’Awwissu b’març u display Ωg˙ira segwiti minn laqg˙a uffiçjali masSindku u l-Kunsill ta’ l-Imqabba. Nhar it-13 u 14 t’Awwissu kellna Ωew© programmi strumentali fuq il-plançier fil-pjazza quddiem ilkaΩin, b’dak ta’ lejliet il-festa jsir bil-preΩenza tal-Prim Ministru Dr. Lawrence Gonzi u martu Kate. G˙al darb’ o˙ra mbag˙ad kellna l-g˙eluq tal-festa jkun fdat f’idejn il-banda barranija mistiedna. Ta’ min jg˙id li n-nies issa donnha drat li wara l-purçissjoni jkun hemm banda barranija ddoqq, g˙ax il-preΩenza ta’ udjenza barranija s-sena l-o˙ra Ωdiedet. Fil-jumejn ta’ wara l-festa mbag˙ad il-banda g˙amlet Ωew© servizzi o˙ra muΩikali, wie˙ed ©ewwa Marsaskala u l-ie˙or f’G˙ajnsielem, G˙awdex. Apparti l-impenji muΩikali l-bandisti u supporters ta’ St. Stythians daqu dak li g˙andhom x’joffru l-gΩejjer tag˙na bi Ωjarat f’postijiet ta’ nteress f’Malta u G˙awdex u dawra diveretenti madwar l-ib˙ra Maltin fost o˙rajn. Lil St. Stythians Brass Band u lis-sostenituri tag˙hom sellimnielhom g˙all-a˙˙ar darba ©ewwa l-ajruport nhar it-18 t’Awwissu. G˙al darba o˙ra rajna grupp sejjer lura pajjiΩu b’dehra ta’ sodisfazzjon kbir fuq wiçç kull

Il-Prim Ministru Dr. Lawrence Gonzi jindirizza u jsellem lill-Banda IngliΩa li kienet il-mistiedna speçjali g˙all-Festa tas-sena l-o˙ra.

wie˙ed u wa˙da li ffurmaw il-grupp. Esperjenza o˙ra li nista’ ng˙id ˙allietli sens ta’ sodisfazzjon kbir u kompliet timlini b’kura©© sabiex inkompli din il-˙idma tieg˙i. Mro. Dr. Andy Isca – mistieden speçjali millAmerika Flimkien mal-Banda ta’ St. Stythians is-sena li g˙addiet kellna wkoll mag˙na g˙all-festa surmast mistieden speçjali li ©ie apposta minn ©ewwa l-Istati Uniti ta’ l-Amerika. Ma’ Andy Isca ilni f’kuntatt g˙al dawn l-a˙˙ar snin. Kemm ilna f’kuntatt flimkien Andy Isca g˙o©bu jibg˙at kemm-il darba muΩika sabiex tindaqq mill-Banda tag˙na. Sa˙ansitra kien kiteb ukoll març apposta g˙alina li ndaqq filkunçert annwali ta’ Ωmien l-G˙id, jidhirli fl-2005. Apparti hekk kien ilu jg˙idli li xi darba g˙ad irid iΩur Malta. Is-sena l-o˙ra kien talabni nissu©©erilu l-a˙jar Ωmien li fih setà jΩur Malta. U meta l-a˙jar Ωmien iΩΩur Malta jekk mhux fil-jiem ta’ xi festa tradizzjonali Maltija? Kont tkellimt rigward din ixxewqa ta’ Andy Isca mas-surmast u mal-kumitat u mill-ewwel qbilna flimkien li stajna nistednuh ji©i filjiem tal-festa ta’ Santa Marija, u stajna wkoll nistednuh jidderie©i l-Banda tag˙na. Naturalment Andy aççetta mill-ewwel meta g˙edtlu bl-idea. Andy Ωar Malta bejn is-7 u 16 t’Awwissu 2008. Idderie©a l-Banda tag˙na fi tlitt okkaΩjonijiet, tnejn waqt kunçert u l-a˙˙ar darba waqt il-programm annwali tal-festa

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

fl-10 t’Awwissu, fejn idderie©a Ωew© siltiet. Apparti li dewwaqna ftit mill-professjonalità tieg˙u filqasam muΩikali, Andy Isca ©ie wkoll apprezzat ˙afna mill-udjenza anke min˙abba l-˙ila ori©inali tieg˙u ta’ kif jidderie©i. Kemm dam hawn Malta irregala iΩjed muΩika lill-Banda tag˙na, kif ukoll g˙o©bu jirregala xi kotba lill-Kunsill sabiex jinΩammu fil-librerija pubblika flImqabba. Artiklu f’magazine influwenti Amerikan dwar Malta !! L-esperjenza f’Malta tant ˙alliet impatt li Andy Isca ddeçieda li jikteb artiklu ta’ Ωew© faççati fuq ilmagazine ‘ADVANCE’, perjodiku ppubblikat mill-American Association of Concert Bands, u li jitqassam bejn iktar minn 3,000 Banda li hemm ©ewwa l-Amerika. L-artiklu, Andy Isca semmieh ‘Bands, Bands Everywhere’. Fost o˙rajn, Andy isemmi kif qabel ma kellu l-ewwel kuntatt mieg˙i qatt ma assoçja l-gΩira Ωg˙ira ta’ Malta mal-baned. Jg˙id ukoll illi l-Banda f’postijiet b˙all-Imqabba tag˙mel parti minn kaΩin li mhux biss ja˙dem fil-qasam tal-muΩika, iΩda g˙andu wkoll il-kamra tannar marbuta mieg˙u. Jispjega kif kul˙add ja˙dem g˙al g˙an wie˙ed, dik tal-festa tal-Qaddis Patrun jew Patruna tal-kaΩin jew ra˙al. Qabel jg˙addi biex isemmi xi ftit tag˙rif dwar Malta u l-ammont ta’ baned li wie˙ed isib fiha, Andy Isca jag˙ti idea Ωg˙ira dwar il-bini majestuΩ ta’ ˙afna kaΩini tal-baned f’Malta.

Festa 2008

39


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Aktar tard imbag˙ad jag˙ti idea ta’ x’isir waqt il-festa Maltija: Baned, Nar, Armar, Marçi, Purçissjonijiet, Çelebrazzjonijiet Reli©juΩi, eçç. Isemmi wkoll xi ˙a©a dwar ir-rivalità u l-pika li hi marbuta mal-festa Maltija, u kif spjegajtlu jien, jg˙id li ˙afna minnha (fil-ma©©oranza Ωgur!!) nippruvaw nuΩaw il-pika u r-rivalità ta’ bejnietna biex dejjem inkabbru aktar din it-tradizzjoni Maltija, qatt biex tkun mezz ta’ ©lied u ˙sara bejnietna!! Fl-a˙˙ar ta’ l-artiklu tieg˙u Dr. Isca jirrelata ftit is-sistema edukattiva fil-qasam muΩikali bejn Malta u l-Amerika. Andy juri x-xewqa li fis-sistema edukattiva ta’ Malta g˙andna nie˙du iΩjed bis-serjetà l-qasam muΩikali tag˙na, aktar u aktar meta g˙andna dawn l-affarijiet u tradizzjonijiet qawwija hawn Malta. Fl-a˙˙ar Andy Isca ji©bor fi fraΩi wa˙da l-impatt li ˙alliet fuqu Ω-Ωjara ©ewwa Malta billi jg˙id: “YOU HAVE TO SEE IT TO BELEIVE IT!”

3. U wara l-festa 2007? Naturalment hekk kif g˙addiet il-festa 2007 komplejt na˙dem f’dan il-qasam b’riΩq is-Soçjetà tag˙na. Matul is-sena ˙dimt sabiex issa norganizza Ω-Ωjara ta’ banda o˙ra barranija li ©ejja Malta u tipparteçipa fil-festa tag˙na. Din issena f’g˙eluq l-10 snin ta’ L’Etoile d’Or ser ikollna Banda li mag˙ha g˙amilna ftehim ta’ skambju muΩiko-kulturali. Wara li l-Banda tag˙na Ωaret l-Italja s-sena l-o˙ra sabiex tie˙u sehem fil-Festa del

Socio ©ewwa Cave, fil-provinçja ta’ Ruma, issa din is-sena mag˙na ser ikollna l-Banda li torganizza din il-festa, l-Associazione Bandistica Citta’ di Cave. Din il-Banda ser iΩΩur Malta matul il-perjodu mid-9 sas-17 t’Awwissu. Matul iΩ-Ωjara l-Banda ser iddoqq f’marçi nhar it-12, 14 u 15 t’Awwissu, filwaqt li ser tag˙ti programmi muΩikali nhar l-10 u 14 t’Awwissu. Ninsab çert li din ser tkun esperjenza o˙ra indimentikabbli kemm g˙alina, kif ukoll g˙all-mistiedna barranin li ser ikollna mag˙na. Tag˙rif fuq din il-Banda, kif ukoll fuq il-belt minn fejn ©ejja jista’ wie˙ed jaqrah f’kitbiet separati li jidhru f’dan ilktejjeb. IΩda matul din is-sena fil-qasam Internazzjonali mhux dan biss kelli x’nesperjenza. Kelli sorpriΩa sabi˙a li qatt ma bsart ser ti©ri. Xi ˙a©a li kompliet tixhed li x-xog˙ol tag˙na b˙ala Soçjetà qieg˙ed ji©i apprezzat u li l-g˙an tag˙na f’dan l-orizzont qieg˙ed jintla˙aq!!

Malta Tourism Authority STAR Award 2007 !! Kien lejn l-a˙˙ar nofs ta’ Jannar li g˙adda meta rçevejt sms fuq ilmobile tieg˙i ming˙and il-barman tal-kaΩin. L-sms kien jg˙idli li çemplu mill-Awtorità Maltija g˙at-TuriΩmu jistaqsu g˙alija g˙ax xtaquni nçemplilhom ˙alli jkellmuni. Meta çempilt qaluli li kont ©ejt nominat g˙al STAR Award, 2007. Meta staqsejt kif stajt wasalt g˙al dan qaluli li Ωgur

Dr. Andy Isca jirçievi tifkira Ωg˙ira ming˙and il-President tas-Soçjetà, is-Sur Carmel Zahra.

40

Festa 2008

in-nominazzjoni kienet ©ejja minn turisti li setg˙u kellhom xi kuntatt mieg˙i hawn Malta. Issa jien il-˙ajja professjonali tieg˙i m’g˙andha x’taqsam xejn mat-turiΩmu. Minn riklami u billboards li kont rajt qabel fuq dan l-unur jien kelli idea illi dan huwa Award riΩervat g˙al dawk kollha li xog˙olhom huwa fil-qasam tat-turiΩmu. Allura min seta kien li nnominani? Wara li ˙sibt ftit u g˙amilt kif jg˙idu l-IngliΩi ‘One plus One’, malajr ˙sibt min seta kien li nnominani. U dan malajr ikkonfermajtu wara emails li bg˙att lill-˙biebna barra minn Malta li Ωaruna fil-festa. Dan kollu kien xog˙ol ˙afna minn dawk li Ωaru Malta f’dawn l-a˙˙ar snin bi skop ewlieni li jipparteçipaw u jesperjenzaw il-festa tag˙na. Imma x’inhu dan l-Award? L-isem STAR Award ifisser ‘Special Thanks And Recognition Award’. Din hi inizjattiva importanti li permezz tag˙ha, kull sena, l-Awtorità Maltija tatTuriΩmu tag˙ti rikonoxximent pubbliku lil dawk kollha li direttament jew indirettament ja˙dmu fl-industrija tat-TuriΩmu. Din is-sena ç-çerimonja ta’ l-g˙oti ta’ l-unuri saret nhar l-20 ta’ Frar ©ewwa l-Lukanda Corinthia San Ìor©. F’ittra datata 1 ta’ Frar 2008, jien flimkien mal-mara tieg˙i Antoinette konna mistednin nattendu g˙aç-çerimonja. Jien ©ejt mg˙arraf uffiçjalment li kont wie˙ed minn dawk innominati

Fir-ritratt jidher Dr Andy Isca flimkien ma’ l-Onorevoli Prim Ministru ta’ Malta Dr Lawrence Gonzi, is-Surmast tal-Banda IngliΩa St Stythians Brass Band u s-Sur Alfred Galea, l-Uffiçjal Relazzjonijiet Internazzjonali.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Ir-rapport li kiteb Dr Andy Isca f’magazine prominenti dwar il-Baned.

Il-Medalja mog˙tija lis-Sur Alfred Galea, rebbie˙ ta’ l-iStar Awards 2007.

g˙al dan l-unur. Sal-20 ta’ Frar jien ˙assejtni ferm fer˙an u kburi li wasalt s’hawn. Óassejtni ferm aktar meta waqt iç-çerimonja t˙abbar li jien kont mhux biss nominat, iΩda rebbie˙ ta’ l-Award, b˙ala ‘Çittadin’ fil-kategorija ‘Ìenerali’. Flimkien mieg˙i ©ew ippremjati numru ta’ nies o˙rajn li ja˙dmu f’oqsma differenti ta’ din l-industrija; minn Taxi Drivers, g˙al Waiters, Managers ta’ lukandi u ristoranti, sewwieqa ta’ karozzini u karozzi tal-Linja, gwidi turistiçi, ˙addiema fi ˙wienet, eçç insomma,

Is-Sur Alfred Galea, Uffiçjal Relazzjonijiet Internazzjonali tas-Soçjetà jidher jirçievi l-unur Star Awards 2007.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

oqsma varji fl-industrija. G˙assena 2007 kien hemm ’il fuq minn 4,000 nominazzjoni g˙al 700 persuna differenti. Wara diskorsi qosra u preΩentazzjoni fuq l-unur ©ew im˙abbra r-rebbie˙a li ©ew ippreΩentati b’çertifikat, somma flus, u lapel-pin tad-deheb millMinistru tat-TuriΩmu Or. Francis Zammit Dimech. Kien ta’ unur kbir g˙alija li l-Ministru g˙alaq iddiskors tieg˙u b’riferenza g˙alija meta qal li l-unur din is-sena g˙andu sinifikat akbar meta anke çittadin normali ©ie ppremjat. Dan g˙andu

Iç-Çertifikat mog˙ti lis-Sur Alfred Galea, Uffiçjal Relazzjonijiet Internazzjonali u bandist attiv, wara li reba˙ l-iStar Awards 2007 (Special Thanks and Recognition Awards) mill-Awtorità Maltija tat-TuriΩmu.

Festa 2008

41


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-istedina uffiçjali ming˙and l-Awtorità Maltija tat-TuriΩmu fejn infurmat lis-Sur Alfred Galea li kien ©ie nnominat g˙all-premju Star Awards 2007.

jkun ta’ eΩempju g˙al kul˙add g˙ax l-industrija tat-TuriΩmu tiddependi fuq kul˙add!! Kien ta’ unur g˙alija wkoll ni©i intervistat minn ©urnalista li xtaqet speçifikament tie˙u l-opinjoni tieg˙i b˙ala ‘Çittadin Normali’ ppremjat.

4. KonkluΩjoni Semmejt din il-kitba tieg˙i ‘Inkomplu Nibnu fuq is-Suççess’. Dan l-unur ing˙ata lili personali veru, però jien inqisu wkoll b˙ala suççess ie˙or fil-qasam Internazzjonali g˙as-Soçjetà tag˙na. Meta wie˙ed jara r-rapport dwar l-Award fuq il-websajt ta’ l-MTA, kif ukoll irrapporti li dehru fil-gazzetti lokali wara ç-çerimonja, jinduna li filwaqt li fejn it-13 il-nominat/a rebbie˙/a l-o˙ra hemm il-post tax-xog˙ol tag˙hom, wara ismi hemm isem is-

Ittra ming˙and il-Kunsill Lokali ta’ l-Imqabba fejn turi r-rikonoxximent lejn is-Sur Alfred Galea wara r-reb˙ ta’ l-unur Star Awards 2007.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© ta’ l-Imqabba. Dan l-unur irba˙tu jien, però Ωgur ma’ stajtx nasal s’hawn li kieku ˙afna u ˙afna nies ma tawnix palata biex jien stajt inwettaq dak kollu li g˙amilt matul dawn is-snin. L-ewwel u qabel xejn il-mara tieg˙i Antoinette li tie˙u paçenzja kbira bija, tg˙ini ˙afna f’dan ix-xog˙ol u tkun ta’ sapport kbir g˙alija millbidu sa l-a˙˙ar ta’ kull inizjattiva li nie˙u. Il-kumitati kollha tas-Soçjetà f’dawn l-a˙˙ar snin kemm ilni na˙dem f’dan il-qasam. Il-bandisti li mag˙hom ˙dimt fiΩ-Ωew© skambji li organizzajt g˙all-Banda, flimkien maΩ-Ωew© surmastrijiet Anthony Camilleri u David Agius. Is-Sindki u Kunsilli li dejjem sibna g˙ajnuna u koperazzjoni

kbira ming˙andhom. It-tliet sindki li sa issa kellu ra˙alna, Emmanuel Buttigieg, Nicholas Briffa u Emmanuel Galea dejjem taw l-g˙ajnuna u offrew il-koperazzjoni hekk kif mixtieqa u mitluba misSoçjetà tag˙na, kif ukoll ˙e©©ew kull inizjattiva li a˙na ˙adna f’dan il-qasam. Fl-a˙˙ar iΩda mhux l-inqas, lill-poplu kollu Mqabbi, Malti u G˙awdxi kollu. Jien b˙ala Çittadin ©ejt mog˙ti apprezzament g˙al xog˙li. Dan l-apprezzament ma setà qatt jasal li kieku ma kienx hemm g˙ajnuna u koperazzjoni kbira minn g˙add ta’ çittadini o˙ra li b’xi mod jew ie˙or involvew ru˙hom matul dawn is-snin ta’ ˙idma. Grazzi millqalb u prosit lil kul˙add talli kontu strumentali biex xog˙li jissarraf f’suççess!!

Is-Soçjetà tixtieq tifra˙ lis-Sur Alfred Galea g˙ar-reb˙ ta’ l-unur Star Awards 2007. 44

Festa 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Mistednin Internazzjonali g˙all-Festa 2008 Tag˙rif mi©bur mis-Sur Alfred Galea Uffiçjal Relazzjonijiet Internazzjonali

Banda Associazione Bandistica Cittadina di Cave, Ruma, Italja. G˙addiet sena mit-tieni mawra barra minn xtutna tal-Banda Re Ìor© V ©ewwa l-Italja bejn it-3 u 9 ta’ Lulju 2007. Din il-mawra kienet saret possibbli wara kuntatti u koperazzjoni bejn is-Soçjetà Santa Marija u l-Banda Taljana Associazione Musicale Bandistica Cittadina di Cave – Roma. Dawn il-kuntatti wasslu sabiex isir ftehim ta’ skambju muΩiko-kulturali bejn is-Soçjetà Santa Marija ta’ l-Imqabba u l-Banda Re Ìor© V u din l-Assoçjazzjoni MuΩikali Taljana. Il-Banda Re Ìor© V kienet ©iet mistiedna ΩΩur l-Italja u tie˙u sehem waqt Festival Internazzjonali tal-Baned li jsir waqt ‘La Festa del Socio’ organizzat ©ewwa Cave (2007), filwaqt li l-Banda Taljana minn Cave ©iet mistiedna ΩΩur Malta u tie˙u sehem fil-festa ta’

Santa Marija fl-Imqabba din issena. Dan l-artiklu ji©bor fih xi ftit tag˙rif dwar din il-banda barranija li jmissha ΩΩurna din is-sena g˙allfesta tag˙na. Il-Banda ta’ Cave, li ©©ib l-isem propju ta’ Associazione Bandistica Cittadina di Cave, twaqqfet fl-1992 minn Grupp ta’ muΩiçisti mill-Belt. L-g˙an ewlieni wara t-twaqqif tal-Banda kien illi jinvolvi tfal u Ωg˙aΩag˙ fid-dinja tal-muΩika u li jo˙loq opportunitajiet ta’ skambji soçjo-kulturali ma’ entitajiet muΩikali o˙rajn kemm Taljani kif ukoll pajjiΩi o˙rajn Ewropej. Issa l-Banda ilha ta˙dem g˙al dawn l-a˙˙ar sittax-il sena, anke grazzi g˙an-nies kollha ta’ Cave li dejjem segwew, inkora©©ew u sostnew l-attività tal-Banda. Bir-rieda, l-entuΩjaΩmu u l-passjoni lejn l-arti muΩikali, il-membri ta’ din il-Banda dejjem irnexxielhom jeg˙lbu kull sfida b’kura©©.

Il-Banda Associazone Bandista Cittadina di Cave, il-Banda Taljana mistiedna g˙all-Festa ta’ Santa Marija ta’ din is-sena.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Dawn is-sittax-il sena raw lil din il-Banda tikber kemm lokalment fl-Italja kif ukoll flisfera Internazzjonali. Il-Banda dejjem g˙amlet unur lill-belt ta’ Cave kull fejn daqqet. Ftit ftit ilBanda kibret muΩikalment anke grazzi g˙as-Surmast ˙abrieki tag˙ha Mro. Giuseppe Ambrosini li b’sens ta’ dover irnexxielu jidderie©i din il-Banda dejjem ’il quddiem sa mit-twaqqif tag˙ha. Dan grazzi wkoll g˙all-membri Bandisti kif ukoll g˙all-membri tal-Kunsill Amministrattiv li sa mill-bidu nett g˙arfu kif g˙andhom jissuperaw b’kura©© kull sfida li ©iet quddiemhom sabiex b’hekk irnexxielhom jo˙olqu realtà tant hekk sabi˙a g˙all-Belt ta’ Cave. Sa mill-bidu nett ta’ l-eΩistenza tag˙ha, fl-1994, il-Banda ta’ Cave bdiet ta˙dem fl-isfera Internazzjonali permezz ta’ Ωjara ©ewwa l-Awstrija fejn daqqet viçin Salsburg fosthom fil-Palazz ta’ l-Imperaturi fi Kremsmunster. Dan wassal ukoll g˙all-ewwel skambju mal-Banda tal-post Awstrijakk li Ωaru l-Italja s-sena ta’ wara fl-1995. Sentejn wara fl-1996, ilBanda g˙amlet it-tieni avventura Internazzjonali fl-Ungerija fejn sar ©emella©© mal-belt ta’ Balaton Maria Furdo. Il-Banda hawnhekk tat kunçerti ©ewwa Budapest u bliet u r˙ula o˙rajn fil-viçin ta’ Balaton. Óadet sehem ukoll fl-isfilata tradizzjonali matul il-Festival Tradizzjonali ta’ l-Inbid flimkien ma’ g˙add ta’ Baned o˙rajn, Gruppi folkloristiçi u majorettes. Fl-1997 il-Banda re©g˙et ˙ar©et mill-Italja biex tie˙u sehem matul Festival Internazzjonali ie˙or, din id-darba ©ewwa d-Danimarka. Dawn iΩΩjarat kollha kienu opportunitajiet g˙all-Banda li ˙allew memorji

Festa 2008

45


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

sbie˙ kif ukoll servew sabiex dawk kollha li pparteçipaw skoprew ˙biberiji ©odda u esperjenzaw kulturi ©odda. Il-Banda ta’ Cave wkoll ta˙dem ˙afna fil-qasam lokali Taljan permezz ta’ g˙add ta’ attivitajiet u kunçerti. Tie˙u sehem fil-˙afna okkaΩjonijiet u festi li jsiru ©ewwa Cave kif ukoll matul g˙add ta’ okkazjonijiet o˙rajn madwar l-Italja. Fis-sena 2000 il-Banda g˙amlet ©emella©© mal-Banda ta’ Civezzano minn ©ewwa Trentino. Il-Banda daqqet ukoll ©ewwa Villa Borghese f’Ruma, fi pjazza San Pietru ©ewwa l-Vatikan, filKatidral ta’ Orvieto u fl-Awditorium MuΩikali ta’ l-Aquila fost o˙rajn. Il-Banda wkoll regolarment tag˙ti kunçerti flimkien mal-Kor “Perosi” minn ©ewwa Cave stess. Il-Banda dehret ukoll kemm-il darba fuq itteleviΩjoni Taljana bl-a˙˙ar dehra tkun fuq Canale 5 f’April 2007 waqt il-programm popolari talÓadd ‘Buona Domenica’. Ir-repertorju ta’ din ilBanda huwa wie˙ed vast ˙afna u dejjem immirat sabiex jolqot il-gosti ta’ kul˙add. Il-Banda tesegwixxi muΩika klassika kif ukoll moderna. Tiffoka wkoll fuq muΩika folkloristika Taljana. Fil-fatt il-Banda wkoll g˙andha element li kapaçi jimprovizza ru˙u fi grupp li jdoqqu u jkantaw muΩika folkloristika u tradizzjonali Rumana. L-avveniment annwali tal-Banda hija ‘La Festa del Socio’ li ssir bejn Ìunju u Lulju fejn il-Banda tie˙u okkaΩjoni sabiex testendi l-esperjenza tag˙ha filqasam muΩikali, soçjali u kulturali.

Cave: il-Belt minn fejn ©ejja l-Banda. Il-belt tinsab madwar 40 kilometru ’l bog˙od mill-belt kapitali Taljana Ruma. Ilpopolazzjoni attwali tla˙˙aq madwar 10,000 ru˙. Jekk immorru lura fl-istorja nsibu li l-ewwel dokument li jsemmi l-isem tal-belt imur lura g˙as-seklu tmienja meta l-Papa Stiefnu II g˙adda t-territorju ta’ Cave u l-monasteri ta’ San

Il-Banda Taljana minn Cave, provinçja ta’ Ruma waqt wa˙da mill-attivitajiet tag˙ha ©ewwa l-istess belt.

Stiefnu u Santa Sabina lis-sorjiet ta’ San Circeo minn Ruma. Çertament però, it-territorju ta’ Cave kien di©a ilu jeΩisti sa minn ˙afna snin qabel u x’aktarx kien okkupat millPrenestini. Jixhdu dan il-fatt g˙add ta’ skoperti arkeolo©içi ta’ vilel, toroq u oqbra Rumani li saru fitterritorju maΩ-Ωmien. Jing˙ad ukoll illi f’dawn iΩ-Ωminijiet il-mexxejja Prenestini kienu joperaw barrieri sabiex jipproduçu materja prima g˙all-bini. X’aktarx illi l-isem talbelt ori©ina min˙abba din l-attività antika tal-Belt. Dokumenti antiki o˙rajn konservati mill-belt imorru lura g˙as-snin 1296 u 1307. Dawn juru statut jew sett ta’ li©ijiet li kienu ji©u osservati min-nies talBelt. Dawn kienu anke jirregolaw il-produzzjoni u l-bejg˙ tal-lewΩ u qastan g˙as-suq ta’ Ruma. Dan jixhed attività agrikola antika tal-Belt. Fil-fatt illum il-©urnata g˙adna nsibu Ωona ta’ Cave fejn g˙ad hemm si©ar tal-lewΩ u qastan. Fis-seklu 15 imbag˙ad Cave sofriet waqt battalji g˙all-poter bejn il-familja Colonna, ˙akkiema f’dawk iΩ-Ωminijiet u l-Papat. Dan wasal sabiex Cave tkun assedjata u sa˙ansitra mog˙tija n-nar mit-truppi FrançiΩi. Il-poter wara dik il-battalja g˙adda f’idejn il-Borgia però mhux g˙al ˙afna Ωmien min˙abba li wara l-mewt ta’ Alessandro VI Borgia, il-poter re©a waqa’ f’idejn Colonna.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Is-16 u 17-il seklu kienu perjodi kemmxejn trankwilli g˙al Cave li wasslu sabiex l-attività ekonomika ta’ Cave tikber. Kienu perjodi wkoll meta nbnew g˙add ta’ Palazzi, Skejjel u Knejjes ©ewwa l-Belt. Lejn l-a˙˙ar tas-seklu 18 u l-bidu tas-seklu 19 kienet inbniet il-linja ferrovjarja Roma-Fiuggi, li min˙abba li kienet tg˙addi minn Cave re©g˙et tat spinta o˙ra ’l quddiem lill-ekonomija ta’ Cave. Kien dak iΩ-Ωmien ukoll meta minn Cave bdiet l-esportazzjoni tal-qastan u t-tabakk lejn l-Ewropa kollha. Matul it-tieni gwerra mondjali Cave sofriet attakki millallejati min˙abba li fil-viçin kienu stazzjonaw ru˙hom xi suldati ÌermaniΩi. Ósarat tal-gwerra g˙adhom sal-lum il-©urnata jidhru mal-faççati ta’ xi bini tal-belt. Cave ta’ llum hi çertament ˙afna differenti minn dik ta’ dari. Saret belt kemmxejn moderna anke min˙abba g˙add ta’ bini li tela’ fil-periferija tal-belt. L-ekonomija nbidlet kompletament. Il-parti l-kbira tal˙addiema ˙allew l-g˙elieqi biex marru ja˙dmu f’xog˙lijiet o˙rajn fil-kapitali Rumana. Anke l-attività arti©janali llum il-©urnata naqset ˙afna mill-belt ta’ Cave. Fuq kollox hekk kif ©ara fl-Italja kollha min˙abba l-progress li sar fid-dinja tal-lum. Illum ©ewwa Cave nsibu g˙add ta’ skejjel tista’ tg˙id g˙al

Festa 2008

47


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

kull livell ta’ studju. Hemm ukoll çentru sportiv mill-aqwa. Twaqqfu wkoll diversi assoçjazzjonijiet li jimpenjaw g˙add ta’ Ωg˙aΩag˙ f’attivitajiet kulturali u sportivi. Riçentement anke twaqqaf Museo della Civiltà Contadina li g˙andu skop ewlieni li jΩomm ˙aj milli jintilef dak kollu li jixhed il-˙ajja antika tal-Belt ta’ Cave. MuΩew ie˙or f’Cave huwa dak iddedikat lill-artist minn Cave Lorenzo Ferri. Ìewwa l-muΩew wie˙ed jista’ jara partijiet millikbar Presepju tad-dinja permezz ta’ l-g˙add ta’ statwi ©iganteski ma˙duma minn dan l-artist. IlmuΩew jinsab anness mal-knisja kolle©©jata ta’ Santa Maria Assunta li nsibu f’Cave. Ìewwa Cave wkoll insibu numru ta’ knejjes li nbnew matul issnin u li jixhdu l-patrimonju reli©juΩ u artistiku tal-Belt. Il-knisja ta’ San Carlo Borromeo, li fiha nsibu xi pitturi li jmorru lura lejn is-seklu 18 riçentement restawrati. Il-knisja

Il-Banda Associazione Bandistica Cittadina di Cave ddoqq siltiet muΩikali f’wa˙da mill-pjazez ewlenin ©ewwa Cave.

ta’ San Stiefnu Pro-martri, li hi l-Parroçça minn fejn ©ejja l-Banda ta’ Cave. Knisja o˙ra tas-seklu 18 huwa s-Santwarju tal-Madonna del Campo li hi l-Patruna ta’ Cave. Ilknisja ta’ Santa Maria Vecchia li hija parti mill-kolle©©jata tas-seklu 9. Ma’ din il-knisja nsibu wkoll

oratorju ddedikat lill-Annunzjata u li hu sede tal-fratellanza ta’ l-Annunzjata li twaqqfet fl-1614. Fl-a˙˙ar insibu s-Santwarju ta’ San Lawrenz, it-tieni Patrun ta’ Cave. Din hi x’aktarx l-iktar knisja antika ta’ Cave. Dokumenti juru li din ilknisja kienet inbniet fis-seklu 10.

Demsey Aluminium

Manufacturers of Aluminium windows, doors, etc Factory

Triq il-Wied, Ûurrieq Tel: 2168 9862 • Mob: 9949 0381, 9942 2583

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

49


Programm Festi Esterni L Erbgúa, gúa, 30 ta’ Lulju: BIDU TAL KWINDIÇINA JUM IT-TFAL 6.00pm

8.00pm 8.00pm

Quddiesa Kantata li fiha jsiru l-preΩentazzjoni u t-tberik tat-trabi u tat-tfal lill-Madonna. Iqaddes u jmexxi l-funzjoni l-Wisq Rev. Dun Nazzaren Caruana, Kappillan. Il-Funzjoni tag˙laq billi l-©enituri jpo©©u l-fjuri u x-xemg˙a li jkun ©abu mag˙hom quddiem l-Istatwa tal-Madonna. Ting˙ata Santa – tifkira lill-©enituri tat-tfal li jkunu ˙adu sehem fil-funzjoni. Mixg˙ela tal-Knisja u tal-KaΩin tas-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V. Lejla Maltija fil-pjazza ta’ quddiem il-KaΩin. Jie˙u sehem l-aqwa talent Malti.

MATUL IL ÌRANET TAL KWINDIÇINA 8.00pm

Mixg˙ela tal-faççata tal-Knisja u l-KaΩin tas-Soçjetà.

Is Sibt, 9 ta’ Awwissu JUM IL-ÓRUÌ TA’ L-ISTATWA 7.30pm

8.30pm

To˙ro© l-Istatwa artistika u devota ta’ Santa Marija fuq iz-zuntier, fejn ti©i milqug˙a millBanda Re Ìor© V bid-daqq ta’ innijiet marjani. Tie˙u sehem ukoll is-Sopran Imqabbi, is-Sinjorina Francesca Farrugia. In˙e©©u lil kul˙add sabiex wara nin©abru lkoll fil-knisja g˙all-funzjoni qasira. Wara li nassistu g˙all-wasla tal-mistednin distinti, il-Banda Re Ìor© V ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. David Agius tag˙ti bidu g˙all-Programm Vokali u Strumentali Annwali. Wara, il-Banda Re Ìor© V dejjem ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. David Agius tag˙mel l-ewwel març tag˙ha li jibda minn fejn il-KaΩin.

Il Óadd, 10 ta’ Awwissu JUM IL-BANDA 11.00am 8.30pm

Isir riçeviment li g˙alih mistiedna s-soçji, benefatturi u partitarji nisa u r©iel kollha. Wara li nassistu g˙all-wasla tal-mistednin distinti, il-Banda Taljana Associazione Bandistica Cittadina di Cave minn Ruma, tag˙mel març qasir u wara tag˙ti bidu g˙all-Programm Vokali u Strumentali fuq il-plançier. Wara jsir riçeviment g˙all-mistednin distinti.

It Tnejn, 11 ta’ Awwissu L-EWWEL JUM TAT-TRIDU 8.30pm

Il-Banda San ÌuΩepp ta’ Óal Kirkop, ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. Brian Cassar, tibda març brijuΩ minn quddiem il-KaΩin g˙al madwar diversi toroq fir-ra˙al li jer©a’ jispiçça quddiem il-KaΩin.

It Tlieta, 12 ta’ Awwissu IT-TIENI JUM TAT-TRIDU 8.30pm

Il-Banda Sant’Elena ta’ Birkirkara, ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. Joseph Vella tibda març brijuΩ minn quddiem il-KaΩin g˙al madwar it-toroq ewlenin tar-ra˙al li jer©a’ jispiçça quddiem ilKaΩin. Fl-istess ˙in il-Banda Taljana Associazione Bandistica Cittadina di Cave tibda març qasir mill-pjazza sa l-Isptar il-Qadim fejn ikollha laqg˙a mal-Kunsill Lokali.


f’©ie˙ Santa Marija 2008 L Erbgúa, 13 ta’ Awwissu IT-TIELET JUM TAT-TRIDU 8.30pm

II-Banda tas-Soçjetà Santa Marija, il-Banda Re Ìor© V, ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. David Agius tibda l-març tradizzjonali ta’ l-a˙˙ar tridu organizzat u mmexxi miΩ-Ωg˙aΩag˙. B˙assoltu, jakkumpanja l-març il-briju tas-soçji u partitarji flimkien ma’ sorpriΩi ©odda.

Il Óamis, 14 ta’ Awwissu LEJLET IL-FESTA 8.00pm 8.30pm 10.30pm

Il-Banda San Mikiel ta’ ÓaΩ-Ûabbar, ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. David Agius tibda març mat-toroq ta’ l-Imqabba. Il-Banda Taljana, Associazione Bandistica Cittadina di Cave, ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. Giuseppe Ambrosini tesegwixxi Programm Strumentali ©ewwa l-pjazza tar-ra˙al. Programm Strumentali mill-Banda San Mikiel ta’ ÓaΩ-Ûabbar, dejjem ta˙t id-direzzjoni tasSurmast direttur Mro. David Agius.

Il Ìimgúa, 15 ta’ Awwissu L-GÓID TA’ L-ASSUNTA 12.00pm 6.00pm

7.15pm

8.45pm

10.30pm

Il-Banda Re Ìor© V g˙al darb’ohra mmexxija minn Mro. David Agius, tibda març popolari ta’ filg˙odu minn quddiem il-KaΩin g˙al madwar it-toroq prinçipali tar-ra˙al. Il-Banda Taljana Associazione Bandistica Cittadina di Cave, ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. Giuseppe Ambrosini tibda març minn ˙dejn il-KaΩin, g˙al diversi toroq u lura g˙all-pjazza, tid˙ol fiz-zuntier tal-Knisja u tilqa’ l-˙ru© ta’ l-Istatwa artistika u devota ta’ Santa Marija b’innijiet Marjani. Wara, il-banda tkompli takkumpanja l-Istatwa tul il-purçissjoni. Il-Banda Queen Victoria taΩ-Ûurrieq ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. Alfred Farrugia ssellem l-Istatwa Titulari minn fuq il-plançier bid-daqq ta’ l-Ave Maria u innijiet ohra. Tie˙u sehem ukoll il-Mezzo Sopran Marie Therese Vassallo. Wara jsir març qasir matul it-toroq tarra˙al. Malli l-Istatwa tasal quddiem il-KaΩin, il-Banda Queen Victoria mmexxija minn Mro. Alfred Farrugia tesegwixxi l-Innu l-Kbir lil Marija Mtellg˙a s-Sema, kompoΩizzjoni ta’ Chev. Mro. George Martin, fuq kliem tal-W.R. Patri J.M. Ghigo. Jie˙u sehem il-Baritonu Piju Dalli , itTenur Andrew Sapiano kif ukoll il-Kor Parrokkjali San ÌuΩepp tal-Kalkara ta˙t id-direzzjoni tas-Sur Samuel Bezzina. Wara, l-istess Banda tkompli bil-Programm Strumentali. Wara ringrazzjament ©ewwa l-Knisja mill-membri u ammiraturi tan-nar, il-Banda Taljana, Associazione Bandistica Cittadina di Cave, mmexxija minn Mro. Giuseppe Ambrosini tkompli tallegrana b’siltiet ta’ muΩika le©©era quddiem il-KaΩin.

Il Ìimgúa, 22 ta’ Awwissu L-OTTAVA TAL-FESTA 7.30pm

Mixg˙ela tal-faççata tal-Knisja kif ukoll tal-KaΩin tas-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V. Nag˙lqu l-Festa ta’ din is-sena b’serata ta’ kant u divertiment quddiem il-KaΩin.


