Page 1

hk»xÙÃkrík rðï

çkwÄðkh

18 sw÷kE, h012

ËuþLkk «Úk{ LkkøkrhfLke rË÷[~Ãk ËwrLkÞk

yu ËwrLkÞkLkk MkkiÚke {kuxk hnuýkf {fkLk{kt hnu Au, yu{Lkk {kxu YrÃkÞk 6 fhkuzLke Lktçkh Ã÷ux ðøkhLke yLku hk»xÙeÞ r[Lnðk¤e fkh Au, íkku 934 fhkuzLkwt rð{kLk Au! íkuyku çktÄkhýeÞ ðzk Au yLku ËuþLkk «Úk{ Lkkøkrhf Ãký Au. ykÃkýu íku{Lku hk»xÙÃkrík íkhefu yku¤¾eyu Aeyu. ykðíkefk÷u ¼khíkLkk 13{k hk»xÙÃkríkLke [qtxýe Úkðk sE hne Au, íÞkhu ðkík fheyu hk»xÙÃkríkLkk rðrþü rðïLke...

1950 1962 1967 1969 1974 1977 1982 1987 1992 1997 2002 2007 1962 1967 1969 1974 1977 1982 1987 1992 1997 2002 2007 2012 13{k hk»xÙÃkríkLke [qtxýe ð¾íku yku¤¾e ÷Eyu yøkkWLkk 12 «{w¾Lku.. ****

hk»xÙÃkríkLke þwt sYh Au? yLku fE heíku ÚkkÞ íku{Lke [qtxýe?

ÃkkxLkøkh{kt ðMku÷k Lkøkh suðk hk»xÙÃkrík ¼ðLkLke yku¤¾

hk»xÙÃkríkLkk çkkurzøkkzo, {wMkkVhe, ðknLkku... ðuøkuhuLke ykøkðe ËwrLkÞk

hk»xÙÃkrík çkkË WÃkhk»xÙÃkríkLke [qtxýe Ãký ykðe s hne Au..

yLku çkeS ½ýe ðkíkku su ykÃkþu hk»xÙÃkríkLke MktÃkqýo yku¤¾....


2

hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

ynªÚke rð{kLk ÃkMkkh fhðwt Lknª!

½ýk Ëhðkò çknkh ÷ÏÞwt nkuÞ fu ynª Ãkk‹føk fhðwt Lknª, yu{ ¼khík{kt fux÷ktf MÚk¤ku ‘Lkku ^÷k$øk ÍkuLk’ íkhefu Lk¬e fhu÷kt Au. yu ÍkuLk{kt hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkku Ãký Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkk ykfkþ{kt [kh rf÷ku{exhLke rºkßÞk{kt fkuE rð{kLkku fu nur÷fkuÃxhLku QzðkLke Aqx LkÚke. y÷çk¥k, Äkhku fu ¼q÷{kt fkuE yk «ríkçktrÄík rðMíkkh{kt ½qMke òÞ íkku yu rð{kLku íkwhtík yuhÃkkuxo ykuÚkkurhxeLku òý fhðe Ãkzu fu shk ‘ÂMxÞ®høk’ Vøke økÞwt yu{kt ¼q÷{kt y{u yk rðMíkkh{kt ykðe ÃknkUåÞk Aeyu. ðÄw{kt yu rð{kLku íkwhtík íÞktÚke çknkh Lkef¤e sðwt Ãkzu yLku LkSfLkk yuhÃkkuxo Ãkh ÷uLz Ãký fhðwt Ãkzu.

„ ÃkeçkeSLke h[Lkk yuf ½kuzuMkðkh xe{ íkhefu ÚkE

hk»xÙÃkrík 26{e òLÞwykheyu ÃkhuzLke Mk÷k{e Íe÷ðk ykðu íÞkhu íku{Lkk ykøk{Lk

níke yLku yksu Ãký íku ½kuzk Ãkh s Mkðkhe fhu Ãknu÷kt hksÃkÚk Ãkh ½kuzuMkðkh MkirLkfkuLke yuf xwfze rþMíkçkØ heíku ykðíke Ëu¾kÞ. yu Au. 1773{kt ¼khíkLkk Ãknu÷k økðLkoh ðkìhLk nu®MxøMku çkLkkhMk{kt ÃkeçkeSLke h[Lkk fhu÷e. xwfze yux÷u ‘«urMkzuLxTMk çkkuzeøkkzo (ÃkeçkeS)’ íkhefu yku¤¾kíkk hk»xÙÃkríkLkk Ãký íÞkhu íku{Lku ‘økkzo ykuV {wøkÕMk’ yuðwt Lkk{ Mkwhûkkf{eoyku. òufu íku{Lkwt fk{ {kºk hk»xÙÃkríkLke Mkwhûkk ò¤ððkLkwt LkÚke. ykÃkðk{kt ykÔÞwt níkwt. 1784{kt íku{Lkwt Lkk{ çkË÷eLku ‘Ä økðLkoh sLkh÷ çkkuzeøkkzoTMk’ hk¾ðk{kt ykÔÞwt. 75 ð»ko MkwÄe yk Lkk{ [kÕÞk ÃkAe 1858{kt ð¤e Lkk{ çkË÷eLku ‘ðkEMkhkuÞ’Mk çkkuzeøkkzo’ hk¾ðk{kt ykÔÞwt. yu Lkk{ ð¤e 1944{kt çkËÕÞwt, VheÚke 1947{kt Lkk{fhý ÚkÞwt yLku Auðxu yu{Lku ðíko{kLk Lkk{ ÃkeçkeS ykÃkðk{kt ykÔÞwt. „ yk xe{ {kºk hk»xÙÃkríkLke hûkk s LkÚke fhíke Ãký sYh Ãkzâu Þwؼqr{{kt Ãký íknuLkkík ÚkE þfu yux÷e Mkûk{ Au. ¾hu¾h íkku ßÞkhu íkuLke h[Lkk økðLkoh sLkh÷Lke Mkwhûkk {kxu ÚkE níke íÞkhu íkuLkk {kÚku çku «fkhLke hksuþ ðkuhk sðkçkËkhe MkkUÃkðk{kt ykðe níke. yuf, ßÞkhu økðLkoh sLkh÷ Þwؼqr{{kt nkuÞ íkku yk xe{u økðLkohLkku MkkÚk ykÃkðku yLku çkestw, òu ÞwØLke ÂMÚkrík Lk nkuÞ íkku økðLkohLkk çkkuzeøkkzoTMk íkhefu nt{uþkt íkuLke Ãkz¾u hnuðwt. Mk{Þ yLku Mktòuøkku {wsçk íkuLke ¼qr{fk çkË÷kíke hne Ãký hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt fkuE rðþu»k fkÞo¢{ku{kt níkk. ykuÃkLk s®BÃkøk{kt «urMkzuLx çkkuzeøkkzoLkk Au. su{ fu, 19{e MkËe{kt yk xe{u òðk, çk{ko, ‘«urMkzuLxTMk çkkuzeøkkzo’Lke xe{Lku ‘hkEx ykuV Ä sðkt{Ëo MkßsLkfw{khu 32 ð»kuo sqLkku hk»xÙeÞ {uMkkuÃkkuxur{Þk suðk Ëuþku{kt Mk¢eÞ ¼qr{fk ¼sðe ÷kELk’Lkku yux÷u fu s{ýe çkksw Q¼k hnuðkLkku hufkzo íkkuzâku níkku. níke. çkeò rðïÞwØ{kt {÷kÞk Ãkh nw{÷ku fhkÞku „ çkkuzeøkkzoTMk Mkkhkt s fk{ fhu yuðwt {kLke ÷uðkLke rðþu»k Ëhßòu ykÃkðk{kt ykÔÞku Au. íÞkhu yk xwfzeLku íkk÷e{ ykÃkeLku íkuLke ÃkkMkuÚke sYh LkÚke. 2003{kt çku çkkuzeøkkzuo yuf íkhwýe Ãkh fk{ ÷uðk{kt ykÔÞwt níkwt. 1962{kt 14,000 VexLke „ ÷zkELkk {uËkLk WÃkhktík h{íkLkk {uËkLk{kt Ãký ÃkeçkeSyu feŠík{kLkku håÞk Au. yux÷u s íkku çk¤kífkh fhu÷ku. yu çkLLku çkkuzeøkkzoLku 2009{kt Ÿ[kE Ãkh ykðu÷kt rn{rþ¾hku Ãkh ÷zkE {kxu ÃkeçkeSLku çku ð¾ík ‘yswoLk yuðkuzoTMk’Úke ykSðLk fuË ÚkE Au. çkeò çku [kuhe-÷qtxLkk ÃkeçkeSLke xwfze {kuf÷kE níke. ©e÷tfk{kt íkr{÷ MkL{krLkík fhðk{kt ykÔÞk Au. ykhkuÃk{kt VMkkÞu÷k çkkuzeøkkzoTMkLku ËMk ð»koLke fuË xkEøkhku Mkk{u Ãký yk ÷zðiÞkyku ÷ze [qõÞk Au. „ hk»xÙÃkrík ytøkhûkfLke xe{Lku MkiLÞLkk ðrhc „ 1982{kt yurþÞLk øku{{kt ¼khík {kxu økkuÕz {uz÷ ÚkE Au. Mkðk çkMMkku fhíkkt ðÄkhu ð»koLkk hurs{uLx íkhefuu MkL{kLk {¤u Au yux÷wt s Lknª ÷kðLkkh r{Õ¾k®Mkn Ãký «urMkzuLx çkkuzeøkkzo{kt s økkuhððtíkk RríknkMk{kt yu fk¤e xe÷e Au.

«{w¾Lke h¾uðk¤ çkkìze Ä «urMkzuLxTMk çkkuzeøkkzoTMk

Mkuxhzu Eð®Lkøk rVðh ÃkeçkeSyu hk»xÙÃkríkLke MkwhûkkLke sðkçkËkhe Mkt¼k¤e íÞkhÚke hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt Ëh þrLkðkhu yuf ÃkhtÃkhk yrðhík heíku [k÷e ykðu Au. yk ÃkhtÃkhk yux÷u ‘[uLs ykuV økkzo’Lke hMk{. su ytíkøkoík hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkk «ktøký{kt ½kuzkykuLkk Ãkøk{ktÚke Lkef¤íkk fu¤ðkÞu÷k íkk÷çkØ íkçkzf íkçkzf íkçkzf yðksLke MkkÚku {Äwh MktøkeíkLke Mkwhkð÷eyku hu÷kíke nkuÞ yLku þýøkkhu÷k ½kuzk MkkÚku yufMkh¾k Ãkkuþkf{kt Mkßs çkkuzeøkkzoTMkLke xwfze «ËþoLk Þkusu Au. yk xwfzeLke MkkÚku ÃkkÞË÷ MkiLÞLkk sðkLkku Ãký ¼køk ÷u Au. yk ÃkhtÃkhk yk{ íkku 1773Úke [k÷e ykðu Au. xwfze{kt Lkðk MkÇÞkuLkku Mk{kðuþ fhðk{kt ykðu íÞkhu íkuLku [kso MkkUÃkðkLke fk{økehe þrLkðkhu s fhðk{kt ykðíke nkuÞ Au. 40 r{rLkxLkk yk fkÞo¢{{kt Lkðk økkzoTMkLkwt rLkheûký, økkzoTMkLkwt MkL{kLk fu ykiÃk[krhf {k[oLke rðrÄ ÚkkÞ Au. yk hMk{{kt ½kuzkyku yLku MkiLÞLkwt yLkwþkMkLk òuðk suðwt nkuÞ Au. rLkheûký ÃkAe økkzo yrÄfkhe Mk÷k{e Íe÷u Au. hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt ykðu÷k ÷ku¾tzLkk økuxLke çkksw{kt Lkðk økkzoTMk ykiÃk[krhf Mk÷k{e ÷u Au yLku sqLkk økkzoTMkLke çkksw{kt søÞk ÷u Au. Lkðk økkzoTMkLku ßÞkhu sqLkk økkzoTMk [kso MkkUÃku Au íÞkhu Lkðk økkzoTMkLku [kðeyku MkkUÃkðkLke rðrÄ fhðk{kt ykðu Au. çkkfeLkk MkiLÞLkk sðkLkku ‘Mkkhu snkt Mku yåAk’Lke ÄqLk Ãkh Mkh½MkLkk YÃk{kt yLkwþkMkLkÚke íÞktÚke [kÕÞk òÞ Au. Ëh þrLkðkhu rþMíkçkØ heíku Úkíke yk hMk{Lkwt á~Þ ¾hu¾h s yrðM{hýeÞ nkuÞ Au.


hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

AuÕ÷k fux÷ktf rËðMkkuÚke hk»xÙÃkríkLke ÃkMktËøke yLku yu {kxu [k÷íktw hksfkhý [[koLkk [fzku¤u [zâwt Au. íÞkhu yk{ sLkíkkLku yuf Mkðk÷ sYh ÚkkÞ Au fu..

3

hk»xÙÃkríkLkk «ðkMkku: rððkË yLku ðkMíkrðfíkk

hk»xÙÃkríkLke sYh þtw A?u Ëuþ ykÍkË ÚkÞku íÞkhÚke {ktzeLku yks MkwÄe{kt yu Mkðk÷ y™uf ðkh QXâku Au fu ykÃkýk Ëuþ{kt hk»xÙÃkríkLke sYh þwt Au? hk»xÙÃkrík {kºk hçkh MxuBÃk Au yuðk ykûkuÃk Ãký y™uf ð¾ík ÚkÞk Au. fnuðkðk¤k øk{u íku fnu Ãký hk»xÙÃkríkLkk ÃkËLkwt yuf ðsqË Au, yuf økrh{k Au y™u íku ËuþLkwt Mkðkuoå[ MÚkkLk Au. ykÍkËe ÃkAe Mkkzk A ËkÞfk Ëhr{ÞkLk Ëuþ{kt yLkuf ð¾ík yuðe çktÄkhýeÞ fxkufxe Q¼e ÚkE Au suLkku Wfu÷ hk»xÙÃkríkLkk yÂMíkíð ðøkh fËk[ ÚkE þõÞku Lk nkuík. ykÃkýk hk»xÙÃkríkykuyu ËuþLke ÃkhtÃkhk yLku økrh{k ò¤ððk{kt {n¥ðLke ¼qr{fk ¼sðe Au. yuf-çku hk»xÙÃkríkLke Lkeríkherík Úkkuzef rððkËkMÃkË hne Au Ãký yuftËhu Ëhuf hk»xÙÃkríkyu nkuÆkLke «ríkck ò¤ðe Au. hk»xÙÃkríkLkwt {wÏÞ fk{ çktÄkhýLke ÃkrðºkíkkLkwt hûký fhðkLkwt yLku çktÄkhýLkwt ÞkuøÞ Ãkk÷Lk MkwrLkrùík fhðkLkwt Au. hk»xÙÃkrík fuðk nkuðk òuEyu? yu rðþu yuðwt fnuðkÞ Au fu hk»xÙÃkrík rðîkLk, rLk»Ãkûk rð[khf, yLkw¼ðe hksLkuíkk yLku íku{Lkk ûkuºk{kt hk»xÙeÞ yLku yktíkhhk»xÙeÞ ÏÞkrík {u¤ðu÷k nkuðk òuEyu. hk»xÙÃkrík yux÷u yuðe ÔÞÂõík su Ëhuf ÃkrhÂMÚkrík{kt ËuþLkk rník{kt ÞkuøÞ rLkýoÞ ÷ELku ËuþLkwt rník fhu. «urMkzuLx VMxo ÃkMkoLk ykuV RÂLzÞk Au. íku çktÄkhýLkk Mkðkuoå[ ðzk Au. çktÄkhýu hk»xÙÃkríkLku y™uf rðþu»kkrÄfkhku ykÃÞk Au. y÷çk¥k, íku{ýu MktMkË y™u {tºke{tz¤ MkkÚku Ãkhk{þo ÃkAe y™u íku{Lke ¼÷k{ýkuLkk ykÄkhu rLkýoÞku ÷uðkLkk nkuÞ Au. Aíkkt fxkufxe¼Þko Mktòuøkku{kt íku{Lku yLkuf yçkkrÄík yrÄfkhku {¤u÷k Au. hk»xÙÃkrík ðzk«ÄkLkLku þÃkÚk ÷uðzkðu Au. hk»xÙÃkrík MkuLkkLke ºkýuÞ Ãkkt¾Lkk Mkðkuoå[ ÃkËkrÄfkhe Au. Mkw«e{ fkuxoLkk LÞkÞkÄeþ, ËuþLkk yuxLkeo sLkh÷, fkuBÃxÙku÷h sLkh÷ y™u hkßÞÃkk÷kuLke rLk{ýqf hk»xÙÃkríkLke RåAk {wsçk ÚkkÞ Au. òu hk»xÙÃkríkLku yuðwt ÷køku fu Ëuþ{kt økt¼eh ÃkrhÂMÚkríkLkwt rLk{koý ÚkÞwt Au y™u Ëuþ WÃkh ÞwØ, çknkhe yk¢{ý fu Mkþ† rðÿkunLkku ¾íkhku Q¼ku ÚkÞku Au íkku çktÄkhýLke f÷{ 352 {wsçk hk»xÙÃkrík yk¾k Ëuþ{kt yÚkðk íkku ËuþLkk y{wf «Ëuþku{kt fxkufxe ònuh fhe þfu Au. ËwrLkÞkLkk Ëuþku{kt ykÃkýk ËuþkuLkk hksËqíkkuLke rLk{ýqf hk»xÙÃkríkLke MkneÚke ÚkkÞ Au. y™u f]»ýfktík ykÃkýkt Ëuþ{kt çkeò ËuþkuLkk hk»xÙ Ëqíkkuyu Ãký MkkiÚke Ãknu÷kt hk»xÙÃkrík Mk{ûk rLk{ýqfÃkºkku hsq fhðkLkkt nkuÞ Au. çktÄkhýLke f÷{ 356 nuX¤ hk»xÙÃkríkLku yuf yuðku yrÄfkh {éÞku Au su ¼qíkfk¤{kt yLkuf ð¾ík rððkËLkwt fkhý çkLÞku Au. yk yrÄfkh Au Ëuþ™kt hkßÞku{kt hk»xÙÃkrík þkMkLk ÷kËðkLkku. ßÞkhu hk»xÙÃkríkLku yuðwt ÷køku fu fkuE hkßÞ{kt fkÞËku yLku ÔÞðMÚkkLke ÂMÚkrík Ãkze ¼ktøke Au yÚkðk íkku çktÄkhýeÞ fxkufxe Q¼e ÚkE Au íÞkhu hk»xÙÃkrík hkßÞ{kt hk»xÙÃkrík þkMkLk ÷kËe þfu Au. ¼qíkfk¤{kt y™uf ð¾ík yuðwt ÚkÞwt Au fu fuLÿ{kt yuf ÃkûkLkwt þkMkLk nkuÞ y™u hkßÞ{kt çkeò ÃkûkLktwt þkMkLk nkuÞ íÞkhu fuLÿ Mkhfkhu hk»xÙÃkrík îkhk hkßÞ{kt hk»xÙÃkrík þkMkLk ÷ËkÔÞwt nkuÞ. ½ýk rfMMkkyku{kt hk»xÙÃkríkyu fwLkunÃkqðof hMíkkyku Ãký fkZâk Au. hk»xÙÃkríkLkku yuf yrÄfkh su fkÞ{ [[ko{kt hnu Au yu Au Mkò ½xkzðkLkku fu {kV fhðkLkku yrÄfkh. çktÄkhýLke f÷{ 72 hk»xÙÃkríkLku yu yrÄfkh ykÃku Au fu íkuyku fkuELke Ãký Mkò ½xkze fu {kV fhe þfu Au. fkuxo {kþo÷ ÚkÞu÷e ÔÞÂõíkLke Mkò Ãký hk»xÙÃkrík ½xkze fu {kV fhe þfu Au yLku hk»xÙÃkríkLkk yk rLkýoÞLku fkuE [u÷uLs fhe þfíkwt LkÚke. ¾kMk íkku {]íÞwËtz yux÷u fu VktMkeLke Mkò {kV fhðkLkk yÚkðk íkku rLkýoÞku {kuzk ÷uðkLkk ðkËrððkË Úkíkkt hnu Au. hk»xÙÃkríkLku yk yrÄfkh yux÷k {kxu ykÃkðk{kt ykÔÞku Au fu ËuþLkk Mkðkuoå[ ðzk íkhefu yu rLkýoÞ fhe þfu fu fkuELku ÚkÞu÷e

Mkò ðÄkhu Ãkzíke íkku LkÚke Lku? hk»xÙÃkrík fkuELke Mkò ½xkzu fu {kV fhu íkku íkuLkkt fkhýku Ãký íku{Lku ÃkqAe þfkíkkt LkÚke. fuLÿLke Mkhfkh Mkk{u çknw{íkeLkku Mkðk÷ QXu íÞkhu hk»xÙÃkríkLke ¼qr{fk {n¥ðLke çkLke òÞ Au. hk»xÙÃkrík ðzk«ÄkLkLku MktMkË{kt çknw{íke Mkkrçkík fhðkLkwt fnu Au y™u MkhfkhLke h[Lkk fhðkLke nkuÞ íÞkhu su íku ÃkûkLku yLÞ ÃkûkkuLkku MkkÚk fux÷ku Au y™u çknw{íke Au fu Lknª íku [fkMkeLku rLkýoÞ fhu Au. ËuþLkk ðzk«ÄkLkLkwt fkuE fkhýMkh y[kLkf {]íÞw ÚkkÞ íkku þkMkf Ãkûk ½ýe ð¾ík fkuE ÔÞÂõíkLku Lkuíkk íkhefu ÃkMktË fhe þfíke LkÚke. ykðk Mktòuøkku{kt hk»xÙÃkrík rððuf ðkÃkhe ðzk«ÄkLkLke ðhýe fhðk{kt ¼qr{fk ¼sðu Au. Mð. ðzk«ÄkLk #rËhk økktÄeLke níÞk ÃkAe ykðe s ÃkrhÂMÚkríkLkwt rLk{koý ÚkÞwt níkwt íÞkhu hk»xÙÃkrík Íi÷®Mknu ðzk«ÄkLk íkhefu hkSð økktÄeLke ÃkMktËøkeLku {nkuh {khe þÃkÚk ÷uðzkÔÞk níkk. MktMkËLkkt çktLku øk]nkuyu ÃkMkkh fhu÷k rçk÷ (¾hzku/rðÄuÞf) WÃkh hk»xÙÃkríkLke Mkne ÚkkÞ ÃkAe s yu fkÞËku çkLku Au. y{wf Mktòuøkku{kt hk»xÙÃkríkLku rçk÷ hkufe hk¾ðkLkk yÚkðk {tºke{tz¤Lku ÃkwLk: rð[kh {kxu ÃkkAwt {kuf÷ðkLkk yrÄfkhku {¤u Au. òu rçk÷ LkkýkfeÞ rð»kÞLkwt nkuÞ íkku hk»xÙÃkrík yu hkufe þfu Au. Lkð{e ÷kufMk¼k{kt MktMkËLkkt çktLku øk]nkuyu MktMkËMkÇÞkuLku yuf ð»koLke Vhs ÃkAe ÃkuLþLk ykÃkðkLkwt rçk÷ ÃkMkkh fhe hk»xÙÃkríkLku {kufÕÞwt níkwt. òufu íkífk÷eLk hk»xÙÃkrík ðUfxhk{Lku yuðwt fneLku yu rçk÷Lku {tsqhe ykÃke Lk níke fu yk rçk÷ hsq fhðk {kxu íku{Lke Mðef]rík ÷uðkE Lk níke. y÷çk¥k, fkuE rçk÷ òu hk»xÙÃkrík ÃkwLk: rð[kh {kxu {tºke{tz¤Lku ÃkkAwt {kuf÷u yLku {tºke{tz¤ òu íkuLkk WÃkh rð[kh fhe ðksçke Xuhðe y™u VheÚke yuLkwt yu rçk÷ {kuf÷u íkku hk»xÙÃkríkyu íkuLkk WÃkh Mkne fhðe Ãkzu Au. hk»xÙÃkríkLku y™uf yçkkrÄík yrÄfkhku {¤u÷k Au. Aíkkt {kuxk ¼køkLke çkkçkíkku{kt hk»xÙÃkríkyu {tºke{tz¤ fu MktMkËLkkt çktLku øk]nkuLkk rLkýoÞLku yLkw{kuËLk ykÃkðwt Ãkzu Au yu yÚko{kt hk»xÙÃkríkLkk yrÄfkhku Mker{ík ÚkE òÞ Au. òufu íkuLkkÚke hk»xÙTÃkrík ÃkËLke økrh{k fu «ríkck shk WLkzfx Ãký ykuAe Úkíke LkÚke. ¼khík ËwrLkÞkLke MkkiÚke {kuxe ÷kufþkneðk¤ku Ëuþ Au y™u ykÃkýe ÷kufþkneLkkt WËknhýku yk¾e ËwrLkÞk{kt yÃkkÞ Au. ykÃkýk ËuþLke Mkûk{ ÷kufþkne {kxu hk»xÙÃkríkLke ¼qr{fk {n¥ðLke çkLke hnu Au. Mkkð Mkh¤ þçËku{kt fnuðwt nkuÞ íkku yu{ fne þfkÞ fu ½h{kt su{ yuf ðze÷ nkuÞ, su ½h{kt fkuE økt¼eh ÂMÚkrík MkòoÞ íÞkhu Mk÷kn, Mkq[Lk, {køkoËþoLk fu ykËuþ ykÃku y™u ½hLku Mkt¼k¤e hk¾u, hk»xÙÃkrík Ëuþ {kxu yuðk s yuf çktÄkhýu MÚkkÃku÷k Mkðkuoå[ ðze÷ Au. hk»xÙÃkríkLku Zøk÷kçktÄ yrÄfkhku {éÞk Au yLku sYh Ãkzâu íkuyku íkuLkku WÃkÞkuøk fhu Au. hk»xÙÃkrík øk{u íku Ãkûk{ktÚke ykðíkk nkuÞ yÚkðk íkku yu øk{u íku rð[khMkhýe{kt {kLkíkk nkuÞ, hk»xÙÃkrík çkLÞk ÃkAe íku{Lkk ík{k{ rLkýoÞku rLk»Ãkûk yLku ËuþLkk rník{kt s nkuðk òuEyu. ykÃkýk {kxu yu økkihðLke ðkík Au fu ykÃkýk ík{k{ hk»xÙÃkríkykuyu yk ÃkhtÃkhk yLku økkihð «k{krýfíkkÃkqðof rLk¼kÔÞkt Au. hk»xÙÃkríkLku yux÷e MkwrðÄkyku {¤u Au fu íkuyku hkò hsðkzktLku þh{kðu íkuðk XkXÚke Sðe þfu, òufu ykÃkýk {kuxk¼køkLkk hk»xÙÃkríkykuyu MkkËkE y™u MktÞ{ ðíkeo hk»xÙÃkrík ÃkËLku þku¼kÔÞwt Au. ykÃkýk Mkki {kxu yLku Mk{økú Ëuþ {kxu yuLkkÚke {kuxe fE ðkík nkuÞ fu ykÃkýk yufuÞ hk»xTÃkríkyu õÞkhuÞ fkuE yuðwt fk{ fÞwO LkÚke suLkkÚke ykÃkýk ËuþLku Lke[kòuýwt ÚkkÞ, Q÷xwt yLkuf yuðk rLkýoÞku fÞko Au suLkkÚke ykÃkýe Akíke øks øks Vq÷u y™u ykÃkýk «Úk{ Lkkøkrhf WÃkh V¢ ÚkkÞ.

