Page 1

Απο…safiνίσεις Μία περιοδική έκδοση της Student Association for International Affairs Ιανουάριος – Απρίλιος 2012


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

Editorial Αγαπητοί φίλοι,

 Ομάδα σύνταξης:

Το 2012 δείχνει από πολύ νωρίς ήδη πως πρόκειται για μια χρονιά άκρως ενδιαφέρουσα, αλλά και ιδιαιτέρως κρίσιμη τόσο σε εθνικό, όσο και σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο. Η ιστορία έχει αποδείξει πως η ανθρωπότητα κάθε εποχή ταλανίζεται από διάφορα προβλήματα διεθνώς. Τα οικονομικά αδιέξοδα και η πολιτική αστάθεια αποτελούν τα βασικά προβλήματα σήμερα, ενώ, παράλληλα, η κρίση, εκτός από οικονομική, εμφανίζεται να είναι και βαθιά κοινωνική και θεσμική, γεγονός που ανησυχεί έντονα τους πάντες όσον αφορά την έκβαση και την τελική της κατάληξη. Οι Αποsafiνίσεις για μια ακόμη φορά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων για να προβληματίσουν, να αναδείξουν και να σχολιάσουν τα θέματα που απασχολούν το διεθνές γίγνεσθαι. Στις ηλεκτρονικές σελίδες που ακολουθούν, βρίσκονται επιστημονικά άρθρα με εξαιρετικό ενδιαφέρον που καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα θεματικών ενοτήτων: από το πραξικόπημα στο Μάλι έως την επανάσταση στη Συρία, από την επιστροφή του Πούτιν μέχρι τις τεχνοκρατικές κυβερνητικές λύσεις και από το φαινόμενο lone wolf έως και τη Συνδιάσκεψη στο Ρίο. Τη χρονική στιγμή που εκδίδεται το παρόν ηλεκτρονικό τεύχος, ευχόμαστε όλοι να υπάρξουν καλύτερες μέρες για τη χώρα και τη ζωή μας, με την ελπίδα ότι οι μέρες που διανύουμε θα αποτελέσουν την αφετηρία για κάθαρση και δημιουργική ανάκαμψη σε όλα τα επίπεδα για ένα καλύτερο αύριο. Καλή ανάγνωση! Αναμένουμε τα σχόλια σας για το τεύχος, καθώς και ενδεχόμενες προτάσεις στο e-mail των Αποσαφινήσεων aposafiniseis@gmail.com. Με Safioτικούς χαιρετισμούς, Η Ομάδα Σύνταξης

Ραυτόπουλος Γιώργος Σάττι Αλσαρίφ Σκλαβούνος Γιάννης Ειδικοί συνεργάτες: Αντωνιάδου Όλγα Καρανίκας Ιάσωνας Κεδίκογλου ΕιρήνηΠαρασκευή Κουφού Κατερίνα Νικήτα Βάλια Φαραντάκη Ιωάννα

Σημείωση: Η SAFIA ως οργάνωση δεν υιοθετεί συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις. Καταβάλλει μάλιστα προσπάθεια να παρουσιάζονται στα πλαίσια του δυνατού όλες οι υπάρχουσες απόψεις. Υπό το πρίσμα αυτό, οι αναλύσεις και οι γνώμες που δημοσιεύονται θα πρέπει αποκλειστικά να αποδίδονται στους συγγραφείς και να μη θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις απόψεις της SAFIA, της διοίκησης ή της συντακτικής επιτροπής

 2


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

Περιεχόμενα  Τα νέα της Safia, σελ. 4

 Ανάλυση του φαινομένου του “lone wolf”, σελ. 5

 Το πραξικόπημα στο Μάλι, σελ. 8

 Η επιστροφή του Πούτιν στη ρωσική προεδρία, σελ. 11

 Rio+20: Προκλήσεις και προοπτικές, σελ. 14

 Η υποχώρηση της πολιτικής έναντι των τεχνοκρατικών κυβερνητικών λύσεων, σελ. 17

 Η έκρυθμη κατάσταση στη Συρία, σελ. 20

3


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

Τα νέα της Safia H Safia διοργάνωσε από τις 17 έως τις 20 Μαΐου 2012 το 16ο Πανελλήνιο Κοινοβούλιο Νέων, με την ευγενική υποστήριξη του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης & Αυτοδιοίκησης, της Σχολής Χιλλ, του Γραφείου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα και του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο πλαίσιο των εργασιών του 16ου Πανελληνίου Κοινοβουλίου Νέων έλαβε χώρα Στρογγυλή Τράπεζα με θέμα «Τα κράτηπαρίες (“rogue states”) και ο αμφιλεγόμενος ρόλος τους στη σταθερότητα του διεθνούς συστήματος», η οποία διεξήχθη την Πέμπτη 17 Μαΐου στο Μεγάλο Αμφιθέατρο του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης & Αυτοδιοίκησης (Πειραιώς 211). Στα δύο πάνελ που συγκροτήθηκαν μετείχαν οι κ.κ. Λιάκουρας, Ρούσσος, Υφαντής, Χαραλαμπόπουλος και Χουλιάρας.

Όσοι ενδιαφέρονται να αποστείλουν άρθρο στις Από…safiνίσεις μπορούν είτε να στείλουν e-mail στη Safia είτε στη διεύθυνση aposafiniseis@gmail.com, ώστε να συμβάλουν στην έκδοση του επόμενου τεύχους. Όριο λέξεων: 1000. Σας ενημερώνουμε ότι τα γραφεία της Safia είναι ανοιχτά κάθε Τρίτη και Πέμπτη 15.0017.00.

4


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΟΥ “LONE WOLF” ΚΑΙ Ο ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Της Όλγας Αντωνιάδου Η ύπαρξη της τρομοκρατίας ως ένα διαφορετικό είδος πολέμου μετρά αρκετούς αιώνες στο πολιτικό στερέωμα, ταράσσοντας διαρκώς τα νερά της παγκόσμιας ασφάλειας. Ο εχθρός αόρατος, ο στόχος ανυποψίαστος, το πεδίο της μάχης παντού. Τα φώτα της διεθνούς κυβερνητικής προσοχής απέσπασε η τρομοκρατία ύστερα από την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001 στην

καρδιά της Αμερικής, εγκαινιάζοντας έτσι μία νέα εποχή όπου η αξία της ανθρώπινης ζωής μηδενίζεται εξολοκλήρου. Σημαντική υπήρξε η συμβολή των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, των οποίων ο ρόλος για την διάδοση της τρομοκρατίας ως μίας νέας μορφής πολέμου, αλλά και της αναμετάδοσης τρομοκρατικών πράξεων, ήταν καταλυτικός. Ομολογουμένως, το νέο «είδος πολέμου» ή καλύτερα η «διαφορετική μορφή πολέμου», αποτελεί την κύρια απειλή της παγκόσμιας ισορροπίας και ασφάλειας. Η τρομοκρατία δεν είναι παρά ένα μέρος του «διεθνούς προβλήματος», ένα διεθνές φαινόμενο

που τρέφεται από αυτό και τείνει να καταστεί ανεξέλεγκτο. Εντούτοις, η έκφανση του φαινομένου της τρομοκρατίας αλλάζει, πριν ακόμη εξακριβωθούν τα αίτια εμφάνισης αυτού και προτού γίνει ικανοποιητική τροφή για τα μέσα τα οποία το κατέστησαν ως ένα θέμα οικείο στην διεθνή κοινότητα. Μέχρι προσφάτως, η τρομοκρατία ήταν γνωστή ως η «συστηματική χρήση ή η απειλή βίας από οργανωμένες ομάδες, οι οποίες είχαν ως υπόβαθρο πολιτικά, θρησκευτικά ή άλλα ιδεολογικά κίνητρα, κινούμενες εναντίον ανθρώπων, ομάδων ή περιουσιών». Τώρα, με τον όρο τρομοκρατία ναι μεν μας έρχεται στο νου η συντέλεση ή το αποτέλεσμα μιας πράξης βίαιης όμοιας με αυτές των πολέμων, αλλά ταυτοχρόνως, συνειδητά εμφανής, γίνεται η αλλαγή των δρώντων υποκειμένων που αναλαμβάνουν τον ρόλο του τρομοκράτη ως μεμονωμένων πλέον ατόμων κι όχι ως ενιαίο όλον ομάδα. Το νέο πρόσωπο της τρομοκρατίας είναι αυτό του “Lone Wolf”, μία έκφανση της τρομοκρατίας ιδιαίτερα δύσκολη, που δεν επικεντρώνει την πρέπουσα προσοχή γι' αυτό κι είναι αρκετά άγνωστη. Ένα καλό σημείο εκκίνησης για να κατανοήσουμε όσο το δυνατόν καλύτερα το φαινόμενο του “Lone Wolf” είναι αυτό που στην πραγματικότητα ωθεί τα εν λόγω άτομα να γίνουν «μοναχικοί» τρομοκράτες. Τα πορίσματα που έχουν προκύψει κατόπιν ποικίλλων ερευνών που πραγματοποιήθηκαν σε «ανεξάρτητους τρομοκράτες», είναι ότι

