Page 1

NEWSLETTER KWIECIEO 2010

KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy – Radcowie Prawni spółka partnerska Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego KRS 0000337285, REGON 142011396, NIP 5213540088 ul. Belgijska 11/10, 02-511 Warszawa tel. + 48 22 541 70 80 / fax +48 22 213 30 07 office@rkkw.pl www.rkkw.pl


Spis treści Informacje ............................................................................................................................................... 3 Informacja o przyznanej rekomendacji w kategorii „Prawo spółek” .................................................. 3 Informacja o nowej stronie internetowej ........................................................................................... 3 Orzecznictwo ........................................................................................................................................... 4 W sporze z udziałem likwidatora spółka kapitałowa musi byd reprezentowana przez radę nadzorczą lub pełnomocnika zgromadzenia ........................................................................................................ 4 Właściwy czas do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości ............................................................... 6 Otwarcie drogi do zaskarżania uchwał zgromadzeo spółek kapitałowych? ....................................... 7 Odpowiedzialnośd wspólników za zobowiązania spółki jawnej po jej wykreśleniu z rejestru ............ 8 Legitymacja byłego wspólnika do zaskarżania uchwał zgromadzenia wspólników .......................... 10

2


Informacje Informacja o przyznanej rekomendacji w kategorii „Prawo spółek”

W bieżącym numerze Newslettera mamy przyjemnośd przekazad Paostwu informację o rekomendacji przyznanej naszej Kancelarii przez „Gazetę Finansową” (Prawo i Biznes) w kategorii „Prawo spółek”. Mamy nadzieję, że uzyskanie przez nas tego niewątpliwego wyróżnienia utwierdzi Paostwa w przekonaniu, że Kancelaria KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy jest właściwym partnerem we współpracy, w szczególności zaś w sprawach wymagających biegłej znajomości dziedziny prawa spółek handlowych. Treśd przyznanej rekomendacji znajduje się na stronie internetowej Kancelarii dostępnej pod adresem www.rkkw.pl w zakładce „REFERENCJE”.

Informacja o nowej stronie internetowej

Ponadto informujemy, że od dnia 1 kwietnia 2010 r. nasza Kancelaria uruchomiła nową stronę internetową. Serdecznie zachęcamy Paostwa do jej odwiedzenia pod adresem www.rkkw.pl

3


Orzecznictwo analizowanej sprawie nieruchomośd została sprzedana z wolnej ręki

dr Radosław L. Kwaśnicki

bez wymaganej uchwały (pomimo ww. z marca 2002 r.)

radca prawny, Partner Zarządzający Kancelarią Prawną KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy (www.rkkw.pl)

W trakcie postępowania apelacyjnego interwencję uboczną po stronie powoda zgłosił jeden ze wspólników spółki, będący jej likwidatorem. Sąd Apelacyjny uznał, że jest to dozwolone, gdyż spółkę będzie reprezentował drugi likwidator. Sąd Najwyższy, wskutek skargi kasacyjnej, uchylił zaskarżony wyrok

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.3.2010 r. (III CSK 511/09, niepubl.)

i stwierdził

nieważnośd

postępowania

od dnia

zgłoszenia

interwencji ubocznej przez likwidatora spółki. Jako przyczynę nieważności Sąd wskazał brak właściwej reprezentacji spółki. Zgodnie bowiem z art. 280 KSH do likwidatorów należy stosowad

W sporze z udziałem likwidatora spółka kapitałowa musi być reprezentowana przez radę nadzorczą lub pełnomocnika zgromadzenia

przepisy dotyczące członków zarządu. W myśl zaś art. 210 § 1 KSH w umowach i sporach między członkami zarządu (a więc i likwidatorami), pełnomocnik

spółkę

reprezentuje

powołany

uchwałą

rada

nadzorcza

zgromadzenia

lub

wspólników.

Zdaniem Sądu, „spór” oznacza nie tylko sytuację, gdy członek

1.

Stan faktyczny

zarządu (a zatem i likwidator) występuje jako powód lub pozwany, ale także jako interwenient uboczny. Liczy się bowiem

Wspólnicy spółki z o.o. (w liczbie trzech) podjęli w marcu 2002 r.

nawet potencjalna możliwośd konfliktu interesów, nie wystarczy, że

uchwałę zezwalającą zarządowi spółki na sprzedaż nieruchomości

spółkę prezentował w tym czasie inny likwidator. Jednocześnie, Sąd

za cenę nie niższą niż 1,6 mln zł. Następnie w 2003 r. wspólnicy

zgodził się z Sądami I i II instancji, że uchwała z marca 2002 r. nie

tejże spółki podjęli uchwałę o jej likwidacji. Likwidatorami zostali

jest uchwałą o której mowa w art. 282 KSH, gdyż była podjęta

dwaj dotychczasowi wspólnicy. W kwietniu 2006 r. likwidatorzy

dużo wcześniej niż otwarcie likwidacji.

sprzedali ww. nieruchomośd za cenę 2,35 mln zł. Po tej transakcji trzeci wspólnik, będący jednocześnie wierzycielem spółki, wystąpił przeciwko spółce i nabywcy nieruchomości z powództwem o

2.

ustalenie, że umowa sprzedaży jest nieważna.