«rík¼k Ãkkxe÷u yíÞkh MkwÄe{kt fw÷ 79 rËðMk{kt 12 rðËuþ «ðkMk{kt 22 ËuþkuLke {w÷kfkík ÷eÄe Au. suLkku ¾[o YrÃkÞk 205 fhkuz ÚkÞku níkku. yçËw÷ f÷k{u hk»xÙÃkrík fk¤{kt 17 rðËuþ «ðkMkku yLku fu.ykh.LkkhkÞýLku 13 ð¾ík ÃkhËuþ øk{Lk fhu÷wt. 2009Úke rLkÞwÂõík Ãkk{u÷k y{urhfe «{w¾ ykuçkk{k yíÞkh MkwÄe{kt 40 rðËuþ «ðkMk fhe [qõÞk Au. ÃkhËuþ «ðkMk Mðk¼krðf Au, Ãký íku{kt MkøkktðkË ½qMke òÞ íkku Mk{MÞk ÚkE þfu. «rík¼k Ãkkxe÷Lkk rfMMkk{kt yuðwt s çkLÞwt Au. íkuyku yuf ð¾ík Ërûký-{æÞ y{urhfe ËuþkuLkk «ðkMku økÞkt. yu ð¾íku Mkhfkhe rð{kLk{kt íku{Lkku Ëefhku Ãký MkkÚku níkku. hk»xÙÃkríkLkk Ëefhkyu Mkhfkhe rð{kLk{kt {uÂõMkfkuÚke y{urhfkLkk {kÞk{e MkwÄeLkku rçkLkMk¥kkðkh «ðkMk Mkhfkhe rð{kLk{kt ¾uzâku. yu Ëhr{ÞkLk hk»xÙÃkrík ËefhkLke hkn òuíkkt {uÂõMkfku{kt hkufkÞkt. íku{Lkku Ëefhku íkku ÃkkuíkkLkk ytøkík fk{u økÞku níkku, Ãký MkkÄLk-Mkk{økúe MkhfkhLkkt ðkÃkhu÷kt. yøkkW ðe.ðe.økehe RhkLkLkk 2500 ð»koLkk RríknkMkLke Wsðýe{kt RhkLk økÞk íÞkhu Ãkkiºk-Ãkkiºkeyku MkkÚku økÞu÷kt. MktSð huœe ÓËÞLke Mkk{kLÞ íkf÷eV ð¾íku Mkkhðkh {kxu zkìõxhku MkkÚkuLkku fkV÷ku ÷R y{urhfk ÃknkU[u÷k. ËËeo rË÷ Ähkðíkk Íi÷®Mkn Ãký ÓËÞLke Mkkhðkh {kxu y{urhfk ÃknkU[u÷k.


4

hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

Ãknu÷k hk»xÙÃkrík

zkì. hksuLÿ «MkkË

sL{ 3 rzMkuBçkh, 1884 {]íÞw 28 Vuçkúwykhe, 1963 hk»xÙÃkríkfk¤ 26 òLÞwykhe, 1950Úke 13 {u, 1962

su{Lke ÃkkMku rLkð]r¥k ÃkAe fkh ¾heËðkLkk ÃkiMkk Lk níkk! ÃkAkík {Lkkíkk rçknkhu ËuþLku Ãknu÷k hk»xÙÃkrík ykÃÞk Au. hksuLÿ«MkkËLkku sL{ [tÃkkhý rsÕ÷kLkk ShkËuE økk{u ÚkÞu÷ku. íku{Lkk rÃkíkk {nkËuð MknkÞ níkk yLku {kíkk f{÷uïhe Ëuðe níkkt. {nkËuð ½kuzuMkðkhe yLku Ãknu÷ðkLkeLkk þku¾eLk níkk. MktMf]ík yLku VkhMke ¼k»kkLkk Ãký yuðk s rðîkLk. íku{Lke rðî¥kk Mðk¼krðf heíku hksuLÿ{kt Qíkhe. hksuLÿ «MkkËLku yuf ¼kE yLku 3 çknuLkku níke. hksuLÿçkkçkw MkkiÚke LkkLkk níkk. LkkLkk-{kuxk fk{ fhíkkt hksuLÿ çkkçkw ònuh SLkLk{kt Mkr¢Þ ÚkÞk. økktÄeS MkkÚku Ãký {w÷kfkík ÚkE yLku íkuyku økktÄeSÚke ¾kMMkk «¼krðík ÚkÞk. ÷zík{kt Mktf¤kÞu÷k nkuðkÚke 1942{kt íku{Lku 3 ð»ko {kxu su÷ Ãký sðwt Ãkzâwt. su÷{kt hneLku íku{ýu ÃkkuíkkLkwt «ÏÞkík ‘RÂLzÞk rzðkEzuz’ Lkk{Lkwt ÃkwMíkf ÷¾e LkkÏÞwt. 1950Lkwt ð»ko hksuLÿ çkkçkwLkku ¼køÞkuËÞ ÷ELku ykÔÞwt. yu ð¾íku hk»xÙÃkrík fkuý çkLku yu økz{Úk÷ [k÷íke níke. ð¤e íÞkhu yksLke su{ Lkuíkkyku hk»xÙÃkrík çkLkðk {kxu ÷kELk ÷økkðe Q¼íkk Lknª. Ãkrhýk{u Mkh¤íkkÚke fkuE W{uËðkh {¤íkku Lk níkku. yu ð¾íku Mkçk Ëw:¾ku fk yuf E÷ks suðk økktÄeSLke Mk÷kn ÷uðkE yux÷u yu{ýu MkeÄwt s hksuLÿ«MkkËLkwt Lkk{ ykÃke ËeÄwt. Ãkrhýk{? 1950Lke 26{e òLÞwykheyu Mkðkhu 10:15 ðkøÞu hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkk Ëhçkkh nku÷{kt íku{ýu hk»xÙÃkrík íkhefu þÃkÚk ÷eÄk. 31 íkkuÃkkuLke Mk÷k{e yÃkkE. Lknuhw òufu Ãknu÷e ð¾ík hksøkkuÃkk÷k[khe yLku çkeS ð¾ík 1957{kt hkÄkf]»ýLkTLku hk»xÙÃkrík çkLkkððk {ktøkíkk níkk. Ãký zkì. «MkkËLke y¼qíkÃkqðo ÷kufr«Þíkk Mkk{u LknuhwLke RåAk xfe þfe Lknª yLku íkuyku VheÚke hk»xÙÃkrík çkLÞk. MkðoLkk{wíku s íku{ýu 12 ð»ko, 3 {rnLkk yLku 18 rËðMk hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt økwòÞkO. çku ð¾ík hk»xÙÃkrík çkLkLkkhk íkuyku yu f {kºk hk»xÙ Ã krík Au . Lknu h w yLku hksu L ÿçkkçkw ðå[u L kku ði [ krhf {ík¼u Ë òýeíkku Au. yufË{ ðuMxLko xÙuLz{kt hnuLkkhk LknuhwLku MkeÄk-MkkËk hksuLÿçkkçkw MkkÚku çknw

{u¤ Lk Ãkzu yu Mðk¼krðf Au. Ãký hk»xÙÃkrík nkuðkLku fkhýu Lknuhw íku{Lku fþwt fhe þfu yu{ Lk níkk. y÷çk¥k, hksuLÿ «MkkË rLkð]¥k ÚkÞk ÃkAe Lknuhwyu ÃkkuíkkLkku hku»k WíkkÞkuo. rLkð]r¥k ÃkAe hksuLÿ çkkçkw RåAík íkku yk÷eþkLk Mkhfkhe {fkLk ÷E þfík, Ãký íku{ýu

ÃkxýkLkk yuf yk©{{kt hnuðkLkwt Lk¬e fÞwO. ËuþLkku yuf Ãký YrÃkÞku ¾kuxku ðÃkhkÞ yu yu{Lku ÃkMktË Lk níkwt. hk»xÙÃkrík íkhefu íku{Lku ËMk nòh Ãkøkkh {¤íkku su{ktÚke íkuyku yuf nòh s Mðefkhíkkt níkk. {kxu íku{Lke ykŠÚkf ÂMÚkrík ¾kMk Mk{]Ø Lk níke. 1962{kt rLkð]¥k ÚkE íkuyku ÃkkuíkkLkk ðíkLk{kt hnuðk [kÕÞk økÞk. íku{Lku Ë{Lkku hkuøk nkuðkÚke nhðk-Vhðk {kxu yuf {kuxh ¾heËðe níke. Ãký Lkðe {kuxh ¾heËe þfkÞ yux÷k ÃkiMkk íku{Lke ÃkkMku Lk níkk. Ãkrhýk{u íku{ýu LknuhwLku rðLktíke fhe fu ðzk«ÄkLk íkhefu ík{u òu {kuxh ÃkhLke yuõMkkEÍ zâqxe {kV fhe Ëku íkku nwt {kuxh ¾heËe þfwt. Lknuhwyu hksuLÿ «MkkËLke rðLktíke {kLÞ Lk hk¾e yLku hksuLÿçkkçkwyu sqLke {kuxh ¾heËðe Ãkze.

íkuyku hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt fÚkk fhíkkt! „ íkuyku hkus MLkkLk fheLku s{íkkt Ãknu÷kt

hk{[rhík {kLkMkLkk ytþkuLkwt ÃkXLk fhíkk. yu ¢{ íku{ýu hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt Ãký ò¤ðe hk¾u÷ku. „ yzÄe þíkkçËe Qsðe hnu÷e ¼kusÃkwhe rVÕ{ RLzMxÙeLke MÚkkÃkLkkLkku ykzfíkhku Þþ Ãký hksuLÿçkkçkwLku òÞ Au. rçknkhLkk yuf MkktMf]ríkf fkÞo¢{{kt nkshe ykÃkðk økÞk íÞkhu íku{ýu «kuzâwMkh rðïLkkÚk «MkkËLku Mkq[Lk fÞwO fu ykÃkýe ¼kusÃkwhe ¼k»kk{kt þk {kxu rVÕ{

LkÚke çkLkkðíkk? rðïLkkÚku hksuLÿ «MkkËLke ðkík ÃkfzeLku 1963{kt Ãknu÷e rVÕ{ rh÷eÍ fhe yLku yu MkkÚku s ¼kusÃkwhe{kt rVÕ{ku çkLkíke ÚkE. „ rçkúrxþ hkýe yur÷ÍkçkuÚk 1961{kt ¼khík ykÔÞkt íÞkhu íku{ýu hksuLÿ «MkkËLkkt ÃkwMíkfku òuELku ÃkqAâwt fu, ykx÷ku çkÄku Mk{Þ ík{Lku õÞktÚke {éÞku? íÞkhu hksuLÿçkkçkwyu sðkçk ykÃÞku fu nwt ík{khk rÃkíkkLke su÷{kt 16 ð»ko hÌkku Awt yux÷u ÷¾ðkLkku ½ýku Mk{Þ {éÞku Au.

sL{ 5 MkÃxuBçkh, 1888 {]íÞw 17 yur«÷, 1975 hk»xÙÃkríkfk¤ 13 {u, 1962Úke 13 {u, 1967

çkeò hk»xÙÃkrík

zkì.MkðoÃkÕ÷e hkÄkf]»ýLk

ykËþo hkßÞ yu fnuðkÞ ßÞkt hkò ËkþorLkf nkuÞ MkVuË Ãkk½ze, økkuXý MkwÄe ykðíkku ÷kUøkfkux, MkVuË Äkuíke, økkuhwt þheh, ÃktÃk þqÍ, A Vex suðe Ÿ[kE yLku {kÚku çku Ãkèk{kt ðnU[kÞu÷e rðrþü «fkhLke Ãkk½ze. ykx÷wt ðýoLk fheyu yux÷u su r[ºk ¾zwt ÚkkÞ yu zkì. hkÄkf]»ýLkLkwt nkuÞ. zkì. hkÄkf]»ýLk Ëuþ ËwrLkÞk{kt rV÷kuMkkuVh «urMkzuLx íkhefu òýeíkk Au. ð»kkuo Ãknu÷kt rV÷kuMkkuVh Ã÷uxkuyu ÷¾u÷wt fu ykËþo hkßÞ yu fnuðkÞ ßÞkt hkò ËkþorLkf nkuÞ. zkì. hkÄkr¢»LkLk hk»xÙÃkrík çkLÞk yux÷u yu ðkík Úkkuze-½ýe Mkk[e Mkkrçkík ÚkE. hkÄkr¢»LkLkLkku sL{ 1888{kt yktÄú «ËuþLkk ÄkŠ{f þnuh

ríkYíkLke{kt ÚkÞu÷ku. íku{Lkk rÃkíkk MkðoÃkÕ÷e ðehkMðk{e yLku {kíkk MkeíkkB{k økheçk çkúkñý níkkt. Ërûký ¼khíkLke ÃkhtÃkhk «{kýu íku{Lkk Lkk{{kt ÷køkíkku MkðoÃkÕ÷e þçË nfefík{kt økk{Lkwt Lkk{ Au. ð»kkuo Ãknu÷kt íku{Lkk Ãkqðoòu yk økk{{kt hnuíkkt níkkt. 16 ð»kuo f]»ýLkLk ¼ýíkkt níkk íÞkhu s 10 ð»koLke fLÞk rþðfk{q MkkÚku íku{Lkkt ÷øLk ÚkE økÞu÷kt. Ëhr{ÞkLk 20 ð»kuo ÃknkU[u÷k f]»ýLkLke rðî¥kk AkLke hnuíke Lk níke. {kxu íku{Lku {ÿkMk,

{iMkwh, fku÷fkíkk ðøkuhu ÞwrLkðŠMkxeyku{kt ¼ýkððkLkwt yk{tºký {¤ðk ÷køÞwt. yu{.yu. Ëhr{ÞkLk íkiÞkh fhu÷ku þkuÄ rLkçktÄ íku{ýu 20 ð»koLke ðÞu s ÃkwMíkf íkhefu «økx fhe ËeÄku. yu ÃkwMíkfLkwt Lkk{ níkwt, ‘Ä yurÚkõMk ykuV Ä ðuËkLík yuLz ExTMk {xerhÞ÷ yuõMkÃkkurÍþLk’. íku{Lke «økrík çknw MkeÄe ÷exe{kt níke. Ëuþ{kt WÃkfw÷Ãkrík MkwÄe ÃknkUåÞk ÃkAe íkuyku ykìõMkVzo ÞwrLkðŠMkxe{kt 6 ð»ko rðrÍ®xøk «kuVuMkh hÌkk. íÞkt íku{ýu rnLËw Ä{o ¼ýkÔÞku. yu Ëhr{ÞkLk RÂLËhk økktÄe, MkktMkË ¼qÃkuþ økwÃíkk yLku RÍhkÞu÷Lkk WÃkðzk«ÄkLk hne [qfu÷k rÞøku÷k yk÷kU suðkt íku{Lkk rðãkÚkeoyku níkkt. 1948{kt íkuyku ÞwLkuMfkuLkk [uh{uLk çkLÞk. 1949{kt f]»ýLk hrþÞk{kt ¼khíkLkk hksËqík çkLÞk. Mkh{w¾íÞkh òuMkuV Míkkr÷Lk fkuELku {¤ðk {kxu íkiÞkh Lk Úkíkku. Ãký hkÄkf]»ýLkLku çku ð¾ík {éÞku. yk¢{fíkk yLku çk¤«Þkuøk fhe Mk¥kk Ãkh ykðu÷k Míkkr÷LkLku Eþkhku fhíkkt fhíkkt f]»ýLku fnu÷wt fu y{khu íÞkt Ãký yuf hkòyu Ähkh Mk¥kk nktMk÷ fhe yu ÃkAe íku L ku f®÷øk{kt Ãkùk¥kkÃk fhðkLkku ðkhku ykðu÷ku. Míkkr÷Lk-f]»ýLkLke çku {w÷kfkíkÚke yk¾k søkíkLku ykùÞo ÚkÞu÷wt. 1952{kt ËuþLku Mkûk{ WÃkhk»xÙÃkríkLke sYh Ãkzíkkt hkÄkf]»LkLku ¼khík çkku÷kðe ÷uðkÞk. ynªÚke s íkuyku ¼khíkLkk Mkðkuoå[ ÃkË MkwÄe ÃknkUåÞk. 1954{kt íku{Lku ¼khík híLk ykÃke ËuðkÞku níkku. 1962{kt íku{ýu ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík íkhefu þÃkÚk ÷eÄk yLku hk»xÙÃkrík íkhefu ÃkkuíkkLkku Ãkøkkh ½xkze 2 nòh YrÃkÞk fhe LkkÏÞku. yøkkW LkkUæÞwt íku{ íku{Lke rðï¼h{kt ÏÞkrík níke. Ãkrhýk{u y{urhfk ÃknkUåÞk íÞkhu íku{Lku nur÷fkuÃxh îkhk MkeÄk s ÔnkEx nkWMk{kt QíkhðkLkwt MkL{kLk {éÞwt. yk heíku ÔnkEx nkWMk{kt ÃknkU[Lkkhk yu ð¾íku íkuyku Ãknu÷k ÃkhËuþe níkk. ytrík{ rËðMkku{kt íkuyku ½ýwt ¼q÷e síkkt níkk. íkrçkÞíkLke Ãký økt¼eh Mk{MÞkyku níke. yu ÂMÚkrík ðå[u s íkuykuyu 1975Lke 17{e yur«÷u ðnu÷e Mkðkhu nt{uþkt {kxu rðËkÞ ÷eÄe.

íkuyku ÃkkuíkkLkkt «ð[Lkku òíku s ÷¾íkkt! „ EhkLkLke íknuhkLk ÞwrLkðŠMkxeyu ßÞkhu

hkÄkf]»ýLkLku zkìõxh ykuV r÷xhu[hLke rzøkúe ykÃke íÞkhu zkì. f]»ýLku rðïrðãk÷ÞLku ÃkkuíkkLkkt çkÄkt s ÃkwMíkfku ¼ux{kt ykÃÞkt. yu ÃkwMíkfku Mðk¼krðf heíku s zkì. f]»ýLkLke rðî¥kkÚke ¼hkÞu÷kt níkkt. {kxu ÞwrLkðŠMkxeLkk fw÷Ãkríkyu íku{Lku {òf{kt sðkçk ykÃÞku fu ze.÷exLke zeøkúe ykÃke ykÃkýu íku{Lku ðÄkhu ykÃÞwt fu ÃkAe yk ÃkwMíkfku îkhk íku{ýu ykÃkýLku ðÄkhu ykÃÞwt yu Mk{sðwt {w~fu÷ Au!

„ hkßÞMk¼k{kt rðhkuÄÃkûkLkk Lkuíkk yLku

fBÞwrLkMx MkktMkË ¼qÃkuþ økwók zkì. f]»ýLkLkk rðãkÚkeo níkk. Ãký hkßÞMk¼k{kt zkì. f]»ýLk yæÞûk nkuÞ yLku ¼qÃkuþ rðhkuÄÃkûkLkk Lkuíkk íkhefu çkuXk nkuÞ yuðwt ½ýe ð¾ík çkLkíkwt. økwÃíkk ÃkkuíkkLkk rþûkfLkku Ãkqhku ykËh ò¤ðíkk. íkku Mkk{u Ãkûku hkßÞMk¼k{kt õÞkhuf økwÃíkk Lkshu Lk Ãkzu íkku f]»ýLk ÃkqAíkkt: “Ônuh EÍ ¼qÃkuþ?” Mkk{kLÞ Mktòuøkku{kt yæÞûk rðhkuÄÃkûkLkk LkuíkkLku yk heíku Lkk{ ÷ELku çkku÷kðíkk nkuíkk LkÚke.


hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

hk»xÙÃkríkLke [qtxýe Mkk{kLÞ [qtxýeyku su{ Mknu÷e LkÚke. yxÃkxkt økrýík MkrníkLkkt yLkuf Ãkrhçk¤kuLkwt r{©ý ÚkkÞ íÞkhu ËuþLkk «{w¾ ÃkMktË ÚkE þfu Au. sLkíkk MkeÄk hk»xÙÃkrík Lk¬e LkÚke fhe þfíke Ãký [qtxýe{kt Ãkhkuûk heíku sLkíkkLkku Vk¤ku nkuÞ Au...

fuðe heíku ÚkkÞ Au [qtxýe? MktrðÄkLkLke Ãkuxk f÷{ 52 {wsçk ¼khík{kt hk»xÙÃkríkLkwt nkuðwt yrLkðkÞo Au, su{Lkku fkÞofk¤ Ãkkt[ ð»koLkku nkuÞ Au. hk»xÙÃkríkÃkËLkk W{uËðkhkuyu 15,000 YrÃkÞkLke rzÃkkurÍx MkkÚku Lkk{ktfLk Ëk¾÷ fhðkLkwt nkuÞ Au. yuLke MkkÚku ykuAk{kt ykuAk Ãk[kMk {íkËkíkk (su MktMkËMkÇÞ yLku rðÄkLkMkÇÞ nkuÞ Au)Lkwt Mk{ÚkoLk yLku «Míkkð sYhe nkuÞ Au. hk»xÙÃkríkLke [qtxýe sLkíkk sLkkËoLk LkÚke fhíke yLku ÃkhkuûkYÃku sLkíkk yu{kt Mkk{u÷ nkuÞ Au. hk»xÙÃkríkLku sLkíkkLkku ðkux yu ûkuºkLkk «ríkrLkrÄ {kh^íku {¤u Au. hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt ÷kufMk¼k, hkßÞMk¼k yLku hkßÞ rðÄkLkMk¼kLkk MkÇÞku {íkËkLk fhu Au. {íkËkLk{kt sYhe LkÚke fu fkUøkúuMkLkk MkktMkË-rðÄkLkMkÇÞ «ýð {w¾hSLku s ðkux ykÃku. yk {íkËkLk økwÃík nkuÞ Au yux÷u yu òýðwt {w~fu÷ nkuÞ Au fu fÞk {íkËkhu fkuLku ðkux ykÃÞku. Ëuþ{kt A hkßÞ yuðkt Au ßÞkt rðÄkLkMk¼kLke MkkÚku-MkkÚku rðÄkLk Ãkrh»kË Ãký Au, Ãkhtíkw yk [qtxýe{kt {kºk rðÄkLkMk¼kLkk MkÇÞku s {íkËkLk fhe þfu Au. çkÄkt hkßÞku{kt rðÄkLk Ãkrh»kË Lk nkuðkÚke [qtxýe{kt hkßÞLkk fw÷ ðkuxLke ðuÕÞq fkZðk{kt hks økkuMðk{e Mk{kLkíkk yLku yufYÃkíkk s¤ðkE ykðu Au yLku AuÕ÷u ËuþLkk fw÷ hnu íku {kxu {kºk rðÄkLkMkÇÞkuLku s rðÄkLkMkÇÞkuLke MktÏÞk yLku ðkux {íkËkLkLkku n¬ {éÞku Au. yu s ðuÕÞqLkk ykÄkhu ÷kufMk¼k-hkßÞ¼kLkk «{kýu hkßÞÃkk÷u Lkkur{Lkux fhu÷k rðÄkLkMkÇÞ su MkÇÞkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq fkZðk{kt ykðu Au. yk fkuE ûkuºkLke sLkíkkLkwt «ríkrLkrÄíð LkÚke fhíkk «r¢Þk ÃkAe [qtxýe{kt ÃkzLkkhk fw÷ ðkuxLke ðuÕÞq íku{Lku Ãký hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt {íkËkLkLkku fkZðk{kt ykðu Au. yrÄfkh LkÚke. yk s rLkÞ{ ÷kufMk¼k1971Lke sLkøkýLkk yLkwMkkh hkßÞLke hkßÞMk¼kLku Ãký ÷køkw Ãkzu Au. {ík÷çk fu Mk[eLk sLkMktÏÞkLku íÞktLkk [qtxkÞu÷k MkÇÞkuLke MktÏÞkÚke íkUzw÷fh fu hu¾k hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt {íkËkLk ¼køkðk{kt ykðu Au, Ãkrhýk{u su Ãký MktÏÞk ykðu Lknª fhe þfu. yuLku VheÚke 1000Úke ¼køkðk{kt ykðu Au. yu ÃkAe 2011Lke sLkøkýLkk {wsçk ¼khíkLke MktÏÞk su Ãkrhýk{ ykðu yu su íku hkßÞLkk yuf ¼÷u 1.2 yhçk nkuÞ Ãký [qtxýeyku{kt nswÞ rðÄkLkMkÇÞLkk ðkuxLke ðuÕÞq økýkÞ. yk heíku 1971Lke sLkøkýLkkLkk yktfzk s ykÄkh {LkkÞ Ëhuf hkßÞLkk MkÇÞkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq Lk¬e ÚkkÞ Au yLku 2026 MkwÄeLke [qtxýeyku 1971Lke Au. hkßÞLkk fw÷ rðÄkLkMkÇÞkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq sLkMktÏÞkLkk ykÄkhu s Úkþu. hk»xÙÃkríkLke Lk¬e fhðk {kxu yuf rðÄkLkMkÇÞLkk ðkuxLke [qtxýe{kt {íkËkLkLke ¾kMk VkuBÞow÷k Au suLke ÃkkA¤ ðuÕÞqLkku hkßÞLkk fw÷ rðÄkLkMkÇÞkuLke MktÏÞkÚke {íkËkLk{kt økzçkze hkufðkLkku íkfo Au yux÷u yu økwýkfkh fhðk{kt ykðu Au. yuLkkÚke su Ãkrhýk{ òýðwt hMk«Ë Au fu hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt «íÞuf ykðu yu su íku hkßÞLkk fw÷ ðkux fnuðkÞ. yk {íkËkhLkku {ík yuf {ík íkhefu økýkíkku LkÚke. heíku Ëhuf hkßÞ hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt ÃkkuíkkLke MkktMkËkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq yuf Mk{kLk nkuÞ Au, Ãkhtíkw ¼køkeËkhe MkwrLkrùík fhu Au. rðÄkLk Þk íkku ÄkhkMkÇÞLkk ðkuxLke ðuÕÞq y÷øk MkktMkËkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq fkZðk {kxu [qtxkÞu÷k y÷øk nkuÞ Au. çktLku øk]nkuLkk [qtxkÞu÷k MkktMkËkuLkk MkÇÞkuLke MktÏÞk òuzðk{kt ykðu Au. ÷kufMk¼k ðkuxLke ðuÕÞq ík{k{ hkßÞkuLkk rðÄkLkMkÇÞkuLkk yLku hkßÞMk¼kLkk MkÇÞkuLku òuzeLku su MktÏÞk fw÷ ðkuxLke ðuÕÞqLke çkhkçkh nkuÞ Au. ykðu yuLku hkßÞkuLkk fw÷ ðkuxÚke ¼køkðk{kt ykðu ykLkk ºký íkçk¬k Au. MkkiÚke Ãknu÷kt Ëhuf Au. yu{ktÚke su yktfzku ykðu yu yuf MkktMkËLkk hkßÞLkk rðÄkLkMkÇÞLkk ðkuxLke ðuÕÞq fkZðk{kt ðkuxLke ðuÕÞq økýkÞ. fw÷ MkktMkËkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq ykðu Au. rðÄkLkMkÇÞkuLke MktÏÞkLkk ykÄkhu yu fkZðk {kxu fw÷ MkktMkËkuLke MktÏÞkLkku yuf

MkkiÚke ykuAk {ík fkuLku {éÞk níkk? ykuAk ytíkhLke SíkÚke hk»xÙÃkrík ÃkË {u¤ðLkkhk ðe ðe økehe níkk. íkuyku {kºk 14,650 {íkkuÚke SíÞk níkk. òufu, Mðíktºk W{uËðkh íkhefu hk»xÙÃkríkLke [qtxýe SíkLkkhk íkuyku «Úk{ W{uËðkh Au. MkkiÚke {kuxk ytíkhu Sík {u¤ðeLku hk»xÙÃkríkLke ¾whþe Ãkh çkuMkðkLkku rð¢{ fu ykh LkkhkÞýLkLkk Lkk{u Au. íkuykuyu 9,56,290 {íkku {u¤ÔÞk Au. hk»xÙÃkríkLke [qtxýe SíkLkkhk yuf Ãký W{uËðkhLku yks MkwÄe ykx÷k {ík {éÞk LkÚke. yk ÞkËe{kt çkeò Lktçkhu zkp.yçËw÷ f÷k{ Au. íku{Lku 9,22,884 {íkku {éÞk níkk.

