Issuu on Google+


EN

AM 路NTU, S.... R I ....

B

I

0

.

ILMIHAL

Diyanet !搂lerl Reisutince tetk1kten ge!lIDi1l olan kitap her milsahl4.k blIg11erlnl bellrten bir eserdU'.

Ulman i!;in !;ok lllzumlu din

~ \

ONDORDUNCtJ BASI

Yazan: Merhmn Binb8搂l

NUMAN KURTULMUS

Fatih Mat'Qaasl, Tel. 27 23 72 1 9 6 8

t S T路A N B U L -

tt.

....


~k

«KUR'ANI HAKIM VE MEALt KERiM» miiellifi muhterem iistad, Itterhum Hasan Basri (Jantay Beyefendinin Amentu ~erhi hakkmdaki takrizl.

Maltil ve mticahid gazilerimizden rahmetli Binba§l Numan Kurtulmu§ Beyin din! ve ilnll tetkiklerden meydana gelmi§ olan i§bu «Amentti ~erhi»ni okudum. Bu eser (;etin emeklerin mahsultidur. Vesikalan itimada §ayandu·. Dili de dtizgiindtir. Binaenaleyh okuyanlann bu eserden bir hayli istifade saghyacagmda hi(; §iiphe yoktur. Muhterem mtiellifine Cenabl Haktan bol bol rahmetler diler, onun haYIrh halefi mli'min ve hazlk Doktor ismail Niyazi Kurtulmu§ Bey oglumuzu da bu me§kur him met ve hizmetinden dolayl candan tebrik ederim. , Hasan Basri (JlUltay "

I

BiRiNet BASININ:, QNSQZU Miisltimanhgm temelf alan alb esas bu ~tapta incelenmi§ ve bir(;ok kollara aynlarak gticumtiz yettigi"Kadar a(;llmI§tIr. 117 bahiste t()planml§ alan bu kitapta bildirilen dini bahislerin karlan yalmz §ahsl ve inanevi gortinmekte ise de insana istikamet ve merhamet kazandIrmaSl itibariyle umumi ve maddi faideleri de SaYIlamlyacak kadar (;oktur. Ahlaka ait bahislerin ise yliksek manevi faydalarmdan 1?a§ka umumi, i«timai, medeni ve ins ani menfaatleri hesapslzdlr. i§te bu dti§tince ile emekler sarfederek, goz nuru dokerek bu eseri mtimktin mertebe a~lk ttirk(;e olarak Cenabl Hakkm yardIml ile telif ettim. Esas meslegim askerlik olup lstiklal Harbi maltillerinden emekli bir binba§IYIm. Btittin din karde§Ierime, faydah olmak ve maddi, manevi saadet yuvamlZ alan bu klyinetli yurda kalemle de «kannca kararmca» kabilinden bir hizmette' buIunmak istedim. in§aallah husnti kabule mazhar olur.

-3-


Resmen mliracaatun iizerine bu eser Diyanet 1§leri Heyeti MU§averesincede incelenmi§ olup, ilmi bir noksan ~bulunma­ ml§br. Yalmz §ekle ait bazI tavsiyelerde bulunuldugundan ona gore hareket edilmi§tir. Bu kitapta ayet ve hadisler eski yaZl ile basJ11lll§ olup hadisi §eriflerin tlirkayetlerin manalan ~eleri de ~ift kerre ayetlerin sonunda Kur'an sahife numaralan go:sterlllrIlli~t11 bismill8.h) konma(Eftzii-Besmele) oku-

Her ayetin evveline ml§sa da okuyucular mahchr.

Azametine son olmayan Yaradanumza sonsuz hamdii senalar ile Peygamberlerin en yticesine ve cfunlesine sayISlZ selamlardan· sonra (Okuyam, i§leyeni, yazam rahmetiyle yarhgasm 01 :Gani) .duasl He niyaz ederek kitaba ba§ladun. N.K.

ONSOzt)'

Amentii ~erhi'nin be§inci tab'lnI yapmak bize terettUp eden bir vazife oldu. Bu kitabm miiellifi olan babamlZl maalesef 23 / KasIm / 1952 pazar giinii diinya hayabndan kaybetmi§ bulunuyoruz. 0, vatanunlZa kar§l vatanda§hk ve biz evlatlanna kar§l babahk vazifesini hakkile yapml§br. Muhtelif harblerde alb defa yaralanml§ m8.liil kalm1§ bir gazi idi. Karde§lerimin hem babam, hem hoolmam hasebiyle bilhassa camdlr. Hepimize vE! bana muazzam emek Ya§lmda iken beni kar§lSma otu,rtup eski Yeni yaZl kabul edildigi zaman da anu Her sene tatillerde bize franSlZca ~all§tIrml§, diger derslerimizle de gUcii yettigi kadar me§gul olmu§tur. Bir emekli maa§ma ragmen yiiksek tahsiliI?izi yaptIrmI§, boylece i§leyen bir kafaya sahip olmamlzl temin

-4-


etmi§tir. Onun. bize en btiyiik iyiligi mUsliimanlIw.n ne oldugunu gece giindilz anlatmasl bi.z2at miikemmel bir ornek te§ki1 ederek miisliirnanhgl sevdirip sindirmesidir, insarnn yapacaw. ilk i§ Yarada~a baglanmak ve ona kar§l kulIuk vazifesini ifa etmen.in yollanln ogrenmek degil midir? Zaten Allah.ml bin insan vicdan sahibi, kanun ve nizama uyan, vataruna, milletine hattA frrsat zuhur ederse ba§ka milletierin fertlerine de faydah olmaga ~aI~ bir insandIr. Anneler ve babalar evU.Uarmm bu memleket i~in haYll"h olmalanm, kendilerine karlJl htirmetkar ve oldUkten sonra haYll"la yadedilmeleline vesile telJkil etmelerini istiyorlarsa onlara, her §eyden once Cenabl. Hakka sevgi, htirmet ve baglilik fikirlerini a§llamah yam. dini terbiye maneviyat kazandlrmalId!rlar. Allah sevgisini, 01mazsa Allah korkusunu gonliine yerle§tirmi§ olan bir kimse gayri vicdani hiQbir hareket yapabilir mi? Omriiniin her dakikasmm hesabmI dahl verecegini dii~iinen bir insanm klymetli omriinii ne diinyaya, ne 8.hirete faydasl i§lerle geQirmesille, vazifesini suiistimal etm~sine, kendi madill menfaatini herkesinkinden iistiin tu,tmasma ye hatm bir vatanda§lDlD kalbini kIrmasma imkaD v~ ihtimal var IDldlr? Boylesi hem Yaradanma, hem ana - babasma, de analarm anaSI olan mukaddes vatanlmlZa kar§l 'l{azifesini laYlkile ifa eder. Etrafmdakilere fenahk yapmak §oyle dursun, Allahii Tealanm blitUn iyillk yapa.mad1w. za.man da iiziintli duyar. Milletimizin kalkmmaSl bu milleti te§kil eden fertierin ~alI§kan, iyi ahlakh, evvela Allaha, sonra da birbiri.ne bagh olmasl ile kaimdir. Allahti Te8.la biz aciz kullarlDl, sevgill vasltasiyle bUtlin insanlara bildirdigi, Slratl mtistekimden aYlrmasm omrtinli bize slratI mUStekimiu ne oldutImu anlatmakla geQiren rahmetlik babamm ruhunu §adetsih!

1.

-5-

KurtulmU§


M8rhum NUMAN

KURTULMU~'un

terciimei hali

1302 senesi §ubat aymda Kastamonu'da dogdu. Kastamonu Askeri Rii§diyesinde ve Bursa Asker! tdadisinde okuduktan sonra 318 senesinde istanbul Harbiye Mektebine girdi. 321 rnaYlSmda Harbiyeden mtilaZInll sani (tegmen) riitbesiyle ~lklP Edirne'deki ikinci orduya tayin olundn. 321 Bulgar bududunda, 322 - 323 de Klrcaali'de vazife gordii. 324 temmuzunda mtilazlml evvellige (iistegmen) terti ve Ko§ukavaga nakledilsene kaldI. 328 eyliiliinde Balkan harbine i§tirak iltin Edirne'ye gonderildi. Alb ay rnuhasarada kaldlktan sonra Edirne'nin sukutu iizerine esir olarak Bulgaristan'da Filibe'ye sevkolundu. Yew ay sonra esaretten kurtuldu. Memlekete dondiikten sonra vazife ile Istanbul, tzmir, tskenderun, Halep ve Urfa'da bulundu. 24/Temmuz/330 da seferberligin Ham iizerine birligiyle istanbula geldi. Bir bu~uk ay sonra her alaydan kur'a He ayrIlan birer subay meyanmda, bilahare Canakkale cepbesine gidip orada hemen tamamiyle eriyen kIta'smdan aynlarak Erzurum cephesine gonderildi. 10/aralIk/330 garnurlu taarruzunda sag dirseginden, 4/ocak/330 da Sanamirde sag kolundan yaralandl. 1/mart/332 de yiizba§l oldu. 8/Nisan/332 de Kop dagmda sol ayak bileginden yaralamp ii~ ay hastanede kaldiktan sonra Istanbul'a Muamelatl Zatiye emrine, buradan cIa Ayasofya camiindeki bin ki§i1ik kafileye kumandan tayin edilerek Rornanya'da Thrail'e gonderildi (4.ocak.332). Burada Seret nehri kenarmdaki siperde dorduncii defa yaralandl (Mazgal giren kur~un sag kagmm kenanndan girip, den He kemik arasmda seyrettikten sonra dl~arI ~Ikml§, Cenabl Hak kendisini bu kadar miihim bir yaralanmadan birka~ damla kanla kurtarml§u.) Rusya ve Romanya ile yapIlan musalahaYl miiteakip 334 maYlsmda Kostence yoluyla

-6-


aIayca . Saturn'a, b.aziranda Azerba.y~'a., temmuz ortasmda mtifrez olarak Zengezor mmtikaama yerli halln kil8.tlandIrlp Ermeni taarl'UZUIla ka.r§l korumak iizere gonderildi; bu i4te biiyiik rnuvaffakiyet gosberdi. Fakat tstanbul'un itill1f devletleri tarafmdan i§gali neticesi .Azerbaycan'daki klt'alarm geri ~ekilmesi iizerine Batum'a, orad an Samsun'un <;ar§amba kazasma, orad an da e§.kiya takibi vazifesiyle holiigli He "Onye'nin Tekkiraz nahiyesine gi)nderildi (~ubat 335). 336 senesinde boliigu He QS:r§amba'ya, taburu ite Sarnsun'a avdet ve alaYl ile garp eephesine gonderilip 15 inci flrkaya iltihak etti. TaVl'~anh cephesinden Sakarya hattma ric'at ederken Ag~koyii eivarmdaki muharebede 17/temmuzj337 de sol elinden be§inci yarasIDl aIdl. 26 - 21 agustos 337 Sakarya muharebesinde, Haygiiney batIsmda Evliyafakfu civarmda bir tepeyi almak iizere boliigii He taarruz ederken elli metre mesafeden yebir tiifek kUI'§UDU He bacaguun kal~a rnafsalmdan surette yarala~ ve Ankara Cebeci Hsstanesinenakledihniitil'. Binba§lhk emri de bugfinlerde kendisine teblig olunmu§tur. Hastanede iki ameliyat ge~irip dokuz bu~uk ay tIktan sonra aneak iki koltuk degnegi ile yiiriiyebileeek halde taburcu edilebilmi§tir. (Daba sonra vaziyeti epeyce diizelmi§ ve bastonla gezebilecek hale gelmf§tir). Malmen emekliye sevkedilmesi uzerine "Onye'ye, on sene b\ll'ada kaldlktan sonra ~o­ cuklarmm tahsilini yaptlrabilmek du§ullcesiyle 1stanbul'a gelip Fatih'e yerle§mi§tir (24/nisan/1932). MaIUliyeti hari!; gaslhhatli ge~en hayatmlIl son dort aymda kalb dUQar oldu. 11k zamanlar tedaviden ~ok istifade ediyordu. Fakat son ay i~inde nefes darhgmdan slklIltI ve nihayet 23jkaslm/1952 de ebediyete intikal etti. Halen Istanbul Edirnekapl §ehitligindeki aile kahristanmda medfundur. Bo~ durmaktan ve hele kahvehanelerde IB.klaklyatla vakit geQirmekten hiQ ho§lanmazdI. Fakirlere yardIml ~ok severdi. Okumaktan, bilhassa dint tetkikattan bliyiik zevk ahrdl. Bu . sayede Amentii fjerhi, Binbir Hadis Tercemesi, Kur'an Mer!khlarma, Curna ve Bayram Hutbeleri, I{ur'aw Kerim Elifbasl gibi be§ tane dini eser meydana getirmi§tir. Bunlardan bilhassa Amentii ~erhi her mUsliiman i~in bilipmesi lazIm olan dini

hlImgu

-7-


el38Blan bir ilkokul mezununun dahl anhyabilecegf ~ir izah ettigi i~in biiytik bir ihtiyaCl kllIllllaJlll3. vatandaยงlann ragbetine ve mtiteaddid defa basllmak mazhariyetine ulqIIllยงtJr. Onun hayatta son gayesi amel defterinin kapanmamaSl i~

haytr, vatand83la~ rIDa. devamh fayda temin edecek eser ve evlat brrakmakb. Gasadakai

yam kendisine

yesinin bir lnsinlm kendisi tahakkuk ettirdi. Geri kalamm baยงaIrnak da ~aal1ah bize kIsmet olur, Muhterem okuyucular! ands bu ~lkaran dua, yazan da bir Fatiha bekliyor. Dr. Ismail Niyazi KurtulmUยง

HUsust tยงARETLER aJ.

aleyhisselAm

sal.

sallellahU. aleybi ve sellem radlyallahii anh rahmetullaht

rad. rah.

M..

MUslim

T.

Tirmizi Ebu Davud

C.

tbnt Mace

Hm.

Ahmed ibni Hanbel McvzuatUl UIQm

Mev. h.

H. Mer.

hoots Hicri sene Mcrhum 'I

-8-


Amentii billahi ve mel3.iketihi ve kiitiibibi ve rusiilihi velyevmi~ 8.hiri ve bilkaderi hayrihi ve §errihi minell8.hi Teiili velba'sii ba'delmevti hakkun e!;lhedU enla il8.he meUah ve· e§hedii enne Muhammeden rasiUiih. Manasl: «Ben AJIahii Tealaya, meleklerine, kitaplahna, peygamberlerine, 8.hiret giiniine, kaderin hayn da, §erri de Alla:htan olduguna inandlm. Oldiikten sonra dirilmek haktrr. §u hakikati ba.§ka hi!} bir Tanrl Yine §u gOziimle bilirim ki Muhammed onun kulu ve peygamberidir.»

-9-


lMANIN FARZLARINI

AYETi KERlME

Manasl: [Ey Mil'minIer! ettim diyenler! Allahii Tealaya, ResUlUne, ve daha once gonderTe81aya, melekleridigi kitaplara iman ne, kitaplarma, giiniine inanmazsa sonsuz dalalete dii§mii~ olur]. Bu ayeti kerimede Amentiideki alb esastan be§i vardlr. Yalmz kaCler hakkmdaki ayetler bundan ayrilml§.olup bu kitabm (ve bilkaderi) bahsinde gosterilmi§tir. Zaten kadere iman (Amentii billahi) ciimlesinde yani Allahii Tealaya iman etmekte dahildir. giinkii: Cenabl Hakka inanan kadere de inanmaga borQludur. Fakat altmcl farz olarak kaderin aynca gosterir. (Sfirei Nisa) daki veQhile [Peygamberlerin baZlsma inamr, diyenlerin, [3] hiikmUnce iman edilecek ayetleri ve bunla.ra {leylerden yalmzbirini ve Kur'am Kerimdeki ayetlerden baZllarlDl ve hatta bir ayeti inkar edenlerin rnuhakkak kiifretmi§ olacaklan anl3,§llmaktadtr. Bunlar diinyada riisvay olacaklarl gibi ahirette de §iddetli azSibm i~ne aWacaklardtr. .o.ulQU.U.

-,10-


!MAN VEtSIAM RAnIS! rad. . Peygaroberlmiz al. bir gUn Mescidi dette eshabl kiraml He otururken lekesi2, slit gibi beyaz elbiseli bir kimse gelip selamdan sonra Efendimizin dizlerinin dibine Bu He Peygamb~rirniz araslOda§ekilde havere geQti: -

tman nedir ya Resulellah?

1

,

[1]: «Iman AllahU Tealaya, meleklerine,

kader, haylr ve peygamberlerine, ahiret . Tealadan olduguna inanmaktlr»). -

kitaplarma Allahli

Dogru soyledin ya Resulellah. Islam nedir?

[2]: ( giinde vakit namaz kllmak, zekat mek, ramazan oru<;: tutmak, gitmek, AUahli ladan ba~ka ibadete laYIk ve mlistehak bir §ey olmadl~na ve (Hazreti) Muhammedin, Cenabl ~kkm kulu ve resulli olduguna kalbi He bunu ile ikrar etmektir) .

Dogru -

ya ResUlellah.

nedir

[3]: ((llisan: Allahii TealaYI goriir gibi ibadet etmek-

tir. Sen onu gormezsen de Dogru

0

seni goriir».

ya Resulellah. K.lyamet -11-

zamandlr?


(KIyametin an • .u..u., sorulan sorandan fazla degildir»). - Dogro soyledin ya Resfilellah. Klyametin ki.i~iik alametleri nedir? «Klyametin ki.i~i.ik alametleri: Cariyenin efendisini gurmaSI annelerin yanmda kole hizmet~i masl, binalarm derecesinde artmasl ve ehil olmayanlara verilmesidir». o zat Peygamberimizi yine tasdik ettikten sonra veda ederek ~ekilip gitti. Arkasmdan baZJ. sahabelel' kaplya kadar gittilel'; fakat onu artIk goremediler. Peygamberimiz 0 zaman bu zatm aIeyhisselam oldugunu, irnan islaml n""V'"i",,,,, i~in soyledi. Amenti.ideld alb esas farzlaruilr. Hazreti Omerin oglu Abdullah rad. dan rivayet olunan Buhar! hadisi [2]: «Islam. dini be§ esas i.izerine bin a olunmU§tur. Allahii Tealadan ilah olmadIgma ve Hazreti Muhammed in Allahi.i Te8.lwl1n resfili.i §ahid olmak, maz zekat ramazan tutmak etmektir) ). Bu be§ esas da islamm binasl yam islamm §l;l.rtlandIr. LI."",aLULl

IM:ANIN TARttl

man.

1i.igat~e: Tasdik etmek yam inanmak demektir. 5eriatte Allahi.i Teala tarafmdan Resfllii ekremin aot'j,.rli gi.ni kalb tasdik, di! kasInID He kUfiir kimseden He ikrar zaman i~in istenmeyebilir. Lakin kalbinin tasdiki daima mev-

-..12-


cut ohnahdlr. Uyuyan kimsede tasdikte muvakkaten gaflet 01. . sa bjJ.e yerine kiiflir gelmediginden baIti demektir. §u halde imanda esas kalb ile tasdiktir. Dil ile ikrar bir mam olmadltI zaman aramr. [Ey bizim Rabbimiz! Bize hidayet verdikten sonra kalblerimizi haktan bAtJIa meylettir-

me!] manasma olan [1] duaSl ve emsali ayeti kenmeler ve hadisi §erifler hiikmlince imanm mutlaka kalb ile olaca~ a§ikardIr.

0.0

~\

ayetinden

hayrrlJ. if-

leri dille hakkl Uave etmek anlaJjllmaktadlr ki kuvvetli iman sahibi olan mn'min, haYlrlardan ayrllmlyarak elhamdiilillah ben lIliislUmanlardamm. deyip herkese iyillkte ornek ohnahdIr. OOe ikrarda dikkatsizlik eden mlirai ttikad ve ima;rt, inamp etmektir. Islam kaI'§l bulunarak lenni almaktIr. Hak terketmek Yalmz dil ueu ile iman ve dua atIzda ~alkalamp i~eri gitmeyen ila~ gibidir. .I.\.i:l.UUJU eelle§a.ntihii hakkl i~in onlar aralarmda ihtilai senin hiikmiinii kabul etmedik~e senin verdigin hlikUmden gii~ltik duyduk~a, z§.hiren ve kalben sana teslim olmadlk~a iman etmi§ olmazlar].

kerime delaletile Imanda yalruz Muhammed al. ill veya kendini kafi olmaYlP kuvvetli surette teslim olmak lazun anl~llmaktadIr. A'rat BU-


resindeki: [1] a,yeti kerimesi, ayetlere inananlar~, zekat vesakrnIlmasl emrolunan sakmanlarm bol rahmete nail olacaklanm beyan ediyorsa da ... [2] ayeti, ba~ tarafmda [Bunlarm geni§ rahmete nail olmalan i<;in ahir zaman Peygamberine tabi ve teslim olmalan ve ona tazim ve ederek Kur'ana uymalarx lllzim ve §artlada felah bulabileceklerini] beyan etmektedir. [4] celilesinde: [~estii birabbikiim misalum ve Resiiltillaha ilk biatinizi, Hudeybiyedeki ve Fetih siiresindeki biati ndvam unutmayrnlZ! Semi'na ve i~ittjk) ve itaat ettik diye kabul edip soz verdiniz. ResillUllah He ahidlerin hepsi Cenabl Hakla ahid sayIlrr; bunda. kusur etmemek i~in Allahii Tealadan korkunuz!] buyuruluyor. Hidayeti kazanmak i<;in Resiilli ekreme tabi olmak ona uymayan dalaletten kurtulmlll:! degildir. Peygamberimizi tllzim ve teslimden ba~ka ona muhabbet dahi ~arttrr. Bu ayetleri tefsir eden hadisler hlikmilnce her miisliiman Hazreti Muhammedi ehlii evllldmdan, anne ve babasmdan biitiin malmdan ve kendi canmdan da fazla sevmedikge tam miikemmel bir imana sahip olamaz. [3] gibi bir~ok ayetlerde lman ameli salih ile beraber geldiginden [""] bazl ulema imam kalb ile tasdik,

[*] Kur'am Rerimde 359 ·yerde mii'minlere [5] [Ey iman §erefile §ereflenmi§ olan mil'minlerL.] diye hitap olunmu§ ve 258 ayeti kerimede de [61 [tman edip haYlrlar lllleyen mil'minIer ... ] medhti sena edilip Cennet likai rahmetle teb!jlr va'dolunrnu§Iarchr (Urndetiil islam).

-14-


dil ite ikrar, aza He aoiel diye ·tarif etmi§lerdir. Bunlara gore amelsiz iman ol]naz.. Diger bazl &l.imlere gore de amelsiz iman tama{Il olmaz. Mutezile ulemasm8. gore, arnel etmeyen kulun imanl ba§l kesik yIlan gibi hayattan ayrillru!ltrr. Haws aIimlerine gore amelsiz iman azasl kesilmi~ beden gibi hayab kaybedecek haldedir. amelsiz iman umumi zayIfhga miiptela olmu§ malUldiir. Hillasa, umum ulemaca amelsiz iman benzetilmi§tir. Hafif bir riizgarla bile sebeple ibadetsizlik ekseriya. imanslZ Firu2abadi'den rivayet olunan bir hawste: ve haytrh i~lerle kuvvetlenir; ~er He de zayIflal1.» buyurulmU!~tur. Kur'am Kerimin ayeUeri de bu hadisi teyid eder. Biitiin miisliimanlan tavsif eden roii'min, miislim isimleri Rabbimizin Elmii'min, Esselam isiroleriyle mii§terektir. (Bunlarm manalarI Esmai Hiisna bahsinde yaZllml!lUr). Mii'min, emniyet edici manasmarur. Rabbe emniyet edeni ise Allahii TeaIa emin bulundurur. mll'min emniyet alOOa girmi~ demektir. olmu~ demektir. Allahii TeaIaya teslim olan halde miislirilin bir manasl selarrlete ~lkml§ olmak, herkesin, . onun elinden, dilinden olmasllli ve azasmm da giinahtan temiz bulunmasml ica~ ettinr. Miisliiman olmak miisliimanlara dil ile selam verm~yi, i~i dl~l, ahlakl ve her §eyi temiz olmayt iktiza eder. iki cihan selametini kazandlran islam

dinidir. [1]: [Ey mii'minler bedenen Rabbi. Tealaya teslim olup emirlerine vesvesel~rine uymaymIZ! ~eytan HadisiTkudside ((Yeryiiziinde Kelime-i Ceherinemi diinya halkma musallat kIlardnn.)) buyurulmu~tur. Ayeti kerimeler hiikmiince azab gelmezden once iman etIneyenlerin, azab geldikten sonra iman etInelerinin menfaat vermeyecegi muhakkakbr.

-15-


Farzlar iroarun muhafazaslWr. Yoksa onu bek!,i1siz mal gibi bll'Sl2lar 9alar. Imarun bek~erinden biri de dognuuktur.

