Issuu on Google+

Cultuurcentrum De Schakel vzw

Schakelstraat 8 info@ccdeschakel.be 8790 Waregem www.ccdeschakel.be

tel. 056 62 13 40 fax 056 62 13 50

21 april 2012 CC De Schakel

Mathias Coppens | Jeugd en Muziek Orkest van Antwerpen o.l.v. Ivo Venkov| BL!NDMAN sax Jeugd & Muziek en CC De Schakel slaan de handen in elkaar en trakteren alle muziekliefhebbers op een uniek dubbelconcert waarin de composities van Mathias Coppens centraal staan. De compositie met de titel ‘Over vertes van nabij III – in wachsenden Ringen’ is een pianoconcerto dat zal worden uitgevoerd door het Jeugd & Muziek Orkest van Antwerpen. Zij worden voor deze uitvoering bijgestaan door Mathias zelf die plaatsneemt achter het klavier. Het concerto ligt volledig in de traditie van het 19de eeuwse grote gebaar, maar zal klinken als muziek van een kersvers tijdperk: met de dynamiek van een jeugdige vitaliteit en ruimte voor een beschouwende rust. De vier saxofonisten van BL!NDMAN sax krijgen een speciaal voor hen gecomponeerd werk voorgeschoteld met als titel ‘Oriëntations II’. Met hun ervaring, creativiteit en de unieke samenstelling van dit ensemble in het achterhoofd, kunnen we er nu al vanuit gaan dat deze Mathias Coppens-compositie voor vuurwerk zal zorgen.

programma Jeugd & Muziek Orkest Antwerpen o.l.v. Ivo Venkov: ‘Over vertes van nabij III – in wachsenden Ringen’ een compositie van Mathias Coppens Jeugd & Muziek Orkest Antwerpen o.l.v. Ivo Venkov: selectie uit ‘Het ballet van Romeo & Juliet’ een compositie van S. Prokofiev BL!NDMAN sax: ‘Orientations II’ een compositie van Mathias Coppens BL!NDMAN sax: ‘Ricercar’ een compositie van Pierre Bartholomée


2

Mathias Coppens (1988) biografie Mathias Coppens is een van de grootste muzikale talenten die de jongste jaren uit de Waregemse bodem ontsproten is. Op 8-jarige leeftijd begon Mathias zijn opleiding piano aan de Waregemse kunstacademie waar hij in 2006 afstudeerde met duizelingwekkende resultaten. Mathias vervolgde zijn muzikale weg aan het Conservatorium van Antwerpen waar hij piano volgt bij de Hongaarse pianist Levente Kende. Daarnaast studeerde hij bij Wim Hendrickx af voor compositie en bij Joris Verdin voor orgel met het orgelconcierto van F. Poulenc (summa cum laude). Nog voor hij 18 jaar werd, mocht Mathias Coppens al tal van overwinningen in compositiewedstrijden op zijn naam schrijven. Zo werd hij laureaat van de Aquarius compositiewedstrijd, de Action Classics compositiewedstrijd en de Stephan de Jonghe-compositiewedstrijd voor pianosolo. In 2010 ontving Mathias de ‘Jeugd en Muziekprijs Vlaanderen’ waardoor hij de kans kreeg om een ensemblestuk voor het BL!NDMAN kwartet te schrijven. Het pianoconcerto ging in première in de Antwerpse Singel. De daarbij horende tournee houdt nu ook halt in Waregem.

compositie Mathias Coppens heeft een sterke interesse voor filosofie. Die voorliefde laat zich voelen in de composities die hij maakt. Zijn werk wordt gekenmerkt door sferen, impressies en kleur. Tijdens de voorstelling in CC De Schakel krijg je de gelegenheid om kennis te maken met het werk van Mathias Coppens. BLINDMAN sax brengt zijn compositie ‘Oriëntations II’. Een andere compositie, met de titel ‘Over vertes van nabij III – in wachsenden Ringen’, is een pianoconcerto die zal worden uitgevoerd door het Jeugd & Muziek Orkest van Antwerpen. Voor de titel van het werk vond Mathias inspiratie in een Duitstalig gedicht van de hand van Rainer Maria Rilke. Het orkest zal voor de uitvoering bijgestaan worden door Mathias zelf die plaatsneemt achter het klavier.