MkktMkËLkk ðkuxLke ðuÕÞqÚke økwýkfkh fhðk{kt ykðu Au. yu ÃkAe hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt {íkËkhkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq fkZðk {kxu fw÷ MkktMkË yLku fw÷ rðÄkLkMkÇÞkuLkk ðkuxLke ðuÕÞq òuzðk{kt ykðu Au yLku su MktÏÞk ykðu yu [qtxýe{kt Ãkzu÷k ðkuxLke MktÏÞk økýkÞ Au. rLkÞ{ yu Au fu «ýð {w¾hS yÚkðk Ãkqýkuo Mktøk{kyu [qtxýe Síkðk {kxu 50 «ríkþíkÚke ðÄw ðkux {u¤ððk sYhe Au. hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt yufÚke ðÄw W{uËðkhku Ÿ{uËðkhe fhe þfíkk nkuðkÚke {kuxk¼køku yu Mkt¼ð LkÚke fu yuf W{uËðkhLku 50 «ríkþíkÚke ðÄw ðkux {¤u. yux÷k {kxu xÙkLMkVhuçk÷ ðkux rMkMx{Lke ÔÞðMÚkk Au. Aêk hk»xÙÃkrík Lke÷{ MktSð huœe yk{kt yÃkðkË Au. yu yuf s yuðk hk»xÙÃkrík Au su rLkŠðhkuÄ [qtxkÞk níkk. hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt «uVuÂLMkÞ÷ ðku®xøk rMkMx{ nkuÞ Au. {ík÷çk fu Ëhuf {íkËkhu Ëhuf W{u Ë ðkhLku yu L ke ÃkMkt Ë Lkk ¢{{kt ðku x ykÃkðkLkk nkuÞ Au. {kLke ÷Eyu fu 4 W{uËðkh Au íkku Ëhuf {íkËkhu yuLke Ãknu÷e, çkeS, ºkeS yLku [kuÚke ÃkMktË «{kýu ðkux ykÃkðkLkk nkuÞ Au. {kLkku fu yk{kt ALku 30 «ríkþík, BLku 12 «ríkþík, CLku 40 «ríkþík yLku DLku 18 «ríkþík ðkux {¤u íkku rLkÞ{ {wsçk MkkiÚke ykuAk ðkux {éÞkt nkuÞ yuLku [qtxýe{ktÚke çkkfkík fhe ËuðkÞ Au yLku yuLku {¤u÷k ðkuxLku yuLkk MkufLz «uVhLMkLkk ykÄkhu yLÞ W{uËðkhLkk ðkux{kt þk{u÷ fhe ËuðkÞ Au. yur÷r{LkuþLkLke yk «r¢Þk íÞkt MkwÄe [k÷w hnu Au ßÞkt MkwÄe fkuE W{uËðkhLku 50 «ríkþíkÚke ðÄw ðkux Lk {¤u. yk «fkhu MkufLz «uVhLMkLke økýíkhe {kºk yuf s ðkh ÚkE Au. 1969Lke [qtxýe{kt ðkuxLke økýíkhe yur÷r{LkuþLk rMkMx{Úke ÚkE níke yLku RÂLËhk økktÄeyu fkUøkúuMkLkk yrÄf]ík W{uËðkh Lke÷{ MktSð huœe Mkk{u {uËkLk{kt Q¼k hk¾u÷k ðe.ðe.økehe MkufLz «uVhLMkLkk rnMkkçku [qtxýe Síke økÞk níkk.

5

økwshkíkLkk ÄkhkMkÇÞkuLkk {íkLkwt {qÕÞ þwt? økwshkíkLkk 182 ÄkhkMkÇÞku {kxu økwshkík rðÄkLkMk¼k{kt {íkËkLkLke ÔÞðMÚkk fhðk{kt ykðe Au. økwshkík{kt ¼ksÃkLkk 121, fkUøkúuMkLkk 56, yuLkMkeÃkeLkk 2 íku{s yÃkûkLkk 3 {¤eLku fw÷ 182 ÄkhkMkÇÞkuLkk {íkLkwt {qÕÞ 26,754 ykMkÃkkMk ÚkkÞ Au. {ík÷çk fu yuf ÄkhkMkÇÞLkk {íkLke ®f{ík 147 {ík sux÷e ÚkkÞ Au. økwshkíkLke 1971Lke ðMíke 2,66,97,770Lkk ykÄkhu yuf ÄkhkMkÇÞLkk {íkLkwt {qÕÞ 147 Lk¬e fhðk{kt ykÔÞwt níkwt. y÷øk y÷øk hkßÞku{kt ÄkhkMkÇÞkuLke MktÏÞk yLku hkßÞLke fw÷ ðMíkeLkk ykÄkhu yuf ÄkhkMkÇÞLkk {íkLkwt {qÕÞ Lk¬e fhðk{kt ykðu Au. MkkiÚke ðÄw ÄkhkMk¼kLke çkuXfku W¥kh «Ëuþ{kt Au. W¥kh «Ëuþ{kt 403 ÄkhkMk¼k çkuXfku Au yLku «íÞuf ÄkhkMkÇÞLkk {íkLke ®f{ík 208 yktfðk{kt ykðe Au. rçknkh{kt 243 ÄkhkMkÇÞku Au yLku íÞktLkk ÄkhkMkÇÞkuLkk {íkLkwt {qÕÞ 173 Au. {nkhk»xÙ{kt 288 ÄkhkMkÇÞku Au yLku yuf ÄkhkMkÇÞLkk {íkLke ®f{ík 175 Au. íkr{÷LkkzwLkk 234 ÄkhkMkÇÞku Au yLku «rík {íkLkwt {qÕÞ 176 Au. yk hkßÞkuLkk ÄkhkMkÇÞkuLkk {ík hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt {n¥ðLkk Ãkwhðkh ÚkkÞ Au.


6

hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

ºkeò hk»xÙÃkrík

zkì. Íkfeh nwMkiLk

sL{ 8 Vuçkúwykhe, 1897 {]íÞw 3 {u, 1969 hk»xÙÃkríkfk¤ 13 {u, 1967Úke 3 {u 1969

«Úk{ LkkøkrhfÚke ytrík{ «Þký {q¤ fku÷fkíkkLkk rVËk nwMkiLk ¾kLk 1888{kt niËhkçkkË rþ^x ÚkE økÞu÷k. ÃkiMkk ¾kMMkk níkk yux÷u niËhkçkkËLkk çkuøk{ çkòh{kt nðu÷e Q¼e fhe níke. yu nðu÷e{kt s Íkfeh nwMkiLkLkku sL{ ÚkÞku. {q¤ íkku yu yV½kLke níkk yLku zkì. nwMkiLkLku ¾kLkLke WÃkkrÄ Ãký ykÃkðk{kt ykðe níke. òufu çknw ykuAk ÷kufku íku{Lku zkì. Íkfeh nwMkiLk ¾kLk fneLku çkku÷kðíkk níkk. zkì. nwMkiLkLkk çkk¤Ãký ð¾íku Rxk÷e yLku íkwfeo ðå[u ÞwØ [k÷íkwt níkwt. íkwfeo EM÷k{e Ëuþ níkku. ¼khíkLkk {wMk÷{kLkku íkwfeo {kxu Vk¤ku W½hkðíkk níkk. nwMkiLk yu «ð]r¥k{kt ¾kMMkk Mkr¢Þ níkk. íÞkhÚke s íku{Lkku hksfkhý{kt hMk hkuÃkkE [qõÞku níkku. yuf ð¾ík Rxkðk (W¥kh «Ëuþ)Lke {ÂMsË{kt yu{ýu ¼k»ký ykÃÞwt. yu ÃkAe íku{ýu Vk¤ku W½hkððkLkku [k÷w fÞkuo. íku{Lkk þçËku{kt yu{ýu ÷køkýeLkkt ELsuõþLkku ¼ÞkO níkkt Ãkrhýk{u yuf økheçk ð]Øu ÃkkuíkkLke Mk{økú çk[ík Vk¤k{kt ykÃke ËeÄe! ¼k»kýkuyu s nwMkiLkLkwt ½h çkktÄe ykÃÞwt. çkLÞwt yuðwt fu nwMkiLk fkÞ{støk ¾kíku ¼k»ký ykÃke hÌkk níkk. yu ¼k»ký Mkkt¼¤eLku yuf ðze÷ yux÷k «¼krðík ÚkÞk fu ÃkkuíkkLke Ëefhe íku{Lke MkkÚku s ðhkððkLkwt Lk¬e fhe ÷eÄwt. Ãkrhýk{u yíÞtík ¾qçkMkqhík yuðkt þknsnkt çkuøk{ MkkÚku íku{Lkkt ÷øLk ÚkÞkt. çkuøk{ MkwtËh WÃkhktík þk÷eLk Ãký níkkt. hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt ÃknkUåÞk ÃkAe Ãký íkuyku ÃkzËk{kt s hnuíkkt. MkqVeÍ{{kt hMk Ähkðíkk nwMkiLk MkqVe MkkrníÞLkwt MkuðLk fhíkkt hnuíkk. r¾÷kVík [¤ð¤ ð¾íku íkuyku hksfkhý{kt Mkr¢Þ ÚkÞk. Úkkuzkt ð»kkuo y÷eøkZ {wÂM÷{ ÞwrLkðŠMkxe MkkÚku òuzkÞu÷k hÌkk Ãký íku{Lku ¼ýðkLke ¼khu ¼q¾. yux÷u íkuyku 1923{kt s{oLke ÃknkUåÞk yLku çkŠ÷Lk ÞwrLkðŠMkxe{kt zkìõxhux {kxu «ðuþ {u¤ÔÞku. ynª íku{ýu yÚkoþk† yLku çkeò rð»kÞkuLkku yÇÞkMk fÞkuo. ynet hneLku s íku{ýu Ëuþ-ÃkhËuþLkk rðîkLkku MkkÚku r{ºkíkk fu¤ðe. ynª hneLku s íku{ýu ËeðkLkyu-økk÷eçkLkwt yíÞtík MkwtËh «fkþLk fhkÔÞwt.

1926{kt íkuyku rzøkúe {u¤ðe ¼khík ykÔÞk. ynª ykðe íku{ýu òr{ÞkLke E{us Ä{orLkhÃkuûk fhðk «ÞkMkku fÞko. yu ð¾íku økktÄeS íku{Lke MkkÚku níkk Ãký çkuW VkÔÞk Lknª. 1948{kt íku{Lku y÷eøkZ {wÂM÷{ ÞwrLkðŠMkxeLkk fw÷Ãkrík çkLkkðkÞk. yu WÃkhktík ½ýe þiûkrýf MktMÚkkyku MkkÚku íkuyku Mktf¤kÞu÷k hÌkk. íku{Lke {nuLkíkLke fËh fhe

íku{Lku 1962{kt WÃkhk»xÙÃkrík çkLkkðkÞk. hkÄkf]»ýLku çkeS ð¾ík hk»xÙÃkrík çkLkðkLke Lkk Ãkkze yux÷u 1967{kt zkì. nwMkiLkLkku Lktçkh ÷køke økÞku. yu ð¾íku íkuyku r{rþøkLk rðïrðãk÷ÞLkk 195{k ðkŠ»kf yrÄðuþLk{kt ¼køk ÷uðk økÞu÷k. Ãkhík ykÔÞk íÞkhu hk»xÙÃkríkLke [qtxýeLku 3 s rËðMk çkkfe níkk. yu ykÔÞk yLku [qtxkE Ãký økÞk. íku{Lkk ¼køku òufu Ãkqhwt hk»xÙÃkríkÃkË ¼kuøkððkLkwt níkwt Lknª. «{w¾ íkhefu s 1969{kt íkuyku {]íÞw ÃkkBÞk. íku{Lku Ãký Lkðe rËÕne{kt òr{Þk r{r÷Þk RM÷kr{ÞkLkk fuBÃkMk{kt s ËVLkkðkÞk Au.

WËwo ¼k»kk íku{Lke yk¼khe Au „ hk»xÙÃkríkfk¤ Ëhr{ÞkLk s {kuík ÚkÞwt

nkuÞ íkuðk zkì. nwMkiLk Ãknu÷k «{w¾ níkk. „ íkuyku s{oLk hÌkk yu Ëhr{ÞkLk íku{Lkku Ãkrh[Þ rVr÷ÃMk çkkuhLk Lkk{Lke {rn÷k MkkÚku ÚkÞku. yu {rn÷k nwMkiLkLke rðî¥kkÚke yux÷e çkÄe «¼krðík ÚkE fu ¼khík hnuðk ykðe ÃknkU[e. RM÷k{ Ä{o ytrøkfkh fhe ÷eÄku. ykÃkkòLk Lkk{ Äkhý fÞwO yLku 1943 MkwÄe ynª s SÔÞkt. yksu íku{Lke fçkh

òr{ÞkLkk fçkúMíkkLk{kt {kusqË Au.

„ WËwo ¼k»kkLkk WØkh {kxu yu{ýu ½ýe

{nuLkík fhu÷e.

„ ykøkúk, rËÕne yLku y÷knkçkkË

ÞwrLkðŠMkxeykuyu íku{Lku ze. r÷xLke {kLkË rzøkúe ykÃke níke. „ íkuyku ¼khíkLkk Ãknu÷k {wÂM÷{ hk»xÙÃkrík níkk. „ «{w¾ çkLÞk Ãknu÷kt s 1963{kt íku{Lku ¼khíkhíLkÚke Lkðksðk{kt ykÔÞk níkk.

sL{ 10 ykìøkMx, 1894 {]íÞw 23 swLk, 1980 hk»xÙÃkríkfk¤ 24 ykìøkMx, 1969Úke 23 ykìøkMx 1974

[kuÚkk hk»xÙÃkrík

ðkhknøkehe ðUfxøkehe

{sqh {nksLkÚke ËuþLkk ykøkuðkLk çkLku÷k «{w¾ rÃkíkkLkk WAuh yLku {kíkkLkk Äkðý{ktÚke hksLkeríkLkwt ÃkkLk fheLku ykðu÷k økehe ÃkqhuÃkqhk hksfkhýe níkk. ykøk¤Lkk çkÄk hk»xÙÃkríkyku fhíkkt íku{Lkwt Ãkkur÷rxf÷ økXçktÄLk {sçkqík níkwt. íku{Lkku sL{ økts{ rsÕ÷kLkk çknuhk{Ãkwh{kt ÚkÞu÷ku. íÞkhu yu rðMíkkh {ÿkMk «urMkzLMke nuX¤ ykðíkku. nðu íkku ykìrhMMkk{kt Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. íku{Lkkt {kíkk Mkw¼ÿkB{k yLku rÃkíkk çke. çke. òurøkÞkn Ãk÷qLíkw níkk. yu{Lkk rÃkíkk

{sqqh Lkuíkk níkk yux÷u s íkku økehe çkkË{kt {sqh Lkuíkk íkhefu òýeíkk çkLÞk. òufu økehe 13 ð»koLkk níkk íÞkt s íku{Lkk rÃkíkkLkwt yðMkkLk ÚkÞu÷wt. íku{ýu swðkLke{kt ðfe÷kík [k÷w fhu÷e. yuðk{kt {nkí{kLke nkf÷ ÚkE fu ËuþLku sYh Au, ÷zðiÞkykuLke. økeheyu ðfe÷kík {qfeLku £ez{ VkEx{kt stÃk÷kÔÞwt. £ez{ VkEx{kt

yuLxh ÚkÞk ÃkAe íkku su÷ðkMk Lk ÚkkÞ íkku s LkðkE. 1922{kt íku{Lke ÄhÃkfz ÚkE yLku Mkðk {rnLkku íku{Lku su÷{kt hnuðkLkwt ÚkÞwt. íkuyku ykÞ÷uoLz{kt ¼ýu÷k. ÞwhkuÃk{kt [k÷íke {sqh [¤ð¤kuLke íku{Lkk Ãkh yMkh níke. Ãkrhýk{u ¼khík{kt Ãký íku{ýu {sqh {nksLk ÚkE {sqh rðfkMk [¤ð¤ku ykht¼u÷e. hksøkkuÃkk÷k[khe økðLkoh níkk yu ð¾íku íkuyku {sqh {tºke níkk. ©r{f ykøkuðkLk nkuðkLku Lkkíku íku{Lkk Auzk yktíkhhk»xÙeÞ {sqh Mkt½ MkwÄe yzíkkt níkk. ½ýe ð¾ík íku{Lku {sqh MktøkXLkku MktçkkurÄík fhðkLkwt Ãký yk{tºký {¤íkwt. hk»xÙeÞ hksfkhýu íku{Lke LkkUÄ ÷E íku{Lku yLkw¢{u W¥kh «Ëuþ, fuh¤ yLku yu ÃkAe {iMkwh hkßÞLkk hkßÞÃkk÷ çkLkkÔÞk. 1967{kt nwMkiLk hk»xÙÃkrík çkLÞk íÞkhu íku{Lku WÃkhk»xÙÃkrík çkLkkðkÞk. yuðk{kt òfeh nwMkiLkLkwt yfk¤u yðMkkLk Úkíkkt íku{Lku fkÞofkhe hk»xÙÃkrík çkLkðkLkwt ÚkÞwt. yu ÃkAe [qtxýe ÞkuòE yLku yu{kt Ãký íkuyku s hk»xÙÃkrík ònuh ÚkÞk. òufu íku{Lku {kºk 50.2 xfk {íkku s {¤u÷k. 1971Lkk ÞwØ ð¾íku íkuyku «{w¾ níkk. rðsuíkk ¼khíkLkk MkirLkfku yuðe ykþkyu çkuXu÷k fu ËuþLkk Mkw«e{ f{kLzh íku{Lku þkçkkþe ykÃkðk ykðþu Ãký økehe MkhnË Ãkh VhõÞk Lknª. MkirLkfkuLku yux÷k {kxu ykþk níke fu 1962Lkk ¼khík-[eLk ÞwØ ð¾íku Mkw«e{ f{kLzh hkÄkf]»ýLk MkirLkfkuLkku ðktMkku Úkkçkzðk økÞu÷k. Ãkrhýk{u íkuyku yLkwøkk{eyku sux÷e ÷kuf[knLkk {u¤ðe þõÞk Lk níkk. Ãkkt[ ð»ko MkwÄe íkuyku yk ÃkË Ãkh hÌkk yLku yk¾hu fkÞofk¤ Ãkqhku Úkíkkt rLkð]¥k ÚkÞk. 1975{kt s íku{Lku ¼khíkhíLkLkku r¾íkkçk Ãký yuLkkÞík ÚkÞku. çkMk yu ÃkAe 24 sqLku Mkðkhu Mkkzk A ðkøÞu 86 ð»koLke ðÞu íku{ýu ytrík{ rðËkÞ ÷eÄe.

÷u¾f níkk yLku ðõíkk Ãký níkk „ Ãkkt[ ð»koLkk hk»xÙÃkríkfk¤ Ãknu÷kt íku{ýu

fkÞofkhe hk»xÙ«{w¾ íkhefu 1969{kt {uÚke sw÷kE ðå[u sðkçkËkhe Mkt¼k¤ðe Ãkzu÷e. Íkfeh nwMkiLkLkwt yfk¤u yðMkkLk Úkíkkt íku{Lku ¼køku yu Vhs ykðe níke. „ Ãkºkfkh-÷u¾f ¾wþðtík ®Mknu ðe.ðe.økeheLku MkkiÚke Ëwçko¤ hk»xÙÃkrík økýkðu÷k, y÷çk¥k, þkherhf heíku. „ íku{ýu ½ýkt ÃkwMíkfku ÷¾u÷kt. su{ fu ELzMxÙeÞ÷ rh÷uþLk, ÷uçkh «kuç÷uBMk ELk RÂLzÞLk ELzMxÙeÍ, òuçMk Vkuh yðh

r{r÷ÞLMk, {kÞ ÷kEV yuLz xkEBMk (¼køk-1).. ðøkuhu. AuÕ÷wt ÃkwMíkf íku{Lke ykí{fÚkk Au. økehe íkuLkku çkeòu ¼køk ÷¾ðk EåAíkkt níkk Ãký yu Ãknu÷kt s {kuík yktçke økÞwt. „ økeheLkk ÃkËíÞkøk ð¾íku s ÃkkuMx rð¼køku 25 ÃkiMkkLke xÃkk÷rxrfx ònuh fhu÷e. „ yku÷ EÂLzÞk hu÷ðu{uLk VuzhuþLkLkk íkuyku çku ð¾ík «{w¾ hnu÷k. ¼khík ykÍkË ÚkÞwt yux÷u íku{Lku íkwhtík ©e÷tfk{kt ¼khíkLkk hksËqík íkhefu {kuf÷u÷k.


hk»xÙÃkrík rðï Ãkkt[{k hk»xÙÃkrík

VfhwÆeLk y÷e ynu{Ë

18 sw÷kE, 2012

sL{ {]íÞw hk»xÙÃkríkfk¤

13 {u, 1905 11 Vuçkúwykhe, 1977 24 ykìøkMx, 1974Úke 11 Vuçkúwykhe, 1977

ËuþLke Ãknu÷e yLku AuÕ÷e çktÄkhýeÞ fxkufxeLkk Mksof VfhwËeLk y÷e ynu{Ë hk»xÙ«u{e Ãkrhðkh{ktÚke ykðíkk níkk. íku{Lkk rÃkíkk fLko÷ Ík÷Lkwh y÷e ynu{Ë RÂLzÞLk {urzf÷ MkŠðMk{kt níkk. íku{Lkkt {kíkkLkwt Lkk{ YrfÞk MkwÕíkkLk níkwt. íkuyku {q¤ ykMkk{Lkk níkk, Ãký íku{Lkk rÃkíkk rËÕne ÂMÚkh ÚkÞu÷k yLku ynu{ËLkku sL{ Ãký rËÕne{kt s ÚkÞku níkku. íku{Lkk ËkËk ykMkk{{kt fkÍe níkk. ynu{Ëu ykMkk{{kt s RríknkMkLkku yÇÞkMk fhu÷ku. ÷tzLk{kt ynu{Ë LknuhwLkk MktÃkfo{kt ykÔÞk. çkLLku ðå[u ËkuMíke ÚkE yLku ynu{Ë 26 ð»koLkk ÚkÞk íÞkhu fkUøkúuMkLkk MkÇÞ çkLke økÞk. 1945{kt ynu{ËLkkt ÷øLk ykrçkËk niËh MkkÚku ÚkÞkt. ykrçkËk Mkhfkhe yrÄfkhe níkkt. ykrçkËkLke ô{h òufu ynu{Ë fhíkkt 18 ð»ko ykuAe níke. ykrçkËkLku ¼khíkeÞ MktMf]rík{kt ¼khu hMk níkku yLku íkuyku fÕ[h÷ «ð]r¥k{kt yøkúuMkh hnuíkkt. 1946{kt íkuyku ykMkk{{kt Ãkhkrsík Úkíkkt íku{Lke hksfeÞ fkhrfËeoLku çkúuf ÷køke. òufu íku{Lkk Ãkh LknuhwLkku nkÚk níkku yux÷u íku{Lku LkkLkkt-{kuxkt hksfeÞ ÃkË {¤íkkt hÌkkt. 1964{kt LknuhwLkwt {]íÞw ÚkÞwt íÞkhu ð¤e íkuyku yuf÷kt Ãkze økÞk Ãký íÞkt MkwÄe{kt íkuyku rËÕneLke MkŠfx{kt òýeíkk çkLke økÞu÷k. 1970{kt fuLÿeÞ {tºke{tz¤{kt VuhVkh ÚkÞku. yu ð¾íku ¾kã yLku f]r»k {tºkk÷Þ Mkt¼k¤ðk fkuE íkiÞkh Lk níkwt. Ëuþ{kt ¾kãkLLkLke {kuxk ÃkkÞu yAík níke yLku ®Mk[kELke Ãký Mk{MÞk níke. yu ð¾íku ynu{Ëu {tºkeÃkË Mkt¼kéÞwt yLku yLLk íkÚkk ®Mk[kELke ÂMÚkrík MkwÄkhe. ynªÚke s íku{Lkk {kxu hk»xÙÃkrík ÃkËLkk Ëhðkò ¾qÕÞk. {tºkeÃkËuÚke hkSLkk{wt ykÃke íku{ýu hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt stÃk÷kÔÞwt. íku{Lkku rðsÞ Lk¬e níkku yux÷u 24{e ykìøkMxu íku{ýu hk»xÙÃkrík¼ðLk{kt «ðuþ {u¤ÔÞku. ÄLkkZâ Ãkrhðkh{kt sL{u÷k ynu{Ë ÷kEVMxkE÷{kt XkX-{kXLkk þku¾eLk níkk. Mkkhwt ¼kusLk, hsðkze Ãkkuþkf, {kÚku yýeËkh xkuÃke íku{Lke yku¤¾ çkLke økE níke. òufu Lkðkçke þku¾ nkuðk Aíkkt íkuyku ík{kfw fu ÃkkLk ¾kðkLkk þku¾eLk Lk níkk. y÷çk¥k, sqLkkøkZLkk LkðkçkLke

su{ íku{Lkku yk¾ku Ãkrhðkh fqíkhkt Ãkk¤ðkLkku þku¾eLk níkku. Lkðhkþ{kt ynu{ËLku þk†eÞ Mktøkeík Mkkt¼¤ðwt øk{íkwt. ynu{ËLke MkkiÚke {kuxe Lkk÷uþe yu fu íku{ýu Ëuþ{kt fxkufxe Xkufe çkuMkkzðk{kt çktÄkhýLku Lkuðu {qfe RÂLËhk

økktÄeLkk nwf{Lku íkkçku ÚkÞk. fxkufxe MÚkkÃkðk {kxu EÂLËhkyu ynu{Ë ÃkkMku Mkne fhkðe yLku ynu{Ëu ËuþLke sLkíkkLkku rð[kh fÞkO ðøkh fhe Ãký ËeÄe. rLkÞ{ «{kýu hk»xÙÃkríkyu {tºke{tz¤Lke Mk÷kn «{kýu ðíkoðkLkwt níkwt, íkuLkk çkË÷u ynu{Ëu {kºk EÂLËhk økktÄeLke Mkq[LkkLku íkkçku ÚkE hkíkkuhkík fxkufxeLke {tsqhe ykÃke. E{hsLMkeLkk 19 {rnLkk{kt íku{ýu fw÷ 29 ðxnwf{ku çknkh Ãkkzâk níkk su{kt LkkøkrhfkuLkk {q¤¼qík çktÄkhýeÞ yrÄfkhku LkkçkqË fhðkLkk ðxnwf{Lkku Ãký Mk{kðuþ Úkíkku níkku. fxkufxefk¤{kt s íku{Lke íkrçkÞík Ãký çkøkze. íku{Lku 1977{kt hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkk çkkÚkY{{kt s ÓËÞhkuøkLkku nw{÷ku ykÔÞku yLku hk»xÙÃkrík ÃkËu s hneLku íku{Lkwt {]íÞw ÚkÞwt.