[2] Ayeti: [tm an 1anna zuliim kar13tlrmayanlar emniyet ve bidayettedirler.] manasmadll'. tmanm kokleri kalbdedir; muhkern kokle§tirmeli. Viicutta goriilen hayrrh ameller kalbdeki [man agacmm dallarl ve meyvalan mesabesindedir. Bedenle yapIlan haytrlar dallarl, gozle yapJ.lan ibadetler UnamD yapraklan, kulakla yapJ.lan ibadetier ~Qekleri, diI, el· ve ayakla yapilanlar meyvasl gibidir. lroanla beraber farz olan hiikUmler inanmak hususunda bir biitiln olup bunlardan biri zayi oldugunda hepsi yok olur. Bununla beraber ~imendiferde tehllke, yoldan !,tlkmasmda oIup, yoldan ~lkmadan doneme~li yola uyarak: ignlmesinde zarar 01madJ.~ gibi mii'min de imandan ~lkmlyarak biraz igrllse tehlikeye dii§mez. lbadetsiz CeImet bekleyen, diinyada tarlaya meden mabsill bekleyen gibidir. Kuru yerde gemi yiizmez. «Diinya ahiretin tarlaslchr)). DUnyada hayrr eken ahirette rahmet, !jer eken de zahmet biGer. Mii'minde degeIine son olmayan iki cevher vardIr: lman ve Kur'an. lmanm en zaylfl Cehennemden en sonra ~Ikacak olan mii'minin imamdlr ki bunun kar§1h~ on bu diinya biiyiiklUgunde Cennettir. Cehennemden daba once GIkanlara daha gok, Cehennem yiizii gormeden Cennete giren mii'minlere, ulemaya dereceleri nisbetinde daba fazla Cennetler verilecegi §tiphesizdir. Peygamberlerinki ise hesaba slgmaz. Bu itibarla imanm degeri hesaba gelmeyecek kadar biiyiiktiir. Rabbimize sonsuz ~iikUrler oisun ki iman devletiyle ve islaml1k §erefiyle §ereflendik.

-16-


l\[UHALEIPETDL LtLHAVAD1S' Yarab]ml§~ardan bir ~eye benzememek demektir. Azadan, avretten, dogmaktan, dogurmaktan, yemekten, i~mekten, giymekten, uyumaktan In iinezzehtir.

KIY AM BINEFStHl . Zamandan, mekandan, cihetten, tiya!;tan bed olmak manasmadlr. Rabbimiz her §eyin fevkinde yani mertebece mevcudatm cfunlesinden yiiksektir_ Lakin mekan ve cihet bakumndan yiikseklik tasavvur olunamaz. yerde hazlI' ve tabiri yerine, mekandan mtinezzeh rak haZlr nazlr demeli. Her yerde ilmi, kudreti, gormesi, i§itmesi hazlrdlr. (Kamillerden bir zat bir ramazanda talebesi ile - glkml§. Hepsi imi~ler. Yolda susuzluktan SlkllmL,?lar. Ozerlerinde bir peydah olmU§. Kullartm size iftan helal ettim diye bulut istikametinden bir ses gelmi§ . .AHm hemen; «Qekil oradan ya mel'un!» demi§; bulut kaybolmU§; hemen ~eytan bunlarm yarunda olmu§l o zata beni nasll anladm demi§. Alim' Bulutun sesin tant oldugunu iiQ ilimle anladIDl. Bin tevhit ilmi He ki bulutun mekaDl ve rengi, sesin ciheti ve lafzl vardl. ikincisi tasavvuf iImi ki: 1nsan kendinden geQmeyince Hakkm tecellisine olamaz. Halbuki kendimizden degildik. HgUncUsU flklh ilmi He ki: OruQluya aQhk ve susuzluktan baYllmaymca iftar helal olmaz. Biz ise bu halde degildik. Onun iQin sesin olmaYlp :;:;eytani oldugunu anlaehm,

SIFATI StmtJTlYE

dir.

Hayat, ilim, semi', hasar, iradet, kudret, kelam, tekvin. HAYAT: AllahU Teala diridir.

ezeli

ebedidir

lL1M: Allahii Teala olmU§ ve olacak her§eyi bilir. Onun bilmesi kullarm bilmesi gibi degildir. lImine son yoktur. Unutmaktan, dalgmhktan, yamlmaktan h",,"j'ril't"

-18-


[1] ayeti: [MevlaYl MUteal insanm ana rahmindeki halini yahut dlinya hayatmda gece giindtiz bulundugu yeri ve vefatmda defnolunacagi: yeri hilir.] demektir. [2] ayeti:dirileri, eskiden ge~mi§leri gelecekleri, yaratIlmlyanlarl, ve biitlin iimmeti haylrlara er veya nanIan, muharebede geri duranlan, islama geImiyenleri, harbde namazda on ve son safta ve son vakitte Allamiilguyub nadIr. SEMi': AHahU i:;~itmesi vardlr. dendir, nihayetsizdir. Kullarm i§itmesi gibi kulakla degildir. BASAR: MIahii Teaianm gormesi vardlr. Kullarmki gibi gozle degildir. Gormesi zabmn muktezasldlr; sonsuzdur. iRADET: AllahiiTealanm 9ilemesi vardlr. iradei kiilliyye sahibidir. Her§ey onun dilemesi ·'iledir. 0 dilemezse hic;bir §ey olamaz. ~ KUDRET: Allahii Tealamn giicii, kuvveti vardlr. Her§eye kadirdir. KudteHne son yoktur. Hadiselerin goriinlirdeki sebeplerIe oImasi ve kullarl den heIak oIan arasmda peygamberlerin ilahiye alametlerindendir. lerin kurtuImasl mizm fenciIeri bozuk suda milyon demeleriyle kudretin nihayetsizligini tasdik etmil;:: KiiC;iiciik fasIklar olan fiiveysika hadisi delalet eder. Tealanm kiiC;iictik Bunlarm ilaeml KELAM: Allahii Tealanm soylemesi vardir. Kullarm soylemesi gibi degildir. Soziiniin ciheti yoktur. Dil, ses ve harf iIe degildir. Kelamma nihayet yoktur, TEKV1N: Allahii Tealamn yaratmasl vardIr. Heq~eyi 0 yaratIr. Kimse hi~bir §ey yaratmaga kadir degildir. 0 yaratmadlkc;a hic;bir §ey olmaz. Birsinegi yaratmakla, geni§ligi ve sa-19-


he saba gelmeyen alemleri yaratmak onun kudretinde birdir. Yaratrnak i«:;in emri ancak (KUN) yani «01» demcsjdir. MeYlSl

~&o~~,t~;w [2] 455 ... J'i;;,::lG..Q-[l] '~3r' t'~r' •. . .;. . . ·. . . 'Jr"' .. , "., " 59 ••••• ~J 1I ! ~~I J oI.lJ ..... [41 J. I)\; Cd]

t62 ..

u.-Ft

lekleri ve her §eyi KUN emriyle yaratIr. llJ ayetine gore insalliarr kudret eJiIe yaratmL~br. Bu da insal11n §erefine delil olup insan bu §erefi muhafazaya ~ah§mahdlr. Kullarm bir §eyi icat etmeleri ~eklini degi§tirmek ve yaratdl§mdaki tekamUlti kazandlrmak suretiyledir; yaratmak degildir. MUlk onundur. Her§eyin tasarrufu onun kabzai kudrctindedir. Hidayet yani iman Cenabl Hakka nisbetle ezelidir; kullarm yarablmalarmdan soma imana nail olmalafl itibarile de sonradan .olmadlr. Maddi§cylerden en once Levhi Mahfuzu yazan kalem, madd! olmayanlardan da Hazreti Muhammedin nuru yarablml§tIr. En evvelki ahit [Elestli birabbiktim ... ] ahdidir: Yani Allahli TeiWt ezelde ruhlara [Ben sizin Rabbiniz degil miyim?] diye sordu. Hepsi birden [31 Kalil [bela] [Evet Rabbimizsin] dedileI'. l4] ayeti de btitlin ztirriyetlerin ezelde, evet Rabbimizsin, dediklerini gostermektedir. Orada hi~, haYlr degilsin, diyell yok. Kafirler de evet demi~ler. 'Fakat [2] ayctinin beyam . veQhile insanlarm gogu dlinyada ahitlerini bozdular. Rabbimiz Teala (Kalu bela) daki ikrarImlZda elhamdtilillah bizi sabit klldL Bizdeki islamhk devlctini ebcdi olarak muhafaza buyursun. Amin!

ALLAHU TEALANIN VARLIGININ iSBATI Biz Hanefllerin itikatta mezhebimizin imaml Ebu Mansuru Mattiridi rah. dir. ~afillerin itikatta imaml ise Ebtil Hasenil

E§'ari rah. dir. [*] l *1 Ebu Mansuru MuhammedUl Matiiridi: lmaml Azamm ti« bahn sODraki talebesidir. ResfllU Kibrlyanm ve eshabl kirnmm itikadlarl, bilhassa imam I Azam yolu He Dasll geldlyse oylece ehllsiinnet velccmaat mezhelJlnln butUn esaslarwl akU ve nakli delillerlyle tesbit ve tasnlf etmill oldug-undan Hanefi mezhebinde olanlarm ctimleten itikatta imamlmlz olarak ulemamlzca bu zat kabul edilmi;'ltir. Vefah hicretin 333 lineii senesindediT', Semerkanth oldus-una gore bu zatm Turk oldugu anla§lbyor. Mattirid Semerkantta blr mahalledir. ~·20-


II~U

-

~r~ ".

Allahti TeaJaYl bilmek Matiiridiye gore akIl iledir. [1] ve emsali ayetler [Goklerde ve yerde olan §eylere baklp Yaradam anlaYllllz!] manasllla oldugundan Matiiridi mezhebine gore Yaradam akll He bulup biJmek vaciptir. EIJ'ariye gore DIu TanrlYl naklidir. Yani Tealanm emretmesiyle [2] deli! tutarlar ki bu azabetmem.] demektir. MatUridiler buna (Peygamber gondermedik~e diinyada helak etmem.) manasml verirler~ AllahU TeiUamn: «Eykulum! Ben sana akll verdim, aklm ile her ~eyi buldun, bildin de benim varhglml tammadlll ahirette muhtemeldir,

bunu te-

[391 ... IS .J4H

yid eder. Akll He MevIaYl varhgl bilinir. Fani akll cUz'idir; baki olan AllahU Tealanm zatIm anlayamaz. Ulu Tanrllllll kiinhiinii ancak kendi bilir. Ziya Pa§amn: tel"azi

0

akJa gerelat:\ez. ('.,ekmez.

lSI kleti

dedigi insan akh Tanrllllll anlamaga kalkmak. eczaCl terazisi he dagl tartmaga kalkmaktan yahut incir ~ekirdeginin i~ine dUnyaYl ~lgd!rmaYl istemekten daha imkanSlZ bir §eydir. insanlll, AllahU TeaJruun zailm anlamaktan aciz bilmesi anlamaktlr. Vacibiilvlicudu isbat i~in «Alern (yanisonradan o]rnadrr.) ~iinkU mtitegayyirdir. daima degi§icidir.) Her mlitegayyir Oyle ise alem hadistir. Her hadis ise bir muhdise (yani icat edene) muhta{;tlr. ~u halde ~ilem mutlaka bi!' yaratana muhta~brki 0 da Allahli TeaJarur.» §afiilerin lIasenil E§'art ve E§'art senesine kadar ltikatll korietip illmIe Ianm giln m!iblnl isHlma oImakla 1k1 biiyilk 1l1emdandlrlar. Tecrld «Bu Ikl zat ehll stinnetin gozbebeklerldlr.» denilmi§t1r. Aralanndaki fark pek azdlr. Mallkt ve HanbeUden blr~oklarl da E§artdir. VefatI 324 H. dlr.

-21-


d€J::'ler. FarZl muhal olarak iUem kadim olsa tizeriqde zuhur eden ~eyler hep sonradan olmakla kadimin hadisl'ere· sahne olmasl laZlm gelir ki batlldlr. Bu cihetle maddiyunun yani tabiat~11arm alcm kadimdir sozleri iptal edilmi~ olur. Stirekli hareketleri esnasmda k,:Unatm mecrasml degi.§tirememesi de kainatm mahkum olduguna ve bir miiessirin tesiri altmda bulunduguna delildir. Mahlukat, yaratllmasmda bir yal'atlClya ve devrunI bir miiessire muhtagbr.

COl de ya§lyan bir mu TannYl i~in soyledigi soz: (Devenin tersi devenin bulundugunu, ayak izleri de yoldan gegeni bildirir de, hesapslz ylldlzlan, giine§'i ve ay'l ihtiva eden gokler, bunca daglarI, ge~itleri, ovalan denizleri ihtiva diinya Allahii Tealanm varhgma Vaktiyle. bir dehri (yani her§eyi tabiattan bilen bir adam) imam} Azamm bulundugu §ehre gelmi§. Imaml Azam ~ocuk halde dehriye onun cevap vermesi kararIa§tJrlhnl§.imaml A.zam Dicle nehrinin kar§l tarafmda imi§; toplanma yerine kasten ge~ gelmi§. Dehri, «Bizi ni~in beklettin ?}> diye sorunca imaml Azam: «Dagdan agaglar kesildi; geldi; bi~ildi; tahta 01du, kendine mlhlamp kaytk ; ben bindim geldim; bunun ic;in geciktim.» cevabml vermi§. Dehri: «Behey akllslZ ~ocuk! Dagdaki agaglar hig kendi kendine kaYlk olur mu?» deyince de imaml Azam Ebu Hanife Numan ibni Sabit: kaytk kendi ken dine olamazsa, hesapslz yIldlzlan, ay ve He bu yliksek ve geni§ serna kendi kendine nasIl oIur; nasIl direksiz durur? Ve bu koca diinya biiyiik deryalan, yiice daglarl, geni§ ovalarI, bunca insanlan ve hayvanlan He kendi kendine nasd oIur? ; dehrinin «Rabbin §imdi i§tedir?» sualine kar§l da imam bu suatin cevabml vermek igin dehrinin klirsliden a§agl inmesini istemi§ ve kendisi oraya ~lkarak: «i§te §imdi AUahti Teal§, senin gibi bir kafiri kiirstiden indirdi benim dehriyi sustur,~ gibi kUgiik bir kulunu kUrsnye mu§tur. Hillasa: Kainatm varhgl Yaratanm varhgma, kainattaki nizam ve intizam da Yaratanm ~22-


I~ABBbQztN

BiRLtGiNt tSBAT I:lDEN ~'AN AVETLERt

gokte Rabbi TeaIadan ba~ka Bah saydl, yer gok fesada giderdi.] demektir. [2] ayetinde: [Rabbillalemin hakkmda tbrahim a1. He sa1tan at sahibi Ntimrut miicadele ediyordu. Ibrahim aL Niimruda dedi ki: Benim Rabbim diriltir've oldtiriir.Ntlmrut: Ben de diriltir ve oldUrtirUm deyip oliim cezasma mahkum ki5,liyi affetti. i§te dirilttim dedi ve su~suz bir kimseyi OldUrUp, i§te OldUrdUm dedi. ibrahim al.: Benim Rabbim giine§i §arktan dogdurur. Senin iktidarm varsa garptan dogdur, dedi. Ntimrut yap bulamaymca meph ut kaldl. Allahii Te8.la boyle azgrn kavimlere hidayet etmez.] buyurulmUi~tur. [3]: (Allahii Tealadan ba§ka olsa her ilah kenpj yarattlgl bir araya lamp kar§lhkh muharebe olur baZlsl bazlsma galip gelip neticede yine bir Allah kaljrdl.] : [AllahU TeaJadan iLah olmak Hizlm 0 Ar§'m sahibi olan Allaba yol arardI. AllahU Teal§' kafirane isnatlarrn ctimlesinden mtinezzehtir.] Her§eyde Rabbimi.zin varhgrna alamet vardlr. Yaratamm tammamaktan biiyiik nankorlUk olaniaz. Her insan ve hatta. her hayvan Yaratamm tamr. Horozun sabaha kar§l otmege ba§lamasrndan ve ku§larm sabahleyin clvlldamalarmdan Rahbini inkar edenler zerre kadar ibret alamlyorlar ml?

ve

TABiAT9IYI REDDETMEK

Tabiat irade sahibi degildir. Zahirde tabU gortilen §eyleryalmz akar" yalmz yakar, toprak da mahsUl den bitirmege yarar. Bunlann esas itibariyJe birer ~e§itten b~ka i§i olmamasl ellerinde bir §ey olmadlgmr ve tabiatI yaratanm emri altmda oldukIannI gostermeldedir. Mesela: kadm -23--


ira<ie sahibi oldugu haide ~ocuk dogurmakta elinde bir §ey yoktllr. Rahminde ne hasIl olursa 0 dogar. tstemese bile o~ur. Tek olur, iki~ olur; oglan olur, klZ olur, tam veya noksan azah olur; glizel olur, ~irkin olur; esmer olur, beyaz olur. Bunlann hi~ birinde doguranm elinde hi~bir §ey yoktur. Olandan haberi de yoktur. Tabii akll ve irade sahibi ve kudretsiz olursa duygu sahibi olmayan dog-an §eylerde elinde hi~bir §ey Vll.Ua"U?; Bunlai'ln hepsi nihayetsiz ilrnin kudretin tesiriyle kadmiar vardlr ki ytldlgx halde cuklar dogmasl kudreti 1lahiyye asarmdanrur. Ana rahminde klZ ve oglan iQin iki kahp yoktur. Bebek emri Siibhani He suret kazamr; glda ahr. Amanm gocugunda goz olmasl, aCl suyun ic;inde tath bahgm viicud bulmasl gibi yarabh§ kanununu tabiatc;llar da inkar edemiyorlar. «Kuvvetsiz madde, maddesiz kuvvet olamaz.» dedikleri haide yarabh§ kanununu icad edeni diitesadiife hamledenler §iinmiiyorlar. tarafmdan degersiz Yaratllmu;!larm na Yaratanm Yaratanm nihayetsiz sahibi oldugunu un'~'t"'M Birc;;ok nebat vardlr ki kendi biiyiik, kendi biiyiik meyvasl kti~iik oluyor; baZlsmda hi~ meyva olmuyor. Herhangi bir toprakta aCl.hktan, tathhktan, yaghhktan, renklilikten eser olmarugl haide ondan birbirine ZIt. aCl, ek§i, taill, yagh, kokulu, renkli ... §eyier hasIl oluyor. Bunlan hep gozle gorillmesi miimkiin oimayan Kudreti lIahiye yoktan yaratlr. '"i" •• ~ , 2'1IL

[1] ayetinde: ler yarabyorum,] tan giizel renkli ,dikenliden mis

bal [ * ], bir ua''''''~''''l1 ["]

I,'lt:J-! ••. [11 :,.

ile sulandlgl haide Odun halinde". yaprak, ge§itli meyva, sinek gibi kiigtik ba§ak, kam}§tan

Karm bal've mum fabrikasl clan bu ku(;ilk ve Qah!lkan hayva-

11m §Ifah ball ve fenni mumu 11e biltOn kimyagerleri aciz blrakan ve yaptl~ alb ktsljeli muntazam hilcrelerl kll kadar hataslZ dtlljtlrmek sureUyle-

llarlka gosterici mli.hir blr san'atktir olmasl ancak Kuvvei Kutsiye'nin.

tecell1 ve 11hanu lledir.

-24-


ipek [* diri (meseJa ~'llmtlrta.dal1 kadar tatlan, alan irade saltibi olmayan, duygudan ma.b.rWll bulunan toprak nasll aymr ve nasll yapar? i§te topralrta biten, tiirlti ttirlii nebatlan ve hayvanlarm her tilrlUstinu hep iDAREi KOLLlYE (yani nihabir kiln emri yaratlyor. Nebat hayvanlar-' yetsiz da oldugu insanlarda ve madenlerdc de (;eljit !

(;oktur. [21: [Deve, sl~r, koyun gibi hayvanlarm karnmdan klrmlZl ba§ka renkJi arasmdan silt maddesini memeye indirerelr halis renkli, kokulu ve ne~ fis gldah slit ~lkarmm ki ondan i~ersiniz. t~enlerin bogazmdan kolay ge(;er ve kolay hazmolunur.J i§te bunlar da Yaratanm varhg,.na, kudret ve ilminin yiiceli@.ne §Uphe blrakmlyan delil§ey olmasa insamn kendi Rabbini lerdendir. anlamaga .~inasi dedi@. gibi ~ bilme ne kiirrei iUem Yeter isbatma halkettigi bir zerre bile.

,~I"~ )}, IN!1:'( 'r("'::"'\1''''f\--'\~J.~'' ~'-ru~U"'~?<lJlJ . . OJ~ tJu~.J ...[1] " ~~~,) ..'/$.,...,.#'\/"'ft,r\ . . . . . . t-G"'~kf',#',./(1fJ'$~~J1'--::t ,lIP

WI.-'/;",

27~ ~V~~ ~':FJ.J~ l JEJ~~J~LJ~'j

.Ayeti kerimede [1J: [lnsanlarm hepsi toplansa· bir sinegi yaratamazlar.] buyurulmu§tur. MevHiy:1 milteru Nil nehrini Firavun ve kavmine kan, Beni lsraile yapml§ ; Beni lsraile yol yaplp Firavun ve askerine derya .olarak. kav~turmu§tur. Ntimrudun ateljini 1brahim aleyhisselama gill bah(;esi yapml!j4r. BUttin bunlar e~yanm elinde bir ~ey olmadlgmm birer misalidir. [2]: Teala sizi anamzm karwnda (;lkardl. muntazam

[*) yaz ipek

harika da

asarmdandrr.

-25-

IDee ve beSUbhaniyye


Hi'!;bir ~ey bilmezdiniz. Zaman ge~tik~e i§itmek, gormek ve anlamak ihsan etti. ~Ukretmeniz lazlm gelmez mi 1] tnsan ana karnmda dar ve karanbk bir yerde Kudreti Slibile hayat bulup bel;! gobeginden ~ekmek suretiyle g'ldalamp ba§a§agl dertop bUkUlntii§ ve slkl§ml§ bir vaziyette Ilfak bir tulumu i~inde aylan geQirerek tekemmUl ettikten soura zamam gelince yol a~llip <JlkmasJ ~lktIgmda §ey bilmez olmaSl Kudretullah alametlerindendir. Eger 0 dar dUnyaya ~lktIgmda ve anlar hayretten ~atlar ve olUrdU. Tabiat~IYa soranz: Senin tabiat dedigin nasIl §eydir? Eu suale ~e§it t;;esit belki mantlkslz bir §eyler sayler, HaI~ buki biz mtislUmanlar Rabbimizi SIfatI Zatiye ve SUbutiyesi ile ve Esmai HUsnasl ile kat'iyetle ve aym tarzda biliriz. Her tabiatten bilcn tabiat~lya soranz: Tabiatm var mIdIr'? Yoktur derse hi<:; hayatI olmayan olii tabiat bu kadar saYlSl hesaba gelmeyen canSlZ ve canIt mahlilklan nasil yaratIr? deriz, HayatI vardl!, derse, ilmi var mldu' deriz, Yoktur derse ilim sahibi olmayan, duygusuz tabiat bu kadar Him, irfan, akll vefikir sahibi il1sanlan nasIl yarabr? deriz. 1lmi vardlr derse gormesi, J§itmesi mIdlr deriz, Yoktur derse boyle ve sagll' tabiat gorme ve i§itme sahibi insan!an, mahliiklarl nasll yaratlr? deriz, Eger gormesi ve it?itmesi vardlr iradesi ve kudreti val' mldlr diye soranz. Yoktur iradesi, kudreti olmayan kor kUtUk tabiat, irade ve kudret sahibi ins anI an nasIl yaratIr deriz. iradesi kudreti vardlr derse §eyi yaptIgml iddia ettigin tabiatin soylemesi ve yaratmasl var mImr? deriz. Yoktur derse boyle konU§maktan ve yaratmaktan aciz bir tabiat bUlbUl konur;:an insam, ulVl sum bir~ok ~Uem;' led nasI! meydana getirir? deriz. Eger vardlr derse tabiattaki hayatm ebedi olup olmadlgml, ilminin, i§itmesinin, gormesinin, . dilemesinin, kudretinin, soylemesinin, nihayeti olup olmadlgml soranz. Nihayeti varrur derse ancak sonsuz ilim, gorme, irade ve nihayetsiz kudret ile vUcuda gelebilecek alemleri ve mahlllklan, her §eyi mahdut tabiat nasll vUcudagetirebilir? deriz. Eger hayatI ebedidir, iImi, iradesi, kudreti. nihayetsizdir derse if~te 0, bizim Allahii Teala dedigimiz Rab· bUl IUemindir. Sen onun adml soylUyorsun deriz, -'26-


HadiselerL felekten ve YlldlZlardan vey:a tabiattan bilene deriz 'ki, bizim Rabbimizin viicudu kendindendir. Varh~nm onti, sonu yoktur. Her§eyi yara-tan odur. tlminin, kudretinin nihayeti Btittin insan ve hayvanlarlll saytlarml bilir ihtiya~laflm veriI'. Ylldlzlarm, da,glarm, tB,§larm, topraklarm kumlarm her§eyin zerrcIerinin saYlSilll suI arm damlalarmm adedini, olmU§ ve olacak her§€:yin va,slflanm Ciinkii hepsini 0 yaratml~br ve yaratlr. Senin tabiatm ne bilir? Bizim alemlerih umumiyesi daha Rabbimiz mevcut binlerce §Jemier yaratmaga kadirdir. Senin tabiatmm neye iktidarI vardlr? Mevlid'den: Bari ne hacet kilar'tz sOzU Qok. BirdirAllah J andan arttk Tann yok. (Anasmdan, babasmdan gordiigu gibi taklit tarzmda iman edene §er'an mukallit derIer. Mukallidin imam sahihtir. Hazreti Muhammed aL m ve~hne wan ettim roukallit degildir. Rabbi TeaJanm varhgml ve birligini akh ile dii§iinen mukallit sayIlmaz.) Kur'am Kerimde Allahii Teala [lnsanlar yagrour i~in zan iimitsiz bir hale geldikleri zaman yagmuriarI miijdeleyen ruzgarlar gonderdigini] beyan ediyor ki yagmurlarm Allahti TeaJa tarafmdan cihetleri muht~lif rtizgarlada yagdIrlldl~ .1

dirilmektedir. Hareketi arz hakkmdaki' [1] emsali ayetler de [AIlahU Tcalamn sizi yere ge~irmesinden emin mi oldunuz Yer onun emriyle hareket eder ve 0 zaman sizi kurtarlcl .bulamazsmlz.] manasma olup husustaki bazl hadisi §erifler zelzelenin Allahii Teal! tarafmdan melekler vasltasiyle oldugunu izah etmektedir. halde insanlar yerytiziinde bh nefes hayaUanndan emin olmadlklan gibi yere batmaktau, ba§larma bela ya~aktan ve ve sail' afetlerden emin bulunmadlklan gozontine getirilirse insanlarm ve btitUn yarablml§larm mahkum vaziyette oldukIan ve her§eyi tesiri altmda bulunduran nihayetsiz kudretin ya,ni AllahU Tealanm varhgl ve birligi giine§ gibi meydana olur. -27-


Diinyada esasl! islam clini oldugu din aI'lglt1rma""Ian yapan insanlarca tahakkuk· etmi§tir. Avrupada yeti§en rniiste§riklerden bir klsml islamiyeti tetkik edip kendi milletlerine bildirdikleri i~in mtislfunanh~ kabul hususunda bunlarm mazereti kalmaml§trr [ . Biittin eger tesir altmda bulunmasa, islamiyeti kabul ederlerdi. Bununla beraber dlinyada bu alemlerin sahibinin varbgml bilmeyen hi~ yok gibidir. Tabiat~l nic;in miilk sahihini sormuyor? ~uuru 01mayan kor tabiattan bir §ey beklemek ahmakhktJr. sahibi, Yaradamm hi!; inkar edebiIir mi? Tabiat~l ni!;in kendini yaratan sonsuz kudreti araYlp ogrenmiyor? Diinya halk~ iginde Rabbiilalemmin varhgl He beraber birligini dahi kabul etmeyen pek azdlr zannolunur. ki mektepte iki bir kIt'ada iki kumandan, bir vilayette iki vali, bir hiikiimette iki reis olsa idar~a1tiist olur. Geni§lik ve saytsma nihayetoImayan, nizrunI ve intizamlzerre kadar bozulmayan bu aJemlerin de §eriki olmayan nihayetsiz ve irade sahibi kudret tarafmdan idare olunduguna §uphe yoktur. [211 ... 4.1l1 0 j ~~_~ 1 ve emsali ayetler mazmununca puta tapan eahil kavimler bile kendilerine «aIemi yarattI?» diye sorulunca Allah yarattI derler ve bu suretle Yaradam tasdik etmi§ olurlar. Putlarml §efaatgi saydlklan igin Cehennemde bUtUn giinahkarlardan dart a§aglda ve 0 nisbette §iddetli azap Allahti Tealayt tammlyan bir dinsizin azabmm ne derece §iddetli olacagull buna klyas etmek icabeder. Hillasa: Biitiin ilim ve fenler de Yaratamn varh~nm birliginin §ahitlerindendir.