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Funzjonijiet tal-Knisja L Erbgúa, 30 ta’ Lulju Bidu tal-Kwindiçina - Jum it-Tfal 6.00pm

6.30pm

Issir il-preΩentazzjoni u tberik tat-trabi u tfal (sa ˙ames snin) lill-Madonna. Imexxi l-W. Rev. Kappillan Dun Nazzaren Caruana. Quddiesa Solenni g˙at-tfal tal-parroçça. Talba tal-Kwindiçina, Innu u Barka Sagramentali.

Il Óamis, 31 ta’ Lulju Jum iΩ-Ûg˙aΩag˙ 6.30 pm

Quddiesa bis-sehem taΩ-Ωg˙aΩag˙ minn Rev. Fr. Trevor Fairclough. Talba tal-Kwindiçina, Innu u Barka Sagramentali.

Is Sibt, 2 ta’ Awwissu 6.30pm

L-Ewwel quddiesa tas-saçerdot novell Rev. Fr. Jonathan Farrugia.

It Tnejn, 4 ta’ Awwissu GriΩma tal-Morda 6.30pm

Quddiesa li fiha ji©i amministrat is-Sagrament tal-Morda. Huma m˙e©©a sabiex jattendu l-anzjani u l-morda tar-ra˙al. Imexxi Rev. Patri Carmel Zammit O.P.. Talba tal-Kwindiçina ,Innu u Barka.

It Tlieta, 5 ta’ Awwissu Jum it-Tifkira tas-Soçi u Benefatturi 6.30pm

Quddiesa kantata b’suffra©ju g˙all-erwie˙ tas-soçi u benefatturi mejtin tas-Soçjetà, immexxija minn Rev. Patri Joe Zahra O.P., Direttur Spiritwali. Talba tal-Kwindiçina, Innu u Barka Sagramentali.

Il Óamis, 7 ta’ Awwissu Jum L-G˙aqda tan-Nar 6.30pm

Quddiesa g˙all-membri ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija. Talba tal-Kwindiçina, Innu u Barka Sagramentali.

Is Sibt, 9 ta’ Awwissu Óru© ta’ l-Istatwa 6.30pm 7.30pm

Quddiesa kantata, talba tal-Kwindiçina u Barka Sagramentali. Isir iI-˙ru© solenni ta’ l-Istatwa ta’ Santa Marija u wara jitkanta l-Innu Ave Maris Stella u l-Antifona.

Il Óadd, 10 ta’ Awwissu Jum il-Familji 6.00pm

It Tnejn, 11 ta’ Awwissu L-Ewwel Jum tat-Tridu 6.30pm

Quddiesa solenni mill-W. Rev. Kanonku Joseph Bonello. Wara, talba tal-Kwindiçina, Innu, Salve Re©ina, Litanija, Antifona u Barka Sagramentali.

It Tlieta, 12 ta’ Awwissu It-Tieni Jum tat-Tridu 6.30pm

Quddiesa solenni mill-W. Rev. Kanonku Joseph Bonello. Wara, kollox b˙all-jum ta’ qabel.

L Erbgúa, 13 ta’ Awwissu It-Tielet Jum tat-Tridu 8.00am 6.30pm

Quddiesa kantata. Quddiesa solenni mill-W. Rev. Kanonku Joseph Bonello. Wara, kollox b˙all-jum ta’ qabel.

Il Óamis, 14 ta’ Awwissu Lejlet il-Festa 8.00am

6.30pm

Quddiesa solenni mill-W. Rev. Kappillan Dun Nazzaren Caruana. Wara jitkanta t-Te Deum u l-Antifona “Beata Mater”. TranΩulazzjoni solenni tar-relikwa, immexxija minn Rev. Fr. Jonathan Farrugia. Wara, quddiesa kantata, Salve, Litanija u Çelebrazzjoni Ewkaristika.

Il Ìimgúa, 15 ta’ Awwissu Jum il-Festa 7.00am 8.00am 9.15am 10.00am 11.00am 5.00pm 6.00pm 7.15pm

10.15pm

Quddiesa Quddiesa Quddiesa konçelebrata solenni bil-pani©ierku mill-W. Rev. Mons. Charles Scicluna. Quddiesa fil-kappella ta’ San BaΩilju. Quddiesa. Quddiesa. G˙asar solenni minn Rev. Fr. Jonathan Farrugia. Salve u Litanija. Purçissjoni bl-Istatwa Artistika, Devota u Titulari tal-parroçça mmexxija mill-istess W. Rev. Çelebrant. Antifona u Çelebrazzjoni Ewkaristika.

Il Ìimgúa, 22 ta’ Awwissu L-Ottava tal-Festa 6.30pm

Quddiesa, RipoΩizzjoni tar-Relikwa, Te Deum u Barka.

Quddiesa bis-sehem tal-familji tal-parroçça. Talba tal-Kwindiçina u Barka Sagramentali.

Il-muΩika tat-Tridu, Lejlet u nhar il-Festa tkun ta˙t id-direzzjoni tas-Surmast W. Rev. Patri Salv Galea O.P. Sagrament tal-Qrar: Il-Óamis, 14 ta’ Awwissu, Lejlet il-Festa, ikun hawn diversi konfessuri g˙all-Qrar bejn it-8.30am u l-10.30am, u l-4.30pm u s-6.30pm. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

53


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-Plançier tal-Banda Re Ìor© V Rendikont ta’ ˙idma 2007/2008 mis-Sur Benjamin Camilleri Delegat Plançier

Hekk kif il-kalendarju jimmarka tal-˙adid, iç-çirkonferenza taç- ukoll im˙ejjija sabiex jg˙attu ill-ftu˙ ta’ l-ista©un tas-sajf, jasal çirku ta’ quddiem, il-gwarniça ta’ fessuri tal-bordura ta’ mad-dawra mieg˙u periodu ie˙or ta’ festi fuq u l-bordura t’isfel, kif ukoll ta’ fuq. Wa˙da mill-akbar sfidi - kullana ta’ çelebrazzjonijiet l-addattament ta’ partijiet mill- g˙alija matul din is-sena kienet reli©juzi, ti©did ta’ tradizzjonijiet intavlar tal-wiçç. sabiex infassal u nlesti disinn u espoΩizzjoni ta’ arti©janat Matul is-sena ta’ ˙idma kompletament ©did tal-faççata talmadwar il-gΩejjer Maltin plançier kif ukoll talli jirreplikaw irwie˙hom parti ta’ wara. Sa qrib xejn b’inqas ©ewwa l-a˙˙ar ta’ Mejju, il-baΩi l-Imqabba. ta’ l-injam tal-faççata G˙alija, sig˙at, ©ranet kienet lesta. Millu xhur ta’ ˙idma biddlu banda l-o˙ra, il-parti ta’ d-delizzju f’impenn u wara, li ta’ min wie˙ed sfida kontra l-˙in biex isemmi, tinkludi tara© navvanza fix-xog˙ol mo˙bi minn fejn jistg˙u u nwettaq dak li jien jittellg˙u l-istrumenti emmint fih – li s-Soçjetà tal-perkussjoni u l-kor, Santa Marija u l-Banda kienet lesta sa nofs Ìunju. Re Ìor© V jkollha wie˙ed Din il-parti tikkonsisti mill-ikbar u l-isba˙ f’panew li jinfeta˙ u plançieri. Kien g˙alhekk jing˙alaq, kif ukoll tara© Wie˙ed mill-panewijiet bi skultura dekorattiva ©dida. li, minkejja kollox, erba’ minsub fuq l-istess qafas snin ilu Ωidt l-impenn tieg˙i f’dan 2007/2008 bdejt u lestejt repliki tal-˙adid. il-pro©ett u erfajt ir-responsabbiltà ta’ sett dekorattiv, fuq disinn u Filwaqt li w˙ud minn dawk li nag˙mel diversi alterazzjonijiet. skultura ta’ Renie Mizzi (kif jidher il-partitarji li kienu qed jag˙tu Sal-Festa ta’ Santa Marija 2007 fir-ritratt), li twa˙˙lu mad-dawra l-g˙ajnuna tag˙hom fis-snin kien di©a’ sar tibdil fuq il-qafas tal-plançier. L-irjus tal-pilastri ©ew preçedenti komplew jag˙mlu dan, din is-sena kompla jag˙ti wkoll l-g˙ajnuna tieg˙u Ian Camilleri. Ilkumpanija u l-appo©© ta’ partitarji o˙ra li kienu regolarment preΩenti tul il-©ranet ta’ ˙idma, g˙alija kienu wkoll ta’ sostenn morali biex jitkompla dan il-pro©ett. Qabel nag˙laq dan il-messa©©, ner©a’ ntenni li kull min jixtieq aktar tag˙rif u dettall dwar ixxog˙ol fuq il-plançier, jew sabiex jag˙ti l-kontribut tieg˙u f’dan ilpro©ett, jista’ jag˙mel dan billi javviçina lill-uffiçjali fil-kumitat jew lili personalment tul is-sena kollha. Hawn nie˙u l-opportunità sabiex nawgura l-Festa t-tajba Il-faççata tal-plançier fil-proçess ta’ alterazzjoni. lilkom ilkoll. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

55


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Qabel ma l-Ver©ni Marija ©iet mg˙ollija s-Sema, g˙exet disa’ snin f’Efesu kitba tas-Sur Joe Chetcuti

Qabel ma l-Ver©ni Marija mietet u ©iet mg˙ollija s-Sema birRu˙ u bil-Ìisem, Hi kienet tg˙ix fil-periferija tal-belt ta’ Efesu. Fil-fatt, xi disa’ kilometri bog˙od mill-qalba ta’ Efesu. Marija kienet marret tg˙ix f’din il-belt flimkien ma’ San Ìwann l-Evan©elista li g˙amel diversi snin f’Efesu jxandar l-Evan©elju ta’ Ìesù. San Ìwann kien ˙a ˙sieb li tinbena dar qrib Efesu biex fiha toqg˙od il-Madonna. Milli jidher il-Ver©ni Marija kienet aktar tippreferi li tg˙ix fid-diΩabitat milli qalb ˙afna nies. Il-Papa Pawlu VI kien l-ewwel Papa li mar iΩur il-post fejn kienet tg˙ix il-Madonna. Dan kien fissittinijiet. Aktar tard fit-tmeninijiet il-Papa Ìwanni Pawlu II iddikjara li d-dar fejn kienet tg˙ix il-Madonna hu post ta’ pellegrina©© g˙allinsara. Anke l-Musulmani jag˙mlu pellegrina©©i lejn dan il-post g˙ax huma jqisu lill-Ver©ni Marija b˙ala l-Omm ta’ wie˙ed mill-profeti tag˙hom. Fil-15 ta’ Awwissu ta’ kull sena ssir festa kbira f’dan illokal biex jiççelebraw it-Tlug˙ ta’ Marija fis-Sema bir-Ru˙ u l-Ìisem. Dwar il-mewt u l-assunzjoni tal-Madonna fis-sema, fil-bibbja ma nsibu miktub xejn. It-tag˙rif li g˙andna nistg˙u niksbuh biss minn xi rivelazzjonijiet li Hi stess g˙amlet lil xi erwie˙ twajba b˙alma kienet il-Venerabbli Anna Katerina Emmerich, soru Agostinjana ÌermaniΩa li kienet tg˙ix fl-ewwel kwart tas-seklu dsatax. Din issoru kellha l-pjagi b˙alma kellhom San Fran©isk t’Assisi u San Piju

ta’ Pietrelçina u fl-a˙˙ar snin ta’ ˙ajjitha ma kienet tiekol xejn ˙lief l-ostja kkonsagrata fit-tqarbin u tixrob xi ftit ilma kultant. Nibdew bir-rivelazzjoni li Anna Katerina kellha fit-13 ta’ Awwissu

1822: ‘Il-Madonna mietet ta’ 64 sena nieqsa 23 ©urnata. Dan rajtu miktub waqt il-viΩjoni’. U Anna Katerina tkompli : ‘Wara li Ìesù tela’ s-sema, il-Madonna g˙exet tliet snin fuq il-muntanja Sijon,

Id-dar fejn kienet tg˙ix iil-Madonna gewwa Efesu. Illum dan il-post huwa mfittex ˙afna mill-pellegrini.

Pellegrini jidhru jimlew ilma mbierek mid-dar fejn kienet tg˙ix Ommna Marija Santissma.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

57


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

g˙exet tliet snin o˙ra fil-belt ta’ Betanja u l-bqija, ji©ifieri disa’ snin g˙exithom fil-belt ta’ Efesu, fejn San Ìwann l-Evan©elista ˙adha biex tg˙ix. Milli jidher, San Ìwann ried je˙les lill-Madonna mill-inkwiet tal-persekuzzjoni li faqqg˙et kontra s-segwaçi ta’ Ìesù. EΩattament ftit wara li xi Lhud qabdu lil Lazzru u l-˙utu, po©©ewhom fuq dg˙ajsa u r˙ewlhom g˙al rie˙hom jimxu malkurrent fil-Mediterran. San Ìwann ˙ass il-bΩonn li jne˙˙i lill-Ver©ni Marija minn xi periklu. Id-dar li San Ìwann bena g˙allMadonna ma kienetx fil-qalba ta’ Efesu. Kinet ftit kilometri ’l barra miç-çentru. Kienet fuq g˙olja miΩg˙uda bis-si©ar, dar mibnija mill-©ebel u li kellha veduta talba˙ar u xi gΩejjer Ωg˙ar lil hemm mal-kosta. Bejn id-dar tal-Madonna u l-belt ta’ Efesu kien hemm xmara Ωg˙ira. Anna Katerina tg˙idilna li Marija kellha seftura li kienet taqdiha u anke torqod mag˙ha f’kamra separata. Fid-dar kien hemm kamra o˙ra Ωg˙ira, li kienet isservi ta’ oratorju jew kamra ta’ talb. Imdendel ma’ wie˙ed mill˙itan kien hemm salib ta’ l-injam li fuqu kienet imnaqqxa l-figura ta’ Ìesù.

Il-kappella fid-dar tal-Madonna fejn jing˙ad li Marija kienet tqatta’ ˙afna ˙in titlob u timmedita.

Fil-viΩjoni Anna Katerina rat imdendla biçça drapp, çarruta, li kellha marki ta’ demm fuqha, aktarx demm mill-pjagi ta’ Binha Ìesù li Hi mes˙et meta Ìesù ©ie mniΩΩel minn fuq is-salib. F’dawk id-disa’ snin li Marija g˙exet f’Efesu, Hi g˙exet ˙ajja kalma u trankwilla fit-talb u l-meditazzjoni. L-appostlu Ìwanni ma kienx jg˙ix fl-istess dar talMadonna imma kien iΩurha spiss. Fl-a˙˙ar ©img˙at ta’ ˙ajjitha, Hi tant kienet debboli li kienet timxi fid-dar bl-g˙ajnuna tas-seftura. Wiççha kien sar abjad b˙as-

Il-kappella kif tidher minn barra fid-dar fejn g˙exet Marija, Omm Ìesù u Ommna lkoll.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

sil© u l-fiΩiku tag˙ha sar tabil˙aqq bla sa˙˙a. Madankollu Hi baqg˙et titqarben sa l-a˙˙ar. San Ìwann kien i©ib mieg˙u l-ÓobΩ ikkonsagrat li kien ipo©©i f’kaxxa Ωg˙ira tal-metall li kien i©orr f’borΩa mdendla m’g˙onqu. Anna baqg˙et impressjonata b’liema devozzjoni l-Ver©ni Marija kienet titqarben. Kemm damet f’Efesu l-Madonna kienet g˙amlet speçi ta’ Via Sagra wara d-dar tag˙ha bl-istess numru ta’ passi bejn kull stazzjon b˙al dawk ta’ bejn l-istazzjonijiet f’Ìerusalemm. Kemm damet f’Efesu Marija marret darbtejn Ìerusalemm biex tag˙mel il-Via Sagra fuq l-istess passi li mexa Binha Ìesù. Il-Via Sagra li Marija g˙amlet f’Efesu kellha tnax-il waqfa. Kull stazzjon kien immarkat b’©ebla b’numru fuqha. L-a˙˙ar stazzjon kien ©ewwa g˙ar. Kemm damet tifla˙ timxi, Marija kienet tag˙mel il-Via Sagra flimkien mas-seftura. Dawn kienu jg˙addu ˙in twil ma’ xulxin jitolbu u jimmeditaw il-Passjoni u l-Mewt ta’ Ìesù. Xorti kbira jkollhom dawk li xi darba f’˙ajjithom ikollhom l-okkaΩjoni li jmorru Efesu u jaraw id-dar tal-Madonna u jimmeditaw hemmhekk dwar l-a˙˙ar snin tal˙ajja tal-Madonna.

Festa 2008

59


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-Ma©©ur Anthony Aquilina Is-Surmast tal-Marçi Maltin ktieb ©did mis-Sur Victor Galea

Is-Sur Victor Galea, membru fi ˙dan is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V huwa l-awtur ta’ ktieb ©did dwar il-bijografija tal-Ma©©ur Anthony Aquilina. Is-Sur Victor Galea g˙araf ikun ori©inali fix-xog˙ol tieg˙u g˙aliex g˙aΩel li t-tag˙rif kollu li rnexxielu jikseb dwar il-Ma©©ur jippubblikah minsu© forma ta’ rakkont ˙iere© minn fomm qraba, ˙bieb u nies o˙ra li xi darba jew o˙ra, ˙admu qrib tieg˙u. B’dan il-mod, Victor Galea rnexxielu jo˙ro© b’pubblikazzjoni tassew ori©inali. Óajjet il-Ma©©ur Anthony Aquilina kienet ippermjata fuq ilfamilja, martu u ibnu l-wa˙dieni, Geoffrey. Wara l-familja kienet ti©i

l-muΩika. Jekk wera l-kapaçitajiet tieg˙u ta’ età Ωg˙ira jdoqq ilklarinett, ibbrilla b˙ala surmast direttur muΩikali u kompoΩitur prolifiku. Bil-marçi tieg˙u, ilMa©©ur Anthony Aquilina g˙araf jifra˙ hu u jferra˙ lil ˙afna. Anthony Aquilina kien u g˙adu mag˙ruf mill-g˙add kbir ta’ ammiraturi tieg˙u b˙ala l-Ma©©ur. Ing˙atalu meta kien fir-Royal Malta Authority. Il-marçi brijuΩi tieg˙u dejjem kienu mag˙duda b˙ala ta’ livell g˙oli mill-aqwa baned Maltin u G˙awdxin. Sa˙ansitra llum ukoll jin˙ass it-timbru speçjali tieg˙u u jΩid jg˙inhom jispikkaw. Swielu ˙afna t-tag˙lim li ˙a mir-Royal Military Academy of Music ©ewwa

Laqg˙a ma’ l-E.T. President ta’ Malta Dr. Edward Fenech Adami.

Kneller Hall, qrib Londra, mnejn kiseb g˙arfien personali bl-og˙la ©ie˙. B’dan it-ta˙ri© flimkien mal-˙ila naturali biex jag˙raf jislet l-a˙jar mill-brass bands u l-melodiji se˙˙lu jag˙ti xejra speçjali lil kull març. Kien xieraq g˙alhekk li, b˙al

Il-qoxra tal-ktieb ‘Il-Ma©©ur Anthony Aquilina. Is-Surmast tal-Marçi Maltin.’

60

Festa 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-awtur tal-ktieb, is-Sur Victor Galea, membru fi ˙dan is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V jidher jirregala momentum u ktieb lill-President tasSoçjetà tag˙na, is-Sur Carmel Zahra waqt it-tnedija ta’ l-istess ktieb.

marçi li kkompona, l-istorja ta’ ˙ajtu ma tintesa qatt. Is-Sur Victor Galea nsibuh b˙ala ammiratur kbir u kollezjonista akkanit tal-marçi tal-Ma©©ur. Victor se˙˙lu fost marçi o˙ra, jikkomponi wie˙ed, b’arran©ament ta’ Mro. Alfred Farrugia u ddedikah lir-re tal-melodiji ferrie˙a. G˙alhekk isSur Victor Galea ˙aqqu kull tif˙ir g˙all-inizjattiva li jo˙ro© b’din ilpubblikazzjoni. Mhux façli tinse© bijografija. Imma l-popolarità tal-Ma©©ur Anthony Aquilina u n-numru kbir ta’ ˙bieb li kellu, Ωgur li g˙enu lill-awtur fix-xog˙ol tieg˙u. Din il-pubblikazzjoni, mimlija esperjenzi f’˙ajjet il-Ma©©ur

Ittra ming˙and iben il-Ma©©ur Anthony Aquilina, is-Sur Geoffrey Aquilina Ross fejn qieg˙ed jifra˙ lill-awtur Victor Galea g˙as-suççess miksub fit-tnedija tal-ktieb.

Anthony Aquilina, tkompli tkabbar ©ie˙u u tibqa’ tfakkarna fil-memorji sbie˙ li ˙alla warajh. Dan il-ktieb hu rakkont sabi˙ ta’ bniedem kbir li bil-marçi brijuΩi tieg˙u g˙ana lill-baned ta’ dawn il-gΩejjer li huma parti importanti mill-wirt tag˙na. Jalla dan il-ktieb ikun suççess totali b˙alma huma l-marçi kollha ta’ l-istess Ma©©ur Anthony Aquilina.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Is-Sur Victor Galea, awtur tal-ktieb dwar ˙ajjet il-Ma©©ur Anthony Aquilina jag˙mel il-messa©© ta’ l-okkaΩjoni waqt it-tnedija ta’ l-istess ktieb.

Festa 2008

61


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-pittura ta’ l-Inkurunazzjoni tal-Madonna tag˙laq 350 sena minn Rev. Dun Jonathan Farrugia B.A. (Hons.) B.A. Theol. & Hum. Stud. S.Th.B.

Ftit huma l-knejjes li jistg˙u jifta˙ru li fihom g˙ad hemm iΩejjnu l-artali l-pitturi l-ori©inali li kienu tpo©©ew meta nbnew. L-Imqabba mhix eççezzjoni. Matul is-snin, u

mal-bdil li sar fl-istruttura tal-knisja parrokkjali tar-ra˙al tag˙na, pitturi ©odda ˙adu post o˙rajn aktar antiki. Dan sar fil-kaΩ tal-kwadru titulari u ewlieni ta’ l-Assunta, il-kwadru

tal-Madonna tar-RuΩarju, dak ta’ l-Agunija u dak ta’ l-Immakulata. B’xorti ˙aΩina mhux mag˙ruf x’se˙˙ mill-ma©©oranza tal-kwadri l-antiki fost dawn – u l-uniku wie˙ed li nafu fiç-çert li g˙adu jeΩisti g˙ax g˙adu proprjetà tal-parroçça, dak ta’ l-Immakulata, qieg˙ed fi stat ˙aΩin ˙afna. Il-˙ames pitturi l-o˙ra: dak tal-ViΩitazzjoni, tal-Pentekoste, ta’ San Gejtanu, tal-Konsagrazzjoni ta’ San Publiju u ta’ l-Inkurunazzjoni g˙adhom l-istess li mlew ilprospettivi tag˙hom meta kienet qed tinbena l-knisja preΩenti, jew inkella tpo©©ew aktar tard f’artali li kienu g˙adhom vojta. Dak ta’ l-Inkurunazzjoni tal-Madonna huwa l-eqdem fosthom, u l-eqdem kwadru li hemm fil-knisja. Li g˙andu interessanti ˙afna dan il-kwadru huwa li fil-fatt huwa aktar qadim mill-knisja nnifisha, li ntemmet mill-bini lejn l-1699. Dan fil-fatt jissemma g˙all-ewwel darba fil-viΩta pastorali ta’ l-isqof Meguel Juan Balaguer de Camarassa li saret fl-1658.

Deskrizzjoni tal-pittura

Il-Pittura ta’ l-Inkurunazzjoni tal-Madonna li din is-sena g˙alqet 350 sena.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Il-Madonna, li hija l-protagonista ta’ dan il-kwadru, tidher fiç-çentru. Narawha g˙arkubbtejha fuq iss˙ab, b’idejha fuq sidirha, ˙arsitha ’l isfel f’©est ta’ talb lit-Trinità u ta’ interçessjoni g˙all-erwie˙. Ftit ’il fuq minn Marija naraw lill-Missier Etern u lil Ìesù, wie˙ed f’kull rokna tal-kwadru, bil-qieg˙da fuq l-is˙ab b’kuruna f’idejhom lesti biex ipo©©uhielha fuq rasha. Festa 2008

63


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Fil-parti t’isfel, weqfin b’saqajhom fuq l-art, jidhru San ÌuΩepp u Santa Katarina ta’ Lixandra. Dawn jidhru eΩattament ta˙t il-figuri tal-Missier u ta’ Kristu. Ta˙t il-Madonna, f’nofs il-kwadru, mal-gwarniç, jidhru tlett erwie˙ talpurgatorju mdawwrin bil-fjammi. Fl-ispazju bejn il-˙ames figuri jidher pajsa©© bis-si©ar kemmxejn imdallam. Apparti dawn il-figuri prinçipali jidhru wkoll ˙afna kerubini madwar it-Trinità kif ukoll fis-s˙ab li jaqsam il-kwadru bejn is-sema u l-art. Is-simmetrija u r-ri©idità huma l-aktar elementi çari f’dan il-kwadru. Kull figura g˙andha l-ispazju tag˙ha, u ebda wa˙da ma qed tinda˙al fl-ispazju ta’ l-o˙ra. Dan l-istil kemmxejn stramb u mhux tas-soltu jista’ jkun li kien influwenzat mit-theddida kontinwa tal-fla©ell tal-pesta. Studju interessanti ta’ dan il-kwadru ji©i mill-ori©inalità ikonografika li fih. Minkejja li l-artist ma kienx xi wie˙ed milliprem, jidher li fl-eΩekuzzjoni tieg˙u ma beΩax jitbieg˙ed minn dak li kien tradizzjonali u jpo©©i elementi mhux tas-soltu. Dan jidher l-aktar f’dak li qed iΩommu f’idejhom ilqaddisin fil-kwadru. San ÌuΩepp jidher qieg˙ed iΩomm ktieb apparti l-©ilju! Ma naf bl-ebda pittura o˙ra li fiha dan il-qaddis qieg˙ed iΩomm ktieb. Jista’ jkun li l-pittur irrappreΩentah hekk biex ji©i jixbah il-figura ta’ Santa Katarina, li, b˙ala patruna tal-filosfi, ukoll g˙andha ktieb f’idha. Inkella jista’ jag˙ti l-kaΩ li l-ktieb tpo©©a f’idejn San ÌuΩepp b’referenza g˙all-kobor tieg˙u b˙ala missier putattiv ta’ Kristu, ilKelma mag˙mulha bniedem. Lil Santa Katarina narawha b˙ala tfajla wieqfa bi dritt San ÌuΩepp, ta˙t il-Missier Etern, bi ˙jiel ta’ tbissima fuq xufftejha. F’idha x-xellugija g˙andha ktieb (g˙ax b˙alma g˙edna hi l-patruna tal-filosfi nsara); fil-leminja qed iΩΩomm xabla (li tfakkar il-martirju tag˙ha). Simboli o˙ra li s-soltu jkunu assoçjati ma’ din il-qaddisa,

b˙alma huma r-rota, il-palma u l-kuruna, huma neqsin. Il-qaddisa tidher liebsa libsa roΩa u mant kannella – dan l-ilbies m’g˙andu xejn x’jaqsam ma’ l-ilbies irjali li s-soltu jpin©uha bih! Nistg˙u ng˙idu li liebsa kwaΩi b˙al xi filosfu tal-qedem! Elementi tradizzjonali narawhom fil-figuri tal-Missier u ta’ Kristu: il-Missier g˙andu l-globu f’idejh, waqt li l-Iben qed iΩomm ilbandalora tal-Fidi. L-Ispirtu s-Santu ma jidhirx. L-erwie˙ tal-purgatorju jidhru artistikament ferm inferjuri mill-bqija tal-persuna©©i. Ilpajsa©© bejn il-figuri huwa wie˙ed melankoniku, b’sema mdallam, si©ar taç-çipress u g˙oljiet battala.

L-istorja tal-kwadru Interessanti ferm hija l-ori©ni ta’ dan il-kwadru. L-ewwel darba li jissemma huwa fiΩ-Ωjara pastorali ta’ l-isqof Meguel Juan Balaguer de Camarassa li saret fl-1658. Ìie deskritt b˙ala icona recens eleganti picturae (“pittura li m’ilhiex li saret, impittra tassew tajjeb”)1. G˙alkemm din mhix ta’ xi ©miel straordinarju, il-pre©ju tag˙ha jinsab fl-antikità u fl-eΩekuzzjoni simmetrika li g˙andha. Tirrifletti l-iΩvilupp ta’ l-arti Maltija fis-seklu sbatax, qabel ma din ©iet dominata totalment mill-barokk. Ori©inarjament dan il-kwadru kien tqieg˙ed flok it-titular ta’ knisja ddedikata lill-Assunta mibnija sew qabel l-1575. Fl-1607 din il-knisja ta’ l-Assunta tg˙aqqdet ma’ knisja ddedikata lill-Annunzjata li kienet qrib ˙afna u b’hekk saret l-ewwel knisja parrokkjali ddedikata lil Santa Marija Assunta f’ra˙alna2 – 9 snin wara t-twaqqif tal-parroçça. Fil-viΩta pastorali ta’ l-1615, dan l-artal jissemma b˙ala l-artal ta’ l-Assunta, b’hekk probabbli li ma kienx hemm figuri o˙ra mda˙˙la apparti ta’ Marija tieg˙la s-sema. Madwar g˙oxrin sena wara nbniet kursija bejn dawn iΩ-Ωew© knejjes u din il-binja damet isservi b˙ala parroçça sakemm tlestiet il-knisja li hemm illum, xi Ωmien qabel l-1699.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Il-kwadru li qed nitkellmu dwaru kien tpo©©a f’postu fiΩΩmien ta’ tranΩizzjoni bejn ilknisja l-qadima u dik preΩenti. G˙aldaqstant huwa l-eqdem kwadru li jinsab fil-knisja preΩentement, u huwa wkoll l-uniku wie˙ed li g˙adda mill-knisja l-qadima g˙all©dida u g˙adu hemm.3 Ir-ra©uni l-g˙ala nbidlet il-pittura tista’ tkun min˙abba li xi Ωmien qrib l-1636 kien sar titular ©did ta’ l-Assunta, g˙alhekk ma kienx g˙ad baqa’ skop li fil-knisja jkun hemm artal tal©enb bl-istess dedikazzjoni. Biss, min ikkummissjunah jidher li xtaq iΩomm ma’ l-istess tema, g˙alhekk ordna kwadru tal-Madonna tieg˙la s-sema bit-Trinità lesta bil-kuruna biex jinkurunawha, u ma’ dawn da˙˙al qaddisin o˙rajn. Meta tlestiet il-knisja preΩenti Dun Arkan©lu Zammit, saçerdot millImqabba, ˙allas biex isir l-artal ta’ l-ir˙am li naraw illum. Ori©inarjament dan l-artal kellu prospettiva bil-kolonni b˙alma huma l-ma©©oranza ta’ l-artali l-o˙ra. Ilknisja ta’ l-Imqabba baqg˙et ˙ielsa mill-isfre©ju li sar f’˙afna knejjes fil-bidu tas-seklu g˙oxrin meta tkissret ˙afna arkitettura barokka biex ˙adet postha arkitettura aktar g˙erja u inferjuri. Dan l-artal salva anke mit-tifrik tal-gwerra, iΩda spiçça biex inqered fil-bidu tassnin ˙amsin biex isir jixba˙ lillprospettiva l-©dida ta’ l-artal ta’ l-Immakulata! Hija veru ˙asra. Ta’ min insemmu wkoll il-fatt li dan l-artal ˙add ma jirreferi g˙alih b˙ala ta’ l-Inkurunazzjoni, imma b˙ala ta’ San ÌuΩepp. Dan l-isem jidher ukoll fuq il-kaxex li fihom jintrefa’ l-armar sabi˙ ta’ dan l-artal li jintuΩa biss fil-festa titulari ta’ l-Assunta. Insibu wkoll l-arma ta’ San ÌuΩepp imnaqqxa fil-lampier tal-fidda li jintrama’ quddiemu fil©ranet tal-festa. Barra minn hekk sew fir-re©istri qodma tal-legati talknisja kif ukoll f’pubblikazzjonijiet reçenti, dan l-artal dejjem jirreferu g˙alih b˙ala “altare San Giuseppe” jew “l-artal ta’ San ÌuΩepp”. L-artal igawdi wkoll çerta importanza fil-knisja tag˙na. Din

Festa 2008

65


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

©ejja mit-tradizzjoni li lejliet Santa Marija, it-Traslazzjoni bir-relikwija tal-Madonna titlaq minn fuq dan l-artal, li jΩomm dan il-privile©© uniku. Ìimg˙a wara, fl-ottava tassolennità ta’ l-Assunta, meta ssir il-proçessjoni tar-repoΩizzjoni tarrelikwija, din tintemm billi titpo©©a mill-©did fuq dan l-artal. B’hekk nistg˙u ng˙idu li dan l-artal huwa t-tielet fl-importanza wara l-artal ma©©ur u l-artal titulari tal-knisja.

kuntest Imqabbi... Sfortunatament huwa wkoll l-aktar kwadru li jinsab f’qag˙da ˙aΩina. Biex inkunu nistg˙u nibqg˙u ngawduh g˙andu bΩonn ta’ restawr sabiex jer©a’ jie˙u l-˙ajja mill-©did u narawh kif kien meta tpo©©a f’postu, almenu 350 sena ilu. Hemm bΩonn li jintwera aktar interess fit-teΩori li g˙andha 1

2 3

G˙eluq Kwadru antik bi storja interessanti ˙afna fuq artal li g˙andu importanza sostanzjali fil-

l-parroçça tag˙na, li ftit ftit qeg˙din jitnaqqru bl-effetti taΩ-Ωmien! Din kienet wa˙da mir-ra©unijiet g˙alfejn g˙aΩilt dan il-kwadru b˙ala wa˙da mis-santi ta’ tifkira ta’ l-ewwel quddiesa tieg˙i, biex ikun mag˙ruf aktar u jing˙atalu l-apprezzament li jist˙oqqlu... u biex forsi jinqala’ xi benefattur li jag˙mel tajjeb g˙alih!

KEITH SCIBERRAS, Kwadru qadim ta’ l-inkorunazzjoni tal-Madonna fil-Programm tal-Festa ta’ Santa Marija - Mqabba 1993, 67. F’din is-sena ©iet re©istrata l-ewwel difna fil-knisja parrokkjali ta’ l-Assunta. Il-pitturi l-o˙ra li kienu jeΩistu fil-knisja l-qadima u li mbag˙ad insibuhom mill-©did fil-knisja l-©dida kienu t-titular ta’ l-Assunzjoni, ta’ l-Agunija, tar-RuΩarju, u ta’ l-Immakulata. Dawn kollha nbidlu jew intilfu maΩ-Ωmien. Il-pitturi ta’ Pentekoste u tal-ViΩitazzjoni li kien hemm fil-knisja l-qadima nbidlu meta nbniet il-knisja l-©dida. L-antiki g˙adhom konservati.

Carabott Jewellers Dun Ìu epp Zammit Street Ûurrieq - Malta. Tel: 2168 0760 Business Hours: Monday to Friday: 9.00a.m. - 12.00p.m. 4.00p.m. - 7.00p.m. Wednesdays & Saturdays : Half Days

VIERGE Unisex Hair Salon by Sonia

The Salon for a New Look St. Innocent Street, Mqabba For Appointment Call: Tel: 2168 3175 Mob: 7920 8040 Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Opening Hours: Mon: Closed Tue, Thur, Fri & Sat: 9am - 7pm Wed: 9am - 2pm Festa 2008

67


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Messa©© mill-Arçisqof ta’ Malta l-E.T. Mons. Pawlu Cremona O.P.

Insaffu l-festi tag˙na Din is-sena hija s-Sena Pawlina. Xieraq li anki l-festi ng˙ixuhom f’dan il-wirt li tana San Pawl Missierna. Jekk hemm kelma li tixraq lill-festi tag˙na, hija: “Ifra˙, Fer˙”. U dan il-fer˙, fil-festi tag˙na dejjem isir fid-dawl tal-Fidi tag˙na. Il-festi tag˙na huma msemmijin jew g˙al xi misteru tad-Divinità, jew tal-˙ajja ta’ Sidna Ìesù Kristu, jew g˙al xi qaddisin, l-akbar fosthom Marija, Omm Alla. Naf li kull min ja˙dem g˙allfesta, jag˙mel dan b’sagrifiççju, u b’sens kbir ta’ impenn. Imma mhux bilfors dan l-impenn ikollu tog˙ma kristjana. F’xi w˙ud t˙oss li hemm fidi u talb u devozzjoni vera lejn il-festa. IΩda sfortunatament, hemm xi w˙ud li ma tag˙rafx il˙idma tag˙hom fil-festi minn dak li jag˙mlu xi o˙rajn biex itellg˙u festa g˙al xi avveniment ie˙or, jew g˙al xi festival muΩikali.

Appell Jien qieg˙ed nappella linnies ta’ rieda tajba biex jibdew attivament isaffu l-festi tag˙na, jag˙mluhom hekk li min ikun qieg˙ed jag˙rafhom, jag˙raf li huma festi reli©juΩi. Din g˙andha tkun l-unika ra©uni li nag˙mlu l-festi, u din g˙andha tkun il-missjoni ta’ min jixtieq festi nsara verament. Qieg˙ed nappella g˙al dawn in-nies ta’ rieda tajba: “A˙dmu fuq s˙abkom li g˙andhom bΩonn l-g˙ajnuna, biex jifhmu dawn l-affarijiet. Ibdew proçess li fih tifir˙u li tag˙mlu l-festa tag˙kom verament nisranija, verament ta’ ©ie˙ g˙as-sej˙a nisranija tag˙na, tixraq lillqaddis li nkunu qeg˙din niççelebraw.” Nixtieq in˙alli lil San

L-E.T. Arçisqof ta’ Malta, Mons. Pawlu Cremona O.P. jidher jiffirma l-ktieb tal-viΩitaturi waqt l-ewwel viΩta pastorali tieg˙u fl-Imqabba wara inizjattiva min-na˙a tasSezzjoni Ûg˙aΩag˙ Santa Marija fil-ftu˙ tal-wirja La Semana Santa.