3

aan het woord In 2006 verliet Mathias Coppens met de grootste onderscheiding de Stedelijke Kunstacademie van Waregem… klaar voor grote muzikale avonturen. Nu, zes jaar later, heeft hij een indrukwekkende cv opgebouwd. Zijn bakermat is hij echter niet vergeten: als interim-leerkracht in de afdeling van Beveren-Leie maakt hij jongeren warm om ooit in zijn voetsporen te treden. Secretaris van de Stedelijke Academie, Kurt Debrouwer, had een gesprek met de oud-leerling. “Wat me zo aantrekt in het componeren is dat niets opeens iets wordt. De stilte en de leegte maken plaats voor iets energetisch, iets dat begint te leven. Van papier tot uitvoering, de momentopname van een concert… Daarvoor doe ik het”. Weet jij meestal op voorhand wat het eindresultaat zal zijn? “Abstract gezien weet ik altijd ongeveer wat ik wil doen. Op basis daarvan beslis ik welk muzikaal materiaal ik gebruik. Mijn inspiratie is vaak niet muzikaal; alledaagse dingen kunnen mij interesseren. Zoals het glas dat nu voor me staat. Mijn piano is mijn schrijftafel waaraan ik probeer om abstracte inspiratie om te zetten naar muziek.” “Muziek is een taal, maar eigenlijk kan je er niets mee zeggen. De emoties die we erop kleven, zijn niet leesbaar in een partituur. Je voelt de emotie wel aan, maar hetgeen je voelt kan je alleen maar betekenis geven door er een woord op te kleven. Er zit geen exacte waarheid in muziek. Je probeert een gevoel te vertalen naar muziek, maar dat is een moeilijke denkoefening. Soms werkt het ook omgekeerd. Je schrijft muziek die pas later uitgroeit tot een sentiment.” “Mensen proberen altijd om muziek te verbeelden. Ze willen het tastbaar maken. Dat doe ik ook tijdens het lesgeven: ik gebruik beelden. Daar hou ik als uitvoerder immers ook rekening mee.”

Zoals je een leerling zou vragen om iets roods te spelen? “Dat is treffend uitgedrukt: de fantasie verbeelden. Muziek op zich kan je niet zien, niet aanraken. Door er woorden, lichaamsexpressie of dans op te kleven, kan je dat wel. Dat zijn de weinige mogelijkheden om muziek echt te verbeelden.”

“Mijn inspiratie is vaak niet muzikaal; ik haal ze uit alledaagse dingen. Mijn piano is mijn schrijftafel waaraan ik probeer om die inspiratie om te zetten naar muziek.”

“Tijdens het componeren laat ik me leiden door zintuigelijke ervaringen. Zo vond ik een lawine enorm fascinerend. Een pak sneeuw dat heel snel daalt. Zoiets probeer ik om te zetten in muziek.” Je componeerde al toen je studeerde aan de Kunstacademie van Waregem. Ondertussen volgde je compositieleer bij Wim Hendrickx. In welke mate heeft dat jouw studies of werk beïnvloed? “De periode voor mijn studies aan het conservatorium en de periode nu, houden toch verband met elkaar. Aan het conservatorium ben ik sterk beginnen zoeken en van het pad afgeweken dat ik