Komentarz 1. W komentowanym orzeczeniu Sąd Najwyższy poruszył

W ocenie sądów I i II instancji umowa sprzedaży nieruchomości była nieważna jako sprzeczna z art. 282 Kodeksu spółek

istotną

dla

handlowych, dalej jako „KSH” (zgodnie z którym w toku likwidacji

obowiązujących likwidatorów spółki. Nie jest jeszcze znane

nieruchomości mogą byd zbywane w drodze publicznej licytacji, a z

szczegółowe uzasadnienie wyroku, jednakże już z samej

wolnej ręki - jedynie na mocy uchwały wspólników i po cenie nie

tezy wynika, że Sąd w pełni odniósł się do normy art. 280

niższej od uchwalonej przez wspólników). Zdaniem Sądów w

KSH. Przepis ten, jako norma odsyłająca, nakazuje do likwidatorów

4

praktyki

stosowad

kwestię

przepisy

dotyczącą

dotyczące

zasad

członków


zarządu, co wynika z ogólnej zasady, że likwidatorzy mają

zatem nie ma wątpliwości, iż w przypadku likwidatorów

takie prawa i obowiązki, jak członkowie zarządu. Powyższa

należy stosowad takie przepisy jak art. 209 czy 211 KSH, to

zasada wynika z faktu, iż – jak słusznie wskazują J.

tym bardziej jest to zasadne również w przypadku sporu

Namitkiewicz i J. Stecki - „wobec utrzymania osobowości

pomiędzy spółką a jednym z likwidatorów. W przeciwnym

prawnej spółka (…) zachowuje swą organizację. Statut

bowiem razie taki spór sądowy mógłby stad się prawną

nadal obowiązuje i jest regulatorem życia prawnego, jeżeli

fikcją, gdyż po obu jego stronach staliby likwidatorzy, a

da się to pogodzid z celem likwidacji. Naczelny organ spółki,

zatem przedstawiciele tego samego organu spółki. Nie ma

walne zgromadzenie oraz władze nadzorcze działają w

przy tym znaczenia – jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy –

czasie likwidacji jak dotąd. Organ wykonawczy, zarząd,

czy likwidator (a szerzej: członek zarządu) występuje w

zostaje zastąpiony przez likwidatorów, jednak sytuacja

sporze jako strona czy jako interwenient, gdyż w obu

prawna ich w stosunku do spółki jest analogiczna do

przypadkach reprezentuje interesy sprzeczne z interesami

stanowiska zarządu " (J. Namitkiewicz, J. Stecki, Likwidacja

spółki.

spółki akcyjnej

według polskiego

prawa

akcyjnego, 4.

Warszawa 1933, s. 52-53).

Zgodzid

się również

należy ze stanowiskiem

Sądu

Najwyższego, który opowiedział się za nieważnością umowy 2.

Jak wskazuje treśd art. 280 KSH, analogia przepisów

sprzedaży nieruchomości zawartej z naruszeniem art. 282 §

dotyczących zarządu nie jest całkowita. Nie ma bowiem

1 (w zw. z art. 17 § 1 – 2) KSH. Zgodnie z tym przepisem do

zastosowania,

odmiennie

zbycia w trakcie likwidacji nieruchomości „z wolnej ręki”,

uregulowane w przepisach rozdziału 6 działu I tytułu III KSH.

wymagana jest uprzednia uchwała wspólników. Wykładnia

Wobec

Sądem

treści ww. przepisu wskazuje, iż chodzi tu o uchwałę

Najwyższym, iż analogia z art. 280 KSH obejmuje także

dotyczącą zbycia danej nieruchomości w trakcie likwidacji

reprezentację spółki w sporach z likwidatorem. Nie ma

spółki, a nie w jakimkolwiek innym czasie. Jest to

bowiem

uzasadnione tym, iż art. 282 KSH zawiera szczegółowe

jeżeli

powyższego,

żadnych

dane

kwestie

zgodzid

się

przepisów

należy

z

szczególnych,

które

dyrektywy dotyczące sposobu prowadzenia likwidacji przez

uzasadniałyby odmienną wykładnię.

likwidatorów. Także przedstawiciele doktryny podnoszą, iż 3.

Ponadto, za słusznością powyższego stanowiska przemawia

uchwała w przedmiocie zgody na zbycie nieruchomości

– jak zasadnie wskazał Sąd Najwyższy – cel art. 210 § 1 KSH,

stanowi wyraz udzielonego likwidatorom pełnomocnictwa

tj. ochrona interesu spółki przed ryzykiem konfliktu

do dokonania tej (czyli konkretnej) czynności (por. A.

interesów. Praktyka pokazuje, iż ryzyko to nie jest

Kidyba,

wykluczone także w okresie likwidacji spółki. Z tego też

Komentarz, wyd. 5, C.H. Beck, Warszawa 2009, SIP Legalis,

powodu przedstawiciele doktryny zgodnie wskazują, iż

kom. do art. 282 KSH). Powyższe oznacza, iż brak stosownej

analogia z art. 280 KSH dotyczy w szczególności przepisów

uchwały podjętej już po rozpoczęciu likwidacji jest

eliminujących zagrożenie konfliktu interesów, tj. m.in. art.

równoznaczne z dokonaniem zbycia bez zgody wspólników i

209 KSH *nakazującego członkowi zarządu, w przypadku

skutkuje nieważnością tak dokonanej czynności prawnej.