5


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

τα άτομα αυτά είναι βαθιά ποτισμένα με ισχυρά, δεξιά εξτρεμιστικά κυρίως, κίνητρα και τις περισσότερες φορές είναι ψυχικώς διαταραγμένα και έχουν έντονο το αίσθημα της παντοδυναμίας και της ανεξαρτησίας. Αν και φαίνεται ότι οι τρομοκρατικές πράξεις των “Lone Wolf” κρύβουν προσωπικά αίτια, εν τοις πράγμασι κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Οι επιθέσεις τους δεν φέρουν προσωπικό χαρακτήρα, αντιθέτως, τα θύματα συνήθως είναι άμαχος πληθυσμός που όμως αντικατοπτρίζουν τα κίνητρα που διακατέχουν τον δράστη λίγο πριν την τρομοκρατική ενέργεια, εντείνοντάς του την επιθυμία για βίαιη επίθεση. Μάλιστα, το γεγονός ότι δεν συμμετέχουν σαν μέλη ομάδων ή οργανώσεων υποδηλώνει ενδόμυχα ότι είναι άτομα τα οποία δεν έχουν ανεπτυγμένο το αίσθημα της ομαδικότητας ή της συνεργασίας, είναι άτομα ακοινώνητα με μηδαμινούς δεσμούς με την κοινωνία. Επομένως, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι από την στιγμή που φέρουν τα παραπάνω χαρακτηριστικά ως προσωπικότητες, είναι δράστες που δεν μπορούν να είναι ιδιαίτερα αφοσιωμένοι σε ένα κοινό στόχο και να λειτουργούν κάτω από το ομαδικό πνεύμα, ίσως επειδή κάτι τέτοιο απαιτεί υπομονή, εμπιστοσύνη, ανησυχία για τον συνάδελφο, αλληλεγγύη, και, το πιο σημαντικό, υποταγή σε κάποιον ανώτερο. Αδιαμφισβήτητα τα συμβάντα των τρομοκρατικών πράξεων των “Lone Wolves” θα αυξηθούν κατά πολύ μέσα στα επόμενα χρόνια, αποτελώντας την σημαντικότερη εγχώρια απειλή. Στον

διεθνή κατάλογο των “Lone Wolves” των τελευταίων είκοσι χρόνων συμπεριλαμβάνονται πλέον και οι Μπρέιβικ και Μοχάμετ Μέραχ· περιπτώσεις που έδωσαν ένα καινούριο έναυσμα για περισσότερη κοινωνικήεγχώρια ασφάλεια. Η φράση του Μπρέιβικ «θα τα ξαναέκανα όλα!», κατά την διάρκεια της απολογίας του στο δικαστήριο, συγκλόνισε την κοινή γνώμη αλλά πολύ περισσότερο τους φύλακες και προστάτες της παγκόσμιας ασφάλειας. Ο Μπρέιβικ, είναι ένας παράξενος τύπος εθνικιστή, φανατικός διώκτης των Μουσουλμάνων και των Παλαιστινίων, φιλοσιωνιστής, μέλος της τεκτονικής στοάς, ποτισμένος με την ιδεολογία του one world και παράλληλα Χριστιανός. Σίγουρα πρόκειται για μία αντιφατική προσωπικότητα, με πιθανά τα στοιχεία της διαταραγμένης προσωπικότητας, που δεν παύει ωστόσο να ακυρώνει την εν λόγω μορφή της τρομοκρατίας, αντιθέτως της προσδίδει ένα διαφορετικό κύρος, αλλά εξίσου ισχυρό. Οι λανθασμένες εκτιμήσεις της κατασκοπείας όσο αναφορά τον κίνδυνο που προέκυπτε από τις κινήσεις του Μοχάμετ Μέραχ, έφεραν αποτελέσματα ανυπολόγιστα και απροσδόκητα. Το γεγονός ότι οι δράστες “Lone Wolves” δεν χρειάζονται μεγάλες δαπάνες για να κατασκευάσουν κάποιο εκρηκτικό μηχανισμό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ενστερνίζονται αντιλήψεις γνωστών οργανώσεων, και την έντονη εξτρεμιστική ιδεολογία που τους διακατέχει, καθιστά δύσκολη την

6


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

συλλογή πληροφοριών για την δίωξη των “Lone Wolves”. Αναλυτές υποστηρίζουν ότι το διαδίκτυο αποδεικνύεται ένα σημαντικό εργαλείο στα χέρια των δραστών αυτών, καθώς το χρησιμοποιούν για να προπαγανδίσουν τις ιδέες τους, να έρθουν σε επαφή με ακραία δίκτυα, και να αποκτήσουν εύκολη πρόσβαση σε όπλα. Με την πάροδο του χρόνου, η τάση για περαιτέρω παγκοσμιοποίηση θα καταστήσει το έδαφος πιο πρόσφορο για ανάπτυξη και ενδυνάμωση εγκληματικών στοιχείων που θα απειλούν άμεσα την εγχώρια ασφάλεια ανά τον κόσμο. Η πρόοδος της τεχνολογίας, η διεύρυνση του ενιαίου χώρου για την ελεύθερη διακίνηση ατόμων και αγαθών, θα διευκολύνουν τους δράστες για μεγαλύτερη ελευθερία τρομοκρατικών πράξεων και θα δυσκολεύουν αντίστοιχα τις εκάστοτε αρμόδιες υπηρεσίες για τον εντοπισμό και την σύλληψη των τρομοκρατών. Μην ξεχνάμε ότι στόχος του κάθε “Lone Wolf” δράστη είναι να κινηθεί εναντίον τους κράτους που ενυπάρχει ως οντότητα και που εξασφαλίζει την ασφάλεια στους πολίτες του. Η υιοθέτηση βίαιων ακροδεξιών ιδεολογιών από

ακτιβιστές αποτελεί την πιο επικίνδυνη εσωτερική απειλή για το κράτος, καθώς επιφέρει κλονισμό στις ισορροπίες του, γέννηση και διάχυση ανασφάλειας στο εσωτερικό του. Ταυτόχρονα, δημιουργείται μια αντίληψη ότι είναι ανίκανο να προστατέψει τους πολίτες του, με αποτέλεσμα να θεωρείται αδύναμο να εκπληρώσει σωστά το ρόλο της ύπαρξής του. Ο κύριος κίνδυνος που ελλοχεύει και που απασχολεί τους προστάτες και φύλακες της παγκόσμιας ασφάλειας είναι ότι οι τρομοκρατικές πράξεις αυτού του τύπου καθίστανται ικανές να επηρεάσουν και να γίνουν έμπνευση προς μίμηση κι άλλων, δυσαρεστημένων ή μη, ατόμων. Σίγουρα η προσοχή που απαιτεί η νέα έκφανση της τρομοκρατίας είναι μεγάλη, διότι εύκολα μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο των αρμόδιων υπηρεσιών και κυβερνήσεων, εν όψει του ότι πρωταρχικός στόχος τους εδώ και κάποιες δεκαετίες ο οποίος και κυριαρχεί σε κάθε διεθνή ατζέντα, είναι η επίτευξη της «πλήρους» παγκοσμιοποίησης, η οποία, κατά τα προαναφερθέντα, διευκολύνει την ανάπτυξη και εξάπλωση της τρομοκρατίας υπό την μορφή του “Lone Wolf”.

7


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΛΙ: ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ ΠΛΗΓΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΑΦΡΙΚΗ Του Ιάσωνα Καρανίκα Την Πέμπτη 22 Μαρτίου νωρίς το πρωί, μία ομάδα στρατιωτικών, με επικεφαλής τον λοχαγό Αμάντου Σανόγκο, εμφανίστηκε στην κρατική τηλεόραση του Μάλι και ανακοίνωσε, εκ μέρους της μόλις συσταθείσας «Εθνικής Επιτροπής για την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας και του Κράτους», την αναστολή του Συντάγματος και την κατάλυση των δημοκρατικών θεσμών, οι οποίοι λειτουργούσαν ομαλά στη χώρα τα τελευταία 20 χρόνια. Αιτία της στάσης αυτής ήταν, όπως δήλωσαν οι πραξικοπηματίες, η ανικανότητα της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης να διαχειριστεί την κρίση στην οποία έχει περιέλθει το Μάλι μετά την επανάσταση των Τουαρέγκ στο βόρειο τμήμα της χώρας.