4

toen volgde. Voor mijn conservatoriumtijd was ik veel spontaner en intuïtiever, maar opeens kwam ik een wereld terecht die veel strikter is. Die overgang heb ik nodig gehad. Ik kreeg inzicht in de stijlperioden en in de bewandelde paden uit de twintigste eeuw. Ondertussen kan ik dat studiewerk weer loslaten. Ik voel me opnieuw meer verwant met die intuïtieve periode, maar ik ben we nu wel bewuster van wat ik doe.” Tijdens het concert in Waregem zullen twee composities worden uitgevoerd die je mocht schrijven nadat je de ‘Jeugd en Muziekprijs Vlaanderen’ won. Het pianoconcerto draagt een merkwaardige titel: ‘Over vertes van nabij III, … in wachsenden Ringen’. “Ik hou van paradoxen. Als iets ver is, kan het niet dichtbij zijn. Het Westerse denken wil alles opsplitsen in deel een en deel twee, in zwart en wit, … Met dat dualisme willen we vat krijgen op de dingen. Ikzelf geloof echter dat alles verenigd is in een geheel. Vandaar dat ik altijd probeer om titels te verzinnen die voor een kortsluiting in de hersenen zorgen. Titels waarbij je denkt: wat is het nu eigenlijk, ver of dichtbij? Je kan er de Japanse traditie van de koan in terugvinden. Dat zijn vragen zonder eenduidige antwoorden. Je kan niet antwoorden met ja of met neen.” “Stel: in een bos valt een boom omver, maar er is niemand om de boom te horen vallen. Maakt het dan geluid? Over zulke raadsel kan je uren nadenken zonder een sluitend antwoord te vinden. Dat vind ik net zo interessant.” Je schreef ook al enkele haiku’s. Heb je een voorliefde voor Japanse filosofie? “Ik volgde lessen aan de School voor Comparatieve Filosofie in Antwerpen en deed veel zelfstudie. Het boeit me gewoon enorm. Het leerde me dat er zoiets bestaat als een gemeenschappelijke deler die abstract is en die door iedere cultuur ingevuld werd. Dat is een grote bron van

inspiratie voor mij. Japan in het bijzonder spreekt mij aan vanwege de diepe connectie met de natuur.”

“Voor mij is Bach het grootste voorbeeld van evenwicht. Alles klopt in zijn muziek: de partituur, de connectie met het publiek, het sentiment,…”

Hoe belangrijk is die connectie met de natuur voor jou persoonlijk? “Als muzikant probeer ik zo natuurlijk mogelijk te spelen. Natuurlijkheid is evenwicht. Dat is voor mij de eeuwige zoektocht.” “Je hebt ook evenwicht in de muziek op zich: in de romantiek was evenwicht het doel. Daarna verkenden de componisten de extremen. Ik geloof dat we ook in de 21 ste eeuw die extremen moeten opnemen. Maar we moeten ze evenwichtig maken door het ene extreme naast het andere te plaatsen. Sterk vereenvoudigd betekent dat: een heel luid en hevig stuk, naast een zoet en zacht stuk.” “Voor mij persoonlijk is Bach het grootste voorbeeld van evenwicht. Alles klopt in zijn muziek. Zowel wat genoteerd staat in de partituur, als de connectie met het publiek, als de sentimenten die het oproept. Er is voor alles ruimte bij Bach en dat vind ik ongelofelijk. Je kan natuurlijk Bach niet imiteren, maar ik leer er nog iedere dag over bij. Ook Beethoven en Brahms zijn inspiratiebronnen. Dat ligt in dezelfde Duitse lijn.”


5

Terug naar de voorstelling die je in Waregem zal brengen. Hoe zou je de composities typeren die je schreef voor BL!INDMAN en voor het Jeugd & Muziekorkest van Antwerpen? “Het zijn twee verschillende werken. Los van het feit dat de werkwijze voor mezelf uiteraard dezelfde bleef, is de uitkomst totaal verschillend van elkaar. Dat is een geruststellende gedachte; het betekent dat ik nog niet uitverteld ben. Het pianoconcerto is een langgerekt gedeelte met verwerkingen en doorwerkingen van het materiaal. Het stuk voor BL!NDMAN bestaat uit acht kleine delen of miniaturen die naast elkaar geplaatst worden. Ze hebben telkens iets met elkaar te maken, maar er zit geen doorwerking in. In dat aspect doet het eerder 20ste eeuws aan. Het pianoconcerto is romantischer. De muziek evolueert constant in een lange beweging.” Je studeert dit jaar af aan het Conservatorium van Antwerpen. Hoe zal je terugblikken? “Ik heb die opleiding niet nodig gehad om motivatie te vinden. Die had ik al in mij. Het