Spółka

z

ograniczoną

odpowiedzialnością.

sprzeczności interesów spółki z interesami członka zarządu, wstrzymanie się od udziału w rozstrzyganiu spraw objętych

Komentowane orzeczenie wydaje się trafne i z całą pewnością

dyspozycją tego przepisu+, czy art. 211 KSH *dotyczącego

znaczące dla praktyki. Sąd Najwyższy rozwiewa w nim bowiem

zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi+ (tak: J.

wątpliwości, jak powinna byd reprezentowana spółka w sporze,

Strzępka, E. Zielioska *w:+ J. A. Strzępka (red.), Kodeks

którego

spółek handlowych. Komentarz, wyd. 4, C.H. Beck,

powód/pozwany lub interwenient). W takiej sytuacji należy podjąd

Warszawa 2009, s. 592; A. Kidyba, Spółka z ograniczoną

działania takie jak w przypadku członka zarządu, a zatem spółkę

odpowiedzialnością. Komentarz, wyd. 5, C.H. Beck,

może reprezentowad wyłącznie rada nadzorcza lub pełnomocnik

Warszawa 2009, SIP Legalis, kom. do art. 280 KSH). Skoro

powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Co więcej, idąc za

5

drugą

stroną

jest

likwidator

(działający

jako


stanowiskiem Sądu, należy pamiętad, iż uchwała zgromadzenia

czasie. Członek zarządu złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu

wspólników w przedmiocie zgody na zbycie nieruchomości przez

Administracyjnego (WSA), w której podniósł, iż wniosek o

likwidatora nie może byd podjęta w czasie innym niż okres

ogłoszenie upadłości spółki zgłoszony został niezwłocznie po

likwidacji. W przeciwnym bowiem razie uchwała taka nie zostanie

oświadczeniu jedynego kontrahenta spółki o natychmiastowym

uznana za spełnienie wymogu z art. 282 §1 KSH, a dokonane na jej

zaprzestaniu współpracy. WSA skargę oddalił, uznając, iż skarżący

podstawie zbycie nieruchomości, może zostad uznane za nieważne

nie wykazał, że zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości we

zgodnie z art. 17 § 1 – 2 KSH.

właściwym czasie. Wobec tego członek zarządu wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).

Radosław Skiba

2. adwokat w Kancelarii Prawnej KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy (www.rkkw.pl), gdzie prowadzi Departament Przestępstw Gospodarczych

Uzasadnienie

W komentowanym wyroku NSA uznał, że – wprowadzając przesłankę braku złożenia we właściwym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości – ustawodawca powiązał konstrukcję odpowiedzialności ukształtowaną art. 116 OP z unormowaniem art. 5

§

1

Prawa

upadłościowego

obowiązującego

wówczas

rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24.10.1934 r. Właściwym momentem do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, o

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

którym mowa w art. 116 OP jest zatem okres dwóch tygodni od

18.2.2010 r. (II FSK 1499/08)

dnia, w którym majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie

Właściwy czas do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości 1.

długów, chyba że wcześniej zaistniał obowiązek zgłoszenia wniosku wobec zaprzestania płacenia długów.

Stan faktyczny sprawy 3.

Komentarz

Organy podatkowe orzekły o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. na podstawie art. 116 Ordynacji

Komentowane orzeczenie dotyczy kwestii odpowiedzialności

podatkowej (dalej jako „OP”). Stwierdziły, że zobowiązanie spółki z

członka zarządu, w tym wypadku sp. z o.o., za zobowiązania

tytułu pobranego i nieodprowadzonego podatku dochodowego od

podatkowe spółki na podstawie art. 116 § 1 OP w sytuacji, gdy

osób fizycznych za luty 2001 r. powstało w okresie, w którym pełnił

egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Do

on obowiązki członka zarządu, a egzekucja wobec spółki z powodu

ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie

jej bezskuteczności została umorzona. Ustaliły także, że trwałe

tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności

zaprzestanie płacenia długów nastąpiło w marcu 2001 r., a

egzekucji oraz powstania zobowiązania podatkowego w okresie

niewypłacalnośd spółki wystąpiła już na początku 1999 r., gdyż jej

pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie

majątek na dzieo 31.12.1998 r. nie wystarczał na pokrycie

zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialnośd (wyrok WSA

istniejących zobowiązao (zobowiązania przekraczały znacznie sumę

w Warszawie z dnia 3.12.2004 r., III SA/Wa 209/04, M. Pod. nr

aktywów). Wobec powyższego, 14 dniowy termin do złożenia

4/2005,

wniosku o ogłoszenie upadłości należało liczyd od dnia 31.12.1998

odpowiedzialności członka zarządu jest m.in. wykazanie przez

r. Zdaniem organów podatkowych wniosek o ogłoszenie upadłości

niego, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie

spółki z dnia 15.9.2001 r. nie został więc złożony w odpowiednim

upadłości. Kwestią sporną w niniejszej sprawie okazało się

6

s.

