Issuu on Google+

Σεπτέμβριος 2013

Από…safiνίσεις μία περιοδική έκδοση της SAFIA


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Editorial Αγαπητά μέλη της SAFIA, Το πέρας του καλοκαιριού φέρνει σε όλους μας μία νοσταλγία. Νοσταλγία για όλα εκείνα τα στοιχεία, μικρότερα ή μεγαλύτερα, που συνθέτουν ένα τεράστιο ψηφιδωτό από στιγμές ξεκούρασης, χαράς, διασκέδασης… Νοσταλγία για όλες εκείνες τις στιγμές που καθένας ξαπλωμένος σε κάποια παραλία έβλεπε την εξεταστική του Σεπτέμβρη ως κάτι τόσο μακρινό… Και φυσικά νοσταλγίας για το πολυαναμενόμενο τελευταίο τεύχος των Αποsafiνήσεων για το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013! Με χαρά λοιπόν σας παρουσιάζουμε το νέο τεύχος των Αποsafiνήσεων, γεμάτο, όπως πάντα, με τα δικά σας άρθρα, εμπνευσμένα από την επικαιρότητα. Μια επικαιρότητα που επιμένει να διαψεύδει τις προσδοκίες μας, προσδίδοντας στη φράση «από το κακό στο χειρότερο» μια φριχτή κυριολεξία. Πολλοί λένε πως χρέος των νέων είναι να αισιοδοξούν, προκειμένου να οικοδομήσουν ένα καλύτερο αύριο. Ίσως να είναι αλήθεια. Ωστόσο ο κόσμος μας φαίνεται παγιδευμένος σε μία δίνη, με μόνο μία κατεύθυνση: προς τα κάτω. Και η αισιοδοξία δεν μπορεί παρά να είναι το σκοινί του τρελού που προσπαθεί να κινήσει προς το φως. Ή το πλάνεμα σειρήνων που θα μας ρίξουνε στα βράχια. Δυστυχώς σήμερα οι αισιόδοξες φωνές ανήκουν μάλλον στη δεύτερη κατηγορία… Εμείς όμως οφείλουμε να είμαστε διαφορετικοί. Ας είναι οι φωνές μας – και φυσικά οι φωνές σας – η μελωδία του φακίρη που θα κρατήσει το σκοινί όρθιο στον αέρα, μιας και δε βρίσκει τοίχο να πιαστεί. Και ποιος ξέρει; Ίσως, αν μπορέσουμε να ανεβούμε λίγο πιο ψηλά με το σκοινί μας, να δούμε λίγο καλύτερα – λίγο μακρύτερα. Ίσως έτσι καταφέρουμε να βρούμε ξανά μια ελπίδα να πιαστούμε. Περιμένουμε τα σχόλιά σας για αυτό το τεύχος, φτιαγμένο με πολύ μεράκι, στη διεύθυνση aposafiniseis@gmail.com. Επίσης σας περιμένουμε όλους στις εκλογές για τη νέα διοίκηση της SAFIA. Για περισσότερες λεπτομέρειες μείνετε συντονισμένοι!

Ομάδα σύνταξης: Μαρία Δρίτσα Γιώργος Τούρος Eπιμέλεια τεύχους: Γεωργία Βάθη Ειδικοί συνεργάτες: Βαγγέλης Αντωνόπουλος Σοφία Γκόκα Εύα Κοφτερίδη Χριστίνα Μήτση Γιώτα Μπουγά Γεωργία Παπαλεξίου Ευάγγελος Πετούσης Βασιλική Φράνγκου Σημείωση:

Η SAFIA ως οργάνωση δεν

υιοθετεί συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις. Καταβάλλει μάλιστα προσπάθεια να παρουσιάζονται στα πλαίσια του δυνατού όλες οι υπάρχουσες απόψεις. Υπό το πρίσμα αυτό, οι αναλύσεις και οι γνώμες που δημοσιεύονται θα πρέπει αποκλειστικά να αποδίδονται στους συγγραφείς και να μη θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις απόψεις της SAFIA, της διοίκησης ή της συντακτικής επιτροπής.

2


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το φαινόμενο «Μπερλουσκόνι»………………………………………………………………………….4 Περί Ιθαγένειας…………………………………………………………………………………………………..8 “Corrala”: διεκδικώντας το δικαίωμα στην κατοικία………………………………………….12 Ευρωπαϊκό ουσιαστικό Ποινικό Δίκαιο: πεδίο που κέρδισε η Λισαβόνα;…………..15 Νέα Εποχή για την Βενεζουέλα………………………………………………………………………….18 Σιδηρά Κυρία: οι επιρροές της πολιτικής της……………………………………………………..22 Η δυνητική επιρροή της οικονομικής κρίσης στη δημοκρατία και την εθνική κυριαρχία των κρατών……………………………………………………………………………………….26 Είναι η Βόρεια Κορέα πράγματι απειλή;…………………………………………………………….30


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ «ΜΠΕΡΛΟΥΣΚΟΝΙ» του Βαγγέλη Αντωνόπουλου, Μάιος 2013

O

Σίλβιο Μπερλουσκόνι γεννήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου του 1936 στο Μιλάνο. Σπούδασε νομικά και το 1962 ίδρυσε την πρώτη του κατασκευαστική εταιρεία («Εντιλνόρντ») επωφελούμενος από την ραγδαία οικοδομική έξαρση στη χώρα του. Στη δεκαετία του '70 επιχειρεί τις πρώτες του επενδύσεις στα ΜΜΕ εκμεταλλευόμενος την απελευθέρωση της τηλεοπτικής αγοράς. Μέσα σε 15 χρόνια έφθασε να κατέχει το 80% της ιταλικής ιδιωτικής τηλεόρασης, ενώ το ίδιο έτος έγινε ιδιοκτήτης και μιας εκ των κορυφαίων ποδοσφαιρικών ομάδων της Ιταλίας, της Μίλαν. Ο Μπερλουσκόνι συνέχιζε με αμείωτο ρυθμό τις επενδύσεις του και σύντομα δημιούργησε έναν πραγματικό οικονομικό κολοσσό, την περίφημη «Φινινβεστ». Στην συνέχεια όμως, διάφορες κατηγορίες προς το πρόσωπο του και δικαστικές έρευνες για φοροδιαφυγή, δωροδοκία, λογιστικές απάτες καθώς και φήμες για διασυνδέσεις του με την Ιταλική μαφία, φάνηκε πως θα έβαζαν τέλος στην ‘’αυτοκρατορία’’ του. Αντίθετα

όμως από κάθε πρόβλεψη, ο Μπερλουσκόνι προχωρά σε μία κίνηση, που έμελε να αλλάξει την ζωή του και να σημαδέψει την Ιταλία για πολλά χρόνια. Ιδρύει τον πολιτικό φορέα «FORZA ITALIA», και κατεβαίνει στην πολιτική αρένα. Κάπου εδώ αρχίζει και η σχέση μίσους και πάθους ανάμεσα σε αυτόν και στους Ιταλούς ψηφοφόρους. Στις εκλογές του 1994 ο ιταλικός λαός χαρίζει την νίκη στη «FORZA ITALIA » και ο Μπερλουσκόνι ορκίζεται για πρώτη φορά Πρωθυπουργός της Ιταλίας. Ένας μεγιστάνας κατείχε πλέον τον πρωθυπουργικό θώκο της γειτονικής χώρας. Η πρώτη του θητεία όμως θα διαρκέσει μόνο μερικούς μήνες λόγω των εσωτερικών κλυδωνισμών της κυβέρνησης του, που θα τον αναγκάσουν σε παραίτηση. Λίγο αργότερα, το 1997 και 1998, υπήρξαν δυο πρωτόδικες καταδίκες του Μπερλουσκόνι για οικονομικά σκάνδαλα –οι οποίες όμως στη συνέχεια ακυρώθηκαν- που πολλοί θεώρησαν πως είναι αρκετές, ώστε να τον εξαφανίσουν από την πολιτική σκηνή. Εκείνος όμως παρέμεινε 4


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

πολιτικά ενεργός ως ηγέτης της αντιπολίτευσης και το 2001 ήρθε για άλλη μια φορά η στιγμή που θα αμφισβητούσε όλες τις προβλέψεις. Ο Μπερλουσκόνι λοιπόν, όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε από την πολιτική σκηνή, όπως περίμεναν πολλοί, αλλά, εξαγγέλλοντας πλήθος φοροαπαλλαγών κέρδισε και πάλι τις εκλογές. Και τότε ξεκίνησε μια περίοδος έντονων πολιτικών συγκινήσεων για τον ίδιο και για την Ιταλία, η οποία κράτησε μέχρι το 2006 όταν και ο Σίλβιο ηττήθηκε στις εκλογές από τον αντίπαλο του Ρομάνο Πρόντι και επανήλθε με αυτόν τον τρόπο στην ηγεσία της αντιπολίτευσης. Στην θέση αυτή όμως δεν παρέμεινε και πάλι για πολύ καιρό. Τον Απρίλιο του 2008 επέστρεψε δυναμικά στην «καρέκλα» που αγαπάει πιο πολύ από κάθε τι άλλο, στην «καρέκλα» του πρωθυπουργού της Ιταλίας, κερδίζοντας μάλιστα μεγάλα ποσοστά τόσο στη Βουλή όσο και στη Γερουσία. Το κόμμα του Μπερλουσκόνι πέτυχε μια ευρεία νίκη, σε βάρος του κεντροαριστερού κόμματος, γεγονός που έκανε τον Σίλβιο να μιλήσει ακόμα και για το οριστικό τέλος της «αριστεράς» στη γείτονα χώρα. Η συνέχεια όμως δεν ήταν αυτή που θα επιθυμούσε ο πολιτικός ηγέτης της Ιταλίας. Μια σειρά από σκάνδαλα, οικονομικά αλλά και ερωτικά, πολλές δικαστικές περιπέτειες και κυρίως οι πρώτες επιπτώσεις της παγκόσμιας

οικονομικής κρίσης πάνω στην οικονομία της Ιταλίας, άρχισαν να φθείρουν με γοργούς ρυθμούς την δημοτικότητα της κυβέρνησης αλλά και του ίδιου του Μπερλουσκόνι. Εξαιτίας της έντονης αμφισβήτησης, ο Μπερλουσκόνι αναγκάστηκε το 2010 να ζητήσει-και να λάβει έστω και οριακά- εκ νέου την ψήφο εμπιστοσύνης της Βουλής και της Γερουσίας. Η αντίστροφη μέτρηση όμως για τον Σίλβιο και την κυβέρνηση του είχε ξεκινήσει. Οι πιέσεις ήταν μεγάλες και προέρχονταν από πολλά, διαφορετικά μέτωπα. Οι «αγορές» απαιτούσαν την παραίτηση της κυβέρνησης του, ενώ πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες πίεζαν, έστω και διακριτικά, προς αυτή τη κατεύθυνση. Μέσα σε κλίμα έντονης αβεβαιότητας για την πορεία της Ιταλικής οικονομίας αλλά και της Ευρωζώνης συνολικά, ο Μπερλουσκόνι οδηγείται σε παραίτηση, τον Νοέμβριο του 2011. Την διακυβέρνηση της Ιταλίας αναλαμβάνει ο τεχνοκράτης Μάριο Μόντι, έχοντας και την στήριξη του κόμματος του Μπερλουσκόνι. Η δημοτικότητα του πρώην πρωθυπουργού βρίσκεται πλέον στα πιο χαμηλά επίπεδα της πολιτικής του σταδιοδρομίας και όλοι μιλούν με βεβαιότητα για τον πολιτικό αφανισμό του. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι διοργανώνουν συγκεντρώσεις γιορτής για την εξόντωση του ενώ ιδιαίτερα 5


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

χαρακτηριστικά είναι και τα εξώφυλλα των εφημερίδων της εποχής, που τον αποχαιρετούν με μεγάλη ευχαρίστηση (‘’CIAO SILVIO”) .