Οι Τουαρέγκ είναι νομαδικός λαός της Σαχάρας που ζει σε πολλές χώρες της περιοχής, όπως το Μάλι, η Νιγηρία, η Μπουργκίνα Φάσο, η Αλγερία και η Λιβύη. Πρόκειται για λαό που ασπάζεται το Ισλάμ, όπως και το 90% του

πληθυσμού του Μάλι, και έχει παραδοσιακά κακές σχέσεις τόσο με τις αποικιοκρατικές δυνάμεις του παρελθόντος όσο και με τα διάδοχά τους αφρικανικά κράτη. Κατά τα τελευταία 50 χρόνια έχουν λάβει χώρα πολλές εξεγέρσεις των Τουαρέγκ κατά των κρατών στα οποία ζουν (1962-1964, 1990-1995, 2007-2009) με τελευταία την φετινή εξέγερση που ξέσπασε τον Ιανουάριο στην περιοχή Άζαγουαντ (Βόρειο Μάλι), όπου κατοικούν οι Τουαρέγκ του Μάλι. Πρωταγωνιστές της εξέγερσης είναι δύο κινήματα: το «Εθνικό Κίνημα για την Απελευθέρωση του Άζαγουαντ» με 3000 μαχητές περίπου και οι «Υπερασπιστές της Πίστης» (Ansar Dine) με λιγότερους από 500 μαχητές. Οι τελευταίοι, που χαρακτηρίζονται ως περισσότερο σκληροπυρηνικοί και κατηγορούνται για σχέσεις με την Αλ-Κάιντα, έχουν ως στόχο την επιβολή του ισλαμικού νόμου στο Μάλι. Η εξέγερση των Τουαρέγκ συνδέεται άμεσα και με τον εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη, καθώς μεγάλη μερίδα των στρατιωτών προέρχονται από τη Λιβύη και έφθασαν στο Μάλι μετά τη λήξη του πολέμου εκεί, φέρνοντας μαζί τους το απαραίτητο πολεμικό υλικό. Η κυβέρνηση του Μάλι, υπό τον Πρόεδρο Αμαντού Τουρέ, δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την εξέγερση και οι επαναστάτες είχαν καταλάβει μέχρι την ημέρα του πραξικοπήματος σημαντικές εκτάσεις στο Βόρειο Μάλι. Παράλληλα, 8


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

μεγάλωνε η δυσαρέσκεια στο στράτευμα λόγω έλλειψης των απαραίτητων εφοδίων. Η αφετηρία του στρατιωτικού πραξικοπήματος είναι η 21η Μαρτίου. Την ημέρα εκείνη, ο Υπουργός Άμυνας του Μάλι πραγματοποίησε επίσκεψη στο στρατόπεδο Κάτι, 15 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Μπαμακό, προκειμένου να κατευνάσει τους στρατιωτικούς. Ωστόσο, η δυσαρέσκεια στο στράτευμα ήταν τόσο μεγάλη που οι στρατιώτες επιτέθηκαν με πέτρες και με πυροβολισμούς στον αέρα κατά του Υπουργού. Αργότερα την ίδια ημέρα, στρατιωτικές δυνάμεις κατάλαβαν το Προεδρικό Μέγαρο και την κρατική τηλεόραση. Το επόμενο πρωί ανακοινώθηκε επίσημα η αναστολή του δημοκρατικού Συντάγματος. Οι στρατιωτικοί δήλωσαν όμως ότι δεν είχαν στόχο την παραμονή τους στην εξουσία, αλλά μόνο την αποτελεσματική αντιμετώπιση της εξέγερσης και υποσχέθηκαν την αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος το συντομότερο δυνατόν. Εν τω μεταξύ, στην πρωτεύουσα επικρατούσε αναταραχή. Παρά την απαγόρευση κυκλοφορίας που είχε επιβληθεί ακούγονταν σποραδικά πυροβολισμοί. Τα καταστήματα και οι δημόσιες υπηρεσίες παρέμειναν κλειστά. Σημειώθηκαν επίσης λεηλασίες καταστημάτων και αυτοκινήτων από στρατιώτες, ενώ λεηλατήθηκε και το Προεδρικό Μέγαρο, παρά την καταδίκη των λεηλασιών από τον επικεφαλής της χούντας Αμάντου Σανόγκο. Ο Πρόεδρος

της χώρας κατέφυγε σε στρατόπεδο που βρισκόταν υπό τον έλεγχο πιστών στον ίδιον στρατευμάτων, αλλά πολλοί πολιτικοί, μεταξύ των οποίων και ο Υπουργός Εξωτερικών, συνελήφθησαν από τους πραξικοπηματίες και μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο του Κάτι, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία. Αν και στόχος του πραξικοπήματος ήταν η άμυνα κατά των εξεγερθέντων Τουαρέγκ, οι τελευταίοι επωφελήθηκαν από την αναταραχή και κατέλαβαν νέα εδάφη, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν τον έλεγχο μεγάλου τμήματος του Μάλι. Η περιοχή που ελέγχουν είναι μεν αραιοκατοικημένη αλλά διαθέτει ορυκτό πλούτο. Στις 6 Απριλίου, οι επαναστάτες κήρυξαν την ανεξαρτησία του Άζαγουαντ. Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας στο πραξικόπημα ήταν έντονη. Τα Ηνωμένα Έθνη, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Γαλλία, πρώην αποικιοκρατική δύναμη στην περιοχή, οι ΗΠΑ και πολλές άλλες χώρες καταδίκασαν το πραξικόπημα, ενώ ανεστάλη η συμμετοχή του Μάλι στην Αφρικανική Ένωση. Η διεθνής καταδίκη του πραξικοπήματος είχε ως αποτέλεσμα την αναστολή και της ξένης οικονομικής βοήθειας προς το Μάλι. Σημειωτέον ότι η εξάρτηση της χώρας από την ξένη βοήθεια είναι μεγάλη, λόγω του μεγάλου ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών που καλύπτεται από αυτήν. Επιπλέον, η Οικονομική Κοινότητα Δυτικοαφρικανικών Κρατών (ECOWAS), η νομισματική ένωση με νόμισμα το Φράγκο Δυτικής Αφρικής,

9


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

μέλος της οποίας είναι το Μάλι, σε έκτακτη σύνοδό της στην Ακτή Ελεφαντοστού, στις 27 Μαρτίου, καταδίκασε το πραξικόπημα και ανέστειλε τη συμμετοχή της χώρας στο σώμα, ανακοινώνοντας επίσης ότι διαθέτει στρατεύματα σε επιφυλακή, για την περίπτωση που χρειαστεί στρατιωτική επέμβαση στη χώρα. Παράλληλα, το καθεστώς, σε μια προσπάθεια επαναφοράς της ομαλότητας, ανακοίνωσε στις 28 Μαρτίου ότι θα προχωρήσει σε διεξαγωγή εκλογών στις οποίες δεν θα συμμετείχαν όσοι είχαν συμμετάσχει στο πραξικόπημα, χωρίς όμως να προσδιορίσει την ημερομηνία τους, και παραχώρησε νέο Σύνταγμα, το οποίο αναγνώστηκε δημοσίως στην τηλεόραση. Ταυτόχρονα, σημειώθηκαν στο Μάλι διαδηλώσεις κατά της ξένης παρέμβασης και υπέρ της δικτατορίας. Από την πλευρά του το ECOWAS έστειλε στις τελεσίγραφο στο Μάλι, ζητώντας την επαναφορά στη συνταγματική τάξη μέχρι τις 2 Απριλίου και απειλώντας με αυστηρές κυρώσεις. Οι κυρώσεις περιλάμβαναν άρνηση πρόσβασης στα λιμάνια των χωρών μελών και στα κεφάλαια της κεντρικής τράπεζας της νομισματικής ένωσης, που εδρεύει στην Σενεγάλη. Επιπλέον, ο κίνδυνος για το καθεστώς από τον Βορρά αυξανόταν, καθώς οι αντάρτες κατέλαβαν τις πόλεις Γκάο και Τιμπουκτού την 1η Απριλίου.

Στις 2 Απριλίου, επεβλήθησαν τελικά οι επαπειληθείσες κυρώσεις. Αντίστοιχες κυρώσεις επεβλήθησαν και από την Αφρικανική Ένωση. Η χούντα υπέκυψε τελικά στον οικονομικό αποκλεισμό στις 7 Απριλίου. Μπροστά στον κίνδυνο να στερηθεί η χώρα ζωτικής σημασίας αγαθά, όπως το πετρέλαιο, οι ηγέτες του πραξικοπήματος συμφώνησαν να παραδώσουν την εξουσία σε πολιτική κυβέρνηση και συγκεκριμένα να οριστεί ως μεταβατικός Πρόεδρος ο Πρόεδρος της Βουλής, Ντιονκούντα Τραορέ. Αν και συμφωνήθηκε η άρση των κυρώσεων, δεν ετέθη σαφές χρονοδιάγραμμα για το πότε θα παραδώσει την εξουσία ο Σανόγκο στον Τραορέ. Παρ’ όλα αυτά, στις 12 Απριλίου, ο Τραορέ ορκίστηκε προσωρινός Πρόεδρος, λαμβάνοντας ταυτόχρονα την υποχρέωση να διενεργήσει εκλογές εντός 40 ημερών. Έτσι, το πραξικόπημα της 21ης Μαρτίου δεν κατάφερε, υπό το βάρος του διεθνούς οικονομικού αποκλεισμού, να διαρκέσει ούτε ένα μήνα. Το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ωστόσο η χώρα, η εξέγερση των Τουαρέγκ, δεν φαίνεται να μπορεί να αντιμετωπιστεί εύκολα, δεδομένου ότι οι αντάρτες ελέγχουν πλέον περίπου την μισή σε έκταση επικράτεια του Μάλι.