30).

Negatywną

przesłanką

orzeczenia

o


Otwarcie drogi do zaskarżania uchwał zgromadzeń spółek kapitałowych?

rozumienie przesłanki „właściwego czasu” do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Członek zarządu spółki argumentował bowiem, że taki „właściwy czas” nie został w art. 116 OP określony, a zatem jego wniosek o ogłoszenie upadłości złożony po

oświadczeniu

przez

jedynego

kontrahenta

spółki

1.

o

Stan faktyczny

natychmiastowym zaprzestaniu współpracy był złożony we „właściwym czasie”. NSA w komentowanym wyroku potwierdził

Spór w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu

raczej już ugruntowaną i niebudzącą wątpliwości linię orzeczniczą

Najwyższego powstał w związku z podwyższeniem wysokości

(por. wyrok NSA z dnia 29.11.2006 r., II FSK 1287/2005, LEX nr

kapitału zakładowego w spółce Zamco Sp. z o.o. (dalej: „Zamco”).

263559; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3.12.2007 r., I SA/Gl

Przed podwyższeniem miała ona kapitał zakładowy w wysokości

708/07, LEX nr 326665; wyrok WSA w Lublinie z dnia 20.02.2008

50.000 zł podzielony na 1000 udziałów, z czego do spółki Gem

r., I SA/Lu 794/07, LEX nr 462725), w której wskazano, iż pojęcie

Management Limited z siedzibą na Wyspach Dziewiczych (dalej:

„właściwego czasu” do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości

„Gem”) należało 475 udziałów (49,70% kapitału zakładowego) a do

należy odnosid do terminów ustalonych w art. 5 rozporządzenia

Hugh A., osoby fizycznej – 525 udziałów (50,30% kapitału

Prezydenta RP z dnia 24.10.1934 r.

zakładowego).

Prawo upadłościowe, a

obecnie w art. 10 – 11 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 28.2.2003 r.

Przed podwyższeniem wysokości kapitału zakładowego wspólnicy

Prawo upadłościowe i naprawcze.

Zamco uzgodnili, że w wyniku podwyższenia (do wysokości ponad 3

Oznacza to, że członek zarządu jest obowiązany złożyd wniosek o

mln zł) nastąpi wyrównanie wielkości ich udziałów w Zamco, tj. po

ogłoszenie upadłości spółki kapitałowej w terminie dwóch

przeprowadzonej operacji każdy z nich będzie dysponował

tygodni od dnia, w którym spółka zaprzestała wykonywania

udziałem 50% w kapitale zakładowym spółki. W efekcie powyższych

swoich

gdy

ustaleo zgromadzenie wspólników Zamco podjęło uchwałę o

zobowiązania spółki przekroczyły wartośd jej majątku nawet, gdy

podwyższeniu wysokości kapitału zakładowego, z jednoczesnym

nadal wykonuje ona swoje zobowiązania (art. 11 obecnie

wyłączeniem

obowiązującego Prawa upadłościowego i naprawczego). Nie

Obydwaj wspólnicy byli obecni na wskazanym zgromadzeniu i

złożenie wniosku w tym terminie powoduje, że członek zarządu

głosowali za uchwałą. Następnie Hugh A. – wbrew wcześniejszym

spółki może ponosid odpowiedzialnośd za jej zobowiązania

uzgodnieniom – objął wszystkie udziały w podwyższonym kapitale

podatkowe na podstawie art. 116 OP, albowiem nie może

zakładowym Zamco, przez co uzyskał w nim udział w wysokości ok.

powoływad się na przesłankę egzoneracyjną złożenia wniosku o

99%. Gem na powyższe działania zareagowała oświadczeniem o

ogłoszenie upadłości spółki „we właściwym czasie”.

uchyleniu się od aktu głosowania nad uchwałą jako złożonym w

wymagalnych

zobowiązao

pieniężnych

lub

prawa

poboru

dotychczasowych

wspólników.

wyniku podstępu oraz zaskarżyła uchwałę powództwem o stwierdzenie jej nieważności. Sądy I i II Instancji oddaliły powództwo uznając, iż Gem nie miała

Dariusz Kulgawczuk

legitymacji procesowej do zaskarżenia uchwały w przedmiocie

LL. M. Saarbrücken, radca prawny w Kancelarii Prawnej KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy (www.rkkw.pl), gdzie prowadzi Departament Procesowy

podwyższenia wysokości kapitału zakładowego Zamco, gdyż głosowała za uchwałą i nie zgłosiła sprzeciwu do protokołu zgromadzenia. Sąd Najwyższy zajął odmienne stanowisko i przyjął, iż uchwałę tę, jako sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, można uznad za nieważną na podstawie art. 58 § 2 Kodeksu

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.2.2010 r.