Και κάπως έτσι φθάνουμε στον Δεκέμβρη του 2012, όταν ο Σίλβιο, αιφνιδίως, αποφασίζει να αποσύρει την υποστήριξη του προς την κυβέρνηση του Μάριο Μόντι, δημιουργώντας έτσι πολιτικό αδιέξοδο στην Ιταλία. Τον λόγο πλέον είχε ο Ιταλικός λαός, ο οποίος θα προσέφευγε και πάλι στις κάλπες. Ο Μπερλουσκόνι δήλωνε πως διεκδικεί ξανά την πρωθυπουργία, αλλά όλοι, εντός της Ιταλίας και εκτός αυτής, τον αντιμετώπιζαν μάλλον ως μια γραφική καρικατούρα της εγχώριας πολιτικής σκηνής. Στις εκλογές του Φεβρουαρίου του 2013 όμως, ο Μπερλουσκόνι πέτυχε την μεγαλύτερη ίσως νίκη της πολιτικής του καριέρας. Κατάφερε και ανέτρεψε όλα τα προγνωστικά και ανάγκασε πολιτικούς αναλυτές να «σκίσουν» τα διπλώματα τους. Αναδείχθηκε σχεδόν ισόπαλος με το κεντροαριστερό

κόμμα και απέκτησε και πάλι ρόλο ρυθμιστή στην πολιτική ζωή της Ιταλίας. Η ανέλπιστη αυτή επιστροφή του Μπερλουσκόνι, προκάλεσε έντονη ανησυχία σε όλη την Ευρώπη, που έβλεπε έναν ιδιόρρυθμο και απρόβλεπτο πολιτικό, να έχει στα χέρια του και πάλι την τύχη μιας από τις μεγαλύτερες χώρες της γηραιάς ηπείρου. Πολλοί πίστευαν πως κέρδισε ο λαϊκισμός και η δημαγωγία του Σίλβιο, ο οποίος υποσχέθηκε επιστροφές φόρων και περιορισμό των πολιτικών λιτότητας, καταφέρνοντας έτσι να παραπλανήσει τον απογοητευμένο ιταλικό λαό. Ο ευρωπαϊκός τύπος μίλαγε ανοιχτά για τραγικό λάθος των ιταλών ψηφοφόρων, οι οποίοι κατάφεραν να «αναστήσουν τον πεθαμένο» , όπως χαρακτηριστικά έγραφαν. Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλοϊκά. Ένας λαός με έντονο πλουραλιστικό παρελθόν, όπως ο Ιταλικός, δεν είναι δυνατόν να έπεσε θύμα της «γοητείας» του Σίλβιο. Στην πραγματικότητα ο Ιταλικός λαός εξακολουθεί να στηρίζει τον Μπερλουσκόνι, γιατί αυτός δεν είναι απλά ένας ερωτύλος, ένας διεφθαρμένος μαφιόζος, ένας φανφάρας πολιτικός που ψάχνει την επανεκλογή του για την ασυλία, όπως πολλοί θέλουν να τον παρουσιάσουν. Είναι ένας πανέξυπνος άνθρωπος που ξέρει ποιους εξυπηρετεί η πολιτική που ασκείται στην Ευρώπη και ξέρει 6


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

ακόμα καλύτερα -σαν μεγάλος καπιταλιστής- πόσο θα κοστίσει στον καπιταλισμό, αν υποτιμηθεί κι άλλο η ανθρώπινη εργασία και η αγοραστική δύναμη των πολιτών. Και αυτό είναι που ενοχλεί πολλούς.

Οι πολίτες κάθε χώρας, είναι αυτοί που θα επιλέξουν, ελεύθερα το μέλλον τους, χωρίς αυτό να τους επιβληθεί από κανέναν. Αυτό λοιπόν συνέβη και στην Ιταλία.

Η αλήθεια είναι πως η ισχυροποίηση του Μπερλουσκόνι δεν αρέσει σε πολλούς, εντός και εκτός της Ιταλίας. Είναι μάλιστα πολύ πιθανό οι φόβοι που αυτοί εκφράζουν να είναι όντως υπαρκτοί. Σε καμία περίπτωση όμως δεν επιτρέπεται να προσβάλλει κανείς την επιλογή των Ιταλών, οι οποίοι ως ελεύθεροι πολίτες ενός ανεξάρτητου κράτους, αποφάσισαν. Όσα και να έχουμε να προσάψουμε στον Μπερλουσκόνι για τα χρόνια της διακυβέρνησης του, αυτός μπορεί να μας απαντήσει με το πιο δυνατό επιχείρημα, την διαχρονική στήριξη του Ιταλικού λαού προς το πρόσωπο του.

7


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

ΠΕΡΙ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ της Σοφίας Γκόκα

M

ε τη δημοσίευση της απόφασης ΣτΕ (Ολ.) 460/2013 έκλεισε ένας κύκλος σχολιασμών και αντιπαραθέσεων αναφορικά με τη συνταγματικότητα του ν. 3838/2010 (γνωστός και ως νόμος Ραγκούση). Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, διαφοροποιούμενη μεν από τη θέση της παραπεμπτικής απόφασης ΣτΕ 350/2011 (Τμήμα Δ΄, επταμ.), κρίνει εντέλει και αυτή αντισυνταγματικές τις διατάξεις περί χορήγησης ελληνικής ιθαγένειας και δυνατότητας συμμετοχής των αλλοδαπών στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Η άποψη, ωστόσο, αυτή συναντά ισχυρό αντίλογο. Εξετάζοντας, αρχικά, τη θέση της πλειοψηφίας της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας, προβάλλεται πως ο εθνικός νομοθέτης δύναται, βάσει του άρ. 4 παρ. 3 του Συντάγματος, στο οποίο ορίζεται ότι «Έλληνες είναι όσοι έχουν τα προσόντα που ορίζει ο νόμος», συνεκτιμώντας τις εκάστοτε πολιτικές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες,

να καθορίζει τις προϋποθέσεις αποκτήσεως της ελληνικής ιθαγένειας κατά τρόπο χαλαρότερο ή αυστηρότερο. Σε καμία περίπτωση όμως δεν μπορεί να παραγνωρίσει το γεγονός ότι το ελληνικό κράτος ιδρύθηκε και υπάρχει ως εθνικό κράτος και ότι το κράτος αυτό είναι εντεταγμένο σε υπερεθνική κοινότητα εθνικών κρατών με παρόμοιες συνταγματικές παραδόσεις (Ευρωπαϊκή Ένωση), η οποία, μάλιστα, κατά το άρ. 4 παρ. 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σέβεται την εθνική τους ταυτότητα που είναι συμφυής με την θεμελιώδη πολιτική και συνταγματική τους δομή. Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας, βασιζόμενο στην ερμηνεία της λέξης «έθνος», καταλήγει στο συμπέρασμα πως ο νομοθέτης έχει τη δυνατότητα, κατ’ απόκλιση από την βασική αρχή του jus sanguinis ως αυτόματου τρόπου κτήσεως της ελληνικής ιθαγενείας, να προβλέψει τρόπους κτήσεως της ιθαγενείας βάσει της αρχής του jus soli και περαιτέρω, να θεσπίζει για τις περιπτώσεις αυτές και τυπικά κριτήρια, όπως είναι η νόμιμη 8


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

παραμονή στην χώρα και η διάρκεια αυτής. Ωστόσο, θα πρέπει να τα συνδυάζει και με ουσιαστικά κριτήρια, ούτως ώστε να τεκμηριώνεται ο γνήσιος δεσμός του αλλοδαπού προς την ελληνική κοινωνία, δηλαδή η ενσωμάτωσή του σε αυτήν. Οι κρίσιμες διατάξεις του ν. 3838/2010 τροποποιούν το υφιστάμενο νομικό καθεστώς αποκτήσεως της ελληνικής ιθαγενείας, το οποίο βασίζεται, κατά κύριο λόγο στο «δίκαιο της καταγωγής» και προσθέτουν περιπτώσεις αποκτήσεως της ελληνικής ιθαγενείας, μεταξύ των άλλων και βάσει του «δικαίου του εδάφους». Συγκεκριμένα, στις περιπτώσεις αυτές προβλέπεται: Πρώτον απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας από ανήλικα τέκνα αλλοδαπών υπηκόων που γεννιούνται στην Ελλάδα και των οποίων οι γονείς διαμένουν στην χώρα επί πέντε έτη (η διαμονή απαιτείται να είναι μόνιμη και νόμιμη, η δε ιθαγένεια αποκτάται με δήλωση των γονέων). Δεύτερον απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που φοίτησαν επί έξι έτη σε ελληνικά σχολεία, και τρίτον απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας από ενήλικους αλλοδαπούς με δήλωσή τους μεταξύ 18ου και 21ου έτους, εφ’ όσον φοίτησαν επί έξι έτη σε ελληνικό σχολείο.

Κατά το Συμβούλιο της Επικρατείας ο νομοθέτης εισάγει κριτήρια μη δυνάμενα να τεκμηριώσουν το γνήσιο δεσμό του αλλοδαπού προς την ελληνική κοινωνία. Συγκεκριμένα, τόσο η διαμονή των γονέων επί πενταετία όσο και μόνη η φοίτηση σε ελληνικό σχολείο, και μάλιστα μόνον επί μία εξαετία, δεν εγγυώνται την απαιτούμενη ουσιαστική ένταξη στην ελληνική κοινωνία του ανηλίκου τέκνου αλλοδαπών γονέων. Επιπλέον, η χρονική διάρκεια της εκπαιδεύσεως υπολείπεται και της εννεαετούς φοιτήσεως που απαιτεί υποχρεωτικώς το Σύνταγμα στο άρ. 16 παρ.3 για τα παιδιά των Ελλήνων, τα οποία μάλιστα πλεονεκτούν ήδη λόγω της βαθμιαίας γνώσης της γλώσσας και της εξοικείωσης με το δεδομένο κοινωνικό περιβάλλον από τη γέννησή τους και πολύ πριν αρχίσει η εκπαίδευσή τους.