is wel zo dat de opleiding je voedt. Mijn professor, Levente Kende, studeerde af in Rusland. Hij ademt dat uit: de Russische geest en ziel. Hij eist dat je alles investeert. Het totale kunstenaarschap; geen compromissen. Van hem leerde ik wat kunst en muziek inhouden. Hij eist een hoge concentratie. Dat was niet altijd gemakkelijk, maar het drijft je naar een hoger niveau.” Toen ik je interviewde in 2006 gaf je aan dat je ooit zelf wou lesgeven. “Ik hou van het lesgeven. Toch wil ik ruimte vrijhouden voor mijn andere projecten. Goed lesgeven betekent alles geven. Het is essentieel. Er is een periode in je leven waarin je niet beseft hoe belangrijk je zelf kan zijn voor het overdragen van kennis bij jonge mensen. Nu ik zelf les geef, ben ik me daar wel bewust van geworden.” ©Kurt Debrouwer

“Als leerling was Mathias één en al oor. Hij filterde probleemloos het zinvolle van het alledaagse. In de acht jaren dat hij muziekschriftuur en orgel volgde, luisterde hij de eerste jaren naar mij en luisterde ik de laatste jaren naar hem. Mathias is voor mij een soort spons die alles opzuigt rondom hem en na verloop van tijd alles er weer uitwringt… mét een surplus. Wat componeren betreft synthetiseert hij het verleden en werkt hij naar de toekomst toe: het warm water (her)uitvinden of op zijn minst warm houden… Als uitvoerend muzikant weet hij verdraaid goed waar de klepel hangt. Als student kon hij eenvoudigweg géén werken spelen van middelmatige kwaliteit. Op de duur gaf ik hem een aantal partituren en hij koos er keer op keer de beste uit. Zijn gave als uitvoerder roept hem naar de kern van de zaak. Esthetisch geleuter is niet zijn ding: beluister vooral zijn momentopname – en weergave van de diepte en de kern van een emotie.” zijn oud-leraar muziekschriftuur en orgel Joost Prové


6

inspiratie Voor de titel van de compositie ‘Over vertes van nabij II - in wachsenden Ringen’, liet Mathias Coppens zich inspireren door een gedicht van de hand van Rainer Maria Rilke (1876 - 1926). Deze Tsjechische schrijver en dichter is een van de belangrijkste figuren in de Duitstalige literatuur. Rilke kende een ongelukkige jeugd - waarvan zijn moeder hem zelfs enkele jaren als meisje opvoedde omdat ze de vroegtijdige dood van haar dochter niet kon verwerken. Ondanks zijn grote voorliefde voor literatuur, werd Rilke gedwongen om een militaire opleiding aan te vatten. Toen Rilke zich eindelijk kon losscheuren van zijn familie en verleden, veranderde hij zijn voornaam van ‘René’ in ‘Rainer’. Rilke leidde een zwerversbestaan waarbij hij verbleef in steden zoals Moskou, München, Parijs en Sint-Petersburg. Op zijn reizen maakte hij kennis met andere kunstenaars waaronder Tolstoj, Cézanne en Rodin. Vooral deze laatste zal een belangrijke rol spelen in het leven van Rainer Maria Rilke. Bij zijn dood liet Rilke een enorm nalatenschap van brieven, gedichtenbundels en romans na. Zijn werk volgt een rode draad van een filosofie die kenmerkend is voor die tijd. Het vertoont sterke gelijkenissen met de denkbeelden van Nietzsche en Schopenhauer. Zo rekent ook Rilke af met de radicale denkbeelden van het Christendom en de pogingen van de wetenschap om de natuur te verklaren. Die sterke bewustwording van de natuur en de wereld rondom hem, tekenen zich af in zijn werk.

