Issuu on Google+

UNIVERZITET U SARAJEVU AKADEMIJA LIKOVNIH UMJETNOSTI SARAJEVO

Disorder

FURNITURE


UNIVERZITET U SARAJEVU AKADEMIJA LIKOVNIH UMJETNOSTI SARAJEVO Diplomski rad: Namještaj Dis(order) Kandidat: Sanjin Halilović Odsjek: Produkt dizajn Mentor praktičnog dijela rada: prof. Salih Teskeredžić Mentor pisanog dijela rada: prof. dr. Fehim Hadžimuhamedović Sarajevo, Oktobar 2011

Izrada modela namještaja: Dino Sadžak Fotografija: Sanjin Halilović Dizajn kataloga: Sanjin Halilović Prevod: Edina Rešidović


Sadržaj Uvod 1

Osvrt na prethodni zadatak rađen na predmetu industrijsko oblikovanje, Modularni namještaj - Oblik i funkcija 3

Analiza modula i modularnog sistema 5

Koncept projekta Modularni namještaj - Oblik i funkcija 6

dizajna i forme koje su bili karakteristične za taj period 7 rijski pregled 8

Joe Colombo - Multi Chair 9

Max Bill - Ulmer hocker 12

Osvrt na ulmsku školu

Analiza predmeta sa konceptom multifunkcionalnosti - kratki histo-

Joe Colombo - Manufacturer Boffi 10

Verner Panton - Visiona I i II 13

Joe Colombo - Total furnishing unit 11

Vizualni prikaz formi kroz primjere, pravilno i nepravilno 14

Modul, modularnost, sistem, fleksibilnost, kompatibilnost 16 Sistem prikazan u simbolima 18 Prijedlozi za naziv diplomskog rada 22 Dis(order) - analiza i značenje pojma, kaos i kosmos 23 Filozofija konstrukcije i dekonstrukcije 24 Maurits Cornelis Escher - Analiza dijela 26 Skice 33 elementi 37

Traženje forme - Koncept oblikovanja - Opći kriteriji oblikovanja 31

Estetski kriteriji oblikovanja - forma, kompozicija, boja 34 Grafički prikaz sistema Dis(order) 38

stol 40 Element2 i element3 - Stol1 i stol2 41 Prikaz detalja 48

Prikaz finalnih modela 49

Praktična funkcija - multifunkcionalnost, modularni

Pojedinačni prikaz elemenata iz sistema Dis(order), Elemenat1 - radni

Element4 i element5 - Stolica3 i stolica4 42

43 Ekonomsko tržišni kriteriji, troškovi materijala 44

Opći kriteriji oblikovanja 32

Montaža-demontaža, transport

Tehničko tehnološki kriteriji, materijal 46

Zaključak 58

Literatura 59

Tehnologija proizvodnje 47


Uvod Jedan od najvećih izazova za industrijske dizajnere kroz historiju predstavlja tema multifunkcionalnosti. Cilj, postavljen na samom početku ovog projekta, je kreiranje predmeta za višestruku upotrebu (od sistema polica , radnog stola, radnog prostora, preko stolica i sl.). Multifunkcionalnost u dizajnu je jedna od tema kojom sam se bavio tokom studija na predmetu industrijsko oblikovanje, radeći multifunkcionalni namještaj. Naime, to je ono što me je potaklo da još dublje uđem u proučavanje i analizu samog problema. Prilikom analize i istraživanja ove teme, od izuzetne važnosti je bilo nadovezati se na modularni dizajn, te na historijski osvrt dizajniranja multifunkcionalnih proizvoda. Tu je važno pomenuti analizu čistih geometrijski formi iz kojih se razvija ideja o samom nazivu finalnog produkta. Nakon nekoliko ponuđenih rješenja, kao najbolje izdvaja se naziv Dis(order), gdje je napravljena igra riječi, odnosno sukob (kontrast), unutar te riječi. Definicija jednog od naziva predstavlja igru engleske riječi disorder što znači nered. Iskorištena riječ je predstavljena iz razloga što, kada se napravi igra dodavanjem zagrade ispred order, tj. red, ovaj termin dis(order) dobiva dvosmisleno značenje ne(red). Ovaj pojam je ideja vodilja u razvoju koncepta ovog projekta, koji ustvari predstavlja sukob između pravilne (red) i nepravilne (nered) forme. Red se očituje kada se gleda osnova oblika koja predstavlja pravougaonik unutar kojeg oblikovanjem nepravilnih linija, koje čine konstrukciju elemenata, daju vizualnu sliku nereda. Nakon ovoga napravljeno je poređenje između nekih pojmova u kojima se očituje upravo razlika između reda i nereda, te analiza rada holandskog grafičara M.C. Eschera, nakon čega dolazi do jasnije slike finalnog proizvoda.

1


MODULARNOST STVARA OPCIJE

2


Osvrt na prethodni zadatak rađen na predmetu industrijsko oblikovanje, Modularni namještaj - oblik i funkcija

3


Razumijevanje sistema kroz geometrijske oblike

4


Analiza modula i modularnog sistema Moduli su dijelovi modularnog sistema koji se mogu kreirati neovisno jedan od drugog i onda se mogkoristiti u različitim sistemima da bi imali višestruke funkcionalnosti. Modularni dizajn - ili modularnost u dizajnu, prilaz koji dijeli sistem na manje dijelove (module) koji se mogu kreirati neovisno jedan od drugog i onda se mogu koristiti u različitim sistemima da bi imali višestruke funkcionalnosti. Pored smanjenja troška, fleksibilnost u dizajnu i modularnost nudi i ostale benificije kao što su augmentacija (dodavanje novog sistema kao što su novi modeli), i izbacivanje. Modularni dizajn je pokušaj da se kombiniraju prednosti standardizacije sa prednostima konzumiranja. Modularnost u dizajnu se može definisati kao biranje granica produkta i njegovih komponenata. tj kako podijeliti sistem na module, tako da bi dijelovi dizajna bili ovisni jedan o drugom unutar sebe i nezavisni preko modula. Modularni dizajn ima mogućnost da dijeli sistem na manje dijelove (module) koji se mogu kreirati nezavisno jedan od drugog i onda se mogu koristiti u različitim sistemima. Prednost modularnog dizajna je ta da se moduli mogu rastaviti i od njih se mogi koristiti višefunkcionalni predmeti. Među glavnim vrlinama modularnog dizajna je svakako ta kada se jedna modularna cjelina rastavi, može davati višefunkcionalne predmete (module). KARAKTERISTIKE MODULARNOG DIZAJNA - funkcionalno razdvajanje na diskretno podesive module koji se mogu opet koristiti i koji se sastoje od izoliranih funkcionalnih elemenata - jednostavnost korištenja da bi se postigla tehnološka transparentnost i dokle je to moguće, da se iskoriste industrijski standardi za glavno povezivanje.