Από την άλλη, η μειοψηφία τουλάχιστον στο επίπεδο της απόφασης- προβάλλει πως οι κρίσεις αυτές αποτελούν ουσιαστικές εκτιμήσεις ως προς την προσφορότητα των οριζόμενων κριτηρίων και την σκοπιμότητα των επίμαχων ρυθμίσεων απονομής της 9


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

ελληνικής ιθαγένειας. Αντίθετα, ο δικαστικός έλεγχος θα έπρεπε να περιορίζεται μόνον στο εάν τα θεσπιζόμενα κριτήρια είναι καταφανώς απρόσφορα και, ως εκ τούτου, η σχετική εκτίμηση του νομοθέτη είναι προδήλως εσφαλμένη, διότι διαφορετικά το Δικαστήριο θα υποκαθιστούσε τη Βουλή στο νομοθετικό της έργο. Είναι, άλλωστε, αρκετές οι περιπτώσεις που το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει κατακριθεί για κατ’ουσίαν άσκηση πολιτικής. Βέβαια, ο έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων αναπόφευκτα οδηγεί σε μια τρόπον τινά ανάμειξη του δικαστηρίου στα πολιτικά πράγματα, καθώς έρχεται να κρίνει αν οι επιλογές του νομοθέτη συμβαδίζουν ή όχι με το Σύνταγμα, αν είναι ανεκτές ή όχι. Αυτό, όμως, που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι το δικαστήριο να προβαίνει στον έλεγχο αυτό στο μέτρο που του έχει ανατεθεί, αποφεύγοντας να ξεπεράσει τα όρια, τα οποία ορισμένες φορές είναι ιδιαίτερα ρευστά. Περαιτέρω, το τυπικό στοιχείο της εξαετούς φοίτησης πληροί και το ουσιαστικό κριτήριο, καθώς με αυτή επιτυγχάνεται ένα ποσοστό ενσωμάτωσης. Ειδικότερα, τα παιδιά ζουν στο ελληνικό σχολείο και μαθαίνουν τις ελληνικές αξίες και την ιστορία με αποτέλεσμα να δημιουργείται ουσιαστικός δεσμός με την ελληνική κοινωνία. Το ζήτημα,

βέβαια, για το εάν τα παιδιά αυτά θα κάνουν την υποχρεωτική εννεαετή φοίτηση είναι διαφορετικό και πρέπει να αφήνεται στην κρίση του νομοθέτη. Ρίχνοντας μια ματιά στο τι ισχύει στην Ευρώπη για τα πρόσωπα που έχουν γεννηθεί και/ή έχουν μεγαλώσει στην επικράτεια των εν λόγω ευρωπαϊκών κρατών και οι γονείς τους είναι αλλοδαποί, βλέπουμε ότι στη Γερμανία αποκτά αυτοδικαίως τη γερμανική ιθαγένεια πρόσωπο που γεννάται στη Γερμανία από αλλοδαπούς γονείς, εφ’ όσον ο ένας από τους γονείς έχει νόμιμη συνήθη διαμονή στη Γερμανία για οκτώ έτη και έχει δικαίωμα μόνιμης διαμονής στη Χώρα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αποκτά τη βρετανική ιθαγένεια πρόσωπο που γεννάται στην επικράτεια του Η.Β. από αλλοδαπούς γονείς, εφ’ όσον ο ένας από τους δύο γονείς είναι εγκατεστημένος στη Χώρα. Στη Σουηδία, αποκτά με δήλωση των κηδεμόνων του τη σουηδική ιθαγένεια ανήλικος αλλοδαπής ιθαγένειας, εφ’ όσον διαθέτει μόνιμη άδεια διαμονής στη Σουηδία και κατοικεί σ’ αυτήν για πέντε έτη, υποβληθεί δε η ανωτέρω δήλωση πριν ο ανήλικος συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του. Στη Γαλλία, αποκτά αυτοδικαίως τη γαλλική ιθαγένεια πρόσωπο που γεννάται στη Γαλλία από αλλοδαπούς γονείς, εκ των οποίων ο ένας έχει επίσης γεννηθεί στη Γαλλία, χωρίς καμία 10


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

άλλη προϋπόθεση. Βέβαια, μπορεί κανείς να πει ότι δεδομένης της γεωγραφικής μας θέσης και του μέχρι τώρα εσφαλμένου τρόπου διαχείρισης του μεγάλου όγκου μεταναστών, δεν μπορούμε να υιοθετήσουμε ρυθμίσεις αντίστοιχες με αυτές μιας κεντροευρωπαϊκής χώρας. Σε κάθε περίπτωση, η συγκεκριμένη απόφαση δεν έλυσε το ζήτημα. Μπορεί να έκλεισε προς το παρόν ένας κύκλος συζητήσεων, σύντομα όμως το θέμα θα επανέλθει στην επικαιρότητα, καθώς βρισκόμαστε εν αναμονή της νέας λύσης που καλείται να δώσει ο νομοθέτης στο ζήτημα αυτό, έχοντας αυτή τη φορά υπ’ όψιν τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της Επικρατείας.

11


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

“CORRALA”: ΔΙΕΚΔΙΚΩΝΤΑΣ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΙΚΙΑ της Εύας Κοφτερίδη

α τελευταία τρία χρόνια η Ισπανία ακολουθεί μία πορεία καθόλου άγνωστη σ�� μας. Η κρίση οδήγησε στην ανεργία και οι εξώσεις δεν άργησαν να ακολουθήσουν ως λογική συνέπεια της έλλειψης εισοδημάτων. Πιο συγκεκριμένα το 2010 εκτιμάται ότι οι τράπεζες προχώρησαν σε κατάσχεση περίπου 100.000 κατοικιών. Οικογένειες με μικρά παιδιά βρέθηκαν στο δρόμο χωρίς καμία διέξοδο. Η συνεισφορά του

T

κράτους περιορίζεται σε ξενώνες συσσίτια, ενέργειες που σίγουρα μπορούν να χαρακτηριστούν ως ουσιαστική και επαρκής, σίγουρα μόνιμη λύση.

και δε μία όχι

Γεγονός είναι ότι σε περιόδους έλλειψης πόρων το κοινωνικό κράτος υποχωρεί. Είναι ένα από τα επακόλουθα της οικονομικής κρίσης όπου το κράτος, καλούμενο να βρει λύση σε τεράστια οικονομικά χάσματα, αφήνει τη φροντίδα των πολιτών στο περιθώριο. Το πρόβλημα αυτό παρουσιάζει συμπτώματα, όπως το στεγαστικό για το οποίο γίνεται λόγος εδώ, τα οποία «ξεσπούν» μέσα στα πλαίσια της κοινωνίας.

Ουσιαστικά, η πραγματικότητα συνοψίζεται στα εξής: οικονομικά και κοινωνικά το κράτος νοσεί, επομένως δεν είναι λίγοι οι πολίτες που ανεξαρτήτως λόγου και αιτίας, καλούνται να επιβιώσουν χωρίς τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Σε αυτό το σημείο τίθεται το κοινωνικό και πολιτικό δίλλημα για την επίλυση του ζητήματος. De facto αντιμετώπιση του προβλήματος χωρίς καμία νομιμοποιητική διαδικασία ή διεκδίκηση

της λύσης μέσα από το σύστημα με οργάνωση και απαίτηση από το κράτος; Σε αυτού του είδους τα ερωτήματα απάντηση δίνει η ίδια η κοινωνία έμπρακτα, με την ενέργεια στην οποία επιλέγει να προβεί. Η Ισπανική κοινωνία απάντησε στο ζήτημα της στέγασης με τη δημιουργία του Corrala. Το Corrala μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένα κοινωνικό κίνημα, αποτελούμενο από ανθρώπους που τα τελευταία τρία χρόνια έμειναν άστεγοι, οι οποίοι, εξαγγέλλοντας το δικαίωμα κάθε ανθρώπου στην κατοικία καταλαμβάνουν εγκαταλελειμμένα κτίρια εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αξιοπρεπή τους διαβίωση. Το πρώτο Corrala, το Corrala

12


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Utopía, ξεκίνησε να λειτουργεί το Μάιο του 2012. Πρωτεργάτισσες υπήρξαν μία ομάδα γυναικών οι οποίες επέλεξαν ένα άδειο κτίριο που ανήκε σε μία κατασκευαστική εταιρία που βρισκόταν σε διαδικασία πτώχευσης. Οι οικογένειες από δώδεκα αρχικά, σήμερα έχουν φτάσει αισίως τις τριάντα έξι, γεγονός που αποδεικνύει και την αποτελεσματικότητα του κινήματος. Η νέα ιδιοκτήτρια του κτιρίου, μία ισπανική τράπεζα αφού «διαπραγματεύτηκε» λίγο με τους de facto «ενοίκους» της, προχώρησε στη διακοπή της παροχής του νερού και του ρεύματος. Ως αντίδραση σε αυτή την κίνηση οι οικογένειες του Corrala, συγκεκριμένα οι μητέρες, έκαναν μπάνιο τα παιδιά τους στο σιντριβάνι της κοντινής πλατείας μπροστά σε ντόπιους και τουρίστες.

Ως τώρα η κατάσταση δεν παρουσιάζει αλλαγή. Οι κάτοικοι, χωρίς νερό και ρεύμα, συνεχίζουν να διαβιούν στο κτίριο, διοργανώνουν διαμαρτυρίες, ομιλίες και φροντίζουν να ενημερώνουν και να ευαισθητοποιούν την υπόλοιπη Ισπανία κάνοντας διαρκώς αισθητή την παρουσία τους. Δεν αποδέχονται να μείνουν στο περιθώριο και η αλήθεια είναι ότι απολαμβάνουν μία πρωτοφανή στήριξη από την κοινωνία, τόσο ψυχολογική όσο και έμπρακτη. Ένα ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε πρόσφατα

έδειξε συγκινητικές εικόνες ανθρώπων να δωρίζουν στους διαβιούντες στο Corrala τρόφιμα, καθαριστικά είδη και ό, τι άλλο οι ίδιοι θεωρούσαν απαραίτητο. Μετά το πρώτο Corrala σπίτια που στεγάζουν άστεγες οικογένειες έχουν εμφανιστεί σε όλη την Ισπανία. Ίσως, η σημαντικότερη ημέρα αυτής της συλλογικής προσπάθειας και όλων των Corrala να ήταν η 30/1/13 όπου το Corrala Libertad, που βρίσκεται στην πόλη της Τριάννα, σε συνεννόηση με την ιδιοκτήτρια του κτιρίου εταιρία, κατόρθωσε να αποκτήσει νομική προσωπικότητα. Λειτουργεί πλέον ως συνεταιρισμός σπιτιών και η εταιρία μισθώνει το κτίριο με ορισμένο μισθίο το μήνα με τον κάθε ένοικο να δίνει το ποσό που ανταποκρίνεται στις προσωπικές του δυνατότητες. Σε κάθε περίπτωση πάντως δεν κάνει εντύπωση το γεγονός ότι το Δεκέμβρη του 2012 δόθηκε στο Corrala βραβείο από τον οργανισμό ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Ανδαλουσίας. Πρόκειται για ένα τρανό παράδειγμα αλληλεγγύης, συνεργασίας και κοινωνικής ευαισθησίας που άνθισε σε μία κοινωνία που εκ πρώτης όψεως βρίσκεται σε αποσάθρωση. Αξιολογώντας συνολικά το κίνημα των καταλήψεων είναι σημαντικό να τονιστεί ότι μέχρι και σήμερα, πέραν ελαχίστων και μεμονωμένων περιπτώσεων, οι καταλήψεις είναι παράνομες. Συνήθως, τέτοιες ενέργειες είναι χρωματισμένες πολιτικά και γίνονται χωρίς την προβολή αιτήματος. Συνεπώς ως τώρα είχε παρατηρηθεί μία απροθυμία διαπραγμάτευσης τόσο από τους ίδιους τους καταληψίες όσο και από την εκάστοτε κυβέρνηση. Συγχρόνως, η διεκδίκηση παροχής κατοικίας από το κράτος είναι κατά μία έννοια αβάσιμη και

13


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

άνευ νομιμοποίησης καθώς η προστασία της κατοικίας είναι δικαίωμα κοινωνικό. Τα κοινωνικά δικαιώματα όπως υποστηρίζεται και από την νομολογία, προστατεύονται αρνητικά με την έννοια ότι το κράτος δεν έχει την υποχρέωση να τα εξασφαλίσει σε όλους, παρά μόνο να τα προστατεύει από πιθανές παρεμβάσεις όμως ακόμα και αυτό δεν είναι άνευ εξαιρέσεων όπως συμβαίνει λόγου χάριν σε περίπτωση δημοσίου συμφέροντος.

