Issuu on Google+

ISSN 1896–7272

NR

5 Wrzesień - Październik 2008

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Dobrze wykonać kiszonkę z kukurydzy

Jak Jak zwalczyć zwalczyć mikotoksyny mikotoksyny


Super wyniki – tylko z Sano

Zwiększa przyrosty dzienne gwarantuje dobre wykorzystanie paszy

Recepta na sukces

Wielu hodowców osiąga masę ciała tuczników 100 kg w pięć miesięcy. Większość z nich stosuje od wielu lat program Sano i własną paszę sporządzoną na bazie Protamino Premium Forte. To nie przypadek że takie wyniki mają.

Małgorzata i Stanisław Jasińscy, Strawczyn, woj. świętokrzyskie

Kazimierz Staniszewski Różyce woj. łódzkie

liczba produkowanych tuczników w ciągu roku ponad 5000 szt. średnia mięsność 58% przyrosty dzienne 900 g średnie zużycie paszy 2,6 kg.

liczba produkowanych tuczników w ciągu roku ponad 1200 szt. średnia mięsność 60% przyrosty dzienne 900 g średnie zużycie paszy 2,6 kg.

Henryk Mielewczyk Krępa Kaszubska, woj. pomorskie

Irena i Stefan Ostrowicz, Bukownica, woj. wielkopolskie

liczba produkowanych tuczników w ciągu roku ponad 350 szt. średnia mięsność 63% przyrosty dzienne 850 g średnie zużycie paszy 2,5 kg.

liczba produkowanych tuczników w ciągu roku ponad 880 szt. średnia mięsność 59% przyrosty dzienne 840 g średnie zużycie paszy 2,6 kg.

Zapytaj o Protamino Premium Forte swojego dealera


3

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Spis treści:

Wiedza plus planowanie to pewny zysk.

Aktualności Nowości Sano i ze świata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4-7 Szkolenie spawaczy w Sękowie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Piękne krowy i jałówki w Pudliszkach . . . . . . . . . . . . . 9 Prezes Marian Ilnicki – niecodzienny jubileusz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10-11 Drożeją surowce paszowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12-13 Duńczycy – mistrzowie w produkcji wieprzowiny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14-15

Żywienie świń Aby zboże było zdrowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16-17 Zapobiec gryzieniu się świń. . . . . . . . . . . . . . . . . . 18-21 Warchlaki – dobrze przygotować do tuczu. . . . . . 22-25 Jak zaoszczędzić paszę w tuczu świń. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26-29

Żywienie krów Labacsil – niezbędny przy zakiszaniu kukurydzy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30-33 Protamilk - niezwykle cenne białko dla krów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34-35

U

ciążliwy okres zbioru zbóż, czyli żniwa mamy już za sobą, pozostał jeszcze jesienny okres upraw polowych i  znów będziemy mogli bardziej szczegółowo zająć się hodowlą. Ostatnie lata były bardzo różne pod względem opłacalności produkcji zwierzęcej. Mleczarstwo przeżywało rozkwit, natomiast produkcja trzody chlewnej nie należała do nazbyt opłacalnych gałęzi. Na dzień dzisiejszy uzyskaliśmy pewnego rodzaju stabilizację, która pozwala nam optymistycznie spojrzeć w przyszłość. Każdy z nas wie, że szczęściu należy dopomóc. Optymistycznie spojrzenie to nie tylko zachwyt, nad tym co nas spotkało w danej chwili, dobra cena za żywiec, wysoki plon lecz możliwość planowania produkcji w taki sposób, by móc w przyszłości osiągać coraz to lepsze wyniki. Czy lepsze wyniki produkcyjne gwarantują nam większy zysk? A czy uzyskanie 26 prosiąt od maciory w  skali roku, zamiast 20 prosiąt, to dla hodowcy mniejszy zysk? Wydajność 10.000 l mleka w laktacji, zamiast 6.000 l, to mniejszy zysk? To pytania na które Sano zna odpowiedzi od dawna, wystarczy podjąć decyzję o  wspólnym zaplanowaniu przyszłości, by w  niedługim czasie przekonać się o  tym iż, w  naszym kraju i  razem z nami, można uzyskiwać rewelacyjne wyniki produkcyjne. Na sukces składa się wiele czynników, oprócz doświadczenia, zaangażowania i możliwości produkcyjnych gospodarstwa ważna jest również wiedza. Wiedza która jest nieodzownym elementem osiągnięcia sukcesu, wiedza która umożliwia nam wprowadzanie nowych technologii, wiedza która pozwala nam eliminować popełniane dotychczas błędy. Wiedza bez której tak naprawdę nie byłoby rozwoju. Sano cały czas podnosi kwalifikacje swoich pracowników. Organizacja szkoleń, seminariów oraz warsztatów praktycznych dla przedstawicieli ma za zadanie stworzyć kadrę najlepszych doradców żywieniowych w  naszym kraju. Podnoszenie kwalifikacji przedstawicieli Sano to priorytet, który w  przyszłości zaowocuje jako nasz wspólny sukces. To od nas samych zależy to, kim będziemy w przyszłości. Wierząc w  potęgę nauki i  praktycznych umiejętności, życzę Państwu samych sukcesów na najbliższe lata.

Prenata 50 niezbędna dla krów zasuszonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36-37 Tabulogram wiele mówi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38-41 Wozy SanoTMR Profi są najlepsze . . . . . . . . . . . . 42-43 Wygrywasz stawiając na współpracę z Sano. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44-45

Krzysztof Polowczyk Dyrektor regionalny

Sano to także szeroki wachlarz artykułów technicznych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

IMPRESUM

Wydawca:

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Prezes: Bernhard J. Waldinger Prokurent: Joanna Geiger Redakcja: dr Ryszard Kujawiak

ISSN 1896-7272

dwumiesięcznik dla nowoczesnych rolników numer 5 (46) wrzesień/ październik 2008

Sano – Nowoczesne Żywienie Zwierząt Sp. z o.o., Sękowo, ul. Lipowa 10, 64-541 Podrzewie tel. (061) 29 41 100, fax (061) 29 19 655, sano@sano.pl, www.sano.pl

Nakład:

120.000 egz.

Przygotowanie graficzne i skład: Tomek Przymusiński Druk: Top-Druk s.c., ul. Widawska 38a, 61-308 Poznań, tel./fax (061) 870 58 03, info@topdruk.com.pl © Sano Nowoczesne Żywienie Zwierząt Sp z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone.


4

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Aktualności Unipro XP- cenne białko dla krów Aby lepiej wykorzystać pasze objętościowe i uzyskać wysoką wydajność krów oraz wyższą efektywność opasu należy w dawce zastosować specjalną mieszankę uzupełniającą Unipro XP. Mieszanka uzupełniająca powinna mieć odpowiedni skład i dobrze bilansować się z kiszonkami, czy innymi paszami podstawowymi stosowanymi w żywieniu krów i opasów. Takie warunki spełnia nowa mieszanka białkowa dla bydła Unipro XP, które dostarczając głównie białko pozwala dobrze zbilansować dawki, w których tego składnika brakuje. Unipro XP zawiera w swoim składzie poekstrakcyjną śrutę rzepakową, poekstrakcyjną śrutę sojową, chlorek sodu, węglan wapnia, siarczan magnezu i niacynę. Cechy szczególne: • 365 g białko ogólne = 4,3 l mleka • 6,54 MJ NEL = 2,1 l mleka • niacyna, wapń, fosfor, sód, magnez Dawkowanie: 1-5 kg dziennie

Konkurs Sano na najładniejszy punkt dealerski Wyróżnieni dealerzy jako nagrodę otrzymają materiały reklamowe Sano wartości odpowiednio 2.000 zł, 1.500 zł i 1.000 zł. Natomiast wyróżnione w rejonach punkty otrzymują materiały reklamowe Sano wartości 750 zł, 500 zł i 250 zł. A oto lista laureatów. I miejsce Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” – Świecie

II miejsce Jan Marczuk – Wrzesiny Iwona Galler, - Nowy Browieniec III miejsce Łukasz Humpa - Galew Bogusława Kraśniewska - Markuszowa Piotr Szwalec - Pilzno

Najładniejsze punkty dealerskie Sano w regionach: Wiktor Antuszewicz: 1. F.H.U. Mini Max – Widawa, 2. F.H.U. Piotr Kałużny – Wodzierady 3. Sylwester Stachecki - Ujazd Mirosław Bosek 1. Witold Lechowicz – Międzybórz, 2. Jan Marczuk – Wrzesiny, 3. Iwona Galler – Nowy Brownieniec Maciej Dadej 1. Walenty Citko – Gródek, 2. Stanisław Zarzecki, Jan Tomaszewski - Dąbrowa Białostocka, 3. Budrol - Siemiatycze Wojciech Karolewski 1. Teresa Szczotka – Nowa Wieś 2. AN-KON – Mchy, 3. MAXPIG Łukasz Humpa- Galew Jacek Kołkowski 1. Lecznica wet. Sanolek,, Janusz Leśniak – Kąkolewnica, 2. Kazimierz Barczuk- Jabłoń, 3. Teresa Cichosz – Kolonia Żółkiew Piotr Kuchta 1. GS SCh- Świecie,

2. Adam Bochański – Drzycim, 3. Anatol - Morzewo Mirosław Makowski 1. Lecznica wet. Adam Chyliński– Brodnica, 2. Waldemar Szcepański – Stary Dzierzgoń, 3. Gabinet Wereynaryjny Marek Jarosz – Wilczęta Wiesław Ostrowski 1. PHU Marysia– Skórcz, 2. GO-VET – Gorzów Wlkp, 3. Jan Jaworski – Rosiny Tomasz Palak 1. Robert Sienkiewicz – Pątnica, 2. Roltech, Piekarscy – Szelków, 3. Andrzej Smoliński - Strzelnia Krzysztof Polowczyk 1. Jan Batorski – Włoszczowa, 2. Grażyna Błyszcz – Krotnica, 3. Ekopasz – Strawczyn Podkarpackie: 1. Piotr Szwalec – Pilzno, 2. SPH-P SCh „Pług” – Kolbuszowa, 3. Bogusława Kraśniewska - Markuszowa


5

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Można nadal stosować GMO Najważniejszym wydarzeniem w ostatnim czasie było podpisanie przez Prezydenta RP w dniu 25 lipca br nowelizacji Ustawy Paszowej, co umożliwi wytwórniom pasz i hodowcom stosowanie tańszych surowców GMO do końca 2011 r. W przypadku polskiego przemysłu paszowego chodzi tu głównie o importowaną śrutę sojową – ponad 2 mln ton rocznie, z czego ok. 80% pochodzi z Argentyny, a w kraju tym prawie całkowicie uprawia się soję GMO. Również w Europie Zachodniej przerabia się głównie soję GMO, z której śrutę sojową sprzedaje się do Polski. Zakaz stosowania GMO byłby fatalny dla polskiego rolnictwa, gdyż znaczenie zdrożały pasze, nastąpiłyby dalsze ograniczenia produkcji zwierzęcej, a konsumenci i tak jedliby żywność produkowaną z roślin GMO, ale pochodzącą z improtu ■

Niskie zapasy zbóż Światowe zapasy zbóż w wyniku niskich zbiorów w poprzednim sezonie i wzrastającego zapotrzebowania spadły do najniższego poziomu od 1974 roku i wynoszą 238 mln ton, a w Unii Europejskiej 40 mln ton (spadek z 51 mln ton). Na ten rok przewiduje się odbudowę zapasów do poziomu 48 mln ton. W Polsce zapasy końcowe mają zostać odbudowane z poziomu 0,7 do 1,1 mln, a następnie do 2-2,6 mln ton w sezonie 2008/2009. Oczekiwane w tym roku wyższe zbiory zbóż na świecie i w Europie pozwolą odbudować zapasy do poziomu zabezpieczającego pokrycie bieżących potrzeb i złagodzenia dużych wahań cen. ■

Światowy rynek kukurydzy Przewidywana produkcja ziarna kukurydzy w tym roku wyniesie 780 mln ton i będzie o 80 mln ton wyższa niż w roku ubiegłym. Największym producentem i jednocześnie eksporterem kukurydzy jest USA, które produkuje 332 mln ton i eksportuje 64 mln ton. Na drugim miejscu w produkcji są Chiny (145 mln ton), a na trzecim Brazylia (56

mln ton). Oprócz USA kukurydzę eksportuje także Argentyna (15 mln ton) i Brazylia (15 mln ton). Najwięksi importerzy kukurydzy to Japonia (16 mln ton), EU-27 (13 mln ton) i Meksyk (10 mln ton). ■

Najwięksi producenci kukurydzy (mln ton USA

332

Chiny Brazylia

154 56

Watykan jest również za GMO Watykan dotąd neutralny w debacie na temat roślin genetycznie modyfikowanych ma zamiar oficjalnie zająć pozytywne stanowisko w tej sprawie. Kardynał Renato Martino powiedział, że Watykan przygotowuje oficjalny raport na temat biotechnologii. Zostanie on niebawem opublikowany i pozytywnie odniesie się do modyfikacji genetycznych. Kardynał powiedział, że Papież jest ogromnie zainteresowany nowymi technologiami wytwarzania żywności, jako częścią polityki zrównoważonego rolnictwa. Przypomniał, że dziennie 24 tys. ludzi umiera z głodu. Kardynał Martino, który przez 16 lat mieszkał w USA powiedział „jadłem wszystko co mi podano, włącznie z produktami modyfikowanymi genetycznie. Nie miały wpływu na moje zdrowie. Ten spór jest bardziej ideologiczny niż naukowy”. ■

Polska jednym z największych producentów żywności Polska należy do jednego z największych producentów żywności w Europie. Pod względem produkcji mięsa (2,9 mln ton) plasujemy się na 7 miejscu za Francją (6,5 mln ton), Niemcami (6,1 mln ton), Hiszpanią (4,4 mln ton), Włochami (4,1 mln ton), Wielką Brytanią (3,7 mln ton) i Rosją (5,0 mln ton). Nieco dalej bo na 10 miejscu plasuje się Polska w produkcji mięsa na osobę (75 kg), gdzie na pierwszym miejscu znajduje się Dania z niesamowitą ilością 331 kg mięsa na osobę. Znacznie lepiej przedstawia się sytuacja Polski w pogłowiu świń i krów, gdzie zajmujemy 3 miejsce w Europie, czyli mamy znaczny potencjał, który nie do końca potrafimy dobrze wykorzystać. ■


6

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Aktualna sytuacja na rynku zbóż Wobec dobrze zapowiadających się zbiorów na świecie, szczególnie pszenicy, ceny zbóż ulegają stopniowej obniżce na światowych giełdach (Chicago, Paryż, Londyn).

23,1-23,6 mln ton tj. o 7-9 % mniej od wysokich zbiorów ubiegłorocznych • i o 5-7 % mniej od średniej z lat 2001-2005; • zbiory rzepaku i rzepiku ocenia się na ok. 1,9 mln ton, tj. o około 9% mniej od zbiorów ubiegłorocznych, ale zdecydowanie więcej – o około 64% od średnich zbiorów z lat 2001 - 2005 Szacuje się, że powierzchnia uprawy zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi wynosi blisko 8,2 mln ha tj. o 1,8% więcej niż przed rokiem, z tego: • pszenicy ok. 2,3 mln ha ( ok. 7,7% więcej niż w 2007 r.) • żyta ponad 1,4 mln ha (ok. 8,0% więcej) • jęczmienia ok. 1,2 mln ha (ok. 2,3% mniej)

Cena pszenicy konsumpcyjnej w Agencji Rezerw Materiałowych 740 zł za 1 tonę. Napływają też oferty z Węgier i Czech po 700-750 zł z dostawą do Polski. Cena pszenicy paszowej w tych krajach na poziomie 510-530 zł, cena jęczmienia w Czechach wynosi ok. 530 zł. GUS ogłosił wstępny szacunek zbiorów zbóż i rzepaku na 2008. Zbiory zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi wstępnie szacuje się na:

• • •

owsa ok. 0,6 mln ha (o 1,2% mniej niż w 2007 r.) pszenżyta około 1,2 mln ha (tj. o 6,8% mniej od zasiewów ubiegłorocznych) mieszanek zbożowych ponad 1,5 mln ha (tylko o 0,1% mniej od zasiewów ubiegłorocznych)

W strukturze zasiewów zwiększył się udział powierzchni zbóż ozimych z 56,0% w 2007 r. do 56,4% w br., a zmniejszył się udział powierzchni zbóż jarych z 44,0% do 43,6%. Wstępnie szacuje się, że plony zbóż podstawowych wyniosą 28,8 -28,9 dt/ ha tj. o 2,7-3,3 dt/ha (o 9-10 %) mniej niż w 2007 r. a w porównaniu do średniej z lat 2001-2005 mniej o 2,0-2,6 dt/ ha (o 6-8 %). Szacowane niższe zbiory są głównie wynikiem suszy w okresie wiosennym. ■

Sytuacja na rynku surowców wysokobiałkowych Ceny za śrutę sojową śrutę argentyńską 46% wynoszą w portach polskich w USD za 1 tonę do odbioru: Sierpień – 460, Wrzesień – 463, Październik/ Listopad 2008 – 470 Nadal utrzymuje się korzystna pogoda w USA do wegetacji soi, co ma znaczącą wpływ na jej ceny na giełdzie w Chicago. Śruta rzepakowa cena 600 zł – za 1 tonę z zakładów tluszczowych. ■

Zużycie energii w UE Konsumpcja energii w krajach EU w latach 1990-2000 wzrosła o 0,6 % rocznie, przy czym była ona o 1,0 % wyższa w EU-15 i o 1,6 % mniejsza w nowych krajach. Na lata 2000-2030 przewiduje się wzrost spożycia energii o 19 %, pochodzącej głównie z naturalnego gazu, którego spożycie wzrośnie z 23 % do 32 %. Przewiduje się, że do 2030 roku wzrośnie aż o 75 % zużycie energii odnawialnej, ale nadal będzie to poniżej 10 % ogólnej konsumpcji energii. ■

Gaz ziemny 23% Węgiel 18% Eneria atomowa 15% Olej napędowy 38%

Eneria odnawialna 6%

Rośnie produkcja bioetanolu w USA Amerykanie nie zamierzają odchodzić od produkcji bioetanolu. W 2005 roku produkcja bioetanolu wynosiła 12 mln ton, w 2008 roku ma wynieść 26 mln ton, a w 2010 roku 32 mln ton. Produkcja bioetanolu powoduje uniezależnienie się od dostawców zewnętrznych i lepsze wykorzystanie posiadanego areału ziemi. Zwiększenie produkcji bioetanolu może zapewnić wykorzystanie inżynierii genetycznej. ■


7

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Mięso i mleko są za tanie Instytut Badania Opinii w Allensbach w przeprowadzonych na zlecenie Frankfurter Allgemeinen Sonntagszeitung badaniach wykazał, ze 49 % społeczeństwa europejskiego uważa, że rolnicy za wyprodukowane mięso, jaja i mleko otrzymują zbyt niską cenę, 28 % było zdania przeciwnego, a 23 % było niezdecydowanych. Taki pogląd dobrze świadczy o nastawieniu społeczeństwa do pracy rolnika. ■

Tyle otrzymuje przeciętnie rolnik w UE (dane w eurocentach): 0,6 centa

29 centów

za pszenice

Kotlet (200 g)

2,5 centa

za jęczmień,

0,5 centa

13,5 centa

za chmiel

za zboże

1 cent

Ziemniak (100 g)

Rośnie produkcja drobiu Przewiduje się, że produkcja mięsa drobiowego w tym roku wyniesie 70 mln ton i będzie wyższa o 2 mln ton w stosunku do roku ubiegłego. Najwięcej produkowanych jest brojlerów kurzych, a jedynie w USA i w EU znaczącą rolę odgrywa jeszcze indyk. Najwięcej miesa drobiowego produkuje (16,4 mln ton) i jednocześnie konsumuje (14,0 mln ton) USA, gdzie spożycie wynosi 46 kg na osobę. Na drugim miejscu znajdują się Chiny, z roczną produkcją 11,4 mln ton i konsumpcją 11,6 mln ton, które wyprzedziły Brazylię – produkcja 10,5 mln ton, konsumpcja 7,5 mln ton. Brazylia jest największym eksporterem mięsa drobiowego. Przewidywana produkcja w UE wynosi 8 mln ton, a eksport 150 tys. ton. ■ 8

7.85

10 centów

Mleko (szklanka 0,25 l)

Oczekiwany wzrost cen mięsa Analitycy bankowi przewidują, że w najbliższym czasie po okresie zastoju powinny i to znacznie, bo aż o 20 % wzrosnąć ceny mięsa wieprzowego i wołowiny. Przyczyna tej sytuacji są rosnące koszty produkcji i zwiększony popyt na mięso. Dla konsumentów ta wiadomość na pewno nie jest dobra. ■

Kalendarium targów i wystaw rolniczych 19-22 września 2008

Unia Europejska

Agro-Show Bednary k. Poznania

30 września – 4 październik 2008 16.4

World Dairy Expo, Madison, USA 14

3-5 październik 2008

11.4 11.6

Międzynarodowe Targi Hodowli Zwierząt i Rozwoju Obszarów Wiejskich Krajowa Wystawa Zwierząt Hodowlanych Farma 2008, Poznań

USA 10.5

7.5

Chiny

11-14 listopad 2008

Brazylia produkcja

EuroTier, Hanower, Niemcy konsumpcja


8

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Szkolenie spawaczy w Sękowie

Najtrudniejsze jest spawanie elementów pionowych, wówczas trzeba spawać z dolu do góry gdyż inaczej spoina spływa. Umiejętność tą posiedli spawacze podczas szkolenia.