5


Koncept projekta Modularni namještaj - Oblik i funkcija Prije dublje analize i istraživanja u ovaj rad, bitno je pomenuti sličnu tematiku i problem sa kojim sam se bavio u toku studija na predmetu Industrijsko oblikovanje, rad koji me je potaknuo da idem u dalje i dublje istraživanje ove problematike, i zajedno sa ovim radom dobiti predmete koji su višefunkcionalni i koji bi mogli zadovoljiti osnovne ljudske potrebe u toku jednog dana. Jedna od ključnih stvari u konceptu i uopće u ovom projektu je riječ (pojam) višefunkcionalnosti i univerzalnosti. Cilj koji je postavljen u ovom projektu je doći do modularnog sistema kao funkcionalne cjeline (police), koje razdvajanjem daju garnituru, stol, stolice, ležaj. U fazi oblikovanja i traženja idealne forme modularnog sistema namještaja (gdje bi svaka stranica i svaki ugao bili kompatibilni jedan sa drugim) fokus je stavljen na pojam grida u dizajnu, koji je jako prisutan u redovima ulmske škole dizajna, prije svih Otl Aichera, Max Billa, Thomas Maldonada, i čest u grafičkom dizajnu, Karl Gerstner švicarska škola grafičkog dizajna. Pojam grida, zbog svoje praktičnosti je jako zahvalan za daljne oblikovno razvijanje ovakve vrste dizajna. Rezultat finalnog istraživanja je garnitura koja se sastoji od četiri različita elementa, koji svi skupa čine jednu cjelinu (police), a kada se rastave daju stol, stolicu, naslonjač za noge. Korisnik po vlastitom nahođenju pravi raspored elemenata, i tu se najviše očituje prednost modularnog dizajna, jer pruža više vrsta mogućnosti.Završni proizvod je garnitura namještaja za različite svrhe koji se transformiše iz jednog korištenog objekta u drugi. Forma elemenata je čista, nastala od oštrih geometrijskih linija. Sam oblik je prilagođen modul arnosti, pošto svaka stranica modula (elementa) mora biti kompatibilna sa stranicom drugog modula (elementa) koji se naslanjaju jedan na drugi. Moduli su bijele boje, dok su kantovi svakog elementa drugačije obojeni. Za kantove su korištene crvena, plava, žuta i crna boja, koje proizvodu daju jednu dinamičniju notu. 6


Osvrt na ulmsku školu dizajna i forme koje su bili karakteristične za taj period Max Bill, Inge Aicher - Scholl i Otl Aicher su 1953. godine osnovali ulmsku školu, u Ulmu, Njemačka. Ova škola dizajna je u početku kreirana kao tradicionalna škola Bauhausa, te je kasnije razvila novi pristup obrazovanja o dizajnu koji je uključivao umjetnost i nauku. Fakultet i studente su uključivali: Thomas Maldonado, Otl Aicher, Joseph Albers, Johannes Itten, John Lottes i Peter Seitz. Max Bill je osoba koja je najviše uticala na početke švicarskog grafičkog dizajna 1950-ih sa teoretskim dijelom kao i progresivnim radom. Kao industrijski dizajner, njegov rad karakteriše jasnoća dizajna i precizne proporcije. Među značajnijim Billovim projektima u sferi produkt dizajna je “Ulmer Hocker” iz 1954., stalak koji se može koristiti i kao polica i kao stolić. Iako je stalak bio kreacija Billa i ulmskog školskog dizajnera Hansa Gugelota, često su ga nazivali “Bill Hocker” zbog prvobitnog crteža na maramici koji je bio Billovo djelo. Ulmska škola je bila finansirana od strane projekata koji su rađeni u suradnji sa raznim kompanijama. Najznačajniji od tih projekata su serije radio aparata i gramofona Braun, koje su radili Hans Gugelot i Otl Aicher. Ta saradnja se nastavila i doprinjela razvoju “Black box” sindroma modernog dizajna, gdje su svi elementi ,koji ne uslovljavaju funkciju proizvoda, eliminisani. Osnovne karakteristike ulmske škole bile su: čiste linije, izdržljivost, stabilnost i univerzalnost proizvoda. OTL AICHER Piktogrami za ljetne OI u Minhenu 1972. godine koje je dizajnirao Otl Aicher, nastali su na grid sistemu tako što je Aicher iz postavljene mreže dobivao stilizovane motive sportista, koji je ujedno njegov najpoznatiji grafički rad.

7


Analiza predmeta sa konceptom multifunkcionalnosti - kratki historijski pregled Predmeti koji su multifunkcionalni bili su oduvijek jako zanimljiva tema za mnoge industrijske dizajnere. Ovdje su navedeni neki od zanimljivijih i poznatijih primjera višefunkcionalnog dizajna Joe Colomba, Verner Pantona, Max Billa koji su ostavili dubok trag u svijetu dizajna do današnjih dana.

