Issuu on Google+

Υπολιπιδαιμική φαρμακευτική αγωγή σε ασθενείς με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος

Βασίλειος ΑΘΥΡΟΣ, MD, FESC, FRSPH, FASA, FACS

Ιατρεία Αθηροσκλήρωσης και Μεταβολικού Συνδρόμου, Β’ Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο, Θεσσαλονίκη.


ΜΗ ΑΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ 25% του γενικού πληθυσμού


Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος

 Η ΜΑΛΝΗ προκαλείται όταν τα ηπατοκύτταρα έχουν περιεκτικότητα > 5% σε τριγλυκερίδια. Αυτό συνήθως οφείλεται σε παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο (ΜΣ), σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ), δυσλιπιδαιμία, υπέρταση και τους συνδυασμούς τους. Θεωρείται πολύ σημαντική νόσος γιατί αφ' ενός αφορά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού και αφ΄ ετέρω μπορεί να εξελιχθεί μετά από χρόνια σε μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (ΜΑΣΗ), κίρρωση και τελικά, σε μικρό ποσοστό, σε καρκίνο του ήπατος.


Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος

 Η λιπώδης νόσος (διήθηση) του ήπατος αποτελεί την πιο συχνή ηπατική νόσο.  Υπολογίζεται ότι αποτελεί την αιτία αύξησης των τρανσαμινασών στο 80% των περιπτώσεων και ότι Το 25% των κατοίκων του δυτικού κόσμου πάσχει από λιπώδες ήπαρ (ΛΗ).  Το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 60-75% σε ασθενείς με ΜΣ ή/και ΣΔ  Υπολογίζεται δηλαδή ότι το ΛΗ έχει ήδη προσβάλει περισσότερα από 2 εκατομμύρια έλληνες.


Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Η ΜΑΛΝΗ σχετίζεται επίσης με 2-πλάσιο κίνδυνο για τύπου 2 σακχαρώδη διαβήτη (Τ2ΣΔ)  Αυτό που άμεσα απειλεί τους ασθενείς με ΜΑΛΝΗ είναι η στεφανιαία νόσος (ΣΝ). Από την μια οι παθήσεις που προκαλούν το λιπώδες ήπαρ είναι και παράγοντες κινδύνου για ΣΝ και από την άλλη η ίδια η λιπώδης διήθηση είναι από μόνη της ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου της στεφανιαίας νόσου. Η ΜΑΛΝΗ σχετίζεται με αυξημένη ολική θνητότητα, που σχετίζεται με ηπατική θνητότητα, αλλά κυρίως από αυξημένη καρδιαγγειακή θνητότητα. Η ΜΑΣΗ οδηγεί σε ακόμη υψηλότερη θνητότητα.


Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος TREATMENT At present no medication or surgical procedure has been approved for treating NAFLD and there is no evidence yet showing the impact of any treatment modality from prospective double-blind randomized trials on important long-term outcome measures, such as cirrhosis and HCC. Until such data is forthcoming, the current focus of therapy must therefore remain in encouraging reduction in future diabetes risk (via increased activity and better diet, potentially facilitating weight or waist circumference reduction) and cardiovascular risk (appropriate treatment of dyslipidaemia and hypertension in those at significantly elevated risk). Given the findings of small studies described below, the listed should certainly notdisease: be withheld in theofpresence Preiss D,therapies Sattar N. Non-alcoholic fatty liver an overview prevalence,of diagnosis, pathogenesis and treatment considerations. Clin Sci (Lond). 2008 NAFLD.


Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος DIET AND LIFESTYLE MODIFICATION

Nonpharmacological measures are aimed at reducing caloric intake and increasing physical activity levels.

Weight loss and increased physical activity are effective in NAFLD treatment (but not NASH), and their role in CVD risk reduction is well established.

Unfortunately, many patients are unsuccessful in instituting these changes and, among those who do, many find them difficult to sustain over the long term

Beaton MD. Current treatment options for nonalcoholic fatty liver disease and nonalcoholic steatohepatitis. Can J Gastroenterol. 2012 Jun;26(6):353-7.


Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος

Beaton MD. Current treatment options for nonalcoholic fatty liver disease and nonalcoholic steatohepatitis. Can J Gastroenterol. 2012 Jun;26(6):353-7.


GREACE Study Design Structured Care (n=800) Atorvastatin 10-80 mg/d Goal: LDL-C ≤ 100 mg/dL

1,600 consecutive hypercholesterolemic patients with CHD (LDL-C >100 mg/dL [>2.59 mmol/L]

Mean follow-up, 3 years

Usual Care (n=800) Physicians’ standard of care

Begin recruitment January 1998

End recruitment November 1999

Αthyros VG, et al. Curr Med Res Opin 2002;18:220-228.

End of study December 2001


Safety and efficacy of long-term statin treatment for cardiovascular events in patients with coronary heart disease and abnormal liver tests in the Greek Atorvastatinand Coronary Heart Disease Evaluation (GREACE) Study: a post-hoc analysis Vasilios G Athyros, Konstantinos Tziomalos, Thomas D Gossios, Theodora Griva, Panagiotis Anagnostis, Konstantinos Kargiotis, Efstathios D Pagourelias, Eleni Theocharidou, Asterios Karagiannis, Dimitri P Mikhailidis, for the GREACE Study Collaborative Group* Athyros V, et al. Lancet 2010 Dec 4;376(9756):1916-22.


Effect of statin treatment (mainly atorvastatin) on liver function tests in patients with NAFLD

Time course of ALT - AST change in the statin treated patients with NAFLD

Athyros V, et al. Lancet 2010 Dec 4;376(9756):1916-22.


Cardiovascular Relative Risk Reduction within and between the Treatment Groups

Athyros V, et al. Lancet 2010 Dec 4;376(9756):1916-22.


Effect of no statin treatment on liver function tests in patients with NAFLD

me course of ALT - AST change in patients with NAFLD not treated with a sta

Athyros V, et al. Lancet 2010 Dec 4;376(9756):1916-22.


Safety and impact on cardiovascular events of long-term multifactorial treatment in patients with metabolic syndrome and abnormal liver function tests A post hoc analysis of the ATTEMPT Study Vassilios G. Athyros, Christos Pitsavos, Olga Giouleme, Emmanouel S. Ganotakis, Apostolos Achimastos, Moses Elisaf, Konstantinos Tziomalos, Dimitrios Petridis, Asterios Karagiannis, Dimitri P. Mikhailidis; for the Assessing The Treatment Effect in Metabolic Syndrome Without Perceptible diabeTes (ATTEMPT) Collaborative Group* Athyros V, et al. Arch Med Sci 2011;7:796-805.


ATTEMPT Liver post treatment hoc Analysis Effect of atorvastatin on liver function tests in patients with MetS & NAFLD me course of AP, GTT, ALT, AST change in the statin treated patients with NA

Athyros V, et al. Arch Med Sci 2011;7:796-805.


ATTEMPT Liver post hoc Analysis

Effect of atorvastatin treatment on Event free survival of A2 and B2

e course of AP, GTT, ALT, AST change in the statin treated patients with NAF

thyros V, et al. Arch Med Sci 2011;7:796-805.


Effect of rosuvastatin (10 mg) on non-alcoholic steatohepatitis in patients with metabolic syndrome and hypercholesterolaemia. A preliminary report.

Konstantinos Kargiotis, Niki Katsiki, Vasilios G. Athyros, Olga Giouleme, Kalliopi Patsiaoura, Evangelia Katsiki, Dimitri P. Mikhailidis, Asterios Karagiannis. Current Vascular Pharmacology 2013 [In press]


Effect of rosuvastatin on non-alcoholic steatohepatitis in patients with metabolic syndrome and hypercholesterolaemia. A preliminary report. Parameters

Baseline

1 month

3 month

6 month

9 month

12 month

Mean change from baseline

ALT (u/l)

127 ± 55

93 ± 60

50 ± 36

38 ± 17

30 ± 10

30 ± 13 *

- 76 %

AST (u/l)

57 ± 16

40 ± 19

33 ± 18

24 ± 12

20 ± 6

22 ± 10 *

- 61 %

γ-GT (u/l)

67 ± 21

57 ± 9

48 ± 8

45 ± 10

47 ± 19

48 ± 28

- 28 %

AP (u/l)