cywilnego (dalej „KC”) i nie stoi temu na przeszkodzie fakt

(I CSK 397/09, niepubl.)

głosowania przez Gem za uchwałą i zaniechanie zgłoszenia sprzeciwu. Uznał też, że jeśli podwyższenie wysokości kapitału

7


zakładowego

następuje

na

podstawie

dotychczasowych

czy obawy o bezpieczeostwo obrotu prawnego wyrażane w

postanowieo umowy spółki, wszyscy wspólnicy muszą objąd nowe

powyższych publikacjach nie idą zbyt daleko. Jak się wydaje,

udziały proporcjonalnie do dotychczasowego stanu posiadania.

zastosowanie art. 58 KC przy zaskarżaniu uchwał może dad szansę na uniknięcie zapadania w praktyce sądowej szeregu rażąco niesłusznych rozstrzygnięd (tak też: W. Jurcewicz,

2.

Nieważnośd uchwał w spółkach kapitałowych, PPH nr

Komentarz

5/2008). Z pełną oceną komentowanego orzeczenia należy 1. Nie są jeszcze znane pisemne motywy wyroku, ale już na

jednakże wstrzymad się do opublikowania pisemnego

podstawie samego uzasadnienia ustnego oraz kierunku

uzasadnienia wyroku. Doprecyzowania w nim wymaga m.

rozstrzygnięcia,

komentowane

in. kwestia, na ile w powództwie opartym na art. 58 KC

orzeczenie może wywrzed ogromny wpływ na praktykę

zastosowanie będą znajdowały reguły zaskarżania uchwał z

zaskarżania uchwał wspólników / walnych zgromadzeo a

KSH (ograniczenie kręgu osób uprawnionych oraz terminy

także rad nadzorczych oraz zarządów spółek kapitałowych.

na wniesienie powództw) a na ile konieczne będzie

Implikuje

powództw

wykazanie przesłanek powództwa o ustalenie z art. 189 KPC

uregulowanych w Kodeksie spółek handlowych (dalej:

(w szczególności interesu prawnego). Warto zauważyd, iż

„KSH”) – powództwa o uchylenie uchwały oraz powództwa

omawiane orzeczenie jest kolejnym, w którym w ostatnim

o stwierdzenie nieważności uchwały – o kolejny sposób

czasie Sąd Najwyższy uznał możliwośd zaskarżania uchwał

zaskarżenia uchwał. Tym samym, łącznie z powództwem o

organów spółek kapitałowych na podstawie art. 58 KC w

ustalenie nieistnienia uchwały na podstawie art. 189

zw. z art. 2 KSH (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

Kodeksu

15.10.2009 r., I CSK 94/09, Biul. SN 2009, Nr 12, poz. 11;

można

ono

stwierdzid,

bowiem

postępowania

dopuszczalne

byłyby

uzupełnienie

cywilnego łącznie

(dalej: cztery

”KPC”),

zob.

sposoby

/

uchwały

walnych

M.

Korniluk,

Legitymacja

zgromadzeo”

(dopuszczalnośd ustalenia nieistnienia uchwały w trybie art. 189 KPC nie budzi wątpliwości w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego por. wyrok SN z 12.02.2008 r., II CSK 278/08, LEX

nr

520012

oraz

przegląd

orzecznictwa

Sądu Paulina Kozarzewska

Najwyższego *w:+ D. Kulgawczuk, Uchwały nieistniejące – ujęcie systemowe cz. 1, Prawo Spółek nr 9/2009, s. 3 – 5).

radca prawny w Kancelarii Prawnej KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy (www.rkkw.pl)

2. Warto zauważyd, iż komentowany wyrok Sądu Najwyższego stoi w sprzeczności z –dominującymi dotychczas – poglądami w

piśmiennictwie,

które opowiadają

byłego

wspólnika do zaskarżania uchwał, s. 12 i nast. Newslettera).

kwestionowania czynności oznaczonych jako „uchwały wspólników

opracowanie

się

zdecydowanie przeciwko zaskarżaniu uchwał wspólników /

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.7.2009 r. (II CSK 134/09, Biul. SN 2009, Nr 10, poz. 16; OSNC 2010/A poz. 20)

walnego zgromadzenia na podstawie art. 58 KC w zw. z art. 2 KSH (tak w szczególności: S. Sołtysioski, Nieważne i wzruszalne uchwały zgromadzeo spółek kapitałowych, PPH

Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki jawnej po jej wykreśleniu z rejestru

nr 1/2006 oraz J. Frąckowiak, Uchwały zgromadzeo wspólników spółek kapitałowych sprzeczne z ustawą, PPH nr 11/2007). Niemniej jednak – szczególnie mając na względzie stan faktyczny stanowiący kanwę do wydania omawianego rozstrzygnięcia – można powziąd wątpliwości,

8


1.

Stan faktyczny

sposobu zaspokojenia długów spółki rozwiązując spółkę jawną bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego

Omawiane orzeczenie zapadło na tle następującego stanu

na mocy art. 67 § 1 KSH, to logiczną konsekwencją jest to,

faktycznego:

że stają się z mocy prawa jej następcami prawnymi do czasu zaspokojenia wierzycieli.