¾u÷kze «{w¾ „ íku{Lkk çkÄk s Ãkqðo hk»xÙÃkríkLke su{

ynu{Ë Ãký ÃkhËuþ{kt ¼ýu÷k níkk. W¥kh «Ëuþ, rËÕne ðøkuhu MÚk¤kuyu yÇÞkMk fÞko ÃkAe íkuyku furBçkús{kt ¼ýðk økÞu÷k. fkÞËku ¼ýeLku 1928{kt y¾tz ¼khíkLkk ÷knkuh{kt íku{ýu ðfe÷kík ykht¼u÷e. „ íkuyku þuh-þkÞheLkk þku¾eLk níkk. økkr÷çk þíkkÂçË Mk{khkunLkk Mkr[ð íkhefu Ãký íku{ýu fk{ fhu÷wt. økk÷eçkLkkt MktM{hýku s¤ðkÞkt Au, íku{kt Úkkuzku-½ýku Vk¤ku íku{Lkku Ãký ¾hku.

„ íkuyku 1975{kt ÞwøkkuM÷krðÞk økÞk íÞkhu

íÞktLke ÞwrLkðŠMkxeyu íku{Lku zkìõxhuxLke {kLkË zeøkúe ykÃku÷e. „ nkufe yLku Vqxçkku÷Lkk yXtøk ¾u÷kze hne [qfu÷k ynu{Ëu hk»xÙÃkríkfk¤ Ëhr{ÞkLk h{ík-øk{ík{kt hMk ÷eÄku. ¼qíkfk¤{kt íkuyku ‘ykì÷ EÂLzÞk xurLkMk yuMkkurMkÞuþLk’, ‘ykMkk{ Vqxçkku÷ yuMkkurMkÞuþLk’, ‘ykMkk{ r¢fux yuMkkurMkÞuþLk’ ðøkuhuLkk «{w¾ hne [qõÞk níkk.

sL{ 19 {u, 1913 {]íÞw 1 sqLk, 1996 hk»xÙÃkríkfk¤ 25 sw÷kE, 1977Úke 25 sw÷kE, 1982

7

Aêk hk»xÙÃkrík

Lke÷{ MktSð huœe

y{u ík{Lku Mkðo rËþkyuÚke ÂMðfkheyu Aeyu MktSð huœe yuf{kºk yuðk hk»xÙÃkrík Au, suyku rçkLknheV [qtxkE ykÔÞk níkk. òufu, 1996{kt íkuyku hk»xÙÃkríkLke [qtxýe ÷zâk níkk yLku ðe.ðe.økehe Mkk{u nkhe økÞk níkk. hk»xÙÃkríkLke ¾whþe Ãkh ykYZ Úkíkkt Úkíkkt íkuyku shkf {kxu hne økÞk. yu ÃkAe íku{Lku yk MÚkkLk {kxu ykX ð»ko hkn òuðe Ãkze. 1977{kt íkuyku [qtxkÞk íÞkhu íku{Lkk Mkrník fw÷ 21 W{uËðkhku hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt «ðuþðk WíMkwf níkkt. Ãký huœeLku çkkË fhíkkt çkkfeLkk ík{k{ W{uËðkhkuLkk Vku{o fkuELku fkuE

fkhýkuMkh hË ÚkÞk. Ãkrhýk{u fkuE Ãký rðhkuÄ ðøkh [qtxkððk {kxu huœeLkk Ëhðkò ¾w÷e økÞk yLku 64 ð»koLke ðÞu íkuyku ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík ÚkÞk. yu Ãknu÷kt íkuyku ÷kufMk¼kLkk MÃkefh níkk. yktÄú «ËuþLkk yLktíkÃkwh rsÕ÷kLkk EÕ÷qh økk{u íku{Lkku sL{ ÚkÞu÷ku. íku{Lkk rÃkíkk Lke÷{ r[LkÃÃkk huœe fkUøkúuMkLkk yøkúýe Lkuíkk níkk.

f]r»k Ãkh Lk¼íkku huœe Ãkrhðkh Mk{]Ø níkku. 18 ð»koLke ðÞu huœeyu ykÍkËeLke ÷zík{kt ¼køk ÷uðk ¼ýðkLkwt Ãkzíkwt {qfe ËeÄu÷wt. MkíÞkøkún yktËku÷Lkku{kt ykøk¤ Ãkzíkkt hnuðkLku fkhýu íkuyku hk»xÙeÞ Míkhu Þwðk Lkuíkk íkhefu òýeíkk ÚkÞk. ykøk¤ ðÄíkkt ðÄíkkt íkuyku rËÕne{kt ykøkuðkLk çkLkíkk økÞk. 1951{kt íku{Lke ykøkufq[ [k÷w níke yu ð¾íku s íku{Lkku yuf Ãkkt[ ð»koLkku Ëefhku yfM{kík{kt {]íÞw ÃkkBÞku. huœe {kxu yu {kuxku yk½kík níkku. huœe Úkkuzk ykæÞkÂí{f ðkíkkðhý{kt WAhu÷k yux÷u þYykík{kt s íku{ýu ¾kËe ÃknuhkððkLkku ykht¼ fhe ËeÄu÷ku. hksfkhý{kt EÂLËhk Mk¢eÞ ÚkÞk ÃkAe huœeLku íku{Lke MkkÚku ¾kMk çkLkíkwt Lknet. yu ð¾íku òufu økktÄe Ãkrhðkh MkkÚku ðktÄku nkuÞ íkku Ãký fkUøkúuMk{kt ykøk¤ ðÄðkLke íkfku hnuíke. huœe yktÄú «ËuþLkk {wÏÞ{tºke çkLÞk. ynª òufu íku{ýu yuf rððkË{kt hkSLkk{wt ykÃke ËeÄwt. 1971{kt ð¤e íkuyku ÷kufMk¼kLke [qtxýe nkhe økÞk. Ãkrhýk{u íku{Lku hksfkhý{ktÚke hMk Qze økÞku yLku ÃkkuíkkLkk ðíkLk yLkLíkÃkwh{kt sE ¾uíke fhðk {ktzâk. 1975{kt ð¤e Vhe fxkufxeLku fkhýu íkuyku hksfkhý{kt Mkr¢Þ ÚkÞk. yu ð¾íku íkuyku sÞ«fkþ LkkhkÞýLke Ãkz¾u hÌkk. 1977{kt íkuyku ÷kufMk¼kLkk yæÞûk ÚkÞk. ynªÚke s íkuyku hk»xÙÃkrík ÃkË {kxu ykøk¤ ðæÞk yLku rLkŠðæLku [qtxkE økÞk. EÂLËhk økktÄe MkkÚku Mkt½»ko Aíkkt 1977{kt økktÄe ðzkt«ÄkLk çkLÞkt íÞkhu huœeyu MktÞ{ ò¤ðe íku{Lku Mknfkh ykÃÞku. y÷çk¥k, nðu huœeLkku MktçktÄ fkUøkúuMkLku çkË÷u sLkíkk Ãkkxeo MkkÚku níkku. íku{Lkk fk¤{kt s {kuhkhS ËuMkkEyu hkSLkk{wt ykÃkðwt Ãkzu÷wt. [kiÄhe [hý®MknLku ðzk «ÄkLk çkLkkðe íku{ýu rððkËLku yk{tºký ykÃku÷wt. huœe Ãknu÷k yuðk hk»xÙÃkrík níkk suyku s{eLk MkkÚku òuzkÞu÷k níkk. íkuyku ÃkhËuþ{kt ¼ÛÞk Lk níkk. rLkð]r¥k ÃkAe çkUøk÷kuh{kt s 1996{kt íku{Lkwt yðMkkLk ÚkÞwt.

£ku{ MkkWÚk rðÚk Ãkkur÷rxõMk „ ÃkhtÃkhk «{kýu hk»xÙÃkrík íkhefu þÃkÚk ÷uðk

½kuzkøkkze{kt çkuMke sðkLkwt nkuÞ Au. MktSð huœeyu ½kuzkøkkze{kt çkuMkðkLke Lkk Ãkkze ËeÄe níke. íkuyku ¾wÕ÷e SÃk{kt çkuMkeLku þÃkÚk økúný fhðk økÞk níkk. „ MktSð huœe yktÄú «ËuþLkk ºkeò yLku Ërûký ¼khíkLkk [kuÚkk hk»xÙÃkrík níkk. ¼khíkLkk 12 Ãkife hkÄkf]»ýLk, ðe.ðe.økehe, Lke÷{ MktSð huze, ykh.ðUfxh{ý, fu.ykh. LkkhkÞýLk yLku yçËw÷ f÷k{ yu{ 6 hk»xÙÃkrík Ërûký

¼khíku ykÃÞk Au.

„ íkuyku frðíkkyku Ãký ÷¾íkkt. „ íkuyku niËhkçkkË yLku çkkË{kt yktÄú «Ëuþ

hkßÞ çkLÞwt íÞkhu yktÄú «ËuþLkk {wÏÞ{tºke çkLku÷k. „ hk»xÙÃkrík íkhefu íkku íkuyku rçkLknheV níkk Ãký yu Ãknu÷kt 1977{kt ÷kufMk¼kLkk yæÞûk íkhefu Ãký MkðkoLkw{íku ÃkMktË ÚkÞu÷k. „ huœe Ãknu÷k yuðk hk»xÙÃkrík níkk suyku s{eLk MkkÚku òuzkÞu÷k níkk. íkuyku ÃkhËuþ{kt ¼ÛÞk Lk níkk.


8

18 sw÷kE, 2012

{ww½÷ økkzoLk ¼ðLkLkku çkøke[ku hk»xÙÃkrík ¼ðLk MkkÚku s hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkku çkøke[ku ÞkË ykðu. {w½÷ økkzoLk Lkk{u òýeíkk yk çkøke[kLkku Mk{kðuþ yurþÞkLkk ©u»X økkzoLkku{kt ÚkkÞ Au. {w½÷ økkzoLkLkwt rLk{koý RM÷kr{f MÚkkÃkíÞ þi÷e{kt {w½÷ þkMkLkLkk MÚkkÃkf Íneh-WÆ-ËeLk {nt{Ë çkkçkh îkhk fhðk{kt ykÔÞwt níkwt. {ww ½÷ økkzoLk{kt yuf {wÏÞ økkzoLk yLku çkeò xuhMk, ÷kuLøk yÚkðk ÃkqÄko, MkõÞwo÷h suðk yLkuf økkzoLkku ykðu÷k Au. ¼khíkLkku Lktçkh ðLk çkøke[ku hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkku {wøk÷ økkzoLk økýkÞ Au. 15 yufh{kt Vu÷kÞu÷ku yu økkzoLk çkLkkððk 418 {k¤eyku fk{u ÷køku÷k Au.

økkzoLk{kt Au yswoLk, ¼e{... {w½÷ økkzoLkLkk 250 «fkhLkkt økw÷kçkku íkuLke ¾w~çkq îkhk {nk{ne{Lku ÷nuh fhkðu Au yLku nk, økw÷kçkkuLku hMk«Ë ™k{ku Ãký ykÃkðk{kt ykÔÞkt Au. su{ fu {Äh xuhuMkk, yswoLk, ¼e{, hkò hk{{kunLkhkÞ, sðknh, zkì.çke.Ãke Ãkk÷, ßnkuLk yuV fuLkuze, õðeLk yur÷ÍkçkuÚk, r{Mxh r÷tfLk.. ðøkuhu..

økkzoLkLku òuðkLke RåAk nkuÞ íkku... Vq÷kuLku rLkfxÚke rLknk¤ðkLke RåAk nkuÞ íkku {w½÷ økkzoLk Ëh ð»kou Vuuçkúwykhe-{k[o {kMk Ëhr{ÞkLk ònuh fhkÞu÷ íkkhe¾ yLku Mk{Þu {w÷kfkíkeyku {kxu ¾ku÷ðk{kt ykðu Au. yk Mk{Þøkk¤k Ëhr{ÞkLk Mkku{ðkhu yLku fkuE VtõþLk fu ðeðeykRÃke {w÷kfkík Ëhr{ÞkLk «ðuþ ykÃkðk{kt ykðíkku LkÚke.

hk»xÙÃkrík rðï „ hk»xÙÃkrík ¼ðLk ¾wË yuf Lkøkh suðwt Au.

íku{kt ÃkkuMx ykurVMk Au, xurLkMk fkuxo, r¢fux {uËkLk, Ãkku÷ku økúkWLz, çkuLf Au, rÚkÞuxh Au, Ãkkðh MxuþLk Au, ÷kuLzÙe Au, ykEMk Vuõxhe Au, xur÷VkuLk yuõMk[Us Au yLku r«®Lxøk «uMk Ãký Au. ykx÷e MkwrðÄk íkku yksfk÷Lkk LkkLkk yuðk þnuh{kt Ãký LkÚke nkuíke.

„ ðkì®føk fhðk LkeféÞk nkuÞ yuðe ÍzÃku

Mkíkík Mkkzk ºkýÚke [kh f÷kf [kÕÞk fheyu íÞkhu 340 ykuhzkLkk hk»xÙÃkrík ¼ðLkLku yk¾e ÷xkh {khe þfkÞ. ½ýk¾hk hk»xÙÃkríkyku ÃkkuíkkLkk Ãkkt[ ð»koLkk fkÞofk¤ Ëhr{ÞkLk õÞkhuÞ yk¾wt ¼ðLk òuíkkt s LkÚke.

hk»xÙÃkrík rðï ËwrLkÞkLkk yufuÞ ËuþLkk hk»xÙeÞ ðzkLkwt rLkðkMkMÚkkLk ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík ¼ðLk fhíkkt {kuxwt LkÚke. ríkçkuxLkk ÃkkxLkøkh ÕnkMkkLkku 1,000 ykuhzk Ähkðíkku Ãkkuxk÷k Ãku÷uMk hk»xÙÃkrík ¼ðLk fhíkkt {kuxku Au, Ãký nðu íku{kt Ë÷kE ÷k{k hnuíkk LkÚke. íÞkt yksu {kºk Mktøkúnk÷Þ Au.

„ [kh {k¤Lkk ¼ðLkLkkt çkÄkt s fkurhzkuh „ ¼ÔÞ çkktÄfk{Lkk çkË÷k{kt yuzrðLkLku {kºk

5 nòh ÃkkWLzLke Ve [qfðkE níke.

„ WËT½kxLkLkk ºkeò s rËðMku ðkEMkhkuÞ

nkWMk{kt yuLxh ÚkLkkhk ¼khíkeÞ ðeykEÃke ¾wË {nkí{k økktÄe níkk. íkuyku ðkEMkhkuÞ EhðeLk MkkÚku ðkxk½kx {kxu íÞkt økÞk níkk. ®f{ík ÷øk¼øk 16 nòh fhkuz YrÃkÞk ÚkkÞ.

„ ¼ðLkLke Ëu¾hu¾ hk¾ðk {kxu fkuE Ãký

Mk{Þu 2 nòh {kýMkkuLke sYh Ãkzu Au.

„ {uELk yuLxÙLMk økux Lktçkh 35 íkhefu

yku¤¾kÞ Au.

„ yk{eh ¾kLkLke rVÕ{ ‘VLkk’Lkwt økeík ‘Ëuþ

hk»xÙÃkrík ÃkkxLkøkh{kt ¼ðLk ðMku÷wt Lkøkh! rËÕne ÃkkxLkøkh çkLÞwt yuLke þíkkÂçË økÞk ð»kuo s QsðkE. 1911{kt fku÷fkíkkÚke rËÕne ÃkkxLkøkh ¾MkuzðkLkwt Lk¬e ÚkÞwt íÞkhu yksu ßÞkt ¼ÔÞ {nkLkøkh rËÕne Au yu rðMíkkh yuf LkkLkfzk Lkøkh suðku níkku. ykMkÃkkMk ð¤e støk÷ rðMíkkh. {æÞ yurþÞk{ktÚke ¼khík Ãkh yk¢{ý ÚkkÞ íkku ÃkkxLkøkh fku÷fkíkk ¾kMMkwt Ëqh Ãkze òÞ yu nuíkwÚke Ãkt[{ ßÞkusuo rËÕneLku ÃkkxLkøkh çkLkkððkLkwt Lk¬e fhu÷wt. rçkúrxþhkuLku Ãkkhfu ÃkiMku íkkøkzrÄLLkk fhðkLkk níkk, yux÷u yu Lkðk ÃkkxLkøkh{kt Mðk¼krðf heíku s çkÄkt çkktÄfk{ku Lkðkt fhðk {ktøkíkk níkk. yu çkktÄfk{kuLkk r÷Mx{kt hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkku Ãký Mk{kðuþ Úkíkku níkku. y÷çk¥k, hk»xÙÃkrík ¼ðLk Lkk{ yksu Au, çkktÄfk{ ð¾íku yk ¼ÔÞ {fkLkLku ‘ðkEMkhkuÞ nkWMk’ Lkk{ ykÃkðk{kt ykðu÷wt, fu{ fu rçkúrxþ rnLËLkk ðkEMkhkuÞ íÞkt rçkhksðkLkk níkk.

ÚkELku yZe rf÷ku{exh ÷ktçke Au.

„ yksu økýíkhe fheyu íkku hk»xÙÃkrík ¼ðLkLke

2 ÷k¾ [kuhMk Vex{kt Vu÷kÞu÷wt hk»xÙÃkrík ¼ðLk ËuþLkwt MkkiÚke ÃkkðhVw÷ nkWMk Au. Þwhku fÃkLke VkELk÷ feðLkk su MxurzÞ{{kt ÞkuòE íkuLkk fhíkkt 3 økýk rðþk¤ yk {fkLk{kt 18 ËkËhk yLku 74 ÷kuçke Au. ¼khíkLkk «Úk{ Lkkøkrhf hk»xÙÃkríkLkk ykðkMkLke þkÂçËf MkVh...

¼ðLk ykøk¤ Ëu¾kíkku yk 145 Vex Ÿ[ku Úkkt¼÷ku ‘sÞÃkwh fku÷{’ íkhefu yku¤¾kÞ Au. sÞÃkwhLkk {nkhkòyu íkuLkku ¾[o WXkðu÷ku. Úkkt¼÷k WÃkh íkktçkkLke çkLku÷e f÷kf]rík {qfðk{kt ykðe Au. çknkhÚke ÃkÚÚkhLkk çkLku÷k yu Úkkt¼÷k ðå[u Mxe÷Lke xâwçk Au. yu xâwçk s WÃkh Ëu¾kÞ yu f{¤ yLku f¤þLkwt ðsLk ðnLk fhu Au, fu{ fu yu íkk{ú h[LkkLkwt ðsLk Ãkkt[ xLk fhíkkt Ãký ðÄkhu Au.

yuzrðLk ÕÞqxuLMk: ¼ÔÞ ¼ðLkLkku h[Lkkh

ÃkÚÚkhkuLke ÃkÚÚkhíkkuz ÃkMktËøke

23,000 fk{Ëkhku!

4 ð»koLkwt fk{ Ãkqhwt ÚkÞwt 17 ð»kuo

rËÕneLku ÃkkxLkøkh çkLkkððkLkwt Lk¬e fÞwO yu MkkÚku s rçkúrxþhkuyu ÃkkuíkkLkk rðïrðÏÞkík EsLkuh yuzrðLk ÕÞqxuLMkLku rË÷ðk÷ku fe rËÕne çkktÄðk ¼khík {kuf÷e ËeÄku. yuzrðLku ykðeLku hkÞrMkLkk rn÷ Lkk{Lkk xufheðk¤k rðMíkkh Ãkh ÃkMktËøke

1913{kt þY fhe [kh ð»ko{kt çkktÄfk{ Ãkqhwt fhðkLke Lku{ MkkÚku yuzrðLku Ãknu÷kt íkku xuxk Vkuze xufheLkku fux÷kuf ¼køk MkÃkkx fhkðzkÔÞku. çkktÄfk{ {kxuLkk ÃkÚÚkhku ÃkMktË fhðk íkuýu ¼khík{kt s A {rnLkk h¾zðwt Ãkzâwt. ÃkÚÚkh rMk÷uõþLk MkkiÚke

1913{kt þY ÚkÞu÷k çkktÄfk{Lku 1914{kt çkúuf ðkøke, fu{ fu yu ð»kuo Ãknu÷wt rðïÞwØ [k÷w ÚkÞwt. ÞwØ Ãkqhwt ÚkÞwt yux÷u Vhe çkktÄfk{ [k÷w ÚkÞwt. fw÷ 23 nòh fk{Ëkhku {nu÷kík [ýðkLkk fk{{kt ÷køku÷k níkk. hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkk yþkuf nku÷Lkwt

[kh ð»kuo Ãkqhwt fhðkLkwt níktw yu ¼ðLk Auf 17 ð»kuo Ãkqhwt ÚkÞwt. íÞkt MkwÄe{kt çkktÄfk{Lkwt çksux çk{ýk fhíkkt ðÄeLku 1.40 fhkuz YrÃkÞk MkwÄe ÃknkU[e økÞwt níkwt. yk¾wt hk»xÙÃkrík ¼ðLk çktÄkE økÞwt íÞkt MkwÄe{kt fw÷ 30 ÷k¾ ½Lk Vex ÃkÚÚkhku ðÃkhkE [qõÞk níkk.

Wíkkhe çkktÄfk{ku [k÷w fÞkO. yk søÞkyu hnuíkk 300 ÃkrhðkhkuLkwt MÚk¤ktíkh fhkÞwt. ËuþLkku Ãknu÷ku Lkkøkrhf Ÿ[k ykMkLk Ãkh çkuXf s{kðe yk¾k Ëuþ Ãkh Lksh hk¾u yu ÏÞk÷ {Lk{kt hk¾e yuzrðLku xufhe ÃkMktË fhu÷e. hk»xÙÃkrík ¼ðLkLke rzÍkELkLke «uhýk y{urhfkLkk furÃkx÷ ne÷ Lkk{Lkk çkktÄfk{{ktÚke ÷uðkE Au. ðkEMkhkuÞ {kxu yk÷eþkLk {fkLk çkktÄðwt yu ÕÞqxuLMk {kxu [u÷uLs níke {kxu íkuýu ÃkkuíkkLkk MkkÚke ykŠfxuõx nçkox çkufhLke Ãký {ËË ÷eÄe.

{w~fu÷ fk{ níkwt, fu{ fu ºkýuÞ Éwíkw{kt ÃkÚÚkhLkk f÷h{kt shk Ãký Vhf Lk Ãkzu yu heíku ÃkMktË fhðkLkk níkk. yk¾k ¼ðLk{kt õÞktÞ f÷hLkwt yuf Ãký xeÃkwt huzðkLkwt Lk níkwt, ÃkÚÚkhku s íkuLke MkwtËhíkk þku¼kððkLkk níkk. {kxu òu ÃkÚÚkhku ¾hkçk nkuÞ íkku ¼ÔÞ {fkLkLke ¼ÔÞíkk þY Úkíkkt Ãknu÷kt s ykuMkhe òÞ. Ãkrhýk{u hksMÚkkLkLke ¾kýku Mkrník rðrðÄ MÚk¤kuyuÚke ÃkÚÚkhku ¼uøkk fÞko. yu ÃkÚÚkhku ÷kððk hksMÚkkLkÚke hk»xÙÃkrík ¼ðLk MkwÄe hu÷ðu ÷kELk ÷tçkkððk{kt ykðe níke. çkktÄfk{{kt ÷ku¾tzLkku WÃkÞkuøk yuzrðLMkLku ÃkkuíkkLku øk{íkku Lk níkku Ãkrhýk{u {sçkqíke yLku xfkWÃkýkLkku ykÄkh Ãký ÃkÚÚkhku s níkk.

Lkk{ ðkhtðkh Mk{k[khku{kt [{fíkwt nkuÞ Au, fu{ fu «ÄkLkkuLke þÃkÚkðerÄ yLku çkeò LkkLkk-{kuxk Mk{khkun ynª s Úkíkk nkuÞ Au. yk nku÷ hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkwt MkkiÚke {kU½wt çkktÄfk{ Au. ÷tçk[kuhMk yþkuf nku÷Lke ÷tçkkE 105 Vex yLku Ãknku¤kE 65 Vex níke. yu nku÷{kt ÃkkÚkhu÷e òs{ økqtÚkðk{kt yZe ð»ko ÷køku÷kt, fu{ fu yk¾k nku÷{kt yuf s òò{ rçkAkððkLke níke. Ãkrhýk{u òs{Lkwt ûkuºkV¤ 6,825 [kuhMk Vex ÚkÞwt Au. yu nku÷{kt yufMkkÚku 400 ÔÞÂõík çkuMke þfu yu{ Au.

yu ÃkÚÚkhkuLku Lktøk{kt økýðk çkuMkeyu íkku 70 fhkuz ÃkÚÚkhku ÚkkÞ. 1931Lke 23{e òLÞwykheyu ¼ðLkLku rðrÄðíkT heíku ¾wÕ÷wt {qfðk{kt ykÔÞwt níkwt íÞkhu íkuLkwwt Lkk{ ðkEMkhkuÞ nkWMk níkwt. 1947{kt íkuLkwt Lkk{ çkË÷e ‘økðLko{uLx nkWMk’ hk¾ðk{kt ykÔÞwt yLku 1951{kt VheÚke Lkk{ çkË÷eLku hk»xÙrík ¼ðLk h¾kÞtw íÞkhÚke yu E{khík yu Lkk{u s yku¤¾kÞ Au.

htøke÷k...’ hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt rVÕ{kðkÞwt Au.

„ hk»xÙÃkrík ¼ðLkLke ykøk¤Lke çkkswyu yuf

Ãký çkkhe LkÚke.

„ ¼ðLkLkwt ðkŠ»kf ðes¤eLkwt rçk÷ ÷øk¼øk 7

fhkuz YrÃkÞk ykðu Au.

„ hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt ËqhÚke Ëu¾kíkk

Úkkt¼÷kykuLke MktÏÞk 227 Au.