Pawl jg˙allimna kif il-fer˙ tag˙na jista’ jkun nisrani. Óa nisimg˙u l-ewwel x’jikteb San Pawl lillFilippin: “Ifir˙u dejjem fil-Mulej: ner©a’ ng˙idilkom, ifir˙u. Il-

˙lewwa tag˙kom, ˙a jkunu jafuha l-bnedmin kollha. Il-Mulej qorob. Mill-bqija, ˙uti, f’dan g˙andkom ta˙sbu: f’kull ma hu veru, f’kull ma hu xieraq, f’kull ma hu ©ust, f’kull ma hu safi, f’kull ma ji©bed l-im˙abba, f’kull ma jist˙oqqlu l-©ie˙, f’kull ma hu virtù, f’kull ma ˙aqqu tif˙ir: f’dan kollu a˙sbu.” (4,4). Ifir˙u fil-Mulej: Ma nistg˙ux nifir˙u verament fil-Mulej, jekk f’qalbna g˙andna xi firdiet, jew jekk nippretendu li l-fer˙ tag˙na nuruh billi ng˙ajru lil dawk li m’humiex tal-festa tag˙na. Il-˙lewwa tag˙kom ˙a jkunu jafu bi˙a l-bnedmin koll˙a: A˙na nistg˙u n˙ossu f’qalbna li g˙andna lill-Qaddis. IΩda l-o˙rajn, forsi li ma jemmnux, kif se nuruhom il-˙lewwa ta’ Ìesù, meta jarawna ni©©ieldu jew irrabjati g˙al xulxin? A˙sbu f’kull ma hu veru: Jekk qeg˙din niççelebraw lil xi Qaddis u mhux biss l-istatwa Il-Óru© ta’ l-Istatwa artistika u devota ta’ Santa tal-Qaddis, irridu dejjem iktar Marija. Fl-isfond tidher is-sede tas-Soçjetà, imΩejna nitolbu flimkien u nitg˙allmu g˙all-festa Titulari ta’ l-Imqabba.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

69


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

flimkien biex insiru nafu x’˙abb ilQaddis, kif g˙ex, biex niççelebraw ukoll il-˙ajja tieg˙u nisranija, inkella nkunu qed nifirdu l-istatwa mill-Qaddis li tirrappreΩenta. A˙sbu f’kull ma hu xieraq, kull ma jist˙oqqlu l-©ie˙, f’kull ma ˙aqqu t-tif˙ir: In-nisrani suppost ikollu wkoll im©iba differenti kif i©ib ru˙u. Nistg˙u nsemmu wkoll xi affarijiet li n-nisrani ma jistax jaççetta b˙ala parti mill-˙ajja tieg˙u; il-kliem ˙aΩin, u d-dag˙a, jekk mhux ukoll kontra xi qaddis ie˙or; l-eççess ta’ l-alko˙ol, forsi anki f’dawk li huma Ωg˙ar; l-eççess fiç-çelebrazzjoni purament umana, b’mod speçjali f’xi marçijiet fejn anki d-deçenΩa tkun nieqsa. Dawn ma jaqblux b’fer˙ li jsir f’isem xi Qaddis.

Dehra tal-briju matul il-Festa ta’ Santa Marija.

Óolma u tama Jiena g˙idt dan kollu g˙aliex nixtieq li nnaqqsa dak kollu li jista’ jfixkel il-valuri veri tal-festi. Jiena no˙lom u nittama li xi darba fil-festi tag˙na nersqu lejn dak li jg˙id San Pawl: li fil-fer˙ tag˙na jkun g˙ad fadal biss dak li “ji©bed l-im˙abba”. Nibg˙at il-Barka tieg˙i fuq ilfesti li se ji©u ççelebrati din is-sena: fuq il-komunitajiet tal-Knisja li fi ˙danhom ji©u ççelebrati, fuq dawk li ja˙dmu g˙alihom u fuq dawk li jattendu g˙alihom.

Ûew© umbrelluni kollha pittura li ©ew imΩanΩna s-sena l-o˙ra g˙al waqt il-briju tal-festa.

A. Ferriggi Hand Tools Supplier Available from all leading ironmongeries ‘Fiorella’, 65, Triq ÌuΩè Abela, Ûejtun. Tel: 2167 3719 Mobile: 9947 5154 Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

71


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

15-il Sena Ûg˙aΩag˙ Fl-OkkaΩjoni ta’ l-G˙eluq il-15-il sena mit- twaqqif tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ minn Patrick Ghigo Birkirkara

15-il sena b˙al ˙olma g˙addew, Niftakarahom g˙adhom jibdew, Grupp ta’ Ωg˙aΩag˙ mis-Soçjetà, Bdew dis-Sezzjoni b’tant serjeta’.

It-talent tag˙hom ta’ min jammira, G˙amlu l-imrew˙a u l-bandalora l-kbira, Is-sistema tal-kanuni, U ˙olqu wkoll Ωew© umbrelluni.

Kollha kienu joffru l-˙in, Biex jg˙ollu l-isem ta’ dal-kaΩin, Laqg˙a fil-©img˙a bdew jorganizzaw, U g˙all-Festa ferm jistinkaw.

Fis-suççessi u l-unuri, Kull Ωag˙Ωug˙ i˙ossu kburi, G˙ax kif jirfes l-g˙atba tas-Soçjetà, Jilma˙ unuri bil-kwantita’.

Malajr inbdew l-attivitajiet, U spikkaw fiç-çelebrazzjonijiet, Is-sena kollha g˙addejjin, Qatt ma tarahom ja˙lu l-˙in.

Ìejna l-ewwel fin-nar ©ewwa l-port, Presepju Óaj onorat bl-ewwel post, Dan kollu ©ej minn demm Ωag˙Ωug˙, Kif jista’ ma jaqbiΩlekx id-dmug˙.

Laqg˙at reli©juΩi u wirjiet marjani, Kompetizzjonijiet u Ωjarat lill-anzjani, Anke pro©etti internazzjonali, U sar l-ewwel Skambju Kulturali.

Lill-bandisti ng˙id Prosit, kollha kemm huma, Tan-nar bell˙u lil kul˙add f’Ruma, L’Etoile d’Or g˙adu uniku u popolari, U fin-nar sirna Champions Mondjali.

Fis-Soçjetà tag˙na dawn huma xempju, Ta’ Ωg˙aΩag˙ ta’ vera u ta’ eΩempju, Fihom tidher l-ispiritwalita’, G˙enu ukoll bil-karita’.

Intom iΩ-Ωg˙aΩag˙ tat-Titular, Komplu g˙amlu festi kbar, Semmejtkom bla ma fta˙art, U dejjem Ωommu saqajkom fl-art.

Minnhom issib jag˙mlu l-armar, U o˙rajn fosthom ja˙dmu n-nar, G˙all-festa kul˙add tarah jirsisti, Issib ukoll minnhom bandisti.

Lilek Marija, li tag˙na Int l-Omm, Fuq dawn iΩ-Ωg˙aΩag˙ kompli jdejk Ωomm, Kif bl-an©li Inti mdawwra b’tant devozzjoni, Lejk nibqg˙u n˙arsu, g˙ax Int l-Assunzjoni.

Fil-briju Ω-Ωg˙aΩag˙ dejjem iΩidu, U x’març kbir jag˙mlu fl-A˙˙ar Tridu, Biex il-festa tkun dejjem eççezzjonali, Jo˙olqu sorpriΩi ori©inali.

Ìunju 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

73


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ Santa Marija (1993 – 2008) Ûg˙aΩag˙ Rebbi˙in! mis-Sur Carlo Sciberras President tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙

Re©a’ wasal iΩ-Ωmien tant mistenni minna lkoll; propju Ω-Ωmien fejn l-Imqabba bid-dritt tkun qieg˙da tiççelebra l-Festa tag˙ha; il-Festa Titulari ta’ Ommna Marija mtellg˙a s-sema bir-Ru˙ u bil-Ìisem. G˙addiet sena o˙ra; sena ta’ ˙idma kontinwa mid-diversi ferg˙at fi ˙dan is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V. ‘Sena Memorabbli’; din hija l-fraΩi li sewwa sew tiddeskrivi s-sena 2007/2008 tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ Santa Marija, sena ta’ ˙idma kbira li tista’ titqies b˙ala rigal denju lis-Soçjetà propju fl-okkaΩjoni tal15-il anniversarju mit-twaqqif tasSezzjoni Ûg˙aΩag˙ fi ˙danha. Illum il-©urnata nistg˙u ng˙idu li wasalna fi Ωmien fejn is-Sezzjoni

lejl tat-13 ta’ Awwissu sewwa sew fil-Març ta’ l-A˙˙ar Tridu. Hawnhekk ser tkompli tispikka l-qawwa u l-importanza ta’ l-element organizzattiv kif ukoll dak innovattiv waqt dan l-ispettaklu varjat.

Ûg˙aΩag˙ Santa Marija ta’ l-Imqabba tkun meqjusa b˙ala wa˙da misSezzjonijiet taΩ-Ûg˙aΩag˙ ewlenin f’pajjiΩna. Dan jista’ ji©i kkostitwit ferm tajjeb mil-lat organizzattiv tul issena kollha kif ukoll permezz ta’ dak kollu li jirrigwarda l-‘prodott finali’ li bl-g˙ajnuna tal-Madonna ser inkunu qeg˙din na˙sdu l-frott tieg˙u fil-©ranet impenjattivi tal-Festa, bil-qofol jintla˙aq fil-

Il-Kumitat Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ 2008.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

2007/2008 Sena Memorabbli Hekk kif g˙addiet il-Festa tassena l-o˙ra, il-Kumitat tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ kompla ji©©edded b’numru sabi˙ ta’ Ωg˙aΩag˙ li ng˙aqdu mag˙na g˙all-ewwel darba fil-kumitat. Minn hawn nifir˙ilhom tal-˙idma li wettqu s’issa filwaqt li nirringrazzja lil dawk il-persuni li kienu jiffurmaw parti mill-kumitat fis-sena 2006/2007 g˙as-servizz tag˙hom. Dlonk fassalna pjan ta’ ˙idma g˙al din is-sena bilprijoritajiet ewlenin ikunu: • It-Tieni Edizzjoni ta’ l- Ewwel Presepju Óaj organizzat flImqabba. • Iç-çelebrazzjonijiet tal-15-il anniversarju mit-twaqqif tasSezzjoni Ûg˙aΩag˙. Sabiex pjan ta’ ˙idma jkun jista’ jitqies b˙ala pjan effettiv, huwa ta’ importanza assoluta li wie˙ed jibni u janalizza sewwa l-istrate©ija u l-miΩuri li ser juΩa sabiex il-miri ewlenin tal-pjan jintla˙qu u jintla˙qu bl-a˙jar mod possibbli. Hekk g˙amel il-Kumitat taΩ-Ωg˙aΩag˙ u tabil˙aqq sfruttajna flimkien kull possibilità sabiex l-aspirazzjonijiet tag˙na jse˙˙u f’realtà. Dan huwa wie˙ed mill-

Festa 2008

75


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

fatturi ewlenin li jag˙tu distinzjoni speçjali lis-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ Santa Marija. Jien personalment nemmen li Ω-Ωg˙aΩag˙ tag˙na huma tassew privile©©jati li jag˙rfu ja˙dmu b’dan il-mod tant intelli©enti, effettiv u nadif. Ûgur li m’huwiex fl-istil u fl-etika tag˙na li tintuΩa jew titwaddab xi kimika tossika bil-˙sieb li tg˙in f’xi çelebrazzjoni partikolari u eventwalment nonqsu mir-rispett lejn id-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Anzi kontrarjament g˙al dan kollu Ω-Ωg˙aΩag˙ tag˙na g˙arfu ja˙dmu fuq binarji totalment differenti blelement innovattiv ikun il-pilastru ewlieni f’˙idmietna. Komplejna nenfasizzaw fuq l-attivitajiet b’konsistenza kif ukoll fis-sehem s˙i˙ tag˙na b˙ala Ωg˙aΩag˙ fil-komunità in ©enerali, fejn po©©ejna fiç-çentru ta’ l-attenzjoni l- involviment dirett taΩ-Ωg˙aΩag˙ Imqabbin f’kull attività li ˙ejjejna b’mod speçifiku sabiex tabil˙aqq jintla˙qu l-prijoritajiet ewlenin talpjan tag˙na. Ittellg˙u xejn inqas minn 35 attività/inizjattiva f’inqas minn 12-il xahar!

Óidma Solida u Kredibbli Attivitajiet b˙al Get Togethers, discos u ikliet ma naqsux, filfatt komplejna nΩidu fejn fost dawn spikkaw l-Omega Friday’s Carnival Costume Party fit-2

U˙ud mill-membri fi ˙dan is-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ offrew nofs ta’ nhar g˙ajnuna fid-Dar tal-Providenza.

ta’ Frar, il-Lejla ta’ Ikel Malti mtellg˙a ©ewwa l-KaΩin fit-30 t’April u l-BBQ & Pool Party ©ewwa t-Torri tal-Qrendi fit-28 ta’ Ìunju. Minn hawn nirrinrazzja lillpartitarju s-Sur Kevin Camilleri kif ukoll lill-Onorevoli Dr. Marlene Pullicino li hija benefattriçi tasSezzjoni Ûg˙aΩag˙, g˙all-g˙ajnuna li offrewlna tul dawn l-attivitajiet. Fil-15 ta’ Lulju, sewwa sew xahar qabel il-Festa, tellajna b’suççess flimkien ma’ l-G˙aqda tan-Nar, BBQ fil-pjazza fejn bl-iktar mod xieraq sar il-launch uffiçjali taddiska “Qalb Ûag˙Ωug˙a Wa˙danija”

BBQ & Pool Party ©ewwa t-Torri tal-Qrendi

76

Festa 2008

kantata mill-brava Eleanor Cassar, b’kompoΩizzjoni tas-Surmast Imqabbi Mro. Anthony Camilleri u lirika ta’ Nicholas Baldacchino, Segretarju tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙. F’din l-attività ˙ri©na wkoll il˙ames edizzjoni tas-CD ta’ Marçi BrijuΩi bil-kant intitolata ‘Çelebrità Vol 5’. Fost l-attivitajiet Reli©juΩi u Filantropiçi nsibu fuq quddiem ilWirja tal-Ìimg˙a Mqaddsa li hija Unika g˙all-gΩejjer Maltin blisem ‘La Semana Santa - Espana’ li propju kienet l-istrument ewlieni tal-mi©ja ta’ l-E.T. l-Arçisqof ta’ Malta Mons. Pawlu Cremona flImqabba fl-2007 kif ukoll il-mi©ja ta’ l-E.T. Isqof Emeritus tal-Kuwait Mons. Adeodato Micallef din issena. Minn hawn nirringrazzja lil kull min g˙en f’din l- attività b’mod partikluari lis-Sinjuri Michael Chetcuti, Nathalie u Leonard Azzopardi. Din ittellg˙et fis-swali prinçipali ©ewwa l-kaΩin bejn it-12 u t-23 ta’ Marzu. Ûammejna wkoll l-appuntament tag˙na ma’ l-anzjani Mqabbin, residenti f’San Vinçenz fejn f’Ottubru g˙amilnielhom Ωjara flokkaΩjoni tal-Jum Dinji ta’ l-Anzjani kif ukoll qattajna nofs ta’ nhar mar-residenti bi bΩonnijiet speçjali ©ewwa d-Dar tal- Providenza nhar it-23 ta’ Marzu. Tellg˙ajna wkoll quddiesa ta’ ringrazzjament lil Alla

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

fl-okkaΩjoni tal-15-il Anniversarju mit-twaqqif tas-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ ©ewwa l-Knisja Parrokkjali ta’ l-Imqabba nhar it-3 ta’ Frar. Fi Ωmien il-Ìimg˙a Mqaddsa er©ajna konna parti minn grupp organizzattiv fejn tellajna b’suççess sensiela ta’ EΩerçizzi Spiritwali g˙aΩ-Ωg˙aΩag˙ bit-tema ‘G˙aqda jew g˙oqda kif ukoll ipparteçipajna fl-irfieg˙ tal-vara devota tad-Duluri waqt il-purçissjoni u l-˙asil tarri©lejn f’Óamis ix-Xirka. Il-Ìimg˙a Marjana li re©g˙et kisbet attendenzi numeruΩi tul il-©img˙a kollha fejn g˙ar-raba’ sena konsekuttiva Ωammejna l-appuntament malkomunità Mqabbija b’sensiela ta’ laqg˙at ta’ Tag˙lim Marjan g˙al kul˙add. Dawn il-laqg˙at saru bejn is- 26 u t-30 ta’ Mejju g˙all-ewwel darba ©ewwa l-Kappella ta’ San BaΩilju. Minn hawn nirringrazzja lill-Kappillan tal-Parroçça Dun Nazzaren Caruana u lis-Sinjura Mary Cassar ta’ l-g˙ajnuna tag˙hom. Is- Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ tat ukoll issehem tag˙ha fil-Festi tal-Madonna tar-RuΩarju kif ukoll f’Corpus Cristi f’Ottubru u f”Mejju. Minn hawn nifra˙ lill-Prokuratur il-©did talFratellanza tas-SSmu. Sagrament iΩ-Ωag˙Ωug˙ Antoine Farrugia tal˙idma li qed iwettaq flimkien maΩΩg˙aΩag˙ tag˙na. Fit-2 t’Awwissu tajna s-sehem s˙i˙ tag˙na waqt ilFesta ta’ l-Ordinazzjoni Saçerdotali taΩ-Ωag˙Ωug˙ Imqabbi Rev. Dun Jonathan Farrugia li minn hawn nawgurawlu ‘Ad Multos Annos’ filMinisteru Saçerdotali tieg˙u. Minn

hawn nie˙u l-opportunità wkoll sabiex nuri l-apprezzament tasSezzjoni Ûg˙aΩag˙ lejn is-saçerdot Imqabbi Dun Karm Ghigo g˙all˙idma li wettaq tul is-snin fost iΩ-Ωg˙aΩag˙ Imqabbin. Dun Karm ˙alla dan il-Wied ta’ Dmug˙ nhar it-22 ta’ Ìunju. Ag˙tieh o Mulej ilMistrie˙ ta’ dejjem. Dwar l-attivitajiet sportivi wie˙ed ta’ min isemmi li organizzajna Ωew© Football Tournaments ©ewwa l-Imqabba Synthetic Pitch f’Ottubru u f’Ìunju li kienu ©entilment sponsorjati minn Dr. Louis Galea u s-Sur Julius Farrugia, kif ukoll Playstation Tournament ©ewwa l-KaΩin f’Mejju ©entilment sponsorjat mis-Sur Lolly Briffa. Jekk in˙arsu lejn id-djalogu mal-kommunità kif ukoll lejn ittis˙i˙ tar-relazzjonijiet tag˙na maddiversi korpi awtoritarji jispikkaw l-edizzjonijiet tal-pubblikazzjoni popolari t-‘Titular’ f’Diçembru u f’April; il-laqg˙a kordjali ma’ l-Arçisqof l-E.T. Mons. Pawlu Cremona bit-tema ‘IΩ-Ωg˙aΩag˙ x’post g˙andhom fil-Knisja’ f’April, kif ukoll permezz tarrappreΩentanza tag˙na fil-Kumitat EΩekuttiv ta’ l-G˙aqda KaΩini talBanda rappreΩentati minni u millKaxxier tas-Soçjetà s-Sur Carmel Briffa. Minbarra li saru dawn l-attivitajiet ta’ min isemmi wkoll li din is-sena komplejna fuq is-snin preçedenti u investejna f’˙idma ta’ ammont kbir ta’ liedna ©dida g˙al Triq Valletta, Triq il-Parroçça, Misra˙ il-Fidwa u l-madwar kollu.

Membri fi ˙dan is-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ Santa Marija waqt il-quddiesa ta’ radd il-˙ajr lil Alla fl-okkaΩjoni tal-15-il sena anniversarju mit-twaqqif ta’ l-istess sezzjoni.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Hawn ta’ min nirringrazzja lisSinjuri Raymond Vella, Roderick u Emmanuel Pace tal-˙idma siewja tag˙hom. Il-lotteriji sabiex jittaffew ftit mill-ispejjeΩ ma naqsux, b˙assoltu nie˙u l-opportunità sabiex nirringrazzja lis-Sinjura Doris Camilleri ta’ l-g˙ajnuna siewja tag˙ha f’kull attività li ntellg˙u. Ìie ppreΩentat ukoll logo uffiçjali ©did tal-15-il anniversarju, xog˙ol bl-idejn ta’ l-artist Brian Borg ming˙ajr ebda interessi.

Ûg˙aΩag˙ Rebbi˙in – Unur ie˙or g˙allImqabba Wara li tajna ˙arsa Ωg˙ira lejn is-sena ta’ ˙idma u elenkajt u˙ud mill-attivitajiet varji li organizzat is-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙, tajjeb jekk nag˙tu ˙arsa wkoll lejn wa˙da mill-prijoritajiet li b˙ala kumitat po©©ejna fuq quddiem nett ta’ l-a©enda tag˙na g˙as-sena 2007/2008; It- Tieni Edizzjoni ta’ l-Ewwel Presepju Óaj organizzat fl-Imqabba mtella’ ©ewwa l-binja ta’ l-Isptar il-Qadim bejn it-22 u t-30 ta’ Diçembru. F’dawn iddisat ijiem wie˙ed seta’ japprezza ferm it-trasformazzjoni tal-binja ta’ l-Isptar il-Qadim f’villa©© sinonimu maΩ-Ωminijiet tat-twelid ta’ Ìesù Bambin. Tajjeb insemmi li kien hemm il-parteçipazzjoni ta’ ’l fuq minn sebg˙in karattru kuljum, kif ukoll ir-reçtar f’sinkronizzazzjoni mar-rakkont tat-twelid. L-ammont ta’ viΩitaturi kien wie˙ed impressjonanti. G˙al darb’o˙ra b˙ala Ωg˙aΩag˙

BBQ quddiem il-KaΩin nhar il-15 ta’ Lulju 2008 fejn ©iet anke ppreΩentata d-diska ‘Qalb Ûag˙Ωug˙a Wa˙denija’ kantata minn Eleonor Cassar.

Festa 2008

77


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-E.T. Isqof Emetitus tal-Kuwait, Mons. Adeodato Micallef, jifta˙ il-wirja marbuta mal-Ìimg˙a Mqaddsa, La Semana Santa.

irnexxielna nispikkaw ferm bl-ideat innovattivi tag˙na, fejn din is-sena l˙aqna quççata o˙ra fl-istorja rikka tag˙na u tar-ra˙al ta’ l-Imqabba bil-kisba ta’ l-Ewwel Premju filKompetizzjoni Nazzjonali talPresepji b’livell straordinarju filpunte©©i mog˙tija minn ©urija esperta f’dak li g˙andu x’jaqsam ma’ l-ori©inalità, l-aççessorji, ilkonsistenza fil-karattri, l-effetti ta’

L-istatwa artistika tal-Madonna b˙ala parti minn sett ta’ vari tal-Ìimg˙a Mqaddsa fuq stil Spanjol.

dwal u muΩika u d-dehra ©enerali. Tajjeb insemmi wkoll il-fatt li tul is-snin li ilha ssir din ilkompetizzjoni, l-ebda g˙aqda ma rnexxielha tikkwalifika g˙all-ewwel premju. Dan l-unur kompla jsa˙˙a˙ isem is-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ Santa Marija u r-ra˙al ta’ l-Imqabba fejn eventwalment is-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ tag˙na saret l-ewwel u l-unika g˙aqda ta’ Ωg˙aΩag˙

Il-bandalora artistika li tintuΩa waqt il-briju tal-marçi.

Parti mill-briju organizzat waqt il-marçi

L-A˙˙ar Çena. Xog˙ol ©did li ΩΩanΩan fil-wirja La Semana Santa ta’ din is-sena.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

IΩ-Ωg˙aΩag˙ huma parti importanti ˙afna fl-organizzazzjoni tal-briju waqt il-Festa.

Ûew© umbrelluni kollha pittura li ΩΩanΩnu matul il-Festa tas-sena li g˙addiet.

Festa 2008

79


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Wa˙da mil-laqg˙at matul il-Ìimg˙a Marjana 2008, organizzata mis-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ g˙ar-raba’ sena konsekuttiva.

fl-Imqabba li hija mog˙nija b’Unur Nazzjonali. Minn hawn nirringrazzja lil kull min b’ xi mod jew ie˙or g˙en sabiex irnexxielna nag˙mlu dan kollu. Impossibbli li nsemmi persuna b’persuna g˙ax ma nispiçça qatt, però minn hawn nirrigrazzja mill-ikbar wie˙ed sa l-iΩg˙ar wie˙ed g˙ax flimkien tajna risposta; u b’qalb kbira dawk l- azzjonijiet ˙Ωiena li in©ustament soffrejna ©ew mirbu˙in kollha permezz ta’ l- apprezzament ta’ kull min Ωarna kif ukoll tal-©urija li rat b’g˙ajnejha x’sar u eventwalment kienet kapaçi tiddikjarana b˙ala l-aqwa u l-a˙jar minn fost l-g˙aqdiet kollha li kkompetew f’din ilkompetizzjoni tul l-a˙˙ar snin. Nie˙u l-opportunità wkoll sabiex f’isem il-Kumitat nirringrazzja lillOnor. Dr. Franco Debono li g˙o©bu jisponsorja l-avveniment kollu, Bronk Productions u s-Sur Nicholas Briffa li pprovdewlna l-vestwarju, u s-Sinjuri Philip u Anthony Farrugia li pprovdewlna l-materjali. Nifra˙ lis-Sur Alfred Galea li din is-sena reba˙ l-unur Star Awards 2007 kif ukoll lis-Sur Vince Aius li

Azzjoni waqt tournament tal-futbol organizzat ©ewwa s-synthetic ground ta’ l-Imqabba F.C.

reba˙ il-kampjonat ta’ l-iscooters. Apprezzament speçjali ie˙or imur lejn l-kollegi tieg˙i; l-Uffiçjali talKumitat EΩekuttiv li taw l-appo©© kontinwu tag˙hom lis-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ sa mill-bidu nett.

B’˙arsitna ’l quddiem lejn aktar suççessi Issa li qrobna ferm g˙all-festa, dalwaqt ser inkunu qed niΩvelaw u jekk Alla jrid ser inkunu qed na˙sdu l-frott tal-prijorità l-o˙ra fuq l-a©enda tag˙na; ‘Iç-çelebrazzjonijiet tal15-il anniversarju mit-twaqqif tasSezzjoni Ûg˙aΩag˙’ fejn il-qofol ser jintla˙aq propju fil-lejl tat-13 t’Awwissu, fil-Març grandjuΩ ta’ l-A˙˙ar Tridu. Huwa importanti li ng˙id li s-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙ investiet sena ta’ ˙idma ming˙ajr waqfien sabiex tipprepara b’tant reqqa dan l-avveniment uniku ©ewwa ra˙alna. IΩ-Ωmien jg˙addi u ma jistenna lil ˙add, però l-˙idma u l-kisbiet li saru propju miΩ-Ωg˙aΩag˙ tag˙na tul l-a˙˙ar snin Ωgur li diffiçli biex wie˙ed jinsihom. G˙alhekk filwaqt li rridu nΩommu saqajna dejjem ma’ l-art,

Diskussjoni bejn iΩ-Ωg˙aΩag˙ waqt l-eΩerçizzi 2008 bit-tema ‘G˙aqda jew g˙oqda’.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

irridu nkomplu n˙arsu ’l quddiem sabiex li ksibna tul is-snin ikompli jisseddaq b’kisbiet o˙rajn. Jalla l-Madonna ΩΩomm idejha fuqna sabiex ilkoll flimkien ikollna çelebrazzjoni kbira bl-aktar mod dinjituΩ li tassew ikun jixraq lillFesta Titulari Mqabbija. Grazzi mill-qalb lil Kul˙add! Viva r-Re©ina tas-Sema u l-Art Santa Marija, l-Omm u l-Patruna tag˙na lkoll!

Il-Purçissjoni devota bl-istatwa tal-Madonna tad-Duluri merfug˙a miΩ-Ωg˙aΩag˙ tal-parroçça.

‘Omega Party’. Wie˙ed mill-attivitajiet organizzati ©ewwa l-KaΩin tag˙na.

Festa 2008

81


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Is-Santwarju tal-Madonna Ta’ Pinu ©ewwa G˙awdex

125 Sena mis-Sej˙a tal-Madonna ta’ Pinu lil Karmela Grima u Fran©isk Portelli kitba tas-Sur Antoine Sciberras

Karmni Grima. 125 sena ilu wie©bet g˙as-sej˙a li g˙amlitilha l-Madonna.

Fran©isku Portelli. Ûag˙Ωug˙ li huwa wkoll sema’ l-le˙en tal-Madonna ©ej mill-kappella.

Ftit li xejn nafu dwar l-ori©ini tas-Santwarju tal-Madonna Ta’ Pinu g˙aliex x’aktarx li d-dokumenti dwar dan is-Santwarju ©ew mitlufin matul iΩ-Ωminijiet. L-ewwel provi bil-miktub ta’ l-eΩistenza ta’ dan isSantwarju jinsabu ©ewwa l-arkivji tal-Kurja ta’ G˙awdex, meta ssir referenza g˙al Ωjara li l-Isqof Domenico Cubelles kien g˙amel f’din il-kappella. L-unika tag˙rif li nsibu f’dan id-dokument hu li l-kappella kienet g˙adha kif inbniet u li kienet propjetà ta’ familja nobbli mag˙rufin b˙ala tal-‘Ìentili’. Fis-sena 1575 wara Ωjara lillkappella mill-appostoliku Mons. Pietru Dusina li kien mibg˙ut mill-Papa Gregorju XII, sab din il-kappella fi stat ˙aΩin ˙afna. G˙alhekk Mons. Dusina ordna li l-kappella tkun mag˙luqa u

mwaqqg˙a, u d-dmirijiet tag˙ha ji©u mg˙oddija lill-knisja parrokkjali, li llum hija l-Katidral ta’ G˙awdex. Madankollu, dejjem skond ittradizzjoni, meta l-˙addiem ta l-ewwel daqqa biex jibda jwaqqa’ din il-kappella, hu kiser idu. Din ©iet me˙uda b˙ala sinjal li din ilkappella kellha tkun miΩmuma, u fil-fatt, din kienet l-uniku kappella li ©iet salvata mid-digriet ta’ Mons. Dusina li kienet tordna t-twaqqieg˙ ta’ kappelli o˙ra simili fil-gΩira. Fl-1958, is-sidien tal-propjetà tal-kappella nbidlu, u mag˙hom inbidel isem il-kappella. Sa dan iΩΩmien, il-kappella kienet mag˙rufa b˙ala ‘tal-Ìentili’. Il-kappella issa bdiet ti©i msej˙a ‘Ta’ Pinu’. Dan ©ara g˙aliex Pinu Gauci sar il-prokuratur ta’ din il-kappella u fl-1611 hu offra l-flus minn butu

Il-Papa Ìwanni Pawlu II waqt iΩ-Ωjara tieg˙u fis-Santwarju tal-Madonna Ta’ Pinu jidher iwa˙˙al stellarju mal-kwadru tal-Madonna.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

83


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

g˙ar-restawr tag˙ha. Nistg˙u ng˙idu li l-kappella ©iet mibnija mill-©did. Hu ˙allas ukoll g˙all-pittura talMadonna ta’ l-Assunta g˙all-artal ma©©ur. Dan l-inkwadru ©ie mpitter minn Amadeo Perugino. Fit-22 ta’ Ìunju ta’ l-1883, Karmni Grima, xebba ta’ ˙amsa u erbg˙in sena u devota kbira talMadonna, semg˙et lil xi ˙add isej˙ilha waqt li kienet sejra lura d-dar mill-g˙elieqi ta’ madwar ilkappella. Hi semg˙et vuçi ta’ mara tg˙idilha: “Ejja, ejja”. Hi bdiet tibΩa’ u bdiet ti©ri ’l hemm millpost. Il-vuçi re©g˙et sej˙itilha, u din id-darba Karmi ndunat li l-vuçi kienet ©ejja minn ©ol-kappella. Hi da˙let ©ol-kappella u qalet ittalb tag˙ha tas-soltu. Il-vuçi, li kienet ©ejja mix-xbieha tal-Ver©ni Mqaddsa, talbitha biex tg˙id tliet darbiet Ave Maria f’©ie˙ it-tlett ijiem li l-Ìisem Tag˙ha dam filqabar qabel ma tela’ fis-sema. Karmni g˙amlet kif talbitha l-vuçi, u baqg˙et sejra fi triqitha. Ftit wara, Karmni mardet u kellha tibqa’ fis-sodda g˙al aktar minn sena s˙iha. Wara, Karmni qalet is-sigriet tag˙ha lil ˙abib tag˙ha, Frenç Portelli, li min-na˙a tieg˙u qalilha li g˙al dak iΩ-Ωmien hu kien ukoll sema’ vuçi ta’ mara ©ej mill-kappella jg˙idlu biex jitlob. Ftit Ωmien wara din is-sej˙a misterjuΩa, omm Frenç ©iet imfejqa mirakoloΩament bl-interçessjoni tal-Madonna Ta’ Pinu. Il-kappella mwarrba spiççat b˙ala post ta’ pellegrina©© g˙al ˙afna nies. L-isqof Pietru Pace ©ie mg˙arraf b’dawn il-©rajjiet u wara li kellem lil Karmni u lil Frenç, hu kkonkluda li l-vuçi kienet ©ejja mis-sema. Iddevozzjoni g˙all-Madonna Ta’ Pinu kibret minnufih u numru kbir ta’ pellegrini Ωaru l-kappella. B’hekk ittie˙det deçiΩjoni li jinbena santwarju xieraq li jkun jista’ jilqa’ l-folol, u l-bini ta’ knisja fi stil Ruman beda fl-1920. Fl-1932, il-knisja l-©dida ©iet imbierka u miftu˙a g˙all-pubbliku, u fl-1935, il-Papa Piju XI iddikjaraha b˙ala BaΩilika Minuri. F’dik l-istess sena, ix-xbieha mirakuluΩa tal-Madonna

©iet inkurunata mill-Kardinal Alessio Lepicier, b’digriet iffirmat mis-segretarju ta’ l-istat tal-Vatikan, il-Kardinal Ew©enju Pacelli, li wara la˙aq il-Papa Piju XII. F’Mejju 1990, il-papa Ìwanni Pawlu II Ωar s-santwarju Ta’ Pinu, u wara li talab fil-kappella, hu qaddes quddiesa fuq z-zuntier u Ωejjen ix-xbieha tal-Madonna b’˙ames stilel tad-deheb, b˙ala prova ta’ ,l-im˙abba tal-poplu lejn il-Madonna. Ta’ min isemmi wkoll li Karmni Grima kienet meqjusa minn kul˙add b˙ala mara qaddisa. Karmni twieldet ©ewwa l-G˙arb, G˙awdex nhar it-2 ta’ Frar 1838. Missierha Tumas u ommha Antonia xebba Apap kienu familja sempliçi u fqira, ˙addiema fir-raba’ b˙allma©©oranza tan-nies f’dawk iΩΩminijiet. Illum il-©urnata d-dar fejn kienet tg˙ix Karmni Grima ©iet mibdula f’MuΩew sabiex ifakkar kemm lil din Karmni kif ukoll isSej˙a tal-Madonna. Karmni Grima mietet nhar il-25 ta’ Frar 1922 meta hi kellha 84 sena. G˙al dawn l-anniversarji tal-125 sena mis-sej˙a tal-Madonna Ta’ Pinu saru çelebrazzjonijiet kbar bejn l-4 u t-22 ta’ Ìunju 2008 ©ewwa l-gΩira ta’ G˙awdex, liema çelebrazzjonijiet juru d-devozzjoni u l-im˙abba kbira li l-poplu Malti u G˙awdxi g˙andu lejn l-Omm tag˙na tas-Sema.

Dehra tas-Santwarju tal-Madonna Ta’ Pinu, qabel mag˙rufa b˙ala ‘Tal-Ìentlom’.

Il-programm uffiçjali taççelebrazzjonijiet organizzati din is-sena b’rabta mal-125 sena mis-sej˙a tal-Madonna lil Karmni Grima u Fran©isku Portelli.

Il-Papa Ìwanni Pawlu II waqt mument ta’ talb u riflessjoni quddiem ix-xbieha tal-Madonna Ta’ Pinu.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

85


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Rev. Dun Jonathan Farrugia L-Imqabba mog˙nija b’saçerdot ©did Dun Jonathan Farrugia, iben Joseph u Josephine xebba wkoll Farrugia twieled nhar id-19 ta’ Settembru 1978. Jonathan Farrugia, il-fustani fost Ωew© ˙utu bniet, Rosienne il-kbira u s-Sopran Frances Catherine, irçieva s-sagrament talmag˙mudija nhar it-22 ta’ Ottubru 1978 ©ewwa l-Knisja Arçipretali ta’ Santa Katarina V.M. taΩ-Ûurrieq. Jonathan irçieva s-sagrament ta’ l-Ewwel Tqarbina fit-2 ta Ìunju 1985 ©ewwa l-istess knisja. Irçieva s-sagrament tal-GriΩma ta’ l-Isqof nhar l-14 ta’ Ottubru 1988 filKnisja parrokkjali ta’ Santa Marija Assunta fl-Imqabba.

L-ewwel edukazzjoni li ˙a kienet ©ewwa l-Kulle©© De La Salle, il-Birgu fis-sena 1984 fejn baqa’ hemmhekk sal-klassijiet tas-sixth form sas-sena 1996. Bejn l-1996 u l-2000, Jonathon kompla bl-istudji tieg˙u ©ewwa l-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fil-Baçellerat ta’ l-Arti bl-Unuri (B.A. Hons) fit-Taljan. F’Lulju 2000 attenda g˙al kors ta’ speçjalizzazzjoni fit-Taljan fil-Fondazione Giorgio Cini ta’ Venezia. Bejn is-snin 2001-2004 kompla bl-istudji ©ewwa l-Università ta’ Malta, fejn iggradwa fil-Baçellerat fit-Teolo©ija u Studju Umani (B.A. Theol. & Hum.