[*]

Mer. A. Hamdl Akseki'nin (tsIAm) isimJi eserinden:

Oe§erlyetle do~mu§ onunla devam edecektir. Be§eriyetc hem ferd:l i~t1mai bakmlda.n lazlmdlr. Hayatta bi.lyiik istinatgAh dindir. Kalbe en bi.lyilk kuvvet veren de dlndir. AhIAki fazllet aneak diyanet hissi lIe kaimdir. Dinsizlik her yiizden ebedi hiisrandlr. tslam tabU ve umumi bir dindlr. Ruh, yaradlll!~mm mukteZ8.!!1 olarak daima ytlkselmek ve nlLhi vaIIl~a kaV11llmak ister. Ruhun saadetl, onun sayuiJz yi.lee duygu ve arZUlal'lDl elde etmcsi mt.lmkUndiir. Bunlar aneak dini olabilir.

-28-


.TEVHtDiN

l\LI\NASI

Kelimei Oil ilahe derken kainattaki her §ey ni ve hi~ hUkmtinde sayJlml§ ()]ur. (illeUah) kelimesiyle de Bad Tealanm varl1g1 vftbirligi tesbit edilir.

[lJ: [AllahU TeiUadan ba§\m ibadete laylll'. ve mtistehak §ey yoktur.] Bu Kelimei Tevhidi soyledikten sonra kul, Rabbine ibadet etmege bor~lanml~ olur . Ell sozden soma ibadet etmezse tevhidinin klymeti kalmaz ve nihayet tevhidi elden Qlkar gider. [2]: [Allahti Tealadan ba§ka 2arar yaratlcl yoktur. Sebeplerde zaran 0 halkcder. 0 dilemezse kimse zarara mukteillr olamaz.] [3]: [AUahii Tealadan ba§ka menfaat verici yoktur.] Menfaat murad ederse sebeplerini yaratlr ve menfaat gelir. BiitUn insanlar bir kimse ir:in menfaat yapmak isteseler AllabU TealEl. dilemcyince higbir faide himin edemezler. Btittin insanlar bir kimseye zarar vermek isteseler Allahti Teala dilemedikten sonra hi<;:bir zarar veremezler. (Allahti Tealadan ba§ka hidayete erdihi~bir

'~~J~.~i )~\~~~\~ ren yoktur.)

Peygamberler hidayete sebeptir . . ,';:; \'':''1'' .2£\\~t (AllahU Tealadan ba§ka bakkl yUksel4JJ' ~~~).l aJJ\1S~Al. J, tici yoktur.) ~ , :\\'.~ :".b' I ~I (Allahti Tealadan ba§ka yaratIcl yok-

'¢IjJ\'i'Jr)>~ ,

D~~~.I ,iuI'. ,', -;; I:' ::. .. , : (AllahU

-

Tealadan ba§ka

rlZlk verici

J~\.¥\::,~~~ .u!\~~~'j yoktur.) KullaI' rlzka sebcptir. . , .,

,,"

-~

(AllahU TeaJadan ba§ka kabzedici yok-

'~\);~G~'A>l\"i1~~~ tur. Her §ey onun kabzai kudretinde. [*]

dir

Tevhld, blrlemek demektir.

-29-


Teil8.dan

rIzka,

(Allahii Tealadan ba§ka 'haYlrlarla, diinyahkla aziz edici, kuvvet verici yoktur.)

,

~

.

I

,j " /

411f\ ,j \

".

I

rrea.ladan b8.§ka

I

edici yok-

)i:iI\'¥\~'! ,., "iSJ '~\Y\J\o.,J~

tur.)

I~'~J~~ J~\-i;J~~ ,

(Allahii TeaJadan ba!?ka hayat· verid yoktur.)

,JI

,

....

\, '.:u,"¥'Ui ~\'¥'~\'1 " ."

~."

;

,tt

tJlIi>!',\,i

I",

(Allahii TeaJadan b8.§ka oldiiriicii yoktur. Yarablml§lar alUme olabilir. Teiladan sahibi yoktur.) KuHar igreti sahiptir.

",

~'~~~\"i iu\)1, ~\~ ,.",., , I

~

,

t'

I

."

I

,I

J~\~\~~'l)~'YI~i~ ., , . " ~

I

""

....

t ~

J~\~;;. ~ ,

111"

JI

""

.

..... \

.

Allahii TeaHidan ba§ka baki yoktur.) dirilti-

'

'i ~(~'\ ~\')1 J

~

Bunlar gibi (La ilahe illelIah) terkibinde ilahe kelimesinin yerine Esmai Hiisn8.dan her biri getirilerek Rabbimiz tevhid ec1ilebilir. Aleviler bilmeli; ; bir gormelL deyip (AlMurad ederler. Bunun gibi lah, Muhammed ve Aliden) hristiyanlar (Allaj:l, tsa, Ruhulkudiis) diye ibadette en ~ok tsaya taparlar. 1§te asIl biz bir bilecegiz, bir tamyacag'lz ve bir gorecegiz ki 0 da ancak Rabbimizdir. (Bu yolda onun resi':t1i.i Hazreti Muhammed tabi olmamlz geldigi tarifinde ge~ti.)

Mii'minlerin hepsiyle bir, mii§terek, kitablmlz, dinimiz, klblemiz ortak olmakla dinde karde§iz. Sevdigimiz veya sevmedigimiz §eylerde mii'minleri kendi nefsimiz gibi tutarsak imammlz miikemmel olur. olmak, ve vatam ( giizel ahIak sevmek, klskanmak, miitevazi imandandlr.)) «Dine ve dtinyaya yaraImyan 'sozii terketmek islam

-30-


giizelligindendir. AllahU ahlret imam olan ya hay}!' .ya sUkilt ยซHerkesin cmniyetini kazanmayamn, ahdinde darmayanm, kom~usu a~ iken kendi tok geceleyenin imam kemale ermiยง degildir.) )

ayeti delaIetiyle Allahii Tealamn sevgili kullan: Bedenle din '!ial1ยงan yani olanlar, dil ile din yani eden alimler ve mii'minler [*], ยทcemaatle namaz kllanlar, Rabbi Miiterue 5H .,

[*] DUnyada en faziletli iยง isUlrn dinini yaymaktll'. 9!inkti bu yii~ยญ sek iยงi yapmak peygarnberlik vasfl o.1an teblig va2tfesine iยงtirak etmek

demektir.

sQreslndeki

J] ayeti

blrc;;ok ayet-

ler bu blldirmElktedir. her mUsllimRn yalmz kendisf mUsliiman ve rniisUimanllgm Icaplanm yapmakla vazifesini tamamlamlยง olmaz. Eli altmdakilere hak yolu ogretmck ve l~zumu haHnde sair din kardeยงlerlne ve yurttrujlarma mtislUrnanllt;I bildirrnege de borc;;ludur. Ezciimle ilk mektepJerde ~ocuklarmllza din tedrisatl yaprnak da bu kabildendir. Eu haynn daha yiiksek rnertebesi yeryilzUndeki insan kardeยงlerlmiz arasmda da islamiyeti ve bunlan zulmctten nura c;;lk.armak himmet etmek kudsi ve ulvl hlzmette bultinmaktlr. mecmuasmm inci saYIsmdak.i makaleden aldlglm olarak zikredeceglm. 1947 d.e HindIstandaki Lahor Ne!rri !sHim Cemiyetl tarafmdan San Fransiskoda (Amerlka tsHi.m Cemiyeti) kurulmuยง ve Paklsta.nll MevIana Be!!ir Ahmet Minto, Arnerikada hristiyan teยงekktillectyle tanlยงlp bunlar arasmda konferanslar tertip etmekle vazifelenmiยงtir. Bir kOJ;lferansta mtisliimanl1~ kabul eden bir Amerlkall gent:; (lsl1i.m ne demektlr?) isminde bir broยงur yazmlยง, Islam Cemjyetl bu broยงtirU )'Iunun tizerioe kiยงi1ik bir grup rnUsliiman isteyen blr katolik rahip de yIllarca aradlgl halde bularnamlยง ve sonunda gun (Radte Kur'an = oku) mealinde bir ilham gelmiยงtir. San Fransisko lslam Cemiyetine gel1p bir Kur'am Kerim isteml~, Lahorlu Mevliina Ahrnet Alinin lngilizceye terceme edllmiยง bir Kur'am kendisine verllmiยง, tlg ay sonra g'elip 0 da isliimiyeti kabul etmiยง ve (MUsliimanhk insanIlk. dinidir) diye bir broยงur yaymIamlยงbr. Ahmet Mlntonun bir konferansmda blr kadm Muhammed aI. hakkmdakl yiiksek belirt- . miยง, musltiman olaD. bir tlnive.I'site talebesi Mehmet ismini alarak konferanslar vermiยง ve bazl mtislliman sebep 01muยงtur. Kaiiforniyanm ~ehrinde yapmlยงlar, Kur'am anlamak 11:;In arapc;;a kursu agmlยงlardlr. Amerikada blr klslm araplar da bir caml yapmlยงlardlr. Vaยงi.ngtonda ve Newyorkta da ora mtislilmanlan tarafmdan birer caml yapllmlยงbr. Memleketim1zde de din kardeยงlerimlzin harap olmuS! camilerin tamiri ve yeniden cami in!jasl hususlarmda degerli gayret ve himmet gostermeleri ยงiikrana layIktIr. Bu misallerden dinkardeยงlerlmizin alarak islaml1g, hususunda alan gallยงmalarl esirgememeleri lazlm anlaยงuuturda gal1ยงanlar ......,-l,. cl:J J \ Allahli Tealamn askerlerl ve sevgili kullarldlr.

-31-


R€sultine aykm gidenleri kalbden sevmeyenlerdir. Hulus ile Lilil8.he illellah diyen biitUn putlan yok etmi§ gibi olur. BiitiiD putlarm saYlsmca sevap ahr ["'].

[* j Mecalisill Envardan: (Kalbi tasdik ederek [h'ill:1he iI1:111ah MuhammediirresOlU.llahj diyen Gennete girer.) Bu manadaki hadis Teysirde (Boyle mil'min, kazancma gore Cennete hiG Cehennem azAbl gormeden girer; yahut Cehennemde gUnahlardan ternlzlendil{ten sonra girer.) suretinde §erhedilmi§tir. '

Thya'dan: «Kelimei 'fevhidi s5yliyen bunun icaplarma uymazsa sen yalanclslD, tevhide sruiIk olmadm, denir.» «KelimeiTevhid Cennetin anahtandlr. Fakat dU, yalan, glybet biltiin bahl sozlerden; kalb hainlikten; karm haram lokmalardan; kalan :1za gunahtan temiz olur ve biivUeut kulluga Gall§lTsa 0 anahtal' Cenneti aGar.» Ali rad. tevhldi «iskatl izafab> diye tarif etmi§tir ki her §eyi Hak TeiHadan billp sebeplerde. vasltalarda te'A!r! Mevladan· tammak kulluga sanlmakhr. tlk resmi Hutbelerden: Kelimei Tevhidi soyUyen, Cennetin anahtan~ cebine koymu§tur. F'akat Cennetin yolunun uzunlug-u, (ini§, yoku§, Qilmur gibi) birgok zahmetleri oldugu gibi, soguk, sleak, agllk, susuzluk. yorgunluk, uykusuzluk,. mal fedakarlig"t, e!lkiya yani §eytanm musallat oImasl gibi m~§akkatleri de vardlr. Bu kadar slkmtl arasmda lnymetli anahtan kaybetmeden Cennete ulll§mak kolay degildir. Aneak dUnyada dinin emirlerini yapmak ve yasaklarmdan kagmak suretiyle !<a11!!an mU'kazrlTI!<larl sayosinde alum ge!<idini k.olay geger; kabir flleminde vo mah§erde elbise, azlk, l§lk, arkada§. kIlavuz, yardlmcl blnek gibi ihtiyaglarI kendi haYlrlan sayesinde tcmin olunarak mah§er gel;itlerini a§ar vo Cennet kaplsma ula§lrsa anahtar sayeslnde Cellnete girer. TIl

Yen! Hutbeler'den: Her mU'min Kelirnei ~ehadetle Allahli Tefllaya vo Resuliine mandlIn diyor. Allahii 'fealallm emrettiklerini ve peygamberimizin buyurduklanm yapacajpna soz verml§ oluyor. Sozilnde durmalazun gelir. Durmazsa fjehadeti Itendini kurtarama.z. Btl yolda Cennet bulunamaz. Boyle bir iman yavalj yava!j kalbden sllinir. Yaratana kulluk din!, skli, viedani bir borQtur. Allahil Telll:1 blzlm goriinihl!imi.lze bakmaz; aneak kalblerimize ve i§lerimize bakar. ~32-


IlIANIN ELDEN QIKMAMASININ •/ BA~LICA SEBEPLERi l/L Gayba iman. etmek: inamlacak §eylere Kur'ammlzm, bildirdigi §ekilde gonnti§ gibi inanmakbr. 2 - Gaybl ancak AlIahii Teali.bilir, diye itikad etmek : [Cenabl Haktan ba§ka hic;hirkimse gaybl bilrnez. Ancak Allahii 'reala baZl peygaRIberlere gaip,ten baZl ~eyleri bildiwni§tir.] Gaipteri dem vurmak ve gaipten soylenene inanmak kiifiirdiir. Falcllarm fall an rast gelse bile inanmak caiz degilmr. 3 - Hara.nn haram bilmek:

-"" ,.1-.- .)/""I w." I 1 _ • :l.~' ~.>-.....A! v.}.uJ1..,o.?'v 1M I

192.....

JJ

J

l

-//

~

,,,,-

[Hak Te1Uanm

ABahii haram klld~m hela] kllanlara !tirkin Teal§. kafir kavimlere hidayet etmez.] Bu ayetten ve ayetinden AUahii Teala Resitltiniin haram klldlgUll haram kabul et~ meyen, hak dini hak tutmayanlarm kiifretmi§ olduklart muhakkak anl3.§lhr. 4 -

Helili helil bilin~k:

.tzr. .... .::...> GJJ'''/~ .:" ~ ~

. . -::- :"?-

61 ...... WJ~ 279 . ; . . •

~

/" UrI:;',,! /" ~

.. _~

)J

,

,-

'lJ ayeUeri htikmtince helali helal bilmek de imanm bekasmm sebeplerindendir. 5 - Amptan daima korkmak ve kendini azaptan kurtulmu~ saymamak: ;,..J

/*'

-;,.

-....

t.

,

I-IIP:II;:;\ .. ;<'/) . . ,j/.,:( t62 z.".,-:(;..,ey.; ~ ,.,.".A.1I~~~~ .. 11/

•.

(~

y~

[Allahii Tealamn dunya

ve ahiretteki ancak diinya nimetine aldamp ahiretini kaybed~nler emin olur.]Bu manaya gore dUnya nimetlerine aldarnp rabbin azabmdan korkmamak dUnya belasma ugramaga ve ahiret nimetlerini kaybederek ebedi azaba dii§mege sebeptir. Cehenneme yalmz bir ki§i girecekmi§ dense acaba

-33-

Amentil ~~rhi -

3


ben olmayaYlm diye korkmah ve ona gore hareket etmelidir. Allahli Tealadan korku arttIlq;a ona yakmhk ~og:ahr. Cenabl Hak iki korkuyu, iki emniyeti bir ~raya toplamaz. Diinyada korkusu c;ok olam ahirette korkutmaz, (Cermet Cehennem bahsine de muracaat.) [Dlinya mall ile Muhakkak Allahii Teala ~

/',.,~

ferahlanma

ahiretten ferah duranlan sevmez,]

~"".1fI''''J.!~/).",/''''''';''1''''''''1.).''''

\,,,.,"

15':7 ~I!: ~ ~U! \;'~~\;.~I)~J.r. 0~1tiA.l:J.:r~

ayeti:

[Eger bu Kur'am bir daga indirseydim Rabbinin korkusundan dag'! al~akla§ml§ ve haWl parga par~a da~lml§ goriirdiin. tnsanlarm dU§Unup bisse almalan i~in meseli beyan ettim,] demektir. ,

I ""

,\."

.",

.",

611~~JUtJ~((~fi>J Hadisi §erifi: «Mil.rac ge" ,.. "" ~ .. ~ cesinde Cebrail al. yere bUyUk bit' yaygl gibi Allahij Ztilcelalin korkusundan dO§lenmi§ bir vaziyette gordtim.)) mealindedir, , til""'·'" .;.1 ...,...."J ~."t1 .",. ,.~ - .",- "';"-jO, ""., 4-65 .... ..-&».>.fw~(J'V" JJ>~~L.. - ~ .III, ... ~.. . ayeti: ""';...'~ ,/ ., ,. ,.~ ~\J/..i .".

",.

[Ar§m etrafmda hesapslz melekler Allahti Tealanm korkusundan mlitemadiyen tavaf ederler.] demektir. Bir hadiste: «Benim bildigimi bilseniz hi~ rahat oImaz~ dmlz. Allahli Teala kendisinden korkam korkutmaz. Kendisinden kOl'kmayam da her !;?eyden korkutur. Ondan korkmamn aIa,meti haYlrlara sarllmakbr.) ) )

@:,,,,,~#

6 U~)\;"'\/~ ayeti ve bir~ok ayetler [ancak Al---. .~ lahli Azimli§landan korkmagl] emreder ["']. [*] YaptudarlDl Mev!aDln gordii~ne, kalbinden gegirdiklerini MevHlmn bildi~ne Inamp dU§Unen kotilHik yapamaz. Onun huzurunda sorguya gekileceginl hatlrlar. Ahiret ve dilnya vazifelerini yapmakta kusur etmez; hak yemez. Mevla korkusu olmayan, hak hukuk tannnaz. Kendi menfaatl igin ba§kasma fenahk yapmaktan gekinmez. Memlekete, millete de zaran. olur. Allahii Tealadan korkusu olan mfi'rnlnler birbirlne k::l.r~l gol{ merhametIi, dUljlmana kar§l Ij!iddetli ve cesareUi olurlar. Vazife utrunda fedakarbktangeldnmezler. )

-

34-


6 -

~kkm

Cenabl

rabmetindeD asIi iimidi kesmemek : [Gtinaha dalarak nefislerin-

de israf edenlerin Hakkm rahmetinden Umit emirden sonra ...

"b'" -'} ",

~3 .•~)J~~', ." ,

kesmemelerini]

ayeti: [Rabbi TeaJaya iltica

etrneyi

ve ona teslim ohriaYl emrediYQr ki btiyiik gtinahlarm affohUl~ maSI Cenabl Hakka iltica ve ona teslim ile olur. Cennete yalmz bir girecekmi§ dense belki 0 benim diye Cenabl Hak~ tan timitvar bulunulacak. Cenabl Haklnn azabmdan korkmak ile rabmetini urnmak arasmda bir itikatta buiunulacak, fakat bayatta ikcn korku, oUirken de funit fazla olacaktIr. Kur'anda ber rabmet ayetiyle beraber bir ayeti gelmi§tir. Buna nazaran korku ve limit rniisavidir. Fakat bunlardan ba§ka 190 kadai ittika yani [Allahtan korkmak ve giinahtan sakmmak] ayeti vardlr ki bundan, korkunun emniyettcn bu nisbette fazla oimaSI lazim geldigi anla§llmaktadlr. Takva hakkmdaki ayetlerden bazllarl: [Ey insanlar, Allahtan korkunuz! 76] [Mu'min iseniz AHabtan korkunuz! 116] [Bilbassa ahiret selameti~ niz i~in verilen emirleri yapmaktakusur etmeyiniz!] [Dtinya ve ahiretiniz zararh oldllgu biidi~len §eylerden de sakmlmz 545] rnanalarmda oI'up boyle yapanlara Cenabl Hak rniijdeler vadetmi§ ve aykm yol tutanlan da azapla tebdit et-

.

/ ...", 2011 . . . . .

;,..,..,e

. J ; / '.

~

,,/J

, .... ,

~

#"

'"

~

L;.>.l' ~Pt~J)~~Wu.f'";:~ '-';~\~~

[Aza-

bImdan korkmayan rahmetimi yani ahirete tifat etmeyenler, diinyayl begenip hemen dtinyaya raZl ve diinya Be kalbleri miisterib olanlar, ayetIerinden gafil olanJardIr ki kazandIklarl kotiiIiikler sebebi ile azaba du~ar olacaklardJr.] tMAI.~

IIAKiKATt imanm hakikafi Ancak Allahti Tealadan korkmagl, ancak onu sevrnegi, ancak ana tazim etmeg;, ancak ondan istemegi icap ettirir:

-

35-


1 - Allahti. Teala herkese korktugunu musallat !ttlar. Kimin kalbinde Allah korkusu varsa onun iki cihanda yardlmCIS! Allahbr. Allahtan korkmayarun ise hasml Allahli Tealimr. 2 - Kalbe yabanCl sevgi sokulunca sirke, sogan, sarImsak kahlml§ bal veya slit gibi kalb fasit olur. Yalruz ba§ka §eylerle me§gul olan insan, Rabbi tarafmdan terkolunur. Rabbi Teala.ya kavu§mak Cennetten ~ok yliksek bir nimet, onun tarafmdan terkediImek ise Cehennemden §iddetli bir azaptIr. Biz onunla oImaga <,;ah!JalIm. 0 daima bizimledir. [Rabbinin sana §ah damarmdan daha yakm oldugunu 5181 hatmndan ~lkarma! 3 ~ Ahiret i§lerini daima dUnya i§lerinden Heri tutmahdlf. 4 - Herkes liituf bekledigine blrakIlIr. Ba§kasmdan ummayan! Rabbi Teala ba§kasma muhta~ etmez, Hiidayi Merhumun kIt'asl : \

A nlad4n rn4 Rab"biniJ ey 7~endisin bil'mez lci§i Haz1r iken llalfkJin etrafa bakmak yol muducr? Ko sivay'" ['if] 8'/,t,k ile gel Hakka eyle itizar. Her muradt Hak veri?', sen gayre bakmak yol mudur'l

Her §eyi Rabbimizden isteyecegiz. Fatihai §erlfedeki [Biz ancak sendcn yardnn isteriz.] manasma gelen I

.Jl " ' - " " - "

~jL! .....

ayetini giinde kirk defa namazlarda tek-

.