18 sw÷kE, 2012

„ hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt 340 Ãkife fux÷kf ykuhzk fu

rð¼køkLkkt Lkk{ku õÞkhuf Mk{k[khku{kt [{fíkkt nkuÞ Au. þwt Au yu ¾tzku{kt? Þ÷ku zÙku$øk Y{: Þ÷ku zÙku$øk Y{{kt {kuxu¼køku LkkLkk Mk{khkun ykÞkursík fhðk{kt ykðu Au. suðk fu fkuBÃxÙku÷h yuLz ykurzxh sLkh÷ (fuøk), {wÏÞ [qtxýe yrÄfkhe ðøkuhuLke þÃkÚkrðrÄ. çkUõðux nku÷: yk nku÷Lku Ãknu÷kt Mxux zk$®Lkøk nku÷ íkhefu yku¤¾ðk{kt ykðíkku níkku. íkuLku nðu çkUõðux nku÷ íkhefu yku¤¾ðk{kt ykðu Au. 104 ÔÞÂõíkyku yufMkkÚku ¼kusLk {kxu çkuMke þfu yux÷e íkuLke rðþk¤íkk Au. ËuþLkk çkÄk ¼qíkÃkqðo hk»xÙÃkríkykuLkkt ÃkkuxÙuoxku Ãký ÷økkðu÷kt Au. yþkuf nku÷: yþkuf nku÷Lku òuíkkt fkuE híLksrzík {kuxwt çkkuõMk nkuÞ íkuðwt ÷køku Au. íkuLkwt Mk{[íkw»fkuýeÞ {kÃk 32 {exh çkkÞ 20 {exh Au. íkuLkku ^÷kuh ÷kfzktLkku çkLku÷ku Au. hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt ykðu÷k çkÄk nku÷ fhíkkt yþkuf nku÷Lke Aík y÷øk ÃkURLx fhu÷e Au yLku ¾kMk ðkík yu Au fu ÃkuR®Lxøk ÃkŠMkÞLk MxkR÷{kt Au. ÷kuzo rð®÷øzLk ßÞkhu ðkRMkhkuÞ níkk íÞkhu íku{Lkkt ÃkíLkeyu yk fk{ þY fhkÔÞwt níkwt. LkkuÚko zÙku$øk Y{: LkkuÚko zÙku$øk Y{Lkku WÃkÞkuøk rðËuþÚke ¼khíkLke {w÷kfkíku ykðíkk su íku ËuþLkk «{w¾kuLkk Mðkøkík {kxu fhðk{kt ykðu Au. yk nku÷{kt íkhík Lkshu [zu íkuðkt çku r[ºkku hnu÷kt Au, íku{kt 14 ykuøkMxLkk hkus yuMk. yuLk. ½ku»kk÷ îkhk Mk¥kk nMíkktíkhý fhkE íkuLkwt yLku çkeswt ¼khíkLkk «Úk{ økðLkoh sLkh÷Lke þÃkÚkrðrÄLkwt r[ºk Au. BÞwrÍÞ{: BÞwrÍÞ{{kt Úkku{Mk zurLkÞ÷ yLku rðr÷Þ{ zurLkÞ÷ îkhk fhðk{kt ykðu÷kt Lkfþefk{, rðrðÄ ËuþkuLkk «{w¾kuLkku ykuxkuøkúkV MkrníkLke M{]ríkyku MktøkúnkÞu÷e Au. hk»xÙÃkríkyu ÷eÄu÷e rðËuþLke {w÷kfkíkku Ëhr{ÞkLk {¤u÷e ¼uxMkkuøkkËkuLku Ãký ynª «ËþoLk{kt {qfðk{kt ykðu÷e Au. 1911{kt Ãkt[{ ßÞkusoLkk ykøk{Lk ð¾íku íku{Lkk {kxu çkLku÷e 640 rf÷kuLke ¾whþe ynª Mk[ðkÞu÷e Au.

„

¼ðLk{kt fux÷eÞ yuðe Aík Au suLkku ðÃkhkþ Úkíkku LkÚke. yu Aíkku Ãkh yufXwt Úkíkwt Ãkkýe ¼uøkwt fhe íkuLku fqðk{kt Mktøkúneík fhðk{kt ykðu Au. yuLkku ÃkAe sYh Ãkzâu ðÃkhkþ ÚkkÞ Au. ÃkrhMkh{kt çku fqðk WÃkhktík [kh çkkuhðu÷ Ãký Au.

„

Ã÷kÂMxf «kuzTõxTMk yLku ¾kMk fheLku Ã÷kÂMxfLke Úku÷eykuLkk WÃkÞkuøk Ãkh ÃkrhMkh{kt «ríkçktÄ Au. Äkhku fu ík{u Ã÷kÂMxf çkuøk ÷ELku ¼ðLk MkwÄe ÃknkU[e økÞk íkku íkuLkk çkË÷k{kt ÃkuÃkh çkuøk ÷uðk {kxu Vr¤Þk{kt íkuLkk ykWx÷ux Ãký hk¾ðk{kt ykÔÞkt Au.

„

ð]ûkkuLke MktÏÞk ðÄkhðk ynª ðLk{nkuíMkð Ãký QsðkÞ Au. AuÕ÷u ykÞkursík ðLk {nkuíMkð{kt 1,000 sux÷k Akuz hkuÃkðk{kt ykðu÷k.

9

hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkwt ÃkÞkoðhý Mkthûký „

ÃkÞkoðhý Mkthûký nuíkwÚke hk»xÙÃkrík ¼ðLku ‘hkuþLke’ Lkk{u «kusuõx þY fÞkuo Au, su{kt..

„

økkrÍÞkçkkËLkk LkuþLk÷ MkuLxh ykìV ykuøkuorLkf Vk‹{øk RÂLMxxâqxLke {ËËÚke 3,840 Mõðuh VqxLkk yurhÞk{kt Lkfk{k f[hk{ktÚke 96 ð{eo fkìBÃkkurMkMx çkLkkðkÞkt Au y™u nS Ãký ð{eo fkìBÃkkuMx çkLkkðeLku ðuMx {uLkus{uLx fhðk{kt ykðu Au. ‘hkuþLke’ nuX¤ fwËhíke økìMk yLku ðes¤eLke çk[ík {kxu çkkÞku-økìMk {ufurLkÍ{Lke ÔÞðMÚkk Au.

„

hk»xÙÃkrík ¼ðLk íkÚkk íkuLkk çkøke[kyku yLku Vq÷AkuzLke ò¤ðýe {kxu hkus ÷k¾ku r÷xh ÃkkýeLke sYh Ãkzu

Au. ðuzVkíkk ÃkkýeLkk rhMkkRf®÷øk {kxu 8.96 fhkuzLkk ¾[uo ynª xÙex{uLx Ã÷kLx ÷økkðkÞku Au. yk Ã÷kLx{kt «rík rËðMk ðeMk ÷k¾ r÷xh Ãkkýe þwØ fhðkLke ûk{íkk Au. ynª ÃkkýeLku rhMkkRf÷ fhe íkuLkku çkøke[kyku {kxu WÃkÞkuøk fhkÞ Au. „

rðrðÄ «ÞkMkku îkhk ¼ðLku ykìøkMx, 2006Úke sqLk 2009 Ëhr{ÞkLk fw÷ 28 ÷k¾ rf÷ku ðkux «rík f÷kf (kwh) ðes¤e çk[kðe Au. íkuLkkÚke hk»xÙÃkrík ¼ðLkLke ríkòuhe{kt ÷øk¼øk 1 fhkuz 84 ÷k¾ YrÃkÞkLke çk[ík ÚkE níke.


10

hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

Mkkík{k hk»xÙÃkrík

¿kkLke Íi÷®Mkn

sL{ {]íÞw hk»xÙÃkríkfk¤

5 {u, 1916 25 rzMkuBçkh, 1994 25 sw÷kE, 1982Úke 25 sw÷kE, 1987

økwhwîkhkÚke hk»xÙÃkrík¼ðLk ¿kkLke Íi÷ ®MknLkk Lkk{{kt s ¿kkLke þçË níkku, nfefík{kt íkuyku ¿kkLke níkk Lknª. ÃkhËuþLkwt rþûký íkku Xef Ãký Ëuþ{kt Ãký íkuyku {kæÞr{f Mfq÷ fhíkkt ykøk¤ ðæÞk Lk níkk. y÷çk¥k, íkuyku ¼ÛÞk Lk nkuðk Aíkkt WËwoLkk òýfkh níkk yLku þuh-þkÞhe fhe òýíkk. yuf Mk{Þu íkuyku økwhwîkhk{kt økútÚke níkk, {kxu íku{Lku ykSðLk økwhwøkútÚk MkknuçkLkk yûkhku {kuZu níkk. yux÷u s íku{Lkwt Lkk{ ¿kkLke Ãkzu÷wt. fk÷ {kõMkoLkk sL{rËðMku sL{u÷k ¿kkLke Ãkh {kõMkoðkËLkku Qtzku «¼kð níkku. íku{Lkku sL{ MkLÄðkLk økk{u ÚkÞu÷ku. íku{Lkk rÃkíkk rfþLk®Mkn rðïf{ko Ãkrhðkh{ktÚke níkk. Ãktòçk{kt íku{ýu þe¾ Ä{o ytrøkfkh fhe ÷eÄu÷ku. rfþLk®Mknu fw÷ 3 ÷øLk fhu÷kt, Ãkrhýk{u ¿kkLkeLkku WAuh íku{Lke Mkkðfe {kíkkyu fhu÷ku. íku{Lkk rÃkíkkLku þe¾ Ä{o{kt çknw rðïkMk níkku yux÷u ½hLkk yuf ykuhzk{kt s økwhwîkhk çkLkkðe ËeÄu÷wt. ½hLkk yu ÄkŠ{f ðkíkkðhýLke yMkh ¿kkLke Ãkh níke yux÷u s íkku hk»xÙÃkrík çkLÞk íÞkhu íkuyku huMkfkuMko hkuz ÃkhÚke hk»xÙÃkrík¼ðLkLkk îkh MkwÄe økwhwøkútÚk Mkknuçk {kÚkk Ãkh hk¾eLku økÞk níkk. ÄkŠ{fíkkÚke htøkkÞu÷k ¿kkLkeLku ÷øLk fhðkt Lk níkkt, Ãký ½hLkk MkÇÞkuLkk nXkøkúnÚke íku{ýu çkeçke «ÄkLk fkih MkkÚku ÷øLk fhðkt Ãkzâkt. ÷øLkÚke Auxk hnuðk {kxu íkuyku yuf ð¾ík ½huÚke ¼køke Ãký økÞu÷k. íku{Lkkt ÃkíLke þh{k¤ níkkt yux÷u hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt ykðíkk {nu{kLkkuLke ykøkíkk-MðkøkíkkLke sðkçkËkhe íku{Lke Ëefhe zkì. økwhwËeÃk fkih Mkt¼k¤íkkt. ¿kkLkeLke hksfeÞ fkhrfËeo VrhËfkuxÚke ykht¼kÞu÷e. ynª íkuyku 17 ð»ko LkkLke-{kuxe hksfeÞ «ð]r¥kyku fhíkkt hÌkk. ynªÚke ykøk¤ ðÄe íkuyku rðÄkLkMk¼k{kt ÃknkUåÞk. 1972{kt ÃktòçkLkk {wÏÞ{tºke çkLÞk yLku Ãkkt[ ð»ko MkwÄe {wÏÞ{tºke hÌkk. MðkíktºÞ MkuLkkLkeyku íkhV íku{Lku ÷økkð níkku yux÷u ÃkkuíkkLkk fkÞofk¤{kt íku{ýu Mkkík nòh fhíkkt ðÄkhu MkuLkkLkeykuLku ÃkuLþLk ykÃkðkLkwt [k÷w fÞwO. íku{Lkk «ÞkMkkuÚke s ÷tzLkÚke WÄ{®MknLkk

yÂMÚk ÷kðe þfkÞk níkk. rhûkk[k÷fku ÷kuLk ÷E þfu yu {kxu ÔÞðMÚkk Ãký íku{ýu ÃkkuíkkLkk {wÏÞ{tºke fk¤{kt fhu÷e. {wÏÞ {tºke çkkË íkuyku øk]n «ÄkLk yLku yk¾hu hk»xÙÃkrík ÚkÞk. 66 ð»kuo hk»xÙÃkrík íkhefu þÃkÚk ÷uLkkhk íkuyku yu ð¾íkLkk MkkiÚke LkkLke ô{hLkk «{w¾ níkk.

íkuyku fkÞ{ MkVuË y[fLk ([qzeËkh) ÃknuhðkLkwt ÃkMktË fhíkkt. Lknuhw WÃkhktík íkuyku çkeò Lkuíkk níkk suyku økw÷kçk Äkhý fhíkk.hk»xÙÃkrík ÚkÞk ÃkAe hkus Mkktsu A ðkøÞu íkuyku yk{ sLkíkk {kxu Ëhçkkh ¼híkkt níkk. íku{Lkk hk»xÙÃkríkfk¤{kt s rþ¾ çkkuzeøkkzToMku RÂLËhkLke níÞk fhe. yu ð¾ík ¿kkLke {kxu fÃkhku níkku fu{ fu Ãkkuíku Ãký þe¾ níkk. RÂLËhk ÃkAe ykðu÷k hkSð MkkÚku íku{Lku çkLkíkwt Lknª. çkLLku ðå[u rððkËku [k÷íkkt hnuíkk. yu rMkðkÞ íku{Lkk fk¤{kt ¾kMk rððkË ÚkÞku LkÚke. Ãkkt[ ð»ko Ãkqhkt fhe íku{ýu hk»xÙÃkrík ¼ðLk ¾k÷e fhe ËeÄwt. 1994{kt íku{Lkku yfM{kík ÚkÞku yLku íkuyku 27 rËðMk fku{k{kt hne 28{e rzMkuBçkhu {]íÞw ÃkkBÞk. òufu íku{Lku {kuíkLkku ytËks ykðe økÞku nþu, fu{ fu {]íÞwLkk Úkkuzk rËðMk Ãknu÷kt sÞ«fkþLke ©Økts÷eLkk fkÞo¢{{kt y{eh ¾wþhkuLkku þuh fnu÷ku: [÷ ¾wþhku ½h yÃkLkku, Mkkts ¼E [nwt Ëuþ!

Þn rË÷ fe çkkík ni, rËÕ÷øke Lknª... „ yuf

ð¾ík {wtçkE{kt rðï¼hLkk fkŠzÞku÷kursMxLke fkuLVhLMk níke yLku Íi÷®Mkn WËT½kxf níkk. ynª íku{ýu þkÞhkLkk hsqykík fhe: ‘Þn rË÷ fe çkkík ni, rËÕ÷øke Lknª..’ „ hk»xÙÃkrík ÚkÞk Ãknu÷kt yuf ð¾ík íkuyku økwshkík{kt ykÔÞk. ynª fkUøkúuMkeykuyu rz{kLz fhe fu ftEf þuh-þkÞhe ðnuíke {qfku. Íi÷®Mknu fÌkwt fu {khe þkÞheLke [kuÃkze rËÕne{kt Ãkze Au Ãký fkUøkúuMke MkÇÞku yu{ ykMkkLkeÚke {kLku yu{ Lk níkk.

yux÷u Íi÷®Mknu rðhkuÄÃkûkLku MktçkkuÄeLku Mkt¼¤kðe ËeÄwt: íkw{ íkeh {khku MkeLku {U çkuþf, {økh RíkLkk ÏÞk÷ h¾Lkk rf, MkeLku {U rË÷ ni ykih WMk {U, íkwBnkhk ¼e {wfk{ nit... „ íku{Lkwt {q¤ Lkk{ sLkuo÷®Mkn níkwt. òufu VrhËfkuxLke su÷{kt su÷hu íku{Lkwt Lkk{ ÃkqAâwt yLku íku{ýu h{qs{kt fÌkwt Íi÷®Mkn, yux÷u yu s Lkk{ Mkhfkhe [kuÃkzu [ze økÞwt, su su÷{ktÚke LkeféÞk ÃkAe íku{ýu Mðefkhe ÷eÄwt.

sL{ {]íÞw hk»xÙÃkríkfk¤

4 rzMkuBçkh, 1910 27 òLÞwykhe, 2009 25 sw÷kE, 1987Úke 25 sw÷kE 1992

ykX{k hk»xÙÃkrík

hk{kMðk{e ðUfx h{ý

[kh ðzk «ÄkLkLkk yfu «{¾ w ðutfxh{ý ðíko{kLk íkr{÷LkkzwLkk íkktòuh{kt sL{u÷k. ynet íku{Lkk rÃkíkk hk{kMðk{e yiGÞh ðfe÷ níkk. ¼ýu÷køkýu÷k ½h{kt WAhu÷k ðUfxu yÚkoþk† yLku fkÞËkLkku yÇÞkMk fhe rzøkúeyku {u¤ðe. ðfe÷ ÚkÞk ÃkAe íku{ýu {ÿkMk nkEfkuxo{kt «uÂõxMk þY fhe yLku çkkË{kt Mkw«e{ fkuxo MkwÄe íku{Lke ðfe÷kík ÃknkU[e. 1938{kt òLkfeËuðe MkkÚku ðUfxLkkt ÷øLk ÚkE økÞkt. íku{Lku yuf Ëefhku ÚkÞku Ãký 17 ð»koLke ðÞu yðMkkLk ÃkkBÞku. yu ÃkAe íku{Lku fkuE MktíkkLk ÚkÞwt Lknª.

1942{kt þY ÚkÞu÷k ¼khík Akuzku yktËku÷Lk ð¾íku íkuyku hksLkerík{kt Mkr¢Þ ÚkÞk. íku{Lke Mkr¢Þíkk yux÷e çkÄe ðÄkhu níke fu ytøkúuòuLke ykt¾u [ze økÞu÷k. íku{Lke ÄhÃkfz ÚkE yLku çku ð»ko su÷{kt Ãký hnuðwt Ãkzâwt. su÷{ktÚke çknkh LkeféÞk ÃkAe íkuyku {sqh yktËku÷Lkku{kt Mkr¢Þ ÚkÞk. ðus çkkuzoLkk MkÇÞ Ãký çkLÞk. hksfkhý{kt ykøk¤ ðÄíkkt íku{Lku 1984{kt WÃkhk»xÙÃkrík çkLkðkLke

íkf {¤e. yu Ãknu÷kt íkuyku EÂLËhk furçkLkux{kt rðrðÄ {tºkk÷Þku Mkt¼k¤e [qõÞk níkk. WÃk-hk»xÙÃkrík fkÞofk¤ Ãkqhku ÚkkÞ yu Ãknu÷kt íku{Lku hk»xÙÃkrík çkLkkðkÞk. 1987Lke 25{e sw÷kEyu sÂMxMk ykh.yuMk.ÃkkXfu MktMkËeÞ fûk{kt íku{Lku hk»xÙÃkrík íkhefu þÃkÚk ÷uðzkÔÞk. íÞkt MkwÄe{kt íkuyku ykh.ðe. íkhefu s òýeíkk çkLke [qfu÷k. hk»xÙÃkríkfk¤ Ëhr{ÞkLk íku{ýu Ãký hk»xÙÃkrík íkhefu Lk fhðk suðwt fk{ fÞwO Au. 1988{kt hrþÞkLkk {kìMfku ¾kíku EÂLzÞk VuÂMxð÷Lkwt ykÞkusLk ÚkÞu÷wt. ðUfx hrþÞkLkk {nu{kLk níkk. Þkºkk ð¾íku Lk¬e ÚkÞk «{kýu {kìMfku ¾kíkuLkk hksËqíku íkífk÷eLk ðzk «ÄkLk hkSð økktÄeLkku MktËuþku ðkt[e Mkt¼¤kððkLkku níkku. ðUfx h{ýu hksËqíkLku çkË÷u ¾wË hkSð økktÄeLkku MktËuþku ðkt[e Mkt¼¤kðe, hk»xÙÃkríkLku çkË÷u ðzk «ÄkLkLkk Ëqík nkuÞ yuðwt fk{ fÞwO. çkÄkLku ykùÞo ÚkÞwt yLku h{ýLke xefkyku Ãký ÚkE. fkUøkúuMkLku ðVkËh nkuðkLkku {ík÷çk fËk[ Lknuhw-økktÄe ÃkrhðkhLke ðVkËkhe yuðku Úkíkku nþu. çkeS ð¾ík Ãký íku{ýu hkSð økktÄe «íÞu ÃkkuíkkLke ðVkËkhe Ëþkoðu÷e. ©e÷tfk{kt [k÷e hnu÷k rðøkún {wÆu ðkxk½kx fhe Ãkhík ykðu÷k «ÄkLk{tºke hkSðLku ÷uðk hk»xÙÃkrík ðUfx ¾wË økÞu÷k! yu Ãký çktÄkhýeÞ ÃkhtÃkhkLkku ¼tøk níkku. hk»xÙÃkrík íkhefu íku{ýu Mkhfkh [÷kððk ½ýkt Mkq[Lkku fhu÷kt yLku Mkhfkhu íku{ktÚke fux÷kfLkku y{÷ Ãký fhu÷ku. hk»xÙÃkrík íkhefu 1992{kt fkÞofk¤ Ãkqhku ÚkÞku íÞkhu íkuyku çku s f÷kf{kt {ÿkMk sðk hðkLkk ÚkE økÞk. 1998 MkwÄe íkuyku {ÿkMk{kt hÌkk yLku yu ÃkAe rËÕne{kt rþ^x ÚkÞk. Lkð ËkÞfk ðxkÔÞk ÃkAe Ãký SðLkLkkt ytrík{ ð»kkuo{kt íkuyku Mkr¢Þ níkk. rðrðÄ Mk¼k-Mk{khkun{kt ¼køk ÷uíkk hnuíkk níkk. íku{ýu ðå[u yuf ELxhÔÞq{kt hk»xÙÃkrík fu.ykh.LkkhkÞýLkLke xefk fheLku rððkËLku Ãký yk{tºký ykÃku÷wt. 2009{kt íkuyku çke{kh Ãkzâk. rËÕneLke yk{eo huVh÷ nkìÂMÃkx÷{kt íku{Lku Ëk¾÷ fhkÞk yLku ynª s íku{Lkwt yðMkkLk ÚkÞwt.

hk»xÙÃkrík ÃkAe, ÷u¾f Ãknu÷kt... „ hk»xÙÃkríkfk¤ ð¾íku íku{ýu 671 ÃkkLkktLkwt

‘{kÞ «urMkzuÂLþÞ÷ ÞMko’ Lkk{Lkwt ÃkwMíkf ÷¾u÷wt. WÃkhktík íku{ýu yzÄku zÍLk fhíkkt ðÄkhu ÃkwMíkfku ÷ÏÞkt Au. íku{ýu 1975Úke 77 MkwÄe ‘MðhkßÞ’ Lkk{Lkk Mkk{rÞfLkwt MktÃkkËLk Ãký fhu÷wt. „ íku{Lkk fkÞofk¤{kt ¼khík{kt [kh ðzk «ÄkLkku çkË÷kE økÞu÷k, hkSð økktÄe, rðïLkkÚk «íkkÃk®Mkn, [tÿþu¾h yLku Lkh®Mknhkð. „ RÂLËhk Mkhfkh{kt íkuyku Mkthûký {tºke

níkk. íku{Lkk Ëkðk «{kýu íkuyku RÂLËhkLke Mkq[Lkk «{kýu Ãkh{kýw fkÞo¢{ Ãkh ðkì[ hk¾e hÌkk níkk. Ãký yu fkÞo¢{Lke rðøkíkku ÷ef ÚkE síkkt EÂLËhkyu Ãkh{kýw Ãkrhûký {kuVqV hk¾u÷wt. „ yÚko þ k†e nku ð kLku fkhýu íku { ýu fux÷kf ykŠÚkf MkwÄkhkyku Ãký Ëk¾÷ fhu÷k, fu{ fu íkuyku ykÞkusLk Ãkt[Lkk WÃkkæÞûk yLku ËuþLkk Lkkýk{tºke hne [qõÞk níkk.


hk»xÙÃkrík rðï Lkð{k hk»xÙÃkrík

þtfh ËÞk÷ þ{ko

18 sw÷kE, 2012

sL{ {]íÞw hk»xÙÃkríkfk¤

19 ykìøkMx, 1918 26 rzMkuBçkh, 1999 25 sw÷kE, 1992Úke 25 sw÷kE, 1997

{kuíkLke yVðkyu þtfh ËÞk÷Lku Sðíkk ‘{khe’ Lkk¾u÷k 1994Lke 16{e {k[uo íkuyku hk»xÙÃkrík níkk íÞkhu s íku{Lkk {kuíkLke yVðk [k÷u÷e. yVðk{kt yuðe ðkík ðnuíke ÚkÞu÷e fu ðnu÷e Mkðkhu Mkðk Ãkkt[u {kuík ÚkÞwt nkuðkÚke MkðkhLkkt y¾çkkhku{kt nsw íku{Lkk {kuíkLkk Mk{k[kh ykÔÞk LkÚke! ð¤e ðzk «ÄkLk ÃkhËuþ níkk {kxu Mkhfkh {kuíkLke Mk¥kkðkh ònuhkík fhe þfu yu{ Lk níke, yux÷u hurzÞku fu xeðe{kt Ãký Mk{k[kh ykðíkk Lk níkk. yVðk rðïkMkÃkkºk {Lkkíke Mk{k[kh yusLMke çke.çke.Mke. MkwÄe ÃknkU[u÷e. yux÷u çkeçkeMkeyu Ãký zkì. þ{koLkk {kuíkLkk Mk{k[kh [÷kðe ËeÄk. Mk{k[kh çkkË íkku rËÕneLke yuf çkuLfu çku rËðMkLkku þkuf Ãkk¤ðkLke ònuhkík fhe ËeÄe. Mkhfkhe-¾kLkøke ykurVMkku{kt hò ònuh ÚkE. ÷kufku Vq÷ ¾heËe ©Økts÷e ykÃkðk Q{xe Ãkzâk yux÷u Vq÷kuLkk ðuÃkkheykuLku íkzkfku Ãkze økÞku. yVðk [k÷íke níke íÞkhu þ{ko ÃkkuíkkLkk YrxLk fk{{kt ÔÞMík níkk. Ãký íkuyku hkus Mkðkhu fMkhík fhðk Lkef¤íkkt yu LkeféÞk Lknet yux÷u {kuíkLke yVðk fËk[ íÞkÚke ðnuíke ÚkE nþu. yk¾ku rËðMk yVðk [k÷íke hne. Auf Mkktsu ËqhËþoLku hk»xÙÃkríkLkk rËðMk Ëhr{ÞkLkLkk ðerzÞku MkkÚku Mk{k[kh hsq fÞko íÞkhu ÷kufkuLku ¾çkh Ãkze fu þ{ko íkku nu{¾u{ Au! {æÞ «ËuþLkk {wÏÞ{tºkeÚke ðkÞk WÃkhk»xÙÃkrík ÚkE þ{ko hk»xÙÃkrík ÃkË MkwÄe ÃknkU[u÷k. ¼kuÃkk÷Lkk MkkÄkhý çkúkñý ¾wþe÷k÷ þ{ko yLku Mkw¼ÿkLkk ½hu íku{Lkku sL{ ÚkÞu÷ku. ynª yk Ãkrhðkh LkkLkfzk ½h{kt ¼kzu hnuíkku níkku. íku{ýu ÷¾LkkiÚke rnLËe yLku MktMf]ík{kt rzøkúe {u¤ðu÷e. Ëuþ WÃkhktík ÃkhËuþ{kt Ãký ¼ýu÷k þ{koLku WËwo ¼k»kk{kt Ãký yux÷ku s hMk níkku. yux÷u s íku{ýu WËwo ¼k»kk{kt ‘yk÷e{ VkS÷’ Lkk{Lke WÃkkrÄ Ãký nktMk÷ fhu÷e. ÞwðkLkðÞÚke íkuyku Mkk{krsf fk{økehe{kt ykøkuðkLk hnuíkk. íku{ýu fw÷ çku ÷øLk fhu÷kt. 32 ð»koLke ðÞu íku{Lkkt çkeòt ÷øLk rð{÷k þ{ko MkkÚku ÚkÞkt. rð{÷k þ{ko Ãký Úkkuzk-½ýk ytþu hksfkhý{kt Mkr¢Þ níkkt. íku{ýu ÷¾Lkki rðïrðãk÷Þ, ÃkurhMk ÞwrLkðŠMkxe, ÷tzLk

