Issuu on Google+

Bezpieczeństwo

Strategia DUAT Kilka lat temu po raz pierwszy napisaliśmy1) o strategii DUAT2), jako elemencie ogólnej strategii zarządzania ryzykiem. Powodem do napisania kilku słów na ten temat były obserwacje z wielu firm, które dokumentowanie oceny ryzyka traktują instrumentalnie jako obowiązek prawny i nie widzą żadnych korzyści z jej posiadania.

K. Karczewska; J. T. Karczewski - Ocena ryzyka zawodowego i zarządzanie poziomem ryzyka. Monografia “wypadki w rolnictwie - dynamika zmian w ostatniej dekadzie”. Instytut Medycyny Pracy, pod redakcją Leszka Soleckiego i Franciszka Bujaka. Lublin, 2007 2) Daleka analogia do dualistycznej wizji świata starożytnego Egiptu. DUAT: dosłownie świat podziemny. 1)

ź r ó d ł o : w w w. k u l t u r a b e z p i e c z e n s t w a . p l

Krystyna Karczewska Jerzy Karczewski

Akademia Bezpieczeństwa DNV

D

o takich wniosków skłoniło nas to, co często można było zobaczyć: ocena ryzyka wykonana przez firmę zewnętrzną, bardzo często z zagrożeniami nieadekwatnymi do sytuacji w danym przedsiębiorstwie, często nieprofesjonalne i niestety niezrozumiale. Dlatego warto zastanowić się, po co tak naprawdę dobrej firmie potrzebna jest dobra ocena ryzyka. Odpowiedź jest bardzo prosta: dobra firma dba skutecznie i efektywnie o swoich pracowników i o wyniki firmy. A do tego potrzebna jest właśnie dobra ocena ryzyka, możliwie kompleksowa, zrozumiała dla pracowników i „żywa”, czyli przestrzegana i stosowana na co dzień. Warto uświadomić sobie, że ryzyko zmienia się cały czas, że każda zmiana może wpłynąć na poziom ryzyka, że codzienne doświadczenia (zdarzenia wypadkowe, obserwacje, audyty, przeglądy, informacje od pracowników, itd.) wpływają na naszą wiedzę o poziomie ryzyka - tym rzeczywistym, a nie tym zapisanym w nikomu niepotrzebnych dokumentach. Nasze rozważanie podzielmy na trzy części: • standardowe podejście do oceny ryzyka, • strategia DUAT, • prosty schemat zarządzania ryzykami. strona 1 2 3


Bezpieczeństwo Pierwszy etap - podejście do oceny ryzyka Ocena Ryzyka

Ryzyko nieakceptowane

Ryzyko akceptowane

Ryzyko kontrolowane

Drugi etap – strategia DUAT

Ryzyko tolerowane

Na powyższym rysunku przedstawiono podstawową ideę zarządzania ryzykiem. Stosując wybraną przez siebie metodę dokonujemy podziału na ryzyka akceptowane i nieakceptowane (norma OHSAS) lub używając terminologii z polskiej normy PN-N-18001 na dopuszczalne i niedopuszczalne. Podział ten jest bardzo ważny, chociaż nie jest on ostateczny i zgodnie ze zdrowym rozsądkiem podlega on stałej weryfikacji przez życie. Doświadczenia operacyjne i zmiany, o których mówiliśmy powyżej powinny nam pomagać w stałej aktualizacji oceny ryzyka. To doświadczenie operacyjne podpowiada nam również, w jakim stopniu informacje związane ze stosowaniem środków ochrony przekładają się na poziom ryzyka. Kiedy staje się on nieakceptowany pomimo tego, że na papierze jest on dalej akceptowalny. Weźmy pod uwagę prosty przykład. Pracownicy stosują środki ochrony przed upadkiem z wysokości i okulary ochronne. Te pierwsze używane od dawna stosowane są powszechnie (przeglądy i audyty potwierdziły to w 98%), te drugie niedawno wprowadzone – ze względu na 3 wypadki uszkodzenia gałki ocznej w krótkim okresie czasu, w tym jeden bardzo poważny - stosowane są bardzo niechętnie (wynik obserwacji na poziomie 35%). Czy w tej sytuacji w obu przypadkach możemy dalej twierdzić, że ryzyko jest akceptowalne? Dla tej drugiej sytuacji, w której 1/3 pracowników stosuje wymagane ochrony oczu mamy prawo przewidywać, że statystycznie rzecz biorąc zamiast trzech wypadków będziemy mieć dwa – czy to jest akceptowalne? Drugi podział to podział ryzyk akceptowalnych na tolerowane (bardzo niskie, nie wymagają specjalnych środków ochrony) i kontrolowane (wymagają środków ochrony). s t r o n a 1 2 3

Ryzyka nieakceptowane zostały zaznaczone kolorem czerwonym - te ryzyka wymagają podjęcia działań, które pozwolą na zaliczenie ich do kategorii akceptowalnych (przynajmniej na papierze) i wiele firm uważa, że zarządzanie ryzykami zostało z sukcesem zakończone. Zapominając zupełnie, że to co zostało zapisane na papierze, jeśli ma być skuteczne, musi zostać wprowadzone w życie i utrzymywane.