Zastosowanie wysokorozwiniętej i wydajnej techniki wymaga od współpracowników zdolności przystosowawczych, gotowości do zastosowania nowych metod pracy i wszechstronnej wiedzy. Dostosowanie do nowych technologii i sposobów pracy wymaga również dalszego ustawicznego kształcenia pracowników.

S

ano, aby zapewnić sobie ciągłość w  codziennej produkcji prowadzi na wielu płaszczyznach dalsze kształcenie. Dotyczy to także serwisantów wozów paszowych Sano TMR Profi w  zakresie spawania po to, aby mogli przeprowadzić fachową naprawę u klientów. Dlatego po raz drugi przeprowadzono w  Sękowie szkolenie z zakresu technik spawania zgodne z normami europejskimi, zakończone egzaminem końcowym. Dzięki temu mechanicy i  montażyści będą mogli wykonywać swoje czynności z pełną odpowiedzialnością i  wykorzystać posiadaną wiedzę i  pewnie przeprowadzać prace spawalnicze. Naprawa i przebudowa wydają się dość ciężkie, ale również w ta-

kich sytuacjach spawacze muszą być świadomi swoich zadań. W pracach spawalniczych nawet najPodczas spawania łuk elektryczny jarzy się między spawanym materiałem, a elektrodą w postaci drutu i  chroniony jest strumieniem aktywnego gazu. Jako gazy ochronne oznaczone skrótem MAG najczęściej stosowana jest mieszanka dwutlenku węgla z argonem.

drobniejszy, niewidoczny błąd, może mieć swoje groźne konsekwencje, które mogą spowodować zniszczenie części maszyn lub ich konstrukcji. Z wielką wytrwałością przygotowywali się spawacze na egzamin końcowy. Sprawdzane były najczęściej stosowane techniki spawania, takie jak spawanie przy użyciu osłony gazowej i spawanie elektrodą w  różnych pozycjach spawania. 20 uczestników szkolenia otrzymało na jego zakończenie „Świadectwo kwalifikacji spawania” zgodne z  europejskimi normami EN 287-1. Aby szkolenie było zgodne z  normami DIN i  aby uczestnicy mogli otrzymać odpowiednie certyfikaty odbyło się ono pod kierunkiem inżyniera spawania Franza Penzkofera, który przyjechał na nie z Niemiec. Także teoretyczne szkolenie z zakresu technik spawania i zapobiegania wypadkom (BHP) było częścią składową egzaminu i każdy musiał zdać z tego zakresu test pisemny. Na zakończenie szkolenia każdy uczestnik otrzymał od kierownictwa zakładu dyplom i  świadectwo uprawniające do spawania zgodnie z europejskimi normami.  (aa-rk)


9

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Piękne krowy i jałówki w Pudliszkach

Bardzo dobre przygotowanie do wystawy i piękny pokrój sprawiają, że wszystkie krowy mają szanse na tytuł czempiona

Wystawy regionalne cieszą się coraz większą popularnością wśród miejscowych hodowców. Można na nich zobaczyć najpiękniejsze zwierzęta w regionie i zapoznać się z ofertą firm.

N

ajwyższą rangę posiada Krajowa Wystawa Zwierząt Hodowlanych odbywająca się w ostatnich latach w Poznaniu, gdzie wystawiane są najładniejsze zwierzęta z całej Polski. Ale zanim się trafi na tak dużą i renomowaną wystawę warto przejść selekcję wstępną i zdobyć doświadczenie na mniejszych wystawach regionalnych, które posiadają swoją specyficzną, niepowtarzalną atmosferę. Jedną z wielu jest zorganizowana typowo „po wielkopolsku” wystawa w Pudliszkach. Typowo „po wielkopolsku” to znaczy bardzo sprawnie i oszczędnie, gdyż jest to wystawa jednodniowa. Wystawcy nie tracą więc dużo czasu, a odpadają dodatkowe koszty noclegów i zakwaterowania. Zwierzęta też mniej się męczą, gdyż na wystawie przebywają tylko 1 dzień, a każdy zdąży taką wystawę odwiedzić, szczególnie jeżeli odbywa się ona w niedzielę.

Najładniejsze krowy i ich wspaniali hodowcy W tym roku 6 lipca pogoda, hodowcy i zwiedzający dopisali, a więc VIII Wystawę Zwierząt Hodowlanych w Pudliszkach organizowaną przez Wielkopolski Związek Hodowców i Producentów Bydła oraz Krajowe Stowarzyszenie Promocji Obszarów Wiejskich można uznać za niezwykle

udaną. Przyczynił się też do tego ciekawy i urozmaicony program. Nie zabrakło również firm obsługujących rolnictwo, w tym oczywiście również swoje stoisko miało Sano, na którym każdy hodowca mógł zapoznać się z najnowszymi produktami i uzyskać potrzebne informacje na temat żywienia, których udzielali działający w tym rejonie przedstawiciele Sano Przemysław Szulc, Rafał Kwarciński oraz Leszek Brychcy. Ale najważniejsze były krowy, jałówki i cielęta, które oceniała Iwona Pazio i Grażyna Jendrysiak-Lipietta. Wszystkie zwierzęta prezentowały się doskonale, ale wśród nich trzeba było wybrać najładniejsze sztuki, co wcale nie było zadaniem łatwym. Tytuł superczempiona wystawy Pudliszki 2008 otrzymała krowa Czarka, pochodząca ze znanej hodowli HZZ Żołędnica. Hodowcy, których zwierzęta zostały wyróżnione tytułami czempionów i wiceczempionów: Pierwiastki – HZZ Żołednica i Wojciech Wawrzyniak, Pakosław Jałowice cielne – Wojciech Wawrzyniak, Pakosław i Danuta Osuch, Jasne Pole Jałówki 10-12 miesiecy – Sławomir Kowalski, Szkaradowo Cieliczki – Paweł Hądzlik, Szurkowo Należy tu podkreślić bardzo dobre i profesjonalne przygotowanie zwierząt do wystawy, co dobrze wróży przed Krajową Wystawą Zwierząt Hodowlanych w Poznaniu. (rk)

Hodowcy mają godnych następców

D

Przemysław Jagła Wielkopolski Związek Hodowców i Producentów Bydła

użym przeżyciem dla najmłodszych uczestników jest prezentacja cieląt, które oprowadzają kilkuletnie dzieci hodowców. A jak wiadomo, „czym skorupka za młodu nasiąknie….” A więc możemy być spokojni o przyszłość hodowli i wystawy w następnych latach. Następne pokolenie powinno sobie lepiej radzić ze niż obecne ■


10

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Prezes Spółdzielczej Agrofirmy Witkowo Marian Ilnicki budzi podziw i szacunek, gdyż przez 50 lat bardzo dobrze zarządza największą i najlepszą spółdzielnią rolniczą w Polsce.

Jubileusz 50-lecia

prezesury Mariana Ilnickiego Największa i najlepsza w Polsce Spółdzielcza Agrofirma Witkowo swoją pozycję i rozwój zawdzięcza głównie prezesowi Marianowi Ilnickiemu, który niedawno obchodził rzadko spotykany Jubileusz 50-lecia prezesury w tej największej i wyjątkowej spółdzielni.

S

półdzielcza Agrofirma Witkowo k. Stargardu Szczecińskiego jest największym, a zarazem najlepszym spółdzielczym gospodarstwem w kraju. Spółdzielnia licząca ok. 1.500 członków istnieje już 58 lat (od 23 lutego 1950 roku) i gospodaruje na obszarze 13.500 ha. W skład Spółdzielczej Agrofirmy Witkowo wchodzi 6 zakładów rolnych oraz ferma jaj, przetwórnia mięsa i drobiu, mieszalnia pasz, zakład handlu i marketingu, baza transportu i zakład utylizacyjny Osiągnięcia spółdzielni w każdej dziedzinie są imponujące. Agrofirma posiada ponad 8 tys. szt. bydła, w tym 5 tys. szt. bydła mlecznego i ok. 3,5 tys. szt. mięsnego. W ciągu roku produkuje się też ponad 60 tys. sztuk tuczników. Roczna sprzedaż wynosi ok. 20 mln li-

Witkowo

Spółdzielcza Agrofirma Witkowo Prezes Marian Ilnicki Powierzchnia: 13.500 ha Produkcja trzody: 60 tys. sztuk Pogłowie bydła: 8000 sztuk Pogłowie krów mlecznych: 3.000 sztuk Średnia wydajność: 8.000 litrów 5 wozów paszowych Sano TMR Profi od 12 do 24 m3 Żywienie : program Sano.

trów mleka, 250 ton wołowiny, 4 tys. ton wieprzowiny, 10 tys. ton drobiu oraz 47 mln jaj. Nie ma chyba w kraju drugiego takiego zakładu, z którego każdy Polak mógłby skosztować tyle produktów. Żywiec wieprzowy, wołowy i drobiowy przerabiany jest w słynących z doskonałych wyrobów własnych zakładach mięsnych. Mięso i przetwory w ilości ponad 60 ton dziennie sprzedawane są w ponad 60 sklepach. Spółdzielcza Agrofirma to nowoczesne gospodarstwo rolno-przemysłowe, które nieustannie doskonali technologię produkcji. Najważniejsze w takim przedsiębiorstwie jest zarządzanie, które od 1958 roku spoczywa w rękach Mariana Ilnickiego, obchodzącego


Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

11

właśnie niecodzienny jubileusz 50-lecia prezesury.

Wytrwałość i konsekwencja w działaniu Pracę w rolniczej spółdzielni produkcyjnej Marian Ilnicki rozpoczął w 1956 roku najpierw na stanowisku mechanizatora, następnie brygadzisty polowego, a  w  1958 roku w  uznaniu pracowitości, zaangażowania i  zdolności organizacyjnych walne zgromadzenie członków wybrało Go na stanowisko prezesa i funkcję tę powierza systematycznie do chwili obecnej. Lata pracy i sukcesów dowiodły, że prezes Marian Ilnicki posiada duże umiejętności przewidywania, planowania i koordynacji pracy. To właśnie prezesowi Marianowi IInickiemu spółdzielnia zawdzięcza tak dynamiczny rozwój przez te wszystkie lata. Wiadomo, że początki jak zwykle były trudne. Przez 50 lat kierować tak dużą spółdzielnią na pewno nie było łatwo. Wszystko wokół nieustannie się zmienia i ciągle trzeba dostosowywać się do nowych warunków. Ale spółdzielnia zawsze zwycięsko przechodziła przez różne okresy i nadal może śmiało patrzeć w  przyszłość i  snuć dalsze plany. W każdej działalności najważniejszy jest człowiek. Przykład Agrofirmy Witkowo dowodzi, że spółdzielnia miała szczęście do ludzi, w tym szczególnie do kierującego nią przez 50 lata prezesa Mariana Ilnickiego, który potrafił, dobrać sobie zespół współpracowników i  z  nimi śmiało wyty-

Agrofirma Witkowo posiada aż 5 wozów paszowych Sano TMR Profi, które doskonale sprawdzają się w tej największej spółdzielni w Polsce.

czać nowe cele. Stąd też liczne sukcesy i najwyższe wyróżnienia zarówno dla spółdzielni, jak i jej prezesa.

Owocna współpraca z Sano Spółdzielcza Agrofirma współpracuje z Sano nieprzerwanie od sierpnia 1995 roku, czyli ponad 13 lat. Dzięki wysokiej jakości produktom jak i profesjonalnemu doradztwu prowadzonemu przez dyrektora regionalnego Wiesława Ostrowskiego oraz przedstawiciela Pawła Szachta Sano ma duży udział w rozwoju produkcji zwierzęcej w  tym wyjątkowym pod każdym względzie przedsiębiorstwie rolnym. Agrofirma postawiła na system TMR nie tylko w  żywieniu krów mlecznych, ale również w  żywieniu bydła mięsnego. Spółdzielnia posiada

W Agrofirmie cielęta są odchowywane w budkach Sano Igloo, gdzie odpajane są mlekiem Milsan i jedzą starter Meggi.

5 wozów Sano TMR Profi o pojemności od 12 do 24 m3. Cztery z  nich pracują na fermach mlecznych, a  jeden na fermie bydła mięsnego w Lipce. W żywieniu krów mlecznych stosowany jest cały program Sano z  wykorzystaniem takich produktów jak Milli, Milsan, Meggi dla cieląt, Profisan, Prenata 50 i  Hepasan dla krów i Primasan dla opasów. Główni specjaliści produkcji zwierzęcej: Leszek Jędrych (bydło mleczne), Marek Tomaszewski (bydło mięsne) Mirosław Betka (trzoda chlewna) i Bożena Mardosiewicz (drób) z  dużymi sukcesami kierują swoimi działami. Na największej fermie krów mlecznych (1.100 sztuk) w Radziszewie, którą kieruje Arkadiusz Teklak wzrost wydajności w ciągu roku wynosił ponad 800 l mleka od krowy, co dało dodatkowy przychód 1.000.000 zł. W dużej firmie dzięki dobremu gospodarowaniu zarabia się jak widać duże pieniądze. Każdy kto był w  Agrofirmie Witkowo mógł przekonać się o  sukcesach spółdzielni - średnia produkcja mleka od krowy wynosi około 8000 l roczne, przyrosty dzienne u  bydła mięsnego wynoszące 1400 g. to standard, a  szybko rosnące tuczniki o wysokiej mięsności dostarczają doskonałego surowca do własnych zakładów mięsnych. A  wszystkim od 50 lat zarządza niezłomny prezes Marian Ilnicki, któremu życzymy dużo zdrowia i wielu dalszych sukcesów. Aby Spółdzielcza Agrofirma Witkowo nadal pod jego kierunkiem się rozwijała i zawsze była jak jej prezes największa i najlepsza w Polsce.  (rk)


12

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Drożeją surowce paszowe W każdym zakątku świata odczuwalny jest wzrost cen surowców jak i pasz.

Mimo, że w tym roku zboża są tańsze niż w ubiegłym to ich stosunkowo wysokie ceny będą się utrzymywać przez najbliższe lata. Związane jest to ze zmniejszeniem się rezerw światowych oraz z z większym wykorzystaniem zbóż przez przemysł (produkcja bioetanolu). Rosną ceny śruty sojowej i innych komponentów paszowych.

W

iększe zapotrzebowanie na żywność szczególnie w Chinach i  Indiach gdzie żyje połowa naszej populacji powodu-

je wzrost cen, nie tylko żywności, ale również surowców. Przez długie lata ceny śruty sojowej na giełdzie kształtowały się na poziomie ok. 200 USD za

Tabela 1. Zbiory zbóż w Polsce Rok 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008*

*- prognoza

Powierzchnia (mln ha) 8,714 8,549 8,600 8,541 7,939 7,770 7,913 7,917 7,991 8,010 8,010

Plon (dt/ha) 30,5 29,3 24,8 29,9 31,3 27,6 34,4 31,5 25,6 30,9 29,9

Zbiór (mln t) 26,6 25,1 21,3 25,5 24,9 21,4 27,2 24,9 20,4 24,7 23,9

tonę. Od 2002 roku ceny zaczęły rosnąć i przekroczyły najpierw 300 USD/ t, a  później 400 USD/t. Dzisiaj cena przekracza już do 500 USD za tonę. Drożeją również inne komponenty paszowe np. fosforany, witaminy, aminokwasy. Począwszy od 1999 roku aż 6 razy zanotowano na świecie ujemne saldo produkcji zbóż wobec spożycia. Mimo, że globalna produkcja podstawowych zbóż przekraczała ostatnio 2 mld ton, to jednak spożycie zbóż rosło szybciej i obecne światowe zapasy zbóż są najniższe od 25 lat i wystarczą dla wszystkich zbóż na 75 dni spożycia, a zapasy pszenicy na 90 dni. Podobna sytuacja przedstawiał się w UE, gdzie produkcja zbóż w ubiegłym roku wynosiła 255 mln ton (w  tym 111  mln ton pszenicy), to była i  tak o 5 mln niższa niż w słabym z powodu suszy w 2006 roku. Podobnie było zresztą w  Polsce, gdzie w  2006 roku wyprodukowano 20,4 mld ton zbóż (bez kukurydzy) w  2007 roku już 24,7 mld ton zbóż i prognozy na ten rok mówią o  produkcji w  granicach 23,9 mld ton (tab. 1). Niższe plony i  rosnące zapotrzebowanie powodują, że ceny światowe zbóż w ostatnich 3 latach wzrosły ponad 2-krotnie (tab. 2). Cena kukurydzy wzrosła z  98,7 USD za tonę w  2005 roku do 243,5 USD za tonę w  2008 roku, a  pszenicy twardej z  152,4 do 328,8  USD za tonę. Cena śruty sojowej wzrosła w  tym czasie z 214,4 do 471 USD za tonę. Wzrost cen zbóż i  surowców paszowych pociągnął za sobą też wzrost cen produktów zwierzęcych. W  analogicznym okresie 2005-2008 wołowina zdrożała z 2,62 do 3,39 USD/kg, wieprzowina 1,49 do 1,65 USD/kg, drób 1,39 do 1,65 USD/kg. Masło zdrożało z  1,97 do 4,15 USD/kg. Wzrost cen artykułów pochodzenia zwierzęcego nie pociągał za sobą jednak wzrostu opłacalności produkcji gdyż jeszcze bardziej zdrożały środki produkcji np. fosforan amonowy zdrożał z  247 do 1199 USD/t, mocznik z 219 do 627


13

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk USD/t, olej napędowy z 54,4 do 119 USD za baryłkę, a gaz ziemny z 6,3 do 11,2 USD/ mln j. term. Wysokie ceny zbóż mają również swoje konsekwencje, jeżeli chodzi o produkcję zwierzęcą. W poprzednich latach, gdy zboże było tanie nie opłacało się go sprzedawać, lepiej było przeznaczyć je na paszę dla świń. W ubiegłym roku, gdy zysk z produkcji 1 tony zboża przekraczał 200 zł, a ceny świń były niskie, to pewniejszym zarobkiem była sprzedaż zbóż. Dzisiaj po okresie niskich cen świń i spadku pogłowia, należy się spodziewać, że ceny pójdą w górę i ci hodowcy którzy zostali i przetrwali ten trudny okres znowu zaczną zarabiać. Jedno już jest pewne, w przyszłości zboża nie będą już nigdy tanie jak kiedyś, a więc należy się spodziewać raczej wysokich cen zbóż i bardziej oszczędnego nimi gospodarowania. Dlatego powiedzenie „płacić jak za zboże” jest jak najbardziej aktualne.

3 razy droższy fosfor - niezbędny składnik pasz Roczne wydobycie kopalin fosforowych wynosi 150 mln t, a światowe złoża szacowane są na 16,9 bld ton. Główni producenci fosforanów to Chiny, Maroko i USA. Produkcja światowa fosforanów wynosi ok. 44,5 mln ton (w przeliczeniu na PO), z czego 80 % wykorzystywanych jest do produkcji nawozów, 6,7 % do produkcji fosforanów paszowych i 5,6 %

Powolna stabilizacja cen zbóż i pasz

Józef Śliwa Prezes Polskiego Związku Producentów Pasz

N

adwyżka zbóż, jaka miała miejsce w poprzednich latach powodowała, że ich cena była bardzo niska schodząc do poziomu nawet poniżej 100 USD za tonę i mimo subsydiów dla celów przemysłowych i żywnościowych. Jeszcze latem ubiegłego roku fosforany kosztowały ok. 400 euro/t. Na początku tego roku ich cena wzrosła do 800 euro/t, a obecnie przekracza już 1.000 euro/t. W dodatku na rynku występuje deficyt fosforanów, który w najbliższym czasie zostanie rozwiązany poprzez budowę nowych dużych zakładów. W 2010 roku zostanie oddany w Arabii Saudyjskiej zakład o rocznej produkcji 3 mln ton. Dwa zakłady budowane są też w Maroku oraz zostaną uruchomione złoża fosforowe w 2012 roku

eksportowych (5-7,5 euro/t) ciągle rosły w UE zapasy magazynowe sięgające nawet 20 mln ton. Ale nadwyżki zostały szybko zużyte w m.in. w ramach pomocy obszarom dotkniętych suszą. Niskie ceny zboża powodowały nawet, że opłacalne stało się spalanie i wykorzystywanie jako źródło energii. Zmniejszenie się zapasów magazynowych, pojawienie się na wielu obszarach suszy, niższe zbiory oraz coraz częstsze wykorzystywanie zbóż do produkcji bioetanolu spowodowało deficyt zbóż na rynku i ich cena od początkowych 300 zł za tonę zaczęła rosnąć nawet do 900 zł za tonę. Dzisiejsze ceny zbóż powoli się stabilizują i wynoszą ■ ok. 600 zł za tonę. w Algierii. Nowe zakłady fosforowe powstaną także w Chinach i Brazylii. Przewiduje się, że jednak cena fosforanów utrzyma się na wysokim poziomie, dlatego coraz bardziej opłacalne staje się zastosowanie w paszach enzymu fitazy. Zwyżka cen surowców paszowych musi znaleźć odzwierciedlenie również w cenie pasz. Jeżeli ceny komponentów będą nadal rosły to ceny pasz siłą rzeczy też. Co zatem pozostaje rolnikowi – obniżać koszty produkcji i lepiej gospodarować posiadanymi zasobami paszowymi. (rk)

Tabela 2. Światowe ceny zbóż i surowców Produkt Kukurydza Pszenica Soja Śruta sojowa Olej sojowy Wołowina Wieprzowina Drób Masło Mleko w proszku Cukier (EU) Cukier (USA) Fosforan amonu Mocznik Olej napędowy Gaz ziemny

Jednostka USD/t USD/t USD/t USD/t USD/t USD/kg USD/kg USD/kg USD/kg USD/kg USD/kg USD/kg USD/t USD/t USD/baryłka USD mln j.t.