ÞwrLkðŠMkxe, swhe[ ÞwrLkðŠMkxe, nkðozo ÷kì Mfq÷ yu{ yLkuf Lkk{e MktMÚkkyku{ktÚke yÇÞkMk fhe zeøkúeykuLkku Zøk÷ku fhu÷ku. 1972{kt íkuyku fkUøkúuMkLkk yæÞûk çkLÞk yu MkkÚku íku{Lke hksfeÞ økkze Ãkkxu [ze. LkkLkkt-{kuxkt {tºkk÷Þ, Ãktòçk, yktÄú «Ëuþ, {nkhk»xÙ ðøkuhuLkk

hkßÞÃkk÷ ÃkËu hne yk¾hu íku{Lku WÃkhk»xÙÃkrík çkLkkðkÞk. hkßÞMk¼kLkk yæÞûk íkhefu íku{ýu hkßÞMk¼kLkk ‘íkkuVkLke’ MkÇÞku MkkÚku n¤ðkþÚke fk{ ÷E ÷kufr«Þíkk nktMk÷ fhe ÷eÄe. {æÞ «ËuþLkk {wÏÞ{tºke íkhefu Ãký íkuyku ¾kMMkk ÷kufr«Þ ÚkÞu÷k. ¼kuÃkk÷Lku íku{ýu ÃkkxLkøkh çkLkkÔÞwt yux÷wt s Lknª yksu MkhkuðhkuLkk þnuh íkhefu yku¤¾kÞ Au, íku{Lkku Þþ þ{koLku òÞ Au. 1992Lke 25{e sw÷kEyu íku{Lku ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík çkLkkðkÞk. íku{Lkkt Ãkkt[ ð»ko{kt íku{ýu ðksÃkuÞe, Ëuðøkkuzk yLku økwshk÷ yu{ 3 ðzk «ÄkLkLku rLk{ýqf ykÃke. òufu yu ºkýuÞ xqtfk økk¤k {kxu ðzk «ÄkLk hÌkk. 1997{kt íkuyku «{w¾ íkhefu rLkð]¥k ÚkÞk yLku çku ð»ko økk¤e 1999{kt íkuyku Ãkt[{nk¼qíkku{kt rð÷eLk ÚkÞk.

hMkkuE Ãký nkÚku s çkLkkðíkkt! „ rðãkÚkeo níkk íÞkhu íku{Lku h{íkøk{ík{kt

¼khu hMk níkku. yux÷u s íkku ytík MkwÄe íku{Lkwt þheh fMkkÞu÷wt ÷køkíkwt. ÷¾Lkki rðïrðãk÷ÞLke nkuze [÷kððkLke yLku íkhý MÃkÄko{kt íkuyku Mkíkík 3 ð»ko MkwÄe rðsuíkk hÌkk níkk. „ Ãkºkfkhíð{kt hMk Ähkðíkk þ{koyu rðrðÄ íkçk¬u A Ãkºk-ÃkrºkfkykuLkwt MktÃkkËLk fhu÷wt. rnLËe-ytøkúuS-WËwo{kt íku{ýu yLkuf ÷u¾ku Ãký ÷¾u÷k. „ íku{Lke ÞkËþÂõík íkus níke. fkuE ÔÞÂõíkLku

sL{ {]íÞw hk»xÙÃkríkfk¤

20 ykìõxkuçkh, 1920 9 LkðuBçkh, 2005 25 sw÷kE, 1997Úke 25 sw÷kE, 2002

ËMk{k hk»xÙÃkrík

fku[uhe÷ h{ý LkkhkÞýLk

Mkhfkhe yrÄfkheÚke ËuþkrÄÃkrík LkkhkÞýLk Ãknu÷k yuðk hk»xÙÃkrík níkk suyku hksfkhý Lknª Ãký y{÷Ëkhþkne{ktÚke hk»xÙÃkrík ÃkË MkwÄe ÃknkUåÞk níkk. yøkkWLkk çkÄk hk»xÙÃkríkyku yuf ÃkAe yuf hksfeÞ MxuÃk [zíkkt hk»xÙÃkrík ¼ðLkLke Mkeze MkwÄe ÃknkU[u÷k. LkkhkÞýLk ‘EÂLzÞLk VkuhuLk MkŠðMk’ (ykEyuVyuMk)Lkk yrÄfkhe níkk. ÃkAkík økýkíkk ðøko{ktÚke ykðíkk fu.ykh.Lkwt çkk¤Ãký yíÞtík økheçke{kt ðeíku÷wt. ¾kðk ÄkLk Lk nkuÞ yuðe økheçke. y÷çk¥k, ¼ýðk{kt yÔð÷ ykh.fu.yu yuf ÃkAe yuf Mfku÷hrþÃk {u¤ðe yLku yÇÞkMk{kt Ãký W¥k{ Ëu¾kðku fÞko. Ãkrhýk{u yu ÞwrLkÞLk ÃkÂç÷f MkŠðMk fr{þLkLke

Ãkheûkk ËE ykEyuVyuMk ÚkÞk. ykEyuVyuMk ÚkÞk Ãknu÷kt íku{Lku ÷tzLk ¼ýðk sðkLke íkf {¤u÷e. søkrðÏÞkík ‘÷tzLk Mfq÷ ykuV EfkuLkkur{õMk’Lkk «kuVuMkh ÷kMfe LkkhkÞýLkÚke ¾kMMkk «¼krðík níkk. Lknuhw Ãký «ku.÷kMfeLkk rðãkÚkeo níkk yLku Lknuhw ÷kMfeLkwt {kLk ò¤ðíkk. LkkhkÞýLk ¼ýeLku ¼khík ykððk hðkLkk ÚkÞk íÞkhu ÷kMfeyu íku{Lku Lknuhw {kxu yuf Ãkºk ykÃÞku. Ãkºk{kt MktËuþku níkku fu yk Akufhku fk{ ykðe þfu

yu{ Au. Lknuhwyu ÃkkuíkkLkk Mku¢uxhe fu.Ãke.yuMk.{uLkLk ÃkkMku LkkhkÞýLkLkku ELxhÔÞq fhkðe VkuhuLk MkŠðMkLke Lkkufhe{kt hk¾e ÷eÄk. þYykík{kt íku{ýu çk{koLkk ÃkkxLkøkh htøkwLkLkk ¼khíkeÞ ËqíkkðkMk{kt Vhs çkòðe. yu ÃkAe íku{Lke çkË÷eyku ÷tzLk, xkurfÞku, ykìMxÙur÷Þk yLku y{urhfk{kt Ãký ÚkE. LkkhkÞýLkLkku sL{ fuh¤Lkk ÃkwðktÚkwfw÷ økk{Lkk Ër÷ík Ãkrhðkh{kt ÚkÞu÷ku. yu{Lkwt økk{ yux÷wt LkkLkwt yLku ÃkAkík níkwt fu LkkhkÞýLk hk»xÙÃkrík íkhefu þÃkÚk ÷E hÌkkt níkk yu òuðk økk{{kt yuf Ãký xeðe Lk níkwt. yux÷u LkkhkÞýLku s økk{ðkMkeykuLku yuf xeðe røk^x fhu÷wt. LkkhkÞýLkLkk rÃkíkk fku[urh÷ h{ý ðiÄ{T sze-çkwèeyku îkhk MkkhðkhLkwt LkkLkwt-{kuxwt fk{ fhíkk. yux÷u s íku{Lkk Lkk{ ÃkkA¤ ðiÄ{T þçË ÷køku÷ku. LkkhkÞýLkkt {kíkkLkwt Lkk{ ÃkÃÃke yB{k níkwt. ºkkðýfkuh{kt ¼ÛÞk ÃkAe LkkhkÞýLku Mk{òÞwt fu íkuLkk økò suðze Lkkufhe ynª {¤þu Lknª. {kxu yu ykzk-yð¤uÚke ÃkiMkkLke Mkøkðz fhe rËÕne ÃknkUåÞk yLku Lkkufhe Ãký {u¤ðe. Lkkufhe MkkÚku yÇÞkMk [k÷íkku hnuíkku. íku{Lku Ãkºkfkhíð{kt hMk níkku yux÷u frðíkkyku Ãký ÷¾íkkt. íku{Lke frðíkkyku yu s{kLkkLkkt «ríkrcík y¾çkkhku{kt AÃkkíke hnuíke. rËÕne{kt s íku{Lku yuf ykŠÚkf Mkk{rÞf{kt fk{ fhðkLke ykuVh {¤e su Mðefkhe yu{ýu Úkkuzku Mk{Þ Ãkºkfkhíð Ãký fÞwO. ‘Ä rnLËw’ yLku ‘Ä xkEBMk ykuV EÂLzÞk’{kt Ãký íku{ýu LkkLkk ÃkkÞu fk{ fhu÷wt Au. ÷tzLk ¼ýðk økÞk íkku íÞkt Ãký hksøkkuÃkk÷k[khe îkhk [÷kðkíkk ‘Mkku~Þ÷ ðuÕkVuh’ MkkÃíkkrnfLkk «ríkrLkrÄ çkLÞk. íkuyku hksfkhý{kt Lk nkuðk Aíkkt Lkh®Mknhkðu 1992{kt íku{Lku WÃkhk»xÙÃkrík çkLkkÔÞk. yu ÃkAeLkwt MxuÃk Mðk¼krðf heíku s hk»xÙÃkríkLkwt níkwt. yuBçkuMkuzh ykìrVMk{ktÚke zÍLkçktÄ Mku¢uxhe ðå[u fk{ fhíkkt fhíkkt íkuyku zÍLkçktÄ Mku¢uxhe hk¾íkk hk»xÙÃkrík çkLÞk. LkkhkÞýLk Mkk{u çknw[Š[ík [qtxýe fr{þ™h þu»kLk W{uËðkh níkk Ãký íku{Lke íkku rzÃkkurÍx s sÃík ÚkE økÞu÷e.

çktÄkhýeÞ ÃkhtÃkhkLkku ¼tøk Ãký fÞkuo Au!

yuf ðkh {¤u íkku ¼q÷íkk Lknª.

„ Mkhfkhe yrÄfkhe íkhefu Ëuþ-rðËuþ VÞko

hk»xÙÃkrík çkLÞk yux÷u Ãknu÷e Þkºkk íku{ýu çkk÷kSLke fhu÷e. Mkku{LkkÚk {nkËuðLku {kÚkw xufððk Ãký íkuyku ykðíkkt. nLkw{kLkSLkk Ãkh{ ¼õík níkk. ¼kuÃkk÷ níkk íÞkt MkwÄe nLkw{kLk {trËh [k÷eLku síkkt. ÄkŠ{f ð]r¥kLku fkhýu ÃkhËuþ{kt ¼ýíkk íÞkhu çknkhLkwt ¼kusLk ÷uðkLku çkË÷u ÃkkuíkkLkk Y{{kt s hMkkuE çkLkkðíkk suÚke íku{Lke MktMf]ríkf ¼kðLkk yfçktÄ hnu.

„ hk»xÙÃkrík çkLkíkkt Ãknu÷kt ÃkkuíkkLkk ðíkLk{kt

„ ríkhwÃkrík çkk÷kSLkk Ãkk¬k ¼õík þ{ko

11

nkuðkÚke íku{ýu ½ýk ÃkwMíkfku ÷ÏÞkt Au.

økÞk íÞkhu ðíkLkðkMkeykuyu LkkhkÞýLku 61 ð»ko Ãknu÷kt ÷¾u÷e yLku ‘{÷Þk÷{ {Lkkuh{k’{kt AÃkkÞu÷e frðíkkLkwt økkLk fhe íku{Lkwt Mðkøkík fhu÷wt. yu Mkkt¼¤e íku{ýu fnu÷wt fu yk {ò íkku hk»xÙÃkrík çkLkðk{kt Ãký LkÚke. „ hk»xÙÃkrík nkuðk Aíkkt íkuyku 1998{kt ÃkkuíkkLkk {íkrðMíkkh{kt ÚkÞu÷e yuf [qtxýe{kt {ík

ykÃkðk íku{Lke ÃkíLke MkkÚku çkkfkÞËk {íkËkhkuLke ÷kELk{kt Q¼k hnu÷k. „ ÃkhtÃkhk «{kýu MðkíktºÞ rËLkLke ÃkqðoMktæÞkyu hk»xÙÃkrík hurzÞku íkÚkk ËqhËþoLk{kt «òòuøk «ð[Lk fhu. Mke.hksøkkuÃkk÷k[kheyu 1948{kt MÚkkÃku÷e yk «ýk÷eLku 50 ð»ko ÃkAe 1998{kt LkkhkÞýLku íkkuze níke. íku{ýu «ð[Lk fhðkLku çkË÷u yuf ÃkºkfkhLku {w÷kfkík ykÃku÷e. yu {wÆu Úkkuzku rððkË ÚkÞk ÃkAe þ{e økÞu÷ku fu{ fu íkuyku ytíku íkku ËuþLkk çktÄkhýeÞ ðzk níkk.


12

hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

yrøkÞkh{k hk»xÙÃkrík

zkì. yçËw÷ f÷k{

sL{ hk»xÙÃkríkfk¤

15 ykìõxkuçkh, 1931 25 sw÷kE 2002Úke 25 sw÷kE 2007

¾hk yÚko{kt rÃkÃkÕMk «urMkzuLx r{MkkE÷ {uLk íkhefu òýeíkk f÷k{u ËuþLkku r{MkkEÕMk «kuøkúk{ ykøk¤ ÄÃkkððk{kt yLku yýwþÂõík MksoLk{kt ÃkkuíkkLke ®sËøke nku{e ËeÄu÷e. íkr{÷LkkzwLkk hk{uïh{{kt {kA÷e ðu[íkk Ãkrhðkh{kt sL{u÷k f÷k{ LkkLkÃkýÚke s yæÞkí{ Mk{síkkt níkk yux÷u yksu Ãký íku{Lkwt ykæÞkÂí{f ÔÞÂõíkíð rðhkx Au. rfþkuhkðMÚkk{kt LkkLkkt-{kuxkt fk{ fhe ¼ýu÷k f÷k{Lku Mfku÷hrþÃk {¤u÷e. yux÷u s íkuyku yuhkuLkkurxf÷ yuÂLsrLkÞ®høk ¼ýe þõÞk. RÂLËhk økktÄeLke Mkhfkh{kt íku{Lku ËuþLku Mkþ† çkLkkððkLkku Aqxku Ëkuh {éÞku. Ãkrhýk{u yksu ¼khík ÃkkMku yÂøLk, ykfkþ, rºkþq÷, Lkkøk yLku Ãk]Úðe ðøkuhu r{MkkE÷ku íkiÞkh Au. íku{Lkk fk{Lkk MkL{kLkYÃku íku{Lku 1997{kt s ¼khík híLk yuLkkÞík fhe ËuðkÞu÷ku. 1999{kt íku{Lku furçkLkux {tºkeLkku Ëhßòu ykÃke ¼khíkLkk {wÏÞ ði¿kkrLkf Mk÷knfkh çkLkkðkÞu÷k. ðksÃkuÞeyu ð¤e ËqhtËuþe yLku Ëuþ rník æÞkLk{kt ÷E f÷k{Lku hk»xÙ«{w¾ çkLkkÔÞk. fwhkLk MkkÚku økeíkkLkku Ãký íkuyku yÇÞkMk fhíkkt yLku yksu Ãký fhu Au. zkì. f÷k{ ykÃkýe yÃkuûkkÚke rðhwØ Mk{ÞLkk ÃkkçktË Lk níkk. íku{Lke {ku‹Lkøk r{®xøk nt{uþkt çkÃkkuhu yZe-ºký ðkøÞu þY Úkíke! íkku Ãký fnuðkíke {ku‹Lkøk r{®xøk, fu{ fu Mkðkh{kt QXâk ÃkAe yu Ãknu÷e ®{®xøk hnuíke. yk r{®xøk{kt íkuyku {kuxu¼køku hkusuhkus ykðíkk ÃkºkkuLkku yÇÞkMk yLku [[ko fhíkk. zkì. f÷k{Lkku ¾kMk ykøkún níkku fu fkuE Ãký fkøk¤ ykÃkýk {kxu Lkfk{ku LkÚke. {kxu Ëuþ-ÃkhËuþÚke ykðíkk ík{k{ ËMíkkðuòu [fkMkðk Ãkzíkk. øk{u íkuðku ðkrnÞkík Ãkºk nkuÞ íkku Ãký r{®xøk{kt íkuLkku WÕ÷u¾ Lk ÚkkÞ yuðwt çkLkíkwt Lknª. Mkðkh{kt zkì. f÷k{ QXeLku ðkì®føk y[qf fhíkk. íku{Lkku «ðkMk Ãký yu heíku s økkuXðkíkku fu suÚke íku{Lkwt {ku‹Lkøk ðkì®føk rzMxçko Lk ÚkkÞ. hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkk rðþk¤ økkzoLk{kt nhý fu {kuh÷kLku yu ½ýe ðkh òíku s ¾kuhkf ykÃkíkk. ðkì®føk ÃkAe y¾çkkhku Ãkh Lksh Vuhðe ÷uðkLke. f÷k{u hk»xÙÃkrík çkLÞk ÃkAe ÃkkuíkkLkk ðíkLk hk{uïh{TLke {w÷kfkík ¾kMMke ÃkkA¤Úke ÷eÄu÷e. ðÄw{kt íku{ýu Mkq[Lkk Ãký ykÃke hk¾u÷e fu {khwt økk{ Au yux÷u íkuLkku rðfkMk fhðku yuðwt Lk Úkðwt òuEyu. yk¾k ËuþLkku rðfkMk Úkíkku nkuÞ yu heíku

s yu rðMíkkhLkku rðfkMk Úkðku òuEyu. {kxu «{w¾fk¤Lkkt Auf çku ð»ko ÃkAe íkuyku hk{uïh{TLke {w÷kfkíku ÃknkUåÞk. íÞkt MkwÄe{kt íkuyku ¼khíkLkkt 25 hkßÞku yLku 3 fuLÿþkrMkík «ËuþkuLke {w÷kfkík ÷E [qõÞk níkk. yLku nk, íku{Lke hk»xÙÃkrík íkhefuLke Ãknu÷e {w÷kfkík (ykìøkMx 2008) økwshkíkLke níke! 2006{kt zkì. f÷k{Lkk ÃkrhðkhsLkku hk{uïh{TÚke yuf MkÃíkkn {kxu hk»xÙÃkrík

¼ðLk{kt ykðu÷k. fw÷ 52 {nu{kLkku{kt 90 ð»koLkk f÷k{Lkk {kuxk ¼kE Ãký níkk yLku yuf ËkuZ ð»koLkwt çkk¤f Ãký níkwt. yu çkÄkLke {nu{kLkøkríkLkku ¾[o YrÃkÞk 3.52 ÷k¾ f÷k{u Ãkkuíku [qfðu÷ku. yu {kxu Mkhfkhe Lkkýkt Lk ðkÃkhðkLke íku{Lke fzf Mkq[Lkk níke. {nu{kLkku {kxu Mkhfkhe ðknLkku Ãký íku{ýu ðkÃkhðkt tËeÄkt Lk níkkt. yu heíku hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt Þkusu÷e R^íkkh Ãkkxeo{kt Ãký íku{ýu ¾[o {kxu yuf ÷k¾ YrÃkÞkLkku [uf ykÃke ËeÄku níkku. íku{Lku ytøkík heíku rþûkf çkLkðkLkwt ÃkMktË Au, yLku yu fk{ fhðk íkuyku nt{uþkt íkiÞkh hnu Au. rËÕne{kt çku {k¤Lkk MkkËk {fkLk{kt hnuíkk f÷k{Lkk {fkLk{kt yuf {k¤ íkku yk¾ku ÃkwMíkfkuÚke ¼hu÷ku Au. yu ¼÷k yLku yu{Lkku yÇÞkMk ¼÷ku.

yuf{kºk Sðtík Ãkqðo hk»xÙÃkrík „ yVÍ÷ økwhwLke VktMkeLke yhS zkì.

f÷k{ ÃkkMku Ãku®Lzøk Au, yuðwt fkUøkúuMku ònuh fhu÷wt. nfefík{kt f÷k{ MkwÄe yk yhS ÃknkU[e s Lk níke! „ «rík¼k Ãkkrx÷ rLkð]¥k Lk ÚkkÞ íÞkt MkwÄe íkuyku yuf{kºk Sðtík Ãkqðo hk»xÙÃkrík Au. „ Mktøkeík[knf nkuðkLku Lkkíku íku{ýu hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt RLÿÄLkw»k Lkk{u yuf Mktøkeík fkÞo¢{ [k÷w fhkðu÷ku. yu fkÞo¢{{kt íkuyku Lkk{e f÷kfkhkuLku çkku÷kðíkkt. þhýkE þnuLkþkn WMíkkË

rçkÂM{Õ÷k ¾ktyu ÃkkuíkkLkku ytrík{ fkÞo¢{ ynª s ykÃku÷ku. hMk«Ë «Mktøk LkðuBçkh 2009{kt çkLÞku. yu ð¾íku RLÿÄLkw»k{kt þtfh {nkËuðLk, rþð{ýe, ÷kuÞ {uLzkuMkk, Þw.©erLkðkMk ðøkuhu f÷kfkhku ÃkhVku{o fhe hÌkkt níkkt. fkÞo¢{ ytrík{ íkçk¬k{kt níkku. yuðk{kt zkì. f÷k{ ¾wË Mxus WÃkh ÃknkUåÞk. rþð{ýeLku fkLk{kt ftEf fÌkwt yLku rþð{ýe ðøkkzíkkt níkk yu zÙ{ Ãkkuíku s ðøkkzðk {ktzâk níkkt!

sL{ hk»xÙÃkríkfk¤

19 rzMkuBçkh, 1934 25 sw÷kE, 2007Úke 24 sw÷kE, 2012

çkkh{k hk»xÙÃkrík

«rík¼kËuðe Ãkkrx÷

Ãkwhw»k«ÄkLk økýkíkk ËuþLkkt Ãknu÷k {rn÷k hk»xÙ «{w¾ ËuþLke MktMkË{kt {rn÷kykuLku yLkk{ík {¤u fu Lk {¤u Ãký ËuþLkk Mkðkuoå[ ÃkË Ãkh {rn÷k ÃknkU[e þfu íkuLkwt WËknhý «rík¼kËuðe Au. {nkhk»xÙLkk LktËøkkð{kt sL{u÷kt «rík¼kLkkt ÷øLk hksMÚkkLkLkk þu¾kðík Ãkrhðkh{kt ÚkÞkt Au. òufu íku{ýu ÃkkuíkkLkk Lkk{ ÃkkA¤ þu¾kðík ÷økkððkLku çkË÷u Ãkkrx÷ s hk¾eLku ÃkkuíkkLke yku¤¾ ò¤ðe hk¾e Au. yux÷wt s Lknª nðu íku{Lkk Ãkrík «rík¼kËuðeLkk fkhýu yku¤¾kÞ Au. s÷økktðLke {w¤S suXk fku÷us{kt íku{ýu hksfkhý{kt {kMxh zeøkúe {u¤ðe Au. s÷økktð fkuxo{kt Úkkuzku Mk{Þ ðfe÷kík fhe Ãký íku{Lku

ðfe÷kík{kt ¼kðe Ëu¾kÞwt Lknª yux÷u 27 ð»koLke ðÞu s íku{ýu {nkhk»xÙ rðÄkLkMk¼k{kt çkuXf {u¤ðe ÃkkuíkkLkku hksfeÞ hMíkku ftzkhðkLkku ykht¼ fÞkuo. yu Mk{Þu íkuyku {nkhk»xÙ hksfkhýLkkt MkkiÚke ÞwðkLk rðÄkLkMkÇÞ níkkt. ynªÚke ykøk¤ ðÄíkk íku{ýu {nkhk»xÙ «Ëuþ fkUøkúMkLkk «{w¾, {nkhk»xÙ Mkhfkh{kt {tºke, fux÷ktf hk»xÙeÞ MktøkXLkku{kt MkÇÞ ðøkuhu fk{økehe fhe. 2004{kt íku{Lku hksMÚkkLkLkkt hkßÞÃkk÷

çkLkkðkÞkt. ¼khík{kt yu ð¾íku íkuyku yuf{kºk {rn÷k hkßÞÃkk÷ níkkt. 2007{kt zkì. f÷k{ rLkð]¥k Úkíkkt fkUøkúuMk VheÚke íku{Lku hk»xÙ«{w¾ çkLkkððk íkiÞkh Lk níkku. Ãkrhýk{u Ãkkrx÷Lku ykøk¤ fhkÞkt yLku íkuyku çkLke Ãký økÞkt. ÃkkuíkkLkk yk¾k fwxwtçk{kt íkuyku yuf s {rn÷k Au, su hksfkhý{kt ykøk¤ ðæÞkt nkuÞ. Ãkkt[ ð»ko{kt íku{ýu fhu÷e ÃkhËuþ Þkºkkyku yLku íkuLkku ¾[o rððkËLkwt fkhý çkLÞkt. íkku ð¤e íku{ýu Ãkkt[ ð»ko{kt fw÷ 35 yÃkhkÄeykuLku VktMkeLke Mkò {kV fhe yuf Lkðku feŠík{kLk Ãký MÚkkÃke ËeÄku. íkku ð¤e ÃkqLkk{kt Ãkkrx÷ {kxu rLkð]r¥k ÃkAeLkk hnuýkf íkhefu Mkhfkhu 2,60,000 [kuhMk Vex s{eLk Vk¤ðu÷e. yu s{eLk nfefíku íkku ÷~fhLkk þneË sðkLkkuLke ÃkíLkeyku {kxu níke. Mkhfkhu yu s{eLk ykt[fe ÷E hk»xÙÃkrík {kxu ykðkMk çkktÄðkLkwt [k÷w fÞwO. Ãký s{eLkLke nfefík çknkh ykðíkkt {kuxk ÃkkÞu rððkË ÚkÞku. Ãkrhýk{u «rík¼k Ãkkxe÷u ðÄw çkËLkk{ Lk Úkðwt Ãkzu yu nuíkwÚke s{eLk síke fhe. y÷çk¥k, Ãkkt[ ð»koLkk fk¤{kt íku{Lkk Lkk{u Ãkkt[uf rððkË íkku ÚkÞk s Au. Mkwøkh Vuõxhe rððkË, Ãkkur÷xufrLkf Mfu{, «rík¼k rð{uLk fku-ykuÃkhurxð çkUf ðøkuhu{kt íku{Lkwt Lkk{ ¾hzkÞwt Au. yux÷u fne þfkÞ fu íkuyku ÃkËLke økrh{k MktÃkqýo heíku ò¤ðe þõÞkt LkÚke. {rn÷k hk»xÙ «{w¾ nkuðkLku Lkkíku íku{ýu çkÄkt hkßÞkuLkk hkßÞÃkk÷Lku ¼uøkk fhe Mkq[Lkk ykÃke fu {rn÷k yLku çkk¤fkuLkk rðfkMk Ãkh æÞkLk ykÃkðwt. {rn÷kyku {kxu fux÷ef ÞkusLkkyku Ãký íku{ýu þY fhkðe. {kuxe ô{hu Ãký íku{ýu MVqŠík çkíkkðe Au. ÃkhËuþ Þkºkkyku WÃkhktík Ëuþ{kt rðrðÄ MÚk¤u ½qBÞkt Au, íkku ð¤e ÷~fhe sðkLkkuLke Ãký {w÷kfkík ÷eÄe Au. hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt íkuyku íku{Lkk Ãkrík yLku {nkhk»xÙLkk hksfkhýe Ëuðe®Mkn þu¾kðík Mkrník Ãkrhðkh MkkÚku hnu Au. ðíkLk{kt ËkLk-Äh{ fhe íku{ýu fux÷ef þiûkrýf MktMÚkkyku Ãký ¾ku÷e Au. nðu íkuyku ËuþLkkt çkkh{k yLku Ãknu÷k {rn÷k «{w¾ íkhefu rLkð]¥k Úkðk ykzuLkk rËðMkku økýu Au.