L-E.T. Arçisqof Pawlu Cremona jordna lil Fr. Jonathan Farrugia b˙ala djaknu fil-knisja parrokkjali ta’ San ÌuΩepp, l-Imsida nhar l-4 ta’ Novembru 2007.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Stud.). Ta’ min isemmi wkoll li filgradwazzjoni kien ikkummisjonat jag˙mel id-diskors ta’ l-okkaΩjoni f’isem l-istudenti. Bejn l-2005 u l-2007 Jonathan temm il-kors ma©©uri tat-Teolo©ija u gradwa b’Summa Cum Laude (first class degree) S.Th.B. mill-Università ta’ Malta filwaqt li fis-sena 2007 beda l-kors tal-Liçenzjat fit-Teolo©ija. Bejn l-2006 u l-2008 kien ilPresident ta’ l-G˙aqda Studenti tatTeolo©ija. Il-passatempi ta’ Jonathan huma l-muΩika, it-teatru u r-riçerka. Beda jitg˙allem idoqq fl-1984 fl-Iskola tal-MuΩika Johann Strauss. Xi snin wara beda jitg˙allem il-klarinett fl-istess skola. Daqq g˙all-ewwel darba mal-Banda Re Ìor© V ta’ l-Imqabba fis-sena 1997 filwaqt li fl-2004 ing˙aqad mal-Cappella Bugeja u daqq ma’ din l-orkerstra f’diversi knejjes fil-festi rispettivi tag˙hom. L-ewwel darba li daqq ma’ din l-orkestra kien fit-Tridu tal-Festa Titulari ta’ Santa Marija fl-Imqabba. Festi o˙ra li daqq fihom jinkludu: Marija Bambina (ix-Xag˙ra), Is-Salvatur (Óal Lija), il-Madonna tas-Sacro Cuor (TasSliema), San Duminku (il-Birgu) u San Publju (il-Floriana). Fejn jid˙ol it-teatru, Jonathan kien attiv ˙afna, l-aktar fil-musicals b˙al: Dellijiet (1994), Re©a’ Seba˙ (1994), Salad Days (1996), Jisimni Katarina (1997 u 2005), Lo Zingaro Barone (1997), Evita (1998), Les Miserables (1998), Anything Goes (1999) u La Vedova Allegra (1999), kif ukoll bosta drammi u kummiedji fil-MUSEUM u fissnin tas-Seminarju. Kif isostni Jonathan innifsu, l-isba˙ esperjenzi kienu ma’ Lino Grech fid-dramm dwar San Ìor© Preca “Ag˙tini

Festa 2008

87


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Qabel il-purçissjoni ta’ l-1983 tal-Qalb ta’ Ìesù fiΩ-Ûurrieq. Rev. Dun Jonathan Farrugia kien joqg˙od mal-Bandalora tal-fratellanza.

l-G˙ajnuna” (1993), mieg˙u wkoll fid-dramm “Pasturi jiççaqalqu” (2005), u fil-musicals “Evita” u “Jisimni Katarina”. Jonathan Farrugia kellu l-ewwel esperjenza ta’ riçerka meta kien qed jag˙mel l-ewwel teΩi tieg˙u g˙allawrea fit-Taljan. Din kienet “Il romanzo cavalleresco: lo sviluppo, i temi, le techniche narrative”. Wara mbag˙ad sa mill-1999 beda jikteb fil-programmi tal-festi b’mod regolari. L-ewwel artiklu li kiteb kien dwar id-devozzjoni Marjana flArt Imqaddsa, u dan ©ie ppubblikat fl-annwal tas-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V ta’ l-Imqabba fl-1999. Minn dik is-sena sallum baqa’ jikteb ta’ kull sena f’din il-pubblikazzjoni. Festi o˙rajn li minn Ωmien g˙al Ωmien kien kiteb xi artikli fl-annwal tag˙hom huma: IlMadonna tal-Karmnu (iΩ-Ûurrieq),

L-orkestra li tag˙ha Rev Dun Jonathan jifforma parti. L-ewwel darba li daqq ma’ din l-orkestra kien propju fit-Tridu tal-Festa ta’ Santa Marija ta’ l-Imqabba.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Santa Katarina V.M. (iΩ-Ûurrieq), il-Madonna tal-Ìilju (l-Imqabba), L-Immakulata Kunçizzjoni (irRabat – G˙awdex), Santa Marija (il-Gudja), San ÌuΩepp (Óal Kirkop), San Nikola (is-Si©©iewi), Sant’Andrija (Óal Luqa), ilÌimg˙a l-Kbira (ÓaΩ-Ûebbu©), Marija Bambina (L-Isla). Kiteb ukoll fir-rivisti lokali ‘It-Titular’ u ‘Il-Fjur’ u rivisti akkademiçi ‘Logos’ (G˙aqda Studenti tatTeolo©ija) u ‘Solidarjetà’ (Studenti Demokristjani Maltin). Wara li Jonathan ˙ass ilvokazzjoni tas-saçerdozju, da˙al is-Seminarju ta’ Malta f’Settembru 2001. Matul is-sjuf tas-snin fisSeminarju serva fil-parroççi ta’ Santa Marija Assunta (l-Imqabba), ta’ l-Immakulata Kunçizzjoni (Bormla) u ta’ Santa Marija Assunta (Ó’Attard) fejn baqa’ jaqdi dmirijietu wkoll b˙ala djaknu. Mar ukoll tliet darbiet g˙al ˙ames ©img˙at kull darba jag˙mel xog˙ol volontarju mas-sorijiet ta’ Madre TereΩa f’Palermo (2002, 2004, 2005). Jonathan ©ie aççettat b˙ala kandidat g˙as-saçerdozju nhar l-14 ta’ Frar 2006 fis-Santwarju talMadonna tal-Grazzja f’ÓaΩ-Ûabbar u ©ie istitwit Lettur mill-Arçisqof Mercieca nhar l-20 ta’ Mejju 2006 filKnisja parrokkjali ta’ Santa Marija Assunta fl-Imqabba. Ìie istitwit

Dun Jonathan Farrugia ˙dejn l-artal ma©©ur tal-Knisja Parrokkjali ta’ l-Imqabba

Festa 2008

89


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Rev. Dun Jonathan flimkien ma’ s˙abu d-djakni l-o˙ra ma’ l-Arçisqof ÌuΩeppi Mercieca wara l-quddiesa tal-Lettorat, fil-knisja ta’ Santa Marija Assunta, l-Imqabba nhar l-20 ta’ Mejju 2006.

Akkolitu mill-Arçisqof ÌuΩeppi Merçieca fit-30 ta’ Novembru 2006 fil-Knisja Arçipretali ta’ San Nikola fis-Si©©iewi filwaqt li ©ie ordnat Djaknu mill-Arçisqof Pawlu Cremona nhar l-4 ta’ Novembru 2007 fil-Knisja parrokkjali ta’ San ÌuΩepp fl-Imsida. F’kummenti li ta Dun Jonathan fir-rivista ‘Is-

Seminarju’ qal: “Jekk ikolli nag˙Ωel kelma, li fiha ni©bor dawn is-seba’ snin li g˙addejt fis-Seminarju, nag˙Ωel il-kelma ‘˙olma’. Óolma, g˙ax taru; ˙olma, g˙ax kienu sbie˙; ˙olma, g˙ax ma ppjanajtx li nid˙ol g˙alihom!... Issa li g˙addew, in˙ossni grat ˙afna lejn Alla li g˙araf ikellimni fl-episodji ta’ ˙ajti:

Rev. Dun Jonathan Farrugia flimkien mal-familja tieg˙u wara l-ordinazzjoni tad-Djakonat nhar l-4 ta’ Novembru 2007.

it-tag˙lim, il-volontarjat, l-iΩbalji u n-nies li ltqajt mag˙hom. Dan kollu g˙eni biex nag˙raf aktar Hu x’jixtieq minni, u ˙allejtu jqawwini biex in©edded l-‘iva’ tieg˙i kuljum, g˙all-im˙abba lejh u lejn ˙uti ta’ madwari.” Dun Jonathan Farrugia ©ie ordnat Saçerdot mill-Arçisqof ta’ Malta Pawlu Cremona nhar ilÓamis, 3 ta’ Lulju 2008 flimkien ma’ ˙ames djakni o˙ra, fil-KonKatidral ta’ San Ìwann fil-Belt Valletta. Hu qaddes l-ewwel quddiesa tieg˙u fil-kappella ta’ Santa Katarina flImqabba nhar l-4 ta’ Lulju 2008. Dun Jonathan Farrugia ççelebra l-ewwel quddiesa solenni fil-knisja parrokkjali ta’ Santa Marija Assunta fl-Imqabba fit-2 ta’ Awwissu 2008. Fl-a˙˙arnett, f’isem is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V u f’isem l-Imqabbin kollha, nixtieq nawguraw lil Dun Jonathan Farrugia. Jalla l-Mulej Ìesù u l-Madonna jkomplu j˙arsu lil dan il-qaddej t’Alla fil-˙idma pastorali tieg˙u. Ad multos annos.

Is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V tixtieq itfra˙ u tawgura

lill-W. Rev. Dun Jonathan Farrugia. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

91


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Apprezzament

Dun Karm Ghigo (1935 - 2008) Dun Karm Ghigo twieled nhar l-10 ta’ Novembru 1935 ©ewwa l-Imqabba. Missieru kien jismu ÌuΩeppi Ghigo u ommu Ìulja imwielda xebba Mallia. Dun Karm kien ir-raba’ wild fost sitt a˙wa; ÌuΩeppi, Karmena (li mietet ta’ sentejn), Nikola, Toninu u Ìilardu. Dawn it-tnejn ta’ l-a˙˙ar mietu meta kienu g˙adhom trabi. Wara li rçieva l-ewwel edukazzjoni tieg˙u ©ewwa l-iskola ta’ l-Imqabba, kompla jistudja fis-Seminarju Minuri. Aktar tard kompla l-istudji tieg˙u fis-Seminarju Ma©©uri fejn ipprepara ru˙u sabiex iwettaq issej˙a li g˙amillu Alla. Fis-sena li da˙al is-Seminarju Ma©©uri u kellu jibda jistudja l-filosofija ©ara li dan il-kors ma sarx fl-Università ta’ Malta, u allura Dun Karm g˙aΩel li jmur jg˙allem ©ewwa l-iskola ta’ l-Imqabba sakemm jibda dan il-kors, fejn fil-fatt dam jg˙allem sentejn. Dun Karm kien anke jg˙allem lil xi tfal wara l-iskola billi kien jag˙ti privat individwali. Fost dawn ittfal insibu lil Onorevoli l-Avukat Louis Galea li llum huwa l-ispeaker

Wie˙ed mill-a˙˙ar ritratti ta’ Dun Karm Ghigo (1935 – 2008).

tal-Kamra tar-RappreΩentanti filParlament Malti. Sakemm kien qed jistudja g˙al saçerdot, Dun Karm kien inkarigat mill-biblijoteka tasSeminarju. Wara disg˙a u g˙oxrin sena li l-parroçça tag˙na kienet nieqsa minn xi vokazzjoni saçerdotali, nhar is-Sibt 3 ta’ April 1965, filKon Katidral ta’ San Ìwann ©ewwa l-Belt Valletta, insibu li Ωewg Imqabbin ©ew ikkonsagrati b˙ala qassisin minn fost 21 saçerdot, 9

Dehra tal-knisja parrokkjali ta’ l-Imqabba nhar l-1 ta’ Awwissu 1965 fl-ewwel quddiesa solenni ta’ Dun Karm Ghigo.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

djoçesani u 12-il reli©juΩ. Dawn kienu Dun Karm Ghigo u Dun Joe Bugeja. Il-quddiesa solenni tag˙hom saret fil-Knisja Parrokkjali ta’ l-Imqabba ta˙t il-Patroçinju ta’ Santa Marija nhar il-Óadd 1 ta’ Awwissu 1965 fil-kaΩ ta’ Dun Karm Ghigo, u ©img˙a wara, sewwasew nhar il-Óadd 8 ta’ Awwissu 1965 saret il-quddiesa solenni ta’ Dun Joe Bugeja. It-tranΩulazzjoni ta’ dik is-sena fil-festa ta’ Santa Marija kienet imbag˙ad immexxija millistess Dun Karm Ghigo. L-Imqabbin kienu ˙ar©u bi ˙©arhom biex jaraw lil dawn ilqassisin u mal-pilastri taz-zuntier tal-knisja nkitbu l-kliem ‘Nifir˙u bis-Saçerdoti Novelli’. Dun Karm Ghigo g˙all-ewwel beda ja˙dem ©ewwa l-Kurja ta’ l-Arçisqof u aktar tard kompla l-missjoni tieg˙u fil-parroçça ta’ l-Imqabba. Aktar tard Dun Karm beda ja˙dem b˙ala skrivan mal-Bank ta’ San ÌuΩepp kif kien mag˙ruf dak iΩ-Ωmien, illum APS Bank. Ir-residenza tieg˙u kienet propju fil-pjazza tarra˙al eΩattament faççata tal-knisja parrokkjali. Dun Karm kien qassis eΩemplari, dejjem liebes dik issuttana sewda u bil-kappell. Kien i˙obb jieqaf jitkellem ma’ kul˙add speçjalment mat-tfal li kien jie˙u gost jirrakkuntalhom xi ©rajja talpassat. L-hena tieg˙u kienet li wara l-quddiesa joqg˙od jistaqsi, speçjalment lill-abbatini, fuq x’hiex kien l-Evan©elju u fuq min kien ilqaddis ta’ dik il-©urnata, biex jara jekk kinux ikunu attenti waqt ilquddiesa. Ma kienx jinsa lil dawk l-anzjani li kien imur regolarment fid-djar tag˙hom joffrilhom dawk

Festa 2008

93


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

il-kelmiet ta’ fara© filwaqt li jqarbinhom. B˙ala wie˙ed millpassatempi ta’ Dun Karm insibu li kien i˙obb jg˙amel il-pasturi tal-©ibs g˙all-presepji tal-Milied u kien ukoll i˙obb ˙afna l-futbol. Ittim favorit tieg˙u kien dak Taljan u dak ta’ Juventus. Kien ukoll membru f’diversi g˙aqdiet fir-ra˙al fosthom dik taxXirka ta’ l-Isem Imqaddes ta’ Ìesù u l-Le©jun ta’ Marija. Kemm dam l-Imqabba, Dun Karm ˙adem ˙afna g˙all-©id tarra˙al. Wie˙ed mix-xog˙olijiet li g˙amel fil-knisja parrokkjali kienet propju skrizzjoni mad-dawra talkoppla dwar l-Assunta. Kitba bil-Latin li g˙adha hemmhekk sallum. Ta’ min jg˙id ukoll li skrizzjoni o˙ra kienet dik maç-çinta tal-knisja iΩda din ©iet imne˙˙ija fi Ωmien il-kappillan Dun Willie Vella bliskop inizjali li l-kitba tinbidel minn dik tal-Latin g˙all-Malti. Hija veru ˙asra li din l-iskrizzjoni sfortunatament ma re©g˙etx saret! Fil-bidu tas-snin tmenin Dun Karm Ghigo flimkien ma’ ˙utu ÌuΩeppi u Nikola kienu g˙addew biçça art lis-Soçjeta Santa Marija u Banda Re Ìor© V, fejn fuqha nbena ma˙Ωen kbir mag˙ruf aktar b˙ala l-ma˙Ωen tan-nar ta’ l-art. Aktar tard inxtrat biçça art o˙ra biswit l-istess art fejn fuqha wkoll inbena ma˙Ωen ie˙or u sala fuq l-istess Ωew©t im˙azen. G˙alhekk Dun Karm Ghigo huwa meqjus b˙ala wie˙ed mill-benefatturi tasSoçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V ta’ l-Imqabba. Matul it-43 sena ta’ saçerdozju, Dun Karm serva ta˙t diversi kappillani fosthom; Dun Ìelard Mangion, Monsinjur Carmelo Bianco, Monsinjur Anton Vella, Dun Willie Vella u Dun Joe Bartolo. Propju fis-sena 2001 Dun Karm Ghigo, li issa sa˙˙tu kienet bdiet tbatti xi ftit, iddeçieda li jin©abar fid-dar tal-kleru ©ewwa Birkirkara sabiex ikollu l-mistrie˙ neçessarju. Dam hemmhekk g˙al madwar sitt snin u nofs sakemm il-Mulej g˙o©bu jsejja˙lu.

U˙ud min-nies preΩenti g˙all-ewwel quddiesa solenni ta’ Dun Karm Ghigo.

Ritratt taΩ-Ωew© qassisin Imqabbin, Dun Karm Ghigo u Dun Joe Bugeja fis-sede tasSoçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V. Jidhru wkoll xi membri tas-Soçjetà u familjari.

Dun Karm Ghigo flimkien maΩ-Ωew© ˙utu, ÌuΩeppi u Nikola.

L-a˙˙ar quddiesa tieg˙u ©ewwa l-Imqabba kien qaddisha propju filfesta tal-Madonna tal-Ìilju tas-sena 2006. Il-Kalçi tieg˙u flimkien ma’ xi o©©etti o˙ra ˙allihom lill-Knisja ta’ l-Imqabba. Kien propju nhar il-

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Óadd 22 ta’ Ìunju 2008, festa li fiha l-isqfijiet tag˙na stednuna sabiex infakkru s-Sej˙a tal-Madonna “Ta’ Pinu” li kienet g˙amlet propju 125 sena ilu lil Fran©isk Portelli u lil Karmena Grima. Mar-ra˙al

Festa 2008

95


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Laqg˙a mal-membri tal-kumitat ta’ l-iMqabba F.C. wara li kisbu l-promozzjoni g˙all-og˙la diviΩjoni fil-futbol Malti fis-sena 1984.

kollu g˙all-˙abta tal-g˙axra neqsin g˙oxrin instemg˙et mota ta’ swied il-qalb u ta’ sog˙ba, fejn il-knisja kienet qed t˙abbar il-mewt ta’ Dun Karm Ghigo. Miet ta’ 72 sena. Il-funeral sar nhar it-Tnejn 23 ta’ Ìunju 2008 ©ewwa l-knisja parrokkjali ta’ l-Imqabba fl-4.00pm. Il-corp ta’ Dun Karm inΩamm filkappella ta’ San Mikiel fejn kul˙add setà jag˙tih l-a˙˙ar tislima. Wara, corteo tmexxa mill-kappella ta’ San Mikiel sal-knisja parrokkjali fejn saret quddiesa presente cadavere. Il-quddiesa ©iet ikkonçelebrata minn Dun Anton Gouder flimkien ma’ diversi qassisin o˙ra. Il-Barka ta’ l-a˙˙ar ing˙atatlu mill-E.T. Arcisqof ta’ Malta Mons. Pawlu Cremona nnifsu. Wara, il-Banda Re Ìor© V tasSoçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V ta’ l-Imqabba akkumpanjatu

Dehra o˙ra ta’ l-ewwel quddiesa solenni ta’ Dun Karm Ghigo nhar l-1 ta’ Awwissu 1965.

f’corteo mill-knisja saç-çimiterju ta’ l-Imqabba fejn anke ©ie midfun f’qabar tal-qassisin. Jalla l-Mulej

li g˙alih Dun Karm offra ˙ajtu kollha jag˙tih il-glorja tal-Ìenna u l-mistrie˙ ta’ dejjem.

Il-Banda Re Ìor© V takkumpanja l-korteo mill-knisja sal-post tad-difna.

Mument waqt il-quddiesa presente cadavere nhar it-Tnejn 23 ta’ Ìunju 2008.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Dehra tal-funeral ta’ Dun Karm Ghigo.

Festa 2008

97


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Trofew Chev. George Martin A. Mus. L.C.M., O.S.T.J.

L-attivist tas-Sena B˙al kull sena, is-Soçjetà tag˙na tie˙u ˙sieb li tippreΩenta l-unur ta’ l-attivist tas-sena lil dak jew dawk il-persuni li fl-opinjoni tag˙ha jkunu iddistingwew ru˙hom b’xi mod aktar minn o˙rajn. G˙all-impenn u ˙idma matul is-sena. Din kienet inizjattiva o˙ra tal-familja Martin li bla dubju g˙andhom g˙al qalbhom ferm is-Soçjetà tag˙na. L-attivist g˙al din is-sena kien fil-fatt is-Sur Alfred Galea, Uffiçjal g˙ar-Relazzjonijiet Internazzjonali kif ukoll bandist attiv fi ˙dan ilBanda Re Ìor© V. Dan l-unur ©ie ppreΩentat nhar l-10 ta’ Awwissu 2007 waqt il-programm vokali u strumentali mtella’ mill-Banda Re Ìor© V. Kif di©a’ semmejna, Alfred huwa bniedem attiv ˙afna speçjalment fejn tid˙ol il-banda. Huwa bniedem ta’ kura©© kbir u dejjem i˙e©©i©na biex il-Banda Re Ìor© V u l-festa li tant i˙obb ma jkun jonqoshom xejn. Alfred hu bniedem ˙abrieki ˙afna u dejjem jag˙ti kontribut qawwi biex il-festa ta’ Santa Marija tkompli tikber minn sena g˙all-o˙ra. Fil-fatt

Alfred huwa l-mo˙˙ u l-organizzatur ewlieni fejn jid˙lu r-relazzjonijiet internazzjonali speçjalment ma’ kompoΩituri, surmastrijiet, muΩiçisti u baned barranin. L-ewwel esperjenza fuq baΩi internazzjonali tmur lura g˙as-sena 1996 meta l-Banda Re Ìor© V ˙ar©et iddoqq g˙all-ewwel darba barra minn xtutna sewwasew ©ewwa Ascoli Piceno, l-Italja. Din l-esperjenza ta’ ©emella©© wasslet sabiex is-Soçjetà tag˙na ti©i ppremjata b’Les Etoiles d’Or du Jumelage mill-Unjoni Ewropea. Wara l-1996 nistg˙u ng˙idu li bis-sa˙˙a ta’ Alfred setà jkollna fostna diversi baned u anke korijiet barranin speçjalment matul il-festa ad unur Santa Marija. Insibu li fis-sena 1997 kellna fostna l-Corpo Bandistico Santa Vittoria in Matenano mill-Italja filwaqt li sena wara kellna fostna l-Banda Jugend Blasorchester tal-Ìermanja (1998). Is-Soçjetà kompliet tkabbar ir-relazzjonijiet barranin billi kellna fostna l-Banda Filarmonika ta’ Larissa mill-Greçja u l-Banda Kiryat mill-IΩrael b˙ala parti mill-

Is-Sur Alfred Galea, Uffiçjal Relazzjonijiet Internazzjonali u bandist attiv fi ˙dan il-Banda Re Ìor© V jidher jirçievi ming˙and il-familja Martin l-unur b˙ala Attivist tas-sena 2007 wara l-˙idma tieg˙u b’riΩq il-Banda

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

festi ta’ l-Assunta li ççelebrajna fis-sena tal-millenju (2000). Sena wara (2001) kellna b˙ala banda mistiedna il-Kfar Saba Community Concert Band mill-IΩrael, filwaqt li fis-sena 2002 kien imiss il-Kor minn IΩrael, Alei Gefen. Wara mbag˙ad, fis-sena 2005 kellna b˙ala banda barranija mistiedna g˙all-festa ta’ Santa Marija il-Bedford Town Band mill-Ingilterra. G˙all-festi tal-2006 kellna fostna l-Banda St. Keverne minn Cornwall, l-Ingilterra kif ukoll il-Whistling World Champion David Morris, filwaqt li s-sena li g˙addiet kellna fostna Surmast Amerikan minn Louisana Mro. Andy Isca kif ukoll banda o˙ra Ingliza g˙al darb’o˙ra minn Cormnwall flIngilterra, St. Stythians Brass Band. Din is-sena l-Banda Taljana Associazione Bandistica Cittadina di Cave, provinçja ta’ Ruma ser tkun il-banda barranija mistiedna tag˙na wara li f’Lulju tas-sena l-o˙ra l-Banda tag˙na kienet g˙amlet ittieni mawra tag˙ha barra minn Malta sabiex tie˙u sehem fil-Festa del Socio li ssir ©ewwa Cave stess. Ta’ min jg˙id li f’din il-festa kienu ˙adu sehem diversi baned o˙ra barranin kemm mill-Italja, Franza u mill-Ingilterra. Nistg˙u ng˙idu li dawn ir-relazzjonijiet kollha kif ukoll iΩ-Ωew© mawriet barra minn Malta tal-Banda Re Ìor© V ©ew organizzati bis-sa˙˙a ta’ Alfred. Ûgur li Alfred bil-˙ila tieg˙u g˙en sabiex il-Banda Re Ìor© V kif ukoll is-Soçjetà tag˙na kibret fuq livelli internazzjonali. Mhux ta’ b’xejn li din is-sena Alfred reba˙ ukoll l-unur Star Award mog˙ti millAwtorità Maltija g˙at-TuriΩmu taxxog˙ol siewi tieg˙u f’dan is-settur. Mill-©did prosit Alfred.

Festa 2008

99


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Fejn sejrin? ˙sibijiet mis-Sur Mario Fenech

Ta’ Kultant niltaqg˙u xi erba’ ˙bieb waqt il-jiem ta’ l-ista©un talfesti u b’mod informali nag˙mlu eΩami ta’ dak li jkun qieg˙ed ise˙˙ waqt iç-çelebrazzjonijiet tal-festi li jkunu fl-aqwa tag˙hom b˙al dan iΩΩmien tas-sena. Kul˙add jg˙id tieg˙u kemm favur kif ukoll b’xi ftit kritika kostruttiva. Il-qbil tal-fehmiet tag˙na jkunu dejjem l-istess fuq su©©ett wie˙ed, dak li ma jistax ikun li dak li qeg˙din jonfqu l-organizzaturi tal-festi llum, jibqa’ jiΩdied g˙aliex l-ispejjeΩ huma tant kbar li diffiçli jkun hemm bilanç fil-kontijiet li jsiru wara li tintemm il-festa. Matul dawn l-a˙˙ar snin rajna spluΩjoni qawwija ta’ çelebrazzjonijiet kbar qisu kul˙add qieg˙ed jiççelebra xi anniversarju importanti jew xi okkaΩjoni mhux tas-soltu. Ilkoll niftakru meta sa ftit tassnin ilu l-festi ta’ barra kienu jsiru matul tlett ijiem biss u l-armar ta’ barra ma kienx daqstant rikk u mifrux mar-ra˙al kollu. Illum ilfesti qieg˙din isiru matul il-©img˙a kollha tal-festa.

Fil-pjazza ewlenija minbarra l-armar li min jaf kemm flus intefqu fih biex sar, qed naraw jiΩdiedu l-famuΩi plançieri li trid nofs ta’ nhar s˙i˙ biex iddur dawra mag˙hom u tifli x-xog˙ol li fihom. Imma dan kollu g˙aliex se˙˙ ? Kif ser ji©u kkontrollati dawn ilfenomeni? U fuq kollox g˙aliex dan kollu ? L-ewwelnett irridu ng˙idu li llum huwa ferm aktar façli li jin©abru l-flus biex isiru dawn l-opri u aktar minn hekk ir-restrizzjonijiet kultant eΩa©erati li ˙ar©u mill-Awtoritajiet EkkleΩjastiçi biex ji©u kkontrollati l-opri sagri fil-knejjes wasslu lil dawk li dejjem xtaqu jag˙mlu xi opra fil-knisja biex jonfqu dan ilflus f’affarijiet o˙ra. Kultant naraw armar tal-festi fit-toroq li trid seba’ g˙ajnejn biex tarah, imbag˙ad tid˙ol fil-knisja u tara damask imqatta’ çraret, Ωebg˙a mqaxxra minn mal-˙itan, sistema tad-dawl qisha si©ra tal-Milied itteptep g˙ax tkun ilha li saret snin ilu jew saqaf nofsu miksi bil-pittura u nofsu le ! Dan kollu g˙aliex hemm min kull ma jaf jg˙id hija l-kelma le !

Mixg˙ela tal-faççata tal-knisja matul il-festa.

Matul il-festa Titulari l-knisja tkun armata sa l-inqas dettall.

100

Festa 2008

Jien ma nippretendix li kull min ikun irid jag˙mel xi ˙a©a g˙andu jaqbad u jag˙milha, iΩda jekk ikun komdu finanzjarjament li jag˙mel xi opra fid-dar t’Alla dan g˙andu jit˙alla jag˙milha. Jista’ jkun li dak li jkun xtaq jag˙mel xi ˙a©a, ikun Ωejjed jew mhux daqstant bΩonnjuΩ, allura bilkelma t-tajba u spjegazzjoni dan

Il-Koppla tal-Knisja Parrokkjali ddedikata lil Santa Marija mixg˙ula g˙all-Festa Titulari tal-parroçça.

Il-Knisja armata g˙all-festa ad unur Santa Marija, patruna ta’ l-Imqabba.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Parti mill-mi©g˙ema waqt funzjoni matul iΩ-Ωminijiet tal-festa.

jista’ ji©i ssu©©erit li jag˙mel dik l-opra li hija aktar me˙tie©a. G˙addejjin minn Ωmien meta hawn kuxjenza nazzjonali kbira biex nikkonservaw dak li g˙andna, allura je˙tie© li fejn hemm bΩonn ta’ restawr fil-knejjes taghna isir kemm jista’ jkun maljar qabel ma ssir aktar ˙sara. Óafna huma tal-fehma li jekk isir appell biex in-nies tg˙in biddonazzjonijiet tag˙ha, din twie©eb bil-˙erqa, iΩda mbag˙ad jekk ikun hemm il-˙sieb li l-knisja tissebba˙ b’xi opra sagra din g˙andha tit˙alla ssir. Dejjem jekk tkun xi ˙a©a li ma tistunax ma’ dak li jkun di©a’ hemm. Hawnhekk ukoll nixtieq li nkun xi ftit kritiku. Mhux darba u tnejn li ’l hekk imsej˙a esperti li quddiemhom trid tidher ilproposta ta’ l-opra li tkun ser issir jo©©ezzjonaw fuq xi parti minnha jew id-disinn tag˙ha. Din ti©i ma˙duma skond ir-rieda

Il-festi jirrikjedu ˙afna xog˙ol u dedikazzjoni kbira speçjalment fejn jid˙ol l-armar tal-festa.

Il-Pedestall il-Kbir armat fil-pjazza. Jidher fl-isfond il-KaΩin tas-Soçjetà.

tag˙hom u r-riΩultat ikun fro©a! Naf x’qed ng˙id u g˙andi l-kura©© ng˙id fejn u kif, iΩda ma nixtieqx li noffendi lil dawk li jkunu ˙ar©u bilproposta jew ˙allsu g˙al din l-opra. Id-djalogu huwa importanti biex din il-©irja qawwija ta’ çelebrazzjonijiet kbar ti©i kkontrollata. Dan l-a˙˙ar rajna lill-E.T. l-Arcisqof ta’ Malta Mons. Pawlu Cremona jitkellem ma’ rappreΩentanti u organizzaturi talfesti. Smajna dak li kellu xi jg˙id, u bil-kariΩma unika tieg˙u ˙afna minna nixtiequ li nimxu fuq issu©©erimenti tieg˙u. Iva hekk g˙andu jkun, iΩda mbag˙ad ma nistg˙ux insibu kull bieb mag˙luq

minn dawk li g˙alihom b’daqqa ta’ pinna jsolvu kollox u jissospendu xi festa g˙al kull ˙a©a ta’ xejn. Innuqqas ta’ qbil kul˙add ikun jaf bih u jkun ilu jin˙ema, allura xi jkunu qed jistennew dawk li suppost imexxuna fit-triq it-tajba biex jaraw isibux xi soluzzjoni ? Dan qieg˙ed ng˙idu g˙aliex naf kemm hemm min jag˙ti l-a˙jar tieg˙u kollu biex il-festa tkun wa˙da kompluta u li biha jie˙u sehem u jie˙u pjaçir kul˙add. Qed ng˙idu g˙aliex g˙andi kura©© ng˙id dak li n˙oss u nerfa’ r-responsabbiltà tieg˙i biex il-festi tag˙na nkomplu nsa˙˙uhom. B’dawn il-˙sibijiet tieg˙i nawgura l-festa t-tajba lil kul˙add.

Pet Care Kull ma trid gúall ©nien u gúar raba’, sustanzi eçç. Gúall Pets, Mediçini gúall annimali kollha. Ìwie! u affarijiet gúall kaçça, insib u sajd, úniex ta’ l imperjal ta’ barra u reels, qasab, snanar u swivels u kaxxi tal plastic tas sajd eçç, lenza, spag tan nar, nases u dqiq tal ful eçç.

Qrendi Road, Ûurrieq – Tel: 2164 9727 Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

101


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Unur dinji g˙all-Imqabba u g˙al Malta L-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba tirba˙ il-Kampjonat Dinji tal-Log˙ob tan-Nar ‘Caput Lucis’ f’Ruma fl-2007 jikteb is-Sur John Zammit

Awwissu 2007 jibqa’ mniΩΩel b’ittri tad-deheb fl-istorja ta’ l-Imqabba u tas-Soçjetà Santa Marija meta dan ir-ra˙al tant mag˙ruf g˙al-log˙ob tan-nar fil-festa tieg˙u niΩΩel ismu u isem Malta b˙ala r-rebbie˙a tal-Kampjonat Dinji talLog˙ob tan-Nar imsemmi ‘Caput Lucis’ li jsir fil-provinçja ta’ Ruma, il-kapitali Taljana.

Plakka li turi li l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta l-Imqabba hija r-rebbie˙a tal-Kampjonat Mondjali Caput Lucis organizzat ©ewwa Ruma l-Italja.

B’hekk, l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba Ωiedet unur ie˙or, din id-darba internazzjonali u barra minn Malta, mal-kampjonat tal-log˙ob tan-nar f’Malta li kienet l-ewwel rebbie˙a tieg˙u fl-2006. Fil-fatt, l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba kienet mistiedna g˙all-Kampjonat Dinji ‘Caput Lucis’ proprju g˙ax fissena ta’ qabel kienet dikjarata b˙ala

r-rebbie˙a tal-kampjonat Malti flewwel kompetizzjoni li qatt saret filFestival tal-Log˙ob tan-Nar fil-Port il-Kbir. Dan g˙ax l-organizzaturi ta’ ‘Caput Lucis jaraw li jistiednu biex jirrappreΩentaw lil pajjiΩhom dawk l-g˙aqdiet li jkunu taw prova li huma l-aqwa f’pajjiΩhom.

Caput Mundi – Caput Lucis Il-kampjonat dinji ‘Caput Lucis’ – bil-Latin g˙al ‘Kapitali tad-Dawl’ – f’Ruma jie˙u ismu b’varjazzjoni fuq l-isem li r-Rumani kienu taw lil Ruma u li kienu jsej˙ulha ‘Caput Mundi’ – kapitali tad-dinja. L-isem ‘Caput Lucis’ g˙al Ruma fl-ewwel ˙amest ijiem ta’ Awwissu jixraq ˙afna. ‘Caput Lucis’ hu kampjonat organizzat tajjeb ˙afna f’zona wiesg˙a fejn kwaΩi nofs miljun ru˙ ˙allsu biex da˙lu jaraw ilwirjiet tan-nar mill-kompetituri internazzjonali. Il-pajjiΩi kompetituri fl-edizzjoni ta’ Caput Lucis is-sena l-o˙ra kienu tmienja: l-Italja nnifisha, l-Ingilterra, Spanja, ir-Rumanija, Malta, is-Slovenja, il-Ìappun u ç-Çina. Kif wie˙ed jista’ jifhem millista ta’ pajjiΩi parteçipanti, ‘Caput Lucis’ hu kampjonat bejn il-pajjiΩi l-aktar mag˙rufin g˙al-log˙ob tannar u ma jistax ikun hemm aktar minn tmien kompetituri fih biex il-kampjonat isir fuq erbat ijiem

b’Ωew© wirjiet kuljum. G˙alhekk, kien di©a’ ta’ unur kbir g˙al Malta li tkun mistiedna tie˙u sehem ma’ l-aqwa tmien pajjiΩi fid-dinja u kien di©a’ ta’ unur g˙all-G˙aqda tanNar Santa Marija ta’ l-Imqabba li tirrappreΩenta lil pajjiΩna. Il-kumpaniji jew g˙aqdiet tannar li ˙adu sehem f’‘Caput Lucis’ kellhom jag˙tu wirja ta’ loghob tannar li ddum mill-anqas 20 minuta u li tkun i©©udikata minn ©urija internazzjonali ta’ esperti tan-nar minn madwar id-dinja. Kien hemm ukoll numru ta’ restrizzjonijiet fosthom fuq il-˙in li kull kumpanija kellha ddum biex tarma l-log˙ob tan-nar tag˙ha li kien limitat g˙al dakinhar stess li kull kumpanija kellha tag˙ti l-wirja tag˙ha. Kien hemm bΩonn g˙alhekk li jitilg˙u ˙afna dilettanti tan-nar mill-G˙aqda tan-Nar Santa Marija

L-ittri minn ma’ l-art, element ie˙or innovattiv, kitbu bin-nar isem il-Kampjonat kif ukoll isem Malta.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

103


Kampjonat Mondjali tan-Nar

Caput Lucis 2007 Ruma – Italja

Klassifika Finali kif mog˙tija minn ©urija esperta L-Ewwel Klassifikati Malta G˙aqda tan-Nar Santa Marija, Imqabba Punte©©: 9.75 It-tieni klassifikati Ingilterra Festival Fireworks UK Ltd Punte©©: 9.64 It-Tieni Klassifikati Spanja Pirotecnika Zaragozana S.A. Punte©©: 8.62 Ìappun Tamaya Kitahara Fireworks Co. Ltd Punte©©: 8.41 Slovenja Hames D.o.o. Punte©© 8.28 Rumanija Artifiçii Orastie Srl. Punte©© 7.90 Çina Yung Feng Firecrackers & Fireworks Co. Ltd Punte©©: 6.90 Italja F.lli Liccardo Snc. & Co. Punte©© 6.24


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

In-numri minn ma’ l-art, element innovattiv ie˙or li sa˙˙ar il dawk kollha preΩenti.

biex kollox ikun organizzat sew u l-log˙ob tan-nar jintrama fil-˙in limitat skond ir-regolamenti.

Kampjonat akkanit Il-kompetituri fl-2007 kienu kollha kumpaniji kummerçjali tallog˙ob tan-nar ˙lief g˙all-Ghaqda tan-Nar Santa Marija li hi g˙aqda volontarja. Barra minn dan, ilkompetituri l-o˙rajn jixtru l-log˙ob tan-nar minn kumpaniji o˙rajn madwar id-dinja waqt li l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija pprovdiet xog˙ol tipiku u uniku tag˙ha. Il-wirja ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba ng˙atat fit-2 ta’ Awwissu u ntlaqg˙et tajjeb ˙afna kemm mill-organizzaturi kif ukoll mill-pubbliku. Fil-fatt, dakinhar ikkompetiet ukoll l-Italja li l-wirja tag˙ha fet˙et il-kampjonat. IΩda minkejja

l-appo©© mistenni mill-ispettaturi Taljani g˙all-kumpanija Napplitana li rrappreΩentat lil pajjiΩhom, malli raw il-wirja Maltija, l-ispettaturi Taljani stess urew appo©© kbir g˙all-elementi innovattivi fil-wirja, g˙all-koreografija tag˙ha u g˙allgran final impressjonanti tag˙ha. Mill-ewwel kien hemm l-istennija li r-rappreΩentanti ta’ Malta kienu se jmorru tajjeb f’dan il-kampjonat. IΩda wie˙ed dejjem kellu joqg˙od lura milli jbassar xi riΩultat g˙ax dan kien tassew kampjonat akkanit. Kien g˙ad jonqos il-wirjiet taç-Çina u tal-Ìappun li kienu mistennijin ˙afna fil-jumejn ta’ wara, apparti l-fatt li l-kompetituri l-o˙rajn kollha g˙amlu l-almu tag˙hom kollu biex jirb˙u speçjalment ir-rappreΩentant mill-Ingilterra li kien tilef il-

kampjonat tas-sena ta’ qabel g˙al punt wie˙ed biss biex il-kampjonat dinji tal-2006 kien intreba˙ millItalja stess.