χαρακτηρίσουμε με κάποιο αξιολογικό επιθετικό προσδιορισμό ειδικά κάτω από τις ασταθείς και ευμετάβλητες συνθήκες στις οποίες ζούμε σήμερα, αλλά σίγουρα διαφαίνεται ένα κλίμα αλλαγής όπου η κοινωνία συνεργάζεται και ενεργοποιείται χωρίς να περιμένει από μηχανής θεούς να τη σώσουν. Εμείς εδώ απλά ας αναμένουμε τις εξελίξεις.

Πάντως, ειδικά για την κατοικία έχει παγιωθεί, κυρίως μετά από αποφάσεις του ΕΔΔΑ, ότι το κράτος δεν καλείται να την παράσχει στους πολίτες του. Έχοντας υπόψη ότι η ΕΣΔΑ δεν απαγορεύει περαιτέρω προστασία από το κάθε κράτος μέλος οφείλουμε να πούμε ότι το ισπανικό σύνταγμα, στο πνεύμα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης στο άρθρο 33 που ορίζει την προστασία της κατοικίας δεν εμβαθύνει περαιτέρω και δεν παρέχει δικαιώματα θετικής αξίωσης. Συνεπώς οι πολίτες δεν έχουν το δικαίωμα να απαιτήσουν την εξασφάλιση κατοικίας από το κράτος ή μάλλον ορθότερα δεν τους αναγνωρίζεται σχετική αξίωση. Έτσι η κατάληψη, έστω και παράνομη, αποτέλεσε στην προκειμένη περίπτωση τη μόνη απτή λύση. Δεν γίνεται να τη

14


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Ευρωπαϊκό Ουσιαστικό Ποινικό Δίκαιο: Πεδίο που κέρδισε η Λισαβόνα; της Χριστίνας Π. Μήτση

H

Συνθήκη της Λισαβόνας αποτελεί μια συστηματική προσπάθεια έναντι της πρόκλησης για αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτή είχε επιχειρηθεί αρχικά με το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Ως προς το ουσιαστικό ποινικό δίκαιο οι θεσμικές αλλαγές που αποφέρει η Συνθήκη ενδιαφέρουν κυρίως λόγω των αποτελεσμάτων τους στο Χώρο της Ελευθερίας, της Ασφάλειας και της Δικαιοσύνης, στον οποίο εντάσσεται ο τομέας της ποινικής καταστολής. Για την ακρίβεια, με τη θέση της σε ισχύ αντικαθίσταται σε πρώτο επίπεδο η διάκριση μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ευρωπαϊκής Κοινότητας, από μία (ενιαία) Ευρωπαϊκή Ένωση, που διαθέτει ρητώς νομική προσωπικότητα και συνιστά κατά αυτόν τον τρόπο ένα ενιαίο υποκείμενο διεθνούς δικαίου, παρότι βασίζεται σε δύο Συνθήκες, τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκτά ισάξιο νομικό κύρος με αυτές. Συγκεκριμένα καταργούνται οι τρεις «πυλώνες», δηλαδή ο κοινοτικός πυλώνας, ο πυλώνας της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, καθώς και ο πυλώνας της

αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις. Η Ένωση δεν στηρίζεται πλέον σ’ αυτούς, αλλά αντίθετα αυτοί ενσωματώνονται στην Ένωση. Ως συνέπεια τίθεται οριστικό τέλος στη μεταξύ των διαμάχη, ιδίως στην «πολεμική» των νομοθετικών εργαλείων του πρώτου και του τρίτου πυλώνα, όπως οι Αποφάσεις-Πλαίσιο, οι Συμβάσεις και οι Κοινές Θέσεις. Μάλιστα προς την κατεύθυνση της περιστολής του «Δημοκρατικού Ελλείμματος» της Ε.Ε., (και ως εκ τούτου της διεύρυνσης της νομιμοποίησης του Ποινικού Δικαίου), διαμοιράζεται σε επίπεδο θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. το βάρος λήψης αποφάσεων. Πιο αναλυτικά, καθίσταται αναβαθμισμένος ο ρόλος ιδίως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας και πιο διακριτή η λειτουργία του Συμβουλίου ως «forum διαπραγμάτευσης», αφού παύει να είναι το μοναδικό αποφασίζον όργανο. Σε εφαρμογή τίθεται επίσης η ρήτρα περί εκτάκτου αναστολής της νομοθετικής διαδικασίας (emergency brake) ως ένας όρος διαφυγής από το μετά-εθνικό νομικό περιβάλλον στο επίπεδο της προσωρινής διακυβερνητικής διαπραγμάτευσης, αν και διατηρείται σταθερός ο προσανατολισμός του ενωσιακού νομοθέτη προς την κατεύθυνση της εναρμόνισης της νομοθεσίας, έστω και μεταξύ λιγότερων

15


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

κρατών μελών μέσω της διαδικασίας υπέρβασης της ρήτρας, όπως αυτή περιγράφεται στο ίδιο το άρθρο 83 παρ.3 ΣΛΕΕ. Παράλληλα ακόμη με την ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας από τα εθνικά κοινοβούλια, προκρίνεται πλέον η χρήση κοινοτικών νομοθετημάτων υπό τη ρητή επιλογή ενός συνεργατικού μοντέλου θεσμοθέτησης ποινικών κανόνων μεταξύ της Ε.Ε. και των κρατών μελών με τις Οδηγίες να αναδεικνύονται ως το βασικό νομοθετικό εργαλείο. Με άλλα λ��για, πλην ορισμένων περιπτώσεων, όπου επιλέγονται οι Κανονισμοί ως μέσο θέσπισης ποινικών κανόνων, όπως το άρθρο 75 ΣΛΕΕ για την πρόληψη της τρομοκρατίας και των συναφών της δραστηριοτήτων ή όπου απλώς απαιτείται η λήψη μέτρων μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας (δηλ. Κανονισμών, Οδηγιών, Αποφάσεων, Συστάσεων και Γνωμών κατά το 288 ΣΛΕΕ), όπως το άρθρο 79 παρ.2 γ΄ και δ΄ ΣΛΕΕ, οι Οδηγίες έρχονται στο προσκήνιο υπό μια όμως διαφορετική δυναμική από τη συνήθη τους τόσο ως προς την «ένταση-βάθος» τους όσο και ως προς την «έκταση-πλάτος» τους. Για παράδειγμα, οι Οδηγίες του άρθρου 81 παρ. 1 ΣΛΕΕ δεν κατευθύνουν απλώς προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, αλλά προσδιορίζουν και τα μέσα τα οποία θα πρέπει να χρησιμοποιούν οι εθνικοί

νομοθέτες. Δεν προβαίνουν δηλαδή απλώς σε υπόδειξη του τύπου της αξιόποινης συμπεριφοράς, αλλά όπως ορίζεται από την ίδια τη διάταξη του άρθρου 83 ΣΛΕΕ θεσπίζουν τον ορισμό των ελαχίστων στοιχείων των καταπολεμούμενων εγκλημάτων. Ευσύνοπτα μάλιστα τα συστατικά των θεσπιζόμενων κανόνων εκτείνονται με βάση το νέο καθεστώς σε τρεις γενικές κατηγορίες: α)Ορισμούς Ποινικών Αδικημάτων, β)Πλαίσια Κυρώσεων και γ)Κανόνες που Εμμέσως επιδρούν στο Γενικό Μέρος των Εγκλημάτων. Οι δε Ποινικοί Κανόνες Εναρμόνισης βρίσκουν πεδίο εφαρμογής σε συγκεκριμένες κατηγορίες εγκλημάτων, οι οποίες όμως διευρύνουν το αξιόποινο: Πρώτον, στα γνωστά υπό τον όρο «ευρωεγκλήματα», δηλαδή στα εγκλήματα «ιδιαιτέρως σοβαρής εγκληματικότητας με διασυνοριακή διάσταση, η οποία απορρέει ιδίως από τη φύση ή τις επιπτώσεις των αδικημάτων αυτών ή λόγω ειδικής ανάγκης να καταπολεμούνται σε κοινή βάση». Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι ο όρος «της ειδικής ανάγκης καταπολέμησης σε κοινή βάση», επικρίνεται από τη θεωρία ως ασαφής, καθώς οδηγεί σε «ευρεία επέκταση της ποινικής αρμοδιότητας», εντός της οποίας ελλοχεύουν σημαντικοί κίνδυνοι.

16


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Δεύτερον, όπως ορίζεται στο άρθρο 83 παρ.1 εδ. γ΄ στους «άλλους τομείς εγκληματικότητας, οι οποίοι πληρούν τα κριτήρια της παρούσας παραγράφου», δηλαδή της «ιδιαιτέρως σοβαρής εγκληματικότητας με διασυνοριακή διάσταση» ύστερα από ομόφωνη απόφαση του Συμβουλίου μετά από την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συνιστούν μια «ανοικτή κατηγορία» εγκλημάτων, που σκοπό έχει την αντιμετώπιση της μελλοντικής εξέλιξης της εγκληματικότητας, η οποία ενεργοποιεί τη νομική της βάση όταν πραγματώνονται τρεις προϋποθέσεις, μια ουσιαστική και δύο διαδικαστικές. Τρίτον, όπως αυτό το πεδίο περιγράφεται στο άρθρο 83 παρ. 2 ΣΛΕΕ, η Ε.Ε. αποκτά αρμοδιότητα για εναρμόνιση ποινικών κανόνων όταν η τελευταία εμφανίζεται ως απαραίτητη για την αποτελεσματική εξασφάλιση εφαρμογής μιας πολιτικής της, γεγονός που έχει προκαλέσει ήδη θεωρητικές αντιδράσεις, αφού η αναγνώριση της συγκεκριμένης αρμοδιότητας σε έναν τομέα έξωποινικού σκοπού έρχεται σε ρήξη επί της ουσίας με την αρχή της χρήσης του ποινικού δικαίου ως εσχάτου μέσου.

Επομένως, η Συνθήκη της Λισαβόνας διευρύνει την εξουσιοδότηση των Οργάνων της Ε.Ε. προς ποινική νομοθέτηση. Κινείται όμως, όπως παρατηρείται, μονομερώς προς την κατεύθυνση στήριξης του αξιοποίνου. Γι’ αυτό ίσως και να είναι αναγκαίο σε επίπεδο νομοθετικού ερείσματος να τεθεί υπό διαβούλευση η αποποινικοποίηση συμπεριφορών που χρήζουν ενδιαφέροντος από πλευράς Ευρωπαϊκού Ποινικού Δικαίου. Είναι άλλωστε απαραίτητο να διακρίνεται μια ισορροπία που οφείλει να διατρέχει όλους αυτούς τους ευαίσθητους τομείς με άμεσο αντίκτυπο στα ατομικά δικαιώματα του Ευρωπαίου Πολίτη.