8


Joe Colombo - Multi Chair Imajući uvijek na umu fleksibilne potrebe korisnika, Joe Colombo postaje značajno uključen u kreiranje modularnog namještaja. Njegova izjava - “navike se mijenjaju, enterijer soba se mora mijenjati s 1

njima” - izražava centralnu ideju sljedećih primjera. “Dodatni sistem”, stolica valjak” ili “multi stolica” su neki od primjera njegove pokretne kolekcije koja se prilagođava individualnim svrhama u širokoj upotrebi. Dijelovi različitih veličina mogu biti pričvršćene zajedno u različitim konfiguracijama da bi napravile stolice, sofe ili cijele predjele za život.

1. Joe Colombo, Product + Furniture Designer (1930-1971) Design Museum Collection, www.designmuseum.com

9


Joe Colombo - Manufacturer Boffi U izvrsnoj ali kratkoj karijeri, Joe Colombo je pokušao zamisliti budućnost sa serijom eksperimetalnog dizajna i izložbenih instalacija. Mini kuhinja je bila prva od njegovih inovativnih projekata koji promoviše ideje fleksibilnog života i prostornog planiranja. Kuhinja kombinira ploče za kuhanje, pećnicu, roštilj, frižider, ladice i ormare koji služe da se tu odloži pribor za jelo. U ovom primjeru je postignut elegantan dizajn koji štedi prostor uz punu funkcionalnost.

10


Joe Colombo - Total furnishing unit U kasnim šezdesetim godinama, Joe Colombo počinje sa svojim eksperimentima. On je počeo stvarati životno okruženje koje je obuhvatalo cijelu sobu, nastavljajući koristiti plastiku. Ukupna funkcionalna mjera koja je bila poput kapsule čija je struktura podjeljena na funkcionalne stanice. Centralna dnevna jedinica, osmišljena je za dnevne aktivnosti poput čitanja i slušanja muzike. Krevet, kupatilo i ormari za odjeću će se naći u noćnom elementu. Kuhinjaska kutija se sastoji od klimatizirane kuhinje i produženog stola za večeru. Funkcionalna jedinica je izložena 1969. godine na sajmu u Kolnu za kompaniju Bayer. Total furnishing unit je multifunkcionalni modul koji sadrže maksimalno naizmjenične stepene fleksibilnog pokretanja. Čitav objekat je okupljen u kuhinju, plakare, spavaću sobu, kupatilo tj. sve u jednom. Sve jedinice su dizajnirane u tipičnom pop maniru sa bijelom, srebrenom, ljubičastom i banana žutom.

11


Max Bill - Ulmer hocker Ulmer hocker, stolica Max Billa s pravom se smatra funkcionalno - minimalističkim remek djelom. Geometrijski jasno definisan formalni jezik upućuje natrag na Bauhaus i na namještaj koji je razvio Gerrit Thomas Rietveld u prvoj polovini 20. stoljeća. Multifunkcionalnost i modularni karakter stolice predviđa teme koje bi trebale igrati ključnu ulogu u ulmskoj školi dizajna. Stolica je proizvedena jednostavnim sredstvima i od materijala u vlastitim radionicama.

12


Verner Panton - Visiona I i II U kontekstu sajma namještaja u Kelnu 1970. Bayer u suradnji sa danskim dizajnerom Vernerom Pantonom je prezentovao Visiona II, dizajn enterijera koji oduzima dah bojama i formama. “Barbella” u kinu i slijetanje na mjesec na TV-u: jednom davno budućnost je bila tako blizu da se moglo na nju ugnjezditi. Pejzaž enterijera je bio magični pojam koji je obećavao senzualan način života bez ikakvih konvencija. Sa nevjerovatnom kreativnom energijom kultura svakodnevnog života se pretvorila u alternativni medij. Tako, zahvaljujući nevjerovatnoj euforiji usmjerenoj prema tehnologiji mali dio utopije dizajna je našao svoj put u svačiji dom: u formi radia, satova, i lampi inspirisanih Sputnikom; ili u formi sjedala i sofa. Ova era dizajna dostigla je svoj spektakularni vrhunac Bayerovom izložbom Visiona, koja je prouzrokovala zaprepaštenje krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih. Originalno, hemijski gigant je samo skicirao rajnski brod “Loreley” da bi promovisao sinteticko vlakno Dralon u kući izložbe tekstila odmah pored sajma dizajna u Kelnu. Međutim, nakon što je danac Verner Panton preuzeo izložbu dizajna 1968. perspektiva se promjenila preko noći, sa posvećenosti futurističkom dizajnu enterijera kojem je apsolutno pristajalo ime Visiona. Naročito Visiona II koju je 1970. predstavio Panton, je trebala postati najveći čarobni simbol od tih godina do današnjih dana. Jedna od fotografija koja se konstantno proizvodi prikazuje unutrašnje šupljine pećine zadubljene u sočne nijanse plave i crvene pune mekih ispupčenja i svjetlucavih izbočina koje izlaze iz poda, zidova i plafona tako da je teško zaključiti kako i gdje se ugnjezditi u ovu pećinu ili intergalaktički vremenski tunel. Pantonov prethodnik, Joe Colombo je težio tada popularnom prevazilaženju tipičnih arhitektonskih otisaka predstavljajući autonomne i pokretne funkcionalne kontejnere za življenje, kuhanje, spavanje i sanitaciju. Dom bi onda trebao biti futuristička, tehnološki unaprijeđena mašina. Prilično drugačije stvari stajale su sa dizajnerom sa hladnog sjevera. Za Pantona život je imao samo jednu dimenziju: odmoriti se, osjećati se dobro u dnevnoj sobi uređenoj od alternativnog do formalnog.