SpluΩjoni ta’ fer˙ L-G˙aqda tan-Nar Santa Marija organizzat mawra tar-rappreΩentanti tag˙ha, tad-dilettanti tan-nar, ta’ membri tal-familja tag˙hom u ta’ sostenituri tas-Soçjetà u li telg˙et g˙al aktar minn mitt ru˙ li kollha rçevew kummenti sbie˙ ˙afna ta’ appo©© mill-pubbliku Taljan. IrrappreΩentanti ewlenin ta’ l-G˙aqda tan-Nar baqg˙u Ruma g˙ar-riΩultat waqt li l-bqija niΩlu wara l-ewwel erba’ wirjiet. Kif wie˙ed setà jimma©ina, irrappreΩentanti ewlenin ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba kienu fuq ix-xwiek fl-a˙˙ar lejla tal-kampjonat u matul il-bqija

Il-grupp ta’ rappreΩentanti Maltin wara li l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija kienet ippreΩentata bit-trofew tal-Kampjonat Caput Lucis kmieni filg˙odu tas-6 ta’ Awwissu 2007.

It-t˙ejjijiet f’Ruma fil-post fejn ing˙atat il-wirja ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija…il-preparazzjonijiet kellhom isiru f’˙in limitat skond ir-regolamenti tal-kampjonat minn g˙add kbir ta’ dilettanti tan-nar Imqabbin.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Fuq il-lemin jidher is-Sur Ronald Zammit. f’isem l-G˙aqda tanNar Santa Marija flimkien ma’ rappreΩentanti mill-Ingilterra u Spanja, klassifikati fit-tieni u t-tielet post rispettivament.

Festa 2008

105


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Mument mill-aktar spettakolari fil-wirja ta’ aktar minn 20 minuta li biha l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba reb˙et il-Kampjonat Dinji tal-Log˙ob tan-Nar ‘Caput Lucis’ f’Ruma.

tal-lejl ta’ bejn il-Óadd u t-Tnejn 6 ta’ Awwissu meta l-©urija ta’ esperti internazzjonali kienet qed tivvota fuq l-a˙˙ar Ωew© wirjiet kif ukoll tiddikjara l-klassifika finali tal-kamjonat dinji ‘Caput Lucis’ g˙all-2007. Kien hawn stennija kbira g˙arriΩultat fl-Imqabba wkoll. Óafna nies in©abru fis-sede tas-Socjetà Santa Marija u waqa’ skiet kbir meta minn fuq linja ta’ telefon çellulari ta’ wie˙ed mir-rappreΩentanti f’Ruma kul˙add setà jisma’ r-riΩultat jit˙abbar dirett anke fis-sala t’isfel tas-sede tas-Soçjetà Santa Marija. Spanja ©iet dikjarata t-tielet… mumenti ta’ stennija waqt li ng˙atat tifkira lir-rappreΩentanti Spanjoli… imbag˙ad l-Ingilterra ©iet dikjarata t-tieni… aktar stennija sakemm ting˙ata tifkira lit-tieni klassifikat… f’dawk is-sekondi l-mistoqsija

Il-folla li rat il-wirja u l-©urija internazzjonali setg˙u japprezzaw u˙ud mill-elementi innovattivi u ori©inali proposti mill-G˙aqda tan-Nar Santa Marija fil-wirjiet tag˙ha.

f’mo˙˙ kul˙add… tg˙id Malta ©iet l-ewwel jew forsi lanqas biss ikklassifikat?.. imbag˙ad id-dikjarazzjoni bit-Taljan… la prima classificata… MALTA… u spluΩjoni ta’ fer˙ ta’ l-Imqabbin f’Ruma u fl-Imqabba li ebda kliem ma jista’ jiddeskrivi! Il-mezzi tax-xandir u l-istampa rrapurtaw bi prominenza din l-a˙bar u kif folla kbira ta’ Mqabbin lebsin il-kuluri tas-Soçjetà Santa Marija laqg˙u fl-Ajruport Internazzjonali ta’ Malta lill-organizzaturi ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba li t-Tnejn 6 t’Awwissu 2007 wara nofsinhar ©abu mag˙hom lejn Malta u lejn l-Imqabba t-trofew tar-reb˙ ta’ ‘Caput Lucis’ li dda˙˙al b’salut u b’març kif jixraq firra˙al li l-festa tieg˙u ©iet dikjarata r-rebbie˙a ta’ kampjonat dinji hekk presti©juΩ tal-log˙ob tan-nar.

Wiçç fer˙an. Xog˙ol ie˙or innovattiv li ra l-bidu tieg˙u mill-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Mer˙ba mill-og˙la awtoritajiet L-og˙la awtoritajiet tal-pajjiΩ, fosthom il-President ta’ Malta Edward Fenech Adami, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi u l-Kap ta’ l-OppoΩizzjoni Alfred Sant laqg˙u lill-President tas-Soçjetà Santa Marija Carmel Zahra u membri o˙rajn tal-Kumitat u ta’ l-G˙aqda tan-Nar u wrew il-fer˙ tag˙hom g˙al dan il-kampjonat dinji mirbu˙ minn Malta. F’diskors fil-laqg˙a malPresident ta’ Malta fil-Palazz, ilBelt, il-President tas-Soçjetà Santa Marija Carmel Zahra g˙amel dawn il-kummenti, fost o˙rajn: “Ir-rebh ta’ dan il-kampjonat tal-log˙ob tan-nar f’Ruma jqanqal fina numru ta’ riflessjonijiet. L-ewwelnett, li a˙na l-Maltin kapaçi nikkompetu u kapaçi nissorprendu.

Partitarji tas-Soçjetà Santa Marija li laqg˙u lir-rappreΩentanti lura minn Ruma fl-Ajruport Internazzjonali ta’ Malta flimkien mat-trofew tal-Kampjonat dinji tal-log˙ob tan-nar.

Festa 2008

107


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

BiΩΩejjed naqraw parti minn kummenti li l-organizzaturi ta’ ‘Caput Lucis’ bag˙tu lil gazzetta Maltija li talbithom kumment dwar il-prestazzjoni ta’ Malta: ‘IΩ-Ωg˙ira Malta g˙arfet tissorprendi lillispettaturi u lill-©urija bil-kapaçità teknika u bl-emozzjonijiet li qanqlet bil-wirja kbira tag˙ha. L-iskwadra Maltija ˙admet b’impenn u b’serjetà bla ma ˙alliet barra l-inqas dettall. Óafna nies çemplulna biex jifir˙ulna g˙all-©udizzju korrett tal-©urija li ddikjarat lil Malta Champion tadDinja ta’ Caput Lucis 2007’ ”.

Ìie˙ g˙as-Soçjetà talPatruna ta’ l-Imqabbin Carmel Zahra kompla li, “Riflessjoni o˙ra hi li l-loghob tan-nar huwa parti mill-kultura ta’ pajjiΩna. L-awtoritajiet f’dawn l-a˙˙ar snin taw g˙arfien lil dan billi bdew jorganizzaw il-Festival Malti tal-Loghob tan-Nar u tellg˙u dan il-festival g˙al-livell ta’ kompetizzjoni li l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba kienet l-ewwel rebbie˙a tag˙ha. Fl-istess waqt, kul˙add jifhem li hu fl-interess ta’ kul˙add, l-aktar

ta’ dawk li ja˙dmu n-nar stess, li l-log˙ob tan-nar isir bl-inqas sogru possibbli… B’˙idma g˙aqlija, permezz ta’ spettakli siguri tallog˙ob tan-nar, inkomplu nseddqu l-kultura Maltija u l-attrazzjonijiet ta’ Malta. Dan kien ©ie˙ g˙al Malta, ©ie˙ g˙all-Imqabba u ©ie˙ ghall-festa tal-patruna tar-ra˙al tag˙na, Santa Marija. Is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V tixtieq tiddedika dan il-©ie˙ lill-Maltin kollha u partikolarment lil dawk li ja˙dmu n-nar g˙al spettakli li ji©bdu eluf ta’ nies matul is-sajf Malti”, temm ilPresident tas-Soçjetà Santa Marija. (ritratti: Jonathan Mifsud, Dipartiment ta’ l-Informazzjoni – Malta, Caput Lucis – Ruma)

Kummenti ta’ l-organizzaturi ta’ ‘Caput Lucis’ lill-gazzetta ‘IlMument’: “La piccola Malta ha saputo sorprendere tutti gli spettatori e la giuria per la capacità tecnica e le emozioni che il grande spettacolo ha regalato a tutti i visitatori del campionato. La squadra maltese

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

L-istatwa titulari ta’ Santa Marija nhar il-festa ta’ l-Imqabba quddiem is-sede tas-Soçjetà tag˙ha mΩejna b’banner juri fer˙ xieraq u ˙ajr lill-patruna ta’ l-Imqabbin g˙ar-reb˙ tal-Kampjonat dinji tal-log˙ob tan-nar f’Ruma.

ha lavorato con grande impegno e serietà senza tralasciare alcun dettaglio tecnico, portando a seguito una forte rappresentanza di maltesi che hanno saputo incitare la squadra come in una trasferta di calcio. Semplici appassionati e partecipanti alla manifestazione hanno telefonato alla nostra info-line complimentandosi per l’ottima riuscita dell’evento e il corretto giudizio della giuria che ha decretato Malta Campione del Mondo di Caput Lucis 2007.”

Festa 2008

109


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Programm tan-Nar L Erbgúa, 30 ta’ Lulju

9.45pm

Bidu tal-Kwindiçina 8.00am 12.00pm 7.15pm 9.30pm

Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti. Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti. Mad-daqq tal-Barka Sagramentali, ti©i sparata kaxxa infernali u murtaletti. Óruq tal-beraq pront u murtali tal-kulur.

11.30pm

Is Sibt, 9 ta’ Awwissu

Óru© ta’ l-Istatwa fuq iz-zuntier 8.00am 12.00pm 7.30pm 10.00pm 11.00pm

Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti. Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti. Mal-˙ru© ta’ l-Istatwa jsir ˙ruq ta’ salut, musketterija, kaxxa infernali u murtaletti bil-log˙ob. Óruq ta’ murtali tal-beraq pront u tal-kulur. Óruq ta’ musketterija ma’ tmiem il-març. Wara jsir ˙ruq ta’ log˙ob tan-nar ta’ l-art.

It Tnejn, 11 ta’ Awwissu

Il Ìimgúa, 15 ta’ Awwissu

L-G˙id ta’ l-Assunta 8.00am 9.30am 11.45am 7.15pm

L-ewwel jum tat-Tridu 8.00am 12.00pm 8.15pm 9.15pm 11.30pm

Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti. Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti. Mal-barka Sagramentali jsir ˙ruq ta’ musketterija u murtaletti bil-log˙ob. Óruq ta’ murtali tal-beraq pront u tal-kulur. Óruq ta’ musketterija ma’ tmiem il-març. Wara jsir ˙ruq ta’ log˙ob tan-nar ta’ l-art.

It Tlieta, 12 ta’ Awwissu

It-Tieni jum tat-Tridu

9.30pm

Kollox b˙all-jum ta’ qabel.

L Erbgúa, 13 ta’ Awwissu:

10.15pm

It-Tielet jum tat-Tridu Kollox b˙all-jum ta’ qabel.

Il Óamis, 14 ta’ Awwissu

Lejlet il-Festa 9.30am 11.45am 6.30pm

Mad-daqq tat-Te Deum, ikun hemm ˙ruq ta’ musketterija, kaxxa infernali u diversi murtaletti bil-log˙ob. Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti billog˙ob. To˙rog it-Translazzjoni. Ikun hemm ˙ruq ta’ salut, kaxxa infernali u esebizzjoni kbira ta’ diversi settijiet ta’ murtaletti bil-log˙ob.

Jing˙ata bidu g˙all-ispettaklu kbir ta’ log˙ob tan-nar ta’ l-ajru li jinkludi salut, bombi tallampjun, blalen u disinni, sfejjer, baraxxijiet kbar u spettakolari sinkronizzat mal-muΩika. Settijiet ta’ murtali tal-beraq pront u murtali tal-kulur. In-nar kollu jin˙araq permezz tassistema kompjuterizzata tal-Fire One. Wirja ta’ log˙ob tan-nar ta’ l-art mekkanizzat.

Óruq ta’ murtali tal-bomba u murtaletti. Mad-daqq tal-glorja, ikun hemm ˙ruq ta’ murtali tal-bomba, kaxxa infernali u murtaletti bil-log˙ob. Óruq ta’ murtali tal-bomba akkumpanjata mid-daqq tas-sirena, segwita minn ˙ruq ta’ murtaletti bil-log˙ob. Waqt il-˙ru© tal-purçissjoni bl-Istatwa meraviljuΩa u artistika ta’ Ommna Marija Mtellg˙a s-Sema bir-Ru˙ u l-Ìisem, ji©i sparat salut. Hekk kif l-istatwa devota talPadruna tar-ra˙al, Santa Marija, to˙ro© fuq iz-zuntier u tindaqq l-Ave Marija, tin˙araq musketterija u kaxxa infernali spettakolari li ser tkun tinkludi ˙afna baraxxijiet u log˙ob ie˙or. Wara jkun hemm wirja kbira ta’ murtaletti bil-log˙ob li jakkumpanjaw ilpurçissjoni. Hekk kif ji©i esegwit l-Innu lil Santa Marija Mtellg˙a s-Sema, ikun hemm ˙ruq ta’ murtali tal-beraq pront u tal-kulur. Óruq ta’ kaxxa infernali tal-kulur ma’ tmiem il-purçissjoni. Wara, fil-knisja ting˙ata l-barka flimkien mal-partitarji u dawk kollha involuti fil-log˙ob tan-nar b˙ala ringrazzjament lill-Madonna.

Il Ìimgúa, 22 ta’ Awwissu

L-Ottava tal-Festa 6.00pm

Mal-˙ru© tal-purçissjoni tin˙araq musketterija, murtali tal-bomba u murtaletti.

Nota mill Bord Editorjali B˙as-snin ta’ qabel, dan ix-xog˙ol kollu sar bis-sa˙˙a tal-membri ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija. F’isem il-Kumitat EΩekuttiv, nie˙du din l-opportunità biex f’isem is-soçi u l-partitarji kollha, nirringrazzjaw u nuru l-apprezzament sinçier tag˙na lkoll lejn il-membri kollha ta’ din l-G˙aqda tan-Nar, kif ukoll lil kull min g˙en sabiex dan il-programm hekk vast setà jitwettaq. J’Alla jkollhom is-sodisfazzjon s˙i˙ ta’ xog˙olhom u nitolbu biex Santa Marija t˙arishom waqt ˙idmiethom fil-kmamar tan-nar kif ukoll waqt il-˙ruq.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

113


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Messa©© mil-Licencee is-Sur Joseph Camilleri

Xog˙ol kbir li wassal g˙al Unuri kbar Meta qed nikteb dan il-messa©©, il-kamra tan-nar tag˙na qieg˙da fleqqel tal-preparamenti biex ikollna festa o˙ra grandjuΩa f’dak li g˙andu x’jaqsam in-nar. In-nar huwa attrazzjoni kbira sew g˙all-Maltin u l-G˙awdxin kif ukoll g˙al dawk l-eluf ta’ turisti li ji©u f’pajjiΩna fis-sajf biex igawdu sew in-nar u anke l-festi Maltin. Kif di©a’ tafu l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija fit-2 ta’ Awwissu 2007 kienet mistiedna biex tie˙u sehem filkampjonat mondjali tan-nar li jsiru ©ewwa Valmontone provinçja ta’ Ruma, l-Italja. Biex dan setà jsir il˙addiema tal-kamra tan-nar tag˙na ˙admu qatig˙ biex meta mmorru nikkompetu hemm naqtg˙u figura tajba. Hemmhekk l-G˙aqda tag˙na uriet il-˙iliet kbar li tippossiedi. Meta dawn l-eluf ta’ barranin raw l-esebizzjoni tas-Soçjetà tag˙na baqg˙u meraviljati b’dak kollu li raw fosthom ftu˙ bid-disinni kif ukoll dak l-impekkabbli kliem miktub fl-ajru, numri fl-ajru u anke bebbux bil-kulur u anke bil-beraq u ˙afna aktar xog˙ol li b˙alma tafu ma nistax noqg˙od insemmi kollox. X’˙in spiççat l-esebizzjoni

kien hemm ovazzjoni kbira sew mill-pubbliku preΩenti u anke minn dawk il-kmamar tan-nar l-o˙ra li pparteçipaw mag˙na. Ma tafux kemm t˙ossok kburi b’dak kollu Malti li ©ie ppreΩentat mill-G˙aqda tan-Nar Santa Marija li b˙alma tafu hija l-pijuniera ta’ dan ix-xog˙ol fejn jid˙lu n-numri, ittri, bebbux, disinni, beraq li ma jidhrux u ˙afna xog˙ol ie˙or. Mhux bilfors t˙ossok kburi meta wara li tlesti u tkun miexi fit-triq, tara l-ambaxxatur Malti jer©a’ jdawwar il-karozza tieg˙u u ji©i ˙dejna jifra˙ bl-esebizzjoni kbira u mpekkabbli li g˙amilna u jg˙idlilna x’unur kbir g˙amilna lil pajjiΩna mad-dinja kollha! L-a˙wa din mhux xi çajta li tie˙u sehem f’kampjonat mondjali b˙al dan imma l-G˙aqda tag˙na taf li bin-nies kapaçissimi li g˙andha tista’ tie˙u sehem f’kull kampjonat li nkunu nixtiequ a˙na, g˙ax wara s-suççess li g˙amilna ©ewwa Valmontne bdejna ni©u mistednin minn madwar id-dinja biex nie˙du sehem f’˙afna kampjonati o˙ra. F’Diçembru li g˙adda l-G˙aqda tag˙na ˙adet sehem fil-festi Maltin fejn iççelebrajna d-d˙ul ta’ l-Ewro

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

©ewwa pajjiΩna. Hawnhekk spikkaw b’mod partikulari l-ftu˙ forma tal-€. Kellna wkoll Ωew© spettakli o˙ra fil-port il-kbir b˙ala parti minn attivitajiet privati sewwasew f’Jannar ta’ din is-sena. Il-membri fi ˙dan l-G˙aqda tanNar Santa Marija ta’ l-Imqabba ddeçidejna lkoll flimkien li wara li rnexxielna nirb˙u bl-unuri l-Kampjonat Mondjali Caput Lucis 2007 u spiççajna b˙ala ‘Campioni del Mondo’, din is-sena kellna niffukaw aktar fuq il-festa li ©ejja ad unur il-Patruna Universali Santa Marija. L-ewwel ˙a©a li rrid nag˙mel nixtieq ng˙id grazzi kbira u mill-qalb lill-membri kollha ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija tax-xog˙ol u ta’ l-unuri kbar li qed i©ibu lejn is-Soçjetà tag˙na u tal-˙iliet kbar li jippossiedu. U kif nista’ ma ng˙idx grazzi wkoll lill-familjari tag˙na li jag˙mlu tant sagrifiççju biex Ωwie©hom jew uliedhom ikunu jistg˙u jmorru ja˙dmu n-nar. Grazzi mill-qalb. L-G˙aqda tag˙na din is-sena ˙ejjiet programm vast ta’ nar g˙al matul il-©img˙a kollha tal-festa ta’ Santa

Festa 2008

115


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Marija. Però ma nistax ma nsemmix il-wirja kbira li jekk Alla jrid ser ti©i ppreΩentata nhar ilÓamis 14 ta’ Awwissu 2008 proprju Lejlet il-Festa. In˙e©©ukom li ma titilfuhiex g˙ax qed niggarantilkom spettaklu kbir li jinkludi forom ta’ kull kwalità, blalen u ˙afna affarijiet o˙ra ©odda li Ωgur li min ikun preΩenti ma jiddispjaçihx. Barra minn hekk, il-festa hija kompluta b’kollox g˙ax anke g˙al matul il-©img˙a tal-festa hemm im˙ejji pro©ramm vast ˙afna. Irrid insemmi wkoll ittranΩulazzjoni fejn ji©u ma˙ruqa murtali bil-log˙ob u li ˙afna nies ji©u jitpaxxew bihom. Ma rridx ukoll ma nsemmix nhar il-Festa, l-G˙id ta’ l-Assunta, li wkoll b˙al ma tafu ser ikun hemm kaxxa infernali li b˙al lejlet il-festa ti©i ma˙ruqa bl-aktar sistema avvanzata tal-Fire One. Barra dan kollu ma rridx ma nsemmix in-Nar ta’ l-art mekkanizzat u ori©inali li jkollna matul il-©img˙a kollha tal-festa fejn b’mod partikulari tispikka l-˙arqa u l-ispettaklu ta’ lejlet ilfesta. Insomma kif di©a’ g˙idt ser ikun hemm spettakli kbar matul il©img˙a kollha tal-festa li mhux ta’ min wie˙ed jitlifhom. G˙eΩieΩ partitarji ma nistax

ma nirringrazzjax lil Wenzu Ellul mag˙ruf a˙jar mag˙na b˙ala Ta’ Ketrinu u ’l ˙utu ta’ l-g˙ajnuna u l-appo©© kbir li jag˙tuna sew manwalment u sew finanzjarjament. Ma’ dawn ˙uti Mqabbin u partitarji ta’ Santa Marija rrid ng˙id grazzi wkoll lil ˙afna benefatturi o˙ra li l-G˙aqda tag˙na dejjem sabet g˙ajnuna kbira minn g˙andhom. Irrid ng˙id ukoll li biex tag˙mel dawn l-ispettakli jinvolvu flejjes kbar. G˙alhekk b˙al ma dejjem kontu, in˙e©©ukom biex tkunu ©eneruΩi u toffru l-g˙ajnuna tag˙kom sew finanzjarjament kif ukoll manwalment g˙ax jekk ma tkunux intom, dawn l-ispettakli ma jkunux jistg˙u jsiru. Qabel nag˙laq din ilkitba rrid nirringrazzja lill-Kumitat EΩekuttiv ta’ l-appo©© li dejjem sibna ming˙andu, lis-Sezzjoni

Ûg˙aΩag˙ u lis-sotto Kumitati kollha fi ˙dan is-Soçjetà tag˙na. Irrid nirringrazzja wkoll lillkleru kollu tal-parroçça tag˙na ddedikata lil Marija Assunta. Grazzi wkoll tmur lejn il-membri tal-korp tal-pulizija taxxog˙ol siewi tag˙hom u anke tal-koperazzjoni li dejjem sibna ming˙andhom. Grazzi kbira wkoll tmur lejn dawk li j˙alluna nuΩaw ir-raba’ tag˙hom fejn ukoll insellmu lil tnejn minnhom li m’g˙adhomx mag˙na. Ma nistax ninsa u ma nsemmix lil ˙abib kbir tag˙na Twanny Farrugia ta’ Óal Lija li miet is-sena l-o˙ra. Kull min hu mid˙la tan-nar jaf sew x’vojt kbir ˙alla Twanny. Jalla l-Bambin jag˙tih il-glorja tal-Ìenna. Ma nistax nibqa’ g˙addej bil-kitba, u jekk insejt xi ˙a©a jew lil xi ˙add jiddispjaçini bil-quddiem. Tifhmu li ma tistax tiftakar kollox. Fl-a˙˙arnett qed nitlob lill-ma˙buba tag˙na Santa Marija biex iΩΩomm dejjem ilmant tag˙ha fuqna u t˙arisna minn kull ti©rib ˙alli b˙al ma g˙amilna dejjem, inkunu nistg˙u nag˙tu dik l-ovazzjoni kbira li tixraq lil din l-Omm tas-Sema. Wasalt fl-a˙˙ar tal-messa©© tieg˙i, imma qabel xejn g˙eΩieΩ partitarji u benefatturi nappella biex b˙al a˙wa nie˙du pjaçir filfesta tag˙na u b˙al ma dejjem g˙amilna, nag˙tu eΩempju ta’ kif g˙andha ti©i ççelebrata l-festa ta’ Marija Assunta, l-akbar festa ta’ l-Imqabbin kollha. Nixtieq il-festa t-tajba lillMaltin u l-G˙awdxin kollha li matul il-©img˙a tal-festa ji©u biex jie˙du gost mag˙na ©ewwa r-ra˙al tag˙na. Nawgura wkoll il-festa t-tajba lis-Soçjetà tag˙na kollha u lill-Imqabbin kollha g˙all-festa o˙ra meraviljuΩa f’©ie˙ il-Ver©ni Ommna Marija Santissma. Viva Santa Marija, il-Patruna ta’ l-Imqabbin kollha.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

117


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Rikonoxximent Nazzjonali

Delegazzjoni mis-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V flimkien ma’ rappreΩentanti ta’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija f’laqg˙a mal-President ta’ Malta, Dr. Edward Fenech Adami.

Unur lis-Soçjetà Unur lill-Imqabba Unur lil Malta

L-Onorevoli Prim Minsitru ta’ Malta Dr. Lawrence Gonzi jirregala momentum lis-Soçjetà wara r-reb˙ ta’ l-unur internazzjonali fil-Kampjonat Caput Lucis 2007.

Delegazzjoni mis-Soçjetà tiltaqa’ ma’ l-Onorevoli Kap ta’ l-OppoΩizzjoni Dr. Alfred Sant.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

119


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Caput Lucis 2007 Antoine Sciberras Mqabba

Prosit kbira a˙na ng˙idu lill-G˙aqda tag˙na minn tan-nar g˙ax urejtu ©ewwa Ruma li intom l-aqwa fost il-KBAR. Mhux ta’ b’xejn f’Malta iç-CHAMPIONS a˙na l-kbar hekk meqjusin xog˙ol in-nies bieΩla minn tag˙na f’idejna jibqa’ iç-ÇINTURIN.

Wirja mill-aqwa intom tajtu lin-nies preΩenti kollha ççassajtu qatt ma raw nar hekk sabi˙ ‘Malta, Malta’ kollha bdew jg˙ajtu.

VIVA SANTA MARIJA VIVA L-GÓAQDA TAN-NAR TAGÓNA

Nistennew konna bil-˙erqa il-Óadd jasal g˙ar-riΩultat fuq ix-xwiek kul˙add jistenna Caput Lucis Ωgur meritat.

‘Champions’ Fr. Joseph Zahra O.P. Pietà

Issa Ωgur ˙add ma jmerina Issa Ωgur li a˙na l-kbar Champions konna, g˙adna u nibqg˙u Hekk hu – l-akbar fost il-kbar Tant hu hekk li unur ie˙or a˙na ksibna mill-a˙jar Ejjew mela ifir˙u mag˙na Ejjew kunu mag˙na l-kbar Ejjew fa˙˙ru lill-Assunta Il-Patruna tat-Titular

Viva ng˙ajtu issa u dejjem Viva tag˙na t-Titular Viva dejjem Santa Marija U c-CHAMPIONS tad-dinja fin-nar

Champions: Intom l-aqwa ©ewwa Malta Joe Ghigo Melbourne, Australia

Intom l-aqwa ©ewwa Malta Unur mondjali irba˙tu f’Ruma, G˙amiltu ©ie˙ lil Malta tag˙na, Issa wkoll l-aqwa tad-dinja. Malta kollha qieg˙ed tfa˙˙arna, ta’ l-unur li rba˙na g˙al Malta, Anke d-dinja saret taf bina kul˙add qieg˙ed ifa˙˙arna. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

X’festa tag˙mlu lil Marija ta’ kull sena festa kbira! Nirringrazzja lilkom kollha li qed taqraw dil-poeΩija.

Festa 2008

121


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

G˙eluq il-45 sena mit-Twaqqif tal-Kamra tan-Nar preΩenti mis-Sinjura Carmen Lia B.Ed. (Hons), B.A.

kollu d-dilettanti tan-nar A˙na l-Imqabbin kienu jmorru ja˙dmu n-nar minn dejjem kellna g˙al f’postijiet tan-nar ta’ r˙ula qalbna t-tradizzjonijiet o˙ra b˙al ta’ Óal-Qormi, ta’ missirijietna u lil Óal-Tarxien jew il-Gudja. dawn bqajna nirtuhom Fil-bidu tas-snin sittin speçjalment fejn jid˙ol tressqet mozzjoni biex in-nar tal-festa ta’ Santa tinxtara biçça g˙alqa g˙al Marija. Biex jin˙adem dan dan l-iskop. L-art li nxtrat in-nar bl-inqas riskju jrid kienet tinsab fil-limiti tasikollok fabbrika tan-nar Si©©iewi kontrada ta’ Kandja kif titlob il-li©i. L-ewwel u msej˙a ta’ Sapjan u kienet referenza li nsibu rigward Ritratt ta’ tifkira wara t-tberik tal-kmamar tan-nar preΩenti fl-1963. tikkonsisti f’erba’ biççiet il-log˙ob tan-nar tmur lura “Il Pulizia f’dan ir-ra˙al tat uisk raba’, tal-kejl komplessiv g˙as-sena 1903. Jidher, iΩda li l-log˙ob tan-nar ta’ l-art u ta’ liberta’ g˙all dan il-log˙ob tan- ta’ elfejn tmien mija u g˙axar metri l-ajru kien isir b’çerta esa©erazzjoni nar, u ma tismax ˙lief sparar anche kwadri ossija tomnejn u tliet sig˙an. fl-Imqabba. Is-Sibt 30 ta’ Mejju ta’ f’nofs ta’ lieli uakt li kull ˙att icun Il-kuntratt ta’ l-akkwist ta’ l-art l-1903 ©urnal ta l-a˙bar li fl-Imqabba jistrie˙. Il Pulizia jec trid taf tag˙mel sar fil-31 ta’ Jannar 1961 u kien s-Sibt ta’ qabel kienet ©rat diΩgrazzja dmira u ma t˙allix iΩied isiru dawn ippubblikat min-Nutar Nicola Said fid-dar ta’ Joseph Zammit, il-bejjieg˙ kerha lil çerti Toni Tonna ta’ madwar l’inconvenienti”. Wara d-diΩgrazzja tal-Kamra tan- ta’ l-art imsemmija. L-art inxtrat 30 sena meta waqt li kien qed jilg˙ab ma’ xi skrataç li kienu jsibu fin-na˙at Nar ta’ l-1937, g˙al sitta u g˙oxrin £50. G˙as-Soçjetà King George V, ta’ G˙ajn Dwieli, f’daqqa wa˙da, sena s˙a˙, is-Soçjetà ma kellhiex dehru l-President Charles Sciberras u wie˙ed minnhom ˙a n-nar u tajjarlu iΩjed g˙ad-dispoΩizzjoni tag˙ha s-Segretarju Joseph Ghigo. Ix-xhieda subg˙ajh kollha ta’ idejh u ferielu post fejn il-˙afna dilettanti tan-nar kienu Çensu u ibnu Karmnu Psaila. Ωaqqu wkoll. Kien fi stat l-aktar ikrah ta’ dak iΩ-Ωmien setg˙u bla biΩa’ G˙aldaqstant il-kumitat tal-kaΩin u gravi meta ttie˙ed l-Isptar Çentrali jkomplu ja˙dmu n-nar. L-art fejn minnufih ˙a l-inizjattiva biex jag˙ti akkumpanjat minn tabib. L-istess qabel kien hemm il-Kamra tan-Nar bidu g˙all-bini ta’ fabbrika tan-nar ©urnal kompla jikkummenta dwar il- ittie˙det mis-Servizzi IngliΩi g˙all- ©dida skond il-pjanta mnedija millAirstrip tar-Runway. F’dan iΩ-Ωmien awtorità konçernata. Il-bini ta’ din ˙ruq tan-nar fl-Imqabba:–

Id-da˙la tal-post tan-nar li jinsab fil-limiti Ta’ Kandja.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Dehra tal-kamra tan-nar li tbierket fis-sena 1963.

Festa 2008

123


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

il-fabbrika ma kienx xi biçça xog˙ol façli g˙ax minkejja l-parteçipazzjoni ta’ dawk kollha li ˙admu ming˙ajr l-ebda ˙las u l-benefatturi li offrew materjal, g˙odda u makkinarju ie˙or, l-ispejjeΩ ma naqsux. Bis-sa˙˙a ta’ dawn il-voluntiera u benefatturi, ixxog˙ol fuq dan il-post tlesta f’perjodu ta’ sentejn. Il-Kamra tan-Nar il-©dida tbierket il-Óadd 30 ta’ April 1963 mill-Kappillan Dun Carm Bianco D.D. L-ewwel nar li n˙adem fil-post kien g˙all-festa ta’ Santa Marija ta’ l-1963. Minn dak iΩ-Ωmien sa llum filpost inbnew aktar im˙aΩen u kmamar g˙al aktar kumdità tad-dilettanti tannar li jqattg˙u sig˙at twal b’sagrifiççju u riskju. U sena wara l-o˙ra, il-poplu Mqabbi jitg˙axxaq b’log˙ob tan-nar li jsebba˙ il-pjazza u s-smewwiet b’ta˙lita ta’ dawl ikkulurit f’dawk l-iljieli sajfin u qatt minsija tal-festa. Ta’ kull sena jsiru mijiet ta’ murtali, fosthom murtali tal-kulur, sfejjer, blalen, prexex, murtaletti u beraq pront u kaxxi infernali. Il-fabbrika tan-nar Santa Marija, taf il-bidu ta’ diversi log˙ob tan-nar, kemm ta’ l-ajru kif ukoll ta’ l-art. Insibu per eΩempju l-universals, il-katina u anke kompjuter u arlo©© ja˙dmu bin-nar fejn jid˙ol il©ig©ifogu. Fejn jid˙ol nar ta’ l-ajru nsibu l-beraq li ma jidhrux, sfejjer, blalen kbar u blalen jimxu, disinni forma ta’ trijangoli, uçu˙, stilel u qlub jew trijangoli ©o çrieki, slaleb talkavallieri u sa˙ansitra forma ta’ ra©el jimxi. Insibu wkoll murtali li jift˙u forma ta’ bebbux kif ukoll Ωbruffatturi li jiffurmaw kliem bin-nar. F’Ìunju tas-sena 2005 l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija kienet mistiedna toffri spettaklu ta’ nar ta’ l-art b˙ala parti miç-

çelebrazzjonijiet tal-25 anniversarju tal-FECC (Federazzjoni Ewropea tal-bliet tal-Karnival). Fl-istess sena l-G˙aqda tan-nar Santa Marija ©iet mistiedna toffri spettaklu tan-nar ta’ l-ajru sinkronizzat mal-muΩika b˙ala g˙eluq ta’ çena offruta mill-E.T. Re©ina EliΩabetta II lir-rappreΩentanti tal-pajjiΩi Commonwealth (CHOGM). F’April tas-sena 2006, l-G˙aqda tanNar Santa Marija ˙ar©et bl-unuri meta kienet rebbie˙a assoluta ta’ l-ewwel Festival Internazzjonali tan-Nar ta’ Malta minn fost fabbriki tan-nar kemm Maltin kif ukoll barranin. Fl-istess sena, l-G˙aqda offriet Ωew© spettakli o˙ra fil-port il-kbir b˙ala parti minn konferenza ta’ Thomas Cook. Propju f’Awwissu li g˙adda l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija kkompetiet g˙all-ewwel darba barra minn xtutna matul il-Kampjonat Mondjali tan-Nar Caput Lucis li sar ©ewwa Valmontone viçin Ruma flItalja fejn ©iet ikkonfermata b˙ala ç-Champion Mondjali fil-log˙ob tannar. Dan il-festival offra spettakli kbar ta’ nar minn tmien fabbriki mondjali li huma meqjusa fost l-aqwa fid-dinja.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Dawn kienu mill-Italja, Ingilterra, Spanja, Rumanija, Ìappun, Slovenja, Çina u minn Malta, rappreΩentata mill-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba. L-G˙aqda tan-Nar Santa Marija tat l-ispettaklu tag˙ha nhar ilÓamis 2 ta’ Awwissu 2007 quddiem folla enormi ta’ madwar 350,000 persuna. Fil-wirja spikka t-talent u xog˙ol uniku Malti. Xog˙ol li huwa rinomat ma’ l-G˙aqda tan-Nar Santa Marija ta’ l-Imqabba. Ûgur li riΩultat presti©juΩ b˙al dan g˙en sabiex l-G˙aqda g˙amlet unur kbir kemm g˙as-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V, g˙ar-ra˙al ta’ l-Imqabba kif ukoll serva ta’ riklam tajjeb g˙al pajjiΩna. Il-qofol ta’ l-G˙aqda tan-Nar ikun ta’ kull sena matul il-©img˙a tal-Festa ad unur Santa Marija, speçjalment nhar l-14 ta’ Awwissu, lejlet il-Festa, li Ωgur tkun mistennija minn bosta dilettanti Maltin u G˙awdxin, kif ukoll minn dilettanti barranin. Ta’ min isemmi li dan ix-xog˙ol kollu jsir minn dilettanti dedikati li b’mod volontarju jiddedikaw il-˙in liberu tag˙hom g˙al dan id-delizzju tul issena kollha. Ta’ dan Ωgur li ˙aqqhom kull tif˙ir. Dan l-avveniment annwali issa sar parti integrali fil-kalendarju tas-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V u Ωgur li l-ebda dilettant tannar m’g˙andu jitilfu. Referenzi: Programm Festa Santa Marija Mqabba 1988, pa©na 37. Lia Carmen (1960 – ): Ìrajjet is-Soçjetà Santa Marija u l-Banda Re Ìor© V fl-Istorja ta’ l-Imqabba – Mqabba: Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor©V, 1997

Festa 2008

125


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Awgurju Is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V tixtieq tifra˙ lill-Onorevoli Dr. Louis Galea, President Onorarju tas-Soçjetà, li ©ie ma˙tur b˙ala Speaker tal-Kamra tar-RappreΩentanti tal-Parlament.

Nawgurawlu f’din il-kariga gurawlu kull suççess suçççess f’d din il-kar riga ©©dida dida kif ukoll ˙idma sfieqa b’riΩq il-©id ta’ pajjiΩna.