Sąd Okręgowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, zobowiązując spółkę jawną do zapłaty żądanej kwoty powódce,

2. Prawidłowa wykładnia przepisu art. 67 KSH prowadzi do

który to nakaz został następnie utrzymany w mocy wyrokiem Sądu.

wniosku, że przepisu ten nie tylko zawiera upoważnienie

Pozwana spółka zaskarżyła wyrok, jednak wkrótce po tym

dla wspólników, że mogą oni przewidzied inny sposób

wspólnicy spółki jawnej wnieśli o zawieszenie postępowania

zakooczenia działalności spółki niż przez jej likwidację, ale

apelacyjnego z uwagi na fakt rozwiązania spółki i następczą utratę

jest to jednocześnie ustawowe upoważnienie do wskazania

przez nią zdolności procesowej. Z załączonych do wniosku

sukcesora spółki. Wspólnicy spółki jawnej powinni więc w

dokumentów wynikało, że wspólnicy pozwanej spółki jawnej w

uchwale o rozwiązaniu spółki bez przeprowadzenia

toku

postępowania

rozwiązaniu

spółki

drugoinstancyjnego bez

podjęli

przeprowadzenia

uchwałę

o

likwidacji wskazad osoby, które przejmują prawa i

postępowania

obowiązki rozwiązanej spółki. Jeżeli w uchwale brak

likwidacyjnego na podstawie art. 67 Kodeksu postępowania

wyraźnego postanowienia, kto jest takim sukcesorem, za

handlowego (dalej jako „KSH”), a następnie wnieśli o wykreślenie

następców prawnych spółki, do czasu rozliczenia się jej z

spółki z Krajowego Rejestru Sądowego. Sąd Apelacyjny zawiesił

pozostałymi uczestnikami obrotu, powinni byd uznani

postępowanie, po czym uznając wspólników spółki jawnej za jej

wszyscy wspólnicy spółki

następców prawnych, podjął postępowanie i wyrokiem oddalił apelację następców prawnych pozwanej.

3. Należy podkreślid, że bez wątpienia spółka jawna jest odrębnym od wspólników podmiotem prawa, lecz

Następcy prawni pozwanej zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego

pomiędzy tą spółką a jej wspólnikami występuje ścisła

skargą kasacyjną zarzucając mu naruszenie m.in. art. 67 KSH przez

więź

jego

jego

kapitałowych. Więź ta wyznacza się między innymi w tym,

niezastosowanie oraz kontynuowanie procesu w sytuacji spełnienia

że wspólnicy ponoszą odpowiedzialnośd za zobowiązania

przesłanek jego umorzenia.

spółki solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami,

błędną

wykładnię

oraz

art.

355

KPC

przez

prawna,

która

nie

występuje

w

spółkach

całym swoim majątkiem w sposób akcesoryjny i Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, przyjmując argumentację

subsydiarny (art. 22 § 2 KSH). Przy czym subsydiarnośd

Sądu Apelacyjnego za właściwą. Zdaniem Sądu Najwyższego, jeżeli

wyraża się wyłącznie na płaszczyźnie egzekucji, co oznacza,

spółka jawna posiada długi, nie można na podstawie art. 67 KSH

że egzekucję z majątku wspólników można wszcząd dopiero

zakooczyd jej działalności bez jednoczesnego wskazania, w jaki

wówczas, gdy okaże się, że egzekucja z majątku spółki

sposób jej długi mają byd zaspokojone. W przeciwnym razie,

okaże się bezskuteczna lub jest oczywiste, że będzie ona

wierzyciele

bezskuteczna.

spółki

mogliby

zostad

pozbawieni

możliwości

zaspokojenia swoich należności. Sąd Najwyższy uznał więc 4. Za przedstawionym rozwiązaniem przemawiają względy

wspólników za następców prawnych wykreślonej z rejestru

bezpieczeostwa i pewności obrotu gospodarczego. Z

przedsiębiorców spółki jawnej.

aprobatą należy się więc odnieśd do zawartego w 2.

Komentarz

uzasadnieniu wymienionego orzeczenia poglądu, zgodnie z którym wspólnicy spółki jawnej wykreślonej z rejestru bez

1. Należy stwierdzid, że rozumowanie Sądu Najwyższego w

przeprowadzenia likwidacji wstępują w jej prawa i

przedstawionym stanie faktycznym jest jak najbardziej

obowiązki wynikające z toczącego się z udziałem spółki

słuszne. W sytuacji, gdy wspólnicy nie wskażą innego

jawnej procesu. Odpowiedzialnośd wspólników

9

jest


bowiem akcesoryjna, więc z chwilą ustania bytu spółki,

przestają – zdaniem Sądu – mied co do zasady tytuł prawny –

przestają również istnied jej długi. Odpowiedzialnośd

wywodzony z utraconych już pozycji w spółce – do zaskarżania

wspólników byłaby w takiej sytuacji bezprzedmiotowa, a

uchwał zgromadzenia wspólników dotyczących tego odwołania.