.

rarla okumu§ oldugu halde bir mU'min ba§kasmdan yardlffi isterse ona Rabbisi tarafmdan «sen yala'nclsm» denir. Bunun gibi

'.""': t J.~ .... ..>,,_,a}~\

'

[Hep ihtiya!;lan

veren Allahti.

Teala-

dlr.J diyen mil'min b3.§kasmdan bir §ey istemez.· Peygamberimiz: «(Kimseden bir §ey istemeyiniz size Cennetle kefil olaYlm.)) buyurmu§tur.

ALLAH SEVGiSi lKafirler putlanm AIHalbuki mii'minler ancak ["]

Allahta.n ba§kaSllll blrak.

-

36-


Rabbi severler.] hiikmfuice TealaYl imanm icabl onu 2iyade iroa§iddetle nmm zayIf oJdugu anla~llmaktadlf. Diger bir ayette: 116 rDinden ~lkanlarI giderip yerlerine, Allahii Teala, kendi sevdig;. ve kendisini seven bir kavmi getirecegini] beyan ediyor. Su halde noksanhgl zayrflIgma (Deveaya~nm bellinin hamamdan geliyor.um dir.) ffiSlkm TealaYI severim dcmesine de, ifillerinden bellidir.) denilir. Peygarnberimize hitap eden

. ,'" '«:.,;.J:::; .. -(.'! \ ........,,,oJ"" I~.?

~

~;C~

~

53·· .. oU)'~c.?~"'M.\~B~~/\J , , .

ayeti: [Onlara de

ki, eger TeaJaYl severseniz bana tabi ki Allahli Teala da sevsin.] demek Rabbimizin sevmesi i~in once bizim ona muhabbet etmemiz ve ResUlline Ubi olmamlz lazun geldigi anla~J1maktadJr. Kalbinde Mevlamn muhabbetini bulan bir insan, kendisine Mevlanm muhabbet ettigini bilmelidir. Bedenle ' kulluk etmeli, ile onu <"",,.,-n.<"11

.

:;~.J:;~J~;~Z;~~);>J;'\; %\:J;·~L\ ;:A~ ~,j I "",

":'

_&

, ,} "'" . ,. ,'1."";......:>'

,..

"

.

II'

...

t _ ~.;./ ,r ",,,::; - (,~'\ ; .. . ' ~ r), ",,'''' I!":' • <\ \ , t ." ~ • . - . " 189-· •• ~_,....)-, ",iI,' ~~-' ~~G;\A.;l.S"'.,,:.~ U~-' ayeti: gelmeyen ogullarmlZ, karde~leriniz, akraba ve mallar, eksilmeslnden korktugunw:: Allahli Tealadan, ResUllinden ve Allah yolunda cihaddan size daha sevgili ise Hak Teruanm bela emir~erini bekleyiniz! Allahli Teala itaatten ~lkan kavme hidayet etmez, diye onlara soyle!] demektir Allahii sevenin aHimetleri (Ma'rifetname'den) : 1 MevlaYI ve onu anar, Imzasma raID oIur, muhabbeti Mevlanm maddi ihsaru ile artmaz ve cefasl ile de eksilmez.

.. 06

Y

[OO] ile blrka~ §eyi hakkiyle sevmek olmadIgmdan Rabbimiz TecUaYl ruhumuzla, Resulti Ekremi kalbimizle, ehIimizi nefsimizle, ve evlatlammzl aklmuzla sevmi§ Vahidinin bir beyti: Satma sen diioyaya dinin ey civanjYoksa ahir gorisersin ~k ziyan.

-37-


2 ~ Ollun KeHlnu Kadimine tazim. enbiya ve evliyasma riayet, yaratI1ml§Iar~' ~efkat cder ve mlilayim soylc.r;:·· 3 ,- lbjl.det kolay gelir. Mevlamn dostlarma muhabbet, sevmediklerinden nefret eder.

~~~~\~1 ~qu~~~5~) I

sozii:

..

(Eger Mevlaya muhabbetin dogru ise ona ita at edersin, muhakkak ki herkes sevdigine itaat eder.) demektir. Boyle bil' kimse .M.evli:i.dan ba§ka bir §eyi severse OUllIl igin sever, dUnya i~in degil. 4 - Olmekten nefret etmez; Mevlasma kavU§mak iC$in onu gozler. [116... ..; .J~~_J r'~~ J ayeti mazmununca kulun Rabbi Tealaya muhabbet etmesi, ona itaat etmek ve rIzaslm kazanmak azminde bulunmasldlr. Hak Tea,lanmkulunu sevmesi de onu haYlrlarda kullanmasl, gtinahlardan kOl'unmakla ikram buyurmaSldlr. Bir Hudadan gayri yarl istemem. 01 giili.in indinde har! [1] istemem .. Dilde Bari [2], gayri bar! (3] istemem. Zikri Haktan gayri karl istemem. isterim dildarI [4], dart [~] istemem. istemem ben gayri yarl istemem. ikinci'Sultan Bayezidin divanmdaki miinacaatJ.: Huda ya! Hudahk sana yara§ur. Nitekim gedahk bana yar~ur. Gli sen sin penahl cihan halkmm, Kamudan sana iltica yara~ur. f3eh oldur ki kullugun etti senin. Kulunolmayan §ah geda yara§ur. f3u ba§l kim sana seede eylemeye, f3ah ise ziripa yar::i.§ur. ~u dil kim marizi gammillr senin, Ana zikrin ile §ifa yar~ur. Ger~i ki isyammlz ~okdurur, ["'] Har = diken. [fJ Barf = AllaM Teala. [.] Bar = yiik. ['] D dar = GonUi tutan (Burada Uahi1 TeiUa kast edlliyor.J ["] Dar = Dti ya ve ahlret evi. '-- 38 _


Soziimtiz yine Raboooi. yaral:lur~ , Ben ettim am kim bana ya.ra.§ur, Sen eyle am kim sana yara§ur, ~u giinde ki hi~ ~a.resi kalmaya, Ana Mustafa yara§Ul'.

* ** ziyneti e~cara bak, Habl gafle~ten Kudreti Ha1l:ka kIt revnakl ezhara bak. GOziin a~ gor, nice ihya aIda emvatI zemin. Ha§ru ihyada 0 mtinkir ettigi inld.ra bak. Sebzi olup lay-ama durdular her bir :;;ecer, Kddllar secde h uzuru kalbile gehsara Minberi §ah uzere ~Ikm~ miirgi ~en, Selsebil ayatml tefsir eder enhira bak. Me§rebin abl revan gibi saf eyleyip A.§lkl ge~rsen gelberu didara bak Hal' fikri billbiile gUlden komaz bftyi vefa., Yok hisabma say agyan, bern gel yara bak. Yann anda kalmaYIm dersen figanii zaride, Adli ya Bunda i§iddti~ zira Sultan Bayezidi Velinin 400 sene evvelki edebiyatI ve kuJluga IayIk miinacaatI gosteren bu ild manzum ~ ~Ik ttirk.;::esi Rabbi! sultanhgl sana yakl§lr; nltekim ~..,vu..da dilencilik bana yakl§lr. §?iiphesiz alemin koruyucusu sensin. Herkesin sana slgmmasl vaciptir. Sana kulluk eden hakika1len padi!;!ahtlr. Kulun olmayan cezaya HiYlktIr. Sana seede etmeyen nankiirliik ; eger ise altmda slirlinmegi hak etmi§ltir. Glinahlan yiiziinden hasta olan gonUl ancak senin zikrinle §ifa bulur. GiinahlanmlZ i~in bize laznn alan sana yalvarmaktIr. Esas davanilZ, aman Rabbimiz, aglamaktIr. Nefsime zulmedip :',rtiziimii kara eyledim, agartmaga senden ba§ka ~are bulamadun. N~arlan kurtarmak i!;;ln yaratbgm has kulunu alemlere rahmet olan Resfiliinii bizlere imdatgl kll! uykusundan uyamp aga~lardaki giizelliklere bak Kudreti Haktan ibret al; ~i~klerdeki ~enliklere bak!

-

39-


Olmi.1.§: yederin nasIl dirildigini baharda gor de miinkirlerin yenilenip dirilmekteki inkarlarllll yere ser! Aga~lar y~iller orttinlip huzuru Hakta klyama durdular. Yerden bitenler de hep secde klhp dogruldular. Yiiksek minbere ~lkml§ kU§lar Hakkl tesbih ediyorlar. Nehirler takdirle aklp Cennet nehirlerini ternsil ediyorlar. Akan sulardan ders alarak me§rebini saf edenler ahirete ll§lkl sadlk olarak giderlerse Rabbin didariyle mlijdelenirler. Diken endi§esiyle gUlden vefa alarnayan biilbiil gibi olma! Bu fani aJernde ibadet me§akkatlerine sabretmek, d:iinya heveslerini hiQe saymak gerektir. Yarm pil?manhk glinUnde ahii figanda kalmak istemezsen dUnyada salihler gibi inleyip aglayanlardan olmak gerektir.

ztKtR Zikrullah yani Rabbi TealaYl tazimle anmak Rabbimizi sevmenin alametidir. Yapbgl zikri mii'min kendine dUYlll'mahdlI. Vacib Tealaya delaJet eden (h) harfi yaratIlml§lann her nefesinde akmaktadlr. Ma'rifetnameden: Zikri kald;tT bu cesct iqre gulayt mh alan) . Zevbyab 01 kalb ile zikreyle hem efvah ile. Zikri HaMtr Hakk't'ya halktn bekastna sebep. Yoksa ererdi fenaya nefkai nagdJ;, ire. Cesette ruha gtda olan, AllahU TeaJaYl zikretmektir. Hem kalb ile hem de <lil ve a~la Yaratam zikrederek zevkine er! Diinyanm devarnma sebep Yaratam anmaktrr. Bu olmazsa anSlzm iifiiriilecek KIyamet suru He diinya alt UBt oIln'. Vacib Tealayt anmaktan ha§ka faydaslZ sozleri c;ok soylemek kalbin kararmasma sebeptir. Ban Tealaya hamdetmek ona asi olmaktan vaz gegmeyi icabettirir.

IlAKtKt VE WKSEK DIAN SAHlPLERtNDEN MtSALLER Peygamberimiz al.: Mekkede mii§riklerin hakkl kabul etmediklerini gorerek Taife gitmi§lerdi. AzatllSl Zeydiihnti Harise de yanlarmda idi. Taiflilcr de hakkl kabul etmediktcn reislerinin ·emrile Seyyidi Kainata hakarete cUret etmi§ler ve attiklan t~larla mtibarek ayagmm kanamasma sebep olmU§lar-

-40-


dL esnada bir melekle CebraiJ a1. gelip: ( ResiUelJah lahU TeaHi. da:g1ara memur bir Illelegi benimle gonderdi; eger istersen Mekke ve Tiiif daglarInI yrkarak oralardaki k3.firleri helak edecek ) dedi. Peygamberimiz «Ya Cebrail karde§im Bu halimle Rabbim benden raZl mldlr?)) diye sardu ve evet cevabml almasl lizerine: ( ise bunlarm helakledni iste~ memo Umarnn ki bunlardan bazllan hakkl kabul eder.» deroi~~ tiro Bunun gibi Mekkelilerin ezasma kar§l da «Yarabbi! Kavmime hidayet et, pluhakkak onlar bilmiyorlar.» muka~ be~e etmi§tir. l'" Hazreti lbrahim al.: Ntimrut tarafmdan ate§e atildIgmda. Cebrail aleybisselam yeti§ip (Bir hacetin rol 1bra~ him?» demi§ ve buna: «Sendtm bir dilegim yok; aneak Allahii Teal8.dan var.) eevabml alm~. Bunun lizerine Cebrailin: «OyIe Allahti Teala.dan iste deroesine de (Onun benim hali~ mi bilmesi benim istememden daha alarur.» mukabelesinde bulunmu§tur. Ve

.

.,., ~Y(t.1

..,,.r· .

·~~,..":'·~

fEy ate§! 1bra326· ••~.J:':!'" ""~J ~~y)~ ~ him kuluma soguk selamet al!] fermam sadlr olarak Hazreti 1bra;himin ate§te hulundugu yer bir Cennet bah~si ha~ lint alml§tIr. (Bu yer Urfadadtr.) Abdullahibni llazafepi~"iefuni , Kafirlere esir oldugunda gozliniin onlinde arkaBa§lanm· kaynar zeytin yatt kazanma atm~lar. Kendisine SIra gelince aglamaga ba!i,llaml§. Hemen blrakIP ni~in agladI~lll sormP§!lar, Rabbimin yoluna bir azdlr; binlerce cannn olsa da feda etsem diye a.ghyorum demi~. Bu yigi.t adamdlr; Betide i§imize yarar diye blraklp papaza teslim etmi§leI', Papaz ka~mamasma dikkat etmesi klzma tenbih 'etmi§. KIZ bunun dindarh~na hayran kallp miisli.iman olmU§ ve geee beraber ka<;roI§lal'. Medineye geldigi.llde bu zatl Hazreti Orner hiirmetle kar§Ilanll§trr. BiJAli Habe§i rad.: OIUm hastah~nda (va hasreta!) diye t·~"",riI'/~};/-: ".J%..#':;" f#', ailesi aglarkcn kendisi de ~.J~7~~~~~~' (Yarm ahbaplara, Muhammed a1. ve eshabma vinf.: .diye - 41DC" ll..I.LL

u.;

kavuli!aca~m.

Oh, ne sc-


J\.bdu1la.h tbni Mes'od rad.: Son hastahgmda ha.life Hazreti Osman rad. ziyaretine gelm.i§ ve ona sormU§: - Ey ibni Mes'ud ~ikayetin neden? - Gtinahlanrndan. - Sana doktor gondereyim. - Beni doktor (Cenabl Hakkl kastediyor) hasta etti. Dilerse 0 §ifa veriI'. - Sana beyttilmalden bir§ey verelim. - Benim Rabbimden baskasma ihtiyaclm yok. 0 bana kafidir. - Cocuklarma bir§ey brrakmak istemez misin ? - Ben Qocuklanma ResUlii ekremin ogrettigi veQhile (Vakla suresi) ni blraktun; fakirlik gormezler. ADahii Te8.Iaya 6§lk bir zat Eger camm elirnde olsa Azrail at geldiginde Rabbime kavu§mak i~in, sevincimden cammI ona mujdelik bah§i§ verirdim, demi§tir [It]. i§te bugiin dtinya milletlerinin htirriyet 've istikHU temini ve memleketlerinin kurtulmaSl ugrunda oltimii hakir gormekIe millet, vatan selameti ve bir~k muzafferiyetler kazandlklarI gorUlmektec;iir ki 6liimti asIl biz miisliimanlarm hakir gormemiz lazlmdlr. Nitekim ecdadlmlz bu sayede dlinyaYl titretmi§-

J:' ]

[*] BUruc suresindeki [589 ... ~ JJ..~V\ ,,:",l#\ den itibaren be§ ayetin manasl: «Necran diyarmda Isa al.m semaya ~ekilmesinaen sonra bir kral uluhiyet d£l.vasma kalkml§tI. SihirbazlI~ batmamaslm da istiyordu. Bir ~ocugu sihil' ogrenmesi iI;in ihtiyar. usta bir· sahirlne gonderdL Qocuk gidip gellrken yolda hak dinine sadlk biri tic tanl§h. Bu zattan feyz allp kamil bir mU'min ve veli oldu; birgok hastalan tedavi eder ve dine davet eylerdi. Bu delikanllYl ve buna tiibi olan milsltimanlan kral dinden menet· lUek istediyse de muvaffak olamadl ve sonunda bir meydana ~ukurlarkaz­ duarak ate§ler yaktITlp mti'minler! ate§e attyordu; bu mti'mlnler ate§e varmadan ruhlan kabzolunarak ate§ten kurtulup Cennete errnekte idi~ ler. Fakat ate§in etrafmda mti'minIer! seyreden kral ve avenesinin uzerine ate§ hiicum etti; bunlarl ve evlerini kamilen yaktl.» Mekke mil§rikleri «Uhdud", taifesinin ahvallni kuvvetli haberlerle bildHderinden Vaeib Teala. onlan bu vak'a Be tehdid huyurdu ve mii'minlere de din ug"runda canlarlDl ate~e atan miisliimanlan ornek g6stererek ilmmeti Muhammedi din ug-runda gorillecek me§akkatlere sabra davet etti. Eu sureden mtlslU~ manlarm canlarma kasdedenlerin dtinyada yangtn belasma utrayarak ev ve mallarInlD ve belki de canlarmm yanac~l istidla.I olunduA'u gibt, ahirette de Cehennem ate§ine aWacaklan anla!jllmaktadlr.

-

42-


tiro Mtisltimf,ll1hir dirt, vata.n ve millet ugrunda olrnegi. canlarlna mitlIlet'bmrlerse hem ahi:ret saadeti kazamrlar; hem de din,

vatan ve milletin ebedi selametini eIde

etmi~

olurlar.

ESl't1A1 HUSNA Allahti TeaJaYl bilmemi2

Dnun Esmai HUsnasl.Ul bilmeliyiz.

73. • • ( : ~X;Jj ~'C:"\}·I~;

[Esmai Husna Allahti Te-

iWiya mahsustur. Dna Esmai husn! He dua ediniz!]Bu ayeti kekullara isim vermenin caiz olmadl~ rimeden Esmai anla~llmaktadlr [.]

(~)

-::.y.J;,;.)

hadisi ~erifi: ((Allahu Teala. i~in doksan

dokuz Esm8i Htisna. var&r. TaziID ve ihlas ile bu isimleri oku.... yan (diger bir rivayete gore bu isimleri ezberleyen>, manalarIm ogrenip 0 suretle amel eden Cennete girer.» demektir. Esmai HtisnaYI ezbere okuyamlyan manalarl.11f bilmeyen, ytiztinden okumal1, rnanalarlDl ogrenmege ve hiikmii ile amel etmege gayret ederek Cenneti kazanmahdlr. Allah lafzl celiIi tsmi .A.zamdlr .denmi§ltir. Diger 98 ismin manalart Allah isminde dahUdir.

ESMAt lIUSN,\NIN l'tIANALARI : Allahii Teal! oyle bir Allahtlr ondan ba§!ka dete laYlk ve miistehak hiGhir §ey yoktur, (L~dlahe) «hie; ilah yoktur» manasma oldugundan Kelimei Tevhidi okumaga b~larken Allahti Tealadan ba§ka ibadete laYlk ve mtistehak hi!;hir §ey ohnadlgml millahaza etmelidir. Yalmz Allah Uifzl ile TanrlSllll anan ds. (Allahti Teala benim ma'budumdur, vacibill vUcuttur; hiitiin methii seI¥l.lar ve kemal slfatlan zatmda top1anml§trr.) diye dti§tinmelidir. [*] Buna nazaran Kerim, Rauf, Ham, Baki, Cebbar, Vehhab ... gibi fsimler kullara verildi!'lnde Abdtllkerim, Abdilrrauf, Abdtllhiidl, Abdtllbiiki ... demek icap eder ki Kerimln kulu, RaOfun kulu ... manasma gelir.

-

43-


: Dtinyada mil'min, kafir ve biltiin -?varat1lIn1§~c/ )\ .. ::;: A1~~ . ~J' lara ~ok rahmet ve merhamet edict demektir. o . t....: -' Allahii 'I'ealadan ba~kasl ya nimettir ya nimet v'el.'ilendir. (Bizim de bu ismi §eriften nasibimiz biittin yaratIlml§Iara, hayvanlara, insanlara, dind2..§!Iara merhametle muamele ebnek olmalI ve hi~bir mahlukun hakklm tizerimize almakla su~lanmamahYlz.) I ",,, _ : Ahlrette yalmz mti'minlere pek ~ok rahmet )~~~ ~JI edicidir. (Bu sebeple rahmete nail olacak yolo i -..I dan gitmeliyiz. Onun yarattlklarma merhametli bulunursak rahrp.etine laYlk oluruz.) JJ' ,.,~,; ~ Emirleri her§eye geger. Her hususta padi§ahtJ.l~J:o. ~I lar padi§ahldlr. Fakat dtinya padi§ahlarl gibi tebaasmdan vergi almaz. Binlerce memur kuIlanmazo Klldreti Stibhaniyesi ile biittin alemleri idare eder. (Biz de "beden miilklimiizde padi§ah olarak viicudumuzu Rabbin kullugunda kuIIanmahylZ) (*]. ))1

0

,,;1 :

,IJ ,'::;

.J~

.)

"-:'J'..~"" : Hissin duydugu §eylerden mtinezzeh ve zatI

c.r-'~\

noksan sIfatlardan beridir. Allahli TeaJaYI kendine mahsus yiice vaslflarla sena etmek, ovmek onu takdistil', onun noksandan bed oldugunu anmak tesbihtir. Bu isimden alacaglIDlz ders: ~iiphe ve tereddtitsUz irnan sahibi olmak, ancak rlzayt Barl i~ill halis ibadet etmek, kalbi kotii huylardan temizlemektir; ~tinkii kalb Bari Teruanm nazargarurur. (Giinahlardan ve hayvani isteklerden temizlenip Rabbimize yakmlIk kazanmahYlZ. )

I"''''' -"":"1 -::: '\ : Aytplardan salimdir Enbiya ve evliyasma seAl~ ..~ laIn verici, climleye selamet ihsan edici, mii'minleri ahiret azabmdan salim kIllcldrr. Dtinyaca §erli ve zararh goriilen bazl l§lerinde de gizli haYlr vardrr. Kaza ve kaderdeki §eyler de hayrr ve hikmet tahtmdadlr. (Biz de her zaman mii',J.

0

[*]Hele yiiksek mevkiler, hudutstlZ sallthfyetler «;10k defa insan1 sar,ho§ eder. Ote taraitan dalkavuklarm uyu§turucu sozleri de, 0 insana kendisini dti§tinmej!;i uDutturur, Kendlsini amir yapan Yaratamn emirlerini hattrma getirmez; kiliraOl nimet eder. Bu sebeple Cenabl Hakkm gazabIDa ug-rar ve bir daha onu kimse kurtaramaz. Dtlnyanm nimet ve devletlerl ge~icld1r. GiinUn hirinde bu muvakkat tasarruf milddeti bitip de hakiki sahlbine donunce bu hakikat anla§1lacaksa da faide vermiyecektir. (Esmaili Hilsna - All Osman Tatllsu). >

-

44-


minlere selam verme!i ve bilhassa miisltimanlll:fl elirnizden ve dilimizd~n selamette hulandurmallYIz) [*1 . .Jj I /~ , .• ~r; Peygamberlerini kelanll ile tasdik eruci; ~J:- ~;l\ minleri azaptan, mahlftklaruu zullimden kohlyucu, dunyada kullanru sebebile §crden emin edicidir. (Bu isimden de alacagrmlz ders §udur: l.manda sahit olup emanetlere ~k fazla dikkat etmek, diinyada ~ah~arak diinya §erlerinden korunmak, ~iret i~in dc, gah§arak ahiret ~erleriIl~en emin olmaktIr.) . , .

:

P I ' ; .;

mv-:c

J "'.J"/

.

~~ ~ 11- \ \ : Yarathklar1nm hallerini gozeticidir. (Biz de . . ~ onun azameti kar~lsmda, heybetinden titremeliyiz. Rabhimizi anrnaktan bizi Oleneden §eylerden saklllOlahYIZ.) .~) , ""::... J• ..... 0 /

Kuvvet galcbe sahibidir, fakat hikmeti .J)~~ ...r~1 ieabl ~ok defa zalimleri cezalandmnakta acei 1e ~tmez; bazlsIDl da ahirete blraklr, (Diinya tamal ile, nefsani ve §ehvanl arzularla kendimizi zelil etmenefse hakim oImah, her §eyi Azizden istemeli, ilim kazanmaga ~aiI§makla vc hayrrlar i§lemekle izzet kazanmahylZ.) , : KlrIlanlan onarlCl, eksikleri tamamlaYICldlr diledigini':e:;orla yapbrmaga mukte• . -'~ dirdir [**].~ _

-;J»

:

('""'i,

l *] Muslim, Hakka teslim olmu/i, Yaratanm kaderlerine raZl bil' miisliiman demektir_ HaYlrlara te§ebbiis edip Mevladan muvaffakiyet ve dinimize sehlmet dileyelim. Her zamanda ve bilhassa hayatm korkun!1 safhalarmda din ve iman kadar kalbe metanet vereeek bir kuvvet yoktur. iflas haline gelmi§ namuslu bil' tiieeal', tehlikcye girmill veya lSSlZ daglarda yolunu kaybetmi§ bir yoleunun Cenabl Erhamilrrahiminin rahmet ve seli'unetine slgInmaktan ba§ka bir <;aresi olamaz_r.;-- jl--:-> J~A;':1.J;i"j."" [Cennette ehli Cennete rahim olan R.abbI TeaHl.dan soylenen bil' selam vard:!l'. Mil'minieri boyIeee rahmetiyle sonunda muratlarma erdirir.] Biz giinahkar kullarml da Cennette Cemalini goren, selamma nail olan bahtiyar kullann ziimrel.'ine ilhak buyur Yt Rabbi! Blhakkl esmaikel azim! [*"] .Mukadderat yerine geleGektir. Bu cihetle hakknIDzda haYII'lar takdir etmesi ve §erlerimizi de hayra tebdil eylemesi i<;in dua etmeUyiz. BilTI TeaJ? dini vazifelerinde insaulan muhayyer ve serbest blrakrruljtIr. o halde isyan yolunda bulunanlann, gelmeden t!:vbekar olmalan, hak yola donmeleri ve «Elcebbar» ismi §erifi hiirmetine hel:1ka gi)tiirecek yollardan muhafaza buyurmasl ic<in Rabbi Tealaya tezarru ve niyaz etmeleri eder.

-

45-


'1' "':::" "'~'ii\' : Biiytikltik kendine mahsustur. (Kibirden son ~~"?:.J(..l derece sakmmahY1Z. Kotli tenezziH et~

,

meyip nZaSlDl kazanmaga !Sah§mahYlz.) )J • .... :-...

""'}~ riinti

!. t '. "/ : Yoktan

yarailcI, niZanll mahsus tizere yaratlcldlr. (YaratIIl§mnzdaki hikmeti anlaYlp §likve vazifemizi icrada kusur etmemeliyiz).

IJ;.l.i)

~"",,:

.

1~j; ts.J . . .

U\

".

Muhtelif §ekillerle halkl aYlrlcl ve noksanyarabcldlr. (Her azamlzm ~likrlinU ifaya «ah§mal1Ylz.)

SIZ

;,;tr:veHer§eyi suret aymcldlr. Her§eyin suret alametleri He ayrIlmasl da kudret delille-

J{ ~-:::..... j IJ • ~ .J.,

He·

rindendir. Rahimde suret verir. ve surete kaplhp kalmak miislim sIfail degildir. Milyonlarca insamn birbirine benzememesi Allahii Tealanm yaratma san'atmdaki inceligi gosteriyor. Bu suretle ve kimse kimsenin yerine miikafat ve mlicazat gormliyor. JJ.

I ",,,,

J ;-:,...

;j~ ) •.;..:J'

~

Giinahlan ortiicii, ~ok magfiretle edicidir. :

muamele

1/,::'." ) I !,:j" : Kainatta galip olucu ve klifiirle, isyanla ~ ..J~t kar§l gelip tevbe etmeyeni kahredicidir.

: Isteyene, istemeyene vericidir. Kar§IllkslZ vericidir. (Ondan kim sed en ihsan beklememeliyiz. ) \

;J~:::i: ~ j':,::!' : RlZlklan yaratJcldlr. Biz onun iznile l'lZlk yi. tr, fJJV yiciyiz. RlZkumzl keserse hayattan da mahrum

oluruz. (9al}§lP helal rlzkl ondan istemeliyiz.) J

"

{!~j;

~ /\:J\ : A~lcldlr. Kalbm •

..... ,,...

a~llmasl, haYlr kapdarmm . . ~ a~Ilma.'n ve memleket fethi hu ismin tecellilerindendir. ltaat edenlere taat, tevbe edenlere magfiret, 91kmbda olanlara ferahhk kapIlarIlll a~lcldlr. Onun a~tI~ rahmet kaplslm kimse kapayamaz. (Biz de ona yakmhk. kapIlarmm ac;llmaSInl dilemeliyiz.) ,

-

46-


: Gizli ve a§ikare heI'§eyi bilicidir. (Cahillige raZl olmamah, din ve diinya ilmi tahsil etmeliyiz) [.J]. "\/-::.~

,

f};

~,

: Oliimde ruhlankabzedici, bazlsmm kalbini kag,:bederek klllCI, isyan ve tugyan etmemes.i l~lri vericidir. \ 0' ~~/'/ ( \...)\ : Bazalarmm ile hayra ragbetli ~ ~. kIheI! uzatIcl, kimisinin rIZkIm ~ok verici, sadakaIlID sevap vericidir.

iJU.

J.

~~

:l.;t;C ~ . i ~" : Killfan lanetle manen al~altlcl, batIh .~

indi-

~ l> \ rici, roii'mini ahirette yiikseltmek i~in bazan

dlinyahk baklmmdan zaYIflatlcldlf. \

: Mil'mini iman ve hidayetle yiikseltici, hak~ t"J~ kl ytikseltici, ahirette mii'minleri ylikseltici i..:"J ve haklan allvericidir. edicidir. ltaat edeni mel aiAzizligi taatte, ahlak giizelliginin sonunu

J~ "

, ..

~\ ~

~r)~ v...... Cehennemde

isyan ehiini, batIlclkotiiltigiiniin sonunu

Ian

kIlml~tIr.

, : Nihayetsiz i~itici, sonsuz goriiciidiir. (Gb'Ji giinah yapan, AI• labU tealanm i§itmesini ve gor-

.' ~\ ..;I

mensup olursa olsun her ferdin [*] t!;timai slmfIardan bilgisiyle mucehhez olmavarlIiPndln umumun 81 §arttlr. Yaradamm n",eLY"''''' bir kimseden cemiyegOlJ.tiller gezen ve konU§an te ne haYlr gelir? Bu ba§lar. Boylesi taalOlUlerdir; bunlann hayatl lOkatmdan olen birisi i!';in kendi kalbinin o!ti oldutundan haberi yoktur. Yaratana inananlarm k.alrnamaSl da laZlmdlr.· Herkes anlaY1§1 nisbetinde goklerl, yaiPnuru, mevsirnleri, geceleri, gfindiizleri, yerden ~lkan mahsulleri, !;e§it !;e§it hayvanlan ve nihayet kendi i(j.nde ve dl§mdaki makineleri du§flnmeU; bir bostan kuliibesi bile kendi kendine olamlyacaiPna gore bfltiin 3lemleri viicuda getiren, mutemadiyen devrettiren, fakat gozle goriilmiyen yilksek kudretin varlliPna, onun yiice vaslflarma inanmah ve bu inanel lIe dtinyada tek ba§ma kalsa bile imam sarsllmamahchr.


mesini dii§tinmcdiginden de mes'uldiir. A~lktan yapan ise ko, tliliikte herkese ornek oldugundan daha ~ok mes'uldlir.

'" I"";:::"",

, . . / ..,\\

: iyiyi kotiiden, hakkl babldan aYInCl, dlinyada ~eriatle, ahirette kazasile saidlik §akiligi hiikmedip aymcldlr. Ahkemtilhakimin: Allahii TeaJa ctimle hakimlerin hakimidir, demektir. Ceza giintinde hakimlede muhakeme edecektir.

AJ~J.> ~

.: Halk arasmda adaletle htikmedicidir. (Bizim de her§eyde adalet etmemiz lazlmdlr.) : Cezada ne ace1e ve ne de ihmal edicidir. (DUnya i§lerinde ofkeyi yutmalIYlz.) );j~ ;:,~~.

~

..

'"

" .'"

: Me~hulleri,

gizli

bilicidir.

~

: ZiHmda ve sIfatmda kami1dir. Onun kiinhlinti insanlar anlamaktan acizdir. Cennette ~I Cemalini gormek cihetsiz mekanslz olacaktIr. (Nefsi tahkir ile Hakka teslim olmaltylZ.)

:!"UP".r ~;.-~.\-/. ~ '. \ " \\ .J J

-'0/

Jl 1'-'

:

Pek ~ok magfiret edicidir. (Magi'iret gu-

j~1 ~h~~ nahlan ortmek demektir.)

: Kullarma ~ok llitfedici, mahcup olmamaIan i~in glinahlanm unutturucu, bazl aCl ila~larda da §ifayl yaratICldlr. : Az hayra Qok sevap verici, salih kullarlm sen a edicidir. (Nimetlerine §tikretmeliyiz. Namaz btitun §liklirleri toplaml§tIr.)

"J;J"'" . J:- ;.,- I

)J' ... "' ~~."_'"'.

: Sonsuz derecede alidir. Miitevazileri seltir. Kibirlileri al~altIr.

ytik-

: Allahu'ekber; Allahti TeaIa bli:yiikttir Cend.zede alman tekbir btl kuluna azabetmek;):- ~-, ten, kurbanda alman ise bu hayvana can aClsml duyurmaktan alidir demektir, Allahti Tealanm ilmi, Tab. meti, kudreti, magfiJ'eti, ibadete istihkakl bliytiktlir . .; . /

~~'/ J~\

.

.-

48-


Ruh';in. bedenin kuvvetlerini yaratlcl, her zaman nzlk vericidir. : He~yi hIfzedici, vakti merhunWla kadar Mat ve belhdan koruyucudur. YaDllmak ve miinezzehtir. kfunildir. Cerni

ve vesilesiz vericidir.

~)c~~J .. . .,

: Hesaba ~kici, ceza verici, tevekkiil eden~ kifayet edicidir. (Dtinyada nefsiniizi hesaba ~ekmeliyiz.) : Muhafaza igin gozeticidir.(Daima huzurdti§linerek korkana -{'

.

edjcidir ["']. : Ilmi, rahmeti heI'§eyden geni§tir. : Hereeyi hikmet lizerine yaratlp yerli ye· rinde yaplclchr. DU Ue yalvaranlar gibi, kalbden yalvaranlan dahi bilir; i~itir. hacetlerInl velir; ""'K1I1t'b. Dilerse blllnmeyen bir LUJIt::L,bl:al """Jd..Ij'Uli soora verir; dilerse [*]

Hikmetine muvaflk halk edlp sevdli1 mekten kurtarlf. ;\~..JI ~ olan

zelillikinden ve kuHara bndan istemekten kabul etmekle muttaslf'

miz, kendisine yalvaranl blrakmaz. §eraitine uygun dualannln bO§8 gitmeditt tecrllbelerle sablttir. Tablat~llara bakmayalun. Kurakta, zelzelede vesa.ir belil.lal'da Cenabt erhamilrrahiminc yalvarmakta kusur etiniyelim. Her b~ vaklt namazl mtiteaklp istl~at ve 'Saliltl ~Onciye okuyup sldk ile dua edersek gelecek belAla.rl da oDlemi§' oluruz. Amentfl ~erht - i 49


.

/~,

~,/ AJ~...~

/)\ '

,

;;::

_~ i,

:.

~vliyalarf ve haYlr sahibi mti'minleri sevi-

cldlr.

"

I " ~" ", " ... ~ " --', . K a d' .. k se k , za t 1 &ere fI"I, l§ l ' 6,J.~\""J=-~" rI yu en

i

.. ldi r. guze

.

",,;t... ) ' t / J~~U\

:Peygamberler gonderici, Oldtikten sonra di-

J~~~_~tjr

§eyi bilicidir. Her herkese halini bil-

J

direcektir. dicidir. ~

~ehitlere

getirmelerini hurilere emre-

\. . ;;,. ~ 1'1' : Allahti Tealanm varh~ haktlr, muhakkak-

~~ ~

,tIr. Kainat Bari .Tealanm hakkldlr. Her§Qy onunla hak kazamr. Ceza gUntinde hakkl bahldan aytracak, hak sahiplerine de haklarml allverecektir. (Dtinyada bizi hak yolda bulundurmaSInl istemeliyiz.) veli olup yardlm edici-

lJ*J:: ~~\~ir.

yoktur. Ba§kasi onun taahhtit edicidir. Btittin varhglmlzla ana yonelirsek bize vekil olur. B&.ri Tea1aya bir §ey emanet edilirse onu muhafaza eder. Imammlzl ve 8.hiretimizi Rabbimiz Tealaya emanet edersek imanlffilzl ya§abr; 8.hiret saadeti ihsan eder. J! I .... ;,,, .J " '\ : Kudret~ §iddetlidir. Diledigi §eyden onu

, ," J~~~~ .... .,.

N~\>?vW.' '.

.,) I ... :::,:" ,,')

.

','

,f j

I "

~,,)

.

~:U""'UH.

, \.\

,J 'k-3: Vf 2)~~.~.

hayat vericidir.,

1!, '

Hayabbiisbtitiin yok

etmez.

,.l (.~JI., : BalkIn umuruna miitevelli "'1.J

olucu,' kainab

_ idareedicidir:'

.,' -50-


: Hamdu senaya gok miistehaktlr. Cok hamdolunmu~tur.

: Ebed! hayata sahiptir. Hakiki hayat ona mahsustur. ~, Gokleri, yer~ ve her §eyi tutucu ve muhafaza edicidir. RIZlklart da yaratmI§tIr.

: Her i?eyi saYlel ve sayllanm bilicidir.· (Vaeib TeaIa bizleri Cennetlik sayllan ebrar ziim resine ilhak buyursun, amin! Bihurmeti seyyidilmiirseIin )

: Hei'§eyi maddesiz, orneksiz ~larak yoktan meydana gctiricid-:lr.. : Oldiiriip yeniden dirilticidir.

J~)6.'k ~~\ : istedigini b-glur. Ondan gizli bir §ey yoktur. ..

))1 1 ,,::; /

.,.

}

'4

\1 '[/

:

~LL -~ _\.~'\...l.l

/~.

Azam~ti, kadri., §aUl biiytik; §erefi; keremi,

fazh ~olhur. : ~eriki ve. misli olmamakta tektir. Zatmda, j!J).~...~ ~Y slfatlarmda, isimlerinde, i§lerinde, htikiimlerinde benzeri ve §eriki yoktur. Bizi lekesiz tevhidden .. ay:lrrnamaSI igin onun birligine slgmdlk. :; I /:.

.

J

\

:J)(;.~.~, ~~i\ •

°ll

: Benzeri yoktur, ctizti'lere aynlmaktan miinezzehtir.

" miinezzehtir. Alem ona muhta~~~.A.cfV tIl'. HaceUerin bitirilmesi i~in tek merci adm. Tedavide' devaYl, ila~larda §ifaYl yaratan O'dUf. Doktor ve i1a~ sebeptir. Doktora te§ekkiir ve Yaradana hamdti sena ediIir. GOriilen diger iyiliklerde de sebebe tc§ekkiir, Yaradana ha~dii sen a etmek lazlmdlT.

JJ.i/~

J ;'''''

\\

J

11 1 /;:/)'

-\\

:

ihtiya~tan

':1\ : Her .istedigini diledigi'gibi yapmaga kadir-

Al~-,~w

dir, (Oll;;iilmesi imkanslzalan gok bb§higunda milyarlarca ylldlzlan birbirine ~arpmadan, denizlerde bir

-

51--


damla i<;;indeki bir ~ok ettirmeden yUzdUren Allahti " , , ;.... .,J "'reJ tJ,;' : Kuvvet verip kullan vaBltasile baZl §eyleri '>\>"-. ' ...... " .v;:-~ icat edicidir. }.,f I ,,:, ,J~ : Var veya yok olmakta bazuarml ilerigo4J~'p,; I tiirticlidtir. mekan, ve §erefle bazllarml ilerleticidir. : Bazl bazIlanndan blraklcldlr. (Bizi bu zaman i~in takdi.r etmi§.)

.u

: Ezelidir. iptidasl yoktur. yoktur.

: Ebedidir

: Vathgl kudretile. a§ikardlr. Her§leye galiptiro : Kibriyasl ile insanlarm ve akhn goztine gortinmez. : Kudr(:ti yarablml§lar mlimldin gortilen her§eyden pek yllcedir. : MuhtaS olduklan nimetleri halka bah§! ve ihsan edicidir. : Tevbelerin sebeplerini tevbeleri kabul ""U,"lUU

:J)(."fJ .~ .

: Asilerden §iddetle intikam ahclrur. (Eiz de nefislen intikam almahYlz.) : Gtinahlart mahvedici ve ge~ieidir. . rinden

!j'

Ij' ".;: /

~

k (jtm tikle-

) ' ....

f

"'J\ : liffedeni affeder. <;ok merhamet sahibidir.