GÓAR LAPSI VIEW Bar, Restaurant & Pizzeria (ta’ Rita) Now Under New Management Tel: 2164 0608 - 2168 0800 Open Daily from 9.00 onwards Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

127


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Anniversarji marbuta mal-parroçça ta’ l-Imqabba informazzjoni mis-Sur Antoine Sciberras

410 Sena ilu … L-Imqabba ssir parroçça (1598): Tista’ tg˙id li kull min kiteb biex jag˙ti tifsir ta’ isem dan ir-ra˙al, ipprova jkun ori©inali billi qal xi ˙a©a li ma qalha ˙add qabel. Hemm min qal li ‘Mqabba’ hi ©ejja minn ‘im˙abba’. L-avukat Bellanti meta kkwota lit-tabib Ì. Micallef, setà qorob aktar lejn is-sewwa meta qal li ‘Mqabba’ ©ejja mill-verb ‘qabb’ (taqta’ ©ebla) u allura b’xi mod jasal g˙all-konkluΩjoni, forsi xejn ©usta, li n-nom huwa ‘Mqabba’ (barriera). Dan jista’ jkun tassew minnu g˙aliex ir-ra˙al kien sa minn ˙afna Ωmien ilu ç-çentru tal-barrieri f’Malta. O˙rajn ippruvaw jg˙idu li isem dan ir-ra˙al hu ©ej mill-kelma semitika ‘Micabba’ li tfisser g˙atu. Kittieb ie˙or li qal li hi kelma G˙arbija huwa l-Konti Ciantar li kiteb bejn l-1772 u l-1780. Dan qal li ‘Mqabba’ ma tfisser xejn ˙lief ‘una copletta’ jew a˙jar vaΩett li jservi biex jg˙atti. Dan qisu jikkonfermah il-Professur ÌuΩe’ Aquilina g˙aliex minn sejbiet arkeolo©içi jidher biççar li f’dawn l-in˙awi kien hemm

xi kolonja ta’ nies li difnet il-mejtin tag˙ha f’oqbra g˙amla ta’ çelel b˙al tal-Feniçi. Issa jekk dan hu minnu, in-nies ta’ l-Orjent i˙obbu jibnu l-bini tag˙hom b˙all-koppla. Dan g˙adu jidher sal-lum fl-ibliet G˙arab. L-arma ta’ l-Imqabba tikkonsisti f’faxx djagonali ta’ lewn il-fidda fuq sfond a˙mar, filwaqt li l-motto tarra˙al huwa ‘Non Nisi per Ardua’ li jfisser ‘Biss bil-˙ila’. L-Imqabba ti©bor fiha madwar 850 familja u b˙ala popolazzjoni tqarreb it-3,000 ru˙. Fl-1575, il-poplu ta’ dan irra˙al kien ressaq it-talbiet tieg˙u biex jinqata’ f’parroçça g˙alih quddiem il-viΩitatur Appostoliku Mons. Pietru Dusina iΩda t-talba ma ntlaqg˙etx. Ìara li fl-1592, wara l-mewt tal-Kappillan ta’ Bir Miftu˙ Dun Bertu Mangion, l-Isqof Tumas Gargallo, preçiΩament fid-29 ta’ Mejju, fired mill-matriçi ta’ Bir Miftu˙ lill-knisja ta’ Óal Kirkop, ta˙t it-titlu ta’ San Ìakbu. Hawnhekk ittellg˙et knisja ©dida li ©abret mag˙ha l-ir˙ula ta’ Óal Safi u Imqabba. X’aktarx li t-talb ta’ l-abitanti ma waqafx g˙aliex nhar

Dehra ©enerali tar-ra˙al ta’ l-Imqabba mill-ajru.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

is-16 ta’ Settembru tas-sena 1598 l-imsemmi Gargallo fired mill-©did iΩ-Ωew© knejjes mill-parroçça ta’ Óal Kirkop u waqqafhom f’Ωew© parroççi g˙alihom.

250 Sena ilu ... Jitwa˙˙al l-arlo©© tal-Knisja Parrokkjali dedikata lil Santa Marija (1758): Meta l-Imqabba twaqqfet b˙ala parroçça, il-funzjonijiet kienu jsiru fil-knisja ta’ San BaΩilju li kienet ewlenija fir-ra˙al u akbar minn dik ta’ l-Assunta. Il-knisja ta’ San BaΩilju baqg˙et taqdi lillpoplu Mqabbi sakemm ittellg˙et il-knisja li naraw illum. X’aktarx li l-knisja l-qadima kienet imtellg˙a minn çertu Mikiel Zammit u din kien fiha ˙ames altari. Il-knisja parrokkjali ta’ Marija Assunta flImqabba ˙adet il-post ta’ Ωew© knejjes, wa˙da dedikata lil Santa Marija u o˙ra li kienet mag˙rufa b˙ala tal-ViΩitazzjoni. Din ta’ l-a˙˙ar in˙attet fis-sena 1686 biex bdiet tinbena l-knisja parrokkjali tal-lum. B’tifkira twaqqaf l-altar tal-ViΩitazzjoni fil-korsija talknisja l-©dida. Din bdiet tinbena wara l-viΩta pastorali ta’ l-Isqof Balaguer fis-sena 1663. Il-knisja tlestiet minn kollox fit-28 ta’ Ìunju tas-sena 1699. Il-knisja Ω-Ωg˙ira ta’ Santa Marija ©iet imwaqqa’ wara li ntemm il-bini fuq il-©dida peress li l-©dida kienet mibnija madwar il-qadima. Il-knisja li naraw illum saret fi Ωmien il-Kappillan Dun An© Mallia ta˙t id-direzzjoni ta’ Mastru Marju Briffa u ibnu Ìammri. Din tlestiet fl-1699 iΩda s-sagristija tallemin inbniet fl-1709. Il-knisja ©iet ikkonsagrata mill-Isqof Pellerano

Festa 2008

129


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-arlo©© tal-knisja, 250 sena ilu. Illum g˙adna nistg˙u nisimg˙uh idoqq wara xog˙ol ta’ manutenzjoni li saritlu dan l-a˙˙ar.

nhar l-20 ta’ Mejju 1774 bi flus il-qassis iben ir-ra˙al Dun Karlo Zammit li miet nhar is-7 ta’ Jannar 1795. Il-knisja hija sempliçi però g˙andha arkitettura sabi˙a mmens. Din g˙andha forma ta’ salib latin u hija mag˙mula minn kor, Ωew© kappelluni u korsija. Ta’ min isemmi li l-knisja g˙andha kampnar wie˙ed. Barra l-altar ma©©ur insibu disa’ altari o˙ra. Il-knisja hija twila 114-il pied, mill-kappelluni hija wiesa’ 77 pied u mill-korsija 24 pied. Il-koppla preΩenti tal-knisja nbniet wara l-istra©i ta’ l-a˙˙ar gwerra dinjija mill-img˙allem Baskal Xuereb skond il-pjanta tal-perit Andrea Micallef. Il-kampnar g˙adu ori©inali kif kien mibni fis-seklu sbatax. Ilkampnar hu mg˙ammar b’seba’ qniepen. Il-kbira n˙admet filfunderija Triganza fl-1789 u ˙allas g˙aliha l-Kappillan Dun Aloisio Bartilmew Caraffa (200 sterlina). It-tieni wa˙da saret fl-1800 bitt˙abrik tal-kappillan Dun Indri Farrugia. Ìulju Cauchi ˙adem Ωew© qniepen o˙ra fl-1876 u dawn swew 116 sterlina. Wa˙da mill-

L-istatwi mal-faççata tal-Knisja li jirrappreΩentaw il-Fidi, il-Karità u l-Isperanza.

qniepen tal-Knisja Parrokkjali ta’ l-Imqabba ©iet mog˙tija minn Mikiel u Ìanna Zammit fl-1931. Barra din il-qanpiena nsibu o˙rajn mag˙mula mill-fundaturi Ìakkin Triganza u Ìulju Cauchi. Fl-1965 Ωdiedet qanpiena o˙ra mog˙tija mill-a˙wa Monsinjuri Ìanpatist u An©lu Ghigo. Din ˙adet post wa˙da m©en©la u kienet ma˙duma mid-ditta Bianchi ta’ l-Italja. Fl-1758 ©ie mqieg˙ed filkampnar tal-knisja parrokkjali l-arlo©© ma˙dum minn Maestru Antonio Tanti minn Óal Tarxien. Dan l-arlo©© qam is-somma ta’ Sc 174-3. Fis-sena 1866 dan l-arlo©© kien ©ie kwaΩi m©edded kollu millImqabbi Mikielan© Sapiano u li g˙alih kienet intefqet is-somma ta’ Sc 200. L-arlo©© tal-Knisja nistg˙u ng˙idu li baqa’ ja˙dem sal-©urnata tal-lum. Biss partijiet millmekkaniΩmu tieg˙u iddeterjoraw biΩ-Ωmien u g˙al din ir-ra©uni kien g˙amel xi Ωmien wieqaf. Ftit tas-snin ilu dan l-arlo©©, kienet me˙tie©a ssirlu manutenzjoni kbira sabiex finalment ikun jista’ jer©a’ jibda ja˙dem b˙as-snin ta’ qabel.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Da˙lu g˙al dan ix-xog˙ol tlett Imqabbin li huma s-Sur Alfred Bezzina, is-Sur Alfred Xuereb u s-Sur John Falzon li bl-esperjenza vasta tag˙hom irnexxielhom b’mod volontarju jirran©aw xi ftit jew wisq dan l-arlo©©. Grazzi g˙al dan ix-xog˙ol neçessarju, illum nistg˙u ner©g˙u nisimg˙u t-tokki ta’ dan l-arlo©© li nstemg˙u 250 sena ilu fir-ra˙al ta’ l-Imqabba.

110 Snin ilu…Tliet statwi fil-faççata tal-Knisja (1898): Il-Knisja ta’ l-Imqabba ©iet imtellg˙a ta˙t it-titlu ta’ l-Assunzjoni u hawn ta’ min jg˙id kelma dwar kif ta˙sibha l-li©i tal-knisja rigward it-Titular. Mis-seklu 7, il-li©ijiet tal-knisja bdew jinsistu li t-titular g˙andu j©ib biss l-isem ta’ qaddis jew ta’ Misteru tal-Fidi u mhux aktar tal-fundatur jew donatur talpost b˙al fi Ωmien l-uΩanza pagana. L-idea tal-qaddis padrun kompliet tissa˙˙a˙ u ç-çelebrazzjonijiet inbidlu f’manifestazzjonijiet kbar çivili, f’okkaΩjonijiet ta’ laqg˙at u swieq pubbliçi. L-offerti lil xi knisja bdew jitqiesu daqs kieku mog˙tija

Festa 2008

131


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

lill-patruna b˙al ˙wejje© im˙arsa minnu u koll vjolazzjoni tal-©id tal-knisja kienet titqies daqs kieku att konta t-titular. Skond il-li©i tal-knisja, kull knisja kkonsagrata, kull altar u kull oratorju jrid ikollu ‘titolu’ ta’ xi qaddis, misteru talFidi, ta’ l-an©li jew tal-Madonna. Titolu ta’ knisja ©eneralment ikun stabbilit mill-isqof li jbierek ilknisja, fuq proposta tal-poplu tallokal jew ta’ min jie˙u ˙sieb dik il-knisja. Skond ir-ritwal Ruman, isem il-qaddis jew il-Madonna ji©i msejja˙ fit-tberik ta’ l-ewwel ©ebla, jing˙ad mal-litanija tal-qaddisin u fl-orazzjonijiet tal-Konsagrazzjoni ta’ l-istess tempju. JitniΩΩel bilkitba fil-parçmina li tindifen fl-altar ma©©ur. Il-qaddis titulari jrid ikun wie˙ed li ismu jidher almenu filKalendarju tal-lokal. Fis-sena 1897 kienet ©iet pjantata u mag˙mula l-parafulmini, g˙assigurtà tal-koppla u tal-kampnar. Din kienet ma˙duma minn Mastru Antonio Sidoli minn Milan ©ewwa l-Italja u kienet qamet is-somma ta’ 32 liri. Sena wara, fl-1898 kien imiss li fil-faççata tal-knisja parrokkjali sewwasew fuq il-fontispizju ji©u miΩjuda tliet statwi. Dawn kienu jirrappreΩentaw il-Fidi, l-Isperanza u l-Karità. L-istatwi ©ew ma˙duma minn Mastru Carmelo Mallia minn Óal Qormi.

Monsinjur Arçisqof Mikiel Gonzi jbierek lapida kommemorattiva nhar il-Ìimg˙a 28 ta’ Novembru 1969, propju sabiex tfakkar l-ewwel sena mill-ftu˙ ta’ dan il-Youth Centre.

40 Sena ilu ... Jinfeta˙ Youth Centre flImqabba (1968): Fl-Imqabba minn dejjem in˙ass il-bΩonn li jinfeta˙ çentru g˙at-tfal u Ω-Ωg˙aΩag˙ tal-parroçça sabiex flimkien ikollhom fejn jirrikrejaw u jikbru fl-edukazzjoni tag˙hom. Kien nhar it-28 ta’ Novembru 1968 meta nfeta˙ dan iç-çentru biswit il-knisja parrokkjali ta’ l-Imqabba. L-iskop kien wie˙ed li Ω-Ωg˙aΩag˙ ikollhom post fejn jiltaqg˙u u jitbieg˙du mill-perikli li taf toffri d-dinja. Il-post ©ie mg˙ammar b’log˙ob immirat lejn iΩ-Ωg˙aΩag˙ u sa˙ansitra kellu wkoll bottegin Ωg˙ir fih. Fl-entratura ta’ dan il-

post insibu lapida kommemorattiva li tbierket minn Monsinjur Arçisqof Mikiel Gonzi nhar il-Ìimg˙a 28 ta’ Novembru 1969, propju sabiex tfakkar l-ewwel sena mill-ftu˙ ta’ dan il-Youth Centre. Illum nistg˙u ng˙idu li dan iç-çentru m’g˙adx g˙andu l-funzjoni ta’ çentru g˙aΩΩg˙aΩag˙ iΩda jsiru fih diversi laqg˙at minn g˙aqdiet differenti. Referenzi Descrizioni Storica tal Cnisia Parrocchiali tal Imkabba, Sac. D. Laurenz Zammit, 1927 Programm Festa Santa Marija Mqabba, 1993 L-Imqabba mal-Medda taΩ-Ωmien/editur Charles Farrugia Imqabba: Kunsill Lokali Imqabba u Parroçça ta’ l-Imqabba, 1998

Is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V tirringrazzja lil

Dr. Mark Portelli B.A., LL.D. li aççetta li joffri l-konsulenza legali tieg˙u b’riΩq is-Soçjetà Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

133


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Minn fejn se jg˙addi l-març matul il-jiem tal-festa G˙al darba o˙ra permezz ta’ din il-pa©na se nag˙tu ftit dettalji rigward ir-rotot u tag˙rif ie˙or fuq il-baned mistiedna. Din is-sena se jkollna diversi baned mistiedna g˙all-Festa Titulari ta’ Santa Marija fosthom il-Banda Taljana minn Cave provinçja ta’ Ruma. Però qabel ma nag˙tukom aktar dettalji, nie˙du l-opportunità biex b˙as-soltu n˙e©©ukom takkumpanjaw il-març matul it-triq kollha, u sabiex nag˙tu dehra isba˙ lir-ra˙al tag˙na g˙al matul il-festa permezz tattiΩjin mad-djar tag˙kom. Infakkru wkoll fl-im©iba tajba matul il-jiem tal-festa. G˙alhekk dan li ©ej huwa programm fid-dettall tar-rotot tal-marçi kif ukoll is-sehem tal-baned rispettivi:

L-Erbg˙a, 30 ta’ Lulju Bidu tal-Kwindiçina 8.00pm Tifta˙ il-Festa ta’ din is- sena permezz ta’ Lejla Maltija bl-aqwa talent lokali.

Il-Óamis, 9 ta’ Awwissu Óru© ta’ l-Istatwa fuq iz-zuntier 7.30pm Il-Banda Re Ìor© V ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. David Agius tilqa’ l-Istatwa artistika u devota ta’ Ommna Marija Assunta bi programm ta’ innijiet Marjani fuq iz-zuntier tal-knisja. Wara, il-Banda tag˙ti bidu g˙all-Programm Vokali u Strumentali u annwali tag˙ha. IlBanda Re Ìor© V tkompli bl-impenji tag˙ha billi tag˙mel març trijonfali li jibda minn ˙dejn il-KaΩin g˙al Triq il-Madonna tal-Ìilju, Triq il-Missjoni Ω-Ûg˙ira, Triq il-Mit˙na, Triq Santa Katarina, Pjazza tal-Knisja, u jintemm quddiem il-KaΩin.

Il-Óamis, 10 ta’ Awwissu Jum il-Banda 8.15pm Il-Banda Taljana mistiedna g˙all-Festa ta’ din is-sena, Associazione Bandistica Cittadina di Cave ta˙t id-direzjoni ta’ Mro. Giuseppe

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Ambrosini tag˙mel març mat-toroq tar-ra˙al li jibda minn Triq il-Konvoj ta’ Santa Marija, Pjazza tal-Knisja, Duluri, Triq il-Parroçça u jintemm quddiem il-KaΩin. Wara, l-istess banda tesegwixxi programm sinfoniku fuq ilplançier.

Il-Ìimg˙a, 11 ta’ Awwissu L-ewwel Jum tat-Tridu 8.30pm II-Banda San ÌuΩepp ta’ Óal Kirkop, ta˙t iddirezzjoni ta’ Mro. Brian Cssar tag˙mel març li jibda minn quddiem il-KaΩin u jkompli kif ©ej: Triq San BaΩilju, San Mikiel, Misra˙ il-Fidwa, il-Qattara, il-Konvoj ta’ Santa Marija, ilBarrieri, il-Óarri©iet, Misra˙ il-Fidwa, naqsmu minn Triq il-Konvoj ta’ Santa Marija g˙al Triq Mons. Alfons Caruana, Mro George Martin, Óajt tal-Matla, Triq in-Nazzarenu, Kirkop, il-Katakombi, Dun Gerald Mangion, ix-Xantin, Kirkop, in-Nazzarenu, Dun Gerald Mangion, ner©g˙u naqsmu minn Triq ilKonvoj ta’ Santa Marija g˙al Triq il-Kileb, iç-Çavi, Mikielan© Sapiano, Sqaq l-Isptar, ilPjazza tal-Parroçça fejn jintemm quddiem ilKaΩin.

Festa 2008

135


IL-MARÇ TA’ L-AÓÓAR TRIDU L-Erbgúa 13 t’Awwissu - Pjazza ta’ l-Imqabba 22:30 - Il-Qofol tal-Març Tradizzjonali ta’ l-Aúúar Tridu u l-Inawgurazzjoni ta’ Sorpri a Artistika Unika u Ori©inali. 23:30 - Bidu ta’ Çelebrazzjonijiet bi Programm ta’ Briju Organizzat bi spettakli awdjo-vi ivi u sorpri a nnovattiva oúra quddiem is-Sede tas-Soçjetà.


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

It-Tlieta, 12 ta’ Awwissu It-Tieni Jum tat-Tridu 8.15pm Il-Banda Sant’Elena ta’ Birkirkara, ta˙t iddirezzjoni ta’ Mro. Joseph Vella, tag˙mel març (sponsorjat mis-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙) li jibda minn quddiem il-KaΩin u tkompli tallegrana b’sett marçi brijuΩi fit-toroq li ©ejjin: Triq il-Madonna tal-Ìilju, l-A˙wa Ghigo, Barumbara, ix-Xriek, il-Mit˙na, it-Troll, isSejba, il-Konvoj ta’ Santa Marija, il-Murselli, Kirkop, Familja Brancati, Spnar, tat-Torba, Ûurrieq, Saljatura, Qrendi, Santa Katerina, San Innoçenzju, iç-Çavi, Santa Marija, Santa Katerina, il-Kileb, Mikielan© Sapiano, iIKonvoj ta’ Santa Marija, Karmenu Ciantar, ilPjazza tal-Parroçça, Triq id-Duluri, il-Parroçça u jintemm fil-Pjazza quddiem iI-KaΩin.

L-Erbg˙a, 13 ta’ Awwissu

6.30pm

7.15pm

8.45pm

It-Tielet Jum tat-Tridu 8.30pm II-Banda Re Ìor© V tag˙mel il-març tradizzjonali tag˙ha fost il-briju kbir u l-ispettaklu li ˙ejjew g˙alina s-Sezzjoni Ûg˙aΩag˙. Il-març jibda minn quddiem ilKaΩin u jkompli hekk kif ©ej: Triq San BaΩilju, Valletta, il-Fjuri, il-Parroçça mit-tarf, Pjazza tal-Knisja, San BaΩilju u jintemm filPjazza tal-Knisja quddiem il-KaΩin.

Il-Óamis, 14 ta’ Awwissu Lejlet il-Festa 8.00pm Il-Banda San Mikiel ta’ ÓaΩ-Ûabbar, ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. David Agius tibda març mat-toroq ta’ l-Imqabba li jibda minn Triq Santa Katarina u jg˙addi kif ©ej: San Innoçenzju, Mikielan© Sapiano, Konvoj ta’ Santa Marija, Karmenu Ciantar u jintemm filPjazza tal-Knisja quddiem il-KaΩin. 8.30pm Il-Banda Taljana, Associazione Bandistica Cittadina di Cave ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. Giuseppe Ambrosini tesegwixxi Programm Strumentali ©ewwa l-pjazza. 10.30pm Ta˙t id-direzzjoni ta’ Mro. David Agius, il-Banda San Mikiel ta’ ÓaΩ Ûabbar tag˙laq is-serata muΩikali permezz ta’ programm strumentali quddiem il-KaΩin.

10.30pm

Katerina, San BaΩilju, il-Lan©asa, Valletta, il-Fjuri, il-Parroçça, g˙all-Pjazza quddiem ilKaΩin. Il-Banda Taljana Associazione Bandistica Cittadina di Cave ta˙t it-tmexxija ta’ Mro. Giuseppe Abrosini, tibda març minn quddiem il-KaΩin g˙al Triq San BaΩilju, Valletta, Triq il-Parroçça u lura g˙all-pjazza. Tid˙ol fizzuntier tal-knisja u tilqa’ l-˙ru© ta’ l-Istatwa artistika ta’ Santa Marija b’innijiet Marjani. Wara, il-Banda tkompli takkumpanja l-Istatwa tul il-purçissjoni. II-Banda Queen Victoria flimkien mas-Soprana Marie Theresa Vassallo ssellem lill-Istatwa blAve Marija. Wara l-Banda tibda març minn quddiem il-KaΩin g˙al Triq San BaΩilju, Triq Santa Katarina, Xriek, Triq il-Madonna talÌilju, g˙all-Pjazza quddiem il-KaΩin. Hekk kif l-Istatwa tasal quddiem il-KaΩin tasSoçjetà tag˙na, il-Banda Queen Victoria taΩÛurrieq, ta˙t it-tmexxija ta’ Mro. A. Farrugia, L.Mus.L.C.M. tesegwixxi l-kbir Innu lil Marija Mtellg˙a s-Sema, kompoΩizzjoni tal-ma˙bub u qatt minsi ex-Surmast Chev. G. Martin, A.Mus.L.C.M.,O.S.T.J., fuq versi tad-Direttur Spiritwali Patri J.M. Ghigo SJ. Ikantaw itTenur Andrew Sapiano u l-Baritonu Piju Dalli, flimkien mal-Kor Parrokkjali San ÌuΩepp tal-Kalkara mmexxi mis-Sur Samuel Bezzina A.T.C.L.. A.L.C.M. Wara, bis-sehem ta’ l-istess Kor, ji©i esegwit l-Innu Març Popolari Marija Assunta, kliem u muΩika tal-mibki Mro. Leonard Farrugia. L-istess Banda tkompli bilProgramm Strumentali tag˙ha sakemm jasal il˙in tad-d˙ul tal-purçissjoni meta ter©a’ ssellem lil Ommna Marija Assunta bid-daqq ta’ l-Ave Maria. Wara l-Barka Sagramentali u r-ringrazzjament kollettiv fil-Knisja mill-G˙aqda tan-Nar tas-Soçjetà, il-Banda Taljana, Associazione Bandistica Cittadina di Cave, jag˙lqu l-Festa b’daqq ta’ muΩika le©©era quddiem il-KaΩin.

Il-Ìimg˙a, 15 ta’ Awwissu L-G˙id ta’ l-Assunta 12.00pm Il-Banda Re Ìor© V, ta˙t ittmexxija ta’ Mro. D. Agius, A.Mus.V.C.M., tag˙mel ilmarç tradizzjonali ta’ filg˙odu li jibda minn quddiem il-KaΩin u jkompli g˙al Triq Madnna tal-Ìilju, Xriek, Santa Katerina, Santa Marija, iç-Çavi, Mikielan© Sapiano, San Innoçenzju, Santa Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

137


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-GΩejjer ta’ San Pawl ikkonsagrati lill-Assunta Patri Joseph Zahra Direttur Spiritwali

Kitba dwar “Is-sena Pawlina” Il-Papa Benedittu XVI, ipprokklama s-Sena Pawlina b’dan il-kliem: “... propju g˙alhekk, ninsab kuntent, li qed in˙abbar uffiçjalment li g˙all-Appostlu Pawlu, niddikjaraw sena Ìubilari speçjali, mit- 28 Ìunju 2008 sad-29 Ìunju 2009 fl-okkaΩjoni tal-bimillennarju minn twelidu!”

G˙alina l-Maltin, din is-sena hija okkaΩjoni speçjali. Mhux biss b˙ala nsara fil-gΩejjer ta’ l-Appostlu Pawlu, imma wkoll b˙ala pajjiΩ s˙i˙ li hu kkonsagrat lill-Assunta. San Pawl wasal Malta propju b’intervent g˙al kollox providenzjali. Dan jirrakkuntah tajjeb ˙afna San Luqa li kiteb l-Atti ta’ l-Appostli u li fil-vja©© lejn Ruma kien qed jakkumpanja lill-istess San Pawl. San Luqa flAtti kapitlu 27 versi minn 21 sa 26, jirrakkonta li San Pawl g˙olla le˙nu u qal: “Óbieb, kien imisskom smajtu minni u ma tlaqtux minn Kreta; kontu te˙ilsu minn din il-˙sara u dan it-telf. Imma issa nwissikom biex tag˙mlu l-qalb, g˙ax ˙add minnkom m’hu se jitlef ˙ajtu; il-©ifen biss jintilef.

G˙ax dal-lejl deherli an©lu ta’ dak Alla li tieg˙u jien u li lilu nqim, u qalli: TibΩax Pawlu. Je˙tie© li int tidher quddiem Çesari; ara, Alla tak il-grazzja li dawk kollha li qeg˙din jivvja©©aw mieg˙ek isalvaw. Mela qawwu qalbkom ˙bieb. Jien nemmen f’Alla li hekk isir, sewwa sew kif ˙abbarli. Jin˙tie© li na˙btu ma’ gΩira.”

San Luqa jirrakkonta wkoll fl-Atti kapitlu 28 versi minn 1 sa 2: “Meta ˙lisna mill-g˙arqa, sirna nafu li l-gΩira kien jisimha Malta. Innies tag˙ha ©iebu ru˙hom mag˙na bi ˙lewwa liema b˙alha. Laqg˙una tajjeb lilna lkoll u qabbdulna

Il-Papa Benedittu XVI li pproklama s-sena Pawlina.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

˙u©©ie©a, g˙ax kienet bdiet nieΩla x-xita u kien il-bard”. It-tliet xhur li San Pawl u San Luqa g˙addew fostna, kienu xhur li mmarkaw lil pajjiΩna bix-xandir ta’ l-A˙bar it-Tajba u b’mirakli. Fil-fatt, San Luqa jsemmi wkoll il-fejqan ta’ Missier Publiju u ta’ ˙afna morda o˙ra li mbag˙ad ©ew g˙and San Pawl u dan fejjaqhom. (ara Atti 28:8-9). Tradizzjoni antikissima tg˙idilna li San Luqa stess kemm dam fostna flimkien ma’ San Pawl, pitter fuq il-blat samm ta’ gΩiritna x-xbiha talOmm Qaddisa ta’ Alla. Qed nirreferi g˙all-Madonna tal-Mellie˙a. Dan il-©est jindika forsi parti mill-predikazzjoni li se˙˙et hawn Malta minn San Pawl innifsu. Ma nkunux sejrin Ωball li

L-E.T. Arçisqof ta’ Malta, Mons. Pawlu Cremona ˙dejn l-istatwa ta’ San Pawl.

Festa 2008

139


Numbers (small & large) • Printed & Embroider Logos

T Shirts Scarves Caps

Flags Banners Stickers

Pvc Cards Clocks Small items

Triq in-Nassab, Qormi Tel: 2144 0815 • Fax: 2144 0832 • Mob: 9942 9798 E-mail: uvprint@waldonet.net.mt IS-SOÇJETÀ SANTA MARIJA U BANDA RE ÌORÌ V

qiegúda turi l-apprezzament tagúha lill-kumitat u l-istaff tekniku kollu ta’ Mqabba Football Club Youth Nursery

gúax-xogúol siewi li qiegúda tagúmel mat-tfal u - gúa agú tar-raúal tagúna. Mqabba FC Youth Nursery tixtieq tavΩa li qieg˙da tilqa’ l-applikazzjonijiet ming˙and il-©enituri ta’ tfal li huma m˙ajra li jing˙aqdu man-nursery. Qeg˙din naççettaw tfal minn ˙ames snin (5) ’il fuq. Min hu interessat jista’ jikkuntattja lis-Sur Mark Bondin fuq in-numru 7905 1404. L-applikazzjonijiet jibqg˙u jintlaqg˙u matul l-ista©un kollu. G˙al dawn l-a˙˙ar snin, Mqabba FC Youth Nursery qieg˙da tgawdi minn façilitajiet ©odda fosthom grawnd sintetiku li jifforma parti millkumpless ta’ Mqabba Football Club.


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Santa Marija meqjuma fir-ra˙al ta’ l-Imqabba.

ng˙idu dan, g˙ax Ωgur li kemm dam fostna l-Appostlu tal-©nus, tkellem u g˙allem dwar l-Inkarnazzjoni talVerb Divin, b˙alma Ωgur ippriedka wkoll is-salib tal-Mulej. Din ixxbiha, impittra minn San Luqa fil-fatt turi dan il-misteru ta’ l-Inkarnazzjoni, g˙ax fuq ˙o©or Marija tidher ukoll ix-xbiha ta’ Ìesù tarbija. Minn dan di©à nistg˙u nitkellmu minn preΩenza Marjana fi gΩiritna sa mill-eqdem Ωminijiet talkristjaneΩmu. U allura jekk qed nitkellmu minn preΩenza Marjana, g˙ax ma nitkellmux ukoll minn konsagrazzjoni li tfisser dedikazzjoni. Jekk fuq il-blat Malti, ©iet impittra x-xbiha ta’ l-Omm Qaddisa tag˙na, dan ifisser ukoll li Malta tag˙na mhux biss isem Marija g˙andha minqux fiha, imma ukoll il-persuna tag˙ha u ta’ binha Ìesù, veru Alla u veru bniedem. Hawn ma nistg˙ux ma nsemmux dak li se˙˙ 66 sena ilu, meta fil-jum l-aktar solenni ta’ l-G˙id tal-Assunta, fid-9.30 ta’ fil-g˙odu, wasal b’mod

providenzjali wkoll, b˙alma kien wasal fostna l-Appostlu Pawlu, ilkonvoj li salva lil pajjiΩna mil-©u˙. Kif kien xieraq mhux biss dan il-konvoj baqa’ msemmi b˙ala l-konvoj ta’ Santa Marija, imma wkoll, b’ringrazzjament lil Alla u lil Sidtna Marija Mtellg˙a fis-sema, l-awtoritajiet ekkleΩjastiçi tag˙na, iddeçidew li jikkonsagraw lil gΩiritna f’isem l-Assunta. G˙alhekk din is-sena g˙alina l-Maltin devoti ta’ l-Assunta u ta’ San Pawl, g˙andha tkun sena verament ta’ grazzja. Ejjew in˙allu lil San Pawl ikompli jg˙idilna: “Jekk g˙andkom bl-eluf g˙alliema fi Kristu, m’g˙andkomx ˙afna missirijiet, g˙ax jien hu li blEvan©elju nissiltkom fi Kristu” (1 Kor 4:15). Fostna llum qed jid˙lu ˙afna li qed jippruvaw jg˙allmuna fuq Kristu, imma qed jg˙allmuna tag˙lim Ωbaljat. Qeg˙din jiç˙du l-privile©©i singulari ta’ Marija. Ma jridux jaççettawha

b˙ala Omm Alla u ommna. Qeg˙din jippridkaw kontra s-sagramenti li ˙allielna Ìesù nnifsu, b’mod partikulari l-Qrar u l-Ewkaristija. Hemm bΩonn g˙alhekk li matul din is-sena a˙na n˙allu lirrag˙aj spiritwali tag˙na jmexxina. Il-messa©© ta’ l-Arçisqof Pawlu Cremona O.P. li qed jag˙tina fil-bidu ta’ din is-Sena Ìubilari huwa dan: “Jalla l-GΩejjer Maltin li laqg˙u lil Pawlu bi ˙©arhom u ˙addnu l-Isem ta’ Ìesù, illum jer©g˙u jag˙tu widen lil dan l-Appostlu, u j˙allu l-qawwa tal-Kelma li hu xandrilhom tid˙ol filqlub ta’ ˙afna.” (Ittra Pastorali, 29 ta’ Ìunju 2008). Ejjew mela nilqg˙u din l-istedina li qed issirilna llum mill-Arçiqof tag˙na, u nkomplu nkunu poplu li nibqg˙u nilqg˙u lil Ìesù li qed jg˙addulna San Pawl u l-Ver©ni mbierka mtellg˙a s-sema, li f’isimha l-gΩejjer tag˙na u ta’ Pawlu huma kkonsagrati.

Dehra tal-Konvoj ta’ Santa Marija li rnexxielu jid˙ol fil-port il-Kbir bis-sa˙˙a tal-Madonna.

“Jalla l-GΩejjer Maltin li laqg˙u lil Pawlu bi ˙©arhom u ˙addnu l-Isem ta’ Ìesù, illum jer©g˙u jag˙tu widen lil dan l-Appostlu…” Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

141


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-g˙asfur tal-Óniena minn Giovanni Farrugia

G˙addejt darba jien minn storja U ˙sibt jien f’dil-poeΩija

B’dik il-˙arsa ˙elwa Bdejt in˙ossni ser˙an U x’˙in lejha ner©a’ n˙ares Bdejt in˙ossni iktar fer˙an

G˙addiet il-Festa 15 ta’ Awwissu, Settembru beda w mar Ottubru wasal, b’˙abib tqisu.

Oh Santa Marija int li t˙enn G˙all-˙osbenin T˙arisx lejn ix-xellug Imma ˙ares lejn il-lemin

Fis-sebg˙a ta’ filg˙odu In˙ares lejn l-istatwa nkun Xemx jew ri˙ It-temp ikun x’ikun

Dan hu xahar tar-RuΩarju Li permezz tieg˙u Lil Marija setg˙ana Nitolbu kul˙add mieg˙u

Hemm tara lili Mal-˙osbenin Qieg˙ed nitlob Lil Alla ˙anin

U issa din l-istorja Li jien ma ninsa qatt Ìbartha fi kliem ˙lejju Biex ng˙idha lil kul˙add

Kienet ©urnata Ta’ dwejjaq wisq g˙alija Bdejt na˙seb Issa xitwa ©ejja u l-bqija

Ma jista’ jmerini ˙add G˙ax minnha jien g˙addejt Li lil Marija nitlob Waqt li kont fuq il-bejt

Kien xi s-sebg˙a ta’ filg˙odu Is-s˙ab jiΩfen mal-mew© tar-ri˙ Temp frisk liema b˙alu G˙odwa sabi˙a, tista’ tistrie˙

F’˙in eΩatt g˙asfur beda ji©i Minn fuq id Santa Marija Biex kumpanija jg˙amilli Waqt li jien kon intiha fo˙rija

Kif fuq il-bejt jien tlajt Nara lil Santa Marija fuq il-KaΩin Dejjem t˙ares ’il fuq Fejn hemm l-an©li u l-qaddisin

Dan Ωgur G˙asfur tal-˙niena Ìo qalbi kont ing˙id Santa Marija bag˙titu, ta’ qalb ˙anina

Bi s˙ab madwarha g˙addej F’sema ik˙al nir Daqqa jimxi u daqqa jdur B’veduta mill-isba˙ li qatt ma ttir

Dan il-jum Ìie mar u tar Però baqa’ Biss l-imrar

Madwarha fl-art u fis-sema Kien kollox ˙emda u skiet Miksur mill-g˙anja tal-g˙asafar Li jtiru mal-few©iet

Seba˙ l-g˙ada filg˙odu Temp sabi˙ b’arja friska Er©ajt fuq il-bejt kont U biex ninsa ftit ˙sibt li nikteb strixxa

F’dawk is-sig˙at bikrija Li jg˙axxqu l-g˙ajn u l-qalb Meta l-˙olqien madwarek Jerfa’ r-ru˙ g˙at-talb

L-istatwa tal-Madonna fuq il-bejt talKaΩin tas-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V ta’ l-Imqabba.

Però x’˙in fuq il-bejt nitla’ G˙ajnejja fuqha tmur L-g˙aΩiΩa Santa Marija Il-grazzja taqlali Ωgur

Lejn il-Madonna Óarist g˙al darba tnejn St˙ajjiltha li qed tg˙idli ‘G˙idli ta˙lix Ωmien g˙alxejn’

G˙ax bΩonnok g˙andi Sew f’dal-˙in Ninsab wa˙di B˙al tifel iltim

Waqt li jiena Na˙seb kont L-g˙asfur re©a’ Ìie fil-pront

Bdejt in˙ossha itfarra©ni Meta lejha n˙ares u lilha nsib Qisa riedet tg˙idli ‘X’jonqsok ibni, xi trid?’

Issa dalam U spiçça l-jum Però fuq il-bejt Bdejt nitla’ kuljum

L-g˙asfur tal-˙niena Li b˙alu qatt ma rajt Jixba˙ ˙afna lil kanarin Però b˙al le˙nu qatt ma smajt

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

143


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

G˙annieli ftit U fuq id Santa Marija mar Fis-sebg˙a huwa ©ie Fit-tmienja re©a’ tar

Din il-karta Kienet bajda b˙all-˙alib Donni ried hu li jg˙idli ‘Óudha ˙abib’

Hekk spiççat Il-poeΩija li dommejt Grazzi lil Santa Marija Li minn qalbi jien offrejt

Re©a’ ©ie Il-jum tat-Tnejn EΩatt mal-˙in Ma ni©ix, mnejn sa fejn

Il-karta bajda Kienet tfisser Li l-inkwiet Kien ser jitkisser

Int oh ˙elwa Santa Marija Tinsab fl-g˙oli tal-kaΩin Temp tajjeb jew ˙aΩin Óenn g˙alina l-Imqabbin

Bdejt in˙ossu Jg˙idli f’qalbi Li Santa Marija Se tisma’ talbi

G˙ax x’˙in Isfel inΩilt Ittra nsib Li mill-eΩami g˙addejt

Çerti li ˙siebna tie˙u Dejjem u f’kull ˙in Fil-fer˙ u fin-niket Rieqda jew imqajmin

L-g˙anja ˙elwa Li beda jg˙anni Óassejtni tassew hieni Li kuntentizza veru tani

L-g˙ada re©a’ ©ie Tal-˙niena l-g˙asfur Fer˙an u jg˙anni Qisu ried jg˙idli: ‘Fer˙an Ωgur’

Dan il-˙sieb Irridu nΩommu fina Biex tikber l-im˙abba Lejn din l-Omm ˙anina

Re©a’ fuq id Santa Marija mar Lura ©ie b’karta f’˙alqu Telaqha ˙dejja w tar Qaddej tajjeb ta’ min ˙alqu

St˙ajjiltu jg˙idli: ‘Óija l-g˙aΩiΩ Int f’Santa Marija sostnejt Il-fidi tieg˙ek U ˙allstek talli batejt’

U tkompli fuqna tix˙et tbissima B’dawk l-g˙ajnejn ˙elwin B’˙arsa li dejjem tg˙axxaq Tal-qlub tag˙na l-Imqabbin

Vince Agius (nofs) rebbie˙ tal-kampjonat organizzat mill-Island Motorcycle Racing Club, bit-tieni u t-tielet postijiet jispiççaw Paul Deguara u Gilbert Zerafa rispettivament.