õÞkhuÞ [qtxýe nkÞko LkÚke ! „ LkðhkþLkk Mk{Þ{kt hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt

íkuyku ÃkkuíkkLkkt Ãkkiºk-Ãkkiºkeyku MkkÚku xuçk÷ xurLkMk h{u Au. xuçk÷ xurLkMkLkkt íkuyku þku¾eLk Au yLku s÷økktð{ktk ¼ýíkkt íÞkhu Mkíkík 3 ð»ko ELxh fku÷us xuçk÷ xurLkMk [uÂBÃkÞLk hnu÷kt. íkku ð¤e 1962{kt íkuyku fku÷us õðeLk Ãký çkLku÷kt. „ íkuyku õÞkhuÞ yuf Ãký [qtxýe nkÞkO LkÚke. „ 1979{kt þhË Ãkðkh {nkhk»xÙLkk {wÏÞ{tºke çkLÞk íÞkhu Ãkkrx÷ rðhkuÄÃkûkLkk Lkuíkk níkkt

„ hk»xÙÃkríkLku «Úk{ Lkkøkrhf fnuðkÞ Ãký

íkuyku ÃkkuíkkLku ËuþLkkt Ãknu÷k MkðoLx íkhefu yku¤¾kðu Au. „ íku{ýu VkExh sux Mkw¾kuELke Mkðkhe Ãký fhe Au. Mkw¾kuELkku «ðkMk fhíkkt Ãknu÷kt 3 {rnLkk yøkkWÚke íku{Lkwt {urzf÷ [uf-yÃk Úkíkwt hnuíkwt. yu ð¾íku «rík¼k Ãkkxe÷Lku ðsLkËkh nuÕ{ux ÃknuhðkLkwt MkkiÚke y½hwt ÷køku÷wt. AuÕ÷u íku{ýu ¼ðLk Akuzíkkt Ãknu÷kt rËÕne {uxÙku hu÷{kt «ðkMk fhe Lkðku yLkw¼ð ÷eÄku Au.


hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

rËÕneÂMÚkík hk»xÙÃkrík¼ðLk rMkðkÞ hk»xÙÃkríkLkkt rþ{÷k yLku niËhkçkkËÂMÚkík ¼ðLkku fu ykhk{øk]nku Ãký Au! çknw ykuAkt ðÃkhkíkkt yk {fkLkku Ãký hk»xÙÃkrík¼ðLk sux÷kt s ¼ÔÞ Au. ¼khík{kt hk»xÙÃkríkLkkt ºký Mk¥kkðkh ¼ðLk Au. yuf íkku rËÕneLkwt ‘hk»xÙÃkrík¼ðLk’, rMk{÷kLkk {kuþçkhkÂMÚkík ‘Ä rhxÙex rçk®Õzøk’ yLku niËhkçkkËLkk çkku÷kh{Lkwt ‘hk»xÙÃkrík Lke÷kÞ{’.

13

hý®þøkkt ðkøku...

hk»xÙÃkrík síkk LkÚke, çkeò fkuE sE þfíkk LkÚke! „ rþ{÷kÚke 10 rf÷ku { exhLkk yt í khu

Akhkçkhk{kt {kuþçkhkLkk ÃknkzkuLke xku[ Ãkh nòh Vqx Ÿ[u ÂMÚkík rhxÙex rçk®Õzøk yu hk»xÙÃkríkLkwt ¼ÔÞ ykhk{øk]n Au. 1850{kt çkktÄðk{kt ykðu÷k yk ¼ðLkLkwt MktÃkqýo rLk{koý ÷kfzkt{ktÚke íkÚkk ËkßS ðkì÷ (÷kfzkt Ãkh Ãku[ðfo fheLku çkLkkðu÷e Ëeðk÷) çkLkkðeLku fhkÞwt Au. íkuLku 1895{kt rçkúrxþ ðkRMkhkuÞu ÃkkuíkkLkk nMíkf ÷eÄwt níkwt. nk÷ ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík ð»ko{kt yuf ðkh yk ¼ðLkLke {w÷kfkík ÷u Au, ßÞkt MkwÄe íkuyku ynª hkufkÞ Au íÞkt MkwÄe íku{Lkwt fkÞko÷Þ ynª s rþ^x fhe ËuðkÞ Au. íkuLke ykŠfxuõ[h÷ ÃkuxLko yLku íkuLkwt fwËhíke MkkIËÞo rþ{÷k{kt ykðíkk MktËeÃk Ãkh{kh Mknu÷kýeykuLkwt ykf»koý hÌkwt Au. 10, 628 [kuhMk Vex{kt Vu÷kÞu÷k yk ¼ðLk{kt hk»xÙÃkrík AuÕ÷kt Ãkkt[ ð»ko{kt yuf ð¾ík íkþheV ÷kÔÞk Au. íkku Ãký rhxÙex rçk®ÕzøkLkk 13 {k¤e yLku çkeò f{o[kheykuLkk Ãkøkkh ÃkkA¤ ð»kuo 30 ÷k¾ fhíkkt ðÄkhu ¾[o ÚkkÞ Au. „ ykt Ä ú «Ëu þ Lkk rMkft Ë hkçkkË{kt çkku÷kh{ÂMÚkík ‘hk»xÙÃkrík Lke÷kÞ{’ hk»xÙÃkríkLkwt ºkeswt Mk¥kkðkh rLkðkMkMÚkkLk Au. 90 yìfh s{eLk{kt rðMíkhu÷k yk ¼ðLkLkwt rLk{koý 1850{kt rLkÍk{ LkÍeh WËTËki÷kyu fhkÔÞwt níkwt, Ãkhtíkw 1860{kt íkuLku ¾hk yÚko{kt rçkúrxþ hurMkzuLx íkhefu çkktÄðk{kt ykÔÞwt níkwt. íÞkh çkkË 1948{kt niËhkçkkË {so Úkíkkt íkuLku ¼khík Mkhfkhu ÃkkuíkkLkk

rhxÙex rçk®Õzøk

hk»xÙÃkrík Lke÷kÞ{ nMíkf ÷E ‘hk»xÙÃkrík Lke÷kÞ{’ Lkk{ ykÃÞwt níkwt. hk»xÙÃkrík Mkk{kLÞ heíku ð»ko{kt yuf ðkh íkuLke {w÷kfkík ÷u Au. ¼ðLkLkk ÃkrhMkh{kt fw÷ 16 Y{, zkR®Lkøk nkì÷,

rMkLku{k nkì÷, {ku‹Lkøk nkì÷, Ëhçkkh nkì ÷ ykðu ÷ k Au . Ëhçkkh nkì ÷ {kt hk»xÙ Ã krík {w ÷ kfkíkeyku u L ku {¤u Au . økÞk ð»ku o Ãknu ÷ eÚke yrøkÞkh{e òLÞw y khe Mkw Ä e ÷ku f Ëþo L k {kxu rLk:þw Õ f ¾w Õ ÷ku {w f kÞku níkku . yk çkkt Ä fk{Lke Ëu ¾ hu ¾ {kxu 35 nt ø kk{e yLku 3 fkÞ{e f{o [ kheyku hk¾ðk{kt ykÔÞk Au . fkÞ{e f{o [ kheyku L kk Ãkøkkh ÃkkA¤ ð»ku o Mkkzk Mkkík ÷k¾ fhíkkt ðÄkhu YrÃkÞk yLku nt ø kk{e f{o [ kheyku L ku hku s Lkk 224 YrÃkÞk ÷u ¾ u ðu í kLk [q f ðkÞ Au . „ hk»xÙ Ã krík Lke÷kÞ{{kt yu f nçko ÷ økkzo L k Ãký niËhkçkkËðkMkeykuLkwt ykf»koý Au. MkeÃkezçÕÞwze yLku yktÄú «Ëuþ Mxux {urzf÷ Ã÷kLx çkkuzo îkhk íkiÞkh fhkÞu÷k yk økkzoLk{kt MkÃkoøktÄk, fk÷çktÄk, rMkxÙkuLku÷k, ÷u{Lk økúkMk, ¾Mk, økuhkrLkÞ{, MkuLz÷ðqz, xâwçkh hkuÍ, òÂM{Lk, fk÷{u½, íkw÷Mke Mkrník ËuþrðËuþLkk 116 yki»kÄeÞ Akuz Wøkkzðk{kt ykÔÞk Au. yktÄú «Ëuþ Mxux {urzf÷ Ã÷kLxTMk çkkuzo yLku LkuþLk÷ {urzrMkLk÷ Ã÷kLxTMk çkkuzoLkk Vtz{ktÚke økkzoLk íkiÞkh fhkÞku Au. ynª ykðe Ëw÷o¼ yki»kÄeyku òuðk WÃkhktík íku{Lke rðþu»kíkkyku rðþu Ãký òýðk {¤u Au. yk søÞkyku «ðkMkeyku {kxu ÃkqhuÃkqhe ¾wÕ÷e LkÚke. òu «ðkMkeykuLku yuLxÙe {¤u íkku ÷kufku òuE þfu yLku MkkÚku MkkÚku MkhfkhLku yuLxÙe VeLke ykðf Ãký ÚkE þfu. Lke÷kÞ{Lkku Úkkuzku rðMíkkh ð»ko{kt Úkkuzk rËðMkku «ðkMkeyku {kxu ¾wÕ÷ku {wfkÞ Au. yux÷u yk çkktÄfk{kuLke nk÷ík MkVuË nkÚke suðe Au. hk»xÙÃkrík íÞkt çknw síkk LkÚke yLku yk{ sLkíkk sE þfíke LkÚke.

hý®þøkkt ðkøku, Mkqíkk òøku, fkÞh ¼køku suðe fzeyku ykÃkýu ½ýkt ð»kkuoÚke Mkkt¼¤íkk ykðeyu Aeyu. ð»kkuo Ãknu÷kt hkò {nkhkò yLku rðsuíkkLkwt Mðkøkík ®þøkwt VqtfeLku fhðk{kt ykðíkwt. ykÃkýe MkuLkk{kt Ãký Ëhuf hurs{uLx hý®þøkwt yux÷u fu xÙBÃkux hk¾u Au. hk»xÙÃkríkLkk çkkuzeøkkzoTMkLkwt Ãký ykøkðwt hý®þøkwt Au. 1923{kt ÷kuzo rhzªøk îkhk «urMkzuLxTMk çkkuzeøkkzoLku rMkÕðh xÙBÃkux yLku xÙBÃkux çkuLkh MkkUÃkðk{kt ykÔÞkt níkkt. íÞkhçkkË Ëhuf ðkEMkhkuÞu «urMkzuLxTMk çkkuzeøkkzoLku xÙBÃkux çkuLkh ykÃkðkLke «Úkk ò¤ðe hk¾e níke. ykÍkËe çkkË Ãký ykÃkýk hk»xÙÃkríkykuyu yk ÃkhtÃkhk nS [k÷w hk¾e Au yLku yksuÞ [k÷w s Au. «urMkzuLxTMk çkkuzeøkkzo yuf{kºk yuðe xwfze Au, su{Lke ÃkkMku xÙBÃkux yLku xÙBÃkux çkuLkh Au (WÃkhLke íkMkðeh{kt zkì. f÷k{ yu ÃkhtÃkhk Lke¼kðíkk Ëu¾kÞ Au).

y{urhfk{kt «{w¾ Ãkh rVÕ{ku çkLke Au yLku «{w¾kuyu rVÕ{{kt yr¼LkÞ Ãký fÞkuo Au... Ãký ykÃkýu íÞkt... yuf rVÕ{ Au çkkur÷ðqzLke, su{kt hk»xÙÃkríkLkwt rfhËkh Au, Ãký íku rVÕ{{kt yu Ãkkºk íku ËwrðÄk Q¼e fhu Au. yswoLk hk{Ãkk÷ yLku r«Þtfk [kuÃkhkLke hkSð hkÞu çkLkkðu÷e ‘yMkt¼ð’ Lkk{Lke rVÕ{{kt hk»xÙÃkríkLku rfzLkuÃk fheLku síkk hnu÷k rfzLkuÃkhLku {kík ykÃkeLku çk[kðíkk hk»xÙÃkríkLke fnkLke Au. „ ‘ykR yu{ f÷k{’ rVÕ{{kt hk»xÙÃkrík yçËw÷ f÷k{Lku {¤ðk {kxu WíMkkrník çkk¤fLke ðkík Au. rVÕ{{kt yçËw÷ f÷k{Lkk n{þf÷Lku Ëu¾kzðk{kt ykðu Au. f÷k{ MkknuçkLke ðkíkkuÚke «uhkELku ÃkkuíkkLkkt MðÃLk çkLkkðíkk çkk¤fLke MkwtËh rVÕ{ rËÔÞuþ Au. yu heíku ‘Lkku ðLk rfÕz suMkefk’{kt zkì. f÷k{ suðk s «{w¾ çkíkkðkÞk Au. „ þknY¾ ¾kLk yLku fhý òunhLku ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík{kt hwr[ Lkk çkíkkðíkk ‘{kÞ Lku{ RÍ ¾kLk’{kt y{urhfkLkk «{w¾ MkwÄe ÃknkUåÞk. òufu rVÕ{{kt hk»xÙÃkrík Vex fhðkLkwt fkuE fkhý Lk níkwt. „ yíÞkhu s y¾çkkhku fu xur÷rðÍLk{kt ‘ðuBÃkkÞh nLxh: yçkúkn{ ®÷fLk’ Lkk{Lke rVÕ{ rðþu òuÞwt-ðktåÞw nkuÞ yuðw çkLke þfu. rVÕ{Lkk Lkk{ ÃkhÚke s ¾çkh Ãkze òÞ fu «{w¾ ®÷fLk MkkÚku rVÕ{Lku ftEf ÷ªf Au. 2006{kt ykðu÷e yLku RríknkMkLku {Mík heíku øk¤u Wíkkhíke rVÕ{ ‘LkkRx yux Ä BÞwrÍÞ{’{kt 26{k «{w¾ rÚkÞkuzkuh YÍðuÕxLkku Ë{Ëkh hku÷ Au. çkeò rðïÞwØLke ðkík fnuíke ‘Ãk÷o nkçkoh’ rVÕ{{kt £uLf÷eLk YÍðuÕxLke ¼qr{fk òuLk ÔnkRxu ¼sðe níke. 2008{kt ßÞkuso çkwþLkk y{urhfLk «{w¾Lke MkVhLke rVÕ{ ‘zçkÕÞq’ su ykur÷ðh MxkuLku çkLkkðe níke. „

„ fux÷ef rVÕ{ku yuðe Ãký çkLke Au, su y{urhfLk «{w¾Lkku fuðku ËçkËçkku nkuÞ yu çkíkkðu Au. yuðhøkúeLk yr¼Lkuíkk nuheMkLk VkuzoLke 1997{kt ykðu÷e ‘yuhVkuMko ðLk’ ykðe s rVÕ{ Au. rVÕ{{kt y{urhfkLkk «{w¾Lkwt Ã÷uLk yuhVkuMko ðLk nkEsuf ÚkkÞ Au. yu ð¾íku «{w¾Lkk hku÷{kt Vkuzo ykíktfðkËeykuLku Íuh fhe MkneMk÷k{ík çknkh ykðu Au. Ãk]ÚðeLkk LkkþLke ðkík fhíke rVÕ{ ‘2012’{kt zuLke ø÷kuðhu y{urhfLk «{w¾Lke ¼qr{fk ¼sðu÷e. ‘EÂLzÃkuLzuLMk zu’ Lkk{Lke çknw «[r÷ík rVÕ{{kt íkku «{w ¾ ¾w Ë ÷zkfw Ã÷u Lk{kt Mkðkh ÚkE ÃkhøkúnLkk yk¢{fýfkheyku Mkk{u ðufrhÞk ÷zðk WÃkzu Au. fuðe nkuÞ Au «{w¾Lke Mkwhûkk yLku fuðk nkuÞ Au, íkuLkk nkurþÞkh MkkÚkeyku íku rð»kÞ Ãkh çkLku÷e sçkhËMík rVÕ{ yux÷u 2008Lke ‘rðLxus ÃkkuRLx’. rVÕ{{kt «{w¾Lke níÞkLkwt »kzÞtºk Au. 1995{kt {kRf÷ zø÷kMkLke {wÏÞ ¼qr{fk{kt çkLku÷e ‘Ä y{urhfLk «urMkzuLx’{kt ðutík Ÿ[uhk yuõxh {kRf÷ zø÷kMku y{urhfLk «{w¾ yuLz› þuVzoLke ¼qr{fk fhe Au. ÔnkRx nkWMkLkk Ãkxkðk¤kÚke [eV-Mku¢uxheLke fk{ fhðkLke Zçk yk rVÕ{{kt çkíkkðe Au. „ y{urhfk{kt «{w¾ Ãkh rVÕ{ku çkLke Au, íkku «{w¾kuyu Ãký rVÕ{{kt [{feLku ðkxfe ÔÞðnkh ò¤ÔÞku Au. rçk÷ Âõ÷LxLku 1996{kt ‘VMxo rfz’{kt ¾kMk ¼qr{fk fhe níke. 38{k «{w¾ økuhkÕz Vkuzo 1983{kt xur÷rðÍLk þku ‘zuÂLMkxe’{kt LkkLkfze ¼qr{fk{kt Ëu¾kÞk níkk. 39{k «{w¾ SB{e fkxohu 1994{kt xur÷rðÍLk þku ‘nku{ RB«qð{uLx’{kt ¼qr{fk ¼sðe níke.


14

hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

y{urhfk{kt ykuçkk{k fhíkkt r{þu÷Lke ÷kufr«Þíkk ðÄkhu òuðk {¤u Au, VMxo ÷uze hÌkktLku! ykÃkýk Ëuþ{kt ‘VMxo ÷uze’Lkku fkuLMkuÃx LkÚke. Ëuþu çkkh hk»xÙÃkrík òuÞk Au Ãký VMxo ÷uzeÍÚke ykÃkýu Mkki yòý Aeyu. ¼khíkLkkt VMxo ÷uzeÍLke rðøkíkkuLkwt shk VkMx Vkuhðzo fhe ÷Eyu...

VMxo ÷zu eLku ynª fký u ÃkA q u A?u hksðtþe Ëuðe: ËuþLkk «Úk{ hk»xÙÃkrík hksuLÿ íkuyku hksfkhý{kt Mkr¢Þ hnu÷kt. íku{ýu «MkkËLkkt ÷øLk {kºk çkkh ð»koLke ðÞu hksðtþe Ëuðe W¥kh«ËuþLke çkhu÷e çkuXf Mk¤tøk çku ðkh SíkeLku MkkÚku ÚkÞu÷kt. ÷øLk ÚkÞk ÃkAe hksuLÿ çkkçkw (1980 yLku 1984)çku çku ð¾ík ÷kufMk¼kLkk fku÷fkíkk{kt ¼ýðk økÞk. hksuLÿçkkçkw MkktMkË çkLku÷kt. çkuøk{ ykrçkËkLku Lkkxf-rMkLku{k{kt rLkÞr{íkÃkýu hksðtþe ËuðeLku çknw hMk níkku. íku{ýu økkr÷çk Ãkºkku ÷¾íkk yLku MkkÚku sðkçke ÃkhLkwt Lkkxf ‘økk÷çk’ íkiÞkh ÃkhçkerzÞwt Ãký {kuf÷íkk yLku fhkðu÷wt íkÚkk ‘n{Mkçk zÙk{k hksðtþe Ëuðe rLkÞr{ík heíku økúqÃk’Lke Ãký MÚkkÃkLkk fhu÷e. Mkk{u «rík¼kð ykÃkíkk hnu ‘fnkLke þknsnkLkkçkkË fe’ yuðku ykøkún hk¾íkk! hksðtþe Lkk{Lke xeðe MkerhÞ÷ Ãký Ëuðe Ãkkuíku Ãký ykÍkËeLke çkLkkðu÷e. íku{ýu økkuzTMk økúuMk ÷zík{kt Mkr¢Þ ÚkÞu÷kt. çkkh VkWLzuþLk Lkk{Lke MktMÚkk Ãký çkkh ð»ko MkwÄe hk»xÙÃkrík hÌkk MÚkkÃku÷e. íku{Lkk ÞkuøkËkLkLku ÃkAe hksuLÿçkkçkw rLkð]¥k ÚkÞu÷kt fkhýu yuf xÙuLkLku íku{Lkwt Lkk{ ÃkAe Úkkuzk {rnLkkyku{kt s ykÃkðk{kt ykðu÷wt - ykrçkËk hksðtþe ËuðeLkwt rLkÄLk (7 çkuøk{ yuõMk«uMk! MkÃxuBçkh, 1962) ÚkÞu÷wt. hksðtþe ËuðeLkk rLkÄLk Lke÷{ LkkøkhíLkB{k: yktÄú«ËuþLkk «Úk{ ÃkAe hksuLÿçkkçkw ÷ktçkwt Sðe þõÞk Lknkuíkk. {wÏÞ{tºke, fkìtøkúuMk «{w¾, ÷kufMk¼kLkk yæÞûk MkðoÃkÕ÷e rMkðf{w: ¼khíkLkk «Úk{ yLku yk¾hu hk»xÙÃkrík çkLku÷k Lke÷{ MktSð huœeLkkt WÃkhk»xÙÃkrík yLku hksuLÿ çkkçkw ÃkAe çkLku÷k çkeò ÃkíLkeLkwt Lkk{ níkwt - Lke÷{ LkkøkhíLkB{k. hk»xÙÃkrík yuðk zkì. Mkh MkðoÃkÕ÷e hkÄkf]»ýLkLkkt LkkøkhíLkB{k MkkBÞðkËe ÃkrhðkhLkwt VhstË níkkt. ÷øLk íku{Lkk ËqhLkk MkøkkLke Ëefhe «ÄkLk fkih: ¿kkLke Íi÷ ®MknLkkt rMkðf{w MkkÚku {kºk 16 ð»koLke ðÞu ÃkíLke «ÄkLk fkih {kxu ðÄw rðøkíkku rËÔÞuþ ÔÞkMk ÚkÞu÷kt. Ãkkt[ Ëefheyku yLku yuf WÃk÷çÄ LkÚke Ãký yu{Lkk rLkÄLk ËefhkLkkt {kíkk yuðk rMkðf{wLkk ð¾íku yuðwt rLkðuËLk Mkkt¼¤ðk{kt Lkk{ {kxu yufÚke ðÄkhu Wå[khku ykÔÞwt níkwt fu ykÍkËeLke ÷zík ð¾íku Úkíkk òuðk {¤u Au. òufu, íku{Lkk Ãkwºk MkðoÃkÕ÷e «ÄkLk fkih Íi÷®Mkn {kxu «uhýkLkk Mkúkuík çkLÞkt økkuÃkk÷u ÃkkuíkkLkk rÃkíkkLkk SðLk[rhºk{kt rMkðf{w níkkt. Lkk{ ÷¾u÷wt Au. ð»ko 1956{kt hkÄkf]»ýLk ßÞkhu òLkfe ðUfxhk{Lk: Úkkuzkt ð»kkuo Ãknu÷kt yux÷u fu WÃkhk»xÙÃkrík níkk íÞkhu rMkðf{wLkwt rLkÄLk ÚkÞu÷wt, 14 ykìøkMx, 2010Lkk hkus {]íÞw Ãkk{Lkkh ykh. yux÷u rMkðf{w SðíkuSðík VMxo ÷uze çkLke þfu÷kt ðUfxhk{LkLkkt ÃkíLke òLkfe ðUfxhk{Lk rðþu ðÄw Lknª! rðøkíkku WÃk÷çÄ LkÚke, Ãkhtíkw ðUfxhk{LkLkk þknsnkLk çkuøk{: ËuþLkk «Úk{ {wÂM÷{ s{kLkk{kt xeðe ykðe økÞu÷wt yux÷u íku{Lku ykÃkýu hk»xÙÃkrík Íkfeh nwMkiLk ð»ko yLkuf fkÞo¢{ku{kt ðUfxhk{LkLke Ëuðe ®Mkn Ãkkrx÷ 1915{kt þknsnkLk MkkÚku MkkÚku rLknk¤u÷kt Au. Ãkhýu÷k. þknsnkLk çkuøk{ ËuþLkkt Ãknu÷k {rn÷k hk»xÙÃkríkLku rð{¤k þ{ko: ¼kuÃkk÷ fkhýu Ëuþu Ãknu÷k ‘VMxo Mk{sËkh yLku MkknrMkf hkßÞLkk Mkeyu{, {krníke {rn÷k níkkt. rþûkýLkk fezk suLx÷{uLk’ Ãký òuÞk - Ëuðe®Mkn «Mkkhý {tºke íkÚkk yktÄú«Ëuþ, yuðk Íkfeh nwMkiLkLkku Ãkøkkh Ãkkrx÷. hksfkhýe íkhefu òýeíkk Ãktòçk yLku ÃkAe {nkhk»xÙLkk ftE ¾kMk níkku Lknª yLku yuðk Ëuðe®Mkn Ãkkrx÷ fkìtøkúuMkLkk økðLkoh çkLku÷k íku{s yËLkk fkÞofh hÌkk Au. yu{ktÞ õÞkhuf ykðu Lk ykðu WÃkhk»xÙÃkrík ÃkAe hk»xÙÃkríkLkwt ÃkË yuðwt ÚkkÞ. ÍkfehMkknuçku ½ýe Ãkk{u÷k þtfh ËÞk¤ þ{koLkkt ðkh íkku ÃkkuíkkLke ÃkíLke þknsnkLk çkuøk{ ÃkkMku ÃkiMkk ÃkíLke rð{¤k þ{ko níkkt, òufu, rð{¤kçknuLk {køkðk Ãkzu! òufu, þknsnkLkLkk rÃkíkk{nLke íku{Lkkt çkeòt ÃkíLke níkkt. rð{¤k þ{ko yksu Ãký r{÷fík{ktÚke íku{Lku {rnLku Y. 10Lkku ¼køk {¤íkku Sðu Au. ykÃkýu íku{Lku þtfh ËÞk¤ þ{ko MkkÚku níkku, yux÷u íku {uLkus fhe ÷uíkk! þknsnkLk Mkku{LkkÚk{kt Ãkqò fhíkk òuÞu÷kt Au. çkuøk{ nwMkiLk, 1915{kt Ãkhýu÷kt. su{Lke rðøkíkku W»kk LkkhkÞý: ËuþLkk «Úk{ Ër÷ík hk»xÙÃkríkLkkt Lkux{kt {¤íke LkÚke. ÃkíLke W»kk LkkhkÞýLk {q¤ çk{koLkkt níkkt. íku{Lkwt MkhMðíke çkkE: ðe. ðe. økehe {sqh Lkuíkk níkk. Mkk[wt Lkk{ {k rxLx rxLx níkwt, Ãkhtíkw ÷øLk ÃkAe Íkfeh nwMkiLk hk»xÙÃkrík íkhefu níkk íÞkhu s íku{Lkwt W»kk fhðk{kt ykðu÷wt. W»kk LkkhkÞýu yLkuf çkŠ{Í rLkÄLk ÚkÞu÷wt yux÷u ðe. ðe. økeheLku Ãknu÷k ðkíkkoykuLkku ytøkúuS{kt yLkwðkË fhu÷ku, suLkwt ÃkwMíkf fkÞofkhe hk»xÙÃkrík çkLkkððk{kt ykðu÷k. íku{Lkkt ‘Mðex yuLz Mkkuh’Lkk Lkk{u «rMkØ ÚkÞu÷wt. íku{Lke ÷øLk LkkLke ðÞu E.Mk. 1917{kt MkhMðíke çkkE yLkwðkrËík ðkíkkoyku yLkuf ¼khíkeÞ ¼k»kk{kt Ãký MkkÚku ÚkÞu÷kt. MkhMðíke çkkE rðþu ðÄw rðøkíkku YÃkktíkh Ãkk{u÷e. 24 òLÞwykhe, 2008{kt íku{Lkwt WÃk÷çÄ LkÚke. Lkðe rËÕne ¾kíku rLkÄLk ÚkÞwt níkwt. çkuøk{ ykrçkËk ynu{Ë: {kºk 21 ð»koLke ðÞu «ýð {w¾hS ËuþLkk íkuh{k yLku Lkðk 40 ð»koLkk V¾hwÆeLk y÷e ynu{ËLku Ãkhýu÷kt hk»xÙÃkrík çkLkðkLkwt Lk¬e sýkÞ Au íÞkhu Mkwðúk ykrçkËk ynu{Ë yuf çkknkuþ {rn÷k níkkt {w¾hS Lkðkt ‘VMxo ÷uze’ çkLkþu. Lkðk VMxo ÷uzeLku (WÃkhLke íkMkðeh). ÃkríkLkk yðMkkLk ÃkAe Ãký ÷kufku yLku {erzÞk Lkðe Lkshu òuþu?