2005 99 152 274 214 599 2,62 1,49 1,38 1,97 2,26 0,66 0,22 247 219 54 6

2006 122 152 269 247 696 2,54 1,38 1,39 1,90 2,54 0,65 0,33 260 219 54 6

2007 164 385 384 307 881 2,60 1,41 1,57 3,98 4,,44 0,68 0,22 432 309 73 9

05 .2008 243 329 574 471 1444 3,38 1,65 1,67 4,15 3,54 0,77 0,27 1199 627 119 11


14

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Duńczycy – tradycyjnie najlepsi w produkcji wieprzowiny

W Danii najczęściej produkuje się tuczniki krzyżówkowe, których linię matczyną stanowią rasy duńska biała x duński landrace, a ojcowską hampshire x duroc.

Mimo dość trudnej sytuacji i niskich cen w ostatnich dwóch latach Duńczycy produkują coraz więcej świń i wieprzowiny. Produkcja trzody chlewnej w Danii (26,1 mln sztuk), jest dwukrotnie wyższa niż posiadane pogłowie (ok. 13 mln sztuk).

W

iększość, bo aż 1,5 mln ton wieprzowiny z  1,7 mln ton wyprodukowanej, czyli 90 % jest eksportowana. Pod tym względem Dania nie ma sobie równych, nikt nie eksportuje tyle wieprzowiny. Duńczycy eksportują również prosięta w ilości 3,5 mln rocznie. Wszystkie wskaźniki produkcyjne z  roku na rok ulegają poprawie (tab. 1). Liczba loch utrzymuje się na stałym poziomie 1,1 mln sztuk, przy

czym liczba produkowanych świń w  latach 2000-2007 zwiększyła się z  22,4 mln sztuk do 26,1 mln sztuk. Na wzrost produkcji miała głównie wpływ poprawa wskaźników produkcyjnych.

Wysoka plenność i mięsność Liczba urodzonych prosiąt wzrosła w ciągu dwóch lat z 12,9 do 13,5

Tab. 2 Użytkowość knurków hodowlanych w Danii Rasa

Liczba

Duroc Hampshire

Przyrosty dzienne (g)

Mięsność (%)

0-30 kg

30-100 kg

8.080

384

1.039

60,4

2.251

363

876

62,3

Landrace

18.713

382

978

62,2

Large White

15.460

359

920

61,6

sztuk, a  liczba prosiąt odchowanych z 11,1 do 11,5 sztuk. Spowodowało to wzrost liczby odchowanych prosiąt w roku z 23,7 do 24,9 sztuk. Częstotliwość oprosień utrzymuje się na stałym poziomie i wynosi 2,24. Prosięta odsadzane są w  wieku 31 dni i  ważą 7,3 kg, co można uznać jako wynik dobry. Upadki są dość wysokie i wynoszą 14 % u prosiąt ssących i 3,2 % u prosiąt odsadzonych. W tuczu znacznej poprawie uległy przyrosty dzienne z 833 do 873 g. Bardzo dobry wynik uzyskuje się w  zużyciu paszy na 1 kg przyrostu, który nie przekracza 2,87 kg jednostek. Warchlaki trafiają do tuczarni o masie żywej 33 kg, a masa poubojowa wynosi 81,5 kg, czyli ca.100 kg masy żywej. Od dawna duńskie świnie słyną z  najwyższej mięsności na świecie, która wynosi 60,3 % i  jest


15

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Tab. 1 Produkcja świń w Danii Liczba loch tys. szt. Produkcja tuczników Mln szt. Masa poubojowa kg Liczba prosiąt urodzonych szt. Liczba prosiąt odsadzonych szt. Upadki prosiąt ssących % Częstotliwość opromień szt. Liczba odch. prosiąt/rok/locha szt Wiek przy odsadzeniu dni. Masa ciała przy odsadzeniu kg Upadki po odsadzeniu % Przyrosty dzienne po odsadz. g Wiek przy masie 30 kg dni Masa przy rozpoczęciu tuczu kg Przyrosty dzienne w tuczu g Zużycie paszy w tuczu jedn. Masa poubojowa kg Mięsność %

2004 1.141 24,9 78,5 12,9 11,1 14,0 2,24 24,9 31,0 7,3 4,4 420 86,1 32,4 833 2,88 78,0 60,2

najbardziej wyrównaną cechą, gdyż 25 % czołowych ferm uzyskuje 60,4 % mięsności, a 25 % słabszych ferm 60,3 % mięsności.

Niewielkie różnice między fermami Patrząc na różnice między 25 % najsłabszych a 25 % najlepszych ferm, można zauważyć, że w niektórych cechach różnice są większe, a w niektórych nieznaczne lub ich prawie nie ma. Największe różnice występują w liczbie odchowanych przez lochę prosiąt (22,0 i 27,8 szt), w przyrostach dziennych (814 i 909 g) i zużyciu paszy na 1 kg przyrostu (3,09 i 2,67 kg). Najmniejsze, praktycznie nie ma żadnych różnic w mięsności (60,3 i 60,4 %), liczbie martwo urodzonych (1,7 i 1,7 szt) i remoncie stada (22,3 i 22,7 %) oraz masie tuszy po uboju (81,7 i 81,4 kg). Dzięki tym wspaniałym wynikom i dobrej organizacji pracy Duńczycy są bardzo konkurencyjni na rynku światowym. Koszty produkcji 1 kg żywca (1,17 USD) wynoszą prawie tyle samo, co w Polsce (1,13 USD). W Danii koszty pracy wycenia się na 15,5 eurocenta na 1 kg wyprodukowanego mięsa, w Holandii na 16,5, w Niemczech na 17,7, we

2005 1.143 25,8 80,7 13,2 11,3 14,4 2,24 25,3 31,4 7,3 3,8 429 85,9 32,8 849 2,88 80,2 60,2

2006 1.123 25,7 81,2 13,5 11,6 14,1 2,23 25,9 31,7 7,3 3,2 439 84,9 33,0 873 2,87 81,5 60,3

25 % – 25 % + 4.054 81,7 12,8 10,7 16,4 2,14 22,0 33,1 7,5 4,2 427 88,0 34,0 814 3,09 81,7 60,3

4.527 81,4 14,0 12,3 12,2 2,31 27,8 29,9 7,1 2,3 450 82,2 32,3 909 2,67 81,4 60,4

landrace i large white, które rodzą w miocie odpowiednio 15,0 i 14,3 prosięta. Rasy te są razem między sobą krzyżowane, a produktem końcowym jest wysokiej jakości tucznik czterorasowy. Patrząc na uzyskiwane wyniki w hodowli zarodowej (tab. 2) widać, że najwyższe przyrosty uzyskuje rasa duroc (1039 g), która ma z kolei troche słabszą mięsność (60,4 %). Prowadzona od lat konsekwentna praca hodowlana powoduje, że również w warunkach produkcyjnych dzięki wykorzystaniu zjawiska heterozji i dobremu zbilansowanemu żywieniu wyniki te nie są gorsze.

Danish Crown największy

Francji 18,3, w Wielkiej Brytanii19,7, a czas pracy na obsługę jednego tucznika w ciągu roku wynosi 0,62 godz. i jest obok Holandii (0,61 godz.) najniższy na świecie. W wielu krajach czas ten jest dwukrotnie, a nawet trzykrotnie wyższy.

Dobra genetyka i żywienie W Danii hodowane są tylko 4 rasy: duroc i hampshire traktowane jako rasy ojcowskie oraz rasy matczyne

Większość świń w Danii ubijanych jest w największych w Europie spółdzielczych zakładach Danish Crown. Niskie koszty produkcji spowodowały też, że w ubiegłym roku 700 tys. tuczników i 150 tys. wybrakowanych loch zostało poddanych ubojowi w Niemczech, gdzie ceny są wyższe. Przewiduje się, że w tym roku ilość ta może wzrosnąć do 2 mln. Od paru lat grupy duńskich producentów wieprzowiny inwestują w krajach Europy Środkowej (Słowacja, Polska, Łotwa, Litwa, Węgry). Największym producentem świń w tych krajach jest Poldanor należący do 60 duńskich rolników. (rk)

Dania w rolniczych liczbach Ludność 5.375 mln na wsi 174 tys. Liczba gospodarstw 48 270 Powierzchnia użytków rolnych 2.289 tys. ha (52,7 %). Produkcja trzody chlewnej 26,1 mln szt. Produkcja mięsa 1.904 tys. ton Produkcja mięsa na osobę 315 kg. Pogłowie bydła 3 950 000 szt. Pogłowie trzody chlewnej 12,9 mln szt. Plony zbóż 6,1 ton/ha.


16

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Zboża zebrane przy pięknej słonecznej pogodzie nie są narażone na zawartość mikotoksyn, zupełnie inaczej będzie, kiedy w czasie żniw są deszcze.

Aby zboże było zdrowe Mikotoksyny to toksyczne substancje wytwarzane przez niektóre gatunki grzybów pleśniowych rozwijającej się na artykułach spożywczych i w paszach. Wiele mikotoksyn występuje w zbożach.

M

ikotoksyny są wtórnymi metabolitami niektórych grzybów występujących na roślinach w czasie wegetacji oraz produkowanych przez tzw. grzyby magazynowe. Przypuszcza się, że 25 % zbóż jest skażonych mikotoksynami. Produkcja toksyn grzybowych

zależy od gatunku grzybów, atakowanej rośliny i warunków środowiskowych (wilgotność, temperatura). Mikotoksyny powodują pogorszenie jakości pasz oraz są przyczyną chorób i zmniejszenia wydajności zwierząt. Stąd też obecność mikotoksyn w żywności i w paszach ze względu na ich

Zdrowa pasza = Zdrowe zwierzęta. Aby zapobiec szkodliwemu działaniu mikotoksyn należy profilaktycznie dodać do 1 tony paszy 1 kg preparatu Mycosan, który wiąże i neutralizuje oraz rozkłada niebezpieczne mikotoksyny. Mycosan może być stosowany w paszach dla wszystkich gatunków zwierząt: trzody chlewnej, bydła i drobiu. Mycosan jest niezwykle skuteczny w działaniu co zostało potwierdzone przez wielu hodowców, którzy go już stosowali. ■

silne toksyczne działanie powoduje duże zagrożenie dla zdrowia zwierząt i ludzi. Z ponad 500 mikotoksyn, tylko 50 zostało bliżej poznanych. Mikotoksyny są niebezpieczne już w bardzo małych dawkach i co jest też bardzo niekorzystne, najczęściej występują ogniskowo, a więc trudno je wykryć.

Negatywne skutki działania Poszczególne mikotoksyny różnią się budową chemiczną, co powoduje różny mechanizm ich działania oraz niestety również utrudnia to możliwości ich skutecznej detoksykacji. Mikotoksyny uszkadzają wątrobę, nerki, układ pokarmowy, krwionośny i nerwowy. Prowadzą również do osłabienia aktywności układu immunologicznego, a tym samym odporności zwierząt. Pogor-


17

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk szeniu ulega także efektywność szczepień oraz mają one również wpływ na reakcje zapalne będące częścią działań obronnych organizmu.

Rodzaje mikotoksyn Aflatoksyny należą do najbardziej niebezpiecznych mikotoksyn, wśród których szczep B1 jest jednym z najbardziej rakotwórczych związków, dlatego jest on często oznaczany w paszach. Aflatoksyny produkowane przez grzyby Aspergillus flavus i Aspergillus parasiticus uszkadzają głównie wątrobę. Na szczęście aflatoksyny w paszach w naszym klimacie występują rzadko. Ochratoksyny, które są produkowane przez różne gatunki Aspergillus i Penicillium należą do najczęściej występujących mikotoksyn w Polsce. Szczególnie ochratoksyna A często występuje w zbożach (jęczmień, kukurydza, pszenica), a tym samym później także w paszach. Ochratoksyny powodują wiele negatywnych skutków uszkadzając szczególnie nerki. U zwierząt karmionych paszami skażonymi ochratoksynami stwierdza się spadek apetytu, zahamowanie wzrostu, zwiększone spożycie wody oraz większą wrażliwość na salmonellozę i dyzenterię. Fumonizyny wykazują działanie neurotoksyczne, hepatoksyczne, pneumotoksyczne i rakotwórcze. Fumonizyny są często przyczyną obrzęku płuc i sprzyjają szerzeniu się chorób infekcyjnych. Trichoteceny do grupa ponad 180 związków, z których do najbardziej znanych należy deoksyniwalenol (DON), toksyna T-2 i HT-2. Trichoteceny hamują syntezę białka, DNA, RNA, osłabiają układ odpornościowy, hamują wzrost zwierząt oraz są przyczyną problemów w rozrodzie. Najbardziej wrażliwe na działanie trichotecenów są świnie. Zearalenon najczęściej występuje w kukurydzy i innych zbożach. Zearalenon wykazuje silne działanie hormonalne, wiążąc się z receptorami estrogenów. Powoduje u świń obrzęk i zaczerwienienie sromu, wypadanie pochwy, odbytu, martwicę ogona, a także bezmleczność loch.

Zapobiec pojawieniu się mikotoksyn Bardzo duży wpływ na rozwój mikototoksyn ma wilgotność, dostęp powietrza i wysoka temperatura podczas przechowywania. Ziarno przeznaczone do przechowywania powinno być suche, posiadać niską temperaturę i być dobrze oczyszczone. Dlatego ważna rzeczą przed magazynowaniem zboża jest jego oczyszczenie, przewietrzenie i schło-

dzenie. Wilgotność ziarna podczas przechowywania nie powinna przekraczać 14,5–15,5 %. Suszenie ziarna jest jednym z głównych zabiegów w walce z mikotoksynami, ponadto oczyszczenie z pyłu i plew pozbawia ziarno z zarodników grzybów. Bardzo skuteczne jest też stosowanie preparatu Sanocid, który nie dopuszcza do rozwoju grzybów. Należy także pamiętać o dokładnym wyczyszczeniu oraz dezynfekcji silosów. (rk)

Zneutralizować mikotoksyny w zbożach

dr Ryszard Kujawiak Sano - Nowoczesne Żywienie Zwierząt

Z

boże bywa często, w zależności od warunków pogodowych w mniejszym lub większym stopniu, skażone mikotoksynami. Najczęściej w zbożach występują trichoteceny, zearalenon, ochratoksyny, fumonizyny i sporysz. Aby ograniczyć ich szkodliwy wpływ na organizm zwierząt należy zastosować preparat Mycosan w ilości 1-2 kg na tonę. Mycosan unieszkodliwia podstawowe mikotoksyny, które mogą pojawić się w paszy, dzięki temu pozytywnie wpływa na zdrowotność i wydajność zwierząt. Zwierzęta młode (kurczęta, prosięta, cielęta) nie powinny otrzymywać zboża tylko podejrzanego o zawartość mikotoksyn, nawet jeżeli są traktowane praparatmi wiążącymi mikotoksyny. Dla zwierząt młodych i rozpłodowych należy zabezpieczyć zboże o najwyższej jakości, co do którego nie ma żadnych zastrzeżeń i wątpliwosci.

Gdyby doszło do sytuacji, że zwierzęta uległy zatruciu mikotoksynami to należy bezwzględnie odstawić skażoną paszę. Następnie zalecane jest podawanie paszy wysokobiałkowej uzupełnionej preparatem zakwaszającym SanoCid i premiksami Sano wzmacniającymi cały organizm. Pamiętajmy jednak, że gdy zboże jest spleśniałe, porośnięte, czarne to nawet podwójna dawka, czy kilka preparatów na raz nie pomoże. Takie zboże nie nadaje się do żywienia zwierząt. Podawanie pasz z niewielkimi dawkami mikotoksyn, ale przez dłuższy okres czasu też powoduje objawy chorobowe i spadek produkcji. W przypadku żywienia bydła problemem może być porażenia kukurydzy głownią. Ostatnie badania potwierdzają niestety, że kukurydza porażona głownią zawiera wysokie poziomy mikotoksyn (trichoteceny i zearalenon). W takim przypadku dobre efekty może dać podawanie krowom preparatu Hepasan, który chroni i wzmacnia wątrobę oraz uzupełnia organizm w niezbędne witaminy. Należy pamiętać, że żywiąc zwierzęta, żywimy ludzi. Dlatego należy monitorować poziom mikotoksyn w paszach i podejmować odpowiednie działania, aby je eliminować. Stosowanie preparatu Mycosan powoduje, że uzyskujemy paszę bezpieczną, wolną od niebezpiecznych mikotoksyn, co przyczynia się do poprawy zdrowotności zwierząt i ludzi. ■


18

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Zapobiec gryzieniu się świń

Genetyka, cechy osobnicze Czasami zdarza się, że tylko jedna sztuka niepokoi i  gryzie inne zwierzęta. Wówczas wystarczy wykryć i  usunąć z  kojca takiego agresywnego osobnika i można całkowicie zapobiec gryzieniu się świń. Warunkiem jednak jest wczesne wykrycie takiej sztuki, gdyż jeżeli zaczną się już gryźć także inne świnie w kojcu, to może być już zbyt późno na opanowanie kanibalizmu. Czasami mówi się o  predyspozycjach genetycznych gdyż prosięta pochodzące z danego miotu są bardzie podatne na gryzienie się.

Hierarchia w grupie, stadzie

W niektórych chlewniach gryzienie świń sprawia problem, którego rozwiązaniem może też być poprawa żywienia.

Do końca nie wiadomo, dlaczego w jednych chlewniach świnie się gryzą, podczas gdy w innych są spokojne. Na pewno wpływ ma tu kilka czynników, które często mogą działać jednocześnie powodując znaczne straty, wraz ze zejściem śmiertelnym włącznie.

N

ie tylko braki żywieniowe są przyczyną gryzienie sięświń. Wraz ze wzrastającą koncentracją zwierząt częściej dochodzi do gryzienia na ktore szczególnie narażone są warchlaki i  tuczniki, utrzymywane są grupowo. Nie zawsze jednak wraz ze wzrostem liczebności grupy można obserwować nasilenie się kanibalizmu, gdyż może on wystąpić już u dwóch sztuk utrzymywanych razem, a  w  ogóle nie pojawić się w  grupie liczącej ponad 200 sztuk. Przyczyna gryzienia się świń jest bar-

dzo złożona i najczęściej wskazywane niedobory żywieniowe stanowią jedną z  wielu przyczyn tego zjawiska. Jedno można stwierdzić na pewno. Straty związane z gryzieniem się świń są olbrzymie, nawet jeżeli nie przyjmują skrajnego kanibalizmu. Straty bowiem to nie tylko widoczne krwawienia, ale także niższe przyrosty, gorsze wykorzystanie paszy, stres związany z  ciągłym niepokojeniem zwierząt. Co zatem może być przyczyną i  jak zapobiec gryzieniu się świń.

U świń już od samego początku wykształca się hierarchia w  miocie. Jeżeli później do miotu o  ustalonej hierarchii dołożymy kilka sztuk, to hierarchia zostanie zburzona i  rozpoczynają się walki o  ustalenie nowego porządku. A walki to wiadomo również skaleczenie, krew, utrata sił, która powoduje, ze nawet najsilniejsze osobniki stają się obiektem ataku pozostałych. Aby temu zapobiec najlepiej łączyć mioty razem zaraz po odsadzeniu. Z reguły nie obserwuje się walk w dużych grupach, gdzie ze względu na dużą liczebność nie ma szans na wytworzenie się hierarchii.

Środowisko Jeżeli nie będzie dobrych warunków środowiskowych to będzie to powodowało stres, agresję i  może być także przyczyną gryzienia się świń.

Zagęszczenie Minimalne zapotrzebowanie powierzchni dla danej grupy wiekowej czasami okazuje się niewystarczające. Dlatego wraz ze zwiększającą się masą i gabarytami ciała świnie muszą mieć do dyspozycji większą powierzchnię. Do tego należy również zwrócić uwagę na prawidłową budowę kojca, który powinien być stosunkowo wąski i  głęboki z  umieszczonym przy strefie gnojowej


19

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk automatem paszowym i po tej samej stronie poidłem. Wówczas strefa spokoju będzie większa i uniknie się w ten sposób niepotrzebnego nadmiernego ruchu w kojcu, który może też być przyczyną gryzienia się świń.