17


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΝΕΝΖΟΥΛΑ της Γιώτας Μπουγά

O

ι εκλογές της 14ης Απριλίου (2013) ανέδειξαν το Nicolás Maduro νέο Πρόεδρο της Βενεζουέλας. Ο μέχρι σήμερα Αντιπρόεδρος της χώρας κατόρθωσε να συγκεντρώσει το 50,76% των ψήφων έναντι 49,07% του αντιπάλου του, Henrique Capriles. Σχεδόν ένα μήνα μετά το θάνατο του εμβληματικού Hugo Chávez, το οριακό αποτέλεσμα δεν αποτελεί την καλύτερη δυνατή αρχή για μία νέα εποχή, καθώς κλυδωνίζεται η εμπιστοσύνη στη “Μπολιβαριανή Επανάσταση”. Θα κατορθώσει να επιβιώσει το σοσιαλιστικό μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας ή ο νέος Πρόεδρος θα προσαρμοστεί στις νέες απαιτήσεις; Η εκλογική νίκη της τάξεως του 1, 59% δίνει περισσότερο την εικόνα μιας ήττας και φανερώνει ότι η χώρα είναι βαθιά διχασμένη, λαμβάνοντας υπ' όψιν ότι ο Maduro δεν κατάφερε να διατηρήσει το προβάδισμα που του έδωσε ο Hugo Chávez, όταν τον περασμένο Δεκέμβρη τον όρισε άξιο συνεχιστή του: «Σας ζητάω από καρδιάς να εκλέξετε το Maduro Πρόεδρο της χώρας, αν εγώ δε μπορέσω να συνεχίσω.» Στην οριακή αυτή εκλογική διαφορά προστίθεται και το θέμα της αμφισβήτησης του εκλογικού αποτελέσματος, καθώς το επιτελείο του κεντρώου αντιπάλου εντόπισε παραπάνω από 3000 παρατυπίες στην εκλογική διαδικασία.

Ο Capriles, λοιπόν, δυσαρεστημένος από την ήττα, ζητά επανακαταμέτρηση των ψήφων, βασιζόμενος «στο πολιτικό του ανάστημα» και όχι στην αμεροληψία του δικαστικού συστήματος που στελεχώνεται από «ανθρώπους του Chávez».

Αποτέλεσμα των παραπάνω ήταν ο χαμένος των εκλογών να ζητήσει από τους ψηφοφόρους του να διαδηλώσουν ειρηνικά για το άδικο αποτέλεσμα, ενόσω ο νέος Πρόεδρος διακήρυσσε ότι συνομιλεί «με τον Chávez από το υπερπέραν», για να νομιμοποιήσει τη θέση του. Σε μία χώρα, όμως, που όλες οι εξουσίες συγκεντρώνονται στα χέρια του Προέδρου, οι ειρηνικές διαμαρτυρίες ερμηνεύτηκαν σαν προσπάθεια πραξικοπήματος και επεισόδια και τραυματισμοί σημειώθηκαν σε έξι τουλάχιστον πόλεις, αναγκάζοντας το Maduro να κάνει δεκτό το αίτημα της επανακαταμέτρησης. Το Ανώτατο Δικαστήριο, γνωρίζοντας ότι όσο πιο γρήγορα οριστεί νέος Αρχηγός Κράτους τόσο πιο λίγες θα είναι οι πιθανότητες αμφισβήτησής αυτού καθώς και πιθανών εξεγέρσεων,

18


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

θεώρησε ότι δεν τίθεται θέμα παρατυπιών. Η άμεση νομιμοποίηση του νέου Ηγέτη ήταν απαραίτητη, καθώς η Βενεζουέλα είναι έκθετη σε ένα σύνολο προβλημάτων που χρήζουν αντιμετώπισης. Με τεράστια ποσοστά δολοφονιών, περιπτώσεις πολιτικής βίας, ένα καταρρέον σωφρονιστικό σύστημα και το Καράκας να θεωρείται μία από τις πιο επικίνδυνες πόλεις στον κόσμο, η εγκληματικότητα είναι ξεκάθαρα το νούμερο ένα πρόβλημα της χώρας. Επιπλέον, ενώ πολλοί θα πίστευαν ότι με την τιμή του πετρελαίου στα ύψη η πετρελαιοπαραγωγός αυτή χώρα δεν αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα, τα δεκατέσσαρα χρόνια του Chávez στην εξουσία άφησαν πίσω τους δημόσιο χρέος, τεράστια ποσοστά πληθωρισμού, συνεχείς υποτιμήσεις του νομίσματος και ανύπαρκτες υποδομές. Τα προβλήματα του νέου Προέδρου, όμως, δεν τελειώνουν εδώ, καθώς στα χέρια του βρίσκεται και η διατήρηση της ενότητας του κυβερνητικού συνασπισμού καθώς και η γεφύρωση των αντικρουόμενων τάσεων στη κοινωνία της Βενεζουέλας, όπως φάνηκε από το αποτέλεσμα των εκλογών. Τέλος, στο ιδιόμορφο αυτό πολιτικό σκηνικό προστίθεται και η διαχείριση ενός περίπλοκου δικτύου από φίλους και εχθρούς σε διεθνές επίπεδο, με δεδομένη την αντιαμερικανική συμπεριφορά της χώρας. Τα προβλήματα αυτά δεν εμφανίστηκαν, ξαφνικά, μετά το

θάνατο του Chávez, αλλά, αν και συγκεκαλυμμένα, προϋπήρχαν. Ο τέως Πρόεδρος ανήλθε σε κυρίαρχη πολιτική φιγούρα, στηριζόμενος σε μια μείξη πολιτικού ταλέντου και καλής τύχης. Υπερασπιζόμενος τα δικαιώματα των φτωχών ενάντια στους κακούς, την αυτοκρατορία των ΗΠΑ και την ολιγαρχία των πλουσίων, ο νέος αυτός «Ρομπέν των φτωχών», όπως τον αποκάλεσε ο διεθνής τύπος, κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα ιδιόμορφο καθεστώς, τον chavismo, που επιβίωσε, κυρίως, λόγω της υψηλής τιμής του πετρελαίου και της υιοθέτησης κοινωνικών προγραμμάτων υποστηριζόμενων από την Κούβα. Στην επιβίωση του chavismo, επίσης, συντέλεσαν η κουβανέζικη τεχνογνωσία στον τομέα της ασφάλειας, η παντελής έλλειψη δημοτικότητας του Αμερικάνου ομολόγου του, George Bush, η κρατικοποίηση βασικών τομέων της οικονομίας και η σύναψη ιδιόμορφων συμμαχιών σε διεθνές επίπεδο. Τύχη, πολιτικό ταλέντο και επικοινωνιακό χάρισμα σε συνδυασμό με σοσιαλισμό, δαιμονοποίηση του καπιταλισμού και άμεση αντίληψη των αναγκών του λαού ανέδειξαν, ουσιαστικά, τον Chávez. Όσο ανέβαινε η τιμή του πετρελαίου τόσο περισσότερη εξουσία συγκεντρωνόταν στα χέρια του Προέδρου, πάντα, βέβαια, με εκλογές, μέχρι που ο θάνατός του άνοιξε τους «ασκούς του Αιόλου». Θα επιβιώσει, άραγε, το καθεστώς που δημιούργησε και θα μπορέσει ο Nicolás Maduro να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων; 19


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Για να απαντήσουμε στα ερωτήματα αυτά, θα πρέπει να εξετάσουμε την προσωπικότητα του νέου Προέδρου, το εξωτερικό περιβάλλον και τις συνθήκες στο εσωτερικό της Βενεζουέλας. Το βασικό επιχείρημα των αντιπάλων του σοσιαλιστικού συνασπισμού στις εκλογές του προηγούμενου μήνα ήταν ότι «ο Maduro δεν είναι ο Chávez». Πράγματι, ο πρώην Αντιπρόεδρος με το να υιοθετεί τις επιλογές του προκατόχου του, δεν έχει κάνει, ακόμη, διακριτό το δικό του προσωπικό στυλ, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν έχει ικανότητες. Ως αρχηγός εργατικών ενώσεων, στο παρελθόν, έχει αποκτήσει διαπραγματευτικές ικανότητες και ως Υπουργός Εξωτερικών κατόρθωσε να προβληθεί, αφού διασφάλισε την ειρήνη στην Κολομβία. Παρόλ’ αυτά, η ακραία φρασεολόγια του κινδυνεύει να τον καταστήσει γραφικό, αφού έχει αποκαλέσει την Condoleezza Rice υποκρίτρια και το Guantamo χιτλερική φυλακή. Επιπλέον, η επιλογή του να διώξει δύο Αμερικανούς διπλωμάτες από τη χώρα, μετά την εκλογή του, πέρα από πράξη εντυπωσιασμού, φανερώνει αδιαλλαξία. Αν και με τη συμπεριφορά αυτή συνεχίζεται η αντιαμερικανική πεπατημένη, ο Maduro θα πρέπει να επιλέξει να γίνει πιο συμβιβαστικός. Ο chavismo, λοιπόν, ως προσωποπαγές καθεστώς θα πρέπει να προσαρμοστεί στην προσωπικότητα του νέου Προέδρου, για να επιβιώσει.

και στις εξαγωγές πετρελαίου στην Κίνα. Ο Chávez κατάφερε να ισχυροποιήσει τη θέση της χώρας με μια σειρά από ιδιόμορφες συμμαχίες που βασίζονταν στο πετρέλαιο με αντάλλαγμα την τεχνογνωσία. Επιπλέον, προωθήθηκε η περιφερειακή ενοποίηση με έμφαση στον αντιαμερικανισμό, μέσω της ίδρυσης οργανισμών όπως η ΑLBA, η “Βολιβαριανή Συμμαχία Χωρών της Λατινικής Αμερικής”, της οποίας ηγείται η Βενεζουέλα. Τα δεδομένα, όμως, τώρα αλλάζουν για το νέο Πρόεδρο. Η Βολιβία και το Εκουαδόρ, τα έτερα μέρη της «Βολιβαριανής Επανάστασης» κατά του ηγεμονισμού των ΗΠΑ, συνεχίζουν να παρέχουν υποστήριξη στο σοσιαλιστικό συνασπισμό, αλλά το μέγεθος και, κατά συνέπεια, η δυναμική τους είναι αμελητέα. Η Κούβα, επίσης, αν και παραδοσιακός φίλος της Βενεζουέλας, λόγω της συμφωνίας πετρελαίου, απαραίτητου για την επιβίωση του Νησιού, έναντι τεχνογνωσίας και κοινωνικών προγραμμάτων, δε θεωρείται έρεισμα λόγω της διεθνούς απομόνωσής της. Σε σχέση με τις υπόλοιπες γειτονικές χώρες, τέλος, η Αργεντινή είναι προσανατολισμένη στο εσωτερικό της και η Βραζιλία, με νέα δυναμική στη Νότιο Αμερική, προωθεί την πολυφωνία. Ταυτόχρονα, οι σχέσεις που προώθησε ο Chávez με τα καθεστώτα του Ιράν και της Λιβύης δε φαίνεται να διατηρούνται. Ο chavismo, λοιπόν, θα πρέπει να οριοθετηθεί στην περιοχή του και να ορίσει εκ νέου φίλους και εχθρούς.