Analiza ryzyka Ocena Ryzyka

Ryzyko nieakceptowane

Ryzyko akceptowane

A

DUAT

Ryzyko kontrolowane

Ryzyko tolerowane

B Potencjalnie poważne skutki

Potencjalnie małe skutki

A - doskonalenie środków ochrony, redukcja ryzyka B – niezawodność stosowania środków ochrony Strategia DUAT w sposób ciągły zmusza do kontrolowania ryzyk na dwóch płaszczyznach: • Ryzyk nieakceptowalnych, które mogą pojawić się dosłownie w każdym momencie – nowe zagrożenie, nieskuteczność dotychczasowych środków ochrony, niestosowanie założonych środków ochrony itd. O tym już mówiliśmy i jest to pierwsze podstawowe zadanie dla osób odpowiedzialnych za kontrolowanie ryzyka – wyłapywanie ryzyk nieakceptowalnych i podejmowanie działań korygujących • Ryzyk o potencjalnie poważnych skutkach. O tym jeszcze nie mówiliśmy. Ustalenie, że dane ryzyko jest akceptowane jest statystycznie poprawne, jednak łatwo można wpaść tu w pewną pułapkę. Weźmy pod uwagę następujące dwie sytuacje: a) Potencjalnie strata bardzo duża (1 milion zł), ź r ó d ł o : w w w. k u l t u r a b e z p i e c z e n s t w a . p l


Bezpieczeństwo prawdopodobieństwo bardzo małe, raz na 100 lat. b) Potencjalne strata mała (10 000 zł), prawdopodobieństwo bardzo duże, raz na rok. Pozornie wydaje się, że mamy do czynienie z porównywalnym ryzykiem3), ale tylko pozornie. Jeśli firma funkcjonuje w danej technologii powiedzmy 10 lat, mamy do czynienia z następującą sytuacją: a) Z prawdopodobieństwem 0,1 poniesiemy dużą stratę, ale w 90% żadnych strat nie będzie. b) Praktycznie rzecz biorąc łączne straty wyniosą około 100 tysięcy zł. Wniosek praktyczny to zwrócenie szczególnej uwagi na zagrożenia, które mogą spowodować bardzo duże straty. Środki kontroli dla tych ryzyk muszą być praktycznie niezawodne (patrz metoda szacowania Risk Assessment Code). Filozofia ta jest bardzo prosta - tam gdzie grożą duże straty, środki ochrony muszą działać niezawodnie. Wracając do naszego przykładu. Nie wystarczy cieszyć się, że tylko w 10% przypadków poniesiemy dużą stratę. Ambicją firmy powinno być, aby tej straty w ogóle nie było. Ale to właśnie wymaga specjalnego podejścia do „poważnych” zagrożeń. Wymaga tego bezpieczeństwo ludzi, firmy i zdrowy rozsądek. Strategia DUAT podkreśla 3)

Przeciętna strata roczna to w obu wypadkach 1000 zł Wykorzystanie AOR w przedsiębiorstwie: • Działania korygujące i prewencyjne • Badanie zdarzeń wypadkowych • Analizy bezpieczeństwa zadania • Konserwacja prewencyjna • Informacja dla pracowników, szkolenia • Specyfikacje zakupowe pod kątem bhp • Przeglądy - listy kontrolne • Dobór środków ochrony indywidualnej • Monitorowanie poważnych ryzyk • Ustalanie celów i wskaźników • Informacja dla podwykonawców i gości

Działania korygujące dla nieakceptowanego poziomu ryzyka

ten właśnie aspekt. Nie pozwalamy, aby „akceptowalne ryzyka” nas uśpiły. Nasza strategia zarządzania ryzykami musi „pamiętać” o najpoważniejszych zagrożeniach, gdyż jak uczą przykłady z przeszłości, jeden poważny wypadek oprócz tragicznych strat w ludziach może nawet największa firmę doprowadzić do ruiny. Warto pamiętać, że naczelną zasadą w biznesie wcale nie jest maksymalizacja zysku, ale po prostu „przetrwanie i rozwój”.

Trzeci etap - zarządzanie ryzykiem Na zakończenie kilka zdań o korzyściach wynikających z dobrego zarządzania ryzykami. Przedstawiony schemat – mam nadzieję – jest na tyle prosty, że łatwo go samemu zinterpretować. Chcielibyśmy tylko zwrócić uwagę na niebieski blok z lewej strony na górze. Jest to na pewno niepełna lista korzyści, jakie daje dobrze zrobiona ocena ryzyka. Dobra ocena ryzyka i wiarygodna kontrola ryzyk to również wielka korzyść przy ubezpieczaniu firmy (fundusz wypadkowy, majątek firmy, pracownicy, itp.).

Krystyna Karczewska Jerzy Karczewski

Akademia Bezpieczeństwa DNV

Przygotowanie narzędzi do zarządzania ryzykiem (koordynator, zakres, metoda szacowania ryzyka, zespoły, formularze, program)

Ustalenie Akceptowanego Poziomu Ryzyka

Analiza i ocena ryzyka (AOR)

okresowe ustalenie optymalnego poziomu ryzyka akceptowanego

Zmiany w przedsiębiorstwie Zdarzenia wypadkowe

Doraźna weryfikacja AOR

Okresowa weryfikacja AOR

Przeglądy, audyty, obserwacje

ź r ó d ł o : w w w. k u l t u r a b e z p i e c z e n s t w a . p l

strona 1 2 3


Strategia DUAT