10


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΠΟΥΤΙΝ ΣΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΠΡΟΕΔΡΙΑ Της Ειρήνης-Παρασκευής Κεδίκογλου Όπως προβλέπει το άρθρο 80 του Ρωσικού Συντάγματος, επικεφαλής του κράτους είναι ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ο οποίος εκλέγεται απευθείας από το λαό με άμεση και μυστική ψηφοφορία για εξαετή θητεία (άρ. 81.1). Το Σύνταγμα προβλέπει τη μέγιστη διάρκεια της θητείας, η οποία σχεδόν αμέσως μετά τη θέση του σε ισχύ είχε οριστικοποιηθεί με νόμο στα 4 έτη. Οι προβλεπόμενες εκ του Συντάγματος αρμοδιότητες του Προέδρου τον καθιστούν το πλέον ισχυρό όργανο της χώρας. Ως εδώ η θέση του Προέδρου της Ρωσίας φάνταζε άκρως δελεαστική για έναν πρώην πράκτορα της Επιτροπής Κρατικής Ασφάλειας (КГБ) της Σοβιετικής Ένωσης. Πράγματι ο πρώτος Πρόεδρος της Ρωσίας Μπόρις Γιέλτσιν – εκλεγμένος τον Ιούνιο του 1991- την 31η Δεκεμβρίου 1999, έξι μήνες πριν το τέλος της θητείας του, παραιτείται από το αξίωμά του πεπεισμένος για τις ικανότητες του άρτι εκλεγέντος Πρωθυπουργού Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος λόγω της θέσεώς του ανέλαβε άμεσα χρέη Αναπληρωτή Προέδρου. Ο Πούτιν κατορθώνει να εξασφαλίσει πανηγυρικά την εκλογή του στο θώκο του Προέδρου της Ρωσίας την 26η Μαρτίου 2000, από τον πρώτο μάλιστα γύρο με ποσοστό 53%. Ο νέος Πρόεδρος υπήρξε εξ αρχής ένα σύμβολο ελπίδας και αλλαγής για το ρωσικό λαό, ο οποίος είχε συνηθίσει τη χρόνια ανασφάλεια. Η πλειοψηφία είδε στο πρόσωπό του ένα άτομο που μπορούσε να της διασφαλίσει την τάξη, την σταθερότητα και την ανάπτυξη. Η σχετικά πρόσφατη κατάρρευση του προηγούμενου

καθεστώτος έκανε μια φιλελεύθερη δημοκρατία σε συνδυασμό με ένα καπιταλιστικό σύστημα να φαντάζει άκρως δελεαστική. Το γεγονός αυτό μεταφραζόταν σε κατακόρυφη αύξηση της δημοτικότητάς του και σε ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά δημοφιλίας του Πούτιν. Πράγματι επί 9 συναπτά έτη, με σύμμαχο την όλο και αυξανόμενη τιμή του πετρελαίου, σημειωνόταν βελτίωση τόσο της ρωσικής οικονομίας όσο και του επίπεδου διαβίωσης όλων σχεδόν των κοινωνικών τάξεων.

Ανεξαρτήτως όμως των ανωτέρω, αναμφισβήτητο είναι ότι ο Πούτιν εξ αρχής έμοιαζε να παραπαίει μεταξύ δύο πτυχών του χαρακτήρα του: εκείνου του εκσυγχρονιστή που αναγνωρίζει τα οφέλη της φιλελεύθερης οικονομίας και του βετεράνου της ΚαΓκεΜπε που πάντα ήταν και παραμένει υποστηρικτής ενός ισχυρού κράτους και κατ’ επέκταση ενός έντονου κρατικού παρεμβατισμού. Καμία από τις δύο πτυχές δε δύναται να κυριαρχήσει της άλλης δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό ένα πολιτικό κράμα – υπό την ονομασία Putinism– το οποίο 11


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

αγγίζει τα όρια του ολοκληρωτισμού, καθώς παρά τη λεπτότητα στους πολιτικούς χειρισμούς όλες ουσιαστικά οι εξουσίες είναι συγκεντρωμένες στο ίδιο πρόσωπο. Για μια δεκαετία, όμως, η κυριαρχία του δεν δύνατο να αμφισβητηθεί. Με αυτά τα δεδομένα, η επανεκλογή του το 2004 δεν εξέπληξε κανένα. Όμως, το άρ. 81.3 του ρωσικού συντάγματος, το οποίο προβλέπει ότι το ίδιο πρόσωπο δε δύναται να παραμείνει στη θέση του Προέδρου της χώρας για παραπάνω από δύο θητείες, έμελλε να αποτελέσει θεσμικό ανάχωμα στις φιλοδοξίες του Πούτιν, που κλήθηκε να

αποχωρήσει από το πόστο του το 2008. Η λύση στο πρόβλημα της συνταγματικής πρόβλεψης ήταν ο Ντιμίτρι Μεντβέντεφ, νομικός, εκ των στενότατων συνεργατών του Πούτιν – τοποθετημένος από τον τελευταίο το 1999 σε υψηλά κυβερνητικά πόστα και ενορχηστρωτής της προεκλογικής καμπάνιας για την προεδρία το 2000. Ο Μεντβέντεφ επελέγη από τον Β΄ Πρόεδρο της Ρωσίας ως ο κατάλληλος αχυράνθρωπος προκειμένου ο Πούτιν να διατηρήσει, έστω και ατύπως, τα ηνία της χώρας. Ο ίδιος ανέλαβε χρέη πρωθυπουργού, εξασφάλισε όμως προ

της αποχώρησής του την εκλογή του Μεντβέντεφ ως Γ΄ Προέδρου της Ρωσίας το Μάρτιο του 2008 και μάλιστα με ποσοστό 70,3%, το οποίο δεν ήταν άλλο από την αποτύπωση στο αποτέλεσμα της τότε δημοτικότητας του Πούτιν. Παρόλο που είχαν διαφανεί στα τέλη του 2008 οι προθέσεις του να επιστρέψει κάποια στιγμή στο αξίωμά του Προέδρου, με την αλλαγή του νόμου από τον Μεντβέντεφ για τη διάρκεια της προεδρικής θητείας, όταν αυτό κατέστη ξεκάθαρο τον Σεπτέμβριο του 2011, η δημοτικότητά του άρχισε να μειώνεται δραματικά. Ήσσονος σημασίας απόρροια σε σχέση με το πρόβλημα ουσίας που άρχιζε να διαφαίνεται: το καθεστώς είχε αρχίσει να χάνει τη νομιμοποίησή του, καθώς το προσωποκεντρικό μοντέλο που σχεδόν επί μία δεκαετία κυριάρχησε φάνταζε πλέον διεφθαρμένο και αναχρονιστικό. Ο λαός είχε την αίσθηση ότι οι υποσχέσεις δεν τηρήθηκαν και είχε βαρεθεί να περιμένει, ενώ ένα διάχυτο κλίμα αδικίας σε συνδυασμό με την εύθραυστη πια οικονομία ξεσήκωσε τους Ρώσους και αποτέλεσε το έναυσμα για έξαρση του εθνικισμού και για ξέσπασμα ανεξέλεγκτων διαδηλώσεων των μεγαλύτερων των τελευταίων δεκαετιών. Παρά τις έντονες αντιδράσεις βέβαια, ο ίδιος κατόρθωσε να εξασφαλίσει με ποσοστό 63,6% την επιστροφή του στην Προεδρία. Το αποτέλεσμα αυτό δεν αποτέλεσε αντικείμενο ευρείας αποδοχής, καθώς υπήρξαν σοβαρές υπόνοιες από μέρος της αντιπολίτευσης για φαινόμενα νοθείας και για υφαρπαγής της ψήφου με αποκορύφωμα το κομμουνιστικό κόμμα το οποίο δήλωσε ότι δεν το αποδέχεται. Το ποσοστό με το οποίο επανεξελέγη καθώς και ο τρόπος με τον οποίο