Is-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V tixtieq tifra˙ lis-Sur Vince Agius, g˙as-suççess kbir miksub minnu meta reba˙ il-kampjonat ta’ ti©rijiet ta’ l-iscooters 2008 ©ewwa Óal Far, organizzat mill-G˙aqda Island Motorcycle Racing Club ta’ Malta. 144

Festa 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Marija g˙adha tkellimna minn Lourdes 150 sena wara minn Rev. Dun Jonathan Farrugia B.A. (Hons.) B.A. Theol. & Hum. Stud. S.Th.B.

Kronolo©ija tad-dehriet… 11/02/1858 Is-Sinjura l-Bajda tidher fil-grotta bla ma titkellem, g˙all-˙abta ta’ 12:00. 14/02/1858 Is-Sinjura ter©a’ tidher. Din id-darba ma’ Bernadette kien hemm 10 persuni o˙ra, li ma jarawhiex. Jintefa’ l-ilma mbierek lejn is-Sinjura, li ma tag˙mel l-ebda reazzjoni. 18/02/1858 L-g˙ada ta’ Ras ir-Randan. Is-Sinjura tistieden lil Bernadette tmur iΩΩurha erbatax-il ©urnata, u twieg˙edha fer˙ mhux ta’ din id-dinja. 19/02/1858 Is-Sinjura tidher kmieni fil-g˙odu, bla ma titkellem. Kien hemm tmien persuni o˙ra preΩenti li ma raw xejn. 20/02/1858 Is-Sinjura tidher g˙all-˙abta tas-6:00 ta’ fil-g˙odu, u titlob fis-skiet. Kien hemm madwar tletin persuna o˙ra. 21/02/1858 Id-dehra sse˙˙ kmieni fil-g˙odu filpreΩenza ta’ 120 persuna. Bernadette kellha l-ewwel interrogazzjoni millIspettur Jacomet. 23/02/1858 Fit-22 tax-xahar ma kienx hemm dehra. F’din id-dehra sar l-ewwel miraklu taxxemg˙a, fejn waqt li kienet qed tin˙araq ix-xemg˙a, il-fjamma waslet sa idejn Bernadette u din ma ©arrbet u ˙asset l-ebda ˙ruq. Se˙˙et l-ewwel konverΩjoni ta’ persuna li kienet telqet il-Fidi. IlMadonna ˙e©©et lil Bernadette g˙at-talb personali. 24/02/0858 Il-Madonna tat il-messa©© tal-penitenza g˙all-midinbin. Kien hemm 250 persuna preΩenti. 25/02/1858 Bernadette ssib in-nixxieg˙a ta’ l-ilma mirakoluΩ wara li Marija turiha fejn t˙affer. Il-Madonna ssejja˙ tliet darbiet lill-midinbin g˙all-penitenza “Penitenza! Penitenza! Penitenza!” Kien hemm mitt persuna aktar mill-©urnata ta’ qabel. Bernadette ©iet interrogata minn Dutour. 27/02/1858 Kien hemm 800 persuna preΩenti u l-Madonna tat l-istess messa©© b˙al jumejn qabel. Tg˙id lil Bernadette Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

tag˙mel xi eΩerçizzi ta’ penitenza. 28/02/1858 1,150 persuna preΩenti. Bernadette ©iet interrogata minn im˙allef, tabib u spettur tal-pulizija. 1/03/1858 Il-Madonna tbierek il-kuruni tar-ruΩarju ta’ l-1,450 persuna preΩenti. 2/03/1858 Marija tg˙id lil Bernadette tordna lissaçerdoti jag˙mlu purçissjoni sal-grotta u jibnu kappella f’©ie˙Ha. It-tfalja tg˙id dan lill-kappillan Peyramale u hu jwe©ibha tg˙id lis-Sinjura biex is-si©ra tal-ward li kellu fil-©nien twarrad barra minn Ωmienha. 3/03/1858 Bernadette tg˙addi l-messa©© talkappillan lis-Sinjura. Il-Madonna ter©a’ tordna l-bini tal-kappella. Wara d-dehra l-grotta ©iet eΩaminata. 4/03/1858 L-a˙˙ar dehra tal-©img˙atejn. Kien hemm 10,000 persuna preΩenti. Bernadette ©iet imwassla sal-grotta eskortata mill-armata. Wara sarilha eΩami mediku. 25/03/1858 Festa ta’ l-Annunzjazzjoni. Fuq talba ta’ Bernadette, is-Sinjura tg˙id min hi: “Jien il-Kunçizzjoni Immakulata”. Id-dehra damet sieg˙a. 7/04/1858 It-tieni miraklu tax-xemg˙a. Id-dehra damet sieg˙a. Bernadette ©iet eΩminata mit-Tabib Dozous. 16/07/1858 Festa tal-Madonna tal-Karmnu. Bernadette tara lill-Madonna “isba˙ minn qatt qabel”. “NiΩΩel is-setg˙ana minn fuq it-tron tag˙hom u g˙olla liç-çkejknin…” Kull meta Marija g˙aΩlet li tidher lil xi persuna, qatt ma g˙aΩlet xi kbarat, anzi kienet dejjem tag˙Ωel tfal jew Ωg˙aΩag˙ ta’ ftit skola… b˙al Santa Bernadette. Dak li Alla g˙amel mag˙Ha, Hi g˙aΩlet li tag˙mlu ma’ l-o˙rajn. LilHa g˙aΩilha g˙ax kienet umli, g˙alhekk Hi g˙aΩlet li l-umli jkunu li jarawHa. Dan di©à huwa messa©© fih innifsu – biex nid˙lu fl-g˙aqda intima ma’ Alla, irridu nkunu b˙al Ommu, umli, çkejknin, safja. Ma nistg˙ux nersqu lejn id-Divin bil-kburija! Il-fta˙ir ibieg˙edna minnu. Festa 2008

145


Ìrajjiet is-Soçjetà Santa Marija u l-Banda Re Ìor© V fl-Istorja ta’ l-Imqabba mi©bura fi ktieb ta’ Carmen Lia

• Ktieb utli g˙all-istudenti ta’ l-Istorja • Rigal uniku g˙al qrabatna Emigranti Jista’ jinxtara mill-KaΩin tas-Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V

Old Valletta Road, Mqabba Mob: 7973 0206


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Marija t˙e©©e© lil Bernadette, tfajla qaddisa, biex tag˙mel il-penitenza u titlob g˙all-midinbin… Ωgur li dan ma kellhiex bΩonn tag˙mlu g˙aliha! Imma Marija, l-istess kif da˙let g˙allg˙arajjes fit-tie© ta’ Kana, t˙e©©i©na biex a˙na li n˙obbu lilHa, nitolbu u nag˙mlu l-penitenza g˙al dawk li huma mbieg˙din minnHa u minn Binha. L-im˙abba vera ma tintweriex biss ma’ dawk li huma qrib tag˙na, imma anke ma’ dawk li jinsabu maqtug˙in minna… anke dawk li jobog˙duna; u l-im˙abba vera tidher fejn tid˙ol it-tbatija, g˙alhekk is-sej˙a g˙all-penitenza g˙all-konverΩjoni tal-midinbin. Marija dejjem dehret bil-kuruna tar-RuΩaju, it-talba li tant t˙obb. Óasra li din it-talba li Ommna tassema tant tg˙oΩΩ qeg˙din in˙alluha tmut ftit ftit… Tajjeb li mhux biss fil-festi u s-solennitajiet talMadonna, imma b’mod speçjali f’dawn, niftakru nitolbu din it-talba g˙all-©id tag˙na u g˙all-glorja ta’ Marija. L-uniçi affarijiet li Marija li titlob g˙aliha nnifisha huma “purçissjoni u kappella”. Purçissjoni hija manifestazzjoni pubblika ta’ fidi; kappella hija maqdes, post it-talb. Marija m’g˙andhiex bΩonn nies içapçpulHa u jg˙ajtu quddiemHa, lanqas ma g˙andha bΩonn knejjes imΩejnin sbie˙ u pjazez u toroq imΩejnin isba˙… li trid huma ulied li j˙obbuHa, li jimitawHa, li jΩommu

MuΩajk li hemm fil-BaΩilka tar-RuΩarju ©ewwa Lourdes: jirrappreΩenta l-Assunzjoni. Biss insibu li l-Madonna hija liebsa b˙al kif normalment insibuha fi xbiehat u pitturi ta’ Lourdes.

©isimhom sabi˙ b˙al tag˙Ha, li ma jist˙ux juru fil-pubbliku dak li jemmnu fih, li jfittxu l-mumenti meta jmorru f’dar Binha, fil-

maqdes, biex jiltaqg˙u mieg˙u… Kapaçi a˙na nkunu tassew l-ulied li tixtieq li jkollha l-Omm tag˙na tas-sema?

CATERERS FOR ALL OCCASIONS SCHOOL STREET, TARXIEN TEL: 2182 6226, 2167 7098 FAX: 2167 6891 Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

147


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-istatwa tal-Madonna ta’ Lourdes fl-Imqabba minn Dun Jonathan Farrugia B.A. (Hons.) B.A. Theol. & Hum. Stud. S.Th.B.

L-istatwa tal-Madonna ta’ Lourdes li llum tinsab fil-Youth Centre.

Fir-ra˙al tag˙na ma nsibu l-ebda artal jew sotto-kwadru ddedikat lill-Madonna ta’ Lourdes - ˙a©a kemmxejn stramba meta niftakru li fir-ra˙al ©ar tag˙na, il-Qrendi, hemm fratellanza u devozjoni qawwija lejn il-Madonna ta˙t dan it-titlu! Dan ma jfissirx, iΩda, li flimg˙oddi ma kienx hemm devozzjoni lejn il-Madonna li dehret lil tfajla sempliçi f’ra˙al çkejken fi Franza. Ritratt antik tal-knisja armata g˙all-festa titulari ta’ Santa Marija ta’ l-1896 juri li mal-pilastri

Ritratt antik li fih tidher l-istatwa tal-Madonna ta’ Lourdes fil-knisja.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

prinçipali kien hemm Ωew© niçeç i˙arsu lejn il-presbiterju. Óarsa mill-qrib ta’ l-istatwa çkejkna li tidher fin-niçça ma©enb il-vara ta’ l-Assunta armata turi li din ma hi xejn g˙ajr statwa tal-Madonna ta’ Lourdes! Meta saret din l-istatwa u x’sar minnha? Fil-ktejjeb ta’ l-istoriku Mqabbi Dun Laurenz Zammit, insibu nota çkejkna dwar l-ori©ni ta’ din l-istatwa: Fdin il Cnisia jinsabu hames statui iddedicati lil B. V. Maria. 1. Listatua tal Assunta scolpita fuq l’injam min mrù Xandru Farrugia miz-Zeitun fl 1836; 2 Statua plastic tal B.V. Maria taht ittitolu tal gigliu mghamula mil artist Giovanni Darmanin fissena 1876. 3 Statua tal B.V. tar-Rusariu, 4 tas-Sultana tal kalb Imkazza ta Gesù mghamula f’Marsilia a spejes ta Mons. P. Pullicino, 5 u ta’ Lourdes a spejes ta Innocenzu Zammit.1 Minn din in-nota qasira naslu g˙al xi ftit konkluΩjonijiet. L-istatwa tidher li hija mag˙mula minn xi materjal vojt, g˙alhekk hija probabilment statwa li nxtrat minn fabbrika ta’ l-istatwi mhux in˙admet apposta g˙all-Imqabba. Mir-ritratt nafu li kienet di©a’ filknisja fl-1896. L-isem ta’ Innoçenzu Zammit m’huwiex ©did g˙alina l-Imqabbin – huwa isem ir-ra©el li fl-1876 kien ˙allas g˙all-istatwa talMadonna tal-Ìilju. Na˙seb li huwa l-istess ra©el g˙ax kemm jista’ jkun li kien hemm ir©iel bl-istess isem u kunjom li kienu j˙obbu jixtru l-istatwi u jtuhom lill-knisja!? Jekk dan Zammit huwa l-istess wie˙ed, dan iwassalna biex na˙sbu li din l-istatwa nxtrat fl-istess Ωmien meta ©iet il-Madonna tal-Ìilju, ji©ifieri madwar g˙oxrin sena wara d-dehriet

Festa 2008

149


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

tal-Madonna f’Lourdes. G˙alhekk huwa wisq probabbli li din l-istatwa ori©inat fi Franza stess, g˙ax mhux probabbli li minn Ωmien daqshekk bikri wara d-dehriet bdew isiru statwi ta’ din il-Madonna barra millok fejn se˙˙ew. Hija statwa g˙olja xi metru, sempliçi, imma ˙elwa ˙afna. Tidher kif soltu mdorrijin naraw il-Madonna ta’ Lourdes: b’idejha flimkien, bil-kuruna tar-RuΩarju mdendla minn dirg˙ajha, ˙arsitha ’il fuq, liebsa libsa bajda b’faxxa ka˙la. Ma jonqsux il-wardiet taddeheb fuq ri©lejha. Il-baΩi hija forma ta’ blata li fuqha Marija tidher qisha se tag˙ti pass. Il-libsa g˙andha disinn irqiq ta’ deheb li jinqala’ fuq l-abjad. Xejn speçjali, imma fina u ti©bdek. M’hijiex ˙a©a ta’ l-iskantament li ladarba kien hawn din l-istatwa fil-knisja, kienet issir ukoll xi forma ta’ çelebrazzjoni fil-festa

tal-Madonna ta’ Lourdes, li ta˙bat nhar il-11 ta’ Frar. Matul is-sena kienet tinΩamm f’niçça barokka ta’ l-injam mal-pilastru tal-lemin, t˙ares lejn l-artal. Pari©©ha fuq inna˙a l-o˙ra kienet tinΩamm l-istatwa tas-Sultana tal-Qalb Imqaddsa ta’ Ìesù.2 Probabbli fil-festa kienet tintrama fuq xi altar jew forsi kienu jitpo©©ew xi gandlieri bix-xemg˙at quddiemha u tit˙alla fin-niçça. Damet fil-knisja parrokkjali sa xi Ωmien qabel it-Tieni Gwerra Dinijia, meta l-Isqof Mawru Caruana,3 waqt viΩta pastorali ordna li din u l-istatwa tas-Sultana tal-Qalb Imqaddsa ta’ Ìesù jitne˙˙ew mill-knisja.4 Óabat tajjeb, g˙ax kieku baqg˙et hemm Ωgur ma kinetx te˙lisha mill-˙erba tal-gwerra peress li kienet tinsab eΩatt bejn il-koppla u l-kappellun ta’ l-Agunija! Meta tne˙˙iet, din ittie˙det fi-kappella ta’ San BaΩilju. In-niçça l-o˙ra, li sfat vojta, imtliet bl-istatwa ta’ Sant’AnjeΩe li saret minn Anton

Wiçç tal-Madonna ta’ Lourdes li tinsab fil-parroçça ta’ l-Imqabba.

L-istatwa tal-Madonna ta’ Lourdes flantik kienet tinsab ©o niçça fil-knisja parrokkjali ta’ l-Imqabba.

Zammit fil-bidu tas-snin Sebg˙in. Damet f’San BaΩilju sakemm bdew ix-xog˙lijiet ta’ restawr fl-2006. Minn dik is-sena tpo©©iet fil-Youth Centre fejn g˙adha sal-lum. Óasra li almenu din is-sena, meta b˙ala Knisja qed niççelebraw il-150 sena mid-dehriet tal-Madonna f’Lourdes, ma re©g˙etx intramat b’mod xieraq g˙al dakinhar tal-festa. Ûgur li din il-©awhra çkejkna jist˙oqqilha tkun apprezzata aktar. Referenzi 1 LAURENZ ZAMMIT, Descrizioni storica tal cnisia parrochiali tal Imkabba, Malta 1927, 30. 2 Din l-istatwa kienet tkissret bi Ωball xi Ωmien wara l-gwerra. 3 Caruana dam Isqof ta’ Malta mill-1915 sa l-1943. 4 ALEXANDER BONNICI, Santa Marija Assunta u l-Madonna tal-Ìilju: iΩ-Ωewg statwi ewlenin ta’ l-Imqabba minn L-Imqabba mal-medda tas-snin, Malta 1998, 106.

www.santamarija.com Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

151


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-kripta tal-Knisja parrokkjali ta’ Santa Marija ta’ l-Imqabba jikteb is-Sur Giovanni Farrugia Storiku

G˙all-˙abta ta’ l-1909 il-Knisja gandlieri kbar, kartelluni bil-mewt f’nofs il-kor li kien jag˙ti g˙allkienet kwaΩi lesta u fil-viΩta ta’ Mons fuqhom eçç.. Dun Lawrenz g˙amel kripta u kellu grada tal-˙adid. Cocco Palmieri kien sar ftehim biex Ωew© tur©ien g˙al din l-ispeçi Minn ©ol-kor kienet tidher sewwa inaddfu l-knisja ˙alli tibda tintuΩa ta’ kantina. Wie˙ed kont tinΩel l-kripta. Din kienet ©iet irran©ata g˙ax San BaΩilju bdiet issir Ωg˙ira g˙alih mill-kappellun tar-RuΩarju b’lavur mill-isba˙ peress li s-saqaf g˙all-poplu ta’ l-Imqabba li dejjem (li tne˙˙a meta saru l-altari nofs kien kollu xorok tal-qasba, Mastru tont ta˙t il-˙nejja) u tara© ie˙or fil- Pawl Xuereb g˙amillu qoxra bilkien qed jikber. Is-Sagristija l-qadima kella forma ta’ garigor minn fejn illum lavur sabi˙ li kienet tant taqbel l-Paviment tag˙ha xi ftit umduΩ hemm kamra tat-toilet. Dan kien ma’ l-artal u ma’ l-irkejjen tag˙ha. li min˙abba f’hekk kienet qed jag˙ti g˙all-bieb ta’ barra li jag˙ti Óasra li tlifna ritratt tant importanti u aktar u’aktar l-irdim ta’ dan ilissir ˙sara fl-o©©etti li kienu g˙an-na˙a ta’ San BaΩilju. Dun Lawrenz g˙amel villestrun ©ojjell storiku. jkunu merfug˙a billi kienet nieqsa Tajjeb li wie˙ed ikun jaf li mill-ventilazzjoni. G˙alhekk il- kbir biex jag˙ti d-dawl g˙al ©o fih. Prokuratur tal-Knisja, is-Saçerdot G˙amel tumba© jew ventilatur tond l-©ebel li nqata’ mill-art tasDun Lawrenz Zammit, wara li fl-art tas-sagristija li g˙adu hemm sagristija u l-kor, bnew is-sala ta’ spiçça x-xog˙ol ta’ l-iskultura, u g˙amel ie˙or fil-kor li dan kien fuq is-sagristija l-©dida. Fl-1900 Ωebg˙a u pittura, ˙aseb biex isewwi ©ie mirdum mal-kripta. Dan kien g˙amlu l-kaxxarizzi, xog˙ol ta’ Mastru ÌuΩeppi Zammit dan il-mankament meta mill-Birgu g˙as-somma issa kien di©a’ kienet ista’ 15-il lira. Mastru Pawl sena 1900. Beda biex Xuereb kien g˙adu kif lesta ne˙˙a l-paviment ta’ xi skultura mill-knisja u l-imsemmija sagristija qabad ix-xog˙ol tal-kripta. (is-sagristija l-qadima Din kienet kwaΩi ta˙t iltid˙ol g˙aliha minn na˙a kor kollu. L-ewwel ma ta’ San BaΩilju) u talg˙amlu kienu sitt oqbra kor naddafhom u g˙amel g˙all-qassin Imqabbin li hi ©o fihom b˙al barriera, ˙a©a tajba li qassisin tant qata’ ˙afna ©ebel u wara ˙abrieka b˙al Dun Andrea re©a’ saqqafhom fl-istess Farrugia li g˙ex bejn pjan. Ta˙t il-kor g˙amel l-1634 u l-1663 u anke lil b˙al caniera (kripta) fejn Dun Karlu Zammit (1774) kellhom ji©u midfuna u anke o˙rajn jindifnu fits-saçerdoti. U hawn bdiet tempju t’Alla. L-artal ta’ l-istorja tal-kripta. Però kapolavur li aktarx kien ˙alli nkomplu l-istorja tasxog˙ol ta’ Mastru Farrugia sagristija u tal-kor. Skond (dan kien bennej famuΩ u Dun Lawrenz Zammit, professjonali fejn jid˙ol ta˙t is-sagristija l-qadima il-lavur. Kien iΩΩewwe© g˙amel depositu kbir li il-Gudja però kien ikun kien me˙tie© bil-bosta dejjem l-Imqabba), kienu sabiex jintrefg˙u l-o©©etti rran©awh fil-kripta g˙ax b˙al si©©ijiet, tubu li Dun Salv Schembri kien kien jintrama fil-festa Impressjoni artistika tal-kripta li kienet tinsab ta˙t il-kor qed jirran©a biex jag˙mlu tal-Qaddisin kollha nhar tal-knisja. Illum hija mirduma wara t-ti©rif li sofriet l-altar tat-Titular bl-ir˙am. l-ewwel ta’ Novembru, …il-knisja fil-gwerra. Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

153


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Filwaqt li s-saqaf tal-kripta kien g˙adu bix-xorok tal-qasba, meta Mastru Pawl beda jirran©a din ilkripta, i©ifieri jpo©©i l-altar f’postu, beda jiddisinja l-˙itan u s-saqaf u kellhom jift˙u troll b’tondjatura mal-villestrun li kien jag˙ti g˙allkor. Ta’ min jispjega li kemm Mastru Pawl u kemm ibnu Baskal kienu professjonali f’xog˙lhom tant li Loretu Vella, storiku Ûebbu©i kiteb fid-dettall dwar ˙afna mixxog˙ol tag˙hom. Fil-fatt il-koppla ta’ l-Imqabba hi wa˙da mix-xhieda tax-xog˙ol tag˙hom. Issa meta x-xog˙ol tal-kripta kien mixi sew, Dun Salv Schembri li kien joqg˙od fi sqaq tal-Pjazza u Dun Lawrenz li kien joqg˙od fil-bidu ta’ Sqaq l-Isptar fil-pjazza wkoll, ˙asbu biex i©ibu minn San BaΩilju l-korp ta’ Dun Andrea Farrugia u aktarx ukoll li warajh Dun Karlu Zammit li ˙allas g˙all-konsagrazzjoni talKnisja. Dun Andrea Farrugia ˙adem ˙afna g˙all-Imqabba. Fil-fatt filpa©ni storiçi ta’ Loretu Vella nsibu pa©ni interessanti dwaru. Però n˙allu g˙al darba o˙ra l-˙idma ta’ dan il-˙abrieki kappillan li miet fit-12 ta’ Ottubru 1663. Veru g˙ajb kbir li ©awhra b˙al din, li kif kien qalli Baskal Xuereb mhux biss kien professjonista f’xog˙lu imma anke sensittiv g˙all-valuri storiçi, qabdu u radmu kollox. Minn hawn jien nirringrazzjah minn dawn il-linji

Pjanta tas-sotteran tal-knisja li juri kemm il-kantina kif ukoll il-kripta.

storiçi li qed nikteb, ta’ l-g˙ajnuna kbira li dejjem tani. Però kien veru dispjaçut g˙al dan l-g˙emil g˙ax l-Imqabba tilfet ©awhra li niesna ˙allew f’kapolavur ta’ seng˙a kbira li spiççat fix-xejn g˙al dejjem. Jekk wie˙ed ma jarax dan ixxog˙ol ma jistax jimma©ina xog˙ol li hu ma˙dum b’çerta seng˙a fi spazju Ωg˙ir mudlam u li trid paçenzja u determinazzjoni biex tag˙mlu u ©©ib kollox eΩatt u jaqbel na˙a ma’ o˙ra. Jiena nΩilt f’din il-kripta tliet darbiet g˙ax kien fiha x’tapprezza. Jekk wie˙ed ikun sensittiv g˙allvaluri storiçi b’dispjaçir kbir ng˙id li kelli nitlef anke r-ritratti, però filmemorja tieg˙i g˙adni nara sew dan

il-kapolavur ta’ xog˙ol li l-antenati tag˙na kienu g˙amlu. Kemm kienu nies ta’ ˙ila li llum m’a˙niex napprezzaw biΩΩejjed! Fl-ewwel stampa g˙amilt speçi ta’ pjanta biex il-qarrejja jkollhom idea ta’ kif kienet din il-kripta ta˙t il-kor bil-ventilatur g˙all-arja u flistess ˙in jaqta’ l-umdità mill-knisja tag˙na. Kripta li ftit kien hawn b˙ala grazzi g˙all-antenati tag˙na. Referenzi: ÌuΩeppi Zahra, Storiku minn Óal Qormi Dun Lawrenz Zammit – Storia della chiesa di Mqabba Ibid. Informazzjoni milli niftakar jiena stess meta kont abbati Informazzjoni ming˙and Mastru Pawl Xuereb u ibnu Baskal mog˙tija verbalment lili Loretu Vella, Storiku Ûebbu©i

ÓAÌAR QIM Bar & Restaurant

Prop. J. Cini Ag˙mlu l-˙ar©a tag˙kom bil-familja jew ˙bieb g˙all-arja tal-kampanja, f’ambjent kwiet u sabi˙. Tel: 2142 4116, 7949 7329 (Jane) 154

Festa 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

L-Erbg˙at ta’ Santa Marija mis-Sur Antoine Sciberras

Bi drawwa qadima, il-jum ta’ l-Erbg˙a huwa ddedikat lill-Madonna. Fil-fatt f’diversi knejjes f’Malta jsir il-quddies votiv tal-Madonna kif ukoll kienet teΩisti d-drawwa li ma jittikilx la˙am nhar ta’ Erbg˙a wkoll, drawwa li sa ftit Ωmien ilu kienet g˙adha popolari ma’ diversi nies. Kif intrabat il-jum ta’ l-Erbg˙a mad-devozzjoni tal-Madonna? L-istorja te˙odna lura fis-seklu 16, eΩattament fil-©ublew il-Kbir ta’ l-1500, meta minn Napli, telaq pellegrina©© kbir lejn Ruma bixxbieha tal-Madonna msej˙a ‘La Bruna’, is-Samra. Skond it-tradizzjoni, din l-ikona, ©abuha mag˙hom ilPatrijiet minn fuq l-G˙olja talKarmelu, meta kellhom ja˙arbu min˙abba l-attakki tas-Saraçini. F’dan il-©ublew, il-Papa nnifsu niΩel jitlob quddiem ix-xbieha tal-Madonna li ntramat fil-BaΩilika ta’ San Pietru. Tant bdiet ti©bed nies li l-Papa talab li din ix-xbieha ter©à tittie˙ed lura lejn Napli, g˙ax il-pellegrini kienu qeg˙din iΩuru lilha minflok il-qabar ta’ San Pietru fil-BaΩilika tal-Vatikan! Il-Pellegrini Naplitani waslu lura Napli minn Ruma, bix-xbieha talMadonna, nhar l-Erbg˙a 24 ta’ Ìunju 1500. Il-belt laqg˙ethom bi ˙©arha u dakinhar inqalg˙u ˙afna grazzji ta’ konverΩjonijiet u fejqan. Min˙abba f’hekk Federiku II ta’ Aragona, Sultan ta’ Napli, ordna li ssir çelebrazzjoni li fiha l-morda u dawk kollha li qalg˙u xi grazzja bl-interçessjoni ta’ Marija jkunu jistg˙u jroddu ˙ajr lil Alla. Min˙abba li l-©urnata nzertat l-Erbg˙a, malajr intrabat il-jum mad-devozzjoni lejn din ixxbieha tal-Madonna, imsej˙a ‘La Bruna’. Mag˙hom intrabtet id-drawwa taç-çelebrazzjoni tasseba’ Fer˙at ta’ Marija. Din iddevozzjoni, aktarx li bdiet minn Tumas Becket fis-seklu XII. Hekk Ωew© devozzjonijiet Marjani (il-

fer˙at u l-jum ta’ l-Erbg˙a) ntrabtu f’wa˙da. Il-Fer˙at ta’ Marija huma dawn: It-T˙abbira ta’ l-An©lu; IΩΩjara lil Santa EliΩabetta; It-Twelid ta’ Ìesù; IΩ-Ωjara tar-Rg˙ajja u tal-Ma©i; Is-sejba ta’ Ìesù fitTempju; Il-Qawmien mill-Mewt ta’ Ìesù; u t-Tlug˙ ta’ Marija fis-sema. Illum il-©urnata huma diversi l-knejjes li g˙adhom jiççelebraw dawn l-Erbg˙at tal-Madonna. Peress li l-festa ad unur l-Assunzjoni ta’ Marija ti©i ççelebrata nhar il-15 ta’ Awwissu, l-Erbg˙at ta’ Santa Marija jibdew propju ˙mistax-il Erbg˙a qabel il-festa ta’ Marija Assunta. Ómistax-il Erbg˙a fejn fihom g˙andna nimmeditaw fuq il-˙ajja ta’ Marija Santissma. Fil-gΩira ta’ G˙awdex dawn l-Erbg˙at g˙adhom isiru b’çerta importanza fosthom insibu diversi pellegrina©©i organizzati minn diversi parroççi lejn is-Santwarju tal-Madonna Ta’ Pinu, kif ukoll isir diversi quddies u velji ta’ talb f’©ie˙ l-Omm tag˙na tas-Sema.

L-Assunzjoni ta’ Marija. Pittura li tinsab fis-sala prinçipali tas-Soçjetà mpittra mill-Kavallier Camilleri Cauchi.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Programm dettaljat g˙as-sena 2008 tal-˙mistax-il pellegrina©© organizzati fil-gΩira ta’ G˙awdex lejn is-Santwarju tal-Madonna Ta’ Pinu, b˙ala parti miç-çelebrazzjonijiet ta’ l-Erbg˙at ta’ Santa Marija.

Din is-sena l-Erbg˙at ta’ Santa Marija bdew nhar l-Erbg˙a 7 ta’ Mejju 2008 u ser jispiççaw propju l-a˙˙ar Erbg˙a qabel l-G˙id ta’ l-Assunta, nhar it-13 ta’ Awwissu. G˙alkemm ftit teΩisti informazzjoni fuq dawn l-Erbg˙at ta’ Santa Marija jidher li biΩ-Ωmien f’xi parroççi dawn il-˙mistax-il Erbg˙at twarrbu xi ftit u ng˙atat aktar attenzjoni lejn il-kwindiçina li fil-fatt huma ˙mistax-il ©urnata ta’ t˙ejjija g˙allfesta ta’ Santa Marija. Tajjeb li forsi wie˙ed jer©a’ jqajjem din iddevozzjoni ta’ kull nhar ta’ Erbg˙a lejn il-Madonna billi g˙al ta’ lanqas, wie˙ed g˙andu jg˙id tlett Ave Maria lill-Madonna f’©ie˙ ittlett ijiem li l-©isem tag˙ha dam fil-qabar qabel ma ©ie me˙ud fissema. Referenzi: BORG GUSMAN, Valentin - TONNA, Ew©enju , L-Erbg˙at ta’ l-Udjenza: Storja - Kerigma, Malta, 1979. LOFREDA, Renald, Il-Madonna talKarmnu u l-jum ta’ l-Erbg˙a, f’IlKarmelu 72/3 (2007) 30-31

Festa 2008

155


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Il-Kurunella ta’ Santa Marija tag˙laq 90 sena mi©bur minn Joseph Farrugia Storiku

G˙aΩiΩ Ωag˙Ωug˙! Qatt smajt bil-kurunella ta’ Santa Marija? Int anzjan: tiftakarha? Din ilkurunella kienet parti mill-funzjoni tul il-©ranet kollha tal-kwindiçina. Fil-parroçça tag˙na kienet ting˙ad qabel il-benedizzjoni sagramentali, iΩda fil-©ranet tat-Tridu kienet ting˙ad qabel ma jibda l-mutett bl-orkestra sewwa sew wara l-priedka. Niftakar sew li, fi tfuliti, kienet ˙a©a tas-soltu li l-kurunella ti©i mmexxija minn Dun Ìelard Mangion sa minn meta kien g˙adu student fis-Seminarju. Kif naraw iktar ’il quddiem, it-talb jinbidel minn ©urnata g˙all-o˙ra u dan ma kienx idejjaqni g˙ajr fil-©ranet tatTridu meta, malli tispiçça l-priedka kont nid˙ol ni©ri fil-kor biex nara l-orkestra (kul˙add bil-©lekk) ddoqq l-iktar fl-a˙˙ar ©urnata meta kienu jing˙adu 63 Ave Maria: din kont naraha twila wisq. Wara l-Konçilju Vatikan II ma baqax isir ir-reçta tal-kurunella, l-iktar min˙abba t-tul tag˙ha u minflok bdew jinqraw passi mill-Van©elu. Ni©i issa g˙all-awtur tag˙ha. Jekk Carlo Diacono Ωejjen ilknejjes Maltin fosthom il-parroçça tag˙na b’muΩika sabi˙a, din ilkurunella ˙ar©et mill-pinna ta’ saçerdot li, min˙abba l-g˙add kbir ta’ kurunelli li pproduça kabbar id-devozzjoni lejn il-qaddisin protetturi tag˙na tista’ tg˙id filparroççi kollha tag˙na. Dan ma kien ˙add g˙ajr Mons. Dr. Ludovik Mifsud Tommasi.

Min kien Mons. Dr. Ludovik Mifsud Tommasi? Ludovik twieled fit-18 ta’ Novembru 1796 iben Francesco u Angelica Tommasi. Mg˙ammed

kienet ting˙ad fil-festa tag˙na. Il-‘Kurunella li ting˙ad filkwindiçina tat-Telg˙a fis-sema ta’ Marija Santissma’ miktuba misSaç. Ludovik Mifsud Tommasi ©iet approvata mill-Kurja Arçiveskovili nhar il-15 ta’ Lulju 1918. CURUNELLA

LI TINGÓAD FIL QUINDICINA TAT-TELGÓA FIS-SEMA TA MARIA SANTISSIMA Miktuba mis-Sac. Ludovico Mifsud Tommassi D.D. Mons. Dr Ludovik Mifsud Tommasi (1796 – 1879)

fil-knisja parrokkjali ta’ Bormla u mog˙ti l-ismijiet ta’ Ludovico, Giuseppe u Fabrizio. Ordnat saçerdot fit-23 ta’ Diçembru 1820. Lawreat fil-Li©i kanonika, Çivili u Teolo©ija. Professur ta’ l-Istorja talknisja u ta’ l-Iskrittura. Fl-1858 ˙a l-pussess ta’ Kanonku tal-Kolle©jata ta’ Bormla u tal-Katidral l-Imdina fis-sena 1868. Mons. Dr. Ludovik Mifsud Tommasi g˙andu bijografija kbira ˙afna u interessanti.

Il-Kurunella Din il-kurunella hi maqsuma f’Ωew© sezzjonijiet. KwaΩi nistg˙u ng˙idu li g˙andna Ωew© kurunelli. L-ewwel wa˙da bit-titolu ‘Kurunella li ting˙ad fil-kwindiçina tat-Telg˙a fis-sema ta’ Marija Santissma Stedina g˙al fer˙ u talb’, miktuba b’forma poetika bi stil mhux tassoltu b’talba u ©akulatorja g˙al kull jum. It-tieni wa˙da intitolata ‘Wiri g˙al min jag˙mel il-kwindiçina ta’ l-Assunzjoni tal-Beata Ver©ni Marija’ b’kontemplazzjoni u talb g˙al kull jum. Hi din il-verΩjoni li

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

STEDINA GÓAL FERÓ, U TALB. Cull ˙add ˙ieni ilsienu i˙oll, Ma Maria nifir˙u il coll, G˙ax fis-sema l’ Angli ucoll Illum jidru fer˙anin. Ir-reb˙ cbir ta dir-Regina Ecda ˙elwa, ecda ˙anina G˙andu il fer˙ inissel fina Min tal Angli Kaddisin. I. Nifir˙ulec, o Maria, g˙ax ma˙luka gejt bla ˙tija, grazja lilec bis mog˙tija fost in-nisel ta Adam. Lilna, iddeu, li midimbin G˙ax bil ˙tija imnisslin, T˙allix izjed mifunin Kalb edana l’icre˙ dlam. Av. M. GIACULATORIA. O Maria, kem int graziusa! – Inti l’Omm l’izjed gloriusa, Int Il Bint, int il G˙arusa – Tal imkaddsa Trinità. Mela lilec, o Maria – A˙na natu dil fo˙rija,

Festa 2008

157


L-istatwa artistika u devota ta’ Santa Marija qabel ma nbidel il-pedestall ta’ l-injam ma’ dak tal-fidda fis-sena 1928


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Sa biex mig˙ec imhennija – Nigu zgur fl’eternità. II. O Maria, nifir˙ulec G˙aliex smajtna insej˙ulec, Meta l’Angli geu selmulec, Dic inhar l’inti tuelidt. Deh! Illum fittex ismag˙na, O Sultana Omm minn tag˙na, Sa biex ru˙na ucoll tistag˙na B’dac il hena, l’inti zidt. Av. M. Giac. O Maria ecc. III. Geuua it-Tempju ippresentata Mil Omm tig˙ec ix-xurtjata; Int st˙ajjiltec gia’ beata F’dic l’iscola tal virtu’. Biex g˙al Alla fis nit-tajru, U ma in˙obbu il ˙add hlief g˙ajru; Akilg˙ilna li nit˙ajru Nag˙mlu bhalec Omm Gesu’. Av. M. Giac. O Maria ecc. IV. Ebda besg˙a ma fadallec, Mita l’Anglu gie’ uassallec Dic l’ahbar li fiha kallec: Tibka Xebba, u issir Omm. Dic il grazia, li hi misjuba Minnec ua˙dec g˙ax mag˙giuba, Lilna kassam b˙al mitluba Seu bil kalb, seuua bill fomm. Av. M. Giac. O Maria ecc. V. Ma karibtec mort tithenna, U l’ fer˙ f’kalbec hemm ittenna G˙aliex saret donnha Genna F’dakka uahda dic id-dar. Mag˙na gedded din is-sjara, Nitolbuc il coll bil ˙rara Lilna ej farrag mita tara Li ninsabu kalb l’imrar. Av. M. Giac. O Maria ecc.