76 ± 19

81 ± 21

85 ± 25

77 ± 19

70 ± 17

70 ± 14

-8%

Total Cholesterol(mg/dl)

253 ± 58

242 ± 34

186 ± 25

182 ± 14

178 ± 9

178 ± 11*

LDL-C (mg/dl)

182 ± 55

162 ± 37

108 ± 21

112 ± 17

111 ± 11

105 ± 15 *

Triglycerides (mg/dl)

187 ± 21

173 ± 26

166 ± 36

126 ± 13

134 ± 33

143 ± 55

43 ± 5

44 ± 6

46 ± 8

43 ± 2

44 ± 3

43 ± 4

HDL-C (mg/dl)

Kargiotis K, et al. Current Vascular Pharmacology 2013 [In press]

- 30 % - 42 % -24 % 0%


Effect of rosuvastatin on non-alcoholic steatohepatitis in patients with metabolic syndrome and hypercholesterolaemia. A preliminary report.

Kargiotis K, et al. Current Vascular Pharmacology 2013 [In press]


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε ασθενείς με Μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος, η δυσλιπιδαιμία αποτελεί ένα πολύ σημαντικό παράγοντα κινδύνου της καρδιαγγειακής και της ηπατικής νόσου και ότι Οι στατίνες (ατορβαστατίνη και ροσουβαστατίνη) είναι πολύ αποτελεσματικές στην ομαλοποίηση της φυσιολογίας και της ανατομίας του ήπατος καθώς και στην μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων.


Η εναλλακτική


References [1] Angulo P. Nonalcoholic fatty liver disease. N Engl J Med 2002;346:1221-31. [2] McCullough AJ. Pathophysiology of non-alcoholic steatohepatitis. J Clin Gastroenterol. 2006; 40(Suppl 1):S17-29. [3] Lonardo A, Sookoian S, Chonchol M, Loria P, Targher G. Cardiovascular and Systemic Risk in Nonalcoholic Fatty Liver Disease -Atherosclerosis As a Major Player in the Natural Course of NAFLD. Curr Pharm Des 2013 Feb 11. [Epub ahead of print] [4] Athyros VG, Katsiki N, Karagiannis A. Nonalcoholic Fatty Liver Disease and Severity of Cardiovascular Disease Manifestations. Angiology 2013 Mar 18. [Epub ahead of print] [5] Musso G, Gambino R, Cassader M, Pagano G. Meta-analysis: natural history of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) and diagnostic accuracy of non-invasive tests for liver disease severity. Ann Med 2011;43:617-49. [6] Musso G, Gambino R, Cassader M, Pagano G. A meta-analysis of randomized trials for the treatment of nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology 2010;52:79-104. [7] Tziomalos K, Athyros VG, Karagiannis A. Non-alcoholic fatty liver disease in type 2 diabetes: pathogenesis and treatment options. Curr Vasc Pharmacol 2012;10:162-72. [8] Katsiki N, Athyros VG, Karagiannis A, Mikhailidis DP. Current treatment for nonalcoholic fatty liver disease. Expert Opin Pharmacother 2011;12:2141-2. [9] Bader T. Liver tests are irrelevant when prescribing statins. Lancet 2010;376:1882-3. [10] Bader T. Yes! Statins can be given to liver patients. J Hepatol 2012;56:305-7. [11] Athyros VG, Tziomalos K, Gossios TD, Griva T, Anagnostis P, Kargiotis K, Pagourelias ED, Theocharidou E, Karagiannis A, Mikhailidis DP; GREACE Study Collaborative Group. Safety and efficacy of long-term statin treatment for cardiovascular events in patients with coronary heart disease and abnormal liver tests in the Greek Atorvastatin and Coronary Heart Disease Evaluation (GREACE) Study: a post-hoc analysis. Lancet 2010;376:1916-22. [12] Katsiki N, Athyros VG, Karagiannis A, Mikhailidis DP. Smoking and non-alcoholic steatohepatitis (NASH): the GREek Atorvastatin and Coronary heart disease Evaluation (GREACE) trial. J Hepatol 2012;57:476.


Paraskevi 4 Athyros