Aminogold Forte zapobiega gryzieniu się

Brak świeżego powietrza i duża wilgotność Tucznik potrzebuje 1 m3 na 1 kg masy ciała wymiany powietrza na godzinę plus do tego doliczyć trzeba 20 % na usunięcie dwutlenku węgla. Locha natomiast musi mieć zapewnione, co najmniej 250 m3 powietrza na godzinę plus oczywiście 20 %. Dlatego należy zapewnić w chlewni odpowiednią w stosunku do posiadanych zwierząt wymianę powietrza. Niestety pod tym względem mamy w Polsce jeszcze wiele do zrobienia, gdyż wiele chlewni posiada jedynie niewystarczającą wentylację grawitacyjną lub byle jakie wentylatory, zapominając przy tym o jakże istotnych otworach wlotowych. Również zbyt wysoka wilgotność będzie sprzyjała wystąpieniu agresji, dlatego kanibalizm obserwuje się często wiosną i jesienią.

Temperatura Gdy jest zbyt zimno lub występują zbyt duże wahania temperatury między dniem, a nocą, to świnie aby się ogrzać leżą zbyt blisko siebie i wówczas tez często zaczynają się gryźć. Zbyt duże zagęszczenie mające miejsce często pod koniec tuczu bywa przyczyną gryzienia się.

Hodowca Rafał Jabłonka, Gąsiorki k/Morzeszczyna

P

osiadam stado liczące 50 loch. Produkty Sano stosuję od 6 lat. Wcześniej

Szkodliwe gazy W związku ze zbyt dużym zagęszczeniem i zbyt małą wymianą powietrza wzrasta koncentracja szkodliwych gazów, szczególnie amoniaku. Sprzyja temu również niezbilansowane żywienie, zwłaszcza dość często spotykany w dawkach nadmiar białka i niedobór energii. Emisja amoniaku w chlewni wzrasta szczególnie przy wzrastającej wartości pH ściółki. Dlatego też utrzymanie na głębokiej ściółce pozornie wydawałoby się ekologiczne będzie sprzyjało większej emisji amoniaku, a tym samym możliwości wystąpienia kanibalizmu. Nadmiernej produkcji amoniaku, który wywołuje agresję zarówno u zwierząt jak i u ludzi zapobiegać można poprzez zbilansowane ży-

stosowałem produkty innych firm i nie ukrywam, że głównym powodem ich używania była niska cena. Jednak często dochodziło do kanibalizmu, szczególnie w okresie letnim, kiedy świnie dodatkowo narażone są na stres cieplny. Stąd zdecydowałem się na zmianę premiksów. Wybrałem premiksy Sano Ferkelgold Forte i Aminogold Forte i to była bardzo trafna decyzja. Nie tylko problemy z kanibalizmem ustąpiły, ale również poprawiły się przyrosty i mięsność, która w chwili obecnej wynosi 57%. ■ wienie bez nadmiaru białka oraz zastosowanie preparatu SanoSan wiążącego amoniak i inne szkodliwe gazy. Koncentracja amoniaku w chlewni nie powinna przekraczać 20 ppm, a dwutlenku węgla 3.000 ppm.

Niepokój, czynniki stresowe Czynniki wywołujące stres, czy niepokój mogą prowadzić także do agresji i gryzienia się. Dlatego należy ograniczyć niepotrzebne ruchy w chlewni, np. przepędzania, czy zbyt częste ważenia. Ponadto należy unikać hałasów oraz zapewnić odpowiednie oświetlenie. Należy także starać się nie wprowadzać osób postronnych oraz unikać wprowadzania psów do chlewni.


20

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Przyczyny żywieniowe gryzienia się świń Obecność mikotoksy w paszy

Zbyt mało paszy w dawce Niedobór lub nadmiar (amoniak) białka

Zbyt mało miejsca przy korycie

Niedobór witamin i związków mineralnych Niedobór wody

Nadmiar lub zbyt mało światła Świnie nie lubią ostro świecącego im światła w oczy. Również niewskazane jest zbyt słabe oświetlenie. Dlatego należy unikać takich sytuacji, aby zapobiec gryzieniu się.

Nuda „Z nudów można się zabić” - podobnie rzecz się ma ze świniami. Jeżeli nie dostarczamy dodatkowych bodźców, to zwierzęta zaczynają się nudzić i interesować się sobą wzajemnie, co w konsekwencji może także prowadzić do obgryzania uszu i ogonów. Aby temu zapobiec należy profilaktycznie od razu w pierwszych dniach życia obcinać prosiętom ogon-

Zbyt mało (głód fizyczny) lub zbyt dużo (głód fiziologiczny) włókna

Nadmiar kredy w paszy

ki. Następnie, co jest szczególnie ważne przy utrzymaniu bezściołowym, należy wstawiać czy zawieszać w kojcu różne przedmioty, którymi mogłyby zainteresować się zwierzęta. A więc mogą to być różnego rodzaju piłki, przedmioty plastikowe, drewniane czy podwieszane w kojcu łańcuchy.

Żywienie Wszelkie niedobory żywieniowe będą objawiały się poszukiwaniem brakującego składnika, lizaniem i gryzieniem posadzek, ścian, a następnie swoich „towarzyszy doli i niedoli”. Braki mogą być różnego rodzaju, a więc niedobór białka, włókna, wapnia, fosforu, soli, witamin i mikroelementów. Ale bardzo częstą przyczyną może być też nadmiar któNiedobór wody, również kiedy jest zbyt mało poideł może być przyczyną gryzienia się świń.

regoś ze składników pokarmowych np. kredy, co prowadzi do wiązania przez wapń nie tylko fosforu, ale także cynku, miedzi, manganu i innych pierwiastków, które mogą być przyczyną ich niedoborów, mimo że znajdują się w paszy.

Ilość podawanej paszy Najlepiej zastosować żywienie do woli. Kiedy dawkujemy paszę należy przeprowadzić ważenia kontrolne, czy miarka, która stosujemy np. szufelka Sano zawiera przewidzianą dla zwierzęcia ilość paszy. Pamiętajmy, że przy niższych temperaturach i wyższej wilgotności należy dawkę zwiększyć.

Niedobór i nadmiar białka w dawce Co prawda dzisiaj bilansujemy nie białko, a aminokwasy, ale wiadomo, że przy mniejszym udziale białka będzie też mniej aminokwasów i dawka będzie niezbilansowana. Dlatego warto od czasu do czasu sprawdzić poziom białka w mieszankach. Również niekorzystny jest nadmiar białka, który będzie prowadził do zwiększonej produkcji amoniaku.

Zbyt mało lub zbyt dużo włókna Dla trawienia i zapewnienia odpowiedniej perystaltyki jelit potrzebny jest też balast, którym jest włókno. Jeżeli będziemy mieć w dawce wyłącznie zboża ciężkie (pszenica, pszenżyto, żyto, kukurydza) to może okazać się, ze włókna jest zbyt mało (< 4 %) i mimo zbilansowania i podania wszystkich składników pokarmowych świnia nie będzie miała uczucia sytości i będzie czuła się głodna, co oczywiście będzie sprzyjać gryzieniu się. Z kolei, kiedy będzie zbyt dużo włókna (> 6 %), to dość szybko nastąpi uczucie fizycznej sytości, ale z kolei świnia pobierze zbyt mało innych składników pokarmowych, co będzie też sprzyjało gryzieniu się świń.

Niedobór wody Bez wody nie ma życia. Woda jest ona najtańszym składnikiem pokar-


21

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk mowym. Niestety w praktyce nawet jeżeli świnie mają możliwość korzystania z niej do woli, to zdarza się niekiedy, że poideł jest zbyt mało, a więc mamy stres i niepokój związany z dostępem do wody. Albo też poidła są zapchane lub zbyt wolno wypływa z nich woda. Dlatego należy zawsze kontrolować stan poideł.

SanoSan może pomóc ! Zadaniem preparatu SanoSan jest wiązanie amoniaku i poprawa warunków zoohigienicznych w chlewni. Dlatego jeżeli świnie zaczynają się gryźć bardzio dobre rezultaty daje też zastosowanie preparatu SanoSan, którego posypuje się na posadzkę (ok. 100 g na 1 m2) i również można nim posypywać świnie po uprzednim polaniu ich wodą. Dobre rezultaty może dać też spryskiwanie świń środkami na bazie dziegciu, które też będą zniechęcały do obgryzania się. ■

Nadmiar kredy Niektóre pasze zawierają nadmiar kredy. Wapń jest antagonistą fosforu, cynku, manganu, miedzi i innych pierwiastków stąd nadmiar wapnia będzie wiązał te pierwiastki, które przez to będą dla organizmu niedostępne. Dlatego nie należy nigdy kupować najtańszej soi, tak samo jak innych tanich pasz czy premiksów. Kreda to bowiem jeden z najtańszych komponentów paszowych, która ponadto potrzebuje najwięcej kwasów żołądkowych aby mogła być strawiona, przez co inne składniki nie będą mogły już trawione w dostatecznym stopniu, co ponadto prowadzi do wzrostu wartości pH w przewodzie pokarmowym i sprzyja rozwojowi zarazków chorobotwórczych.

Niedobór witamin i związków mineralnych Brak witamin, czy też mikroelementów, które występują w ilościach śladowych liczonych w miligramach (mg) może być przyczyną gryzienia się świń. Hodowcy stosujący premiksy Sano i Protamino na pewno mają zapewnioną wystarczającą ilość witamin i związków mineralnych. Aby uniknąć gryzienia się świń z niedoboru witamin i mikroelementów należy unikać stosowania w żywieniu premiksów 1% czy 0,5 %, a także tanich koncentratów lub pasz. Jeżeli gryzienie następuje z powodu braku witamin i mikroelementów to dobre rezultaty daje zastosowanie w mieszance 10 % Suggi. Jak podaje w swej znakomitej książce w rozdziale poświęconym zwalczaniu kanibalizmu na fermach świń prof. dr hab. Z. Pejsak „Zaskakująco dobre rezultaty daje wprowadzenie do karmienia, dotkniętych kanibalizmem zwierząt, paszy Suggi (Sano) przeznaczonej dla

prosiąt”. Ale lepiej premiksy Sano stosować od samego początku, aby ustrzec się przed kanibalizmem, a nie dopiero wówczas gdy już on wystąpi.

Zbyt mało miejsca przy korycie lub automacie Jeżeli będzie najlepsza pasza, to całe żywienie może być rozregulowane przez brak dostatecznego dostępu do koryta lub automatu. Dlatego należy zapewnić co najmniej 30 cm długości koryta na sztukę. Natomiast jeżeli chodzi o automaty, to najlepiej zastosować automaty pojedyncze skrzyniowe, na które powinno przypadać 10-12 sztuk. Jeżeli automaty mają więcej stanowisk żywieniowych to należy przyjąć 6 sztuk na stanowisko, a więc obsada powinna wynosić przy automatach 2 stanowiskowych – 12 sztuk, 3 stanowiskowych

– 18 sztuk, 4 stanowiskowych – 24 sztuki itd. Nie zawsze należy przyjmować obsadę zalecaną przez producentów automatów, gdyż, co prawda większa liczba świń się też wyżywi, ale nie uniknie się wówczas przepychania, walk o dostęp do paszy i gryzienia się. Przedstawione przyczyny występowania gryzienia się świń nie wyczerpują tego zagadnienia. Rzadko, podobnie jak z innymi chorobami świń, będziemy mieć do czynienia tylko z jednym czynnikiem usposabiającym do gryzienia się. Najczęściej będzie ich kilka i dopiero dodatkowy splot niekorzystnych warunków np. wyższa wilgotno��ć powietrza, czy wyższe stężenie gazów będzie prowadził do gryzienia się. Jak widać niewłaściwe żywienie może być tylko jedną z wielu przyczyn gryzienia się świń. (rk)

Dzięki Protamino świnie się nie gryzą

K

Zootechnik Katarzyna Pieciul Hodowla Roślin Strzelce Oddział Małyszyn

upujemy warchlaki w wadze ok. 30 kg i tucz trwa do powyżej 100 kg. Stosujemy w pierwszej fazie tuczu Protamino Premium Forte w ilości 15% a w końcowej Protamino Premium 12,5%. Obecnie na stanie mamy około 1.000 sztuk. Uzyskujemy średnie przyrosty dzienne powyżej 950 g przy zużyciu paszy 2,5-2,6 kg. Obecnie bazujemy na zakupach materiału do tuczu. Przy stosowaniu Protamino skończyły się problemy z gryzieniem się świń, które wcześniej od czasu do czasu się pojawiały. ■


22

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Dobrze żywione warchlaki gwarantują szybki tucz Prosięta odsadzane są z  reguły w  wieku 4-5 tygodni i  przez 2-3 tygodnie żywione są specjalną paszą Babsy Forte. Po tym okresie można przejść na żywienie „normalnymi” paszami z udziałem poekstrakcyjnej śruty sojowej i zboża.

P

o odsadzeniu przez okres 2-3 tygodni prosięta powinny być żywione do woli go-

tową mieszanką Babsy Forte, która zawiera łatwo strawne składniki i specjalne dodatki umożliwiające ła-

Tab. 1. Prawidłowa masa ciała prosiąt (kg) w 1-56 dnia życia Wiek (dni) 1 7 14 21 28 35 42 49 56

Od właściwego odchowu prosiąt zarówno w okresie ssania jak i po odsadzeniu zależą w  znacznej mierze późniejsze wyniki w tuczu, dlatego od samego początku powinno się je żywić najlepszymi paszami, po odsadzeniu Babsy, a  potem Porky lub własną mieszanką na bazie Protamino Piggi.

Bardzo dobra 1,7 2,6 4,5 6,5 8,5 11,0 14,0 18,5 25,0

Dobra 1,5 2,2 4,0 6,0 7,5 9,5 12,5 16,5 22,0

godne przejście przez ten trudny okres. Babsy Forte również dobrze przygotowuje do trawienia innych komponentów paszowych. Celem okresu odchowu jest jak najszybsze uzyskanie masy ok. 30 kg, kiedy można wstawić prosięta na tucz. Wydaje się, że to tylko 20 kg przyrostu, ale za to jak bardzo istotnego. Dobrze odchowane prosięta zapewniają później znakomite wyniki w  tuczu, już siłą rozpędu bardzo szybko dochodzą do masy 100 kg. Z drugiej strony, kiedy prosięta będą źle odchowane, to nie ma żadnych szans, aby uzyskać dobre wyniki w tuczu.


23

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Dobrze żywione prosięta po odsadzeniu uzyskuą w wieku 8 tygodni masę 25 kg i mogą być wstawione na tucz.

Warunki na odchowalni Odchowalnia musi być sucha, czysta i ciepła. Zawsze należy stosować zasadę „całe pomieszczenie pełne – całe pomieszczenie puste”. Temperatura na odchowalni w pierwszych dniach zasiedlenia powinna być wyższa niż na porodówce, czyli w pierwszym dniu powinna wynosić 32C, a później należy ją stopniowo obniżać do 28-22C. Po przerzucie warchlaków na tuczarnię należy chlewnie dobrze wyczyścić, wydezynfekować oraz osuszyć. Również tu obowiązuje zasada „całe pomieszczenie pełne – całe pomieszczenie puste”. Temperatura na tuczarni przy zasiedlaniu powinna wynosić 26C, a później powinna być niższa i mieścić się w przedziale 18-24C. Natomiast, co jest bardzo ważne wahania temperatury między dniem, a nocą nie powinny być większe niż 2C.

Jaki starter wybrać Po 2-3 tygodniach podawania Babsy Forte można przejść na żywienie „normalną” mieszanką, która zawiera w składzie poekstrakcyjną śrutę

sojową i zboża. Wszystkie komponenty powinny być najwyższej jakości. W razie jakiejkolwiek wątpliwości, co do ich jakości należy z nich zrezygnować i przeznaczyć je do żywienia tuczników. Mamy tu młody intensywnie rosnący organizm, który bardzo dobrze wykorzystuje pasze i potrzebuje najlepszych komponentów. Tutaj nie można sobie pozwolić na żadne kompromisy.

Porky – 100 % pewności Porky jest mieszanką pełnoporcjową, która jest stosowana w chlewniach, które nie mają wystarczającej ilości zbóż lub nie są pewne, co do ich jakości. Hodowca otrzymuje w niej wszystkie niezbędne składniki zapewniające dobrą zdrowotność, wysokie przyrosty i niskie zużycie paszy. Porky jest coraz częściej wybierana przez

Porky - najlepsza mieszanka pełnoporcjowa Porky zawiera wszystkie składniki, których potrzebują prosięta dla szybkiego rozwoju i po to, aby były zdrowe. Bardzo wysoki poziom energii (13,5 MJ EM) przy niskim poziomie białka (16 %), ale o wysokim poziomie aminokwasów powodują, że białko jest bardzo dobrze wykorzystane jako materiał budulcowy, służący do rozwoju umięśnienia. Bardzo wysoki poziom witamin (20.000 j.m. witamina A, 2.000 j.m. witamina D, 150 mg witamina E) i mikroelementów (150 mg Zn, 170 mg Cu) także sprzyja dobremu rozwojowi i zdrowotności prosiąt. Cechy te powodują, że Porky jest niezastąpionym starterem dla starszych prosiąt ■


24

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Protamino Piggi - pewna mieszanka własna Dysponując dobrej jakości zbożem (pszenica, jęczmień, kukurydza) można sporządzić wysokiej jakości mieszankę własną na bazie niezwykle popularnego i zapewniającego znakomite wyniki Protamino Piggi. Już tysiące hodowców przekonało się, że własna mieszanka nie musi być gorsza, wręcz przeciwnie, często jest lepsza od gotowej kupowanej paszy. Może warto jednak spróbować zacząć dobrze żywić warchlaki. Wystarczy wymieszać 200 kg Protamino Piggi ze 400 kg jęczmienia i 400 kg pszenicy oraz dodać 5 kg Sanocid aby otrzymać znakomitą mieszankę dla warchlaków. ■

Tab. 2. Starter dla prosiąt (15-30 kg) z Protamino Piggi (%) Pszenica

39,5

30

25

Jęczmień

39,5

30

25

50

Kukurydza

18

27

27

Olej roślinny

0,5

0,5

0,5

0,5

Sanocid

0,5

0,5

0,5

0,5

Protamino Piggi

20

21

22

22

Energia metab. MJ

12,9

13,0

13,1

12,9

Białko ogólne

16,9

16,9

17,0

16,5

Lizyna

1,18

1,20

1,21

1,18

Najczęściej w odchowie starszych prosiąt jest stosowana własna mieszanka na bazie Protamino Piggi, dzięki której warchlaki świetnie rosną

hodowców, którzy wiedzą, że dobra pasza ma swoją cenę, ale za to mają pewność, że będą mieć bardzo dobre wyniki i zdrowe, dobrze przygotowane do tuczu prosięta.

Protamino Piggi – najczęściej stosowane Gospodarstwa, które posiadają dobrej jakości zboże (pszenica, jęczmień, kukurydza) mogą sporządzić własną mieszankę na bazie Protamino Piggi. Receptury są bardzo proste (tab. 2), bo wystarczy wziąć posiadane zboże w równej proporcji oraz 20 % Protamino Piggi, aby uzyskać doskonałą mieszankę, nie tylko o wysokiej wartości pokarmowej, ale także chętnie zjadaną przez prosięta. Protamino Piggi wnosi do niej białko i aminokwasy oraz wszystkie niezbędne witaminy i związki mineralne. Taką mieszankę stosuje się do masy ok. 30 kg, kiedy warchlaki przenoszone są na sektor tuczu, gdzie najczęściej stosowane są własne mieszanki sporządzone na bazie Protamino Premium Forte. W mieszankach dla prosiąt i w tuczu opłaca się zakwaszać paszę poprzez dodatek 0,5 % preparatu SanoCid, który zapewnia wyższą


25

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Bardzo dobre przyrosty i niskie zużycie pasz powodują, że warto w odchowie prosiąt starszych zastosować gotową mieszankę Porky lub własną miesznkę sporządzoną na bazie Protamino Piggi.

zdrowotność oraz pozwala uzyskać lepsze wyniki w odchowie i w tuczu, gdyż działa także jako stymulator wzrostu. Sanocid wykazuje również działanie bakteriostatyczne, przez co występuje mniej uwarunkowanych genetycznie biegunek.