Σημαντική παράμετρος για τον chavismo είναι και το διεθνές περιβάλλον μέσα στο οποίο δρα η Βενεζουέλα, με έμφαση στους Λατινοαμερικάνους γείτονές της αλλά

Οι εσωτερικές συνθήκες της Βενεζουέλας, τέλος, είναι καθοριστικές για το μέλλον του σοσιαλιστικού συνασπισμού. Ο Chávez, όπως χαρακτηρίστηκε από το 20


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Μεξικανό ποιητή Carlos Fuentes, ήταν ένα είδος «Τροπικού Μουσολίνι», καθώς, παρόλο που χρησιμοποιούσ ε δημοκρατικά μέσα, κατάφερε να συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες στα χέρια του. Ο στρατός, το δικαστικό σώμα και ο δημόσιος τομέας έχασαν την ουδετερότητά τους, αφού στελεχώθηκαν από ανθρώπους του καθεστώτος και η εθνικοποίηση των πλουτοπαραγωγικών πηγών προχώρησε και στους τομείς των τηλεπικοινωνιών, του ηλεκτρισμού, του τσιμέντου και, φυσικά, του πετρελαίου. Πέρα, όμως από τα συγκεντρωτικά του χαρακτηριστικά, ο τέως Πρόεδρος, λειτουργούσε ενωτικά για τον κυβερνώντα συνασπισμό. Στην περίπτωση του Maduro, όμως, οι συνθήκες είναι διαφορετικές. Η Βενεζουέλα έχει, πλέον, ανάγκη από «λιγότερο chavismo».

Η χώρα δεν επιθυμεί έναν ηγέτη που θα συγκεντρώσει, ξανά, όλες τις εξουσίες στα χέρια του, αλλά ένα νέο πρόσωπο που θα ασχοληθεί σοβαρά με τα προβλήματα της εγκληματικότητας, της οικονομίας και των ναρκωτικών και που θα καλλιεργήσει ένα αίσθημα ασφάλειας. Στο εσωτερικό επίπεδο, λοιπόν, μπορούμε να απαντήσουμε ότι ο chavismo θα επιβιώσει, μόνο αν μετριαστεί, ώστε να διατηρηθεί η ενότητα του κυβερνητικού συνασπισμού και να αποκατασταθεί η ουδετερότητα στο στρατό και στη δικαιοσύνη. Παράλληλα, πρέπει να δοθεί έμφαση στις ανάγκες της οικονομίας και στις υποδομές, με σαφές άνοιγμα στον ιδιωτικό τομέα.

21


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Σιδηρά κυρία: οι επιρροές της πολιτικής της 22 χρόνια μετά την αποχώρησή της από την εξουσία και λίγο καιρό μετά το θάνατό της της Γεωργίας Παπαλεξίου

T

ια πολλούς από όσους ανήκουν στη δική μου γενιά η Margaret Thatcher αποτελεί πρόσωπο το οποίο μπορούμε να εξετάσουμε σε ιστορικά μόνον πλαίσια, χωρίς να έχουμε βιωματική αντίληψη των γεγονότων, δεδομένου ότι απεχώρησε από την ενεργό πολιτική δράση περί το 1991. Παρά ταύτα, στα πλαίσια της ιστορικής συγκυρίας του θανάτου της σε μία εποχή κατά την οποία οι περισσότεροι από εμάς, προσπαθώντας να δομήσουμε πολιτική άποψη και να συμβάλλουμε ενεργά στο κοινωνικοικονομικό γίγνεσθαι μιας χώρας της οποίας η δράση συνδέεται άρρηκτα με τους ευρωπαίους ετέρους της, ανατρέχουμε στο χρόνο εξετάζοντας τη σημασία προσωπικοτήτων που, παρά το γεγονός ότι έδρασαν πριν τη γέννησή μας, ακόμη γίνονται αντικείμενο αναλύσεων. Το παρόν άρθρο επιχειρεί να αναδείξει τις πολιτικές επιλογές μιας ηγετικής φυσιογνωμίας που δίχασε, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που την πλαισίωσαν, τις αναγκαιότητες που οι τελευταίες ανέδειξαν, καθώς και τον αντίκτυπο

των επιλογών αυτών στις σύγχρονες πολιτικές εξελίξεις. Η ανυποχώρητη; Η αμφιλεγόμενη; Η συντηρητική; Η φιλελεύθερη; Η ευρωσκεπτικίστρια; Δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς να τη χαρακτηρίσει απόλυτα με ένα μόνον εκ των ανωτέρω επιθέτων, καθώς θα ήταν δείγμα μιας μονοδιάστατης προσέγγισης της φυσιογνωμίας της ως πολιτικού. Το βέβαιον είναι πως ούτε όσοι υπέστησαν ευθέως τις συνέπειες της πολιτικής της, ούτε ακόμη όσοι θεωρητικά την εξέτασαν ως μεταρρυθμιστικό παράγοντα συγκλίνουν ως προς τα συμπεράσματα αποτίμησης της περιόδου κατά την οποία κυβέρνησε. Η Margaret Thatcher αποτελεί τη μακροβιότερη πρωθυπουργό της μεταπολεμικής Βρετανίας, και την ισχυρότερη από εποχής Winston Churchill. Επικρατώντας σε τρείς συνεχόμενες εκλογικές μάχες ως αρχηγός πολιτικής παράταξης, κερδίζοντας έναν πόλεμο και εγκαθιδρύοντας τον πολιτικό «θατσερισμός», είναι δύσκολο να αρνηθεί κανείς ότι σηματοδότησε μία ολόκληρη εποχή. Σίγουρα η λέξη που

22


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

ευστοχότερα συνοψίζει την περίοδο της διακυβέρνησής της είναι η «μεταρρύθμιση», καθώς διαμόρφωσε την οικονομική πολιτική (με τον Tony Blair της αντιπολίτευσης των Εργατικών να αποτελεί τον καλύτερο συνεχιστή της κατά της περίοδο ’97’07) εντός και εκτός Βρετανίας, αποδεικνύοντας ότι ένας άλλος κόσμος με λιγότερο κράτος ήταν εφικτός. Η πολιτική της κληρονομιά παρά το γεγονός ότι αντιγράφηκε από 50 χώρες ως η πιο γρήγορη και δημοφιλής μέθοδος ανάπτυξης του κράτους, εξακολουθεί να διχάζει τη Βρετανία, καθώς δεν υπήρξε συμπαθής ούτε στο συντηρητικό κατεστημένο (γεγονός που απεδείχθη από την εκδίωξή της απ’ τους συνεργάτες της, από την Πρωθυπουργία, καθώς και από την ηγεσία του κόμματός της), ούτε και στα Ανάκτορα. Η ένταση με την οποία άσκησε τα καθήκοντά της εμφαίνεται από τις αντιδράσεις στο άκουσμα του θανάτου της, παρά το γεγονός της απουσίας της 22 χρόνια από την πολιτική σκηνή. Σε ό, τι σχετίζεται με ζητήματα οικονομικής πολιτικής, η Thatcher παρέλαβε μετά το «χειμώνα της δυσαρέσκειας», το 1978-1979, μία ημικατεστραμμένη χώρα, της οποίας

τα κυρίαρχα στοιχεία ήταν ο στασιμοπληθωρισμό ς και η ανεργία, η εκ περιτροπής λειτουργία των εργοστασίων λόγω ανεπάρκειας ρεύματος και η πληθώρα κοινωνικών συγκρούσεων. Το ενδεχόμενο προσφυγής στο ΔΝΤ είχε αρχίσει να συζητείται σοβαρά. Απλοποίησε το φορολογικό σύστημα, αντιμετώπισε τα συνδικάτα, κυρίως εκείνο των μεταλλωρύχων και των εκδοτών, ως το μεγαλύτερο «εσωτερικό εχθρό» και κατήργησε τις ασυλίες που τα προστάτευαν από τις οικονομικές επιπτώσεις των πράξεών τους, μειώνοντας τις χαμένες λόγω απεργιών εργατοώρες από 29,5 εκατομμύρια το 1979 σε 1,9 εκατομμύρια το 1986. Διακήρυττε πως το κράτος δεν θα πρέπει να διαχειρίζεται επιχειρήσεις και άνοιξε το δρόμο προς τις ιδιωτικοποιήσεις, πωλώντας αερογραμμές, αεροδρόμια, τηλεπικοινωνίες, πετρελαϊκές εταιρίες και λοιπές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας. Εφήρμοσε με αφοσίωση και συνέπεια τις φιλελεύθερες αρχές, ενθαρρύνοντας μέσω της παροχής κινήτρων τους απλούς πολίτες να συμμετάσχουν ενεργά στις ιδιωτικοποιήσεις μέσω της αγοράς μετοχών, υποστηρίζοντας την αυτοδιάθεση και την ευθύνη που συνεπάγεται η ανάπτυξη ίδιας πρωτοβουλίας. Το θατσερικό 23


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

πείραμα, ωστόσο, δεν υπήρξε εξ’ αρχής επιτυχημένο και άργησε να αποδώσει, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα εκείνα της αύξησης των εν πτωχεύσει επιχειρήσεων τον Οκτώβριο του 1980 και της ανεργίας του ’87, που κατά περιοχές ξεπερνούσε το 70%. Επιβεβαιώνοντας πως «δεν ήταν πολιτικός της συναίνεσης, αλλά της πεποίθησης» εξακολούθησε να ενθαρρύνει τη λήψη αποφάσεων από τον ιδιώτη, στοχεύοντας να ενεργοποιήσει τις παραγωγικές δυνάμεις του τόπου και εν τέλει το κατάφερε, αναδεικνύοντας το City ως το μεγαλύτερο χρηματοπιστωτικό κέντρο της Ευρώπης. Παρέδωσε μία σύγχρονη καπιταλιστική Βρετανία, μια Βρετανία ακμάζουσα, φιλική προς τις επενδύσεις, πρωταγωνίστρια των διεθνών εξελίξεων.

Άκαμπτη ήταν η στάση της και στα πλαίσια της εξωτερικής της πολιτικής, παρά το γεγονός ότι οι σχετικές γνώσεις της στην αρχή της θητείας της

ήταν ισχνές. Προσέδεσε τη Βρετανία με τρόπο αποφασιστικότατο στις Ηνωμένες Πολιτείες στη μάχη εναντίον της «αυτοκρατορίας του κακού», κατά τέτοιο τρόπο ώστε λόγω της ανυποχώρητης στάσης της να της αποδοθεί από την εφημερίδα του Κόκκινου Στρατού ο όρος «Σιδηρά Κυρία». Το 1982, μετά την κατάληψη των νήσων Falklands από τη στρατιωτική δικτατορία της Αργεντινής, επεκράτησε θριαμβευτικά στον διενεργηθέντα πόλεμο, προκαλώντας το σεβασμό και την παραδοχή της από όσους είχαν αμφισβ��τήσει την προκείμενη κίνησή της (μεταξύ των οποίων και οι σύμμαχοι αμερικανοί). Οι οπαδοί της τη θαύμασαν για τη συνέπειά της στη σαφή πολιτική της ιδεολογία, η οποία βασίστηκε στην απελευθέρωση και την απορρύθμιση των αγορών. Σπάνια δύναμη θέλησης, η οποία αντικατόπτριζε το μαχητικό πνεύμα των Άγγλων και κατέστη εμφανής μέσω ριζοσπαστικών τομών κυρίως στην οικονομία της χώρας. Η Thatcher αποτελεί την αντιπροσωπευτικότερη σύγχρονη έμπρακτη έκφανση του Φιλελευθερισμού, κατά το μέτρο που ο τελευταίος διαμορφώνεται εξελικτικά μέσω των προκλήσεων που συνεχώς αναδεικνύονται μέσα από την πολιτική, αλλά και επειδή προήγαγε την ιδέα ότι η ατομική υπευθυνότητα και η σκληρή δουλειά αποτελούν τα μοναδικά μονοπάτια 24


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

που οδηγούν μέσω της οικονομικής απελευθέρωσης και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στην εθνική ευημερία. Τι απομένει σήμερα από τις πολιτικές της Θάτσερ; «Αν θέλεις μία οικονομία να αναπτυχθεί, θα πρέπει να διαμορφώσεις μία ανοιχτή ανταγωνιστική αγορά που να δημιουργεί πλούτο».