íkku òýe ÕÞku fu... „ hksuLÿ «MkkËLku ykt¾kuLke Mkkhðkh fhðk ÃkhËuþ sðkLke RåAk níke Ãký Lknuhwyu yu {kxu {tsqhe ykÃke Lknª. „ hk»xÙÃkríkLku Ãkøkkh yLku çkeò ¼ÚÚkktyku {¤eLku ð»kuo 18 ÷k¾ YrÃkÞk {¤u Au „ 2012-13{kt hk»xÙÃkrík {kxu Vk¤ððk{kt ykðu÷wt çksux 30.2 fhkuz YrÃkÞk Au. su{kt Ãkøkkh, ðknLkkuLkk ¾[ko, ðøkuhuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. „ 1967{kt [kuÚke [qtxýe ÞkuòE níke. su{kt 17 W{uËðkhku hk»xÙÃkrík çkLkðk {kxu støku [zâk níkk. {òLke ðkík yu Au fu yk 17 W{uËðkhku{ktÚke 9 W{uËðkhkuLku yuf Ãký {ík {éÞku Lk níkku. íÞkh ÃkAe 1969{kt ÞkuòÞu÷e Ãkkt[{e hk»xÙÃkríkLke [qtxýe{kt 15 W{uËðkhku{ktÚke 5Lku yuf Ãký {ík {éÞku Lk níkku. „ 1974{kt hk»xÙÃkríkLke Aêe [qtxýe ÞkuòE íÞkhu W{uËðkhku {kxu YrÃkÞk 2,500Lke rzÃkkurÍx Lk¬e fhðk{kt ykðe níke. 1997Úke rzÃkkurÍx ðÄkheLku YrÃkÞk 15,000 fhe Ëuðk{kt ykðe Au. „ Mkwhûkk òuELku yu{ ÷køke þfu fu hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt íkku feze-{tfkuzk Ãký hò{tËe ðøkh yktxk {khe þfíkk Lknª nkuÞ. Ãký yuðwt Au Lknª. Mkwhûkk{kt Úkkuze ½ýe íkku økku÷{k÷ Au. yu økku÷{k÷ 2009{kt çknkh ykðe ßÞkhu hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt [kuhe ÚkE. [kuhe òufu fBÃÞwxh {kurLkxh, fMkhíkLkkt Úkkuzktf MkkÄLkku yLku çkeS LkkLke{kuxe [eòuLke ÚkE níke. [kuhe ÚkÞu÷e [eòuLke rft{ík çknw {k{w÷e níke, Ãký ËuþLkk «Úk{ LkkøkrhfLke Mkwhûkk{kt Aªzkt nkuðkLkwt Mkkrçkík fhðk {kxu yu Ãkqhíke níke. „ 1969{kt yuðwt ÚkÞu÷wt fu hk»xÙÃkrík yLku WÃkhk»xÙÃkrík çkLLkuLke søÞk ¾k÷e Ãkzu÷e.

yu ð¾íku çktÄkhýLke òuøkðkE {wsçk [eV sÂMxMk ykuV RÂLzÞk {kunB{Ë rnËkÞíkwÕ÷k Úkkuzk Mk{Þ {kxu hk»xÙÃkrík çkLku÷k. yu ð¾íku Íkfeh nwMkiLkLkwt ykfÂM{f yðMkkLk ÚkÞu÷wt. {kxu WÃkhk»xÙÃkrík ðe.ðe.økehe fkÞofkhe hk»xÙ«{w¾ çkLku÷k. Ãký íku{Lku hk»xÙÃkríkLke [qtxýe ÷zðkLke nkuðkÚke íku{ýu Ãký hkSLkk{wt ykÃkðwt Ãkzu÷wt. yu ð¾íku 20{e sw÷kEÚke 24{e ykìøkMx MkwÄe rnËkÞíkwÕ÷k hk»xÙÃkrík hnu÷k. yu ð¾íku ð¤e y{urhfe «{w¾ rh[kzo rLkõMkLku ¼khíkLke {w÷kfkík ÷E rnËkÞíkwÕ÷kLke xqtfe x{oLku ÞkËøkkh çkLkkðe ËeÄe. „ WÃkhk»xÙÃkrík ÃkËíÞkøk ð¾íku hkSLkk{wt hk»xÙÃkríkLku MkkUÃku. íkku hk»xÙÃkríkyu ¾whþe ¾k÷e fhðe nkuÞ íkku hkSLkk{wt WÃk-hk»xÙÃkríkLku MkkUÃku. „ hk»xÙÃkrík Mkk{u íkuLkk fkÞofk¤ Ëhr{ÞkLk fkuE VkusËkhe fkÞoðkne fhe þfkíke LkÚke. „ zkì. f÷k{ MkkiÚke ðÄw nhíkkt-Vhíkkt hk»xÙÃkrík níkk. íku{ýu Ãkkt[ ð»ko{kt ¼khík{kt 163 yLku ÃkhËuþ{kt 7 yu{ fw÷ {¤eLku 170 fhíkkt ðÄkhu «ðkMkku fhu÷k. {ík÷çk fu Ëh çkeò MkÃíkknu íkuyku õÞktf Lku õÞktf «ðkMku QÃkzíkk. ÷ûkrîÃkLku çkkË fhíkkt ¼khíkLkkt çkÄkt s hkßÞku yLku fuLÿþkrMkík «ËuþLke íku{ýu {w÷kfkík ÷eÄu÷e. sw÷kE 2007{kt íkuyku ÷ûkrîÃk sðkLkk níkk Ãký ¼khu ðhMkkËLku fkhýu yu «ðkMk hË ÚkÞu÷ku. íku{ýu søkíkLkwt MkkiÚke Ÿ[wt ÞwØ{uËkLk økýkíkk rMkÞk[eLkLke {w÷kfkík íku{ýu 70 ð»koLke Ãkkfx ðÞ ÃkAeLke ô{hu ÷eÄu÷e. Mkk{kLÞ heíku íÞkt sðk{kt swðkrLkÞkykuLku Ãký íkf÷eV Úkíke nkuÞ Au íkku ð¤e íkuyku ‘ykEyuLkyuMk ®MkÄwhûkf’ Mkçk{heLk{kt çkuMke ËrhÞkLkk Ÿzký{kt Ãký ÃknkU[u÷k.

õÞk hk»xÙÃkríkLku fux÷k {ík {éÞk níkk? ½ýe ð¾ík hk»xÙÃkrík ÃkË {kxu [qtxýe Lk fheLku rçkLknheV fhðkLkku «ÞkMk ÚkÞku Au Aíkkt yuf Ãký ðkh hk»xÙÃkríkLke ðhýe rçkLknheV ÚkE LkÚke. òufu, yÃkðkËYÃk rfMMkk{kt 1977{kt Lke÷{ MktSð huœeLku [qtxýe ÷zðe Ãkze Lk níke. MkðoMkt{rík ÚkE nkuðkÚke íkuykuLku [qtxýe ÷zðe Ãkze Lk níke yuðwt Lk níkwt Ãký hk»xÙÃkríkLkk ÃkË {kxu ¼hkÞu÷kt fw÷ 37{ktÚke 36 W{uËðkhe Ãkºkfku fkuE Lku fkuE fkhýu økuh÷kÞf XÞkO níkkt Ãkrhýk{u Lke÷{ MktSð huœe hk»xÙÃkrík çkLÞk níkk. ynª ykx÷kt ð»kkuo{kt fux÷k W{uËðkhku ðå[u støk ÚkÞku yu yLku hk»xÙÃkrík çkLku÷k W{uËðkhkuyu fux÷k {ík {u¤ÔÞk Au yu ynª swyku.. ¢{

ð»ko

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13.

1952 1957 1962 1967 1969 1974 1977 1982 1987 1992 1997 2002 2007

fw÷ W{uËðkh 5 3 3 17 15 2 37 2 3 4 2 2 2

rðsuíkk

fw÷ {íkËkLk

{¤u÷k {íkku

zkp. hksuLÿ «MkkË zkp. hksuLÿ «MkkË zkp. hkÄk¢]»ýLkLk zkp. Íkrfh nwMkiLk zkp. ðe ðe. økehe V¾hwÆeLk yn{Ë Lke÷{ MktSð huœe ¿kkLke Íi÷®Mkn ykh ðUfxh{ý zkp. þtfh ËÞk÷ þ{ko fu ykh LkkhkÞýLk zkp. yçËw÷ f÷k{ «rík¼k Ãkkxe÷

6,05,386 4,64,370 5,62,945 8,38,048 8,36,337 9,54,783 -------10,36,798 10,23,921 10,26,188 10,06,921 10,30,250 9,69,422

5,07,400 4,59,698 5,53,067 4,71,244 4,01,515 7,65,587 ------7,54,113 7,40,148 6,75,804 9,56,290 9,22,884 6,38,116


hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

¼khíkLkk WÃkhk»xÙÃkríkyku

hk»xÙÃkrík ÃkAe WÃkhk»xÙÃkrík fkuLku çkLkkððk yu økz{Úk÷ yLku hksfeÞ íkzòuz þY Úkþu. ð¤e íkuyku hkßÞMk¼kLkk [uh{uLk Ãký nkuÞ Au.

¢{ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.

nkuÆku WÃkhk»xÙÃkríkLkku, Ãkøkkh {¤u hkßÞMk¼kLkk [hu {Lu kLkku „ WÃkhk»xÙÃkrík nkuÆkLke Yyu hkßÞMk¼kLkk [uh{uLk

„ WÃkhk»xÙÃkrík fkuý çkLke þfu yuLkkt Äkuhýku Lku

÷kÞfkík òýðk suðkt Au. 1. íku ¼khíkLkk Lkkøkrhf nkuðk òuEyu. 2. íku{Lke ô{h 35 ð»koÚke ðÄw nkuðe òuEyu. 3. hkßÞMk¼kLkk MkÇÞ çkLkðk {kxuLke ík{k{ ÷kÞfkík Ähkðíkk nkuðk òuEyu. 4. íkuyku hkßÞ Mkhfkh, fuLÿ Mkhfkh fu MÚkkrLkf ðneðxeíktºk ytíkøkoík ykurVMk ykuV «kurVx yux÷u fu LkkýkfeÞ ð¤íkh-ðuíkLk {u¤ðíkku nkuÆku Ähkðíkk Lk nkuðk òuEyu. „ WÃkhk»xÙÃkríkLkk nkuÆkLke {wËík Ãkkt[ ð»koLke nkuÞ Au yLku Vhe [qtxýe{kt Q¼k hne þfu Au. òu yu hkSLkk{wt ykÃku fu hkßÞMk¼kLkk MkÇÞku çknw{íkeÚke Xhkð fhu yLku ÷kufMk¼k Ãký yuLku Mkt{rík ykÃku íkku WÃkhk»xÙÃkríkyu nkuÆku íÞsðku Ãkzu Au.

çkLku Au, Ãkhtíkw íkuyku hkßÞMk¼kLkk MkÇÞ Lk nkuðkÚke yu{Lku {íkËkLkLkku yrÄfkh {¤íkku LkÚke. WÃkhk»xÙÃkríkLku fkuE Ãkøkkh {u¤ððkLkku yrÄfkh LkÚke, Ãký íku{Lku hkßÞMk¼kLkk [uh{uLk íkhefu Ãkøkkh yLku ¼ÚÚkkyku [qfðkÞ Au. „ hkßÞMk¼k{kt fkuE Ãký ¾hzku, Xhkð fu «Míkkð yu{Lke Mkt{ríkÚke s ÷kðe þfkÞ Au. ßÞkhu hk»xÙÃkrík hkSLkk{wt ykÃku, yu{Lkwt yðMkkLk ÚkkÞ, íku{Lku RÂBÃk[{uLx îkhk nkuÆk ÃkhÚke nxkðkÞ fu ÷ktçke çke{khe Mkçkçk íkuyku Vhs Ãkh økuhnksh hnu íÞkhu WÃkhk»xÙÃkrík ykÃkkuykÃk RL[kso hk»xÙÃkrík íkhefu Vhs çkòðe þfu Au. „ WÃkhk»xÙÃkríkÃkËLke [qtxýe MktMkËLkk çktLku MkËLkLkk íkífk÷eLk ík{k{ MkÇÞku WÃkhktík rLkÞwõík MkÇÞkuLkk çkLku÷k {íkËkh{tz¤ îkhk ÚkkÞ Au. íku{Lkk nkuÆkLke {wËík Ãkkt[ ð»koLke nkuÞ Au. òu hk»xÙÃkríkÃkË ¾k÷e Ãkzu íkku íkuyku RL[kso hk»xÙÃkrík íkhefu {n¥k{ A {rnLkk {kxu Vhs çkòðe þfu Au. WÃkhk»xÙÃkrík ßÞkhu RL[kso hk»xÙÃkrík çkLku íÞkhu íkuyku hkßÞMk¼kLkk [uh{uLkLkk nkuÆk Ãkh hne þfíkk LkÚke yLku [uh{uLk íkhefuLkku Ãkøkkh fu ¼ÚÚkk {u¤ððk nfËkh hnuíkk LkÚke. „ WÃkhk»xÙÃkríkLku ÃkøkkhLkk 50 xfk ÃkuLþLkYÃku {¤ðkÃkkºk nkuÞ Au.

WÃkhk»xÙÃkríkLke [qtxýe fuðe heíku ÚkkÞ Au?

„ ËuþLkwt [qtxýeÃkt[ WÃkhk»xÙÃkríkÃkËLke {wËík Ãkqhe

ÚkÞkLkk 60 rËðMk{kt [qtxýe Þkusu Au.

Lkk{ MkðoÃkÕ÷e hkÄkf]»ýLk zkì. Íkfeh nwMkiLk ðe.ðe.økehe økkuÃkk÷ MðYÃk ÃkkXf çkMkÃÃkk ËkLkÃÃkk s¥ke yu{. rnËkÞíkwÕ÷k ykh. ðUfxh{ý zkì. þtfhËÞk÷ þ{ko fu.ykh.LkkhkÞýLk f]»ýfktík ¼ihð®Mkn þu¾kðík nk{eË yLMkkhe

„ rhx‹Lkøk ykurVMkh [qtxýeLke ònuh LkkurxMk „ „ „ „

„

çknkh Ãkkze, Lkk{ktfLkÃkºkku õÞkt ¼hkððkt Lku õÞkt MkwÄe{kt ¼hkððkt íku ònuh fhu Au. WÃkhk»xÙÃkríkÃkËLkk W{uËðkhLkk ykðuËLkÃkºk{kt «Míkwíkfíkko íkhefu 20 Lku Mk{Úkof íkhefu 20 yu{ fw÷ 40 MkktMkËkuLke Mkne nkuðe òuEyu. Lkk{ktfLkÃkºkLkk {n¥k{ 4 Mkux hsq fhðkLkk nkuÞ Au. W{uËðkhu Y. 15000Lke rMkõÞkurhxe rzÃkkurÍx s{k fhkððkLke nkuÞ Au. {íkËkLk çkkË «Úk{ ÃkMktËøkeLkk {íkkuLke økýíkhe ÚkkÞ Au. íÞkh ÃkAe MkufLz, Úkzo fu VkuÚko «uVhLMkLkk {íkLke økýíkhe ÚkkÞ Au Lku su{Lku õðkuxk fhíkkt MkkiÚke ykuAk {ík {éÞk nkuÞ íku [qtxýe{ktÚke çkkfkík ÚkE òÞ Au. su{Lku õðkuxk {wsçk {ík {éÞk nkuÞ yuLku rhx‹Lkøk ykurVMkh [qtxkÞu÷k ònuh fhe [qtxýeÃkt[Lku òý fhu Au. çkkË{kt fuLÿ MkhfkhLkk rðrÄ yLku LÞkÞ ¾kíkkLkk økusux{kt rðsuíkkLkkt Lkk{Lke ½ku»kýk fhkÞ Au. yk VMxo yLku MkufLz «uVhLMk ðkuxLke økýíkhe Úkkuze yxÃkxe Au. {íkËkLk{kt Ãký økV÷ík ÚkkÞ íkku {íkÃkºkf hË ÚkkÞ Au. òu [qtxýe{kt fkuE rððkË Q¼ku ÚkkÞ íkku íku ytøku {kºk Mkw«e{ fkuxo{kt s sE þfkÞ Au Lku Mkw«e{ fkuxoLkk Ãkkt[ ss su [wfkËku ykÃku íku yk¾he økýkÞ Au.

hk»xÙÃkríkLkwt ¼kusLk Mðk¼krðf heíku s Ãkqhíkk xu®Mxøk ðøkh ¼kusLk hk»xÙÃkrík MkwÄe ÃknkU[u Lknª. hk»xÙÃkrík s{e ÷u yu ÃkAe Ãký ¼kusLk 72 f÷kf MkwÄe Mkk[ðe hk¾ðk{kt ykðu Au. Äkhku fu sBÞk ÃkAe hk»xÙÃkríkLku Vqz ÃkkuRÍ®Lkøk fu ¼kusLk MktçktrÄík fkuE Mk{MÞk ÚkkÞ íkku VqzLkwt xu®Mxøk ÚkE þfu. 72 f÷kf ÃkAe yu VqzLkku Lkkþ fhe Ëuðk{kt ykðu Au. hk»xÙÃkrík «ðkMku nkuÞ yu ð¾íku íku{Lke ¼kusLkMkk{økúe zkÞhuõxh ykuV nuÕÚk, RLxur÷sLMk çÞqhku, Mkthûký {tºkk÷Þ ðøkuhuLkk yrÄfkheyku [uf fhu Au. yu ÃkAe Ãký [kÏÞk ðøkh hk»xÙÃkríkLku ¼kusLk yÃkkíkwt LkÚke. íkku ð¤e, Ãkkýe £U[ ftÃkLke EvianLke çkkux÷Lkwt ðÃkhkÞ Au. yu{kt Ãký yuf s ÷kux{kt çkLku÷e çkkuxÕMk ðÄkhu hk¾e {wfkÞ Au, suÚke Ãkkýe{kt ftE økku÷{k÷ sýkÞ íkku yu ÷kuxLke çkLku÷e çkeS çkkux÷ íkÃkkMke þfkÞ.

hksËqíkLke rLk{ýqf{kt hk»xÙÃkríkLkku hku÷

hk»xÙÃkrík fuðk ðknLk{kt «ðkMk fhu Au? yuh RÂLzÞk ðLk y{urhfkLkk «{w¾Lkwt rð{kLk ‘yuhVkuMko ðLk’ íkhefu yku¤¾kÞ yu{ ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík {kxuLkk rð{kLk {kxu ‘yuh RÂLzÞk ðLk’ Lkk{ Lk¬e ÚkÞwt Au. hk»xÙÃkrík WÃkhktík yk rð{kLkku ðzk«ÄkLkLku Ãký «ðkMk fhkðu Au. yíÞkhu hk»xÙÃkrík {kxu çkku$øk ftÃkLkeyu çkLkkðu÷kt ‘hksf{÷’ yLku ‘hksntMk’ Lkk{Lkkt çku rð{kLkku ðÃkhkÞ Au. 14 çkuXf Ähkðíkk çktLku rð{kLkku{kt yuLxe r{MkkR÷ rMkMx{, ò®{økLke MkwrðÄk, Mkuxu÷kRx õBÞwrLkfuþLk, hzkh ðkì‹Lkøk ðøkuhu MkwrðÄkyku Au. ËeÃkf {wMkkVhe fhíkk ðeykEÃke {kxu çkuzY{, ykìrVMk, r{®xøk Y{, fkuLVhLMk Y{ ðøkuhu MkwrðÄkyku Ãký ¾he. yu rð{kLk{kt {wMkkVhe fhíkk Ëhuf {wMkkVhu ¾kMk «fkhLkkt ykEfkzo øk¤u ÷xfkðe hk¾ðkt VhrsÞkík Au. su{ fu rMkrLkÞh ykìrVMkhLkk øk¤k{kt ÃkÃko÷ fkzo nkuÞ íkku swrLkÞhLkk þxo Ãkh økw÷kçke fkzo Ëu¾kÞ. Ãkºkfkhku yLku yLÞ MkÇÞku ð¤e Ãke¤k fkzoÚke yku¤¾kE òÞ. yk Ëhuf rð{kLk ¼khíkLku 934 fhkuz YrÃkÞk{kt Ãkzâwt Au. su{kt 734 fhkuz rð{kLkLke ®f{ík Au, ßÞkhu 200 fhkuz {kurzrVfuþLk ¾[o íkhefu [qfÔÞk Au.

fkÞofk¤ 1952-1962 1962-1967 1967-1969 1969-1974 1974-1977 1977-1982 1982-1987 1987-1992 1992-1997 1997-2002 2002Úke 2007 2007Úke...

15

LktçkhÃ÷ux ðøkhLke fkh... LktçkhÃ÷ux ðøkhLke fkh ¼khík{kt {kºk hk»xÙÃkríkLke s nkuE þfu. hk»xÙÃkríkLku fkh hrsMxÙuþLk{ktÚke {wÂõík {¤e Au. ¼khíkLkk hk»xÙÃkrík ‘{MkeozeMk çkuLÍ-yuMk 600 (zçkÕÞw 221)’ «fkhLke fkh ðkÃkhu Au. çkw÷ux«qV suðe Mkk{kLÞ MkwrðÄkyku WÃkhktík fkh Ãkh çkkuBçk VUfkÞ fu LkkLkku yuðku rðMVkux ÚkkÞ íkku Ãký íkuLku yMkh Úkíke LkÚke. ykøk ÷køkíke LkÚke yLku økku¤e ÷køku íkku Ãký [k÷e òÞ Au. [wzkMk{k xkÞh{kt sYrhÞkík «{kýuLke yk fkh çkLkkðíkk {MkeozeÍ ftÃkLkeLku yuf ð»ko ÷køku÷wt yLku ¼khíku yu {kxu 6 fhkuz fhíkkt ðÄkhu YrÃkÞk [qfÔÞk Au. yu fkhLke ÷tçkkE 636 MkuÂLxr{xh (10.39 Vex) Au. hk»xÙÃkrík rËÕne{kt s Vhíkk nkuÞ íkku íku{Lke fkhkuLkku fkV÷ku 20-25 suðku nkuÞ Au, Ãký íkuyku Ëuþ{kt çkesu õÞktÞ «ðkMku òÞ íkku íÞkt fkV÷k{kt fkhLke MktÏÞk 150 fhíkkt Ãký ðÄe síke nkuÞ Au. ¼qíkfk¤{kt ¼khík{kt ‘rnLËwMíkkLk {kuxMkuo’ çkLkkðu÷e yuBçkuMkuzh fkh hk»xÙÃkríkLkk ðknLk íkhefu ðÃkhkíke.

hk»xÙÃkríkLkk {n¥ðLkkt fk{ku ÃkifeLkwt yuf fk{ ÃkhËuþLkk hksËqíkLke rLk{ýqf ykÃkðkLkwt Au. fkuE Ëuþ hksÄkLke rËÕne{kt ÃkkuíkkLkku hksËqík Lke{u íÞkhu yu hksËqíku hk»xÙÃkrík Mk{ûk {tsqhe {kxu sðkLkwt nkuÞ Au. hksËqík rðËuþ {tºkk÷ÞLke {kuxhkuLkk fkV÷k MkkÚku hk»xÙÃkrík¼ðLk ÃknkU[u Au. ynª Lk¬e ÚkÞu÷k «kuxkufku÷Lku yLkwMkhíkk hksËqík hk»xÙÃkrík Mk{ûk nksh ÚkkÞ Au. hk»xÙÃkríkLku ÃkkuíkkLkwt þk¾Ãkºk hsq fhu Au. hk»xÙÃkrík íkuLku hksËqík íkhefu {tsqh fhu Au yLku ÃkAe hksËqík Ãkhík sE þfu Au. hk»xÙÃkríkLke {tsqhe {éÞk çkkË s hksËqík ÃkkuíkkLke fkhLkk çkkuLkux Ãkh ÃkkuíkkLkk ËuþLkku æðs Vhfkðe þfu Au. yu ÃkAe s su-íku hksËqík ¼khík{kt Mk¥kkðkh hksËqík økýkÞ Au.


16

hk»xÙÃkrík rðï

18 sw÷kE, 2012

1961{kt yur÷ÍkçkuÚkLkk ykøk{Lk ð¾íku EÂLËhk, hkÄkf]»ýLk yLku zkì. hksuLÿ «MkkË MkrníkLkk ykøkuðkLkku.

hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkwt íkMkðeh yu yk÷{

rËÕne nS ykfkh ÷E hÌkwt níkwt yu ð¾íkLke íkMkðeh{kt hk»xÙÃkrík ¼ðLk yLku ¾qýk{kt MktMkË ¼ðLk Ãký Ëu¾kÞ Au.

ËkþorLkf hk»xÙÃkrík zkì. hkÄkf]»ýLk MkkÚku sðknh÷k÷ Lknuhw.

yurzxkurhÞ÷ xe{: ÷r÷ík ¾t¼kÞíkk, n»ko {uMkðkrýÞk

hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt yuLxh ÚkLkkhk Ãknu÷k ¼khíkeÞ {nkLkw¼kð níkk økktÄeS!

hk»xÙÃkrík ¼ðLkLkk økwtçks ÃkhÚke hksÃkÚk fuðku Ëu¾kÞ Au?

1962{kt ¼khík Þkºkkyu ykðu÷kt ty{urhfe VMxo ÷uze suõður÷Lk fuLkuze MkkÚku hksuLÿçkkçkw.

rzÍkELk-÷uykWx: hksuþ Ãkxu÷, {tøkuþ LkkEf

1947{kt hk»xÙÃkrík ¼ðLk{kt ÞkuòÞu÷ku Ãknu÷k ðzk «ÄkLk sðknh÷k÷ LknuhwLkku þÃkÚk Mk{khkun.

LknuhwLkk yðMkkLk ð¾íku rLkð]¥k hk»xÙÃkrík hksuLÿ«MkkË, íkífk÷eLk hk»xÙÃkrík hkÄkf]»ýLk yLku çkkË{kt hk»xÙÃkrík çkLÞk yu zkì. Íkfeh nwMkiLk.

supllimentry 18-07-2012  

2002 2012 2007 1962 1962 1950 1967 1969 1967 1974 1969 1997 1992 çkw Ä ðkh ËuþLkk «Úk{ LkkøkrhfLke rË÷[~Ãk ËwrLkÞk **** 18 sw÷kE, h012 hk»xÙ...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you