Podsumowanie Stosując gotową mieszankę Porky lub własna mieszankę sporządzoną na bazie Protamino Piggi można zapewnić sobie znakomite wyniki odchowu starszych prosiąt od 2-3 tygodni po odsadzeniu do uzyskania masy ok. 30 kg i wstawienia ich na tucz. Zużycie paszy na 1 kg przyrostu w tym okresie jest niewielkie i wynosi zaledwie 1,5 – 1,8 kg Więc nie ma co szukać oszczędności na żywieniu prosiąt i kupować pasze najtańsze. Bardzo dobra zdrowotność, wysokie przyrosty i niskie zużycie paszy w tym okresie powodują, że warto zainwestować w dobrą paszę dla prosiąt. Przy dobrym żywieniu wyniki uzyskiwane w odchowie prosiąt mogą być imponujące. Normalnie prosięta w 10 tygodniu życia powinny uzyskiwać masę rzędu

22-25 kg, ale zdarzają się przypadki, że niektóre sztuki osiągają w tym wieku masę ciała znacznie wyższą, przekraczającą nawet 30 kg! A więc choćby tylko dlatego warto dobrze je żywić. W zależności od sytuacji hodowca ma dwie możliwości. Pierwsza to

mieszanka pełnoporcjowa Porky, która ma tę zaletę, że o nic hodowca nie musi się martwić. Wysypuje tylko paszę i patrzy jak prosięta rosną. Druga to własna mieszanka sporządzona na bazie Protamino Piggi, którą jednak hodowca musi sporządzić we własnym zakresie. (rk)

Protamino Piggi – świetne efekty

Kazimierz Staniszewski Hodowca z Różyc

P

rzy dobrym żywieniu wyniki uzyskiwane w odchowie prosiąt mogą być imponujące.

Normalnie prosięta w 10 tygodniu życia powinny uzyskiwać masę rzędu 25-30 kg, ale zdarzają się przypadki, że niektóre sztuki osiągają w tym wieku masę ciała znacznie wyższą, przekraczającą nawet 40 kg! Ponieważ prosięta doskonale wykorzystują paszę, dlatego nigdy nie należy oszczędzać na żywieniu! Dlatego w żywienie warchlaków opieram na sprawdzonej własnej paszy sporządzonej na bazie 20 % Protamino Piggi. Od wyników odchowu prosiąt i warchlaków zależą w dalszym etapie wyniki tuczu, które głównie decydują o opłacalności całej produkcji świń. ■


26

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Jak zaoszczędzić paszę w tuczu świń

Najwięcej paszy zużywają tuczniki, dlatego należy większą uwagę zwrócić na tucz gdzie można zoszczędzić nawet 50 kg paszy.

Zboże jest drogie, pasza też nie jest tania, więc trzeba nią gospodarować oszczędnie, aby jej zużycie było jak najmniejsze. Może to przynieść poprawę opłacalności produkcji.

O

opłacalności produkcji świń w głównej mierze decyduje żywienie, stąd też należy zrobić wszystko, aby ograniczyć zużycie paszy, szczególnie na etapie produkcji tucznika, gdzie paszy wychodzi najwięcej. O ile na prosię ssące potrzebujemy tylko 1 kg paszy, na prosię odsadzone 10 kg paszy, na warchlaka 20-30 kg paszy, to na tucz początkowy potrzeba już ok. 80 kg

paszy a na tucz końcowy aż 150-200 kg paszy. Dlatego nie należy oszczędzać na żywieniu prosiąt, tylko baczniej przyjrzeć się tuczowi, gdzie poczynione oszczędności mogą być największe. Jeden wniosek generalny – zużycie paszy obecnie nie może być już większe niż 3 kg. Dzisiaj jest ważne każde 100 g paszy. Świadczą o tym wyniki uzyskiwane przez czołowych

producentów świń, gdzie różnice liczone są w gramach. Tu znajduje się tez odpowiedź, dlaczego Duńczycy i Holendrzy produkują taniej. Ale od razu dodajmy, że najlepsi hodowcy współpracujący z Sano mają również nie gorsze wyniki, a zużycie paszy w granicach 2,6 kg nie jest znowu aż taką rzadkością. Ale aby tak było, nie wystarczy dobra własna mieszanka lub pasza Bekonsan, potrzeba jeszcze

Zużycie paszy (kg) na 1 kg przyrostu w różnych krajach

2,67

Holandia

2,69

2,74

Dania

Szwecja

2,79

2,79

2,84

2,84

2,88

2,91

2,93

2,95

Francja

Wielka Brytania

Niemcy

Irlandia

Brazylia

Hiszpania

USA

Kanada


27

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk dobrej genetyki, warunków środowiskowych i  zdrowych zwierząt. Na szczęście chlewni spełniających powyższe warunki mamy coraz więcej. Co należy robić, aby zmniejszyć zużycie paszy na produkcję świń, a tym samym aby móc zarabiać na ich produkcji.

Tuczniki tylko do masy 110 kg. Wraz z  masą ciała rośnie zużycie paszy, gdyż zaczyna dominować odkładanie tłuszczu nad odkladaniem białka. A na odłożenie 1 kg tłuszczu potrzeba 4 razy więcej paszy niż na odłożenie 1 kg bialka. Stąd wniosek, ze należy sprzedawać tuczniki jak najlżejsze, do masy żywej 110 kg, tak aby były jeszcze w klasie E. Powyżej masy 110 kg zużycie paszy przekracza 4 kg, więc lepiej zakończyć tucz jak najwcześniej, a  zaoszczędzoną w  ten sposób paszę przeznaczyć na tucz młodszych świń. Błędem jest czekanie na lepsza cenę i  przeciąganie tuczu do 130-140 kg. Wówczas nawet, jeżeli cena pójdzie górę o 10-20 groszy, to i tak stracimy, gdyż zużycie paszy będzie znacznie większe.

Wyrównana masa ciała ± 5 kg. Nie tylko zakłady mięsne są zainteresowane wyrównaną masą ciała tuczników, ale również leży to w interesie hodowcy. Idealnie byłoby, gdyby różnice w masie ciała nie były większe niż 5 kg. Dla zakładów wyrównane tusze są ważne, gdyż mogą produkować z nich standardowy, dobry suro-

Dobrze zbilansowana pasza zawierająca wszystkie niezbędne składniki jest lepiej wykorzystywana przez zwierzęta.

wiec, za który konsument zapłaci więcej. Dla hodowcy wyrównana masa oznacza mniejsze koszty produkcji świń, związane chociażby z  mniejszym zużyciem paszy. Porównajmy dwie chlewnie. W obu średnia masa ciała tuczników wynosi 110 kg. Kto zarobi wiecej ? Chlewnia 1 Chlewnia 2. 120 (+10) 110 (0) 115 (+5) 113 (+3) 100 (0) 115 (+5) 85 (-25) 107 (-3) 126 (+16) 105 (-5) 105 (-5) 114 (+4) 94 (-16) 106 (-4) 124 (+14) 111 (+1) 135 (+25) 109 (-1) 96 (-4) 110 (0) 0 110 kg 0 110 kg Na pewno hodowca z chlewni 2

Tabela 1. Przyrosty dzienne i zużycie paszy u tuczników Masa ciała (kg) 30-40 40-50 50-60 60-70 70-80 80-90 90-100 100-110 110-120 30-110 30-120

Dzienne pobranie paszy (kg) 1,5 2,0 2,2 2,4 2,6 2,7 2,8 2,9 2,9 2,5 2,7

Zużycie paszy (kg/kg) 2,0 2,3 2,5 2,6 2,7 2,9 3,1 3,4 3,7 2,7= 216 kg 3,0 = 270 kg

Przyrosty dzienne (g) 800 900 950 980 990 970 910 850 770 920 900

Masa odsadzeniowa min. 7 kg Dobrze odchowane od samego początku prosięta rosną znacznie lepiej. Dlatego masa odsadzeniowa prosiąt nie powinna być niższa niż 7 kg. Dobre żywienie loch i  wczesne dokarmianie paszą Bonni-M Forte pozwala na odsadzanie cięższych prosiąt. Czasami warto wydłużyć czas odsadzania z 28 do 30 dni, aby prosięta były cięższe i ważyły ponad 8 kg. Tylko 2  dni różnicy, a  można wiele zyskać, nie tylko w masie ciała, ale przede wszystkim w  wynikach dalszego odchowu i tuczu.

Właściwa genetyka Uzyskiwane wyniki zależą od posiadanego potencjału genetycznego świń. Warto korzystać z dobrej genetyki i zastosować krzyżowanie, które pozwala na uzyskanie efektu heterozji.Polega to na tym, że potencjał nowego pokolenia jest znacznie wyższy niż rodziców. Krzyżujemy np. knura o potencjale 920 g przyrostów dziennych z  lochą o  potencjale 900 g, a uzyskujemy tuczniki, które osiągają 950 g przyrostów o niskim zużyciu paszy rzędu 2,5 kg.

Optymalne zbilansowanie mieszanki W paszy zawarta jest energia i ponad 30 składników pokarmowych ta-


28

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Warto sprawdzić stopień ześrutowania paszy

W

szystkie komponenty w mieszance powinny być ześrutowane bardzo drobno, poniżej 1 mm, a jesz-

kich jak aminokwasy, witaminy i związki mineralne. Aby dobrze zbilansować wszystkie składniki najlepiej zastosować, dobre produkty Sano, takie jak Aminogold Forte i Protamino Premium lub gotową mieszankę pełnoporcjową Bekonsan. Należy zawsze pamiętać, że o opłacalności produkcji świń decyduje nie cena 1 kg paszy, lecz koszt uzyskania 1 kg żywca. Dlatego lepiej zastosować dobrą, nieco droższą paszę, aby móc zarobić na produkcji świń. Świadczy tez o tym rosnąca z miesiąca na miesiąc sprzedaż dobrze zbilansowanych pasz Bekonsan i Bekonsan Finisher, które, jak wiadomo do najtańszych na rynku nie należą.

Więcej mieszanek w tuczu Im więcej mieszanek w tuczu tym lepiej, gdyż wówczas można dobrać najbardziej odpowiedni skład pasz do poszczególnych faz rozwojowych.

cze lepiej poniżej 0,7 mm, gdyż wówczas ich strawność i przyswajalność są znacznie lepsze, a co za tym idzie uzyskuje się też wyższe przyrosty dzienne i lepsze wykorzystanie paszy. Przedstawiciele Sano wyposażeni są w specjalne sita pozwalające ocenić stopień ześrutowania mieszanki. Warto skorzystać z tej formy doradztwa, aby ograniczyć zużycie paszy. ■ Dzięki temu pasza jest lepiej wykorzystywana, co powoduje mniejsze jej zużycie. Większa liczba mieszanek oznacza jednak większe trudności organizacyjne z ich przygotowaniem i zadawaniem. Dlatego w tuczu stosuje się zazwyczaj 2-3 mieszanki.

Wysokie przyrosty i mięsność Najwyższą mięsność świń można uzyskać poprzez właściwe, odpowiednie do zapotrzebowania intensywne żywienie. Też głównie od żywienia zależy czy przyrosty będą wynosiły 800 g, czy 900 g. W Polsce najbardziej opłaca się żywić intensywnie, aby przyrosty były jak najwyższe. Jeżeli uda się nam uzyskać ponad 900 g przyrostów w tuczu i 57 % mięsności, to możemy być pewni, że zużycie paszy będzie niskie, w granicach 2,6-2,8 kg. W ten sposób na produkcji tucznika mo-

SanoCid obniża zużycie paszy Nie tylko paszę dla prosiąt należy zakwaszać preparatem SanoCid, także paszę dla tuczników. Preparat SanoCid powodując nie tylko zakwaszanie paszy, ale działa także jako stymulator wzrostu powodując lepsze przyrosty oraz przyczynia się do lepszego wykorzystania paszy. Saniocid działa również bakteriostatycznie przez co świnie mniej narażone są na uwarunkowane życiowo bie■ gunki

żemy zaoszczędzić nawet 50 kg paszy.

Pasze sypkie są lepsze Za gotowymi paszami granulowanymi przemawia większa wygoda ich stosowania. Tam, gdzie zużycie paszy jest nieduże (prosięta) można jeszcze zastosować pasze granulowane. Jednak świnie najlepiej wykorzystują pasze mokre lub płynne, co powoduje, że najbardziej opłacalne w żywieniu świń jest stosowanie pasz sypkich, które w produkcji są tańsze od granulowanych. Zmniejszyć koszty żywienia i usprawnić organizację pomaga kupno paszy sypkiej luzem. Warto zastanowić się nad inwestycją w silosy która przynosi wiele korzyści i szybko się zwraca.

Natłuszczanie i zakwaszanie Świnie, podobnie jak wiele innych gatunków zwierząt, pobierają pasze, aby zaspokoić potrzeby energetyczne. Dlatego natłuszczanie paszy pozwala na mniejsze jej zużycie. Warunkiem jest wyższa koncentracja pozostałych składników oraz odpowiedni poziom włókna w dawce. Jednocześnie należy wystrzegać się pasz, które mają mało energii (np. otręby pszenne). Również zakwaszanie powoduje lepsze wykorzystanie paszy. Najlepiej sprawdza się tu SanoCid, który nie tylko zakwasza, ale także działa jako stymulator wzrostu powodując m.in. lepszą strawność i lepsze wchłanianie składników pokarmowych.

Nie podawać zbyt dużo paszy Mając automaty nie należy podawać zbyt dużo paszy, gdyż już następnego dnia pasza ta przyjmuje zapach chlewni i jest mniej smaczna. Następstwem tego jest często rozrzucanie paszy na posadzce, co prowadzi do jej zanieczyszczenia i nie wyjadania. Szczególnie należy zwrócić uwagę na prosięta, gdzie pasza jest najdroższa i szkoda aby się w ten sposób marnowała. Prosiętom najlepiej podawać małe ilości paszy, ale za to 2-3 razy dziennie.


29

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Nie zapominajmy o wodzie Bez wody nie ma nie tylko życia, ale także dobrych wyników produkcyjnych. Należy sprawdzić ilość poideł i sprawność ich działania. Przepływ wody dla tuczników powinien wynosić 1 l/min. Należy pamiętać, że przy stosowaniu automatów na paszę zwilżoną (papkę) świnie też potrzebują dodatkowego pojenia. Odrębnym zagadnieniem jest jakość wody, która powinna być czysta pod względem mechanicznym, chemicznym i mikrobiologicznym. Jakość wody dla świń powinna odpowiadać jakości wody dla ludzi.

Lepsza pasza to mniejsze zużycie

S

taram się jak najmniej zużywać paszy w hodowli świń, dlatego postawiłem na współprace z Sano. Stosowane przeze mnie produkty Sano, jak i również doradztwo żywieniowe prowadzone przez przedstawicieli Sano przyczyniają się bardzo dobrego wykorzystania paszy, której zużywam jedynie 2,65 kg na 1 kg przyrostu, a w całym tuczu niespełna 280 kg. Dzisiaj przy wysokiej cenie zboża nie może być więcej, gdyż inaczej hodowla świń byłaby nieopłacalna. ■

Maciej Frąckowiak Hodowca z Pęckowa

Zwalczanie szkodników Obecność szkodników (owadów, gryzoni) jest uciążliwa nie tylko dla hodowcy, ale przede wszystkim dla zwierząt. Dorosły szczur zjada 9 kg paszy rocznie, czyli 30 szczurów zjada paszę dla 1 tucznika. Jeszcze większym problemem są zanieczyszczenia paszy i przenoszenie różnych chorób przez gryzonie i owady. Pomocny w utrzymaniu czystości, likwidacji zarazków, wiązania szkodliwych gazów i likwidacji larw much jest preparat Sanosan, którego można stosować w obecności zwierząt.

Zdrowe zwierzęta lepiej wykorzystują paszę Status zdrowotny zwierząt odgrywa bardzo dużą rolę, jeżeli chodzi o dobre wykorzystanie paszy. Dlatego warto więcej uwagi poświęcić właściwej profilaktyce. Do najdroższych chorób powodujących gorsze wykorzystanie paszy należy dyzenteria, zakażenia cirkowirusowe, pleropneumonia, adenomatoza, mykoplazmowe zapalenie płuc, zakaźne zanikowe zapalenie nosa. Odrobaczanie stada podstawowego i warchlaków wprowadzanych na tucz powinno być już dla każdego hodowcy sprawą oczywistą. Poczynione nakłady na profilaktykę zawsze się opłacają.

Poprawa warunków utrzymania Szeroko rozumiane warunki środowiskowe maja także wpływ na zu-

życie paszy. Gdy na chlewni będzie zbyt zimno, to świnie „ogrzewają się” paszą. Optymalna temperatura na tuczarni wynosi 18-24C, ale co jest również bardzo ważne, wahania temperatury między dniem, a nocą nie powinny wynosić więcej niż 2C. Zbyt wysoka temperatura też

nie jest wskazana, gdyż prowadzi do zmniejszonego pobrania paszy. Podobnie jak zbyt duże zagęszczenie świń. Dużym problemem w wielu chlewniach jest niewłaściwa wentylacja. Z drugiej strony należy też pamiętać o tym, że świnie nie lubią przeciągów. (rk)

Tabela 1. Receptury (%) na tucz trójfazowy z Aminogold Forte Masa ciała Śruta sojowa Pszenica Jęczmień Pszenżyto Kukurydza Olej roslinny SanoCid Aminogold Forte Energia metaboliczna Białko ogólne Lizyna

MJ

30-60 kg 17 15 14 30 20 30 20 21 25 – 0,5 0,5 0,5 0,5 3 3 13,0 12,9 15,7 15,6 1,01 1,00

60-90 kg 12 10 20 25 20 25 20 36 24 – 0,5 0,5 0,5 0,5 3 3 13,1 13,0 14,3 14,3 0,90 0,90

90-110 kg 10 7,5 15 20 15 20 40 49 16,5 – 0,5 0,5 0,5 0,5 2,5 2,5 13,1 13,1 14,0 14,0 0,84 0,84

Tabela 2. Receptury (%) na tucz trójfazowy z Protamino Premium Forte Masa ciała

30-60 kg

60-90 kg

90-110 kg

Pszenica

16,5

30

20

25

15

20

Jęczmień

20

30

30

25

15

20

Pszenżyto

20

23

30

36

40

49

Kukurydza

25

24

18

Olej roślinny

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

SanoCid

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

Protamino Premium Forte

17,5

16

15

12,5

11

10

Energia metaboliczna

13,2

13,0

13,2

13,2

13,3

13,2

Białko ogólne

MJ

16,0

16,0

14,6

15,1

14,4

14,5

Lizyna

1,05

1,02

0,86

0,90

0,82

0,81


30

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Labacsil – niezbędny przy zakiszaniu kukurydzy

Preparat Labacsil Bakterie i  Labacsil Acid najlepiej rozprowadzać równomiernie podczas zbioru za pomocą aplikatora Sano.

Kiszonka z kukurydzy powinna być podstawową paszą energetyczną stosowaną w żywieniu przeżuwaczy. Aby zwiększyć wartość pokarmową i  ograniczyć straty podczas zakiszania kukurydzy należy zastosować preparat Labacsil Bakterie i Labcasil Acid.

W

ubiegłym roku uprawiano 629 tys.ha kukurydzy, z  czego ponad połowa, bo 372 tys.ha z przeznaczeniem na kiszonkę. Zasiano mniej kukurydzy na ziarno, ale za to były rekordowe plony wynoszące 65,7 dt/ha, co pozwoliło na zebranie 1,7 mln ton ziarna. Ze względu na wartość pokarmową i  masę plonów z  hektara uprawa kukurydzy na kiszonkę należy do najbardziej opłacalnych. Między innymi z  tych powodów przewiduje się, że w najbliższych latach uprawa kukurydzy na kiszonkę może wzrosnąć ponad dwukrotnie. Do zalet kukurydzy oprócz dużej ilości energii należy jej bardzo dobra smakowitość i brak sub-

stancji antyżywieniowych. Stąd też w  żywieniu przeżuwaczy jest coraz częściej stosowana, zarówno w postaci kiszonki z  całych roślin, kiszonki z kolb (CCM), jak i ziarna w mieszankach treściwych. Cielętom można podawać całe ziarno kukurydzy już od 2 tygodnia życia i  może stanowić ono 1/3 mieszanki sporządzonej na bazie Meggi 35. Natomiast od 4 tygodnia można podawać cielętom niewielkie ilości kiszonki z  kukurydzy, która przygotowuje organizm do trawienia pasz objętościowych. Dodatkową zaletą kukurydzy w żywieniu przeżuwaczy jest bardzo niski stopień rozkładu w  żwaczu, powodujący, że często aż połowa przechodzi dalej do jelita cien-

kiego, gdzie jest trawiona. Dlatego kukurydza bardzo dobrze uzupełnia się z innymi paszami (np. trawami), które szybko rozkładają się żwaczu. Ponadto kukurydza jest bogata w  karoten, będący prekursorem witaminy A.