~~~)...

'i ~ '~~.\"')U!' ~'L I~.' \ ....,"". I .. .:

~

.! " :J "3 • 'J:J

: Azamet

ve ikram sahibidir.

.If I "':'"

: Terbiye besleycrek kemale erdiricidir. Rab ismi Tealamn, her'cuz'tinli ve her zerresini tesir altmda bulundurduguna delildir.

401~

-

52-


:~t~A~. :','1_" ••~~lA ,)_""\-11. tr,,1 ... J"':'"tJ":'"

...

: Kullarm ve millklerin de

sahibidir .

:,':"'1 Mazlumlarm .l· hakklm zalimden alicldlr.

Ji;j:~) ,'ifI' AJ~';V": ~~

Birbirine ZIt §eyleri toplaYICI (su, ate~, top'-.: rak, hava gibi) , besap ve ceza i<;in toplaYICl, ilim ve ameli, toplaYlCldrr. Her hak "'''''cuu.. u> ffilyla, herkesi )J ''''':", .J~. ",.~ muhta!;tIr. 0 kimseye

.. ,• ," II,·,

AI~'

~~.f ~JI

kurtancldlI'.

i\ :

,

,~ , ..... ~ " J • ~ belalardan, IJ~ ~~ 4faatlerden diledigini meneder. J.!I'''' -'

!., : Diledigine bela:y€ zarar vericidir. (Zararlann

Jlt,..-

def'i iC]in ona slglhmahdlr.) !.": DUediginJ menfaat vericidir. (Zarar ve §€r gibi menfaat ve hayn da 0 yaratIr.) ,

AI~~

..,~;.

:t:.J1

2,\:..1'

J!. :r. ~",'_ ~,.J:, if

:

GOkte, yerde hakkl gosterici, yeri, .gokleri ve diledigi kalbleri nurlandrncuilr. GOkleri melekgoklerin umUl1lDU rI"'·Ul",ttiil"i. lerle, giine~ ve alimler ve mii'minlerle d, diinyaYI Cl ve diinya umurunu ettiricidir. Alemdeki ondanrur. Nurun iizerine nur, iman demektir. tman nuruna amel, iman iizerine tahammiil edemez. Il/JI>"r.J~

'U";;U",'UU';;;AU

" t,~..... ,'t Abb.~ . . D,)\ \.D' .

~~J;~~ ,., ,1)I!:_~I: •~ U' .. . AJ.1-&J'!"" ~

gosterici ve ona sevkedicidir.

": Orneksiz, maddes~ icat edicidir. (Klyamette herkes tam bah olarak h~lunacakbr.) :

Ancak

0

ve onun

i~in

-53-

yapilan ameller biUddir•


/

~;c!t;~ .~I : Bakidir. Biitlin insanlarm ve padi§l:}hlarul

olti-

. -, c.::..>1 mUnden soma mUlk,. asIl sahibiolan ona (yani AllahU Tealaya) kahr [*]. :. lyi amelleri tarif devam ettiricidir.

diIedigini h3.yrrda

I "'C:;"" .J.J -::" : Asilerin ceZaBma kadir iken acele etmeyip ,J)b.~.1.,_'. ;:, -.. ,\ I u:-.)~ sonraya blraklClwr. "-,,w,:. ~ isimleri hadiste yoksa da Kur'anda oidugu i~in 00.»'jl ~I Ian da yazdlk. Yekununun 101 oImasl bundandlr, Peygamberlerin dualan ve Kur'ani Kerimdeki cliger lar ekseriya Rab ismi ile gelmi§tir. Bu ismin, tsmi Azam 01maSI zanm galiptir. Biz de Rabbimize bu isimle dua etmeliyiz. Allahli TeaIa, tsmi Azaml Esmai Hlisn§. i~inde, rlzasml ibadet ve haYII'Iarda, gazablDl glinahlarda, kadrini geceler i~inde, klyameti gunle/ i~inde! duanm kabul saatini cuma giintinlin saatleri i~inde gizlemi§tir.

J.J

/.

593

~w"

• ...... ,pt#-1

j:')1 \!,C;;:'I:;":: 536 ~\~J.s-~ :.-- \ ,. , -; v ~ftyetleri' ~

,~-

hiikmiince

R~bbimizin ismine tazim vaciptir. Ismi amimca celIe celiHiihii demeli ve uzanml§ vaziyette' bulunuluyorsa toplanmahdlr. -!,. ) ,.}. ,,"'''~ . 319 ~~I ~lJw ve emsaH ayeUer ddiHetile Allah ismi amhrken Allahli Teftia demek lazlmdlr. Tealaslz soylemek ta.zimsizliktir. Ey"allah kelimesi yemin olan ivallah'dan galat oldugundan her yerde eyvallah demek muvaflk deg'ildir. 'Mlinasebetsiz sozler arasmda yahut temiz olmayan yerlerde Aliahii TeaJaytanmak giinahtIr, Esnerken a~arak anmak htirmetsizliktir

. , ' '.'

lir:

IMANIN MUHAFAZASI

Iman iyi amellerle muhafaza ve kotii amellerle kaybediiyi 'ainellerte kaib nuriamr; giinahlarla da kalbde manevi l *]

Bilki hemen 01 sultandlf, KuHan dUnyaya getirip gidermeden

gar~zl, kullarllla birllkini. blldirip kullugu kazandl'tmak ve kendl kulla-

rma Ithirette ihsan etmektir.

'

' - 54-


noktalar peyda .olup bunlar ~ogaldlk!';a kalb kararu'. Rabbi Tcilayianmak ve hakkl soylernekten ba§ka (bo§) sozler kalbi katda§tmr. Bu da rahmetten uzakla§maga Sebep oluf. Her §eyde haYlrh niyette bulunmak dl\ haYIrh i.§ yapmak gibi imarun kemaline sebep olur. Miisliiman, din i!';in ya§amaw kalbinden ~lkarmamahdlr. ameller irnarun eU~arll1dla kaleler .gibidir. mustehaplarl terkeden fmda ve en birinci~ (topraktan) a<;ml§ olur. Stinnetleri iinanm etrafmdaki tan yapllml§) terkeden ti~tincli kaleyi §eytana Farzlan terkedip haramlarl .da imam ku§atan (altm ve giimii§ten olan) en ig kaleyi §eytana teslimetmi§ olu.r. B!ylelikle §eytan imana el uzatIr. pig.er bir temsil: Adaplan ·ve m~stehap~arI terkeden, iman evinin e.trafmdakiavlu duvarmm kapIsllll, siinnetleri terkedip mekruhIan yapan, binanrn dl§ kaplslDl, vacipleri terkedip haramll . mekruhlan i§leyen, imamn bulundugu odamn kaplSlnI, farzlan terkedip haramlarl irilarun bulundugu nao(u.uu plsml §eytana dtinyalardan . daha {;evher olan imam gider: Mtinaflkhk emapete hlyanet, dinde durmamaktan balinde haktan sakinmak lazundlr. iki dila iki ytizlii olmak, mfu,laflkhkian. korkmamak da mlinaflkhk alarnetidir. gok yemin ve mii'mine iftira etmek imana zararh :oldugu . gibi yalan yemin de imam~ . elden ~lkmasma sebep olur. '. . . . ~irk, (Yani All~hii TeaJaya ortak isnat etmek) ve buna benzer gUnah yapmaktan Cenabl Hakka slgmmak i~in dua:.

Bu duaYl sabah ak§am iir:; kerre okumak §irkten korunm8.gasebeptir. .., ..


(Ii~ : , ' -::'

... : \

~\\

<t:"J

/~

~I ",iV~':' ~ dUaSlnl okuyan-

w. ...~~o"J..Jl)~.)./.-''-')~~~~, ., ... ~-

~

.J

'\

dan Analili Teala raZl olur. (Iman ve islam badisi) bahsinde yaZlldlgl. gibi Kelime-i ~ehadeti, manaSlnl dli§iinerek.okumaJIdlr. 535

~~£ ~\; Ju" ...s~4;{8X~ ayeti delaletile Rabbimizin

ismi her ~yde berekettir. SOzUn, helM yeme ve i~Illenin yabnanm, kalkmarun, her mubah ve haYll'h i~in ba[11anglcl Besmele ile olmall, kaplar Besmele ile orttilmeli; un,. yag, tuz, V.s. maddeler Besmele ile konup Besmele ile harcanmahdrr. Besmele ~.ekmek «Yarabbi mubarek isminden kuvvet alarak ba§lanm ve i§lerim» demektir. Okumanln e,'Velindeki 13esmele de Allahti Tealanm isrpile okurum demektir.. Otomobil, tren, vapur, kagibi canSlZ vesaite binerken " ..... r, ~_-:,·t w.-fp"""l··'''' \" ..... 'S~)),e.u ~)'"'....'1r:"'v'" ,<.?--..---

.

.

.

Hayvana veya arabaya binerken de:

...

"

~!~5~ C;11 ~~;ifj.:J(5C.;~tr~~l'c)~

okunur.

fman rlitbesinin en bliyiik rlitbe oldugu malum. Bu riitbenin §erefini ayak albna wacak derecede kiif~r soz sOylenir. kiifiir i!il. yapilirsa Mevla rlitbeyi hemen alIr. Eger bu rtitbenin haysiyetini Jekeliyecek i§ler yaplhrsa, iman devleti yava§ yaV3.§ elden c;lkar ['I]. Bu sebeple, kii~iik,biiyiik btitiin giinahlardan sakmmahdlr. K,azara oluverirse hemen Sldk ile tevbe etmelidir. [*] Mer. Mustafa Fevzi'nin Fery§.dnamesinden: (15/MuhaITem/1331)

Th\hI: din i~ feryad eden ah igin olsun. Bu cfinin gurbeU«;ln ytikselen eyvab i«;ln olsun .Reva nu §snl bnanl sefahetle hebe kllrnak? Reva fill rnU'mine bayle hakaretle sefil olmak? Neden hissi dlyanet busbilttin bizden udul etti? Neden iffet gidlp b1zden, ~u §ehvetler duhul etU? Oku. tarihten ibret al! Ned.Ir bltmez bu nekbetler? Neden uabQd olup gitmllJ aeep satvetll devleUe.r! Nedendlr inkIraz bulmW] aeep 0 ask! mtlletier? BUtan ahldkl narnerdlyyedir esbabt zU1eUer.