13


NEPRAVILNO - AMORFNO sa PRAVILNOM(KVADRATNOM) OSNOVOM

nepravilno - amorfno

sukob pravilnog i amorfnog na primjeru Visiona I i Visiona II, rad danskog dizajnera Vernera Pantona iz 1968. i 1970. godine

pravilno - Ä?isto

14


sukob pravilne osnove sa oštrim i ravnim linijama unutar te osnove, primjeri britanskog dizajnera Charles Trevelzan - Shelflife i Max Billa Ulmer hocker

NEPRAVILNO - AMORFNO sa PRAVILNOM(KVADRATNOM) OSNOVOM

15


sastavni dio cjeline - sistema

cjelina sastavljena od modula

svojstvo sistema

MODUL MODULARNOST SISTEM FLEKSIBILNOST KOMPATIBILNOST

nevidljiva matrica reda

sposobnost na promjene i prilagođavanje

16


Modul - elementarna jedinica, sastavni dio cjeline. Modul može biti ponavljajući, uobičajeno ponavljajući, ili nepravilni modul gdje dva ili više različitih modula jesu kompatibilni, odnosno čine višu geometrijsku ili neku pravilnu cjelinu. Modularnost - proicirana (nevidljiva) matrica reda, šah, puzzle - primjeri. Kompatibilnost je svojstvo sistema, elementi (moduli) unutar sistema imaju odnos povezivanja. Riječ fleksibilnost, ima korijen u riječi fleksija - savijati, a pridjev fleksibilno odnosi se na nešto što je pregibljivo, promjenjivo, savitljivo. Pored navedenih značenja pojam fleksibilno označava još: ono što ima sposobnost da se lako savija bez lomljenja, sposobnost da se lako modificira odgovarajući na promjenjene okolnosti, ima sposobnost za promjenu, kako bi se adaptirao različitim okolnostima. Veoma je važno uočiti te različite aspekte značenja riječi savitljivost, sposobnost za promjenu i spremnost na prilagođavanje.

šah

puzzle

tangram

17


Sistem prikazan u simbolima

PRAVILNOST - svaka stranica i svaki ugao elementa identiÄ?an.

18


Sistem prikazan u simbolima

Sistemi sa Ä?istim formama, gdje svaki element ima razliÄ?ite dimenzije, ali Ä?ije su stranice kompatibilne sa susjednim stranicama drugog elementa na kojeg se naslanjaju.

19


Sistem prikazan u simbolima

Osnova je kvadrat, unutar kojeg dolazi do sukoba i kontrasta razliÄ?itih formi

20


Sistem prikazan u simbolima

Osnova je petougao, unutar kojeg dolazi do sukoba razliÄ?itih formi

21


DISORDER DIS(ORDER) RED NE(RED) red

ne(red)

EVEN

(UN)EVEN

+

(UN)EVEN Jednako - nejednako Osnova je identiÄ?nih dimenzija

22

=


DIS(ORDER) - ANALIZA I ZNAČENJE POJMA Definicija jednog od naziva predstavlja igru engleske riječi disorder što znači nered. Iskorištena riječ je predstavljena iz razloga kada se napravi igra dodavanjem zagrade ispred order što znači red ovaj termin dis(order) dobiva dvosmisleno značenje i igru riječi ne(red). Ovaj pojam, odnosno naziv je ideja vodilja u razvoju koncepta ovog projekta, koji ustvari predstavlja sukob između pravilne (red) i nepravilne (nered) forme. Red se očituje kada se gleda osnova oblika koja predstavlja pravougaonik unutar kojeg oblikovanjem nepravilnih linija, koje čine konstrukciju elemenata, daju vizualnu sliku nereda. Mogući prijedlozi za naziv rada su RIGHT(NESS) in WRONG(NESS), (UN)EVEN gdje također dolazi do upotrebe igre riječi, slično kao i u prethodnom terminu disorder. Sam pojam dis(order) u sebi krije dvosmisleno značenje, odnosno kontrast. Kao što je ranije navedeno, dodavanjem zagrade unutar same riječi, odnosno ispred slova o, riječ dobiva kontrastno značenje tj. suprotnost između onoga što predstavlja red i nered. Red predstavlja nešto što doživljavamo kao poredak stvari koje sljede određena pravila ili simetrije. Nered se intuitivno doživljava kao skup dijelova koji nema nikakve simetrije niti pravila kako je nastao. Kaos i kosmos Upravo su te suprotnosti i kontrasti veoma značajni za dalje istraživanje ove tematike, tako da u postojećem svijetu imamo zaista puno takvih primjera, npr. kaos i kosmos, termini koji se smatraju da su uzročnici svega što postoji na ovom svijetu, su ustvari dva suprotna pojma. U starogrčkoj kozmologiji kaos je bio prvo što je postojalo, utroba iz koje je sve ostalo nastalo. Postoje tvrdnje: “Kaos je suprotan redu. Pošto se sve mijenja, ne postoji pravo ili krivo, dobro ili loše. Postoji jedino traganje za užitkom. Osmokraka zvijezda predstavlja razne smjerove kaosa, i mnoge načine na koje ga možemo sljediti. Ljudi koji poštuju kaos mogu biti zli ili dobri, ili oboje. Boja kaosa nije crna, boja kaosa je uvijek drugačija i zauvjek se mijenja.”

2

Kaos je beskrajan prostor iz kojeg su nastali svjetlost i dan, tama i noć, a zatim i zemlja, podzemni svijet i ljubav. Kaos posjeduje tri glavne karakteristike: 2. www.uvod u filosofiju.blog.hr/ W. K. C. Guthrie, Povijest grčke filosofije