12


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

χρησιμοποιήθηκε ο κρατικός μηχανισμός κατά τη διεξαγωγή της εκλογικής διαδικασίας αποτελούν ήδη αντικείμενο σοβαρών διαφωνιών μεταξύ πολιτικών αναλυτών. Το σίγουρο, όμως, είναι ότι οι εκλογές της 4ης Μαρτίου 2012 αποτέλεσαν μία μέρα σταθμό για το πολιτικό γίγνεσθαι της Ρωσίας, ενώ ο Πούτιν από 7 Μαΐου ξαναέγινε «ένοικος» Κρεμλίνου. Η επιστροφή αυτή, παρά την ευρεία επικράτησή του, δε συνοδεύεται από περίοδο χάριτος. Η στάση των περισσοτέρων κινείται μεταξύ αντιπάθειας και αποστροφής, γεγονός που πιθανόν να τον εξαναγκάσει να προσαρμόσει την πολιτική του σε πιο μετριοπαθή πλαίσια. Πέραν τούτου, θεμιτός θα ήταν κάποιος περιορισμός της επιθυμίας του για έλεγχο, γεγονός, όμως, που δε συνάδει με τα μέχρι τώρα πεπραγμένα του. Σε κάθε περίπτωση καθίσταται σαφές, ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν για περισσότερο από μία δεκαετία είναι ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης της Ρωσίας, παραδοχή που δυστυχώς καθιστά, για την ώρα, μάλλον περιττή την ευρεία αποδοχή από το λαό. Το γεγονός, όμως, ότι οι περισσότεροι εκ των ψηφοφόρων στήριξαν την επανεκλογή του την 4η Μαρτίου βασιζόμενοι στο φόβο του αγνώστου καθιστά ξεκάθαρο πλέον ότι η αιτούμενη αλλαγή είναι αναπόφευκτη. Οι αξιώσεις για δημοκρατικές μεθόδους, νομιμοποιημένους θεσμούς, αποκέντρωση της εξουσίας, καθώς και η δυνατότητα εναλλαγής προσώπων στην εξουσία και όχι ανακύκλωσης των υφιστάμενων, είναι κάτι που ο Πούτιν, σε συνδυασμό με το υποχείριό του Μεντβέντεφ, φαίνεται προς το παρόν να αδυνατεί να προσφέρει. Δώδεκα χρόνια μετά τον θρίαμβο του 2000 ο Πούτιν επανέρχεται στο αξίωμά του και για την

ώρα φαίνεται ικανός να το διατηρήσει. Όμως τώρα λόγω της υφιστάμενης αστάθειας, η κατάσταση στη χώρα είναι

πολύ πιο δύσκολο να ελεγχθεί. Μαγικές λύσεις στα προβλήματα με τα οποία έρχεται αντιμέτωπη αυτή τη στιγμή η Ρωσία δεν υφίστανται κι αν ο Πούτιν αισθάνεται ανασφαλής για το μέλλον, πιθανότατα είναι ένας από τους πολλούς Ρώσους που έχουν ακριβώς την ίδια αίσθηση. Αν μια Ρωσία χωρίς Πούτιν προ μιας δεκαετίας φάνταζε κάτι οξύμωρο, πλέον θεωρείται από πολλούς μια εφαρμόσιμη προοπτική. Ο μόνος τρόπος για τον Πρόεδρο να αποτρέψει μια προδιαγεγραμμένη πορεία που θα τον εκτοπίσει από το πολιτικό γίγνεσθαι είναι να κάνει την επιλογή των μεταρρυθμίσεων. Το κατά πόσο είναι ικανός για αυτό θα φανεί άμα τη αναλήψει –ξανά– των καθηκόντων του.

13


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

ΡΙΟ+20: ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Της Κατερίνας Κουφού Είκοσι χρόνια μετά τη Συνάντηση Κορυφής για τη Γη, το 1992, στο Rio de Janeiro όπου τα κράτη υιοθέτησαν την περίφημη Ατζέντα 21, έρχεται η ώρα -και μια ιστορική ευκαιρία- για τη διαμόρφωση πολιτικής σε δυο θεματικές: η πράσινη οικονομία στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης και της εξάλειψης της φτώχειας και το θεσμικό πλαίσιο για την επίτευξη της ανάπτυξης αυτής. Η Γη ως σύστημα έχει εισέλθει στην «Ανθρωποκαινική» περίοδο∙ την εποχή όπου η ανθρωπότητα τόσο μεγάλη πια σε απόλυτους αριθμούς και σε κατ’ άτομο οικονομική δραστηριότητα, τόσο ανεπτυγμένη τεχνολογικά, διαμορφώνει πλέον τις φυσικές διεργασίες με τέτοιο πρωτοφανή τρόπο, ώστε να αλλάζει το κλίμα της και διαταράσσει τον υδρολογικό της κύκλο. Πολλά οικονομικά συστήματα -που όλα ανεξαρτήτως αναπτύσσονται βασισμένα σε συγκεκριμένων δυνατοτήτων φυσικούς πόρους και στα όρια της ήδη διαταραγμένης βιόσφαιραςέχουν εισέλθει σε μια τροχιά μη ωφέλιμης ανάπτυξης, καθώς αυξάνονται τα εξωτερικά και κοινωνικά κόστη ταχύτερα από τα παραγωγικά πλεονεκτήματα, ή αρνητικής ανάπτυξης, από το σκάσιμο φουσκών που αυξήθηκαν εκτός αυτών των φυσικών παραγωγικών ορίων. Συστημικά λοιπόν

ο μόνος τρόπος είναι μια σταθερή οικονομία, ανατροφοδοτούμενη, ποιοτικά αναβαθμισμένη, για ένα σταθερότερο και λιγότερο άνισο κόσμο, απαλλαγμένο από το εφιαλτικό σενάριο των πολεμικών συγκρούσεων λόγω έλλειψης νερού, τροφίμων, καυσίμων και πόρων.

Λαμβάνοντας, επομένως, υπόψη αυτήν την ισχυρότατη συστημική διασύνδεση οικονομίας-ανθρώπου-περιβάλλοντος, αντιλαμβανόμαστε ποιό είναι και το μεγάλο όφελος: υλοποιώντας σε αυτό το πλαίσιο τη βιώσιμη ανάπτυξη, ανταποκρινόμαστε στα μεγάλα παγκόσμια προβλήματα (οικολογικές καταστροφές, φτώχεια, προβληματική οικονομία) όχι αποσπασματικά, αλλά ενιαία, με τρόπο που οι πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης (οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και προστασία του περιβάλλοντος) δεν σχετίζονται απλώς,

14


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

αλλά είναι σύστημα μέσα σε σύστημα. Σύμφωνα με την περίφημη εξίσωση ΙPAT ( I=ΡxAxT), όπου η επίδραση του ανθρώπου στο περιβάλλον (Ι) είναι ίση με το γινόμενο του πληθυσμού(Ρ), του επιπέδου της οικονομικής δραστηριότητας (Α) και του τεχνολογικού παράγοντα (Τ), πέρα από τον έλεγχο του υπερπληθυσμού, το σημαντικότερο όπλο για τη μείωση της επίδρασης είναι η τεχνολογία. Το αληθινό στοίχημα δεν είναι μόνο η ανάπτυξή της, καθώς ήδη έχουμε κάνει άλματα σε αυτό, αλλά το πώς θα στηρίξουμε την οικονομία και τους κανόνες της που διατρέχουν το παγκόσμιο τεχνολογικό υπόβαθρο.

Δεδομένου ότι πρόκειται για μια επανάσταση στη μέχρι πρότινος αντιμετώπιση του ζητήματος, η μετάβαση στην πράσινη οικονομία κρύβει μια πληθώρα κινδύνων και παγίδων που μπορεί να οδηγήσουν σε ακόμη μεγαλύτερες και πολυποίκιλες ανισότητες. Παράλληλα, η μορφή των αγορών και των εργαλείων που έχουμε σήμερα δεν είναι πλήρως συμβατή με αυτό το στόχο. Αυτός ήταν άλλωστε και ο κύριος λόγος που η Αμερική δίσταζε να επικυρώσει περιβαλλοντικές συνθήκες. Τελικά επιβράδυνε την