Bezcenna energia W większości dawek dla zwierząt gospodarskich brakuje na ogół energii, której źródłem jest głównie tłuszcz i  węglowodany. Zaletą kukurydzy jest duża zawartość węglowodanów, a szczególnie skrobi, której zawartość waha się od 6 % w  kiszonce do ponad 60 % w  ziarnie. Skrobia z  ziarna kukurydzy ma ponadto tę zaletę, że w odróżnieniu


31

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk od pozostałych zbóż nie ulega szybkiemu rozkładowi w żwaczu i jest w znacznej części trawiona w jelicie cienkim. Jeżeli w dawce występuje zbyt dużo szybko rozkładalnej skrobi, to następuje zakwaszenie żwacza i zmniejszenie zawartości tłuszczu w mleku. Ziarno kukurydzy obok owsa posiada też ze zbóż najwięcej tłuszczu (ok. 4 %). Duży deficyt energii najczęściej występuje u krów po wycieleniu, co prowadzi często do spadku wydajności, ketozy, chorób racic, słabych wyników w rozrodzie. Węglowodany niestrukturalne sprzyjają większej syntezie białka mikrobiologicznego, a te które przejdą nie rozłożone przez żwacz są trawione w jelicie cienkim i stanowią dodatkowe źródło glukozy, która z kolei jest prekursorem laktozy. A krowa o wydajności 40 l mleka wydala dziennie 2 kg laktozy, którą musi na nowo syntetyzować. Glukoza jest ponadto niezbędna do syntezy tłuszczu mleka. Na 1 l produkowanego mleka potrzeba 72 g glukozy, czyli na 40 l organizm musi zsyntetyzować 2,9 kg glukozy. Przesunięcie trawienia skrobi ze żwacza do jelita cienkiego może zwiększyć pulę dostępnej glukozy nawet o 25 %.

Tabela 1. Mikroflora występująca w kiszonce i jej działanie Mikroorganizmy Bakterie kwasu mlekowego Clostridium

Enterobacteriaceae

Bakterie proteolityczne Drożdże Pleśnie

Produkty końcowe Kwas mlekowy

Efekty Przyjemny zapach, czynnik konserwujący Nieprzyjemny zapach, Kwas masłowy. Związki azotowe niebiałkowe, znaczne obniżenie pobierania pasz NH3, wolne aminokwasy, biogenne aminy Kwas octowy, histamina Ostry zapach kwasu octowego i octanów, ograniczenie pobierania pasz NH3, peptydy, Procesy gnilne, zapach wolne aminokwasy amoniaku Rozkład tlenowy oraz Straty cukrów, zagrzewanie, beztlenowy, alkohol zapach alkoholu Mikotoksyny Zaburzenia metaboliczne, zakłócenia w rozrodzie, obniżenie wydajności, ograniczenie pobierania pasz

Labacsil Bakterie i Labacsil Acid - pomagają Kiszonka z kukurydzy jest doskonałą paszą energetyczną dla wszystkich przeżuwaczy i może być wyłączną paszą objętościową dla krów, opasów i owiec. Wartość energetyczna kukurydzy zwiększa się wraz z upływem wegetacji, gdyż wówczas narastają kolby i zwiększa się zawar-

Labacsil Bakterie Szczepy bakteryjne zawarte w Labacsil Bakterie zostały wytworzone specjalnie w celu poprawy jakości kiszonki. Są to bakterie, które w znaczny sposób poprawiają proces zakiszania, strawność paszy, zawartość energii w paszy, pobranie paszy. Kompleks biologiczny zawarty w preparacie w sposób istotny poprawia przebieg fermentacji. Specjalne szczepy bakterii, znacznie szybciej i efektywniej niż bakterie naturalne przekształcają cukier w kwas mlekowy. Ma to szczególne znaczenie przy niewielkiej zawartości cukru w zakiszanym surowcu. Wartość pH kiszonki 4,2 osiągana jest w ciągu 96 godzin. W tym samym czasie wartość pH kiszonki bez stosowania preparatu wynosi znacznie powyżej 5. Oznacza to, że szkodliwe mikroorganizmy mają warunki do rozwoju. Stosowanie preparatu jest także widoczne w składzie kwasów w kiszonce. Doświadczenia pokazują, że Labacsil Bakterie stymuluje powstawanie najbardziej pożądanego kwasu mlekowego. 

tość skrobi. Najwyższą wartość pokarmową kiszonek uzyskuje się przy zawartości suchej masy w granicach 28-35 %, czyli kiedy ziarno osiąga dojrzałość woskową. W tej fazie kukurydza posiada jeszcze zielone liście powyżej kolb, natomiast liście położone niżej zasychają. Ze względu na wysoką zawartość cukrów prostych i niską pojemność buforową kukurydza należy do roślin bardzo dobrze się

Labacsil Acid – kwasy Labacsil Acid zawiera niezwykle skuteczną kombinację kwasów, które są stosowane w przemyśle spożywczym do konserwacji żywności. Kwasy te dobrze nadają się do konserwacji kiszonki z kukurydzy. Kwasy zawarte w Labacsil nie są korozyjne, nie są agresywne, ale są niezwykle skuteczne przeciw szkodliwym bakteriom, pleśniom i drożdżom. W czasie zbioru traw preparat z kwasami dostaje się za pomocą aplikatora od razu na przyczepę zbierającą. Dzięki temu wyeliminowane zostaje zagrzewanie się kiszonki, wtórna fermentacja oraz powstawanie alkoholu. Kiszonka jest stabilna, co oznacza, że w silosie w tych warunkach wydłuża się stabilność kiszonki o 3-4 dni. Kwasy mają również tą zaletę, że polepszają warunki życiowe dla bakterii kwasu mlekowego. Przez to korzystne bakterie gram-dodatnie dla żwacza i przewodu pokarmowego są chronione, a gram-ujemne jak np. Clostridium obumierają. 


32

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Od wartości pokarmowej kiszonki z kukurydzy zależy czy krowy wyprodukują z niej tylko 10 l mleka, czy może nawet 20 l mleka.

zakiszających. Jednak dla zapewnienia stabilności kiszonki i zabezpieczenia przed utlenianiem, zagrzewaniem, fermentacją alkoholową, pleśnieniem należy do zakiszania zastosować preparat Labacsil Bakterie i Labacsil Acid. Wówczas kiszonka będzie posiadała wysoką jakość i wartość pokarmową. Poważnym błędem jest nie podawanie żadnych preparatów do zakiszania. Wówczas straty znacznie przekraczają nakłady, jakie trzeba ponieść kupując preparat. Co gorsze zepsutej kiszonki nie da się już później niczym naprawić. Wystarczy, że uzyskamy tylko 0,5 MJ NEL z 1 kg s.m. więcej, to dziennie możemy z tego tytułu mieć 2-3 l mleka więcej. Kiszonka z kukurydzy powinna być podawana krowom przez cały rok, również w okresie zasuszania. Nieprawdziwy jest pogląd, że powoduje w tym okresie zatuczanie się krów. Odwrotnie, brak kiszonki z kukury-

dzy w okresie zasuszania będzie powodował późniejsze zatuczanie się,

Aplikator Sano - ułatwia pracę Istnieją proste rozwiązania, które znacznie ułatwiają pracę. Do takich należy aplikator Sano, w którym rozpuszcza się w 100 litrach wody 1 torebkę preparatu Labacsil Bakterie i jeden worek Labacsil Acid . Powstały w ten sposób roztwór rozprowadza się za pomocą specjalnych dysz na 100 ton zakiszanej kukurydzy. Dzięki aplikatorowi jest nie tylko mniej pracy, ale także jakość kiszonki, a tym samym wydajność krów jest znacznie większa. ■

ponieważ krowy będą zbyt mocno chudły na początku laktacji, gdy nie będą trawiły dobrze paszy i będą pro-

Tabela 2. Skala Sano do oceny jakości kiszonki w zależności od wartości pH i zawartości suchej masy Jakość kiszonki

dukowały mleko kosztem własnego organizmu.

20-30 %

30-45 %

> 45 %

Bardzo dobra

4,0

4,2

4,4

Dobra

4,2

4,4

4,6

Średnia

4,4

4,6

4,8

Słaba

4,6

4,8

5,0

Zła

4,8

5,0

5,2

Bardzo zła

5,0

5,2

5,4

Camisan lub Profisan – niezbędne Przy plonie wynoszącym ok. 500 q/ha przy dawce 20 kg kiszonki na dzień można uzyskać z 1 ha kukurydzy paszę dla 7 krów. Przyjmuje się, że z 1 ha kukurydzy można wyżywić 4-5 krów, podczas gdy z 1 ha traw tylko na 2-3 krowy. Zatem warto stosować w żywieniu krów kiszonkę z kukurydzy, która dobrze uzupełnia w dawce brakującą energię. Trzeba jednak pamiętać, że kiszonka z kukurydzy jest bardzo uboga z związki mineralne, stąd należy bezwzględnie podawać Camisan lub Profisan w ce-


33

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk lu ich uzupełnienia. Kiszonka z kukurydzy doskonale komponuje się z kiszonką z traw, a jeszcze lepiej z lucerny, które posiadają więcej białka, a mniej energii oraz mają różny stopień rozkładu w żwaczu. Również w przypadku wychodzenia krów na pastwisko, szczególnie w pierwszym okresie, kiedy trawy zawierają dużo białka, a mało energii należy krowom podawać kiszonkę z kukurydzy.

Jakość kiszonki Najważniejszą oceną kiszonki jest ocena organoleptyczna, gdyż nic tak dobrze nie charakteryzuje jej jakości jak wygląd: barwa (zbliżona do surowca wyjściowego), zapach (przyjemny, kwaskowaty, aromatyczny), konsystencja (niezmieniona, tak jak materiał wyjściowy). Pomocniczo można również stosować wskaźniki chemiczne, takie jak wartość pH, udział kwasów organicznych, udział azotu amoniakalnego, alkoholu, azotanów, czy biogennych amin. Kwasowość kiszonki wskazuje na intensywność procesów fermentacyjnych i powinna wynosić w zależności od zwartości suchej masy 4,0-4,4 (tab. 2). Zawartość kwasów zależy od przebiegu fermentacji. Najwięcej powinno być w kiszonce kwasu mlekowego (> 3 %), potem octowego (1-2 %), propionowego (1 %), a niedopuszczalna

Tabela 3. Dawki dla krów z kiszonką z kukurydzy Wydajność

25 l

S

półdzielcza Agrofirma Witkowo przy sporządzaniu kiszonek dla by-

35 l

Kiszonka z kukurydzy

kg

18

35

18

35

18

35

Kiszonka z traw

kg

18

18

18

Słoma

kg

0,5

1

1

1,5

1

2

Zboże

kg

3

2

5

3

7

4

Protamilk

kg

1,5

2,5

2

4

3

5,5

Profisan

kg

0,250

0,250

0,300

0,300

0,350

0,350

Tabela 4. Przykładowe dawki (kg) dla opasów z kiszonką z kukurydzy Masa ciała

200-300 kg

300- 400 kg

Kiszonkaz kukurydzy

7

13

8

15

9

17

Kiszonka z traw

7

-

8

-

9

-

Zboże

1

0,75

1,5

1

2

1,25

Słoma

0,5

0,5

0,5

0,75

0,5

1

SanBull

1,0

1,5

1,5

2

2

2,5

jest zawartość kwasu masłowego, czy walerianowego (0 %). Jeżeli kiszonka zawiera mało kwasu mlekowego a znaczną masłowego i wysokie pH, to oznacza, że zaszły w niej już procesy gnilne. Podobnie świadczyć o tym będzie też zawartość azotu amoniakalnego (N-NH), którego powinno być poniżej 10 %. Również nadmierna ilość (> 0,15 %) azotanów (N-NO) będzie ograniczała lub eliminowała (> 0,40 %) jej zastosowanie w żywieniu zwierząt.

Labacsil – gwarantowana jakość kiszonki

Leszek Jędrych Kierownik działu hodowli bydła Spółdzielcza Agrofirma Witkowo

30 l

dła bazuje na preparatach Sano Labascil Acid i Labascil bakterie. Kombinacja odpowiednio dobranych kwasów organicznych i 5 szczepów bakterii kwasu mlekowego zapewnia uzyskanie bardzo dobrej jakości kiszonki co potwierdzają przeprowadzane badania w AR w Szczecinie jak i same zwięrzęta. Kiszonkami z Labascil żywimy prawie 8 tysięczne stado bydła mlecznego i mięsnego. Produkujemy rocznie ponad 14.000 ton kiszonki z trawy i ponad 20.000 ton kiszonki z kukurydzy Dodatkowym atutem Labascil Acid i Labacsil Bakterie jest wysoka jakość i przystępna cena. ■

> 400 kg

W ocenie mikrobiologicznej można badać stopień skażenia bakteriami patogennymi będącymi przyczyną schorzeń przewodu pokarmowego oraz zapaleń gruczołu mlekowego, takimi jak Enterobacteriaceae, Salmonella, Echerichia Coli, powodujących fermentację masłową i będących przyczyną mniejszego pobrania kiszonki laseczek beztlenowych Clostridium, czy będących przyczyną listeriozy pałeczek Listeria monocytogenes, Przy wysokiej zawartości suchej masy i złym ugnieceniu pojawiają się pleśnie i grzyby toksynotwórcze (Fusarium, Penicillinum, Aspergillus), stanowiące zagrożenie dla zdrowia zwierząt i ludzi. Niektóre rodzaje drożdży (Candida i Hansula) wykorzystują kwas mlekowy, co sprzyja wzrostowi pH, samozagrzewaniu się kiszonki i obniżeniu wartości pokarmowej. Podsumowując należy stwierdzić, że kiszonka z kukurydzy jest niezastąpioną paszą w żywieniu krów mlecznych. Bardzo ważna jest przy tym jakość kiszonki, która decyduje o tym, czy krowa będzie mogła wyprodukować z niej 10, 15, a może nawet 20 l mleka. Dlatego warto zastosować do zakiszania preparat Labacsil Bakterie i Labacsil Acid, aby kiszonki były jak najwyższej jakości i zapewniały jak najlepsze wyniki produkcyjne, a tym samym jak najwyższe dochody. (rk)


34

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk rych tego składnika brakuje. Protamilk zawiera w  swoim składzie poekstrakcyjną śrutę sojową ,poekstrakcyjną śrutę rzepakową, chlorek sodu, węglan wapnia, siarczan magnezu, kombinację cukrów i niacynę.

Protamilk bardzo dobrze sprawdza się w dawce TMR w żywieniu krów wysokowydajnych.

Białko i aminokwasy Jeszcze do niedawna uważano, że krowy dzięki mikroorganizmom żwacza niekoniecznie muszą zjadać wysokowartościowe komponenty białkowe, że wystarczy im jakikolwiek związek, azotowy aby z niego syntetyzować białko. Dzisiaj wiemy, ze tak nie jest. Krowy, co prawda mogą korzystać z  azotu nieorganicznego, ale tylko w ściśle ograniczonym zakresie. Wysoka produkcja mleka i  wysokie przyrosty wymagają również dostarczenia w  paszy nie tylko odpowiedniej ilości, ale także dobrej jakości białka, w którym zawarte będą wszystkie niezbędne aminokwasy, a  szczególnie występująca najczęściej w niedoborze metionina. Synteza mikrobiologiczna białka u  wysokowydajnych krów jest niewystarczająca, dlatego znaczna jego część musi pochodzić z  paszy. Sano opracowało specjalną mieszankę białkową Protamilk, która zawiera dobrze zbilansowane białko pochodzące z  dwóch źródeł: poekstrakcyjnej śruty rzepakowej i poekstrakcyjnej śruty sojowej. Śruta rzepakowa ma również tę zaletę, że zawiera więcej niż śruta sojowa potrzebnej krowom metioniny. Dlatego dwa rodzaje białka w  Protamilk: śruta rzepakowa i  śruta sojowa doskonale się uzupełniają zarówno pod względem szybkości rozkładu w żwaczu oraz pod kątem składu aminokwasowego. Protamilk zawiera bardzo wysoki poziom metioniny wynoszący 0,70 %, a metioniny razem z cystyną aż 1,40 %. Specjalnie dobra-

Protamilk

- niezwykle cenne białko dla krów Aby lepiej wykorzystać pasze objętościowe i  uzyskać wysoką wydajność krów oraz wyższą efektywność opasu należy w dawce zastosować specjalną mieszankę uzupełniającą Protamilk.

M

ieszanka uzupełniająca powinna mieć odpowiedni skład i  dobrze bilansować się z kiszonkami, czy innymi paszami podstawowymi stosowanymi w  żywieniu krów i  opasów. Takie warunki spełnia mieszanka białkowa dla bydła Protamilk, który dostarczając głównie białko pozwala dobrze zbilansować dawki, w  któ-

Tabela 1. Przykładowe dawki dla krów z Protamilk Wydajność/dzień

20 l

25 l

30 l

Kiszonka z traw

10

Kiszonka z kukurydzy

28

37

10 28

38

10 28

39

Słoma

0,5

1

0,5

1

0,5

1

Zboże

0,5

-

2,0

1

3,5

3

Protamilk

2,5

3

3,0

3,5

3,5

4

Camisan

0,200

0,200

0,250

0,250

0,300

0,300


35

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Krowy potrzebują Protamilk dla: • wzrostu wydajności W dawkach dla krów często brakuje białka, które należy uzupełnić. Ważne jest aby było to białko, które nie będzie się zbyt szybko rozkładało w żwaczu i będzie zawierało potrzebna do produkcji mleka metioninę. Takie warunki spełnia Protamilk. Należy skontrolować poziom mocznika w mleku i jeżeli jest poniżej 300 mg to należy do dawki wprowadzić Protamilk w ilości 1 do 3 kg i po miesiącu ponownie skontrolować poziom mocznika. • zachowania płodności Aby krowa była płodna i wydała potomstwo musi mieć do tego zapewnioną w dawce odpowiednią ilość składników pokarmowych, głównie energii i białka. Kiedy w dawce jest zbyt mało białka to krowy korzystają z białka własnego organizmu przez co chudną i są wcześniej brakowane. Aby tego uniknąć należy do dawki wprowadzić Protamilk.

ne białko z dobrym składem aminokwasowym powoduje, że Protamilk doskonale bilansuje się w dawkach dla krów i opasów zawierających kiszonkę z kukurydzy.

Odpowiednio zbilansowane białko Na uwagę zasługuje udział poekstrakcyjnej śruty rzepakowej, która doskonale bilansuje się z kiszonkami z kukurydzy i w takich dawkach, wbrew powszechnie utartym opiniom, jest znacznie lepsza od śruty sojowej. Wynika to głównie z faktu, że śruta sojowa, podobnie jak kukurydza, wolniej rozkłada się w żwaczu. Przez co może dojść do sytuacji, że żwacz nie będzie

właściwie funkcjonował, a zbyt duża ilość składników przejdzie do jelita, gdzie nie będzie dobrze trawiona i wchłaniana. Prowadzi to do złego wykorzystania, czyli marnotrawstwa paszy. Co z tego, że będzie w dawce droga śruta sojowa, gdy tańsza śruta rzepakowa sprawdzi się tu o wiele lepiej. Śruta rzepakowa rozkłada się bowiem szybciej i lepiej komponuje się z kiszonką z kukurydzy. Dlatego w mieszankach uzupełniających powinna znaleźć się zarówno śruta rzepakowa, jak i również śruta sojowa.

Cukry – pożywka dla bakterii żwacza Związki różnych cukrów, które zawiera Protamilk mają duży wpływ na

Protamilk zwiększa wydajność

Z

Ryszard Bober – członek zarządu Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka

Sano współpracuję już od 1996 roku i stosuję wszystkie produkty, które Sano dla krów poleca, a więc Mili i Milsan w odchowie cieląt i Profisan, BoviFit, Prenata 50 w żywieniu krów. Dlatego też bez wahania zastosowałem Protamilk, który przyczynił się do znacznego wzrostu wydajności krów. Protamilk zawiera doskonałe białko, którego potrzebują krowy. Dzisiaj od 60 krów uzyskuję 9.333 kg mleka, a po wybudowaniu nowej obory powinno być już ponad 10.000 litrów. ■

ilość mleka i zawartość w nim wielu składników, a przede wszystkim tłuszczu. Protamilk zawiera szybko dostępne cukry, które odgrywają bardzo ważną rolę jako bakteryjny starter i pożywka. W paszach objętościowych brakuje łatwo dostępnego cukru. W kiszonce z kukurydzy nie ma prawie w ogóle cukru, a w kiszonce z traw występuje tylko jego znikoma ilość. Bez cukru nie ma celulolitycznych bakterii, co oznacza, że włókno nie jest rozkładane. Bakterie celulolityczne są odpowiedzialne za rozkład celuloz, hemiceluloz i pektyn i przyczyniają się do wzrostu aktywności biologicznej w żwaczu. Bez rozkładu włókna nie ma kwasu octowego, a bez kwasu octowego nie ma mleka i tłuszczu.

Niacyna – pompa energetyczna Na pewno na zwiększanie przemian energetycznych, a co za tym idzie również na podnoszenie wydajności krów korzystnie wpływa zawarta niacyna w ilości aż 1000 mg. Dzięki niacynie lepiej wykorzystywana jest zawarta w dawce energia, której krowom zawsze brakuje. Podsumowując można stwierdzić, że hodowcy mają do dyspozycji specjalną mieszankę Protamilk, która bardzo dobrze bilansuje się z paszami objętościowymi. Bardzo dobra relacja wartości pokarmowej do ceny powoduje, że Protamilk należy do jednego z najbardziej popularnych produktów Sano. (rk)


36

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Prenata 50 niezbędna dla krów zasuszonych

Okres zasuszania to nie tylko okres odpoczynku ale także przygotowania do następnej laktacji.