wierzyciele bez swojej winy nie mogliby uzyskad

Tymczasem uprawnienia wspólników do zaskarżania uchwał

zaspokojenia przysługujących im wierzytelności.

płyną z istoty samego stosunku spółki i zależą wyłącznie od ustawy oraz - w dopuszczonym przez nią zakresie – od umowy spółki (w spółce z o.o.) lub jej statutu (w spółce akcyjnej). Te wewnętrzne

akty

prawne

spółki

mogą

tylko

rozszerzyd

uprawnienia wspólników w zakresie przepisów ustawy mających charakter iuris dispositivi, nie mogą tych uprawnieo ograniczyd, a z pewnością pozbawid w części, która odnosi się do istoty Marta Korniluk

członkostwa.

aplikantka radcowska w Kancelarii Prawnej KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy (www.rkkw.pl) 2.

Komentarz

1. Przepisy Kodeksu spółek handlowych, dalej jako „KSH”, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.10.2009 r.

dotyczące zaskarżania uchwał walnego zgromadzenia spółki

(I CSK 94/09, Biul. SN 2009, Nr 12, poz. 11)

akcyjnej lub zgromadzenia wspólników spółki z o.o. enumeratywnie

Legitymacja byłego wspólnika do zaskarżania uchwał zgromadzenia wspólników

uprawnionych

do

katalog

występowania

z

podmiotów

powództwem

o

uchylenie lub stwierdzenie nieważności tychże uchwał (por. art. 250 KSH, art. 422 §1 KSH). Zdaniem doktryny i orzecznictwa

1.

wskazują

podmiotów

Stan faktyczny

celem

ustawodawcy

legitymowanych

do

było

ograniczenie

zaskarżania

uchwał,

dlatego też uznad należy, iż osoby niewymienione w ww. Powód wystąpił przeciwko Pozwanej spółce z ograniczoną

przepisach

odpowiedzialnością o stwierdzenie nieważności lub uchylenie

stwierdzenia

uchwały zgromadzenia wspólników dotyczącej umorzenia udziałów

nieuprawnione

powoda z uwagi na wadliwe zwołanie zgromadzenia. Sądy I i II

interpretacji (tak m.in. M. Rodzynkiewicz, Kodeks spółek

instancji uznały żądanie powoda za zasadne i uchyliły zaskarżoną

handlowych. Komentarz, Warszawa 2005, s. 429 i 744). Z

uchwałę. Pozwana spółka wystąpiła ze skargą kasacyjną jako

poglądem

główny zarzut stawiając brak legitymacji powoda (jako byłego

obserwując

wspólnika) do zaskarżania uchwał.

Najwyższego (np. zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z

nie

mogą

zatem

nieważności

tym

wszelkie

trudno

aktualny

się

rozwój

żądad

uchwał, próby

uchylenia jak ich

lub

również odmiennej

jednak

zgodzid,

linii

orzeczniczej

chodby Sądu

dnia 30.1.2009 r., II CSK 355/08, LEX nr 497674 uprawnienie Sąd Najwyższy potwierdził natomiast – reprezentowany już w

do zaskarżenia uchwały przysługuje także wierzycielowi

doktrynie pogląd – o posiadaniu przez byłego wspólnika spółki

wspólnika, który uzyskał komornicze zajęcie jego udziałów,

kapitałowej legitymacji do zaskarżania uchwał zgromadzenia

por. też R.L. Kwaśnicki, M. Romatowska, W sprawie

wspólników. Sąd stwierdził, iż nie można stosowad zasady o braku

legitymacji do zaskarżania uchwał zgromadzeo spółek

legitymacji byłego członka organu spółki do zaskarżania uchwał

kapitałowych, Prawo Spółek nr 3/2010, s. 12-19).

do byłych wspólników, gdyż są to osoby o całkiem różnym statusie. Odwołani członkowie zarządu lub rady nadzorczej

10


2. Wobec powyższego stanowiska, wielce kontrowersyjną (i szeroko

omawianą

zarówno

przez

doktrynę

jak

4. Pozycja i rola wspólnika / akcjonariusza w spółce

i

kapitałowej jest dużo istotniejsza od roli członków organu,

orzecznictwo) kwestią była legitymacja byłego członka

gdyż to właśnie wspólnicy / akcjonariusze tworzą spółkę. Z

organu spółki do zaskarżania uchwał. Przez długi czas

tego też

stanowisko orzecznictwa było w tej kwestii podzielone.

akcjonariuszom uprawnienia organizacyjne, zwane również

Problem ten – jak na razie ostatecznie - rozstrzygnął Sąd

prawami korporacyjnymi, które mają na celu zapewnienie

Najwyższy w uchwale z dnia 1.3.2007 r. (III CZP 94/06, OSNC

wpływu akcjonariusza na działalnośd spółki oraz wykonanie

2007, Nr 7-8, poz. 95), w której potwierdził, iż były członek

pośrednio prawa kontroli nad organami zarządzającymi i

organu spółki nie posiada uprawnienia do zaskarżania

nadzorczymi spółki, jak np. art. 406 KSH czy art. 411 KSH

uchwał w trybie wskazanym w KSH, a następnie – jednakże

(por. S. Sołtysioski, M.Mataczyoski *w:+ S. Sołtysioski, A.