εφαρμογή της Ατζέντας 21 βλέποντας μια διαστρεβλωμένη ερμηνεία της αρχής «κοινές αλλά διαφοροποιημένες υποχρεώσεις» για τα κράτη, ενώ, ταυτόχρονα, έχασε σε μερίδιο αγοράς και σε ανταγωνιστικότητα. Επιπλέον είδε μια ολοένα και περισσότερο διευρυνόμενη Ευρωπαϊκή Ένωση να απαιτεί για τα μέλη της δεσμευτικούς στόχους, με αποτέλεσμα να χαθεί η πραγματική ουσία στο βωμό βραχυπρόθεσμων πλεονεκτημάτων, τόσο οικονομικής και όσο και πολιτικής φύσεως. Μερικές από τις σημαντικότερες προτάσεις για τη μετάβαση σε μια πράσινη οικονομία έχουν δυο πλευρές γι’ αυτό και απαιτείται κοινή γραμμή πλεύσης στις επί μέρους συμφωνίες. Για παράδειγμα, ένας μεγάλος κίνδυνος είναι η πράσινη οικονομία να εφαρμοστεί μονοδιάστατα, ως αποκλειστικά περιβαλλοντική όπου όλα τα κράτη αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο∙ κάτι εξαιρετικά άνισο αφού πολλά βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης, με διαφορετικές παραγωγικές δυνατότητες. Ένας άλλος κίνδυνος είναι αυτός που σχετίζεται με το εμπορικό καθεστώς, δηλαδή τη χρήση του περιβαλλοντικού παράγοντα ως κεκαλυμμένο προστατευτισμό των προϊόντων αναπτυγμένων βιομηχανικά χωρών, την υποβάθμιση των προϊόντων αναπτυσσόμενων χωρών χωρίς να μπορούν να υποβάλλουν διορθωτικά μέτρα, πιθανώς γιατί θα έχει στενέψει το πολιτικό πλαίσιο για να προωθήσουν τους δικούς τους πράσινους τομείς και θα έχουν επιβληθεί τεχνικές προδιαγραφές όπου δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν οι εξαγωγείς τους, με μετέπειτα συνέπεια όχι μόνο την οικονομική καταβαράθρωση, αλλά και τις άδικες κυρώσεις τους. Οι πράσινες επενδύσεις έχουν σημαντικότατα

15


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

πλεονεκτήματα, όχι μόνο για το περιβάλλον, αλλά και για την τόνωση της αγοράς καθώς έχουν από μακροοικονομικής σκοπιάς διπλό θετικό αποτέλεσμα στη συνολική ζήτηση και στην προσφορά, με τον παράλληλο όμως κίνδυνο να κατευθυνθούν σε συγκεκριμένα μέρη τεχνασματικά και κερδοσκοπικά. Ένα ακόμη θέμα που απαιτεί εξέταση είναι τα πνευματικά δικαιώματα ιδιοκτησίας των νέων τεχνολογιών και το όριο όπου παύουν να λειτουργούν ως δημόσιο αγαθό γνώσης και που φυσικά ένα κοινό καθεστώς τους για όλες τις χώρες είναι ανεφάρμοστο. Σε αυτό το σημείο υπάρχει και σύγκλιση απόψεων σχετικά με μεταρρυθμίσεις στο καθεστώς τους που θα περιλαμβάνει μεγαλύτερο περιθώριο για υποχρεωτική αδειοδότηση (αναπαράγοντας αυτήν και άλλες πτυχές της συμφωνίας Doha 2001 του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου για τα πνευματικά δικαιώματα και την δημόσια υγεία), για την ενδυνάμωση των προδιαγραφώ ν ευρεσιτεχνίας, τον περιορισμό του μήκους της προστασίας πατεντών και την ελευθερία να χρησιμοποιείται υπάρχουσα πατενταρισμένη γνώση για να παράγωγή καινοτομιών. Επίσης, η πλειάδα των πρότυπων ενεργειακής απόδοσης των

προϊόντων, οι διαδικασίες ελέγχου και οι προϋποθέσεις επισήμανσής τους (labeling requirements) δημιουργούν εμπόδια στις εξαγωγές, που πρέπει και μπορούν να χαμηλωθούν με εναρμόνιση αυτών των προτύπων. Έχει επισημανθεί ότι κάποιες άλλες προτάσεις έρχονται σε σύγκρουση με ήδη υπάρχουσες συμφωνίες και κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, ωστόσο, το σύνολο των οικονομικών μεταρρυθμιστικών προτάσεων είναι διαπραγματεύσιμο και εφαρμόσιμο. Συνεπώς, οι ίδιες οι συνθήκες και συμφωνίες του Παγκόσμιου Οργανισμού εμπορίου είναι προϊόν διαπραγματεύσεων και δεν είναι ούτε ανέφικτο, ούτε ανήθικο να αλλάξουν, να μετατραπούν ή και να αντικατασταθούν από άλλες, που θα ανταποκρίνονται σε αυτή την μεγάλη πρόκληση. Δεν υπάρχει δικαιολογία για απραξία, για κοντόφθαλμες βλέψεις και πρακτικές ή για ανυπέρβλητα εμπόδια. Από τη στιγμή που είμαστε σε θέση να κατασκευάζου με οικονομικά συστήματα, να αναγνωρίζουμε σε τέτοιο βαθμό τα μειονεκτήματά τους έχοντας τα μέσα και τη γνώση να τα βελτιώσουμε και δεν το κάνουμε, δεν αξίζουμε το χαρακτηριστικό που μας διαφοροποιεί από τα υπόλοιπα όντα: τη λογική και την ηθική.

16


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

Η ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΤΕΧΝΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΛΥΣΕΩΝ Της Βάλιας Νικήτα Τον περασμένο Νοέμβριο ο πολιτικός-φαινόμενο για τη σύγχρονη ιστορία, που επιβίωσε στην πρωθυπουργία μιας χώρας έπειτα από τόσα μεγάλα και αλλεπάλληλα σκάνδαλα αποκαθηλώνεται. Στη θέση του «διορίζεται» ο Μάριο Μόντι. Με αυτό τον τρόπο, ό,τι δεν κατάφεραν οι Ιταλοί και η διεθνής κατακραυγή για τον άσωτο Μπερλουσκόνι το κατάφεραν οι αγορές εν μία νυκτί. Στόχος η κυβέρνηση εθνικής ενότητας που θα συνέχεται από μια ισχυρή «τεχνοκρατική συνιστώσα». Όπως φαίνεται, ο Νέρωνας της οικονομικής κρίσης μετά την Αθήνα απειλεί να μετατρέψει σε στάχτες και τη Ρώμη. Οι «New York Times» θα μίλαγαν λίγο αργότερα για πραξικόπημα των αγορών, ενώ άλλοι θα αναφέρονταν στη «δικτατορία των κομισάριων», που αναστέλλει τη λειτουργία της δημοκρατίας για να διασφαλίσει την ύπαρξή της στο μέλλον. Μοναδική διαφορά ότι Κομισάριοι σήμερα δεν αποτελούν οι στρατιωτικοί, αλλά οι οικονομολόγοι και οι τραπεζίτες. Αναντίρρητα, οι επιλογές Μόντι και Παπαδήμου επανέφεραν μια ιδέα καθόλου νέα αλλά ιστορικά εντοπίσιμη,

τη θλιβερή επάνοδο, δηλαδή, του οικονομικού έναντι του πολιτικού και την επιστροφή στο μανιχαϊστικό δίπολο «πολιτικοί ή τεχνοκράτες». Σε αυτό το άρθρο θα ακολουθήσουν μονάχα παρατηρήσεις. Θα ήταν άλλωστε υπερφίαλο να αξιώσουμε πορίσματα, καθώς γρήγορα ερχόμαστε αντιμέτωποι με τη σχετικοποίηση των εννοιών και τον «μετεωρισμό» των θεσμών. Εξάλλου, σε κρίσιμές περιόδους ό,τι γράφτηκε χθες μοιάζει γραμμένο πέρυσι, επιτρέποντας μας μόνο μία πιθανότητα διορατικότητας. Αναμφισβήτητα, στη νέα εποχή που ξεπροβάλλει το πιο έκδηλο θεσμικό γνώρισμα είναι η απαξίωση της πολιτικής. Το παράδοξο είναι ότι μέσα σε ένα καλά εδραιωμένο κοινοβουλευτικό πολίτευμα -δώρο της μεταπολίτευσης στην Ελλάδα, το οποίο χάρισε για αρκετές δεκαετίες πειθαρχημένες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες και ομαλότηταξεπροβάλλει η απειλή του κατακερματισμού του πολιτικού σκηνικού και της πλήρους απαξίωσης, επομένως και από-νομιμοποίησης, των δημοκρατικών θεσμών. Παράλληλα, η δημοκρατία, πιο εδραιωμένη από ποτέ σε παγκόσμιο

17


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

επίπεδο, το πολίτευμα συνώνυμο της ευημερίας και της τεχνολογικής προόδου, έρχεται αντιμέτωπη, όχι με τους ίδιους τους θεσμούς της, αλλά με τους φορείς αυτών των θεσμών. Το πρόβλημα εντοπίζεται στον φορέα, στον αντιπρόσωπο, στην εκπροσώπηση, στον επιθετικό προσδιορισμό «έμμεση» που συνοδεύει τη δημοκρατία και κερδίζει μια σημαντική νίκη απέναντι στην σκοτεινή πλευρά αυτού του πολιτεύματος, το μεγάλο πληθυσμό. Με άλλα λόγια, η σχέση εκλογέαεκλεγμένου έχει διαρραγεί, δημιουργώντας τη λυπηρή διαπίστωση ότι το κύτταρο της δημοκρατίας, η λαϊκή κυριαρχία, παραμένει τελικά μια μη εμπεδωμένη αξία.