25


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Η δυνητική επιρροή της οικονομικής κρίσης στη αυτοαναιρείται και αντιβαίνει την δημοκρατία και την εθνική κυριαρχία των κρατών Του Ευάγγελου Πετούση

2013. Πέντε χρόνια μετά το κραχ που υπέστη το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, η παγκόσμια οικονομία ακόμα προσπαθεί να ορθώσει το ανάστημά της απέναντι στη λαίλαπα της οικονομικής κρίσης. Χώρες με φαινομενικά στέρεα οικονομία βάλλονται διαρκώς από την απειλή της χρεοκοπίας, το βιοτικό επίπεδο των πολιτών των διαφόρων χωρών συρρικνώνεται συνεχώς ενώ η

πλειοψηφία των πολιτικών ηγετών ανά τον κόσμο εμφανίζεται αναγκασμένη, υπό το φόβο ακόμα μεγαλύτερης ύφεσης, να λάβει κρίσιμες αποφάσεις που θέτουν σε κίνδυνο την οικονομική ανεξαρτησία των χωρών που εκπροσωπούν. Μέσα σε αυτό το έντονα χειμαζόμενο πολιτικό και οικονομικό σκηνικό, πληθαίνουν οι ενδείξεις που καταμαρτυρούν πως η ευρύτατη οικονομική ύφεση αποτελεί απειλή για τη δημοκρατία της οποίας τα θεμέλια υποσκάπτει. Είναι όμως η οικονομική κρίση η πρωτογενής αιτία αμφισβήτησης της δημοκρατίας ή μήπως η ίδια η δημοκρατία

πραγματική έννοιά της με τον τρόπο που ασκείται σήμερα; Είναι αλήθεια πως τα τελευταία χρόνια πολλές κυβερνήσεις, ιδιαίτερα των ευρωπαϊκών χωρών, δε δίστασαν να υιοθετήσουν σκληρά προγράμματα οικονομικής λιτότητας στο εσωτερικό των χωρών τους και, έτσι, να λάβουν κρισιμότατες αποφάσεις για τους πολίτες που εκπροσωπούν χωρίς να τις θέσουν ενώπιον της λαϊκής κρίσης. Επιπλέον, οι πολιτικές αποφάσεις που εγκρίνονται από την εκάστοτε Βουλή βασίζονται πλέον σε μια κομματικά ελεγχόμενη πειθαρχία ενώ η νομοθεσία εισάγεται με τη μορφή προεδρικών ή υπουργικών διαταγμάτων υποβαθμίζοντας τη συνιστώμενη κοινοβουλευτική διαδικασία και παραβλέποντας κάθε κοινοβουλευτική λογοδοσία. Πρακτικές τέτοιου είδους παραβιάζουν συστηματικά το Σύνταγμα και τείνουν να καταργήσουν τη λαϊκή κυριαρχία, το θεμελιώδη ιστό της δημοκρατίας που η πολιτική εξουσία είναι εκλεγμένη να υπηρετεί, μετατρέποντας τη δημοκρατία από ένα πολίτευμα που έχει ως επίκεντρο τον πολίτη σε μια χωλή και ολιγοβαρή άσκηση εξουσίας που καπηλεύεται τη δημοκρατία και στερείται ουσιαστικής νομιμοποίησης. Επομένως, αποδεικνύεται πως η μεγάλη οικονομική ύφεση που βιώνει η ανθρωπότητα δοκιμάζει όχι μόνο την επιβίωση των οικονομικά ασθενέστερων στρωμάτων αλλά και την ίδια τη δημοκρατία. 26


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Αυτό το έντονο έλλειμμα δημοκρατικών θεσμών γίνεται περισσότερο έκδηλο σε αυτή τη νέα εποχή η οποία χαρακτηρίζεται από διεύρυνση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων που επιτείνει το αίσθημα κοινωνικής οργής που επικρατεί. Η μεγάλη μάζα των πολιτών κάθε χώρας, βλέποντας ότι σηκώνει εκείνη το μεγάλο βάρος της προσαρμογής στη νέα κατάσταση οικονομικής λιτότητας, χάνει την εμπιστοσύνη της στο υπάρχον πολιτικό σύστημα το οποίο θεωρεί υπεύθυνο για την απώλεια κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Οι Ευρωπαίοι πολίτες νιώθουν ότι μεταβάλλονται από ελεύθεροι και

οικονομικά ανεξάρτητοι σε εξαθλιωμένα θύματα μιας χίμαιρας που δημιούργησε η αυξανόμενη τάση των διεθνών αγορών να διαδραματίζουν υπερεθνικό ηγεμονικό ρόλο στα πολιτικά δρώμενα κάθε χώρας κατευθύνοντας την πολιτική των εκάστοτε κυβερνήσεων. Η καχυποψία που δημιουργείται κατ’ επέκταση στο πολιτικό σώμα σταδιακά κλιμακώνεται και μετατρέπεται σε απαξίωση του ίδιου του Συντάγματος και των δημοκρατικών αξιών που το διέπουν οι οποίες τίθενται, για πρώτη φορά ίσως, σε τόσο έντονη αμφισβήτηση. Επιπρόσθετα, η στροφή μεγάλου ρεύματος ψηφοφόρων σε πολιτικά

κινήματα ακραίου ιδεολογικού υπόβαθρου καταδεικνύει πασιφανώς τον κατακερματισμό του σημερινού πολιτικού σκηνικού αλλά και της δοκιμαζόμενης δημοκρατίας και παράλληλα ενισχύει το καλλιεργούμενο κλίμα κοινωνικής αποσταθεροποίησης που αποτελεί τροχοπέδη στην εύρυθμη λειτουργία μιας κοινωνίας μέσα σε δημοκρατικά πλαίσια. Εκτός όμως από την πτώση της αξιοπιστίας της δημοκρατίας, ολοένα και δυναμώνουν οι φωνές που υποστηρίζουν πως η υπογραφή δανειακών συμβάσεων από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες στα πλαίσια της δημοσιονομικής προσαρμογής τους αποτελεί απειλή μείζονος σημασίας για την εθνική κυριαρχία τους. Η εφαρμογή, ωστόσο, μιας σειράς νομοθετικών πράξεων κωδικοποιημένων υπό τον όρο Μνημόνιο δεν αποτελεί παρά τη μαθηματική συνέπεια μιας διαχρονικά λανθασμένης οικονομικής πολιτικής που χαρακτηρίζεται από συνεχείς αυξήσεις στα ελλείμματα του εθνικού προϋπολογισμού και καθιστά τις προβληματικές χώρες οικονομικά αδύναμες να ανταπεξέλθουν χωρίς Μνημόνιο. Στην πραγματικότητα, δανειακές συμβάσεις τέτοιου τύπου αποτελούν ξεκάθαρες αποδείξεις εκδήλωσης της εθνικής κυριαρχίας ενός κράτους το οποίο επιλέγει συνειδητά να απολέσει τα κυριαρχικά του δικαιώματα στο βαθμό που αυτοδεσμεύεται έναντι των δανειστών του για την εφαρμογή μιας σειράς σκληρών μεταρρυθμίσεων. Με λίγα λόγια, η υπογραφή μνημονίων είναι απόρροια άσκησης της εθνικής κυριαρχίας ενός κράτους και όχι η πρωτογενής αιτία απώλειάς της.

27


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Οι παραπάνω ισχυρισμοί αποκτούν ξεχωριστή βαρύτητα αν αναλογιστούμ ε ότι η εθνική κυριαρχία των κρατών-μελών της Ευρωζώνης έχει ουσιαστικά περιοριστεί από την 1-1-2002 όταν και το διαχρονικό όνειρο της νομισματικής ενοποίησης της Ευρώπης πήρε σάρκα και οστά. Το όνειρο όμως αποδείχθηκε καταπέλτης για πολλές εκ των εθνικών οικονομιών που μετείχαν στην Ευρωζώνη με κυριότερο παράδειγμα τις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου καθώς η ενιαία νομισματική πολιτική καθορίζεται αποκλειστικά από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), ένα πανευρωπαϊκό όργανο μη ελεγχόμενο δημοκρατικά και βασιζόμενο στις αποφάσεις μιας μικρής ομάδας τραπεζιτών παγκοσμίας εμβέλειας, με συνέπεια να υποβαθμίζεται ο θεσμικός ρόλος των Εθνικών Κοινοβουλίων των κρατών σε θέματα οικονομικής πολιτικής αλλά και η ικανότητα των εταίρων να οριοθετούν ανεξάρτητη εθνική νομισματική πολιτική εκφρασμένη μέσα από το εθνικό νόμισμά τους. Με αυτό τον τρόπο, τα κράτη-μέλη κρατούνται δέσμια μιας υπερεθνικής οικονομικής ένωσης που όμως κατέληξε να λειτουργεί ως μηχανισμός υποταγής των προβληματικών οικονομιών στις επιταγές των πιο εύρωστων οικονομικά χωρών της Ένωσης καταστρατηγώντας έτσι το αμιγώς δημοκρατικό δικαίωμα των εταίρων να ασκήσουν τα εθνικά κυριαρχικά

δικαιώματά τους. Εύλογα λοιπόν προκύπτει το ερώτημα ποιο σκοπό εξυπηρετεί η ύπαρξη μιας πανευρωπαϊκής κυβέρνησης με επίκεντρο το ευρώ όταν αυτή θέτει στο περιθώριο τη λαϊκή κυριαρχία και το Δίκαιο του Συντάγματος που απορρέουν από το δημοκρατικό δικαίωμα κάθε κράτους να προασπίσει την εθνική κυριαρχία του. Συνεπώς, πριν απαντηθεί το ερώτημα σε ποιο βαθμό η παγκόσμια οικονομική κρίση απειλεί την υπόσταση της δημοκρατίας και της εθνικής κυριαρχίας των κρατών, είναι αναγκαίο να αναρωτηθούμε πρώτα εάν το σημερινό πολίτευμα ανταποκρίνεται στους θεσμούς και τις αρχές της δημοκρατίας όπως και να γίνει κατανοητό ότι ο βαθμός εθνικής κυριαρχίας κάθε ανεξάρτητου κράτους καθορίζεται κατά κύριο λόγο από το ίδιο το κράτος. Σε κάθε περίπτωση, αποτελεί συνειδησιακό χρέος όλων των πολιτών του κόσμου να μην επιτρέψουμε μια μεγάλη κρίση της οικονομίας να εξελιχθεί σε βαθιά κρίση της δημοκρατίας. Προς επίρρωση αυτού, η συνολική λύση του οικονομικού προβλήματος δεν έγκειται μόνο στα οικονομικά μοντέλα και τους αριθμούς αλλά και στην αναδιάρθρωση των δημοκρατικών θεσμών, στην αλλαγή του μίγματος πολιτικής που ασκείται παγκοσμίως και κυρίως στην εστίαση στο βασικό κύτταρο της δημοκρατίας, τον άνθρωπο-πολίτη. Η πραγματική δημοκρατία είναι εκείνη που λειτουργεί ως ασπίδα στην οικονομική 28


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

λαίλαπα που ταλανίζει τον κόσμο σήμερα, εκείνη που έχει την ικανότητα να αποσβένει τις κοινωνικές αναταραχές διαφυλάττοντας την κοινωνική συνοχή, εκείνη που μπορεί και στηρίζει τον πολίτη σε εποχές δύσκολες για εκείνον. Εκείνη που πάνω απ’ όλα βασίζει τη δύναμή της στο λαό εκχωρώντας του την εξουσία να αποφασίσει κατά πόσο είναι διατεθειμένος να επιτρέψει σε μια οικονομική δυσπραγία να αλλοιώσει τα εθνικά, κοινων��κά και πολιτειακά χαρακτηριστικά της πατρίδας που εκπροσωπεί.