-56-


..,.81;r"~~~~~ Hadisi: \"" . ;,.....

(1slam olmak ve

S~l

sakalI beyaz

'",

olmak insanl kotti i§ten ahkoymak i~in kafidir.») demektir. Hakiki bir mti'min hazret denmege IayIk bir insandIr 1§te hazreti mti'min hi~ bir suretle iman rtitbesini lekelememege gayret etmelidir. Bir mii'minin dtinya i~in kalbini kmnak ve tahkir etmek dogru degildir. ilahidir, yI1una kalbin kimsenin.

KtJFUR S()ZLERDEN SAKINMAK

E!'er;;i binde bir mil'min alutb dideden ya§lar, ResQlU Ekremecandan tevessiil ettiler anlar. Tazarru etti Allahtan, ResulUnden giryanlar, Ve Jiiltin hruidini ge...mi~ti isyanlarla tubanlar, Anm!;in onlann ahU niyazl etmedi tesir, Derlm Allahil ekber .. , Eylerim Allahlffil tekblr. Reva DU bu §eriat ha§re dek baki iken bOyle? Bize bir sOyleyen var ffil? «Kitabullahl terkeyle!» Kabahat bizdedir yahu, ne devlette ne mlllette. BUUin drool isIamm gOzii g8nlU setahette. Bu meslekle bizl ecdadmuz tel'in eder sonra. MezeJnmetle blze ahfadumz nefrtn eder sonra. Em1n 01 her terakkiye bi2:1 erdireeek dindir. Size d11gman ka~mda fecaat V;erdirecek dindlr.

-

5'1-


de

degildir. Kalbinde tasdik bulWlsa bile inkar aJ.aktifiirkelime dine yntml§ Eger edip iman ve nikahml da yenilerse yeniden islamiyete

girmi_~

.olllr.Fakat· 106 ••• '\l.t~

})II'-' \ ' "

_,i, '~b":""" ~~'1.l1 ~~~J

.-:;:-:- •• '

ayeti evvelce oldugu amelleri mahvolmu~tur. mukabil sldk He tevbe etmediyse eski giinahlarI degildir. KUFUR SQZLER ve !~LER: ~er'an mubarek olan §eylere sovmek: Dine, imana, Kitaba, peygamberlere, mezhebe, Kabeye, eshaba sovmek; mUsliimana [*] gavur oglu gavur, gavurWl klZl, karlS], mall ; Azrail zebani giQi melegi etmek , olaca~m soyleyerek... ki §oyledir yemin yalmz La. Hahe demek; «Namaz kIl! Bu stinnettir, yap!» deyince asia ~apmam demek; kafire gonUlden bayramm mubarek 01sun, sabahm hayrolsun, dostum, c;elebi, gorbacI! demek; gavura etmek; mii'minin oli.isiine, ecdadma, silsilesine, cinsine, eibilliyetine, yuzune, mezarma... ; glybet i!;;in bu bir §ey midir? demek; ~almml§ ve kayboImU§ §eylerin nerede oldugunu bilirim demek; sovmenin adml gUnah koymu§lar demek; yaptIgl bir i§ igin Allah bilir yapmadlm demek gIkmaga sebep olur. hadisi ~erif mucibirice: ( bu sozii gelir.) soz denilmesidogrudur. Bir ayeti kerime de yukandaki hadise delalet eder. Anasma ve ehline. s6villen bir kimse hi~ bir §ey yapamazsa ona deh§etli haslm olur. Ya, Rabbimize kUfredenekaf§l hi~ sUkiit edilir' A§Irl tecavuz kaI'§lsmda kalmak asIa ca.iz GUnahh nefret etroek imamn zayIf bugzetmiyenin imam tehlikede mertebesi sayIlmca olmaz m!? Boylelerine nasihat etmek ve' dinin sair hiikiimlerini yerinegetirmekimamn §ukriidUr.

[*J

hiiktnilnce

[le sell

-

58

vere-


Glinahh san'at edinenin kiifrii ihtilafhdJr, Bunlar zamaniaglinahl heHU saymaga varrrlar. Zulmti san'at edinen~ den· de iman silinir. Bliytik giinahI giizel ve iyigorerek yapanm imam yok olur. Rur'an S. 42 de ve daha bir~ok ayetler-. de [kararihklar] manasma olarak [zuliimat] ill ~k sayth gelmesi klifiir ~e§itlerinin pek ~ok oldugunu gostermekte ve [nur] un te!!: gelmesi ·hak ve hakikatin bir oldugunu bildirmektedir, F'alclhk, cincilik, sihir yapmak, yapttrmak veya bunlara inanmak, herhangi bir i§i dogrudari dogruya sebepten bilmek, haraml sanal yapmak, bir §eyde (mesela: Bayku§, tav§an ve sall giinlinde) ugursuzluk saymak [*], ttirbeden bir §ElY istemek, nazar boncugundan fayda ummak gibi i§ler de dereeesine gore· iman i~in tehlikeli veya zararhdll'. Ktiflir sozler [ *] 0 kimsenin maneviyatmrn Qtirtiklugtine', kUfiir hastabgma, sozler de flSkl fileur hastahgUla alamettir. Kotii sozler manen havayt bozar; anaya, avrada sDvmek, an am avradlm olsun... demek gibi gtinahbmn sarho3~ lugu He §eytan bunlara MevlaYl unutturur. Daha gen~sin sonra bozamazsm, diyerek tevbeyi de geciktirir. DUnyada diline hakim olmfi.mak, ollirken de dUe kumanda edememege yam Kelimei ~ihadeti soyleyememege sebep olur. Kiiflir sozlerle mii'min ahiret evini YlkmI§ oIuT. Nikahl bozuldugundan, dtinyaevin\n diizeni de kalmaz. Eve· yab an Cl olarak girip (}lkm15; eger nikrull taze]emezse neslini de bOZIDtu;l olur. Boyle evlattan :hil}kimseye fayda olmadlgl gibibelki anasmm,· babasmm, muhitinin ve memleketinin b8,§ma bela kesilir. Sarho§lukta veya klzgmhkta bo§ama .kastiyle ii~e, dokuza §!art ederek y~gitlik taslayall cahil baba na.sll aile reisligi yapar? Ve kendisi terhiyeye muhtag oldugu haide nasll evHit terhiye eder? Sarho~ mtikeUeftir,cliriim yaparsa §er'an cezaSl fazlala~lr. Ktifrederse'iman ve nikahl' yenilemesi Hizundlr. (O'~e, dokuza §art etmeden) kadml bo§arsa nikahl da tazelemesi icabeder. Neslin halislik ve saflrgul1 muhafaza i~in baba bu gibi tehlikeli sozlerden son derece ka~nimah,§ayet agzmdan kac;"

Her insan Il~.lrlulug-u, ujtu!'suzlujtu kend!nde aramalidlT. [**] Kaftirbazui kazanciridada bereket ~Imaz,'

[*]

-

&9-

,".'


bakmahdlr; ii~, dokuz §art etrniyerek bir yahut iki bo§amaktan veya kiiflir sOylemekten hasII olacak ayrlll~n ~ag,.daki bahiste tarif olunacag,. iizere tevbe edip Jman va nikah tazelemekle tamiri mUmktindiir. GtzLi StRK: KUfiir sozler ve kiifUr i§lerden b~ka gizli ~irk de varrur ["']. Bunun i~in imanm muhafazas:l bahsindeki korunma duasl ile Rabbe dikkatli bulunmahdIr. Gizli §irkin ehemmiyetine dair bir misa!. (Ma'metna: Birinci smIf evliyalardan BaYf'-zidi Bastami son hastahg.nda Allahii Tealaya mlinacat ederek «Yarabbi! Eli bO§, yiizii kara huzuruna geliyorum. Bir tevhidimden baE;ka §eyim yok» demi§l. Bunun iizerine kendisine: «Ya Bayezid! Bir zaman slit yedigini ve' bu siit benim karmml agnttI dedigini bilmiyor musun? Ya senin tevhidin nerede kaldl?» manevi DiBu hitabl i§liten cYarabbi! Tevhidim yokm~; haytrdan hi~ bir §eyim olmayarak huzuruna geliyorum. Bu fakir kuluna magfiI'et ve rahmetinle muamele yur.» diye' aglamaga b~lam~ ve Rabbisine kavu§m:u§tur. ml§ ise bilenlere sorarak

~aresine

o

) \ ... "

.. '

""

,,' v I ; , "-

jBs••• • f~c:,~~; 5jJt~x~A~\~'l ~\0~ ayeti: [Mubakkak

Allahli TeaU, §irki affetmez ve §irkten ba§lka gi,inahlarl istedikimselerden affeder.l demektir. AllahU Te3.lanm kimin nahml bagl§llayacag,., kiminkini bag.§lanllyacagl belli olmadl~in hi~bir i§lemege casaret etmememiz icap eder. Bununla beraber· sldk ile balis muhlis olarak tevbe eden kimseden 01 Erhamtirrahimin ~irki de <lITf"""n".,.

ayeti [Tamamiyle batlldan hakka donmi~ oJarak yUziimll, yeri ve gokleri yaratan AllahU Tea.laya ~evirdim ve bell [*] (Kibir) yan! d6Jlyahksa bUytlkle,umek, (ucilb) llhiret amellnee kendini betenmek, {riyal gosterig il,iin scvaph yapmak. h.astallk sirayeUnl, doyrna)'l, kanmaYJ, §it'a bulmaYl, kar zarar gormeyi dO!trudan dogTuya sebepten bilmek; ADaMl .Te8.lAdan b8.§kastnm adma veya yayere yemin etm~; ~vmek, bir §eyde utursuzluk saymak; kula venmek; kula mgmmak; gizll girktir. (TarikatJ. Muhammediyye Tekmilesinden.)

-80-


mfuJriklerden degilim.l demektir. Bu ayeti kerirneden: Allahtl TeaHidan ba:i1kasma slgmmanm §irk oldugu anl8.§lllyor. Dindarhk canii goniilden ve ancak Allahii Team i(;in olaca.k, diinya i§lerinde de ahiret menfaati gozetilecektir.

IMAm YENtLEMEK

'l'EVBE E1'MEK

Ktifiir soz soyleyene evvela: Bir soylememek iizere tevbe etmek, imam: yeni!emek; nikahh ise hususi surette nikahml da tazelemek Hizlmdlf:

"'I\'.J,; '~~i\~i(j

~ -t!

.~ '" f1.., "" ~)

.",

I

~, ~-: v

,,'"

~~)JJ'~ :rj'll)'].o.!~~ '-f)!~;N~1 ~~, A1~1 @~\ . i

~

I

r' (' '. · . . I;o!r"'"," "j':..... ~:',) ''',I ~~I \11'I ... 1\IJ..6)W""6.ly~l:..,...,J J.r-J l) "~lJ lJJo"~~.J ~",I.P~<liY

....~,

Ij ...

;11/* ..... , , " ' , , ;

"',.,)",.

• \ II·" II • '!I( !Ii

. . .

&) \

... .

II.

.'

''''''''.,.."...

'"

/.'!!.,

;;.

,tI~'';

~)I ~ 1-': 11/} J~ tJ'-:'

~ YJ--I)b<lil I .

ilahi Yarabbi, aman Yarabbi, el aman Yarabbi! Eger kalbimle, dilimle, elimle, goztimle, kulailmla, ayaklanm, ba§ka azalanin veya bede~mle senin emri §erifine aykm olarak kUftir, §irk, nifak, bileljek veya bilmiyerek biiyiik ve kii~Uk nahlardan her hangUnni i§ledimse ben onlarm hepsinden tevbe ettim; pi§man oldum; bir daha yapmamaga kat'iyyen, karar verdim. Evvelimiz Adem aleyhisselamdan [*] once ve SOnra arJr zaman nebisi Peygamberimiz Hazreti Muhammed Mustafa saUellahti aleyJli ve seHem efendimize kadar ne kadar peygamber geldiyse hepsi haktll". Peygamberimiz Hazreti Muhammedin, Senin canibi' maneviyenden getirip haber verdigt !Jeylerin hepsine inandun ve iman getirdim; kalbim ile tasdik, dilim ile ikrar eyledim. [*]

tlk babamIZ Adem al. hakkmda kat'i beyanat Kur'a.n-l Kerim-

ayetler'de mevcut olup <:J;'tavzaUU'enbiya» gibl peygamberlcr taI'illlnde ve «Tarihl Taberbde de buna dair. tafsilAt vai'du". dsblm - Tilrk A!1siklopediSi)., nin «Adem~ kelimesi bahsinde de izahat bulunmaktadlr.

dt

bi~ok

-61-


(E3hedii ella ilahe illellah ve e§hedii enne Muhammeden abdUhii ve resUliihii) kelimesile nefes tiiketmek nasip, eyle Yarabbi! (E§hedii ella ilahe illellah.ve e§hedii enneMuhammeden abdiihii ve resuliihii) kelimesi ile ruh tesliin etmek miiyesser eyle Yarabbi! (E§hedii ella ilahe illellah ve e��hedii enne Muhammeden abdiihii ve resUliihii) kelimesile huzuruna gelmek lutfii ihsan et Yarabbi! denir ve §u dua ii~ kere okunur; ~"

,

,

.)

",J.~~.J J~

::

~,CI~IJi: (.'

.::, ..UII ......". , ..........} 'P ~ ": ,-:) l.,..

.

~\IJJ'M')J.I. 4ll1"rlAl..~ . .~~~t~%"':.i',~I~~}f~1 . ,

.

(Evvelden nikahun altmda olan hatunumu [.] onun tarafmdan vekaleten eski minval tizere eski mehri He hazlr olanlarm (ev halkmm) §ahitligile yeniden kendime nikahladIIn. Ve kendi tarafnndan da, asaleten eski minval tizere eski mehri ile ve haZlr olanlarm §ahitligile, onu kendime healhga kabul

ettiln) deyip

ii~ kere

c;:lkumah: ,

,

,

,

..... } )'\': . -::: ,) .. ,

f~~}~I-:\(}

'

\ -:

.",,,}

~f.

I.'

'

"

"~

... ,,.} ... ,.

~~).Y~~'::JII [2] ~:!)\.oo.JJ~~I~~:'~~-!~~~\'~.J~~~flJ , ,

I

,

."

-

'. .

'

,.J ~ II'" ... "'1'" -.~'., .....\~I U' ~ ...... "'\~J\ : .... (. .. 1.... Po'-f ....... .-..-'~~~~ I!.\i~ •. '., ~...-\~ ,\!-!:.~ ~).\~I.:..~

-- .

,,.

.,

.

fJ. f i

,

,

~"

K~dln iniari ve, isl~inm' ne oldugunu bilme2;seveya, kiifiir

kelime kadmdan sudm ederse hemen tevbe edip erkegi He beraberiman ve :rrlka1n Yenileineli. Tevbe ve bOyle iman, nikah yenilenmesi ihtiyaten ara SlrR (evde) yapIlsa ~ok iyidir. Aile[*] HatuD, §erefli' ltadm demektir. ResUli Klbriyanm miikerrem klFabmaUizzehra rad.ya (Hatunu Klyamet) depmi§tir ki klyamette kadmlarmen ilen geleni demektir. Onun yolunda' giden kadlnlar omuhteremenin §efaatl lIe Cennete kavu§acaktIr. Zl


sine, belki agzlmJZdan ktifiir soz ~lknu~tIr. Gel seninle :cikah tazeliyelim: (Eski minval uzere eski mehrinle .yammlzdakile§ahitligilebana yeniden vardm rol? der, 0 da evet vardlm, der, Erkek de ben de eski minval iizere aldlm, der. Bu varma ve alma iki taraftan U~ defa tekrar oIur.) Tevbe ettikten ve mubarek gUnler hiirmetine affolunduktan soma . defteri yeniden karalamamah, kiifUr ve kotii ~ozler ve i§lerden nzakl3,§mahdlr. Yalmz ·dil He istigfar yalantCilann tevbesidir. Tevbeden sonra giinahlardan aynlmrnazsa /Allahii TeaHi He istihza edilmi§ gibi olur.

rin

fMANIN ~UBELERt 1man §ubelerinin en faziletlisi Kelimei Tevhid yani (Lailiihe illellah, MuhammediirresUliillah) demek, en geri m~rte­ besi de ezaYl yam rahatslzhk veren §eyleri yoldan kaldlrmaktIr [~]. Bu ikisi arasmda imanm yetmis;ten fazla dal ve kolu vardlI'. Ehli slinnet velcemat mezhebi iizerine inandlktan [U] sonra bunlan yapmak lazlmdlr . .tmanm dal ve koHarl· Be§ vakit' namsz, ramazari orueu, zekat ve haecl eda: ve biitun buniardan kaInll§ olanlan kaza etmek; orug ve yemin keffaretleri varsa etmek; haya ve iyi huy sahibi olmak; Rabbin rahmetini reca etmek ve onu sevmek; onun i~insevtnek ve yine onun i~in nefret etmek;. Kur'an ile arnel etmek; warn nimetine §ukretmek; imanslz Olmegi, kabir azabml ve mah§er slkmtIsma d:ii§megi, amel defterinin soldan verilmesini, Mizanda haYIrlarm hafif, giinahlann a~r [*] Tarla veya bah<;e bUyUltmek i<.;in yolu daraltmak tmanm icapJanna ayklM blr i§tlr.

l**] Ehli stlnnet itikadl «AmenUi ... )) deki alb !ley(' hak ilzere inanmak olup bahislerinde yazIlIru.!fhr. Ehlt sunnet olmanm eo birinci alam(~ti; Resfilii Ekrem saljn yoluna bUtiln malml ve eamm dahi feda etml§ olan ilk mU'min Ebabekrinisslddlk rad.l ctimle ,peygamberlerden 80nra fazllet~e bt.ril1ci, adllleti, §ecaaU tle dini miibtnJ islima gok yiiksek hJzmet etmi§ olan Omerulfaruk rad.l dahi ik1nci saymak ve iki damada yant Osmam zinnureyn rad, ve Ali ker.ye mubabbet etmek; bUtUn sah~beler hakkmda haYlrdan ba§ka bir ljey aoylcmemektir. BUyilk gUnah l!jleyen bir mil'minto kiifl1ioe hilkmetmemek dahl ehl1 sUnnet aHl.metlerindendir.

-63-


gelrnesini, Slrattan geQememegI, Cehenneme d~meii, Cennetten mahrum kalmaiI d~Unerek korkmak; aliim tedarikioi terketmemek· !man ve tevbe' meselelerini ogrenmek, hay:tr131'1 .Allahii Tealadan, §erleri nefsinden bihnek; Hak Tealanm mahlukuna merhametli bulunmak; ehB ve evladma dini ogl'etrnek ve bWllan Cehennemden korunmak; kalbini kotii huylardan ternizlemek ve sab!rllhk,al~ak goniilliiluk gibi iyi huylarla siislemek; Yaratam sena Be anmak, Rabbi Tealaya hulUsii kalb ile ibadet etmek; dil, el ve biitun azalarml haramden muhafaza edip onlarl (soziinde durmak, emanete hlyanet etmemek adalet etmek, dogruluktan aynlmamak gibi) haYlrb i§lerde kullanmak; Kur'an, Him okumak; nasihat etmek; anaya, babaya daima iyHikte bulunmak; temizlige dikkat atmek; kadm erkegine itaat etmek; akraba, kOIn§u vesair kul haklarma riayet edip onlarla heHHla§mak; hayvan hakkmdan ~ok sakmmak; namazda tadili arkana riayet etmek; namazl h uzu:ru kalb He gayret etmek; yemin etmemek; cihadetmek; dU§lmana kar§ll cesur olmak; haytrh amelini az, ; Rabbi her husllsta tevekkiil kendini kusurlu etmek; ResUlii Ekreme muhabbet edip stinnetle amel etmek; enbiya, evliya, eshap ulemay:t sevip bunlara uymak; iyiler- ' Ie sohbet etrnek; ezana icabet etmek; kotiilerden uzak olmak Vi] bunlara benzememek; ramazam §erifi namazla ve oru\tla ihya etmek; fakirlere yemek yedirmek; her miislfunana selam velmek... Bunlardan birini eksik yapanm imam kamil degildir.

~

64-


2. Ve Mel6iketihi'nin

~erhi

Allahii Tealamn meleklerine inandlm. goklerde, BeyttiIma'murda, R;tirside ve Sidreimtintehada bulunan, Ar§ etrafmda tavaf eden, Cennet ve Cehenneme memur olan saYlSlZ melekler vardlr. Bunlar ag,rhg, olmayan ve yer kaplamayan nuran! cisimlerdir. Yalmz ruhtur denebilir. Kend,i iradelerile yahut Esmai Hiisnadan bazIslm okuyarak istedikleri §ckle gircbilirler. Yemezler; i~mezler. Onlarda erkeklik ve di§ilik yoktur. Ne emrolunduysa anu yaparlar; hi~bir gUnah ululan dort tancdir: Cebrail, Mikail, h;;iemezler Meleklerin israfil ve Azrail aI. dIr. Cebrail 'aleyhisselam peygamberlere vahiy getirmege; 1fikail a1. ve maiyeti rlZlklara, yagmurlara veyel'den bitecek §eylere; israfH a1. klyamet sumnu iiful'mege; Azrail al. can almaga memurdur. Berat gecesinde (~aban aymm 15 inci gecesi) bir sene]jk harpler,' zelzeleler, flrtmalar v,s. belalann defteri Cebrail a1. a, nZlklarm ve dogacaklarm defteri Mikail al. a, Cennet veya Cehmmem yolunu tutacakIsrafil a1. oleceklerinki de Azrail aleyhisselama verilir. Cebrail aleyhisselamm makaml Sidreimiintehadlr. Mi'rac -gc'eesinde Peygamberimize: «Klyamct giinii Strattan ge~erken ilmmetinin Cehenneme dti§memesi il}in Cehennemin iizerine siper olarak durmagl Rabbimden istedim.» demi§tir.

KIRAMEN KATiBIN MELEKLER1: J 518

-:

t

':

,.,.""

"",.

/

"-11//.1,)1 -;:........""'$

¥J~\tJ 8'if~\.~t.l~'l

Her insanda, biri sag bi-

solda olmak iizere iki katip melek vardlf. Sagdaki a insanm haYlrlanll1, soldaki §erlelini yazar. Haytr i§ledigi za· man sag-daki melek hemen hire on olarak yazar. Kottiliik yapllmea saldaki melek §er'an yedi saat tabir ohman bir zaman ge~tikten sonra sagdakinin emlile bir glinaha bir giinab yazar Eu rnUddet tevbe i~in mlihlettir. (Melek yazmadan (*] tev· (*] lllsanlarm i§Jerinin k:lt.1p melei~lerle yazllll1aSl inkiilr ve viihi QzUr kapllarml kapamak i~indir. Melekler kalbde kararla§ml§ olan gilnahlan Rabbimizin bildirmesiyle bilir ve yazarlar; her glinahUl gtiniiniJ ve saatini .de gOllteririer. Hak 'reala bilirken §ahit bulundurulmasl adaJetln aGlk gorillmesi iGindir. . I) AmentU §crhi - 65-


be edip affolunmaga gayret etmeli.) Bir giinahh i§e niyet edip yapmamaya yine bir sevap yazillr. 9iinkii giinahtan ka~­ mak da bir ibadettir. Kiramet katibin, kiram olduklarmdan bunlara ikram etmek lazlDldlr. Meleklerden utamp giinah i§lememeliyiz. Yanlarmda giinah yapmak on lara eziyettir; giicenirler; belki de beddua ederler; sevaptan memnun kahp haylr dua ederler. Ulu Tannnm bunlara katip adl vermesinden, bunlarm ~ok miikemmel katip olduklan; ~abuk i§leri, ~abuk sozleri de stir'atle yazdlklan; karanhktaki gizli i§leri, gizli sozleri bile gortip i§itip kaydettikleri ve belki resmini de yaptlklan anla§llmaktadlr,

..

..

. . .c....t,·<: [K'lramen kAt'b"' . . . b'l'lraIm l§lediklermlZl

'(~:'(" L!.J"""::~.b !r~~ SB8 0~l..e \.e~

A

1

ler.] buyurulm~mdan bU'meleklerin alim de olduklarl anla§lhr, Filhakika hangi i§e ne kadar sevap, hangisine ne kadar giinah yazllacaglnl bilmek ve yazIlmlyacaklan da se~mek ilimle olur . .". ... ",

.....""••

",.J.

..T.

'SIJ ~"""';)4.!.J~J;~.:W T

"l'.-

'""

"..",-

ayeti [Aglzdan ~lkan her soztin zap-

tedilmesine memur gozcti melegm her insanm yamnda .hazu; oldugu] nu bildiriyor. Gramofon ve radyo gosteriyor ki hi~bir kelime havada zayi olmaz. Sazleri melekler toplayarak 0 kimsenin defterine g~irirler ve Mah§erde defter a~lhnca plak gioi sayler. " ,; . ."" .....A":.... ._~,. 592 ~'-~~ u~ j(.)~

[Her insamn her i§ini hlfz ve zapte-

den melek vardlr.] tJ ,,,,,

58B

~f2M01; ayetinden I

de [Katip meleklerin haflZ olduklarl

.'