23

Kaos


- zaljev bez dna u kojem sve beskrajno pada, kontrast zemlji kao stabilnom tlu - mjesto bez moguće orjentacije, sve pada u svim mogućim smjerovima - prostor koji razdvaja, nakon što su se nebo i zemlja razdvojili, kaos stoji između njih i dijeli ih. U osnovi riječ kosmos označava “red”, iako je još iz ranih vremena povezivana sa značenjem “ukrasa”. Red je u očima Grka bio krasna stvar, i zato je grčkim misliocima najznačajnija stvar u vezi sa univerzumom bio red koji se iskazivao (prije svega u događajima kosmičkih razmjera kao što su kretanje Sunca, Mjeseca i zvijezda), i upravo zbog toga je red bio ono što ga je najviše razlikovalo od kaosa za koji su Grci pretpostavljali da mu je prethodio, ta je riječ dobila dodatno posebno značenje, “poredak svijeta”, a potom i jednostavno značenje “svijet”. Smatra se da su veliki kosmički događaji obilježeni pravilnim poretkom. Zora i zalazak sunca, ljeto, zima, i godišnja doba između njih, sljede u jednom nepromjenjivom slijedu. Za stare Grke su savršen primjer vječne pravilnosti predstavljale zvijezde koje kruže vječno i imaju savršeno kretanje. Ukratko, svijet je u punom smislu kosmos, a postoji i tvrdnja o Pitagori koja govori da je on bio prvi koji je primjenio ime kosmos na svijet, u znak priznavanja pokreta koji je predstavljao. Kosmos zapravo znači “ukras”, “dekor”, ono što je “uređeno” i dekorativno usljed svoje uređenosti. Kosmologija je povezana sa takvim redom koji obuhvaća svijet. To je onaj red na koji su se ugledale sve kulture. Na datim primjerima kaosa i kosmosa, očituje se kontrast i razlike, gdje kosmos predstavlja red, pravilnost, dok kaos predstavlja ono suprotno, nered, nešto što se stalno mijenja, gdje sve pada u svim mogućim smjerovima. Filozofija konstrukcije i dekonstrukcije Pri daljoj analizi termina dis(order) veoma je bitno pomenuti filozofiju dekonstrukcije. Dekonstrukcija je zastupljena u mnogim naučnim disciplinama a naročito u lingvistici, književnosti, arhitekturi i umjetnosti. Prvi put se pojavljuje u književnosti, a sistem je razvio francuski filozof Jacques Derrida u svojim dekonstrukcijskim analizama. U tim analizama Derrida pokazuje kako se književno djelo ne može promatrati samo kao djelo jednog pisca nego kao rezultat uticaja u jednoj kulturnoj sredini. 24


Dekonstrukcija dijela prikazuje više različitih mišljenja i značenja u jednom trenutku koja su često u uzajamnom konfliktu i suprotnosti. Primarna osobina dekonstrukcije je da u svojoj analizi uspoređuje binarne suprotnosti (muškost i ženskost, vatra i led) te da umjesto opisivanja njihove stroge kategorizacije prikaže koliko su te suprotnosti izmješane i koliko je nemoguće da se u potpunosti razdvoje. Pojam dekonstrukcije je jako čest u arhitekturi, tj. dekonstruktivizam u arhitekturi koji se još naziva i dekonstrukcija, razvoj je postmoderne arhitekture, započet kasnih 1980-ih. Poziva se na djelo francuskog filozofa Jacques Derrida, na ruski konstruktivizam, i druge pokrete i ličnosti rane moderne umjetnosti kao na formalne izvore. “Dekonstruktivistička” arhitekturu odlikuje kompoziciona fragmentacija, disperzivnost, diskontinuitet, iskrivljene površine, vankontekstualno upotrebljeni elementi, indiferentnost prema okruženju, shvatanje uloge arhitekte kao “stvaraoca forme” i “interpretatora društva” (filozofija sumnje = filozofija dekonstrukcije). Glavni akteri dekonstruktivizma su: Frank Gehry, Daniel Libeskind, Rem Koolhaas, Peter Eisenman, Zaha Hadid. Analizirajući pojam dekonstrukcije dolazi se do zaključka de je njena primarna osobina ta da uspoređuje suprotnosti, što se u ovom slučaju očituje u terminu dis(order), odnosno suprotnošću između reda i nereda. Rad se može posmatrati iz dva različita ugla. Sa jedne strane je filozofija konstrukcije, tj. kada se rad posmatra kao cjelina, dok je s druge strane filozofija dekonstrukcije tj. kada se rad “rasklopi” i na taj način se dobije više pojedinačnih “nepravilnih” dijelova. Ti pojedinačni dijelovi se grade jedan na drugi, te se iz nereda dobije red, koji u onom trenutku kada se sklopi postaje jedna složena cjelina.

Konstrukcija

Dekonstrukcija

25


MAURITS CORNELIS ESCHER Matematička strana M.C. Eschera U analizi ovog rada jako je bitno pomenuti holandskog grafičara Maurits Cornelis Eschera, odnosno matematičku dubinu njegovog rada. Vjerovatno da se nijedan umjetnik još od doba renesanse nije uključio u matematiku u tolikom omjeru kao Escher, sa samom svrhom shvatanja matematičkih ideja da bi ih uvrstio u svoj rad. Escher se konsultovao sa matematičkim publikacijama i imao suradnju sa matematičarima. On je koristio matematiku (posebno geometriju) da bi stvorio mnoge od svojih crteža i printova. Nekoliko njegovih printova slavi matematičke forme. Mnogi printovi pružaju vizualne metafore za apstraktne matematičke koncepte. Escher je bio opsjednut prikazivanjem beskraja. Njegovo djelo je potaklo naučnike i umjetnike na istraživanja. I pored svega Escher je poricao da razumije ili zna matematiku. Njegov sin George objašnjava: “Otac je imao problema s tim da shvati da njegov um radi kao um matematičara. On je jako uživao u tome što su interes za njegov rad imali naučnici i matematičari, koji su ga razumjeli dok je govorio svojim slikama, zajednički jezik. Nažalost, posebni jezik matematičara krio je od njega činjenicu da su se matematičari borili sa istim konceptima kao on. Naučnici, matematičari i M.C. Escher su prilazili nekim od njegovih radova na sličan način. Oni intuicijom i iskustvom biraju slična pravila kojima definišu događaje u apstraktnom svijetu. Onda u detalje istražuju posljedice apliciranja ovih pravila. Ako su dobro odabrana, pravila vode do uzbudljivih otkrića, teoretskih razvoja i zavidnog rada.”