29


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

ΕΙΝΑΙ Η ΒΟΡΕΙΑ ΚΟΡΕΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ; της Βασιλικής Φράνγκου

T

ια πρώτη φορά, μετά από 60 χρόνια ανακωχής στην κορεάτικη χερσόνησο, ηχούν τα τύμπανα πολέμου ξανά και αναμφίβολα μια επερχόμενη σύγκρουση μεταξύ Βόρειας Κορέας και Νότιας Κορέας διχάζει τη διεθνή κοινότητα. Ο πόλεμος της Κορέας ξέσπασε στις 25 Ιουνίου του 1950 και οι δυο πλευρές έφτασαν σε ανακωχή στις 27 Ιουλίου του 1953, χωρίς ποτέ όμως να συνάψουν ειρήνη, αφήνοντας έτσι ένα έθνος χωρισμένο στα δύο. Αν και ο πόλεμος τερματίστηκε με την ανακωχή μεταξύ των δυο χωρών, ωστόσο θεωρητικά είναι ένας πόλεμος που δεν έχει ακόμη τελειώσει. Σήμερα, η Β. Κορέα ηγείται από τον Κιμ Γιονγκ Ουν (Kim Jong Un) , γιό του Κιμ Γιονγκ Ιλ ( Kim Jong Il), μόλις 30 ετών. Ανησυχία προκαλεί το γεγονός αν όντως τελικά η Β. Κορέα διαθέτει την ισχύ που υποστηρίζει ότι έχει , ώστε να προκαλέσει ένα νέο πλήγμα στην περιοχή.

τεχνική «κατάσταση πολέμου» επί σειρά δεκαετιών, καθώς ο κορεάτικος πόλεμος έληξε με ανακωχή και όχι με κάποια συνθήκη ειρήνης. Η ένταση μεταξύ των δυο χωρών όμως αυξήθηκε μετά την επιτυχημένη δοκιμή πυραύλου (που θεωρήθηκε βαλλιστική δοκιμή πυραύλου) τον περασμένο Δεκέμβριο από την Πιονγκγιάνγκ και την επίσης επιτυχημένη πυρηνική δοκιμή του Φεβρουαρίου. Την ένταση όξυνε και η επιθυμία της Β. Κορέας να θέσει πάλι σε λειτουργία πυρηνικές εγκαταστάσεις, ανάμεσα στις οποίες η εγκατάσταση εμπλουτισμένου ουρανίου και ο αντιδραστήρας των 5 MW της Γιονγκμπιόν, που είχε σταματήσει από το 2007. Όλα αυτά πυροδότησαν τις αντιδράσεις κυρίως της Ν. Κορέας που αισθάνεται ότι απειλείται, των Ηνωμένων Πολιτειών (ΗΠΑ), καθώς και της διεθνούς κοινότητας που φοβάται την κλιμάκωση των σχέσεων Σεούλ και Πιονγκγιάνγκ.

Είναι προφανές ότι τα δυο κράτη της κορεάτικης χερσονήσου είναι σε

Η Πιονγκγιάνγκ δεν δίστασε να εξαπολύσει προκλητικές απειλές κατά 30


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

της Ν. Κορέας, των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και της Ιαπωνίας. Ειδικά μετά τις νέες αυστηρές κυρώσεις του ΟΗΕ που της επιβλήθηκαν, λόγω της τρίτης πυρηνικής δοκιμής που έκανε στις 12 Φεβρουάριο, η Β. Κορέα διατηρεί ιδιαίτερα σκληρή στάση κατά της Σεούλ και της Ουάσινγκτον και δήλωσε μια νέα κατάσταση πολέμου με την Ν. Κορέα. Ακόμη, καταδίκασε τα κοινά γυμνάσια της Ουάσινγκτον και της Σεούλ στη θαλάσσια περιοχή της κορεάτικης χερσονήσου (που ολοκληρώθηκαν στις 30 Απριλίου) καθώς τα θεωρεί ως επέμβαση της Ν. Κορέας στη Βόρεια με την υποστήριξη της Ουάσινγκτον. Οι πυρηνικές απειλές, όμως, που επισείει η Β. Κορέα δημιουργούν ένα ‘σοβαρό και πραγματικό κίνδυνο’ για την Ν. Κορέα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και για την Ιαπωνία; Πόσο τρομακτικά είναι τα πυρηνικά της Β. Κορέας;

Η Βόρεια Κορέα έχει ασχοληθεί με τον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας από το 1960, όταν έχτισε ένα ερευνητικό κέντρο στην Γιονγκμπιόν. Παρά το γεγονός ότι οι δύο Κορέες συμφώνησαν σε μια ελεύθερη από

πυρηνικά χερσόνησο το 1992, η Βόρεια αναίρεσε τη συμφωνία αυτή ένα χρόνο αργότερα. Πρόσφατα ανακοίνωσε την επαναλειτουργία ενός πυρηνικού αντιδραστήρα στην Γιονγκμπιόν. Η Β. Κορέα υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι αδιαπραγμάτευτο. Θεωρεί τα πυρηνικά της ως διαπραγματευτικό ατού, αλλά και ως όπλα. Έχει την πεποίθηση ότι η πυρηνική ισχύς της είναι μια αξιόπιστη αποτροπή του πολέμου και μια εγγύηση για την προστασία της κυριαρχίας της. Θεωρεί ότι τα βορειοκορεάτικα πυρηνικά όπλα λειτουργούν ως μέσα αποτροπής εν δυνάμει εισβολέων και ως θεμέλιο για την ευημερία της. Η Ν. Κορέα αντέδρασε σθεναρά στις προκλήσεις της Βόρειας και δήλωσε ότι θα υπάρξει ισχυρή και ταχεία στρατιωτική απάντηση σε οποιαδήποτε πρόκληση της Βόρειας Κορέας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πολιτικές συνέπειες. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι δεν θα επιτύχει τίποτα η Β. Κορέα με τις απειλές και τις προκλήσεις της. Θεωρούν ότι αν συνεχίσουν τις απειλές το μόνο που θα καταφέρουν είναι να φέρουν περαιτέρω απομόνωση της χώρας και να υπομονεύσουν τις διεθνείς προσπάθειες για τη διασφάλιση της ειρήνης και της σταθερότητας στη βορειοανατολική Ασία. Πάντως, μέχρι σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ακολουθήσει μια πολυεθνική 31


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

στρατηγική διαπραγμάτευσης που προβλέπει συνομιλίες μεταξύ της Βόρειας Κορέας, των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας, της Ρωσίας, της Νότια Κορέας και της Ιαπωνίας. Παράλληλα, αξιοσημείωτη είναι η στάση της Κίνας σχετικά με την συμπεριφορά την Β. Κορέας. Ως τώρα διατηρεί ουδέτερη στάση και το μόνο που έχει αναφέρει είναι ότι καμία χώρα δεν έχει το δικαίωμα να βυθίσει την Ασία στο χάος. Πρόκειται τελικά για πραγματικές προετοιμασίες πολέμου ή είναι ένα ακόμα τέχνασμα της Πιονγκγιάνγκ για να αυξήσει την πίεση της πάνω στη Ν. Κορέα και τις ΗΠΑ;

Όλη αυτή η προπαγάνδα, που παρουσιάζει τη Β. Κορέα ως τον επόμενο ισχυρό ‘εχθρό’ των ΗΠΑ και της διεθνούς ειρήνης και σταθερότητας μετά το Ιράκ και το Ιράν είναι αβάσιμη σε μεγάλο βαθμό, καθώς η Β. Κορέα δεν θα μπορούσε να εκτοξεύσει επιτυχώς μια πυρηνική κεφαλή στην αμερικανική ενδοχώρα. Παράλληλα, και η προειδοποίηση της για «θερμοπυρηνικό πόλεμο» αποτελεί τέχνασμα για να κερδίσει

εντυπώσεις εφόσον βόμβες υδρογόνου.

δεν

διαθέτει

Με λίγα λόγια, η απειλητική «πολεμοχαρής» ρητορική της Βόρειας Κορέας υπερβάλλει την ικανότητά της να σπείρει τον πυρηνικό όλεθρο. Ωστόσο το πυρηνικό της πρόγραμμα εξακολουθεί να είναι ανησυχητικό για άλλους λόγους. Οι τεχνικές ελλείψεις στις κεφαλές και στους πυραύλους της, θα μπορούσαν να ξεπεραστούν, αν της δοθεί αρκετός χρόνος και αυτό θα μπορούσε να αυξήσει την ισχύ της. Ο πιο άμεσος κίνδυνος βέβαια είναι το γεγονός ότι η Β. Κορέα πουλά τεχνογνωσία και υλικά σε άλλα κράτη παρίες, όπως το Ιράν (η οποία χρησιμοποιεί επίσης ουράνιο), ή σε τρομοκράτες. Τέλος, ένας περαιτέρω κίνδυνος της διάδοσης των πυρηνικών είναι η ενθάρρυνση της Ιαπωνίας και της Ν. Κορέας να αρχίσουν δικά τους προγράμματα όπλων, καθώς η τεχνολογία της Β. Κορέας βελτιώνεται. Συμπερασματικά, παραμένει ακόμα το ερώτημα αν οι απειλές του Κιμ Γιονγκ Ουν τελικά είναι πραγματικές ή είναι απλά ένα τέχνασμα με σκοπό να αποδείξει ότι είναι ικανός ηγέτης. Η υποφαινόμενη θεωρεί τις απειλές της Β. Κορέας απλές προκλήσεις χωρίς βάση. Φαίνεται αδύνατο έως και απίθανο με τα σημερινά δεδομένα η Πιονγιάνγκ να κάνει πράξη τις απειλές της για ένα θερμοπυρηνικό πόλεμο. Εκεί που στοχεύει ο Κιμ Γιονγκ Ουν, πέρα από την εδραίωση της εξουσίας του, είναι να επιτύχει παραχωρήσεις 32


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

από τις ΗΠΑ και την Νότιο Κορέα, αλλά και οικονομικά οφέλη από την Κίνα. Χωρίς αμφιβολία, στον παρατηρητή όλο αυτό θυμίζει ένα ψυχροπολεμικό «chicken game». Παρόλα ο εφησυχασμός δεν είναι λύση, διότι στη διεθνή πολιτική κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για τίποτα. Γι’ αυτό το λόγο θα πρέπει να υπάρξει διπλωματική διαχείριση της κατάστασης ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης μεταξύ των δυο χωρών.

33


Απo…safiνίσεις Σεπτεμβρίου 2013

Διεύθυνση Γραφείου: Αιόλου 42-44, 10560 Αθήνα Τηλέφωνο Επικοινωνίας: 210-3255421 Email: info.safia@gmail.com Email Aposafiνίσεων: aposafiniseis@gmail.com Website: www.safia.gr

34


Απόsafiνίσεις #3