Τα φαινόμενα του πελατειακού κράτους, των συντεχνιακών πρακτικών, του κρατικοδίαιτου συνδικαλισμού, των πολιτικάντικων τακτικισμών οδήγησαν στην κατίσχυση της πολιτικής υστεροβουλίας και στην εύκολη ή βραχυπρόθεσμα σωτήριά λύση των τεχνοκρατών, των «Αγίων των αριθμών» εκφρασμένη εναργώς δια στόματος Ζαν κλοντ Γιούνγκερ: «όλοι ξέρουμε τι να κάνουμε αλλά δεν ξέρουμε πώς θα επανεκλεγούμε αν το κάνουμε». Δίαυλος για την επικράτηση των τεχνοκρατών αποτέλεσε η εργαλειοποίηση της έννοιας της «έκτακτης ανάγκης», ώστε το βραχυπρόθεσμο, το εξαιρετικό να

καθησυχάσει τις φωνές που υψώθηκαν. Οι ιστορικές αναλογίες και τα φαντάσματα κατακερματισμένων δημοκρατιών ήταν ένας αυτόματος συνειρμός, όμως. Ωστόσο, κανείς δε θα μπορούσε να αρνηθεί ότι στην ελληνική επικράτεια, σε ένα προ-εμβρυακό στάδιο, δεν είχε αρχίσει ήδη από νωρίς να διαφαίνεται αυτή η οπισθοχώρηση της πολιτικής. Συγκεκριμένα, το 2001 με ευρύτερη συναίνεση εκχωρήθηκαν σημαντικές αρμοδιότητες σε ανεξάρτητες αρχές σε μεγάλο πεδίο της κρατικής δράσης. Δεν ήταν οι αναποτελεσματικοί πολιτικοί και οι, εξ αντιδιαστολής, επαρκείς τεχνοκράτες που οδήγησαν σε αυτόν τον θεσμικό μετασχηματισμό, αλλά η εξάρτηση των πρώτων από ποικιλώνυμα ιδιωτικά κέντρα οικονομικής ισχύος που κατέστησε απαραίτητους τους τελευταίους. Περαιτέρω, είναι αναγκαίο να αντικρύσουμε την υποχώρηση της πολιτικής έναντι της τεχνοκρατικής νομιμοποίησης καταρρίπτοντας την περιοριστική για τη σκέψη μας έννοια του κράτους. Τούτο διότι αν επικράτεια θεωρηθεί ολόκληρος ο πλανήτης και τολμήσουμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση, οδηγούμαστε αναπόδραστα σε ένα άλλο δίπολο: «αγορές και δημοκρατία». Σε αυτό το πλαίσιο τα όρια μεταξύ πολιτικού και οικονομικού καταρρέουν και ξεπροβάλλει ένα επικίνδυνο συνονθύλευμα που εύστοχα έχει ονομαστεί governance. Πειραματόζωο σε αυτό το μόρφωμα «η μικρή Ελλάδα στον αστερισμό των μνημονίων». Δεν πρόκειται για μυθοπλασία αλλά για μια χώρα που τα τελευταία 2 χρόνια ακροβατεί σε ένα σύμπλεγμα πράξεων, αποφάσεων και δράσεων διεθνών οργανισμών,

18


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

υπερεθνικών οργάνων και χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Κάτω από αυτόν τον πολύπλοκο μηχανισμό οι αδύναμές οικονομίες υποτάσσονται σε μία υπερεθνική κυριαρχία η οποία αντλεί πραγματική νομιμοποίηση από την ίδια τη δανειακή σχέση και προβαίνει στον εξαναγκασμό του κράτους οφειλέτη. Η Ελλάδα και ευρύτερα η Ευρώπη αποτέλεσαν το πεδίο στο οποίο οι αγορές επέλεξαν να αντιμετωπίσουν τον εχθρό τους, τη δημοκρατία. Οι αγορές έπαψαν να νοούνται ως το πεδίο ανάπτυξης οικονομικών σχέσεων. Έλαβαν ανθρωπόμορφα χαρακτηριστικά, διεκδικώντας ρόλο υποκειμένου ικανού να διορίζει κυβερνήσεις και να κατευθύνει αποφάσεις. Σε αυτή τη χρονική συγκυρία, η απουσία «ευρωπαϊκού δήμου» αποτέλεσε την αχίλλειο πτέρνα της κοινής αγοράς της Ευρώπης, η οποία προέκυψε από τη συνένωση των εθνικών αγορών χωρίς όμως τη δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Είναι αναντίρρητο το γεγονός ότι η Ευρώπη στερείται πρωτογενούς νομιμοποίησης και έλκει, «δανείζεται» νομιμοποίηση από τις δεξαμενές των Εθνικών Κοινοβουλίων και από την αντιπροσώπευση σε επίπεδο Ευρωκοινοβουλίου με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ξεφύγει από ένα προκρατικό στάδιο. Προς επίρρωση αυτού μπορούμε να λάβουμε υπόψη μας ότι η

ενωσιακή νομοπαραγωγική εξουσία εκφεύγει του ελέγχου των εθνικών κοινοβουλίων αλλά και η νομισματική και οικονομική πολιτική αποφασίζεται από ένα μη ελεγχόμενο δημοκρατικά όργανο, την ΕΚΤ. Συνεπώς, η απαξίωση των αντιπροσωπευτικών θεσμών είναι υπερεθνικό ζήτημα και υποσκάπτει τα συμμετοχικά δικαιώματα όλων των Ευρωπαίων πολιτών. Υπό αυτό το πρίσμα υπάρχει περισσότερη ανάγκη από ποτέ να παραδεχθούμε ότι η Ευρώπη δε θα υπερβεί αυτή την κρίση χωρίς τη στήριξη των πολιτών της. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, λοιπόν, θα πρέπει να λογοδοτήσουν κάποια στιγμή γιατί κατασκεύασαν μια «κυβέρνηση Ευρώ» και δεν επένδυσαν σε μία «κυβέρνηση λαών». Οι ασύδοτες αγορές έφεραν στην επιφάνεια τα αχόρταγα ανθρώπινα στοιχεία και επικαθόρισαν επικίνδυνα τη σχέση κράτους, οικονομίας και κοινωνίας. Το φαινόμενο της τεχνοκρατικής νομιμοποίησης δεν αποτελεί παρά μόνο μία έκφανση της νέας θεσμικής αρχιτεκτονικής που ξεπροβάλλει. Ωστόσο, το συνολικό πρόβλημα δε θα λυθεί με λιγότερη πολιτική. Η λύση δεν πρέπει να αναζητηθεί στην οικονομία και στους αριθμούς. Η λύση πρέπει να αναζητηθεί σε μια αναδιάρθρωση των θεσμών, στην αποκατάσταση του πολιτικού συστήματος που κλυδωνίζεται, στην ανανοηματοδότηση της σχέσης εκλογέα και εκλεγμένου, στην αντιπροσώπευση, στη δημοκρατία, στον ίδιο τον άνθρωπο.

19


ΣΥΡΙΑ: Η ΑΠΑΡΧΗ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΑΒΙΚΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ Της Ιωάννας Φαραντάκη Η εξέγερση στη Συρία του 2012 είναι μία συνεχιζόμενη εσωτερική σύγκρουση. Οι έντονες διαδηλώσεις άρχισαν στις 26 Ιανουαρίου του 2012 και έχουν επηρεαστεί από άλλες παράλληλες εξεγέρσεις στην περιοχή. Κύρια αιτία των διαδηλώσεων η έλλειψη συντάγματος, ελευθερίας, κοινωνικού κράτους καθώς και η κυβερνητική διαφθορά, αλλά και το αίτημα για ίσα δικαιώματα στους Κούρδους κι ελευθερία λόγου και τύπου. Στόχος των διαδηλωτών η αλλαγή του καθεστώτος με την παραίτηση του Προέδρου Μπασάρ Αλ Άσαντ και η λειτουργία άλλων κομμάτων της αντιπολίτευσης εκτός του κυβερνώντος Μπάαθ.