Okres zasuszania, to nie tylko czas odpoczynku, ale także czas nadrabiania i uzupełniania zaległości oraz przygotowania organizmu do wzmożonego wysiłku, jakim jest poród i następna laktacja.

N

ajwiększą uwagę powinien hodowca poświęcić krowom zasuszonym. Od za-

suszania zaczyna się wydajność i jest czas, aby dobrze przygotować krowę doj laktacji. Pierwszy dzień zasusza-

Najlepszy premiks dla krów zasuszonych Prenata 50 zawiera sole anionowe, które powoduje zmianę bilansu kationowo - anionowego (DCAB) w dawce dla krów zasuszonych, który powinien wynosić -100 meq/kg. Dużą zaletą jest też wysoka zawartość magnezu (8%) i siarki (11%) oraz potężna dawka 20.000 mg witaminy E i 10.000 mg kompleksu polifenylowego Sano, co skutecznie zabezpiecza krowy przed mastitis, zaleganiem poporodowym, zatrzymaniem łóżyska oraz zwiększa też odporność cieląt.

nia jest pierwszym dniem nowej laktacji. Od zasuszania zależą najbliższe 305 dni produkcji mleka. Błędów widocznych na początku laktacji nie da się już skorygować, gdy zostaną one popełnione w okresie zasuszania. Pierwszą rzeczą, na którą należy zwróć uwagę to długość okresu zasuszania, który powinien wynosić co najmniej 7 tygodni, a często trwa nawet 8 tygodni. Wydłużanie okresu zasuszania nie jest konieczne, natomiast jego skracanie jest niewskazane, gdyż czas odpoczynku przed porodem może być zbyt krótki. Zadaniem żywienia podczas zasuszania jest przygotowanie krów do laktacji. Szereg schorzeń i chorób występujących na początku laktacji (słaba odporność cieląt, ketoza, kwasica, przemieszczenie trawieńca) ma właśnie swoje źródło w niewłaściwym żywieniu krów zasuszonych.


37

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Tylko jedna dawka dla krów zasuszonych Podstawowym warunkiem skutecznego zasuszania jest przede wszystkim wydzielenie grupy krów zasuszonych, co niestety nie zawsze ma miejsce. Krowy przez cały okres zasuszania powinny dostawać tę samą paszę, co w okresie laktacji rozcieńczoną 3-4 kg słomy z dodatkiem 50 g soli anionowych Prenata 50. Dawki nie należy zmieniać, gdyż w przypadku przeżuwacza żywimy przede wszystkim bakterie żwacza, które przez cały czas potrzebują tej samej pożywki. Jeżeli jakiś komponent z dawki wycofamy, to po 3 dniach zanikają również bakterie, które go trawią. Natomiast, jeżeli jakiś komponent wprowadzamy do dawki, to potrzeba aż 30 dni, aby w pełni wykształciły się bakterie, które będą go trawić. Stąd też wycofywanie na początku zasuszania z dawki paszy treściwej i ponowne wprowadzanie jej dopiero na 3 tygodnie przed wycieleniem powoduje, że krowa po wycieleniu nie trawi jej całkowicie i znaczna jej część znajdzie się w odchodach. Aby tak nie było, krowy zasuszone przez cały okres powinny dostawać te same komponenty, co w okresie laktacji, również w dawce powinny znajdować się pasze treściwe, dzięki czemu bakterie je trawiące będą miały przez cały czas pożywkę, a po drugie również będzie utrzymana odpowiednia długość brodawek żwaczowych, przez co większe ilości pasz, jakie krowa otrzymuje po wycieleniu będą też lepiej trawione.

Tabela 1. Zapotrzebowanie krów zasuszonych (NRC 2001) Zapotrzebowanie w 240 dniu ciąży

Składnik Wapń Fosfor Magnez Chlor Potas Sód Siarka Cynk Mangan Miedź Kobalt Jod Selen Witamina A Witamina D3 Witamina E

(%) (%) (%) (%) (%) (%) (%) (mg) (mg) (mg) (mg) (mg) (mg) (j.m.) (j.m.) (mg)

dłem kationów w dawce potas. Zalecany bilans kationowo-anionowy (DCAB) w dawkach dla krów zasuszonych wynosi – 100 mEq/kg. Dużą zaletą jest potężna dawka 20.000 mg witaminy E oraz 10.000 mg wspomagających ją kompleksu polifenolowego Sano, co skutecznie zabezpiecza krowy przed mastitis, porażeniem poporodowym i zatrzymaniem łożyska oraz korzystnie wpływa na większą odporność cieląt. Cennym składnikiem w Prenata 50 jest również magnez, który m.in. zabezpiecza

Bez soli 0,45 0,3-0,4 0,35-0,4 0,15 0,52 0,10 0,20 22 18 13 0,11 0,4 0,3 7.300 1.825 88

z solami 0,6-1,5 0,3-0,4 0,35-0,4 0,8-1,2 0,52 0,10 0,3-0,4 22 18 13 0,11 0,4 0,3 7.300 1.825 88

przed tężyczką pastwiskową oraz jest też czynnikiem buforującym, zapobiegającym kwasicy. Natomiast zawartość siarki nieorganicznej chroni metioninę, przez co może być ona lepiej wykorzystana do syntezy mleka. Prenata 50 powinna być podawana w dawce minimum 50 g dziennie, ale przy wyższych wydajnościach krów i w sytuacjach, kiedy w paszach objętościowych jest więcej potasu należy dawkę Prenata 50 zwiększyć do 100 g dziennie i do tego podać 150 g premiksu z okresu laktacji. (rk).

Nie ma zalegań i zatrzymania łożyska

P

Prenata 50 – doskonały dodatek dla krów zasuszonych Przez cały okres zasuszania krowy powinny dostać co najmniej 150 g tego samego premiksu, co w okresie laktacji (Camisan, Profisan, Topsan). Aby zmienić stosunek kationowoanionowy dodaje się do dawki specjalny premiks na okres zasuszania Prenata 50, zawierający sole anionowe, o wartości -8.000 meq/kg, które doskonale neutralizują występujący w nadmiarze, a będący głównym źró-

0,44 0,22 0,11 0,13 0,51 0,10 0,20 21 16 12 0,11 0,4 0,3 5.576 1.520 81

Zapotrzebowanie w 270 dniu ciąży

Lek. wet. Tomasz Jankowiak Specjalista chorób bydła Żydowo k. Gniezna

remiks Prenata 50 polecam wszystkim moim hodowcom. Od dawna obserwuję, że w stadach gdzie jest podawana przez cały okres zasuszania Prenata 50 nie mam do czynienia z porażeniem poporodowym oraz nie ma też kłopotów z zatrzymaniem łożyska. Ale warunkiem bardzo ważnym jest podawanie obok 50-100 g Prenata 50 także co najmniej 150 g premiksu z okresu laktacji np. Camisan. Wówczas chorych krów będzie mniej, co cieszy każdego hodowcę, jak i też opiekującego się stadem lekarza weterynarii. ■


38

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Co mówi tabulogram

Podawanie dobrze zbilansowanych pasz treściwych razem z objętościowych w dawce TMR zapobiega kwasicy i ketozie co przyczynia się do wzrostu wydajności krów.

Ocena wartości użytkowej bydła mlecznego prowadzona obecnie przez Polską Federację Hodowców Bydła i Producentów Mleka wiele mówi nie tylko o wartości hodowlanej zwierząt, ale także o żywieniu. Dlatego warto przyjrzeć się, wynikom oceny przedstawianych w postaci tabulogramu.

O

cena efektów żywienia krów mlecznych nie jest łatwa, gdyż na efekt końcowy ma wpływ bardzo wiele czynników. Dlatego każda dodatkowa informacja pozwalająca ocenić żywienie jest bardzo ważna i przekłada się na konkretne efekty ekonomiczne. Dlatego warto wydać parę złotych (ok. 10 zł) na kontrolę użytkowości, aby zyskać kilka razy więcej w postaci większej wydajności, poprawy zdrowotności, płodności krów.

A4 – najlepsza metoda W ocenie użytkowości krów wyróżnia się 3 metody: A4 - kontrola użytkowości następuje raz w  miesiącu, przy czym do oceny brane są dwa udoje, ranny i wieczorny. AT4 - kontrola następuje raz w  miesiącu, przy czym do analizy brany jest tylko jeden udój, ranny lub wieczorny.

A8 – kontrola następuje raz na dwa miesiące, do oceny brane są dwa udoje, ranny i wieczorny. Lepiej zapłacić parę złotych więcej i  mieć pełną ocenę. W Polsce  tylko 20 % pogłowia krów mamy pod oceną, co oznacza, że większość hodowców produkuje mleko, nie patrząc dokładnie na koszty. Niestety zdecydowana większość 53 % ocen w Polsce prowadzona jest metodą AT4, 33 % metodą A4, a 14 %metodą A8. Można zauważyć, że najlepsi hodowcy wiedzą, że najbardziej opłacalna jest metoda A4, stąd aż 88 % ocen metodą A4 przeprowadza się w województwie lubuskim, które posiada najwyższą wydajność krów (7.751 kg) w Polsce. Drugie pod względem wydajności krów (7.267 kg) woj. dolnośląskie jest też drugie pod względem odsetka (73  %)obór z oceną metodą A4. Podobnie rzecz wygląda z trzecią pod tym względem Wielkopolską (60 %). Na pewno nie jest to tylko przypadek. Każdy hodowca, który chce

produkować dużo mleka powinien mieć oborę pod oceną.

Co zawierają wyniki użytkowości mlecznej krów Pierwszą rzeczą, na którą powinniśmy zwrócić uwagę jest metoda oceny. Dla żywieniowca, jak i  dla hodowcy zresztą też, najlepszą jest metoda A4, która jest najdokładniejsza. W metodzie AT4 wyniki nie zawsze będą w  pełni wiarygodne, gdyż ocena, nie obejmuję całego dnia. Dlatego lepiej wyników AT4 nie brać pod uwagę przy ocenie żywienia krów. Dokładniejsze wyniki będą w metodzie A8, gdzie wyniki zbierane są z  dwóch dojów, ale niestety raz na dwa miesiące. Wyniki użytkowości mlecznej składają się z kilku raportów wynikowych (RW), w których zawarte są cenne dla hodowcy informacje na temat wydajności, płodności, składu mleka i  zawartości komórek somatycznych. Raportów tych jest aż 10.


39

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk Podstawowym dokumentem jest sprawozdanie okresowe (RW-1), w którym zawarte są główne informacje o stadzie. Z tabeli zawierającej przeciętne wyniki z  próbnych udojów można odczytać ile było krów w poszczególnych miesiącach, ile produkowały mleka, jaka była zawartość tłuszczu, białka i  komórek somatycznych w  mleku. Dane te dotyczą okresu z ostatnich 12 miesięcy, a więc można mieć pogląd co się działo w  stadzie w tym czasie. Niezwykle ciekawa dla żywieniowca jest tabela z analizą zawartości mocznika z  ostatniego doju, gdzie prezentowana jest także zawartość tłuszczu i  białka w  poszczególnych okresach laktacji.

Wartości prawidłowe Stosowane pasze w żywieniu krów różnie oddziaływują na procesy zachodzące w przewodzie pokarmowym, a tym samym różnie wpływają na wydajność i zawartość składników mleka. W zależności od tego czym hodowca żywi swoje krowy, jakie ilości paszy podaje, jaki jest skład dawki będą wynikały z tego różne zawartości tłuszczu, białka i mocznika w mleku. Należy jednak pamiętać, że wartości te przez cały okres laktacji nie są stałe, zależą także od wydajności, okresu laktacji, rasy, pory roku, wieku krowy. Dlatego ważne jest przeanalizowanie dłuższego okresu, a nie tylko ostatniego miesiąca. Prawidłowa zawartość tłuszczu może się mieścić w  szerokich granicach od 3,8 do 5,0 %, a u rasy simentalskiej, czy jersey może być nawet wyższa. Prawidłowa zawartość białka w mleku to od 3,2 % do 4,0 %. Należy pamiętać, że ważna jest też proporcja tłuszczu do białka, która powinna wynosić 1,2 :1. Prawidłowa zawartość mocznika w  mleku to 200-300 mg/l. Wartości niższe jak i wyższe będą niewskazane, gdyż będą świadczyły o  niedoborze lub nadmiarze białka w dawce. Prawidłowa zawartość komórek somatycznych nie powinna przekraczać 200 tys. Wyższa zawartość świadczy nie tylko o stanach zapalnych wy-

Przedstawiciele Sano prowadzący doradztwo żywieniowe dla hodowców zaczynają od analizy wyników zawartych w tabulogramach.

mienia (mastitis), ale także prowadzi do obniżenia wydajności krów, często nawet powyżej 10 %. Wydajność krów w  poszczególnych miesiącach w ciągu roku powinna być podobna. Czasami widoczne jest załamanie wydajności spowodowane np. skarmianiem gorszej paszy, nagłym przejściem na inną paszę (pastwisko) lub też brakiem paszy, którya się właśnie skończyła, (np. kiszonkiaz  kukurydzy). Takich sytuacji należy oczywiście unikać. Tabulogram zawiera również informacje o  tym, co się dzieje ze stadem w  okresie trwania laktacji. Kolumna z  podziałem na dni laktacji wraz z  ilością krów pokazuje nam, w  jakiej fazie znajduje się aktualnie stado. Pożądane jest, aby rozkład stada w  poszczególnych fazach laktacji był równomierny. To również informacja o tym, że w stadzie nie ma problemów z  płodnością. W przypadku nieprawidłowej struktury, jest to ważny sygnał ostrzegawczy, i należy znaleźć przyczyny takiego stanu.

Wyniki nieprawidłowe Przy niezbilansowanym żywieniu krowa nie otrzymuje wszystkich po-

trzebnych składników, co ma również wpływ na skład mleka. Czasami wydaje się, że krowy otrzymują dobre pasze i dawka powinna być prawidłowa. Często też tak jest, że krowy mają w  dawce dobre pasze, ale ich dobrze nie trawią, przez co muszą produkować mleko kosztem własnego organizmu, co ma również wpływ na skład mleka.

Kwasica Przy skarmianiu większej ilości pasz treściwych dochodzi do powstania groźnej choroby metabolicznej kwasicy żwacza, która powoduje, że żwacz gorzej pracuje, nie trawi dobrze pasz, spada apetyt, Kwasica występuje często, gdy jednorazowe dawki podawanej paszy treściwej przekraczają 3 kg, a  w  dawce brakuje pasz strukturalnych. Do kwasicy dochodzi również przy podawaniu pasz treściwych ze stacji paszowych. Jednorazowe dawki paszy treściwej są wprawdzie małe, ale kiedy krowa nie zjada wcześniej pasz objętościowych, to zjada pasze treściwe na „pusty żołądek” i dochodzi do kwasicy. W następnym etapie kwasicy wskutek zbyt małego pobrania pasz, krowa otrzymuje

Tabela 1. Prawidłowy skład mleka krów w stadzie o wysokiej wydajności Grupa laktacyjna 1 - 40 dni 41-100 dni 101-200 dni Pow. 200 dni Razem

Liczba krów 5 10 15 18 48

Mleko kg 35,1 39,4 43,1 26,6 34,2

Tłuszcz % 3,78 3,86 4,19 4,37 4,19

Białko % 3,16 3,22 3,45 3,53 3,36

Mocznik mg/l 193,4 259,7 256,7 248,4 250,9


40

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Tabela 2. Skład mleka krów w stadzie z kwasicą Grupa laktacyjna Liczba krów 1 -40 dni 41-100 dni 101-200 dni Pow. 200 dni Razem

3 8 12 22 45

Mleko Kg 31,1 28,4 15,1 12,6 14,3

Tłuszcz % 3,28 3,06 2,95 3,07 3,19

Białko % 3,14 3,12 3,19 3,20 3,16

Mocznik mg/l 253,1 249,2 226,8 148,7 221,4

Białko % 3,16 3,12 3,05 3,03 3,09

Mocznik mg/l 163,7 205,8 201,2 218,8 208,6

Tabela 3. Skład mleka krów w stadzie z ketozą Grupa laktacyjna Liczba krów 1 -40 dni 41-100 dni 101-200 dni Pow. 200 dni Razem

5 12 10 15 42

Mleko kg 35,4 36,5 25,2 13,5 18,2

w dawce zbyt mało energii, co prowadzi również do ketozy. Długotrwała kwasica prowadzi do chorób racic, zatrzymania pracy żwacza i śmierci krowy. Kwasica żwacza objawia się spadkiem zawartości tłuszczu w  mleku, którego często jest mniej niż białka (tab. 2).

Zapobieganie kwasicy 1. Przede wszystkim podawanie pasz treściwych razem z  paszami objętościowymi, a  więc przejście na system TMR, co powoduje równomierne pobieranie wszystkich pasz. 2. Wyeliminowanie z dawki pasz granulowanych, które krowy często wybierają i  niektóre zjadają ich

W praktyce bardzo trudno jest ocenić prawidłowość żywienia krów, dlatego pomocne mogą być wyniki kontroli użytkowości mlecznej.

Tłuszcz % 4,28 5,06 5,59 5,17 5,11

zbyt dużo. Wprowadzenie mieszanki Lactoma. 3. Wprowadzenie do dawki specjalistycznego dodatku Sano Kristall Hefe w ilości 50 g na sztukę dziennie, który oprócz działania buforującego dodatkowo zwiększa pobranie paszy objętościowej lub dawki TMR. 4. Podanie dobrych pasz strukturalnych (słoma) i zmniejszenie ilości skrobi w dawce.

Ketoza Przy deficycie energii w  dawce krowy zaczynają produkować mleko ze składników własnego organizmu, przez co chudną, szczególnie na początku laktacji. Widoczne są guzy

miednicze i  żebra, kondycja spada często poniżej 2 pkt. BCS. Niestety produkcja mleka kosztem własnego organizmu prowadzi do tego, że w późniejszym okresie krowa zaczyna wyrównywać, to co straciła, co prowadzi do zatuczania się krów. Stąd przy ketozie mamy duże wahania kondycji krów. Jest to nie tylko niezdrowe, ale także nieekonomiczne, gdyż na odbudowę, utraconej masy potrzeba kilkakrotnie więcej tłuszczu i białka z paszy. W mleku ketoza objawia się wysoką zawartością tłuszczu, a niską białka (tab. 3).

Zapobieganie ketozie 1. Jedna dawka z Lactoma dla krów w okresie laktacji i ta sama dawka rozcieńczona 3-4 kg słomy dla krów zasuszonych, co powoduje, ze wszystkie pasze będą dobrze trawione i  nie doprowadzi to do zbyt dużego spadku kondycji. 2. Wprowadzenie do dawki 0,5 kg DextroFat SC, który wnosi potężna dawkę energii (ponad 18 MJ NEL w  1 kg), a  ponadto zawiera cukry, będące dobra pożywka dla bakterii żwacza, chroniony tłuszcz i żywe kultury drożdży Saccharomyces cerevisae, które powodują lepsze wykorzystanie pasz objętościowych 3. Wprowadzenie do dawki 1 kg Hepasan, który dostarcza szybko dostępnej dla organizmu energii (propionian sodu) i niacynę wspomagającą procesy energetyczne


41

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk oraz zawiera działającą osłonowo na wątrobę sylimarynę. 4. Wprowadzenie do dawki specjalistycznego dodatku Sano Multisan Nektar w ilości 25 g dla krów zasuszonych i 50 g w okresie laktacji, który powoduje znaczny wzrost ilości biomasy w żwaczu, a tym samym lepsze trawienie włókna.

Nadmiar białka w dawce W okresie wiosny, kiedy krowy wychodzą na pastwisko często mamy do czynienia z nadmiarem białka i niedoborem energii w dawce. Młoda trawa zawiera bowiem dużą ilość białka, szybko rozkładającego się w żwaczu co powoduje powstanie amoniaku, który następnie przetwarzany jest na mocznik. Wskutek deficytu energii spada zawartość białka w mleku (tab. 3). Natomiast Poziom mocznika w mleku będzie wynosił > 300 mg/l. Wydajność będzie dobra, ale część produkowanego mleka odbywać się będzie kosztem organizmu.

Zapobieganie nadmiarowi białka 1. Wprowadzić do dawki Megasan, który zawiera dużo energii (7,5 MJ kg), a mało białka (13,0 %) w ilości od 1 do 5 kg. 2. Wprowadzić do dawki 0,5 kg DextroFat S.C, który posiada potężna dawkę energii (ponad 18 MJ NEL/kg), a ponadto zawiera cukry i żywe kultury drożdży pozwalające lepiej wykorzystywać pasze objętościowe. 3. Wprowadzić do dawki 0,5 kg specjalnej mieszanki Hepasan, która działa osłonowo na wątrobę. 4. Zmniejszyć w dawce udział komponentów białkowych, a zwiększyć udział komponentów energetycznych.