3

U umu Eschera matematika je bila ono sa čim se susretao u školi - simboli, formule, tekstualni zadaci koji su se riješavali prepisanim tehnikama. Nije se dosjetio toga da formulišući svoja pitanja i Maurits Cornelis Escher

pokušavajući da na njih odgovori na svoj način je zapravo isto ono što rade matematičari. Studij grafičke umjetnosti je završio u Haarlemu, Holandija. Tu su nastali neki od njegovih printova koji prikazuju guste krivulje, koje će mu uskoro postati opsesija. Nakon što je završio studij u školi u Haarlemu 1922., putovao je većinu godine kroz Italiju i Španiju, puneći portfolio sa crtežima pejzaža i detalja na zgradama, kao i crtežima biljaka i malih stvorenja iz prirode. Tokom svoje odiseje, posjetio je Alhambru u Granadi, Španija, i tu se divio bogatstvu dekoracije i kompleksnosti geometrijske

3. F. H. Bool, J. R. Kist, J. L. Locher, F. Wierda, “M. C. Escher: His Life and Complete Graphic Work, Harry N. Abrams”, New York, l982; Abradale Press, 1992. Strana 14

26


umjetnosti. Tokom sredine 1920-ih, napravio je nekoliko periodičnih “mozaika” sa jednim oblikom, neke je sam oslikao u svili. Za razliku od maurskih pločica koje uvijek imaju geometrijski oblik, Escherovi oblici pločica (koje je zvao “motivi”) su bile poznate jer su izgledale kao stvorenja, iako su nekad bila samo iz mašte. Ovi rani pokušaji pokazuju da je shvatio kako da koristi osnovne transformacije - prevode i oslikavanja - da bi napravio ploče. Escher je do 1935. nastavio da ide na putovanja gdje je pravio crteže većinom u južnoj Italiji, te je išao u Rim gdje je pravio crteže za drvorez i litografiju. Po drugi put se odlučuje da posjeti Alhambru, gdje je stvarao crteže od mnogih majolika ploča. Ova druga posjeta Alhambri, zajedno sa selidbom iz Italije, označavali su veliku promjenu u njegovom radu: pejzaži su zamjenjeni “pejzažima uma”. Njegovi crteži i printovi nisu više bili inspirisani onim što je pronalazio u planinskim selima, prirodi, arhitekturi. Sada ideje pronalazi samo u šupljinama svoga uma. Escher je kasnije pisao da je 4

nakon ove posjete Alhambri, “proveo sam veliki dio vremena baveći se životinjskim oblicima” . Pažljivo proučavajući Alhambrine crteže i obračajući pažnju na geometrijske veze ploča jedne sa drugim, bio je u mogućnosti da napravi novu simetriju crteža isprepletenih motiva. Jedan od ovih je prikazivao isprepletene kineske dječake. U proljeće 1937. napravio je prvi print gdje je koristio veliki dio gustih krivulja da bi napravio metamorfozu figura. U Metamorfozama I, zgrade obalnog grada Artani se preobražavaju u kocke koje zauzvrat prelaze u kineske dječake. Ovaj print je bio fantazija, povezujući njegov novi interes za guste krivulje sa ljubavlju prema Amalfi obalom, ali Escheru se nikada nije to sviđalo zato što nije pričalo priču - kako da povežete kineske dječake sa italijanskim gradom?

Maurits Cornelis Escher - Metamorfoza I

4. F. H. Bool, J. R. Kist, J. L. Locher, F. Wierda, “M. C. Escher: His Life and Complete Graphic Work, Harry N. Abrams”, New York, l982; Abradale Press, 1992. Strana 17

27


George Pólya, mađarski matematičar je ostavio veliki uticaj na Eschera, odnosno mapa koju je izradio Pólya, koja je prikazivala ilustracijsku ploču za svaku od 17 simetričnih grupa. Escher je pažljivo nacrtao svaku od ovih 17 ploča i proučavao ih. Među ovima, bile su ploče koje su prikazivale simetriju koju nije zabilježio u Alhambri: npr., ploče čije su jedine simetrije osim prevoda bile klizne refleksije rotacija od 90 i 180 stepeni. U njihovom jednomjesečnom studiranju, Escher je završio prve simetrične crteže koji su prikazivale simetrijske rotacije od 90 stepeni: izvijenih guštera isprepletenih po četiri, koji se okreću oko ose tamo gdje se sva četiri sreću. On je napravio jedan od ovih crteža u centru svog drvoreza Razvoj I, koji je završio u istom mjesecu.

George Pólya - 17 simetričnih ploča

28


Veoma bitan segment u Escherovom opusu su njegovi “kvadrilateralni sistemi”, studij uokviren na deset stranica njegovih istraživanja onoga što je nazivao ploče sa “2-motiva”. Escher bi počeo sa pravilnom podjelom, obojene mape sa dvije ili tri boje, a onda bi podjelio svaku ploču (na isti način) na dva oblika, tako da gotova ploča može biti obojena sa dvije boje. Ovo istraživanje je potaklo njegovu fascinaciju onim što je zvao “dualnost” - mnogi od njegovih printova se igraju sa idejom razmjenjive uloge figure i tla ili graničnih suprotnosti. Nebo i Voda I i Kružna Granica IV (Anđeli i Đavoli) su poznati primjeri.

Maurits Cornelis Escher - Kružma granica IV (Anđeli i Demoni)

29


Na primjer, u Nebu i Vodi I horizontalni red isprepletenih ravnih ploča u centru dopunjuju bijele ribe i crne ptice, te dijele print na gornju i donju polovinu (nebo i voda). Ribe u centralnom redu mogu služiti kao figure a ptice kao tlo, i obrnuto. Ali kako se pogledom krećemo prema gore od ovog reda ploča, stvorenja se razdvajaju i uzimaju različite uloge. Crne ptice postaju trodimenzionalne dok se podižu, dok se bijele rastope i postanu nebo. Ribe postaju pozadina na kojoj lete figure ptica. Kako se pogled kreće prema dole od centralnog dijela ploča, dolazi do suprotne transformacije. Sada ribe dobivaju trodimenzionalnu formu a crne ptice se gube i postaju voda u kojoj plivaju ribe. U matematici, osnova dualnih objekata je da svaki definira drugi, kao set i njegovi dijelovi, izjava i njena negacija. U dodatku figure/tla dualnosti, postoje druge vrste dualnosti predstavljene u ovom printu: crno i bijelo, nebo i voda. I suprotnosti: ptica i riba često označavaju suprotnosti, a u printu, svaku pticu zamjeni tačno suprotna riba, sa nevidljivom površinom vode koja se ponaša kao kompozicijsko ogledalo. Escherovo djelo je veoma zanimljivo i korisno u objašnjenju i analizi koncepta Dis(order), jer sve vrijeme kroz njegov rad se provlače zanimljivi koncepti koji u sebi sadrže dvosmisleno značenje, što se najbolje može vidjeti na primjeru djela “Nebo i Voda”.