Τον Ιανουάριο του 2012 διενεργήθηκε μία δημοσκόπηση που χρηματοδοτήθηκε από τη βασιλική οικογένεια του Καταρ, αγνοήθηκε, όμως, από κάθε μέσο ενημέρωσης στη Δύση. Σύμφωνα με αυτήν, το 55% των Σύρων επιθυμεί την παραμονή του Άσαντ στην εξουσία διότι φοβάται εμφύλιο. Παρά το ότι οι στενές σχέσεις Άσαντ-Ρωσίας ισχυροποιούνται, η απόρριψη του σχεδίου ψηφίσματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας έχει προκαλέσει αντιδράσεις από τις

υπόλοιπες δυνάμεις. Σύμφωνα με τους Times, το σχέδιο της Δύσης προέβλεπε τη δημιουργία ενός σώματος στα πρότυπα της ομάδας επαφής. Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Μπαν Κι Μουν, καταδίκασε τη χρήση της ωμής βίας ενάντια στους διαδηλωτές και, σύμφωνα με τη Αραβική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σκοτώθηκε πλήθος κόσμου ανάμεσα τους γυναικόπαιδα. Το Βέλγιο είναι η τελευταία χώρα που κλείνει την πρεσβεία της στη Δαμασκό αποχωρώντας για λόγους ασφαλείας. Είναι η έβδομη χώρα μετά τη Νορβηγία, Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Βρετανία, Ολλανδία, ΗΠΑ, Τουρκία, αλλά και έξι μοναρχιών του Κόλπου. Τα τελευταία θύματα, 51 άμαχοι στις πόλεις Ιντλίμα, Χομς και Κάμα (όπου βρίσκονται αποκομμένοι αντάρτες), δέχονται τα πυρά των κυβερνητικών δυνάμεων. Ταυτοχρόνως, δρακόντεια είναι τα μέτρα ασφαλείας στη Βαγδάτη, όπου ξεκίνησε στις 29 Μαρτίου 2012 η Σύνοδος των Ηγετών του Αραβικού Συνδέσμου με κεντρικό θέμα το ειρηνευτικό σχέδιο του Κόφι Ανάν που προβλέπει τερματισμό των εχθροπραξιών, αποχώρηση των κυβερνητικών στρατευμάτων από περιοχές-προπύργια της αντιπολίτευσης και παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Η Ιορδανία έχει ανακοινώσει ότι περίπου 80.000 Σύριοι έχουν καταφύγει στο έδαφός της από την αρχή του κινήματος της αμφισβήτησης του Άσαντ το Μάρτιο του 2011, η πλειοψηφία των οποίων βρίσκονται στις πόλεις Ράμτα και


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

Μάφραν, βόρεια της χώρας. Η Νάβι του Λάι, πρώην δικαστής του ΔΠΔ, διεμήνυσε στο Σύριο πρόεδρο ότι υπάρχουν αποδείξεις που δείχνουν ότι οι δυνάμεις ασφαλείας πρέπει να είχαν την έγκριση ή να υπήρξε συνεργεία στο ανώτατο επίπεδο. Επιπροσθέτως κατηγόρησε τις δυνάμεις καθεστώτος πως πυροβολούν παιδιά στα γόνατα και ότι δεν τους προσφέρουν ιατρική φροντίδα για αυτό ζητά την προσαγωγή του Άσαντ στο ΔΠΔ.

Εκπρόσωποι εβδομήντα χωρών, με την απουσία Ρωσίας και Κίνας, συναντήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη για να αυξήσουν τις πιέσεις επί του καθεστώτος Άσαντ. Ο επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης που εκπροσωπεί το Συριακό συμβούλιο, Μπουρχάν Γαλιούν, ζήτησε να εξοπλίσουν τις αντικαθεστωτικές δυνάμεις. Ο βασικός στόχος του φόρουμ στην Κωνσταντινούπολη είναι να σταματήσει το καθεστώς την αιματηρή καταστολή, η οποία έχει προκαλέσει τον θάνατο 10.000 ανθρώπων, τη διακοπή κάθε μορφής βίας από όλες τις πλευρές υπό την εποπτεία του Ο.Η.Ε, χορήγηση ανθρωπιστικής βοήθειας στις πληγείσες

περιοχές και την απελευθέρωση όσων κρατούνται αυθαίρετα. Το Σχέδιο Διακήρυξης του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της μεσολαβητικής αποστολής του Κόφι Ανάν επεξεργάζονται οι Η.Π.Α, η Γαλλία και η Βρετανία. Το κείμενο επισημοποιεί τη συμφωνία με την Δαμασκό για την αποχώρηση των στρατιωτικών δυνάμεων του καθεστώτος μέχρι και τη 10η Απριλίου και την αποστολή παρατηρητών του Ο.Η.Ε στη Συρία. Η 10η Απριλίου δεν θα παρουσιαστεί ως τελεσίγραφο για να μην προκληθεί οργισμένη αντίδραση της Ρωσίας. Εν τω μεταξύ, σε δημοσκόπηση που έγινε από βρετανικό οργανισμό σε 11 χώρες της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης, οι 2 στους 10 πιστεύουν ότι ο πρόεδρος Ασαντ θα τηρήσει την υπόσχεσή του να αποσύρει ως τις 10 Απριλίου τον στρατό από τις πόλεις. Αντίθετα οι 9 στους 10 θεωρούν την μεσολάβηση του Κόφι Ανάν απώλεια χρόνου. Νέες συγκρούσεις μαίνονται στο Ινχέλ, στο Χαλέπι και στην πόλη Ντούμα. Το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και η Λιβύη είναι οι σημαντικότεροι

υποστηρικτές του να εξοπλιστούν οι Σύριοι αντάρτες ενάντια των δυνάμεων του τακτικού στρατού. Από το Μπακού του Αζερμπαϊτζάν ο υπουργός της

21


ΑΠΟSAFIΝΙΣΕΙΣ

Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, σύμφωνα με το πρακτορείο Ίντερφοξ, δήλωσε ότι η συριακή αντιπολίτευση δεν θα νικήσει ακόμα και αν εξοπλιστεί, γιατί η εξέλιξή αυτή θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη αιματοχυσία. Στο μεταξύ, 800-900 πρόσφυγες εγκαταλείπουν την Συρία ζητώντας καταφύγιο στη Τουρκία. Συν τοις άλλοις, οι συγκρούσεις έχουν εκθέσει τους αρχαιολογικούς θησαυρούς της χώρας σε λεηλασίες και καταστροφές· κυρίως την ιστορική αρχαία πόλη της Παλμύρας και τα ελληνορωμαϊκά ερείπια της Απάμειας, μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της Ουνέσκο. Η διευθύντρια του μουσείου, Χίμπαλ ελ Σάχελ, δήλωσε την κλοπή ρωμαϊκού μαρμάρινου αγάλματος καθώς και αντικειμένων της πόλης Χάμα. Η κυβέρνηση έχει αποσύρει μεγάλο αριθμό εκθεμάτων από τα μουσεία και σχεδιάζει να τα τοποθετήσει στην κεντρική τράπεζα για λόγους ασφαλείας. Στη Τζέντα της Σαουδικής Αραβίας ο γενικός γραμματέας του οργανισμού ισλαμικής ενότητας ανακοίνωσε ότι ο ΟΙΔ προσφέρεται να στείλει ανθρωπιστική βοήθεια άνω των 70 εκατομμυρίων δολαρίων. Ο Μπασάρ Τζααφάρι, μόνιμος αντιπρόσωπος της Συρίας στον Ο.Η.Ε, απαίτησε από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τις χώρες της Δύσης να σταματήσουν την υπονόμευση του Κόφι Ανάν μέσω της υποστήριξης των αντικαθεστωτικών. Ο δε Πάπας, στο παραδοσιακό πασχαλινό του μήνυμα, απηύθυνε έκκληση για ειρήνευση και για άμεση δέσμευση στο δρόμο του σεβασμού του διαλόγου και της συμφιλίωσης. Διερωτάται, όμως, κανείς μήπως είναι πολύ αργά να βρεθεί λύση μέσω

συνομιλιών. Θα ακολουθήσει άραγε η αποκλιμάκωση μιας τέτοιας σοβαρής κρίσης; Ένα από τα σημαντικότερα σημεία διαπραγμάτευσης θα πρέπει να είναι το νέο Σύνταγμα που θα πρέπει να καθορίζει κατά πόσον και υπέρ ποίου θα κυριαρχεί, δίνοντας στις σχέσεις κυβέρνησης- αντιπολίτευσης αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Το σχέδιο Ανάν, όπως εξελίσσεται, είναι μια απερίφραστη ομολογία εγκατάλειψης κάθε φιλοδοξίας για ανατροπή του Άσαντ. Μια δυτική επέμβαση, όπως υποστηρίζουν οι εμπειρογνώμονες, θα ήταν πιο αιματηρή και δαπανηρή από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Λιβύη. Στις 12 Απριλίου σε ισχύ τέθηκε η κατάπαυση του πυρός, όπως δήλωσε ο Κόφι Ανάν, κάτι που έγινε μετά από διπλωματικές πιέσεις προς το καθεστώς. Σήμερα, μια νέα Μέση Ανατολή γεννιέται και η Δύση μοιάζει ανήμπορη να καθορίσει τις εξελίξεις. Παρακολουθεί ως απλός θεατής σε μια περιοχή που διακυβεύονται συμφέροντα εξαιρετικής σημασίας. Ο δρόμος προς τη εξομάλυνση της κατάστασης θα είναι μακρύς και δύσκολος, αλλά τουλάχιστον ας γίνει αμοιβαία το πρώτο βήμα, γιατί η ειρήνη στη Συρία μοιάζει να είναι πολύ μακριά!

22

Αποσαφηνίσεις  

Τεύχος Ιουνίου 2012