Tabela 4. Skład mleka krów w stadzie z nadmiarem białka w dawce Grupa laktacyjna Liczba krów 1 -40 dni 41-100 dni 101-200 dni Pow. 200 dni Razem

5 10 15 18 48

Tłuszcz % 3,78 3,86 4,19 4,37 4,19

Białko % 3,06 3,02 3,15 3,13 3,14

Mocznik mg/l 323,4 389,1 376,7 368,4 377,4

Tabela 5. Skład mleka krów w stadzie z niedoborem białka Grupa laktacyjna Liczba krów 1 -40 dni 41-100 dni 101-200 dni Pow. 200 dni Razem

5 10 15 18 48

Mleko kg 32,1 33,4 27,1 20,6 24,9

nika w mleku spadnie wówczas poniżej 150 mg/l, a czasem nawet poniżej 100 mg/l (tab. 5). Taka sytuacja ma często również miejsce jesienią, gdy krowy są na pastwisku i nie ma już młodej wysokobiałkowej trawy, tylko mamy już starszą, włóknistą, bardziej energetyczną ruń pastwiskowa.

Tłuszcz % 3,98 4,06 4,19 4,27 4,18

Białko % 3,16 3,22 3,35 3,43 3,26

Mocznik mg/l 103,4 99,7 126,7 118,4 113,9

leżności od deficytu białka w ilości 1-5 kg. 3. Wprowadzenie do dawki 25-50 g specjalistycznego dodatku Multisan Nektar, który pozwala zwiększyć ilość biomasy w żwaczu i powoduje lepsze wykorzystanie pasz objętościowych.

Zapobieganie niedoborowi Tabulogramy to cenne źródło inbiałka formacji o stadzie, również o żywie1. Wprowadzenie do dawki specjalistycznej mieszanki Protamilk, w zależności od deficytu białka w ilości 1-5 kg. 2. Wprowadzenie do dawki mieszanki białkowej Unipro XP, w za-

niu, ale ich analiza nie jest łatwa, dlatego zachęcamy hodowców do skorzystania z doradztwa przedstawicieli Sano, którzy analizę żywienia zaczynają od wglądu w raport wynikowy. Jak widać warto go mieć i po niego sięgać. (rk)

Warto prowadzić ocenę bydła

O

Niedobór białka w dawce Kiedy w dawce występuje nadmiar komponentów energetycznych (kiszonka z kukurydzy, buraki, ziemniaki, wysłodki), a zbyt mało białkowych to może się zdarzyć sytuacja, że będziemy mieć do czynienia z niedoborem białka w dawce. Zawartość mocz-

Mleko kg 32,1 36,4 30,1 21,3 25,3

Stanisław Gąsiorowski Kierownik Zespołu Oceny Bydła Mlecznego PFMBiPM RegionOceny Poznań

cena użytkowości mlecznej krów jest bardzo szczegółowa. Dane przedstawiane są w 10 raportach wynikowych. Specjaliści mogą również wiele dowiedzieć się z nich o żywieniu. Dlatego kontrola użytkowości powinna być prowadzona w każdym stadzie, które poważnie podchodzi do produkcji mleka. Dzisiaj nie wyobrażam sobie, aby mogły dobrze funkcjonować bez kontroli użytkowości stada liczące nawet 20 krów. Dlatego warto taką ocenę mieć i w pełni z niej korzystać, również w celu lepszego żywienia krów. ■


42

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Sano oferuje całą gamę wozów paszowych od najmniejszch o  pojemności 5m3 po największe o  pojemności 28m3, które sprawdzają się w każdym gospodarstwie.

Niemiecka solidność i wytrzymałość Niemiecka jakość zawsze kojarzy się z niezwykłą solidnością i wytrzymałością. Walory użytkowe, a nie wygląd są atutem wozów paszowych Sano TMR Profi. W kilku punktach można przekonać się, że wozy paszowe Sano TMR Profi są najlepsze.

N

ajwiększą zaletą stosowania systemu żywienia TMR jest znaczne zmniejszenie nakładów pracy przy jednoczesnym wzroście wydajności krów oraz lepsze wykorzystanie paszy. System TMR wpływa też poprawę zdrowotności krów. Często po zakupie wozu paszowego i  zastosowaniu żywienia TMR wydajność wzrasta o  2-3 l mleka dziennie, co zapewnia dodatkowy zysk rzędu 1.000 zł od krowy rocznie. Powoduje to, że zakup wozu paszowego niezależnie od wielkości stada

zwraca się już po 2-3 latach. Jest kilka kryteriów, którymi należy kierować się przy zakupie wozu.

Odpowiedni wóz dla stada Wielkość i  typ wozu paszowego powinny być dostosowane do stada, budynków gospodarskich, zaplecza maszynowego i paszowego. Nie mniej ważną kwestią jest dobór wielkości wozu do zapotrzebowania. Wóz paszowy nie jest maszyną tanią, stąd dobór odpowiedniego wozu znacznie

poprawi jego wykorzystanie. Zawsze lepiej kupić wóz o 1-2 m3 większy niż zbyt mały. Przyjmuje się, że pojemność 1 m3 wystarcza na nakarmienie 7 krów i do wyliczonej pojemności należy zawsze 1 m3 dodać, stąd dla stada 50 krów najodpowiedniejszym będzie wóz paszowy 8 m3.

Tanie wozy nie mogą być dobre Wybór wozu paszowego nie może opierać się jedynie na cenie. Zakup


43

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk wozu paszowego ma większe znaczenie niż np. zakup kombajnu, siewnika czy agregatu uprawowego pracują tylko przez kilkanaście dni w roku. Wóz paszowy jest maszyną pracującą przez 365 dni. Chociażby z tego powodu nie powinno się przy wyborze kierować jedynie ceną. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na liderów i oferowany serwis. Zdecydowanym liderem na rynku wozów paszowych w Polsce jest Sano. Wozy Sano TMR Profi są trwałe i sprawdzone w wielu krajach Europy. Sano jest jedyną firmą, która oferuje nie tylko wozy paszowe, ale także do tego cale programy żywienia i doradztwo żywieniowe.

Duża trwałość Podczas wyboru wozu paszowego pod kątem technicznym należy zwrócić uwagę na najbardziej obciążone pracą elementy składowe wozu: przekładnię planetarną, ślimak z nożami tnącymi, ramę nośną, taśmę rozładunkową i zbiornik. Elementy te powinny sprostać wszelkim wymaganiom. Wszystkie komponenty muszą ulec w wozie pocięciu i wymieszaniu. Ważne jest, aby stal użyta do produkcji wozu paszowego była jak najlepszej jakości, nie ulegała ścieraniu i była odporna na korozję. Podstawa zbiornika ma aż 2 cm grubości i bez przeszkód mógłby przejechać po niej załadowany po brzegi TIR.

Odpowiedni zbiornik Zbiornik wozu paszowego nie jest gładko walcowany. Jego boki są odpowiednio naginane, co w znacznym stopniu pomaga w pocięciu długich frakcji pasz. Każdy z wozów wyposażony jest w dwa naprzeciwległe przeciwnoże. Ich głównym zadaniem jest zablokowanie paszy i umożliwienie skutecznego i szybkiego pocięcia. Istotną sprawą jest wysokość ślimaka z nożami w stosunku do zbiornika. Ślimak powinien sięgać ¾ wysokości zbiornika, gdyż wówczas maksymalnie wykorzystywane są elementy tnąco-mieszające. Średnica podstawy ślimaka aby móc zastosować odpowiednio wytrzymałą przekładnię planetarną i turboślimak, również nie

Sprzedaż wozów paszowych Sano TMR Profi 49%

20% 14% Mini

Kompakt

może być zbyt mała. Zapobiega to pozostawianiu na dnie wozu drobnych komponentów, takich jak np. pasza treściwa. Noże na ślimaku są ustawialne i dodatkowo wzmacniane. Trzpień ślimaka wraz z spiralą jest w pełni wyspawany, co zapobiega zawieszaniu się i późniejszemu psuciu się paszy podczas wyładunku.

Bez wagi nie ma dawki TMR Bez kontroli ilości zadawanych komponentów nie można mówić o prawidłowym bilansowaniu pasz. Dlatego każdy z wozów Sano TMR Profi wyposażony jest w dokładną wagę, a opcjonalnie również w wagę z programatorem.

Jaki wyładunek Każdy z wozów jest wyposażony w system wyładunkowy. W zależności od wersji jest to zasuwa w wozach

Premium

17%

Duo

typu Mini i Kompakt lub taśma w przypadku Premium i Premium Duo. Istnieje wiele opcji i możliwości modyfikacji tych systemów (z przodu, z tyłu, po lewej stronie, po prawej stronie). Wszystko uzależnione jest od warunków, do których dobiera się odpowiedni wóz paszowy.

Santrak dla najlepszych Wóz samojezdny Sano TMR Profi Santrak. Charakteryzuje się on własnym napędem, frezem pobierającym kiszonkę z pryzmy bez niszczenia jej struktury, dużą zwrotnością, możliwością sterowania bez potrzeby wychodzenia z kabiny. Zastosowanie frezu wybierającego pozostawia po pracy równą ścianę kiszonki w silosie, co zapobiega tlenowemu zagrzewaniu się i eliminuje straty. Wóz samojezdny Sano TMR Profi Santrak może być dobrą inwestycją w gospodarstwach posiadających 100 krów i więcej. (rk)

Wóz Sano TMR Profi zwiększa wydajność

O

Gracjan Kaczmarek Hodowca z Terespotockie (woj. wielkopolskie)

dkąd kupiłem wóz paszowy Sano TMR Profi 8 m3 znacznie wzrosła wydajność krów o ponad 3 l mleka dziennie, czyli ponad 1.000 l mleka rocznie. Mam mniej pracy, lepszą wydajność, a przy tym poprawiła się kondycja i zdrowotność krów. Dzięki temu zarabiam na produkcji mleka, dlatego podobnie jak inni hodowcy nie zamieniłbym wozu paszowego Sano TMR Profi nawet na mercedesa. ■


44

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Wygrywasz stawiając na współpracę z Sano Silosy Sano pozwalają na dostawę paszy Lactoma luzem, przez co można kupić ją taniej, a także ułatwiają zasyp wozu paszowego dzięki zastosowaniu specjalnego paszociągu.

najważniejsza jest ekonomia i zysk z produkcji mleka. Mimo, że wcześniej był tylko pośrednio związany z rolnictwem, to od samego początku podejmował niezwykle trafne decyzje. Pierwsza dotyczyła modernizacji obór i zakupu wozów TMR. Wybór padł na najbardziej sprawdzone i najpopularniejsze wozy Sano TMR Profi. Zakupione zostały cztery nowe wozy TMR o pojemności 12-16 m3. Dalsze ważne inwestycje miały na celu stworzenie optymalnych warunków dla odchowu cieląt, dlatego zostało zakupionych 100 sztuk SanoIgloo dla cieląt z pojedynczymi kojcami oraz 4 igloo grupowe. W podejmowaniu ważnych decyzji prezes może liczyć na wsparcie głównego zootechnika Jerzego Majchrzaka. Dalsze ważne decyzje to modernizacje obór w Rusku, Wronowie i Jaraczewie . W Ciświcy ze starej obory powstała nowoczesna odchowalnia ze stacją odpajania cieląt oraz odchowalnią jałówek. Cielęta proGR Rusko

Rusko

Produkcja mleka w ostatnim okresie stała się jedną z najbardziej dochodowych gałęzi hodowli zwierząt. Nikogo nie dziwi wzrost wydajności od krowy o 500 l w laktacji, gdyż postęp w tej dziedzinie jest bardzo duży. Cen mleka nie udało się utrzymać, ale mimo to dalej opłaca się jego produkcja.

W

iadomo, że jeśli marże są niższe, to wszystkie siły trzeba skierować by mleka od krów było jeszcze więcej, bo to gwarantuje odpowiedni zysk. Koszty związane z obsługą stada spadają tylko wtedy, gdy krowy doją dużo mleka i rodzą jedno cielę w roku.

Wozy paszowe Sano TMR Profi i budki Sano Igloo Na wzrost produkcji mleka i jego jakości postawił od początku prezes Jerzy Wachowiak z Przedsiębiorstwa Rolnego Rusko sp.z o.o., dla którego

Powierzchnia gospodarstwa: 3.800 ha Wielkość stada: 900 krów Obecna wydajność: 7.600 kg Wozy paszowe Sano TMR Profi 3 sztuki 12 m3 i jeden 16 m3 104 budki dla cieląt Sano Igloo 8 silosów Sano Silo 12 m3 Produkty Sano: Milsan, Sanolac Rot, Meggi, BoviFit, Primasan, Camisan, Lactoma, DextroFat SC.


45

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk sto od matek trafiają do pojedynczych Sano Igloo. Do 3 tygodnia otrzymują mleko od zdrowych krów, a dalej Milsan i Sanolac Rot, który sprawdza się w stacji odpajania cieląt. Każde cielę ma dostęp do świeżej wody oraz starteru Meggi wzbogaconego ziarnem kukurydzy oraz owsa. Cielęta w okresie odchowu nie otrzymują siana. W kojcach grupowych by podawany jest TMR od krów laktacyjnych jak najwcześniej wpłynąć na rozwój żwacza. Ten sposób wychowu młodzieży przerósł oczekiwania wszystkich. Efekt jest piorunujący - skończyły się praktycznie biegunki i choroby płuc u cieląt, a pierwsze jałówki są kryte w w wieku 13-14 miesięcy. Upadki zostały zredukowane o 90%.

Zakup wozów paszowych Sano TMR Profi przyczynił się do wzrostu wydajności o 2.400 litrów mleka. W odchowie cieląt doskonale sprawdzają się budki Sano Igloo, dzięki czemu upadki zmniejszyły się o 90%.

Lactoma się sprawdza By polepszyć jakość pasz objętościowych został skrócony i usprawniony zbiór kiszonek. Opłacało się zakupić paszę Sano Lactoma mimo, że istnieje możliwość produkcji pasz treściwych w gospodarstwie. Kierujący gospodarstwem chcieli mieć gwarancję najlepszej jakości pasz treściwych, dlatego to zadanie powierzyli Sano. Zostało sprowadzonych osiem silosów Sano, do których Lactoma transportowana jest luzem. Usprawniło to pracę w zakładzie, a także obniżyło cenę zakupu.

Po zastosowaniu mieszanki mineralno-witaminowej. Camisan poprawił się status zdrowotny stada oraz płodność krów. Dzięki wspólnemu wysiłkowi głównego hodowcy Wacława Majchrzaka oraz kierowników zakładów, przy współpracy z przedstawicielem Sano Jarosławem Kalinowskim prezes Jerzy Wachowiak optymistycznie patrzy na przyszłość. Mimo, że cena ostatnio spadła, to zysk z produkcji l 1itra mleka, które sprzedawane jest do OSM Gostyń, wyniósł około 15 groszy. Dalsze plany w gospodarstwie Rusko to budowa nowoczesnej obory wolnostanowiskowej na 350 krów oraz ustabilizowanie produkcji na poziomie 9000 l od krowy rocznie. (wk-rk)

2.400 l mleka od krowy więcej

W

Wiesław Majchrzak Główny Zootechnik GR Rusko

ydajność od krowy poprawiła się o 2400 l. Obecnie w przedsiębiorstwie Rusko doi się 895 krów, czyli o 300 krów mniej niż przed rokiem a mleka jest więcej. Poprawiła się znacznie płodność krów. W każdej oborze ponad połowa krów jest zacielonych co świadczy o poprawie tego ważnego wskaźnika. Poziom komórek somatycznych spadł aż o 50 %, jednak by poprawić jakość mleka działania w tym kierunku są dalej prowadzone. ■


46

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Sano to także szeroki wachlarz artykułów technicznych

S

ano kojarzone jest ciągle z paszami i żywieniem, ale z roku na rok Sano zdobywa sobie coraz silniejszą pozycję jako firma oferująca również artykuły techniczne dla zwierząt, które poprawiają warunki utrzymania oraz wspomagają ich wydajność. Obecnie Sano należy do ścisłej czołówki w sprzedaży wozów paszowych, budek dla cieląt, silosów do pasz. Wielu hodowców zakupiło znakomite wozy paszowe Sano TMR Profi, budki dla cieląt Sano Igloo (indywidualne i grupowe) oraz silosy do pasz Sano Silo. Dlatego poniżej prezentujemy zdjęcia hodowców, którzy nabyli wymienione artykuły w ostatnim czasie. Zachęcamy pozostałych hodowców do kupna znakomitych artykułów technicznych oferowanych przez Sano w korzystnej cenie. Na pewno się to wszystkim opłaci.

ZPR Agroprod sp. zo.o, Wierzbnik 10 szt. Sano Igloo pojedyncze, oraz Sano Igloo grupowe.

Łukasz Hanusiak Słoków Sano TMR Profi Kompakt 8m3.

RPPH Przeworno Sano TMR Profi Kompakt 8m3­..

Krzysztof Garkowski, Nepomucenów Sano TMR Profi Kompakt 8 m3.

RSP Kuklinów 5 szt. Sano Igloo pojedyncze, oraz Sano Igloo grupowe.

Małgorzata i Janusza Białach, Radoryż Kościelny Sano TMR Profi Mini 5 m3.

Jadwiga Tyszka, Seroczyn, 5 szt Sano Igloo pojedyncze i Sano Silo Profi 7 m3.

Ryszard Konieczny, Czarna, Sano Silo Profi 8 m3.

Waldemar Wiśniewski, Pawłowo Sano TMR Profi Kompakt 8 m3.

Kinga i Adam Gągała Ernestynów Sano Silo Profi 10 m3.


47

Żywienie zwierząt – zdrowie i zysk

Ogłoszenia: Super oferta

WÓZ PASZOWY SANO TMR Profi Mini 5m3 Nr Oferty: 3/41194/08/u z 31.07.2008 r.

Wyposażenie: Wóz paszowy standardowy, zasuwa z przodu z prawej strony.

Gwarancja: Sano udziela 12 miesięcy gwarancji na oferowany wóz paszowy.

Rok Produkcji: grudzień 2004 Nr seryjny: 41194 Wóz paszowy pracował u jednego użytkownika. Stan wozu: Bardzo dobry, Wóz po gruntownym remoncie w Sękowie. Nowe noże, nowy wałek przekaźnika mocy, nowa osłona wysypu, nowa powłoka lakiernicza.

Cena: Zakup wozu paszowego za gotówkę:

opust 8.300,- zł

netto od ceny nowego wozu paszowego (33.000,00 zł netto), tj. 24.700,00 zł netto - zadatek w wys. 3.300,- zł netto Dowóz do klienta w cenie zakupu. Wóz paszowy znajduje się w Sękowie.

Kontakt: Tel. 061/29 41 151, 061/2941 152, 061/2941 157

Sano sprzeda urządzenie do czyszczenia zboża

Happle AK 200, Rok Produkcji: 1981 Wydajność: 80t/h, 28 zmiennych sit, stan techniczny bardzo dobry, urządzenie jest po przeglądzie i wymianie łożysk. Bliższe informacje można uzyskać pod nr telefonu: 061 29 41 175.

Sano sprzeda nowoczesny Spektrofotometr NIR

Spektrometr jest wraz z komputerem i oprogramowaniem służący do dokonywania podstawowych i szybkich analiz (białko, włókno, popiół, tłuszcz, wilgotność) pasz, surowców i innych komponentów. Urządzenie jest nowe i objęte gwarancją. Bliższe informacje można uzyskać pod nr telefonu: 061 29 41 150 lub 061 29 41 156.

Fax. 061/29 41 159

Sprzedam Wóz paszowy Sano TMR Profi Premium 13m3

Rok Produkcji: 2004 Województwo: podlaskie Powiat: łomżyński Stan wozu: stan b.dobry, nowa taśma i noże Cena: 60 000 zł Kontakt: Wojciech Pruszkowski Jemielite Stare 15, 18-411 Śniadowo tel. 086/ 217 63 25, kom. 0502 712 884

POWSTAJĄCE MUZEUM SANO POSZUKUJE: • MASZYN I URZĄDZEŃ ROLNICZYCH • STARYCH TRAKTORÓW

WYPRODUKOWANYCH PRZED ROKIEM 1960 tel.: 061 29 41 170, fax: 061 29 19 655 email: sano@sano.pl


Wóz paszowy samojezdny Sano TMR Profi Santrak

Dlaczego warto kupić wóz paszowy Sano TMR Profi Santrak • oszczędność czasu i energii • wysoka zdrowotność i wydajność krów dzięki dobremu wymieszaniu wszystkich komponentów • najwyższa precyzja załadunku i dokładna dawka • właściwa struktura dawki • komfort pracy hodowcy

Zalety wozu Sano TMR Profi Santrak: • • • • • • •

3 punktowy system zawieszenia kompaktowa i niska budowa oszczędność energii specjalny frez pobierający kiszonki i pasze treściwe mieszalnik pionowy dobre zawieszenie i regulacja pozioma komfortowa obsługa

Ten wóz może być Twój Bliższych informacji udzielają przedstawiciele Sano

Sano - Nowoczesne Żywienie Zwierząt Sp. z o.o. Sękowo, ul. Lipowa 10, 64-541 Podrzewie tel. (061) 29 41 152, fax (061) 29 41 159 internet: www.sano.pl, e-mail: wozypaszowe@sano.pl


Sano Magazyn numer 5/ 2008