In groeiende kringen leef ik mijn leven. Ze strekken zich over de dingen uit. De laatste voleinden is mij niet gegeven wellicht, maar ‘k waag het met hart en huid. In kringen rond God de oeroude burcht, beweeg ik mij zwevend al eeuwen lang, niet wetend: ben ik een valk, het gerucht van een storm of een verheven gezang.


7

componist, pianoleraar Stedelijke Kunstacademie Waregem Bernard Baert over de kunst van het componeren “Wat is componeren voor mij? Intuïtief zou ik meteen zeggen dat ik het antwoord schuldig moet blijven. ‘No lo so’ in het Italiaans; dat klinkt toch stukken muzikaler. Als ik verder ga op mijn intuïtieve antwoord, dan zou ik stellen dat componeren te maken heeft met ‘niet-weten’. De Franse schilder Paul Gauguin schilderde dat op een van zijn meesterwerken: d’où venons-nous? Où allons-nous? Wetenschap beantwoordt vragen of probeert dat; kunst stelt de vragen of raakt ze aan. Inspiratie is noodzakelijk om te beginnen. Het is een intuïtie die verder gekristalliseerd moet worden naar een idee. Mensen zeggen soms dat ze niet kunnen componeren omdat ze geen inspiratie hebben. Vaak hebben ze wel degelijk inspiratie, maar niet de gave om impulsen concreet te maken. De inspiratie zie ik heel ruim: wat ik zie (klarinetkwartet: sereniteit van een tempel), lees (‘rêverie du promeneur solitaire’ van J.J. Rousseau), beleef (strijkkwartet: vreugde voor het nieuwe leven dat op komst is), hoor (divertimento: ode aan W.A. Mozart) of wat ik denk over de maatschappij komt in aanmerking. Zo is mijn ‘Piu Meno – symphony’ een uiting van een wens naar een minder hectische wereld.”

Jeugd & Muziekorkest Antwerpen o.l.v. dirigent Ivo Venkov Het Jeugd & Muziek Orkest van Antwerpen biedt de kans aan jonge musici om kennis te maken met het symfonisch orkestrepertoire op een zo hoog mogelijk niveau. De kleurrijke groep jonge musici is een mix conservatoriumstudenten, van leerlingen uit het deeltijds kunstonderwijs en afgestudeerden. De Bulgaarse muzikant Ivo Venkov hanteert het dirigeerstokje. Hij studeerde piano, muziektheorie en orkestdirectie aan het Conservatorium van Sofia. Venkov dirigeerde concerten over heel de wereld. In 1998 maakte hij zijn debuut in België met enkele operetteproducties en als gastdirigent van het Brussels Youth Orchestra. In dat jaar wordt hij ook aangesteld als dirigent van het Jeugd & Muziek Orkest van Antwerpen. Bovendien is Ivo Venkov ook professor Orkest Directie aan het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen.


8

BL!NDMAN sax BL!NDMAN werd in 1988 oorspronkelijk opgericht als een saxofoonkwartet. De naam voor het kwartet ontleende men aan het tijdschrift van Marcel Duchamp ‘The Blind Man’. Oprichter Eric Sleichim legt zich toe op de ontwikkeling van niet-alledaagse speeltechnieken en breidt het repertoire van het instrument op eigenzinnige wijze uit door ideeën uit andere kunstdisciplines te halen. BL!NDMAN verwerft internationale faam met deze aanpak. Hun repertoire strekt zich uit van middeleeuws over akoestisch tot elektronica. In 2008 werd het oorspronkelijke saxofoonkwartet uitgebreid met drie gloednieuwe kwartetten: BL!NDMAN vox, BL!NDMAN drums en BL!NDMAN strings. De samenstelling van vier kwartetten zorgt voor een unicum in de muziekwereld en resulteert in een nog diepgaandere kruisbestuiving. BL!NDMAN sax is Koen Maas (sopraansax), Roeland Vanhoorne (altsax), Piet Rebel (tenorsax) en Raf Minten (baritonsax).


Brochure bij concert Mathias Coppens