jedynie w odniesieniu do powództwa o uchylenie uchwały –

Szajkowski,. A. Szumaoski, J. Szwaja,. A.

potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

Mataczyoski, M. Tarska, R. Zawłocki, Kodeks spółek

2.6.2009 r. (SK 31/08, Zbiór Urzędowy OTK 2009, Nr 6A,

handlowych. Suplement do Tomów I-IV. Komentarz do

poz. 103).

nowelizacji, Warszawa 2010, kom. do art. 328, Legalis).

powodu ustawodawca przyznał wspólnikom /

Herbet, M.

Dlatego też istnienie godnego ochrony interesu prawnego,

3.

Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo w niewielkim

jakim

jest

koniecznośd

zapewnienia

ochrony

praw

stopniu natomiast zajęło się kwestią legitymacji byłego

korporacyjnych i majątkowych wspólnika / akcjonariusza,

wspólnika

uzasadnia

/

akcjonariusza

do

zaskarżania

uchwał

przyznanie

mu

szerokiej

legitymacji

do

zgromadzenia wspólników / walnego zgromadzenia. Na

zaskarżania uchwał zgromadzenia wspólników / walnego

pierwszy „rzut oka” wydawad by się mogło logicznym, że

zgromadzenia.

skoro były członek organu został pozbawiony legitymacji do

akcjonariusza, istnienie jego interesu do zaskarżenia uchwał

występowania z powództwami przeciw uchwałom, to

jest przyjęte ustawowo i nie wymaga wykazania. Nie można

względy analogii nakazywałyby stosowad tę zasadę także do

jednak uznad, że sam fakt utraty przez akcjonariusza jego

byłego wspólnika / akcjonariusza. Jednakże już w wyroku z

statusu po podjęciu uchwały, z którą się nie zgadza,

dnia 7.2.2006 r. (IV CSK 41/05, LEX nr 191535) Sąd

powoduje odpadnięcie interesu prawnego i legitymacji do

Najwyższy

akcjonariusz

jej zaskarżenia. Należy zgodzid się z Sądem, iż podważałoby

zachowuje legitymację do zaskarżenia uchwały walnego

to sens i cel przyznania akcjonariuszowi legitymacji do

zgromadzenia, która dotyczy jego praw korporacyjnych lub

zaskarżania uchwał, które godzą w jego prawa korporacyjne

majątkowych, natomiast traci legitymację do zaskarżania

i majątkowe, w szczególności te, w wyniku których utracił

uchwał, które nie dotykają jego praw”. W wyroku tym Sąd

akcje i status akcjonariusza (por. np. art. 359 i art. 418 KSH).

zajął

stanowisko,

że

„były

W

okresie,

gdy

posiada

on

status

wskazał, że pomimo literalnej wykładni art. 422 § 1 KSH nie można poglądów dotyczących byłych członków organów

5. Analizowana kwestia ma istotne znacznie praktyczne,

stosowad per analogiam do akcjonariuszy / wspólników.

ponieważ umożliwia wspólnikom / akcjonariuszom pełną

Zdaniem Sądu, bowiem, „uprawnienie do zaskarżenia

ochronę ich praw korporacyjnych i majątkowych, jakie

uchwał zostało jednak przyznane akcjonariuszowi nie ze

mogłyby byd zagrożone poprzez niektóre uchwały

względu na ochronę interesów spółki i innych akcjonariuszy,

zgromadzenia wspólników / walnego zgromadzenia. Nie

ale ze względu na koniecznośd zapewnienia każdemu

ma bowiem obecnie wątpliwości, iż mogą oni zaskarżad

akcjonariuszowi możliwości ochrony przede wszystkim jego

uchwały,

interesów korporacyjnych i majątkowych”. Pogląd ten,

członkostwem w spółce, nawet jeżeli w wyniku podjęcia

słusznie podzielił także Sąd Najwyższy w analizowanym

tych uchwał utracili oni status wspólnika / akcjonariusza.

wyroku.

Dodatkowo, w uzasadnieniu omawianego wyroku sąd - po

które

naruszają

ich

prawa

związane

z

raz kolejny w ostatnim czasie - uznał za dopuszczalne

11


zaskarżanie uchwał organów spółek na podstawie art. 58 Kodeksu Cywilnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.2.2010 r., I CSK 397/09, niepubl.; D. Kulgawczuk, Otwarcie drogi do zaskarżania uchwał zgromadzeo spółek kapitałowych,

s.

8-10

Newslettera).

12


KWAŚNICKI, WRÓBEL & Partnerzy – Radcowie Prawni spółka partnerska Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego KRS 0000337285, REGON 142011396, NIP 5213540088 ul. Belgijska 11/10, 02-511 Warszawa tel. + 48 22 541 70 80 / fax +48 22 213 30 07 office@rkkw.pl www.rkkw.pl

Newsletter RKKW 4/2010  

Newsletter RKKW 4/2010