M.C. Escher, Nebo i Voda I 1938, drvorez 30


TRAŽENJE FORME - KONCEPT OBLIKOVANJA - OPŠTI KRITERIJI OBLIKOVANJA Kao rezultat analiza i istraživanja značenja koji se kriju u nazivu rada Dis(order), te osvrta na historijski dio multifunkcionalnosti, odnosno predmeta koji su multifunkcionalni dolazi do jasnije slike konačnog oblikovnog riješenja. Osnova rada odnosno njegovi vanjski gabariti simbolizuju red. Iz osnove se izvlače linije u raznim smjerovima, koje proiciraju totalno suprotnu sliku od reda tj. od osnove i tako se dobiva kontrast u vidu linija koje se izvlače u raznim smjerovima unutar osnove.

Cilj koje je zacrtan na samom početku je bio taj da se dobiju multifunkcionalni predmeti koji mogu poslužiti za višefunkcionalnu upotrebu, koji mogu da se transformišu od sistema polica pa do predmeta kao što su radni stol, stolice, mini stolovi, zavisno od rasporeda prostora i trenutne aktivnosti korisnika (rad, relaksacija, odlaganje stvari). Prednost ove vrste dizajna je u tome što danas ljudi imaju sve manje prostora i vremena, i u tom prostoru im je neophodno da imaju različite predmete koji će im služiti u svakodnevnom aktivnostima, jer imaju mogućnost transformacije - od polica do radnog stola, stolica i obrnuto. 31


OPĆI KRITERIJI OBLIKOVANJA

32


33


ESTETSKI KRITERIJI OBLIKOVANJA Forma U oblikovnom smislu korištene su čiste geometrijske forme nastale kao rezultat napravljenog istraživanja. Forma rada se može posmatrati na dva različita načina. U osnovi, tj. konstrukciji rad se sastoji iz pet kompatibilnih elemenata koji zajedno čine konstruktivnu cjelinu, modularni sistem polica. Dekonstrukcijom sistema police, rad se dijeli na pet upotrebljivih predmeta u vidu radnog stola, stolica, mini stolova. Forma svakog od elemenata je čista, geometrizovana, isprepletena linijama koje su kompatibilne jedne sa drugima, i na taj način elementi imaju konstruktivno-dekonstruktivne mogućnosti.

Modularni sistem polica - Red(Konstrukcija)

Pojedinačni elementi - Nered(Dekonstrukcija) 34


Kompozicija Kao što je rečeno, sistem se sastoji od pet kompatibilnih elemenata čija je osnova pravougaona, iz koje se u raznim smjerovima rasprostiru linije i tako formu čine dinamičnom. Centralni dio kompozicije čini radni stol, koji se sa lijeve i desne strane naslanja na stolice i male stolove, koji kada su složeni u cjelinu, čine sistem polica. Centralni dio (radni stol) dominira kompozicijom, dok lijeva i desna strana čine ravnotežu, odnosno zatvaraju ovaj sistem u pravougaonu osnovu. Sistem od pet elemenata (police) se može razdvojiti da opet čini sistem polica po sistemu 3+2, zavisno od rasporeda prostora ili potrebe samog korisnika (varijante prikazane u crtežima).

Kompozicija elemenata

35


Boja Svi elementi sistema su bijele boje, koja je čista i neutralna, dok su kantovi svih elemenata različite boje. Tu su crvena, plava, žuta, zelena i crna, i sve one prave vizualnu razliku izmedju samih predmeta i tako daju dinamičniju notu proizvodu.

36


PRAKTIČNA FUNKCIJA Multifunkcionalnost Elementi sistema Dis(order) su modularni. Kada su u cjelini čine složen sistem polica, čijim rasklapanjem, svaki predmet dobiva zasebnu funkciju, i na taj način postaje multifunkcionalan (od sistema polica do radnog stola, stolice i obratno).

Modularni elementi Sistem se sastoji iz pet kompatibilnih modularnih elemenata, koji u kombinacijama jednih sa drugim čine različite višefunkcionalne predmete.

37


GrafiÄ?ki prikaz sistema Dis(order)

element 1 - radni stol

element 2 - stol1

element 4 - stolica1

38


element 3 - stol2

element 5 - stolica2

39


POJEDINAČNI PRIKAZ ELEMENATA IZ SISTEMA DIS(ORDER) Element1 - Radni stol Kao centralna figura modularnog sistema Dis(order) ističe se radni stol. Njegova osnova je nepravilni šestougao gdje su gornja i donja linija paralelne, isto kao i bočne linije koje se naslanjaju na ostale elemente sistema. Unutar stola se pružaju linije koje čine konstrukciju stola, i formiraju dodatne funkcionalne elemente kao što su ladice, vrata i klizna ploča.

40


Element2 i element3 - Stol1 i stol2 BoÄ?ni gornji elementi sistema Dis(order) predstavljaju dva mala stola, koji sa gornjih strana zatvaraju sistem. Stolovi imaju formu poligona, sa unutraĹĄnjih strana graniÄ?e sa radnim stolom, a sa donjih sa stolicama. Nezavisno od sistema mogu da djeluju ka pojedinaÄ?ni elemenat, ali su i kompatibilni jedan sa drugim.