-

ve memur .bulunduklarl insanlarm amellerini'ezberlemi§ gibi bilecekleri] anla§llmaktadlr. Deftere bakmadan da bilirler [""]. (*] KAtlp melekler insanlarm ag-1Z1armdan glkan sozleri. pHi.ktan daha iyi muhafaza ederler. Meleklerin haklarma kom~u hakkmdan daha ziyade. rtayet etmek lil.zlmdlr. Allahii· Tealil.nm meleklerinin zablt kil.t1bi ve memurlardan daha miikemmel olaca~na gore ciirumleri mah~erde canb sinema gibi glkaracaklarml dU§unmek icabeder.

-66-


..-:'."' .,.. ", I '''''' \ ... ,.. .......... <J"~ โ€ข "I' 1- ..... !:ccl'" w.. h d' . d u.fJ.l:J ~L....w~ 4Jl c)1 a ISl e:

' ... 1 ~\\.:'I .. .L~~

~~

'-='..,.

v-.

..,...

.......

,.,

~.I"

( (Y erd e

seyyah melekler vardlr ki funmetimden bana selam ~ebibni N.) ) Her miisliimaom okudugu salevatI hemen peygamberimize bildirirler. Her hususi bir oldugu haYlrh ilham etmek tizere hususi bir melegi oldugu da beyan edilmektedir. Mtibarek geee ve gtinlerde rahmeti nahiyeyi mii'minlere dagltan, Kur'an okunan ve namaz kllman evleri ziyaret igin gelen melekler vardlr. Nitekim

Iig

601

.

~~~

ayeti

gecesin-

de meleklerin Rabbi TealaDm izni ile yere indikleri ve haYlrda olan mii'minlere selam verdiklerini] beyan ediyor. Melekler gtizel kokuyu severler. Bu sebeple Peygamberimizin mubarek vucutlan miskten daha kokulu oldugu halde ve bilhassa namaza dururken aynea koku siirtintiderdi. Meleklere ve mii'minlere eza olmamak agzlda !:logan ve sanmsak kokusu ile mescide girmeyi nehyetmiยงlerdi. H.ahmet melekleri, igerisinde kopek bulunaD, oyun, iยงret giU gunahh iยงler yapllan evlere girmezler. Bunlarm hi!; hir .ie, elinup tlitiin gtinah kokanlarla herahcr bulunmazlar. ieabl boylelerinden aynlunyacaklaki bu hal gibi insanlann omtirlerinin klsa olmasml mucip olur. Katip 'melekler hdada, soyunma ve yatma zamanlarmda insandan aynhrlar. hsan oliince de defteri dtiriip semaya ~lkarlar; klyamette gelip 0 insam Mahยงerc sevkederler orada emrolllndugu dcfteri sahibinin eline verirler. bIen baZl insanlarm rneleklel'i Rabbi TeaHlnm emriyle, kimsenin iizerinde OHun igin klyamete kadar istigfar ve tesbih ederler. Bir hadiRi kudside [*]

de durunuz beni tahlil ve ediniz; lum yazllllz!)) bllyrllldugu bildirilinic!tir.

o ku-

l*l Hadisi Kudsi: Manas) Allahii TeiilAdan. keJimcleri peygamberimizdcn olan sozlerdir ..

-

67-


[Rabbirn

~79

Allah

deyip

istikamet

iizere

hareket edenlere o1i.irken, kabre konulduklarmda, kabirden kalktlklarmda melekler gelip Cennetle miijde ederler.] medemektir. Kabirde fasIklara Mtinker Nekirden ba!]ka leklcri de gelrnektedir. Salihlere, Mtinker gelmezden once onlarm suallerine verilecek cevabI ogretmek iizere bir tel kin melegi ile rahmet melegi gelir. Olecek insanm yamna oltim meleklerinden ba!]ka ruhunu gottirmek tizere rahmet azap melekleri gelmektedir. Her mtisltimanm saghwnda Kur'an okumasmdan, tesbihinden, salevatmdan melekier yaratIhp 0 kimsenin Allahii TealMan affmI dBerleI'.

,-c/;

/D"

;.~

~66 ~I';~....J 1~..':'\~1:1 [Ar!]l t

melekler ve

:ffi'

,"" ~

etra-

fmdaki SaYISIZ melekler mli'minler i~in afiv dUel' ve «Yarabbi! Tevbe eden ve senin raZI oldugun yoia gidenleri Cehennemden koru! Bunlan, salih baba ve analarml, zevcelerini ve ztirriyetlerini Cennete diye dua ederler.J .,

472 .•..

I

-

;,. ,

j&.i:::; ~~, .<. t", r '" ~jl~ ayetinden anla§IldIgma go.rj

re zikir ve tesbih eden ve 'peygamberlere salevat getiren mii'minlere dua eden melekler varchr. .

mii'rni :l1ere melekler gelip selamlin aleyktim

Niyetin temiz oimasl halinde, yapllmasl ba§anlamayan - 68-


haYIrh i§lere sevap yazlldl~ gibi, lliyeti temi2 ve Allah i~in halis olmayan insanm haYIrh i§i.ne de sevap Yazllmaz. Melekler semaya LA HAVLE. .. okuyarak ve inerler. HaYll'll misafir bulunan evde rneleklcl' ayakta dururlar. det eden gen~,· melek gibidir. Peygamberler meleklerin ileri gelenlerinden daha faziletlidir. Kullarm amellerinin deftere Mahkemei Kiibra i~in isbattIr. Rabbimiz: «Onun fenall~nl ben bilirim haydi. Cehenneme gottiriinliz!» demiyor. Zablt defteri He m uhakeme edip fenaiIgml gostermek suretile herkesin cezasml kendisine tasdik ettiriyor. Melaikeden utanmak deftere yazIlmaktan korkmak baklmmdan da bu yazIlma rneselesi bi2irn hakkIIDLZda Rabbimizin liitfudur. Yalan ve gtina.hlarm ne:;;rettigi manevi fena kokudan Iekler uzakla§lr. GUnah en SDZ ~oklugundan. olur. Namuslu ve mii'minbir kadma zioa iftira etrnekle pek ~ok haYlrh ameller defterden silinir. balig' her Rabbin emirlerile vazifelenmi§~ tiro Bunun i§ler tiirliidUr: Fan: Allahii Tealanm kat'! emridir. Oziirsiiz terkedenin cezasl Cehennerne ve azaba dii§mektir. FarZl i§leyenin miikafatI Cermet ve Allahm rlZaSilll kazanmakbr. Bu ayindir; be§ vakit namaz, r~azan oruell... gibi. Bir de faI'Zl kifaye var- . dIr kibunu hi~bir mtislUman i§lemezse hepsi giinahkar olurlar. t§leyen mtisliimanlar sevap. kazamrlar; diger mUsliirnanlar da giinahtan kurtulurlar. namaZl kllmak, Hmi ogTenmek, .Kur'am Kerimi ezberlemek, Kur'an okunurken dinlemek, bir kalaballga karJjl verilen sel8.mI almak gibi. : Allahii Tealanm bizim zanni deliIli saydlgmllz emirleridir. Terkedenin cezaSl azaptlr. l§leyenin mUkafatI mettir. Vitir ve bayram namazlarllll ktlmak, akrabasma bakmak, kurban kesrnek ... gibi. SlinIlet : emrettigi ve Yapana ::;;efaat, yapmayana (yani ve mahrumiyet vardlr. MiSV;ak kullanmak, temiz giyinmek... gibi. . Miistehap : Peygamberimizin bazan yaplp bazan terketdigi i§lerdir. Ziyade namaz. va orug". gibi. BunIan sevap '§efaat kazamr.

-69-


-. h ~ sevap ter k-m d e guna zarar olmayan ~eylerdir: Oturmak, kalkmak, helalinden kazanmak, yemek, i~mek, ltizumlu konU§mak gibi. Haram: Allahti TeaHinm kat'i surette yasak ettigi §eyIerdlr Yapamn cezaSl yanmaktlr. Kabirde veya me§'ale yakmak, tlirbelere pa~avra baglarnak, kabrin pencere demirine el stiriip ytizUne stirmek, iQki i~mek, kumar oynamak, hIrslzlIk etmek, ana babaya asi olmak ... Kabre tazlln iQin kabir ba§mda rtiku' gibi yakm) haramdIr MUsliiman kabirlerinde tazirn iQin ayakta put gibi durmaYlp Fatiha okumalIdIr. Bundan sonra dua etmek isteyen kIbleye dontip duasml klbleye kaq;1l yapmahdlr. l\lekrnh: SUnnete uymayan her§cydir. eti eamide konm~mak gibi. MUfsit: tbadetleri (mesela namaz ve oruen) bozan ~ey­ lerdir. tutan sekiz melektir ve etrafuu tavaf saYISIZ melek vardlr. Cehennemde re'sen memur 19 zebani me· legi ile bunlarm maiyetinde birQok melek vardlr. Cennette buhman pek ~ok melegm reisi Rldvan'dIr. Azrail Aleyhisselamm maiyetinde Qok melek vardlr. CamBerin kapllarmda cemaatle namaz kI1maga gelenlerin kUQUk giinahlarml abnaga memur melekler de varcbr. Mikail aleyhisselamm maiyetinde yagmur yagdmnaga, ot \ bitirmege memur pek Qok melek vardlr.· Rahimde yavrularm hizmetine memur melekler de vardlr. ". ....... ., ...... "";.J w . ; . / -'>tII"j., ..,. '. . "..:H2 .... l:t'..J~~J:~-'~)~}~~0~~\J_ ayeti. [Yeryii· In bah: l\'

I

:I ................... .,

ziindekilerin i~in dugu] nu g5steriyor.

"",,,,.).

eden

~r""'~·""·"""";

~ok

meleklerin bulun-

U.;jJ, ayeti

[Eger peygamber melekten

gelseydi insanlar inanmaymca ·demektir.

heHiki emrolunurdu.]

127 ••.. ~~ ~ o.....L.

...

. )" ·. .

- ~;'l".;)r~ ,t--~ ;.";1/ t' d [ ~ 128; •.. ~)~~t>J..,..,~_,..j aye 1 e Eger peygamberi meA

lekteu gonderseydim ins an klyafetinde gonderirdim. sanlar melegi gormege dayanamazlar.] demektir.

-70 -

in-


3 Ve KUtubihi'nin

~erhi

VE KU'l.'UBiHl'nin manaSl: Allahii Tealanm kitaplarma inandlm. Peygamberimize gelen Kur'am azimi.i§§an bizim kitablmlZdu". "., """" • ,J.

!,

.;51.·... U::lW~~~1;.~1 , .,

[Kur'an

.

ancak

alemlere

'

mev'iza-

dlr.J Bu ve emsali ayetler delaletile Kur'amn htikmii klyamete kadar bakidir. Peygamberimizin hatemiinnebiyyin olmasl da' bunu teyid eder. Kur'am Kerimde Musa aleyhisseUl.ma Tevrat'· tn, Davud aleyhisselama Zebur'un ve !sa aleyhisselama tncil'in verildigi hildiriliyor; bunlarm hak olduguna inandlm. On suhuf Ademaleyhisselama, elli suhuf ~it aleyhisselama, otuz suhuf tdris aleyhisselama, on suhl:1f 1brahim aleyhisselama nazi! oldugu dahl bazl eserlerde bildirilmektedir. Hiilasa AllahU TeaJamn gonderdigi kitaplarm hepsine inandlm. KUR'ANI KERIM

Kur'am Kerim ahir zaman peygamberi Muhammed Mustafa sallaIlahii teala aleyhi ve selleme 23 senede ayet ayet geImi§tir. Evvelki kitaplarm ameli htikUmlerini gidermi~tir" Itikada ait htikUmier her kitapta aymdlr. Kur'am Kerim 114 suredir. ayettir. 323 bin kUsu!' harftir. . r"'.J Ij\i

J

da ayet saYlSl yan olur. Sure: Kur'am Kerimin bir par~asl demektir. Sure sure oimaSI dolaYlsl Be Kur'anm okunmasl ayan ve ezberlenmesi de asan olur. [541... c.........\.; J da surelerin saYlsl yan olur. <'"~ J -, ."" (:1' ;Ie)' (. • .".." .........",.. . S~8 !!~V:~;v-1.»lutAJl~~~) [Ben azimUf;!!ian Kur'am -""''',

ogre-

tit>

nebilmek (okumak, nasihatl anla§llmak, amel etmek, ezberlekolay kIldlm.Kabul arnel var muur?] demektir. - 71 -


Allahii' TeaIa hu mllrat etmi§tir. HafiZl (TevratI Musa, Harun, ezbere bilen QImadlgl Ayeti kerimeler vre ~ok miikemmel ".,.

#J.--

iki cihan¥ kolaylIk· Kur'amn biVmucizesidir. aleyhisseI~dan ba§ka Redm ayni hidayet

v/,/.,..~---/ """j-'

h}

W

,.

'Pf").

289~~~A...?))~~~'v~.~\J!J:fj[Knr'an kamilen mll'minlere §ifa ve rahmettir.] :.'

".,.J

' .•:'\:"'

.~,

t"

;f~~--::

1/,'

.f0 \"

J

3 ••.• ~~-:!jJ~\t'\;\J~ ~ U.l~'";:-")J,~i;)J} •

I

[Kur'andan §iip-

4'

hede iseniz bir satIrhk sfiresinin benzerini getiriniz!] ,)'.;''''11;'/ ,J,,i>,/,,

"

J ••.• I~J) ~)0~ [Mademki benzerini yapamadlmz, ebediy-

,

yen de yaprunIyacaksmiz. ::;:Uphe olmayan], [1388] senedenberi kullar satIrhk benzeri getirilemiyen, bir harfi ve ebediyyen degi§i_ tirilemiyecek olan, oIan] , ( (Oliirken mii'minIer hakkmda azap meleklerini bertaraf ve §eytam tard eden, sekeratta selamet, kabirde rahat, mah~rde emniyet, mizanda bereket, hesapta nE~cat olan)), [Kendisi~ ne inamp hayrrlar i§leyeni Cennete ve kendisini inkar edip §erli yolu tutam Cehenneme gotiiren, kendisinden evvelki biitiinsemavi kitaplan tasdik eden ve onlardaki gii~li.ikieri, hafifleten [*], en giizel ~eyleri emreden, btitiin kotii §eyleri nebyeden, herkese Rab'dan §ifa, mii'minlere hidayet ve rahmet ve §ikayeti makbul bulunan bu nurlu (Cennette de okunacaktIr.)) [**]. [.]

Hazreti Musa'nm

takip eder. MeseHi: Ka· §criati hilim yolunu yakip eder: Katili affeder. Hazreti Muhammed'in §erlati ise merhamet yolunu takip ettiginden icabma gore klsas yapar veya miinasip diyetle affeder. [ *"'] 1s1amiyet, insanlarm dUnya ve ahiret saadetlerini temin edebilmeleri i«in kullanna Cenabl Hak tarafmdan ihsan olunmu§tur. 1slam ve Kur'an nimetinln kadrini ancak Cenabl Erhamiirrahimin'in kalblerini tenvir ettigi kimseler takdir edebilir. Yarabbl! Bu miibarek dindeki ve Kur'am Kerimdekl biiyiiklugil. anlamayan mUsliimanlara biiytik hakikatleri anlamak i«il'l 1;>itmez, tUkenmez anl~Yl!l ve heves· ver, bihakklkel astm. (Ahllik De"Bleri) . tili muhakkak Oldiiriir.

-72-


KUW ANIN HAIr, OLDU(jU ~

~/.

,,,.,,,

u)

~

,:.

I

J",." "...77 . . ~

, I'"

)J ~

'~"'~,.",

",;,

289".~uy~ )l0~1~~i~ ~1(-C5J\: .~.'.{. -,..1., II: .s... ... ...- ... L !-' V-...... ~~._':!.,...,y~ j

l,..

.......

[BUtun

...

Insanlar ve c.inler. bir araya gelse Kur'andan bir surenin benzerini getiremezler.] «Kur'an uydurmadlr.» diye: Oyle iae sen de hir satJrlIk bir sure uydur da gorelim! deriz. «Ben arap~a hilmem.» derse, a.rap~a bilmedigin haide arap~a bir kitahm uydurma oldugunu na~lll anladm? Senin bu sor:tiniin iftiradan ba§ka hir§ey olmadl~ meydandadlr. En yiiksek derecede arap~a bilenler bunun bir satlrhkbenzerini rememi§ler ve Kur'an haklnnda: «Kul boyle soz soyliyemez, Allah kelamldlr.» deyip Kur'am kabul iman etmi§lerdir. ~imdi bazl cahillerin inkar etmesi mtihendislikten hi~bir haberi olmayan hir insaum en biiytik mimari csere «Eu §oyledir, boyledir; degersizdir.» demesine benzer. Bu nasIl ~iiriik bir iddia Kur'ana iftira edenin som daha Qiiriiktiir. 'l'evratm bozulan yerleri meilde, incilin degi§tirilen yerleri Kur'anda bilclirilmi§tir. Kur'andan evvelki kitaplann hepsi zamanla tahrif olunmu§tur. 1388 senedir Kur'ana dfd§man elinin siiriilememesi ve «Kur'al1l gomecegiz.» iddiasl He ortaya !;(lkan saplklara ragmen §imdiye kadar bir harfinin bile degi§tirilememi§ oimaSI onun bUyUk mucizelerinden biriclir. Kendinden pek ~ok zaman once olmU§l i§lcri bildirmcsi, Peygamberimiz zamamnda yahudi, hlristiyan ve mUnaflklarm gizli i§lerinden haber kendisinden sonra olacak i§lerden mesela: hlristiyanlarmkendi aralarmda klyamete kadar §iddetli dU§manhk hUkUm siirecegini bildirmesi bir mudzedir.

.MIl ..

} ........ I

'1.. .. C

If"l""" ."

~ ~~A!'>-r,! sitresinde [AllahU TeiUamn yarruml

geldiginde insanlarm tUrnen tUrnen islam dinine girecekleri], \)~

,.,'.#' ""0"

1

It

"'iI' t .,

~H! •••. ~.ulIJ,~\~~'-'J~J ."sjJ; \yetinde [Mekke'nin fethin.

,

den sonra, miisliimanlann bilmedikleri diger ganimetlerin kendilerine vaad olundugu],

-73-

bi~ok

fiituhat ve


: (Ktiffarm di-

yarlannl, ma!lU'lnl ve ayak birc:;ok yerierini AlIahU Tealamn miisllimanlara miras klldlgl] bildiriliyordu. BUtUn bunlar daha 0 zamanlar tahakkuk etmege ba§laml§ ve miisliimanhk gUn ge~tik~e daha kuvvetlenip birc:;ok devirler ym;lIyarak hUt lin yaY1lmll~tlr. Bugiin yeryiizUnde miisllimanlarm saYlsl milyonu a§IDl§tlr.

~~I:\"

90

",,,,,

& .....

-

• •

,

119 -

/'

lJ~b~~~~)~~-i~~~\S';Z,~'0i:Z~ayeti: I , . -

am hi~ ve miilahaza etmiyorlar ml ki. birbirinc TeaJa.dan ba§kasmdan olsaydl bulunurdu.] demektir. s ) ~ ..:,..-'i

.

I/,"

... D"

e" " ,

~~

:}."

[Kur'AllahU

,

2 78 (.,~uQ\.u.;~\~YJ;",*~~\~L!ayetinde ise: Resulli

ekrem hakkmda Kur'am bir iki ehli kitaptan ogrendi demeleri, [Ehli dilleri Kur'an dilinin belig ve fasih beyan olunarak reddedilmi§tir. «Kasidei Biirde» den:

~:·t"":-;lJ ~\:...fl;'- r~:::t'J.:!:I!-r\-('·'-1 :'1. ..., __ ~),v~.r. w.~~\"'.H"')J'-""_

~

berlerin etmemi~tir.

Kur 'an Klyame t e k a-

bir mucizedir. Halbuki evvelce peygamkendi zamanlarmda gortimui.l§ devam Devaml cihetile de Kur'an hepsinin fevkindedir [.].

KUR' ANIN FAZtLETLERlNDEN

• ) /r~/ ,J, i{') ..",: ":?f\ 'J)-;;;ji~\/·: ~L:::>'--~~~J~~'t Y ... It~~ [Ey

Size hak alan Resuli.im K1).r'anla geldi.lman ediniz! Sizin i«<in haYlrhdlr.] 103

semavi kitap-

[*]

Ian tasdt1{ bUtiln insanlan ve haklkata bu kitap kul 50z;11 olur rnu? Ve Rabbtll alemlnden oldujtuna g1.1phe kabr ml?

hi~

--14: -


tO~ t;. G;;$';i~U;~~~~c;J.~~~u\~i( -. . . [Ey

insanlar!

Size Giine~

Rabbiniz tarafmdan gosterici GlaD Resflliim geldL gibi a~ikar bir nur alan Kur'am da size gonderdim.J

J~\$\~;~;s.' ;~~:r~;~~~~~4 ~~~~;'~\il)~\J);

r~~t~j;\;Gj;C:-~~1:.r.:}.:;~ j!Ji!~ij;~G:~;~&~ ,, ~

-

~

'(:l\\'.;:'·I:~\

~'.'

I ••

• •C

u5 ••• .:;.~~~~1t.:4r~~; [Ey Resiillim! Ben azim~§an

sana, hakkl biIdlren Kur'am gonderdim. Bu kendisinden once indirilen kitapIarlml tasdik eder ve (onlan muhafaza i~in) degi§tirilmi~ yerlerini bildirir. Kur'amn hiiki.irnleriyle kitap sahibi alan milletler arasmda da hiikmet! Onlarm havalarma uyma Her peygamber §eriat tayin ettim. Allahti Teal! dileseydi dUnyada hepsi isUim olan bir tek millet yapardI. Lakin insanIan imtihan i~in serbest blraktl. Bu kitap hUkmiince hayrrlara ~all§lmz Hepiniz sonunda AUahti TelHanm huzuruna geleceksiniz. 0 gtinde dtinyadaki ayn ayn yollar tutmamZln muhakcmesini yaplp hakh . hakslzl aYlracaktIr.] . 2

]~~I~lr~~~!~~;~;~~O~(

[Ey

insanlar!

Rabbinizden size nasihat, hastalanml§ gonlillere §ifa, miisltimanlara hak yolunu g6steren ve onlara rahmet olan Kur'an geldL] Bir hadisi §erifte· ((Kur'anm bir harfi bUtUn dUnyadan haYlrhdIr.» diye hildirilmi3tir. ResiUii ekrem: «Kur'anm. kendisinden de efdal oldugunu. ~Unkli kendisinin mahluk olup Kur'amn ise Cenabl Allah ile daim ve kadim bulundugunu)) soylemi§tir.

, ,.

~~~~0L~" hadisi: «(Kur'an kendisinden sonra asIa fakirlik olmayan yilksek

zenginliktir: Kur'andan yiiksek

bir zenginlik yoktur.» Kur'ana tabi olanlar asIa fakir sayIlmaz. Bn' seb~ple dilnya malmca fakir saYllan bir mUsIUman


benim bir §eyim yok derse hata ettni§ olur. Qtinkii man cevheri He Kur'am var. 1I!#'''fJ/!..t;~/,.,."J'/·''''!;)'''';\

"""$!",,,,t

,

e!J,(J;d:(t ~~ji ayetinde [Kur'an .-..,...~~~..J;cl\UA:-o/.-' .. . . , . , :,..., ....... '" -.,.. ve imM. ile ferahlansmlar! Bt.likisi biitiin diinya mahndan ~ok ~

ha.YIIhdJr diye onlara soyle mealinde Peygamberimize verilmi§tir. Yukandaki s6z gibi «Babam bana ne blraktJ.? Hep ben kazandun.» diyen evlat son derece nank6rliik etmi~ olur. Qtinkti, bir kazandlgml Cenabl Hakkm yardImiyle kazanml!;ltlI'. Beden, aza, kuvvet hep Allahli TeaJiUun vergisidir. Mall 0 kazandlrml§t-lr. Sonra ona babasl mtisltimanl.Ik ve Kur'am blraktl. Bunlardan daba ytiksek ve klymetli ne olabilir? (Kur'am Kerimin lizerine §ey koyrnamak ,ayet hadis kitaplan yere blrakmamak tazim icapla.rmdandlr. Kur'an yUkooge konur; abdestsiz ele almmaz; bu halde. icap ederse ~mdan temiz bir tutulur; dl§ma gc~irilmi§ bir da tutulabllir.

KUR' ANLA AMEL ETMEK T " ,..

,-~_~~;tJ~:;~ ~O~J~4;~~G.~~1

OU,;..\

J.