VI. Mita l’Ibnec Iben t’Alla, li tant lilec g˙o©bu g˙alla, leuuel darba lilec ˙alla

Int ferra˙na, nitolbuc, Uakt li tisma dan il cant.

geuua Betlem tifrah bi˙;

VIII. Il ferh tig˙ec min isarraf Mita Xmun mux bis tarraf, ma bic-ciar fit-Tempiu g˙arraf lil Gesu’ bhal salvatur!

b’ferh hecc cbir kalbec intliet; li il fer˙ sebket u g˙addiet sa ta l’Angli li fl’art sabi˙. Av. M. Giac. O Maria ecc. VII. X’ferha chellec, o Maria, mita nhar l’Epifania geu iuegg˙u lil Missia lacbar Slaten minn tal Vant! Biex ucoll a˙na inferhuc, U biex m’Ibnec inuegg˙uc,

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Av. M. Giac. O Maria ecc.

Ah! La darba biex jifdina L’Iben tig˙ec gie’ g˙alina; inti fittex illi fina dan il gid ingiarrbu sgur. Av. M. Giac. O Maria ecc. IX. Geuua it-Tempiu lid-Dutturi Il G˙erf tieg˙u kieg˙ed juri Festa 2008

159


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Av. M. Giac. O Maria ecc. XIII. Ferh izd’acbar katt ma chien Illi deher cullumchien, mita is-Sema tlajt flimchien, u bil gisem, u bir-ru˙. Min did-dinja fittex ˙ollna, G˙ala is-Sema igbidna collna, Biex ix-xorti jista icollna Fer˙ hec cbir nibdg˙u ingiarrbu˙. Av. M. Giac. O Maria ecc. XIV. Alla lilec g˙o©bu jati L’og˙la tron fuk il Beati, u fuk l’Angli tant xiurtiati, g˙ax Sultana inti sirt. Minn hecc g˙oli ˙ares lejna, Li kuddiemec hauna gejna Nifir˙ulec g˙ax imzejjna Inti bil gmiel tas-sema dhirt. Av. M. Giac. O Maria ecc.

Il-faççata tal-ktieb tal-Kurunella li kienet ting˙ad fil-Kwindiçina tat-Telg˙a fis-Sema ta’ Marija Santissma, miktuba minn Mons. Dr. Ludovik Mifsud Tommasi.

l-Ibnec sibt uara id-duluri L’izjed ˙orox, li giarrabt. Jecc katt a˙na nitilfuh: Int ˙ajjarna l’infittxuh: Geuua hdanec insibuh, Li g˙alina dejjem tlabt. Av. M. Giac. O Maria ecc. X. Il fer˙ tig˙ec min jinsieh, Mita rajt mil meut rebbie˙ B’doti imzejjen lactar sbie˙ Daca l’Iben li cont bchejt! Óajja gdida akilg˙ina, Biex ma tista katt ta˙inna Dic il meuta, li irid minna Lacbar g˙adu, l’inti inchejt. Av. M. Giac. O Maria ecc.

XI. X’fer˙ chien tig˙ec, o Maria, Mita l’Ibnec fost id-dija Tal Missier fil-leminija Ilma˙t tiela minn di’ l’art!

G˙aldakshecc a˙na imbiercuc, u bil ˙rara nitlobuc, biec fin-na˙a tax-xelluc ma nigiux a˙na imxeulhin.

Sa biex mig˙u hu itellag˙na B˙al ma uieg˙ed u temmag˙na, bit-talb dejjem jekaf mag˙na, illi Uliedec inti htart. Av. M. Giac. O Maria ecc. XII. Fraht ukoll f’G˙ejd il ˙amsin Chif l-Apostli migmug˙in Rajt b’dauc l’ilsna mog˙nijijn Min tan-nar lilom meg˙ud. Bi gmiel cbir biex ilibbisna Edac Alla, li kaddisna; itlob int illi ichebbisna b’nar, li irridu dlonc mizjud.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

XV. Chif bir-reb˙ fis-sema tlajt; Bis int ua˙dec immeritajt Ta dac l’Iben, li raddajt, Teun imkieg˙da fil-lemin.

Av. M. Giac. O Maria ecc.

UIRI GÓAL MIN JAGÓMEL IL QUINDICINA TA’ L-ASSUNZIONI TAL BEATA VERGNI MARIJA L-EUUEL JUM. Niccuntemplau il Concezzjoni tal Beata Ver©ni. Jing˙adu 20 Pater, 20 Ave, Salve Regina u Credu, g˙al dauc il g˙oxrin sena li l’g˙arajjes San Giuacchin u Sant’ Anna bakg˙u bla tfal, kabel ma saret il Ver©ni SS.,

Festa 2008

161


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

li f’©ie˙˙a ting˙ad is-salve Re©ina, u il Credu g˙al fidi ta’missierha u t’ommha. IT-TIENI JUM Niccuntemplau it-Tuelid Beata Ver©ni.

tal

Jing˙adu 9 Pater, 9 Ave, u Credu, g˙ad-disa’ xhur li Sant’Anna giebet f’©ug˙a l-Ver©ni, li meta tuieldet fer˙et id-dinja collha g˙aliex chellha tcun vera omm t’Alla. IT-TIELET JUM Niccuntemplau il presentazioni tal B.V. Jing˙adu 36 Pater u 36 Ave, g˙al dauc is-sitta u tletin xahar li chellha il Ver©ni SS. Meta chienet ippresentata fit-tempiu. IR-RABA JUM. Niccuntemplau l’istess Presentazzioni. Jing˙adu 15 il Pater, u 15 Ave, u ingibu kuddiem g˙ajnejna li il B.V. fiz-zmien ta’ tliet snin telg˙et minnha infisha il ˙mistax il tar©a tat-Tempju. IL-HAMES JUM. Niccuntemplau l’istess Presentazjoni. Jing˙adu 14 il Pater 14 l’Ave, u 14 il Salve Regina g˙al perseveranza tal B.V. geuua it-Tempiu fis-servit’ u fit-talb l’Alla sa chemm chella 14 il sena. IS-SITT JUM Niccuntemplau meta il B.V. chienet im˙abbra mill An©lu. Jing˙adu 9 Pater, 9 Ave, 9 Salve Regina, u ingibu kuddiem g˙ajnejna meta il Ver©ni Marija chienet im˙abbra minn ‘ Anglu Gabriel li uara disa’xhur chella iggib fid-dinja il Verb Etern Incarnat.

162

IS-SEBA’ JUM. Niccuntemplau il visitazioni tal B.V.

ID-DISA’ JUM. Niccuntemplau l’Epifanija jeu id-dehra ta’ Sidna Gesu’ Cristu.

Jing˙adu 7 Pater, 7 Ave, u Salve Re©ina, u ingibu kuddiem g˙ajnejna il B.V. meta chienet mimlija bis-seba’ doni ta l’Ispirtu Santu: img˙obbija bl-Iben t’Alla marret izzur lil Santa Elisabetta.

Jing˙adu 13 il Pater, 13 l’Ave, 13 il Salve Regina u Credu g˙al cbira fidi ta’ tliet Slaten Magi li bil uiri ta’cheuba ©dida mxeu tlittax il jum biex jarau u jadurau l’imkaddes Bambin imuieled.

IT-TMIEN JUM. Niccuntemplau il Hlas tal B.V. Jing˙adu 25 pater, 25 Ave, 3 Salve Regina g˙al Hlas tal Verb Incarnat mil hdan Ver©ni ta’ Maria Santissima.

Festa 2008

IL GÓAXAR JUM. Niccuntemplau il Purificazzioni tal Beata Ver©ni. Jing˙adu 40 Pater, 40 Ave, u Credu jeu Salve Regina, g˙al dauc l’40 ©urnata, li uara il ˙las ver©ni, il Beata V.M. ippresentat ru˙˙a fit-tempiu bil Bambin Gesu’ biex tag˙mel b˙al ma tg˙id il-ligi Mosaica.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

IL HDAX IL JUM. Niccuntemplau il chiefer ktil tal Innocenti. Jing˙adu 7 pater, 7 Ave, 7 Salve Regina u 7 Credijiet g˙al ˙arba fl’Egittu ta Giuseppi u Marija biex je˙ilsu lil Bambin Gesù mil chiefer ktil tat-trabi innocenti. IT TNAX IL JUM. Niccuntemplau lil Gesu’ Cristu bein id-Dutturi. Jing˙adu 12 il Pater, 12 l’Ave u 3 Salve Regina, g˙at-tnax il sena li chellu Cristu Sidna, meta uara li chien mitluf g˙at-tliet tijiem, insab fit-Tempju jiddisputa mad-Dutturi. IT-TLETTAX IL JUM. Niccuntmeplau it tie© ta Cana Galilea. Jing˙adu 14 il Pater, 14 l’Ave u 6 Salve Regina, g˙al erbatax ir-ru˙, jigifieri tnax l’Appostlu, Gesu’ u

Marija, fit-tie© ta Cana Galilea, fein Gesu’ biddel sitt knanat cbar ta’ l’ilma f’imbit l’izied tajjeb, li g˙attifchira ta daun huma sitt Salve Regina. L-ERBATAX IL JUM. Niccuntemplau lil Gesu’ Cristu Imsallab. Ting˙ad il Curunella ta’ Sidna Gesu’ Cristu 33 pater u 5 Ave u ingibu kuddiem g˙aineina il ˙ajja cholla ta’ Cristu g˙attul ta 33 sena, li fihom chien imbag˙ad mislub im˙abba fina, u hames Ave jing˙adu g˙al hames duluri l-izied kauuija li hasset Marija fil passioni ta l’Iben mahbub ta˙˙a. IL HMISTAX U L-AHHAR JUM. Niccuntemplau it telg˙a ta Maria V. fis-sema. Ting˙ad il Curunella tal Beata Ver©ni jigifieri 63 Ave, u Pater

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

cull disa Ave, u ingibu kuddiem g˙ajnejna il ˙ajja collha ta˙˙a, u li uara tlieta u sittin sena telg˙et issema bir-ru˙ u il gisem. F’cul ©urnata uara li jing˙ad dan it-talb jing˙adu is-Salve Regina u il-Litanii tal Madonna bis-solitu talb tag˙ha u uara din l-Antifona. Virgo prudentissima quo progrederis quasi Aurora valde rutilans? Filia Sion tota formosa et suavis es, pulchra ut Luna electa ut sol. V. Exaltata est Sancta Dei Geneitrix. R. Super chorus Angelorum ad caelestia regna. OREMUS Deus qui virginalem aulam Beatae Mariae in qua habitares eligere dignatus es: da quaesumus; ut sua defensione munitos, jucundos facias suae interese Festivitati. Qui vivis, et regnat. Amen.

Festa 2008

163


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Santa Marija Assunta 160 sena Patruna Speçjali tal-GΩejjer Maltin minn Dun Jonathan Farrugia B.A. (Hons.) B.A. Theol. & Hum. Stud. S.Th.B.

Meta fl-1436 saret l-ewwel statistika tal-parroççi fil-gΩejjer Maltin, tnejn mill-eqdem g˙axar parroççi ta’ Malta, dawk ta’ Bir Miftu˙ (illum il-Gudja) u ta’ Óal Tartarni (illum Óad-Dingli), kienu ddedikati lill-Assunzjoni ta’ Santa Marija. Barra minn hekk ilparroççi l-o˙ra kollha kellhom xi artal jew kappella ddedikata lillMadonna ta˙t dan it-titlu. L-unika parroçça ta’ G˙awdex (illum ilparroçça tal-Katidral, il-Matriçi ta’ G˙awdex) ukoll kienet iddedikata lill-Assunta. Mitejn sena wara innumru ta’ parroççi ddedikati lil Santa Marija Assunta kien Ωdied g˙al tmienja u sa l-2005 dan kellu jikber g˙al ˙dax. L-ammont ta’ kappelli rurali ddedikati lill-Assunta wkoll kompla jikber. L-akbar çentru ta’ devozzjoni Marjana filGΩejjer Maltin huwa s-Santwarju tal-Madonna ta’ Pinu, li wkoll huwa ddedikat lill-Assunzjoni ta’ Marija. Dan juri çar l-im˙abba kbira li g˙andna a˙na l-Maltin u l-G˙awdxin lejn il-Madonna ta˙t dan it-titlu partikulari. L-ebda qaddis, qaddisa jew titlu ie˙or talMadonna ma jgawdi daqshekk popolarità fil-GΩejjer tag˙na. Din l-im˙abba kbira kienet ir-ra©uni g˙ala mijiet ta’ snin ilu l-Maltin kienu talbu lill-Isqof biex il-Madonna kif tidher fl-akbar glorja tag˙ha ti©i pproklamata Patruna ta’ Malta flimkien ma’ San Pawl. Dan ma setax ise˙˙ mill-ewwel, imma 160 sena ilu t-talb tal-Maltin u l-G˙awdxin instema’. Kien l-isqof Mons. Publiju Maria dei Conti Sant li fl-14 ta’ Mejju 1848 ˙abbar li fuq

ordni tal-Papa nniffsu minn dak iΩΩmien ’il quddiem Marija Assunta kella titqies Patruna Prinçipali u Speçjali ta’ Malta u G˙awdex. L-Assunta hija g˙alhekk Patruna tal-GΩejjer kif ukoll tal-Djoçesijiet li fihom.

Dehra ta’ Santa Marija qieg˙da ssaltan fuq il-gΩira ta’ Malta.

Siltiet mid-digriet ta’ l-14 ta’ Mejju 1848 Minn meta ©ejt ma˙tur millQdusija Tieg˙u b˙ala rag˙aj talKnisja ta’ Malta, waqt li g˙araft id-dg˙ufija tieg˙i b˙ala bniedem, u konxju tal-fatt li bil-qawwa tieg˙i biss ma’ nista’ nag˙mel xejn, qawwejt qalbi biex noqrob lejn Alla l-G˙oli l-protettur tag˙na, li Hu aktar qawwi minn kemm hemm qtajja’ fis-smewwiet biex nitolbu j˙ares lili u l-poplu g˙aΩiΩ ta’ Malta u biex ixerred fuqna kotra ta’ barkiet mis-sema.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Ma kellix indum wisq infittex, g˙ax qalbi wasslitni g˙and dik ilgran Sinjura, li g˙ax t˙obb wisq lilna l-bnedmin, it-talb lilHa qatt ma hu g˙alxejn; u li g˙ax hija ma˙buba minn Alla, talbHa qatt ma jonqos milli ji©i mismug˙. B’hekk wassalt it-talba tieg˙i lill-Qdusija tieg˙u biex, jekk jara li hija ˙a©a xierqa, ja˙tar lill-Ver©ni Omm ta’ Alla b˙ala Patruna Speçjali ta’ dawn ilGΩejjer. Dan laqa’ t-talba tag˙na u f’ittra li bag˙at fit-18 ta’ Frar ta’ din is-sena, ˙abbar li l-Ver©ni Mbierka ta˙t it-titlu ta’ l-Assunta hija l-Patruna Prinçipali ta’ dawn il-GΩejjer. Xtaqt inwasslilkom din l-a˙bar sabi˙a qabel illum, imma rajt li jkun ferm aktar xieraq li n˙abbar din il-bxara llum, f’jum l-Ingress tieg˙i b˙ala Isqof ta’ dawn ilGΩejjer. Hekk qieg˙ed nie˙u r-riedni spiritwali ta’ din il-Knisja bl-invokazzjoni speçjali u ta˙t ilpatroçinju partikulari tas-Sultana ta’ l-An©li. B’hekk ma˙bubin ˙uti u wliedi, illum qieg˙ed nag˙tikom din l-a˙bar ta’ fer˙, li mil-lum ’il quddiem Marija Santissma, l-Omm tag˙na, se tkun il-Patruna ta’ din id-Djoçesi, u li f’©ie˙ha g˙andha ssir il-festa bl-Ottava privile©©jata nhar il-15 ta’ Awwissu, ©urnata li fiha l-Knisja minn sekli ilu tfakkar l-Assunzjoni glorjuΩa tag˙ha fis-sema. ©...˙ Kienet ix-xewqa tag˙na, g˙eΩieΩ Maltin, li nuru pubblikament u nqaddsu x-xewqa ta’ qalbkom. Dan g˙aliex iddevozzjoni tag˙kom lejn il-Ver©ni Mbierka, b’mod partikulari ta˙t ittitlu ta’ l-Assunta, tidher çara fil-

Festa 2008

165


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

gΩira tag˙kom. G˙axar parroççi bejn Malta u G˙awdex g˙andhom lilHa b˙ala Titular. Ma jeΩistix ra˙al li m’g˙andux xi knisja ddedikata lill-Imqaddsa Marija ta˙t dan it-titlu. ©...˙ G˙al xi Ωmien fl-img˙oddi dan kien it-titular talKatidral ukoll, fejn hija miΩmuma b’˙afna g˙oΩΩa xbieha devota ta’ l-Omm tag˙na li tradizzjoni antika tg˙id li pittirha San Luqa. Fi ftit kliem, minn sekli ilu d-djoçesi tag˙na turi çar iddevozzjoni partikulari lejn l-aktar qaddisa mill-Ommijiet. ©...˙ O, g˙eΩieΩ ˙uti x’teΩor kbir qed nakkwistaw meta na˙tru lillglorjuΩa Omm ta’ Alla b˙ala l-Patruna Speçjali tag˙na! ©...˙ Maltin, uliedi, ilqg˙u b’qalb kbira u b’im˙abba ta’ ulied u b’tama ˙elwa lill-gran Ver©ni Omm ta’ Alla b˙ala l-Protettriçi speçjali tag˙kom u b˙ala l-Omm ˙elwa tag˙kom. Óobbuha bil-qalb, g˙ax jist˙oqqilha! Il-parroççi li huma ddedikati lillAssunta, g˙alhekk, g˙andhom ilprivile©© kbir li huma rappreΩentanti speçjali tad-djoçesi tag˙na, min˙abba li j˙arsu lejn il-Patruna Speçjali tad-djoçesi tag˙na b˙ala l-Patruna lokali tag˙hom. A˙na l-Imqabbin ingawdu wkoll minn dan il-privile©© u g˙andna nkunu kburin li a˙na wlied prediletti ta’

l-Assunta ladarba l-knisja u r-ra˙al tag˙na huma fdati ta˙t il-patroçinju qawwi tag˙Ha! B˙alma qal l-Isqof Publiju Maria dei Conti Sant lil missirijietna, ejjew inkunu kburin

li a˙na l-Imqabbin ulied l-Assunta, ejjew in˙obbuha lil Santa Marija... g˙ax jist˙oqqilha!

Sea Breeze Hotel “...family run concern, ensures that customer satisfaction is a priority...” Pretty Bay, Bir!ebbu©a Tel: 2165 1256, 2165 1499, 2165 1493 Fax: 2165 3898 Email: seahotel@maltanet.net Website: www.tcin.com/seabreezehotel Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

167


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Is-Surmast ÌuΩeppi Caruana (1880 – 1931) kitba ta’ Mro. Raymond Attard

Id-devozzjoni Marjana f’pajjiΩna tmur lura g˙al ˙afna snin. BiΩΩejjed wie˙ed jara l-g˙add kbir ta’ knejjes li nsibu f’pajjiΩna jew a˙jar fil-©Ωejjer tag˙na li huma ddedikati lil Sidtna Marija ta˙t diversi titli. Fost dawn it-titli li jispikkaw l-iΩjed insibu dak ta’ l-Assunta jew a˙jar Marija Mtellg˙a fis-Sema. Wa˙da minn dawn il-parroççi hija bla dubju ta’ xejn dik ta’ l-Imqabba. Wara dan it-titlu, l-aktar titlu popolari huwa dak tal-Karmnu. Anke jekk wie˙ed jara l-g˙add kbir ta’ toroq u anke ismijiet taddjar li huma mferrxin ma’ Malta u G˙awdex kollha, ukoll wie˙ed bla ma jrid jara sens ta’ devozzjoni qawwija lejn l-Omm tag˙na tasSema. Id-devozzjoni Marjana hija espressa b’mod tajjeb ˙afna filkitba, kemm f’dik li hija l-kitba talversi poetiçi kif ukoll f’dik muΩikali. F’dik li hija l-kitba poetika, li flopinjoni tieg˙i hemm Ωew© poeti Maltin li tassew jist˙oqqilhom jissej˙u Poeti Marjani u li dawn huma l-Poeta Nazzjonali Dun Karm Psaila li g˙andu innijiet tassew sbie˙ b’©ie˙ lill-Madonna u poeta ie˙or li ta ©ie˙ lill-Madonna bilkitba tieg˙u li huwa Patri Anastasju Cuschieri li kien Patri Karmelitan u li kien jifforma parti mill-Komunità Karmelitana tal-Belt Valletta. Barra dawn kien hemm nies o˙rajn li taw ©ie˙ lill-Madonna bilpinna muΩikali tag˙hom. Fost dawn insibu l-familja tas-Surmastrijiet Diacono, il-familja tas-Surmastrijiet Bugeja, il-familja tas-Surmastrijiet Nani u ˙afna o˙rajn li mhux possibbli nsemmuhom kollha. Però fost is-Surmastrijiet Maltin

ta’ l-img˙oddi tajjeb li nag˙tu ˙arsa lejn Surmast partikolari li g˙alkemm xi w˙ud mill-melodiji sbie˙ tieg˙u g˙adhom jidwu sallum pero’ sfortunatament intesa kwaΩi g˙al kollox. Dan huwa s-Surmast ÌuΩeppi Caruana. Is-Surmast ÌuΩeppi Caruana twieled fil-Belt Valletta nhar l-1 ta’ Ìunju 1880. Kien Surmast kapaçi ˙afna. Il-kompoΩizzjonijiet tieg˙u huma dominati minn melodija sempliçi. Kien surmast imfittex ˙afna u Maestro di Cappella f’diversi knejjes madwar Malta u anke f’G˙awdex. Fi Ωmien qasir li g˙ex is-Surmast ÌuΩeppi Caruana ˙allielna madwar ˙ames mitt biçça xog˙ol muΩikali, li minnhom madwar tliet mija huma ddedikati lil Sidtna Marija ta˙t diversi titli. L-ewwel xog˙ol tieg˙u b’tema Marjana huwa l-motett bl-isem ta’ ‘Regina Pacis’ – Marija b˙ala Sultana tal-Paçi – li kitbu fis-snin

Mro. ÌuΩeppi Caruana

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

bikrin tal-karriera muΩikali tieg˙u. Fost ix-xog˙lijiet b’tema Marjana li g˙andu, insibu fost l-o˙rajn g˙add ©mielu ta’ madwar ˙amsin quddiesa differenti li aktar minn nofshom huma ddedikati g˙al xi titlu tal-Madonna. Ave Maria b’diversi forom ta’ kompoΩizzjoni minn solo Tenore g˙al dwett u anki kor bl-orgni jew bl-orkestra. L-istess g˙as-Salve Regina li g˙andu numru mhux ˙aΩin, ilLitanija, l-Introjti Offertorji u anke xi innijiet u˙ud minnhom fuq baΩi parrokkjali wkoll, fosthom tajjeb li nsemmu tnejn importanti ˙afna; L-innu li kiteb fl-1920 fl-okkaΩjoni tal-inkurunazzjoni solenni ta’ l-istatwa g˙aΩiΩa ta’ Marija Bambina li saret fil-Belt ta’ l-Isla fil-4 ta’ Settembru 1921 fuq il-versi tal-Poeta Nazzjonali Dun Karm Psaila li flimkien tawna verament innu sabi˙, popolari u devot; u l-innu l-ie˙or li huwa wkoll popolari huwa dak li kien kiteb g˙all-parroçça talMellie˙a, l-innu lill-Madonna talMellie˙a. Is-Surmast ÌuΩeppi Caruana ˙allielna wkoll g˙add sabi˙ ta’ antifoni ddedikati lill-Madonna b˙al per eΩempju nistg˙u nsemmu xi w˙ud minnhom: l-antifona blisem ta’ ‘Beata Mater’ u ta’ din l-antifona g˙andu erba’ verΩjonijiet muΩikali differenti; hemm antifona o˙ra g˙all-festa ta’ Marija Bambina ta’ l-Isla li ©©ib l-isem ta’ ‘Gloriose Virginis’; Antifona o˙ra g˙allfesta ta’ l-Immakulata Kunçizzjoni u g˙andu o˙rajn li huma komuni u jintuΩaw f’diversi festi talMadonna. Is-Surmast ÌuΩeppi Caruana tul il-51 sena ta’ ˙ajtu, li huwa

Festa 2008

169


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Mro ÌuΩeppi Caruana kiteb bosta muΩika g˙all-innijiet sagri ta’ Dun Karm Psaila, Poeta Nazzjonali, fosthom l-innu ‘Fil-˙lewwa ta’ Mejju’.

Ωmien pjuttost qasir, la˙aq ˙allielna patrimonju kbir ta’ muΩika sagra. Minn dan kollu naraw kemm issurmast Caruana kien bniedem ta’ fidi kbira u ta’ twemmin sod filvaluri nsara. Kien bniedem reli©juΩ prattikanti. Kien ikun fer˙an sa jtir meta kienu jitolbuh jikteb xi biçça xog˙ol muΩikali b˙al xi innu, antifona, eçç. F’©ie˙ il-Madonna bid-diversi titli li nag˙tuha. IlMadonna kellha post importanti ˙afna fil-˙ajja tieg˙u. Is-Surmast ÌuΩeppi Caruana baqa’ devot lejn il-Madonna sa l-a˙˙ar nifsijiet ta’ ˙ajtu u baqa’ ji©bor lill-familja tieg˙u g˙at-talba sabi˙a tar-RuΩarju sa dak inhar li miet. Fatt mag˙ruf ˙afna u anke qieg˙ed dokumentat fil-kitbiet dwar ˙ajtu, waqt li kien fuq is-sodda talmewt tieg˙u, is-Surmast ÌuΩeppi Caruana beda j˙ares ’il fuq u jg˙id, ‘..xi ©miel, xi ©miel!’ Dawk li kienu qed jassistuh ˙dejn is-sodda tal-mewt tieg˙u, interpretawha li f’dak il-mument partikulari Ωgur li kien qed jara lill-Madonna, u Ωgur mhux forsi li l-Madonna li tant kellu devozzjoni qawwija lejha fet˙itlu bera˙ il-

bibien tal-Ìenna propju nhar il-21 ta’ Novembru 1931, lejliet il-festa tal-Patruna tal-MuΩika u l-muΩiçisti. Hija ˙asra li surmast ta’ kwalita’ g˙olja ˙afna b˙alma huwa s-Surmast ÌuΩeppi Caruana kwaΩi nistg˙u ng˙idu li ntesa g˙al kollox. Rari ˙afna nisimg˙u jindaqqu xi xog˙lijiet minn tieg˙u. L-aktar li nisimg˙u huma dawk l-innijiet popolari li jitkantaw fil-knejjes tag˙na ta’ kuljum b˙al; ‘Nadurawk ja ÓobΩ tas-Sema’, ‘Tina l-Ólewwa’, ‘Qawwi qlubna’, ‘Innu ta’ filg˙odu u ta’ filg˙axija’ u ‘Fil-Ólewwa ta’ Mejju’. Il-bqija rari ˙afna li tmur f’xi knisja u tisma’ xog˙lijiet o˙rajn minn tieg˙u. G˙andna bΩonn napprezzaw ilpatrimonju muΩikali li ˙allielna dan is-surmast billi l-korijiet parrokkjali tal-knejjes tag˙na jesegwixxu xog˙lijiet minn tieg˙u. Il-muΩika tas-Surmast ÌuΩeppi Caruana hija muΩika devota ˙afna u hija wkoll litur©ika ˙afna min˙abba l-fatt li s-Surmast Caruana kien jimxi ˙afna mar-regoli li kien ˙are© ilPapa bil-famuΩ ‘Moto Propio’ fejn kien iebes ˙afna dwar il-muΩika li ti©i esegwita fil-knejjes g˙aliex xi w˙ud mill-kompoΩituri Maltin kienu jikkomponu fuq stil teatrali ˙afna u ma kien hemm ebda stil ta’ devozzjoni. B’hekk dan il-famuΩ ‘Moto Propio’ biex ng˙idu hekk ikkontrolla dawn l-abbuΩi li w˙ud minnhom kienu serji ˙afna g˙ax kienu jaqbdu u jaddattawhom b˙ala muΩika sagra b˙al ‘Tantum Ergo’, antifoni u anke xi innijiet li ma kien ikun fihom

l-ebda sens ta’ devozzjoni, g˙ax ovvjament l-g˙anjiet operistiçi li kienu jintuΩaw mill-ewwel kienu jintg˙arfu b˙al ng˙idu a˙na ’Va Pensiero’ mill-opra ‘Nabucco’ ta’ Giuseppe Verdi, mill-opra ‘Norma’ ta’ Vincenzo Bellini u o˙rajn. G˙al˙ekk minn dan l-artiklu nag˙mel appell lil dawk kollha li huma responsabbli mill-korijiet fil-knejjes u l-parroççi ta’ Malta u G˙awdex: Il-muΩika tas-Surmast ÌuΩeppi Caruana tinsab fil-muΩew tal-katidral ta’ l-Imdina u qieg˙da hemm g˙all-uΩu ta’ kul˙add, biex tmorru u ©©ibu kopji ta’ xog˙lijiet muΩikali ta’ dan is-Surmast ÌuΩeppi Caruana. Ibdew da˙˙luhom fir-repertorju tal-kor tag˙kom sabiex il-muΩika ta’ dan il-kompoΩitur ter©a’ tibda tie˙u l-˙ajja u b’hekk jing˙ata l-og˙la ©ie˙ li jixraqlu u tant jist˙oqqlu g˙all-©id kbir li g˙amel matul ˙ajtu fil-qasam muΩikali ta’ pajjiΩna.

Il-lirika ta’ l-innu popolari ‘Nadurawk ja ÓobΩ tas-Sema’ miktuba minn Dun Karm Psaila b’arran©ament muΩikali tas-Surmast ÌuΩeppi Caruana.

Errata Corrigae Fil-kitba ta’ Mro. Raymond Attard li dehret fil-programm tal-festa tas-sena l-o˙ra f’pa©na 163 bi Ωvista nkiteb li l-antifona tar-ra˙al tag˙na nkitbet g˙ax-Xag˙ra. G˙all-korrettezza u g˙all-benefiççju tal-qarrejja, kif deher minn riçerka dettaljata li saret u dehret fl-artiklu tal-programm tal-festa tas-sena 2003, miktub minn Dun Jonathan Farrugia B.A. (Hons.). B.A. Theol. & Hum. Stud., insibu l-istorja ta’ din l-antifona, li nkitbet g˙al San Ìwann fl-1853 u li fl-Imqabba kienet tindaqq 10 snin qabel bdiet tindaqq fix-Xag˙ra. Fil-kaΩ tal-Mosta u tal-Gudja nsibu li dawn ‘iddubbaw’ antifoni ta’ parroççi o˙ra filwaqt li fil-Gudja l-antifona prinçipali hija ta’ Camilleri (miktuba g˙al San Gejtanu) u mhux ta’ Pace kif deher bi Ωvista fl-artiklu; fl-Im©arr hija ta’ Casapinta (mhux ta’ Camilleri) u ta’ Óad-Dingli hija ta’ Diacono, li g˙amlet Ωmien ma tintuΩax.

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

171


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Papa Piju XII Óamsin Sena mill-mewt tieg˙u mis-Sur Antoine Sciberras

Eugenio Pacelli twieled fit-2 ta’ Marzu 1876 fil-Belt ta’ Ruma. Kien wild familja tal-©udikaturi. Fit-2 ta’ April 1899 ©ie ordnat saçerdot u minnufih da˙al ja˙dem fil-Kurja Rumana fit-taqsima tal-Kongregazzjoni tal-˙wejje© straordinarji. Fis-sena 1911 in˙atar sotto segretarju ta’ l-istess taqsima u segretarju fis-sena 1914. Fl-1917 ©ie mag˙Ωul b˙ala Nunzju

Statwa tal-Papa Piju XII li tintama filpjazza tar-ra˙al matul il-©ranet tal-festa.

Appostoliku tal-Bavaria. L-ewwel ˙idma li wettaq il-Kardinal Pacelli kienet il-˙elsien ta’ bosta pri©unieri tal-gwerra, osta©©i u ˙addiema deportati. F’Berlin ˙adem ˙afna b˙ala diplomatiku biex ilknisja tasal f’konkordat mal-Ìermanja u marRussja. Fis-sena 1929 in˙atar segretarju ta’ l-Istat tal-Vatikan. Il-Papa Piju XI kien jg˙id li l-Kardinal Pacelli kien ja˙dem ˙afna. Hu kien jaf id-dinja u d-dinja taf lilu. G˙alhekk kul˙add kien jistenna li l-Kardinal Pacelli kien ser ikun is-suççessur tal-Papa Piju XI kif fil-fatt ©ara nhar it-2 ta’ Marzu 1939. Óa l-isem ta’ Piju XII u huwa meqjus b˙ala l-Papa li ˙adem ˙afna g˙all-paçi. Fl-1 ta’ Novembru 1950 il-Papa Piju XII ipproklama mad-dinja kollha li tabil˙aqq il-Madonna wara l-mewt tag˙ha ©iet mg˙ollija fis-Sema bir-Ru˙ u bil-Ìisem. IlPapa Piju XII miet fid-9 ta’ Ottubru 1958 f’Castelgandolfo.

Bla dubju ta’ xejn Piju XII kien Papa kbir li mexxa l-Knisja fi Ωminijiet diffiçli u mqallba ta’ l-a˙˙ar gwerra dinjija u bosta problemi o˙ra. Referenzi: Programm Festa Santa Marija Mqabba 2000, pa©na 113: L-Istatwa tal-Papa Piju XII – Tony Terribile.

Joseph Attard tal-Bazzi

For all Kind of Transport & Hi-Up Service up to 3 storeys Mob: 7925 1813 Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

173


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Santa Marija Dejjem Rebbie˙a minn Chev. Carmel Bianchi Qormi

Re©a’ wasal dal-jum wisq mistenni biex f’dil-pjazza ma’ ˙uti Mqabbin ni©i hawn u b’dawn vrusi sa ntenni kollha m˙abba minn qalbi ˙er©in.

Int il-port, fih jankraw l-erwie˙ twajba hemm isaltan fuq kollox is-sliem fejn m’hemmx iΩjed u©ig˙ u tbatija post fejn biss issib l-hena bla tmiem.

Biex nuruk im˙abbitna Marija ˙ares ftit lejn dat-tempju sabi˙ bl-akbar seng˙a kull ©ebla mibnija t˙ares lejh u titpaxxa Ωgur bih.

G˙andek ni©u Marija sabi˙a meta n˙ossu jislo˙na s-salib int l-ingwent, dak li jfejjaq kull ©er˙a is-sa˙˙a, li l-bniedem fik isib.

G˙andna wkoll dal-kaΩin ©o l-Imqabba kollu ©miel u bi kwadri mpittrin palazz mibni frott tag˙na b’im˙abba minn img˙allmin, wisq bravi Mqabbin.

Meta Malta g˙addiet minn Ωmien ikrah sabet lilek b˙al sur tal-˙adid tiddefendi b’im˙abba lil ©ensna kemm f’miΩerji ta’ ©u˙ u taqbid.

Dal-kaΩin g˙ax i˙obb lil Marija jibqa’ ja˙dem, jistinka bis-s˙i˙ biex il-festa tkun kbira, qawwija g˙ax il-patruna n˙obbu qatig˙.

A˙na wlied ta’ dal-gΩejjer ma˙buba minn Marija kull ˙in im˙arsin qatt ma t˙alli li ni©u midruba minn xi g˙adu qalil, ma˙tufin.

Bil-qima, dal-poplu ta’ ra˙alna jg˙oΩΩ ˙afna l-©ie˙ bla ma jittabba’ u jixtieq li joffrilek kuruna ta’ deheb mill-ifjen, g˙elm ta’ m˙abba.

Post speçjali Ωgur g˙andha g˙alina a˙na l-poplu tal-GΩejjer Maltin f’kull problema dlonk hi tieqaf mag˙na mag˙ha ΩΩommna kull ˙in img˙annqin.

Int Marija tassew l-Eva l-©dida li tnissilt ming˙ajr tebg˙a tad-dnub u fil-©enna b˙al dik l-isba˙ warda dejjem tfewwa˙ qrib Ibnek ma˙bub.

Ûgur xi xbieha se ssib ta’ Marija ©o kull villa, kull g˙orfa jew dar ifittxuk kemm l-g˙orrief, l-injoranti nies mag˙rufa, sinjuri wkoll fqar.

Int id-dg˙ajsa li l-ebda tempesta m’hi kapaçi tfarrakha mal-blat jew tg˙arraqha b’xi mwie© kbar qawwija min fik jirkeb Ωgur twasslu fuq l-art.

Qalbna g˙alik hi mimlija bil-hena g˙alhekk fommna jag˙tik wisq tif˙ir int il-©awhra li ng˙oΩΩu ©o fina g˙ax Marija teΩor tassew kbir.

It-Tlieta, 14 ta’ Awwissu, 2007 Lejlet Santa Marija

O Madonna ieqaf mag˙na u ˙arisna mis-smewwiet Bierek jiemna u ˙idmietna Bieg˙edna dejjem mill-inkwiet

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba

Festa 2008

175


10 Snin mill Unur ‘Les Étoiles d’Or du Jumelage’ • 15 il Sena Sezzjoni Ûgúa!agú Santa Marija

Festa Santa Marija 2007 Rendikont Çelebrazzjonijiet fil-Knisja Óru©

D˙ul Ìbir bl-envelopes fid-djar Ìbir fil-Knisja Kaxxa quddiem l-Istatwa

€ 3,382.25 € 1,339.39 €104.00

Total

€ 4,826.46

Ûbilanç g˙as-sena 2008

€ 1,431.63 (Lm 614.60)

Ûbilanç mis-sena 2006 Çelebranti u trasport Orkestra u vuçijiet Daqq ta’ qniepen Dawl fil-faççata, koppla u kampnar Servizzi ta’ kappi u kruçiferu Fjuri Envelopes u printing

€ 1,488.70 € 503.14 € 1,900.77 €65.22 € 1,992.78 € 44.42 €81.53 €81.53

Total

€6,258.09

Dehra antika tal-knisja Parrokkjali ta’ l-Imqabba ddedikata lil Santa Marija kif kienet ti©i mΩejna g˙all-festi. Jidher ukoll armar estern li kien jinxtg˙el bil-vaΩetti taΩ-Ωejt. (Óajr is-Sur Victor Galea)

Websajt uffiçjali tas Soçjetà www.santamarija.com 176

Festa 2008

Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Mqabba


Soçjetà Santa Marija u Banda Re Ìor© V Palazz Santa Marija, Pjazza tal-Knisja, Mqabba www.santamarija.com

Santa Marija Mqabba - Feast Publication 2008  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you