41


Element 4 i element 5 - Stolica 3 i stolica 4 Stolice, koje se također kao i stolovi, nalaze sa bočnih strana sistema, predstavljaju dio cjeline Dis(order). Forma je kao i kod prethodnih elemenata čista, prilagođena ostalim elementima da bi se idealno uklopila u modularnu cjelinu. Blagi ugao sjedalnog dijela, postignut iz ergonomskih razloga, i kao takav ne utiče na konstrukciju kada zajedno sa ostalim elementima čini dio sistema.

42


Montaža - demontaža Sistem Dis(order) ima mogućnost prilagođavanja na različite vrste i potrebe prostora, fleksibilan je i ima mogućnost montaže i demontaže tj. dijelovi mogu da se oduzimaju i dodaju, i na taj način prilagođavaju određenom prostoru ili korisniku.

Transport Prednost prilikom transporta je ta što su elementi modularni, pa je samim tim potrebna manja zapremina pakovanja prilikom transporta. Svaki elemenat se odvoji pojedinačno i na taj način dolazi do lakšeg transporta i prevoza.

43


EKONOMSKO TRŽIŠNI KRITERIJI Troškovi materijala Prije kupovine materijala, pažljivo je izračunata dimenzija svake stranice materijala(medijapan), i ukupna računica je pokazala da su za proizvodnju finalnog modela bile potrebne dvije ploče medijapana standarnih dimenzija 280x207cm.

766x400 339x400 339x400 732x400 575x400 649x400 397x400 397x400 765x400

1 2 3 4 5 6 7 8 9

44


68x400 1 341x400 2 339x400 3 476x400 4 410x400 5 633x400 6 262x400 7 396x400 8

502x400 307x400 291x400 394x400

x2

45

1 2 3 4

x2


TEHNIČKO TEHNOLOŠKI KRITERIJI Materijal Svi elementi su napravljeni od medijapana. Medijapan je ekološki materijal, dobiva se mješanjem drvene prašine, drvnih strugotina i ljepila. Površina se obrađuje brušenjem, a zatim višeslojnim lakiranjem. Ukoliko se žele ploče visokog sjaja zadnji sloj se dodatno polira. Uglavnom se koristi u industriji namještaja. Standardne dimenzije su 280x207cm.

46


Tehnologija proizvodnje Kao što je rečeno, elementi su napravljeni od ploča medijapana. Konstrukcija je rješena tako, što su ploče povezane jedna sa drugom, dodatno učvršćene šarafima i zaljepljene drvofiksom., koje su obezbjedile stabilan statički sistem. Klizna ploča na radnom stolu je pričvršćena baglamama sa bočnih strana. Nakon spajanja ploča, dolazi do faze kitovanja spojeva da bi se dobila fina i glatka površina. Svi elementi su prefarbani akrilnim mat bojama na vodenoj bazi. Važno je napomenuti da je u ovoj fazi izabran medijapan zbog dostupnosti materijala, sistem Dis(order) bi se mogao proizvesti i u varijanti plastike.

47


detalj spoja između medijapan ploča detalj spoja klizne ploče

baglama na jednim vratima

detalj ručke na vratima

baglama na drugim vratima

48


Prikaz finalnih modela

49


50


51


52


53


54


55


56


57


Zaključak Igra riječi Dis(order) je odredila smjernicu prema kojoj se razvijao koncept projekta. Razvijen je sistem namještaja koji je multifunkcionalan i koji ima mogućnost transformacije od sistema polica, do pojedinačnih predmeta, kao što su stol, stolica i radni stol. Disorder je engleska riječ što znači nered. Napravljena je mala igra dodavanjem zagrade unutar riječi, tačnije dodavanjem zagrade ispred order(red) i tako pojam dobiva dvosmisleno značenje, kontrast između reda i nereda, Dis(order) ili Ne(red). U finalnom proizvodu, sukob se očituje u samoj formi koja nastaje kao plod istraživanja i analiza. Kada se rad posmatra kao cjelina, dobiva se vizualna slika reda, konstrukcije, dok sa druge strane kada dođe do odvajanja elemenata stvara se percepcija nereda, koje diktiraju čiste linije različitih uglova. Prilikom analize pojmovi koji su bili dio istraživanja su: kaos-kosmos, konstrukcija-dekonstrukcija, kao i rad holandskog grafičara Maurits Cornelis Eschera. Finalni produkt istraživanja predstavlja sistem Dis(order) koji se sastoji od 5 elemenata, koji su kompatibilni i imaju mogućnost transformacije (kada su naslonjeni jedni na druge čine sistem polica koje se transformišu u pojedinačne predmete kao što su radni stol, stolice, mini stolovi). Mogućnošću transformacije, elementi sistema Dis(order) prilagođavaju se različitim svakodnevnom aktivnostima.

58


Literatura Printani izvori: 1. G. Basalla, “The Evolution of Technology”, Cambridge, University Press, 1989. 2. P. J. Bentley, S. Kumar, “Three ways to grow designs: a comparison of embryogenies for an evolutionary design problem. In: Genetic and Evolutionary Computation Conference (GECCO ’99), 14–17 July 1999”, Orlando, Florida. pp. 35–43. RN/99/2 3. F. H. Bool, J. R. Kist, J. L. Locher, F. Wierda, “M. C. Escher: His Life and Complete Graphic Work, Harry N. Abrams”, New York, l982; Abradale Press, 1992. 4. N. G. de Bruijn, Preface, in “Catalog for the Exhibition M. C. Escher, cat. 118, Stedelijk Museum”, Amsterdam, 1954. 5. Charlotte and Peter Fiell , “Design 20. veka”, TASCHEN, 2001. Web izvori: http://uvod u filosofiju.blog.hr/ W. K. C. Guthrie, Povijest grčke filosofije http://www.vizualni-studiji.com Verner Panton, Furniture Designer (1926-1998) Design Museum Collection http://designmuseum.org/design/verner-panton Joe Colombo, Product + Furniture Designer (1930-1971) Design Museum Collection www.designmuseum.org/design/joe-colombo

59


Sarajevo, oktobar 2011.


Disorder furniture