,r hadisinde #"u,,-,

«Kur'amn

~faati

de makbuldiir §ika-

yeti Kur'am oniinde bulunduran insam 0, Cennete, smda blrakam da Cehenneme gotiiriir. lbni Hibban Cabir rad.» «Kur'an kendisini ho§ gprmeyene gti~liik, tabi olana kolayhktlr. Kur'anm hilkmUne beHidan darhkL:'ln emniyettir. Kur'am hakkiyle okuyan, ezberleyen ve onllnIa amel hamili Kur'andIr. Kur'an ehli, kUfredenlere kaI'§l cephe tutmU§ saYlhr ve onlarm saytsl kadar sevap kazana-. H3.mili Kur'am vefatmda yerin yememesi kabirde ~liri.imemesi emrolllllur.}) [ [*] Mushafl milmkunse ust katta bulundurmall, evlinln yattlg,. odada Kur'an van,m ilsttinu kapamahmr. tnsamD §€lyt.a.ndan muhaIazaclSl Kur'an oktimak, TeaUiYI zikretmek, can:1iye devam €ltmektir. rad.dan: Kur'an okumak, oru~ tutmak, t:n1svak kullanmak haflZaYl artlnr.

-76-


[Size var 'kuvvetle tutunuz ve onun

i~indeki1erle ~

t50,

arnel ediniz!] 3yeti .

[Rabbinizin

Kitabma tabi olunuz. Ondan ba§kasma uymaYlDIz!J demektir.

.~~~~J~J\~~;~~~~J,~~t~ ,

[Muhakkak

Kur'an yolu dogru bir yoldur. Ona UyWlUZ; ba§ka igri yollara sapmaymlZ! Tefrikaya dii§ersiniz ... ] demek olan bu ayetin ntizuIi1hde Peygamberimiz biri oteki iki gizel'ck hak ve yollan tarif f .,.-!W 'I"" /' 62 •••.. ~iIJl~ ~~ ayeU : [Hepiniz Allahi.i Tealanm . ., saglam ve mancvi ipi olan Rur'ana sarlhmz. aynlmaYImz birlikte Rabbinize ula§lrsm3z manasmadlr. OJ'

- .,...,

~wa;~JJ\~ hadisi:

«(Kur;am ve hadisi burada ha-

Zlr bulunanlar, buIunmayanlara haber versin! Gelecek timmetime teblig edene miijdeler olsun.)) demektir. Ebi Bekre rad. B. 129... ~ f,j,'~ ayeti mealen:

[Kur'an klyamete kadar

her ula§lrsa klyamet Imberi 0 kimseye edilmi§ Ylhr. Resftli.i ekremden i§itmi§ htikmtindedlr; ona gore mes'ul olacakbr.] manasmadlr. Kur'am Kerim her yabancl dile terclime edildiginden yeryi.iztinde Kur'am ve klyameti bilmiyen yok KUR'AN OKUMANIN FAZiLETt (Kur'an §eriflerde ,..

"",

ibadetten faziletlidir.})

her J

'''i'h'''\'{il \ ...-::" ....~.-:"" (Sizin U:'--,u~~::r)..r:>

renen

ibadetce en haYlrhmz Kur'an

ogretendir.))

-77 -

~

ag-


'.,. . .....

0~r;;~-;t;;~(~1 «Ummetimin ...."":" .'

en

ytiksek

ibadeti

Kur'an okumaktIr.))

~~Q;~L::~rr;r;.

Dmmetimin

Kur'am

hakkiyle okuyup onunla amel eden ve gece ibadet edendir.))

~~;~t;~~~i~j.f; ~~~~&: «Ku~'am arnel edenin )

If,}·

'/.'

babasma

nurdan

'~'''''''.J .~~ ... "!

ul-":.\W\~~-,~ti:~( (,I""'-" , "" , "'" ... y......

Her§eyin bir

gtizel

okuyup

giydirilir.)) var-

dlr. Kalbin parlatlclsl da Kur'an ve oltimti unutmamaktIr.)) Kur'an okumanm her harfine 10 sevap kazanmak, her harfine hakkml vererek okumak ve ona gore hareket etmekle olur. Bu §ekilde bir hatimden milyonlarca kazanIlIr. Mizanda sevabmdan a~r sevap ResUlti ekrem sal. efendimize Mi'rac g~cesinde en buytik sevabm Kur'an okumak, en btiytik giinahm da Kur'am unutmak oldugu bi!dirilmi§tir. Nitekim: 5?';"'ff/~

320

",

./

/'

~)',.)\~~-, ~-

ayetinde unutan [Sana geldi; unuttun ve geregini i§lemedin. Bunun gibi sen de azabm i~in­ de unutulacaksm.J buyurulmaktadlr. (Veyltin limen Iakehe beyne lihyeyhi) kelammda: Kur'anl iki ~enesi arasmda ~igneyene yani i!;!lemiyerek helak «Kaside~i BUrde» den manasl: «Kur'anm acayip ve esran ttikenmez. Kur'am okumaktan geJmez. Okuduk~a manevi duygu ve lezzet artar.» Bahn ne oldugunu bilmeyenin bile onu yerken tat almasl gibi Kur'anm manasml aniamiyan da okumasmdan zevk duyar. Kur'an yolunca ytirtimek anu dtirtist : Her harf gtinahl affolunur ve on adet veriliro okunan ~bir harfine sevap ahmr; yetmi§ gUnah affolunur; yetmi§ de derece ytiksekligoj

-

78-


kazamhr. Okunan Kur'an sebebile, olmii§lerin a2s.bl affolunur. Kur'an Slratta' Melekler Kur'an okuyam ziyarete eehenneme Cennette arkad3§ Onu okuyan lara muvaffak, korkulardan emin olur. (//1:::}).'P;"//)~"

275, , ..• \::>-.J';;:J::".v!)'JJ.a;:-<tl\t,'

A

'.

ayetlnde

i~in

ev,

met olarak zikrolunmu§tur. Bu nimete ancak i~inde iba~ det etmek, Kur'an okumakla ve evin ~erre wet edilmemesiyle §tikredilebilir. i~inde Kur'an okunan ve ibadet olunan ev gok ehline meleklere) yIldlZ parlak goriinilr; Cocuklarm Kur'an meleklerle dolar. §eytanlar onidan defolur. , okumasl, belalarm rahmete ~evrilmesine sebep olur. Rabbin korkusu ile okuyanm dualan makbul ana da met . Kur'am ogreten ogreneni Kur'an Cennete sevke~ der. Kur'an okunmayan ve namaz klhnmayan ev, i~indeki1eri slkar; boyle yerden haYlr gider; melekler ~lkar. I >J""'"

"..

• \'.J\ '\:)" ~ II ayetinden Kur'an ogrenmenin 530....:...>~(-Vf

~ocuklara

ogretmenin rahmet oldugu anla§IlmaktadlL Kur'an, ehlinden tevazu okunup dinlenecektir, Hatim eden iQin melekler far ederler. «Kasidei BUrde» den bir beyit: «Kur'an mUr gibi gelen)asi yilzleri agartap. havuz gibidir» demektir. Kur'am hatim yapamn baE;lkasma ettirmesi uygun degildir. Hatim evde aileceyapIlmasl haYlrhdlr. Dua bilmiyenler i~in Mushafl §eriflerin sonundaki hatim duasl kafidir. Oliileri iQin, okuyup ba~larken mevta isimlerini saymak istiyenler filan bey, man hamm dememeli) Allahli Tealanm kar!?ISmda blitlin insanlar kul oldugu iQin Ian veyafilan oglu filan yahut anam, babam V.s. nin ruhlarma,., demelidir. Hediye ettim sozUnU bagll~lanacaklarm hepsini saydlktan soylemeJidir.

-79 -


l\:h::calisUl Envardan: Hatimde evladml toplayarak dua yapacagl gun OI'u~lu bulunmak da duamn kabultine biiyiik sebeptir.

HAKKINA RiAYET EDEREK I~UR'AN

¢

, ........... !"J.,

.

. . ."

57f Y.~J:u~Ub

.,...

'

OKUMANIN EHEMMtYETi:

ayeti [Kur'am tertil etmekle tertiI et!] de-

mektir. Burada tertiI emri iki defa ge~tiginden kuvvetlidir. emir hane hakkml vermegi yava§ V3.§ okumagl. icap ettirir;' Tecvid ile okumak Cebrail aleyhisselamdan Peygamberinrize, ondan da eshabma geQmi§ ve suretle zamamnuza kadar geImi§tir. Zamammlzda kalmarpl§ denecek bir hale gelindigini dli§iiniince ne kadar teessiif etsek yeridir. Eski alimlerimiz Kur'an zayi olmasm diye Kur'an ogretenlerin para almasma miisaade etmi;;;lerdir. §imdi parada verilse hakkl He ogrenmek miimkiin laYlkl bilen ve ogreten tur. !stanbul'da da pek azdlr; (Memleketimizde arapQa konu~anlarm okuduklan da diiriist degildir; ~i.inki.i onlar eksetecvid bilmezler; yapa:dar konU§mariyeUe kavaid lanfasih arap~a degildir.) Velhasll din karde§lerim! ~ok klymetli i§e laYlk oldugu ehemmiyeti vermeli, diyal' diyar ara§t1rarak Kur'an ehlini bulup evlatlanmlza Kur'an ogretmek hususunda olanca ve himmetimizi sarf etmeliyiz. yeryuziinde Kur'andan bir §cy yoktur. Kur'amn okunmasml ve ilmini ogrenmek de 0 derece lnymetlidir. Kur'an ilmi, farz olmlyan ibadetlerin cfunlesinden Vc fazileUidir; mizan dolusu sevap kazanmaga nellahittevfik! . ~yetlerin manasldegi§miyecek kadar harflerini dikkat ile okumak farz, hatflerin mahre~lerine riayet. ederek okumak vaciptir. Boyle devam edenden, hususiyle gece okuyandan Kur'an oliim amnda, bulunur. B. M. D .. T. N. den de, Mizanda .ve Slratta

-80-


ederek KUr'aIl okuyam AI-

bir hadis : (Hakkma lahti TeaHi meleWere gOsterir.)

[1] Tecvid kitabmm kenarmda her harfin bo~azda, dilde, dil:jte ve dudakta ~Jktlg"J. yeri bildiren mahre(;Ierin ilk once ojtreollmesi esastIr. Bunlar 17 mahre~tir. 1 - A~z bo§lugu: Bundan uzatmalar !;lkar (Tecvitte uzatmaYI caiz gormU§lerdir. Fakat bunda kaide w§lna qIkmamak §arthr. Yani a~z bO§lugunda sest uzabrken diUn hi!<blr yere deg-memesi Jazlnldu; ~er deiterse perdesine basmak teitanni olur. her uzatmanm ~Jkmasl arada soluk abmrsa uflemeli !;algtlar gibi olur kl bu da olur; Kur'aElda etmenin gtlnahl 2-3-4. - Boitazm alt ba§mdan fist b8l:jma kadar alan il(J mahre!;: Bu mahre(Jlerde Slra He !;Ikan boitaz harfleri

Dllin kOktlyle tlsttlndeki damaktan Slra ile

5-6 -

7-

ortasmdan ve kenart yan

8~ -

t t ct. \ dir.

J ~ harfleri

damaktan c.S vurularak

harfleri !;Jkar.

..j>

Dilin ucuna yakm yam dort di§ etine vurularak

10 -

!;lkar,

J barf!

glkar

j

Dilin ucuna yakm alb ile kar§lsmdaki iki di§ etinden

harfi (Jlkar. ucuna yakm (,;Ikar.

11

maktan 12 -

ucuyla iki Ust on

kar~lsmdaki

iki

dibinden orta .. ~~,,,,,',,

tisUindeki dakadar sIra !Ie

.,:, -' 1, harfleri !;lkar. 13 ~lkar.

14

-~

Bu di§lerin yartdan 8§alttya uglarma kadar slra!Ie

nil

lin ucuna

15 -

if

goriinme

.1

lid tlst on di§in ucu alt dudat"m ig tarafma dokunmakla

oJ

~

harfi glkar. 16 uglarma

u

ucunun yukart yUzUyle fist on di§lerin ugIaT1 arasmda di~;("~dden j daha !;lkar. yerinden .1 farkh olarak dUjUI'ldan

Bunlarda da en az,

.J

goriintir,

de en gok olur.

dudagIn ig

birbirine basmaklH

k.onarlarl birbirine dokunmakla

i

, dudaklann uQlanna

yakm yeri halka §'eklinde bfiziilerek iki dudak arasmdan .J Qlkar. 17 - Geniz bo§Iugundan ihfa ve A"unne nunlarl Qlkar. Fakat bunlar bu bOljlluktan hit,bir yere deg-meden glkacaktIr. - 81 Amentll ~erhi - 6


':~, ~{\

u:, \J~:'\) ~J '" :, hadisi:

1 .. ..A) A.~_~

I

~

«Ook Kur'an okuyan yardll' ki

~,?

""

Kllr'an ona. Ianet eder.)) demektir. Bu hadisten ve bazl ayetlerden anlafi!lldlg,na gOre: Allahti TeaJanm nzaSI i<;:in okumayana, laltin ve teganni ederek okuyana, gosteri§ veya para i~in okuya118 Kur'an lanet eder. Teganni ile okunan Kur'am dinlemek caiz degildir. Manasl bozulacak kadar tecvidi bozuk okuyana Kur'an beddua eder. Erbabmm oniinde hi~ olmazsa manaSI bozulmayacak kadar Kur'an okumasmi ogrenmek her miisllimana lazllnrur ve bu da zor bir i§ degildir. thtiyarlarm bile og-rendikleri gorillmektedir.Buna «;:ah§an ytiksek kazan~ sahibi alur. Lahin . (yam bir hareke Have etmek veya ~lkarmak, ~ekilmiye­ ~ek yerde ~ekmek, Qekilecek yeri I;ok klsa okumak, Kur'amn latZlnl sigasmdan C;lkararak okumak) haramdIr. Muhammed ismi §erifinde (h) yl veya (m) yi Qekmek.

~~

',-

~

da (1)

1,

(k) i ve nihayetteki iki tistiin eliflerini

bir eliften ziyade uzatarak okumak Iahindir. Med i§areti olmaymca bir eliften ziyade ~ekilemez. /".~'"

:;;

.

-

,

~\&,jJ11~~ den en'amte'nin hemzesini gidererek ~

)~~, ,. . .. . . .&~ . 0:. t. . I

r~

ratallezincn'amte) okumak,

(SI-

/...--:' wi

yi.i ve (kUl-

~

Ie §ey'inahsaynahli) gibi oluunak, ~"'Y,

... ,...

I~ t Q~ .J _

~

~

i (Rabbilalemin) gibi okumak, Kur'anda bi-

rer harf noksanlablml§ olacagmdan giinahbr. Bunun gibi b8,§ka yerlerde de dikkat ederek harf kaybetmemelidir, Harflere dikkat etmeyenler Mahre~lerden

sanra harflerin slfatlan geUr ki bunlann en milbimi

kalln ve ince harfleri aYlrmaktlr. tnee harfler: W;

J

0 ("

!lj

.J U' j j.:; CC ~.::,; '-:> \

dlr.

Eu 20 harf her vakit inee akunur. Kahn harfler

tV" ..f 11 t J

du. Eu yedi harf daima kahn okunur. Teevidm sail' bahlsleri (Kllr'an l\{craklilanna Hediye) adh kitablmlZda izah edilmi§tir.

-82-


okurlar ki mananm deg1.§mesine veya bozulmasma sebep oldugundan giinahtJr [~J; namazda ise namaz bozulur. Yasini ~rif ve diger baZl surelerdeki yoktan yaratlcldIr.] manasma Allahii TeaIanm bir ismi olup dogru okunmalldlr. Bilmiyerek

(hallak) okunursa (berber) manasma geldiginden btiyiik tadlr.

·r-: .----

1 6

;,~ I:,.b. noktab

He okunursa [Insam

ratb.] manasma oiup noktaslz ha ile okunursa (lnsam hr3.§ ettL) demek oldugundan bihnemezIik yiiztinden biiyUk hata lenmi§ olur. 4"'''

".",.,

,........... 1 II}

-"':

'J

:: "'."

!,.II(\' ,.

~i"~...d~.'fi,,dl;. .. ,,~~~.'(i,,~tJ~

'.I"!e<?,

.~-y

,,_

i"

~eklinde okumak dahl mananm ~ok bozulmasma sebeptir. Namaz da fasid oiur [ .. ].

t,if,~.j,.1.t..0

Bu yedi harfin daima kalm, bun-

lardan geri kalan 20 harfin

daima inee

okunmasl

va-

ciptir; .J ) harfi ise iistiin ve . otre oldugu zaman ka1m, esre oldugu zaman inee okunur, Dikkatsizlikle bir barfi diger harfe tiirk~ede de biiyiik hatadIr. Mesela: Bir amire kaI'§1 averim' yerine sQverim, saygllarun yerine kaygllarun, yiice y-erine etice, ulu yerine [*] Bunlarl dinlemek de cruz deklldir. Blr harekeyi de~ljtirmek, arttrmak ve gidermek de caiz olmaz. Uzatma yeti bogaz ve aglZ bo!!luklandlr. Uzatlrken bir yore degel'se teganni olur. Bir solukta karmak da li'1z'lmdlr. [U] (Samed): Dilekleri kabul edlp ihtiyagJan veren Allahti Teala demektir. Halbuki (samet) konw;!mayan manasma geldiginden Thlas suresinde samet okumak bilmiyerek olursa btiyiik gunah olur. Yukandanbeti, bildirdigimiz sebepler doIaYlsiyle yeni yazl Kur'an mada sevap o}amlyacajp gibi, yanll§ manalar yiiziinden birltOk giinahlara da sebep oldugu cihetle eski Kur'an yazlslm Bgrenip ondan okumahdlr. Yeni yazl bilen (I{ur'am Kerlm EIifbLUlI) gibi bir elifbadan eski Zl Kul"am bil' haftada Bgrenebllir.

-83-


BuIu, ba.ยงlanm yerine taยงlanm dense tazim yerine tahkir 01makla biiyiik zarara sebebiyet verilmiยง olur. Birinden bir ยงey isterken yap yak; et yerine et; iyilik rine istenmi:;l olur. ยงerli kimse hakkmda ktifretti rine ยงiikretti dense 0 adamm ยงerri haYll'h gosterllmiยง olur. tยงte bu misallerden Kur'an okunurken harfler gtizelce aYlrt edilmezse mana manevi Qok zararlara sebop olunacag1 meydana

... ~~::-~ derKen

,,ยทt. In

okunmasma dikkat etmek ve

\ estafurullab dememek (Namazda yamlยง okumalann zararlanna flklh zelletillkari' sabifeleri ยงabittir.) Hi!( olmazsa harfleri degiยงtirmiyecek kadar ogrenmege gayret etmelidir. Uhut muharebesi ยงehitleri arasmda Kur'am daba ~ok ogrenmi$? olamn kabre daba once kOnmaSInl Resulii ekrem emir buyurmu~tur. Kur'anda fazla olanm ruhan mertebece Heri ge!;)ecegi buradan da anla.ยงIlmaktadlr. (Hi!;) olmazsa Fatlha, Kevser ve Thlas surelerini giizel ogrenmelidir. Bu ii~ surenin diirtist okunmasma himmetle kazamlacak ยงeyler: 1 N amazdaki okuma borcu temin edilerek namazlar selamete ~lkanlmlยง olur. 2 - Namaz dlยงmda gtizel okunacak Fatiha He dolu ,dolu sevaba nail oInnnr. Kevser suresiyle Kevser ve Kibriyanm ยงefaati, dUnyada da hayJrh ve devamh nesH ve ziirriyet kazamhr. - D!( suresiyle hatim sevabl olur. Bunlar okununca Olmiiยงlere ba~ยงlanarak oniarm ruhlan miisterih ve memnun edilir. 6 - Okudugunu aym zamanda ruhunun makamma da hediye ederek ollince yerde bulmak faidesi elde edilir. Fakat bu kazan~lan ele ge!(irmek i~inยท dogru okumaktan baยงka, bu surelerin hiikiimleri ile amel etmek de ยงarttIr. Fatihanm hUkmU: Sevapb hel8.l her ยงeye Besmele haยงlamak, Rabhe Qok hamd etmek, namaz kIlmak, AllahU Ianm gayrisinden yardlm istememek, iyilerin yolundan git-84-


mek, azgmlarm yolundan sakmII,lak. Kevser suresinin hUkmli: Resulti ekrem hakkmda yiik~k sevgi beslernek, biitiin limmetini sevmek, Mevla TlZaSI kUl'ban kesrnek, kurban bayraml namaZlDI kllmak, Kevsere, ~efaate ve haYlrh zlirrinail olmagl istemek. ihlas suresinin hilkmii: KiifUr niyet, kiifiil' soz, kiiflil' i§lerden sakmmak, her haceti Mevladan istemektir. KUR'AN OKUMANIN VAC1PLERtNDEN Teganni etmemek yani okurken sesi bogazda sallanmamak, ./.

e/

. , ,,,. .",,..,..

,

Sf1B J;aJ'utj~ ayeti hiikmtince lahin de yapmamak, Kul",

t~

..~

an if,;in pazal'hkla para verip alrnamak vaciptir. (Muhta~ olan, pazal'hkla degil hediye suretiyJe verilirse alabilir.) J }.) ,,,,

,oJ'

,..J ""'''''..}''''} "".

~~~y~~0~)'-"~ hadisinde:

(

kavim

gelecek. Bunlar Kur'anla para isterlel'; bunlara vermeyiniz!)) buyurulm~tur. Bu ~ok, Kur'an okuyup para dilenenlere §amildir. Ahiret ameline ka.r§llIk diinya menfaati istemek caiz degildir ].

-:' IIU""'"',,,,,.,. . . .\~!.,

J70~

".o'§

(IIA.

,//

~)~'i(;'-'-l"\CJJ-?I~~,kU~:; ayeti: It

-,,,..,-

[Kur'an

ve sail' taat i~in sizden licl'et istemem. Benim ecrim ancak alemlerin Rabbi iizerinedir de!] demektk Bir hadiste: «Kur'an okurken sese slis vermek bizim yolumuzdan degildir. T)) buyrulmu§tur. Peygamberlerin hepsinin ve sesi glizeldi. Bizim Peygamberimizinki ise hep[*] GeredeU Merhum Mehmed Emi.n Ef. nin HediyeUiIkabir kttabmdan: !mamllk. muezzinlik, viilzlik it;;in llcret verilmese bunlar ehlU evlil.dmm ve nefsinin Idaresini kazanma~a vakit bulamazlar.. Eu emetle kendilerini 0 vazifelere bag-ladlklarmm l1creti olmak ilzere vaklftan llcret verilmesini son devirlerln ulemasl caiz gormU~lerdir. BUlllann ll!yetlerinde 0 vazifeyl B,lri Te::Uanm rIZRSl it;;in yaparIm. Dtinya get;;inmesi ihtiyaClm igin verilen ~ey Vakl! sahibinin din yoluna bir yardlmldlr. Benim iicreti.m deg-ildir. Ben buml hediye sayarlm. Bir ayllk imamllk (milczzinlik, vliizllk ... ) i!)in yilz bin lira verilse yapmam. Ancak (;Ok hayuh bir vazlfe oldug-u igin Uzerlme aldlm. Seve seve yaparun. Vazlfem esnasmda kendime verilen ~eyi ulema caiz gordil~ i!)ln kabul ederim. Bir §ey vernmedi~ zamanda da n11lkadderat btJdur diyerek yine yapmag-a "all§lnm.l> tarzmda soylemeleri tavsiye olunmaktadlI'.

-85-


~inden gllzeldi. Fakat okurken asIa teganni etmezdi. Kur'an okurken tecvitten dfuJmeyerek, nagmesiz ve tabii bir §ekiide ses dlizgiinlUgti caizdir. Temiz olmayan yerde, a~lk insan bulunan yerde Kur'am a§ikare okumak, caiz degildir. Dinlenihne· yen yerde yiiksek sesle okumak, okurken glihnek, bir §Cyle oynamak, etrafa, hele glinahh ~eylere bakmak da caiz degildir. Kur'an okwlan yerde sonradan i§e b~layan giinaha girer. }Cur'am Kerimde 14 yerde seede ayeti vardlr. Seede ayetini olmyan veya i§itenin bir kerre seede etmesi vaciptir. Secde huzuru kalb Be yap:tlmab; eger 0 zaman abdesti yoksa sonra sec~ deyi kaza etmeUdir. Kur'an secdesini yaparken tekbirde eller kaldmlmaz. Bunda okunacak §eyi bilmiyen uQ kerre «Slibha~ ne Rabbiyel ala» der ["'].

KUR'ANIN MANASINI DV~tJ'NEREK OKUMAK ve DiNLEMEK

50iUW\. . ~J;.X::~\j~~.;ut lo

[Kur'anm manaslm

hi~

dii§iin-

rnliyorlar IIll? Yoksa kaibleri iizerinde kilit mi var?] Bu ayet.. ten Kur'an'da bildigi haide mana,yz d~Unmemenin biiyiik gaflet oldugu anl3,§llmaktadlr. Manayz bilmeyen de Rabbin huzunmda i:mi§ gibi okur veya dinlerse manayz dii§iinme sevabl allr. ilimsiz ibadet tam olmadI~ gibi mana ~tinmeksizin Kur'an okumak da sevap~a ~ok nol{!~andll'.

-"..-.) if{ "'(-' ./...-)...-.) ..........~"' ..... -' ,-

175cJ~(~~~~I~l~0~I~J\~;.ayeti: [Kur'an okundugu vakit. te dirileyiniz ve susunuz!] .demektir. Bu ayet'mucibince Kur'an okunurken konu§n1ak nehyolunmU!~tur. Bir ayeti tasdik yolunda dim bir SQZ soylemek veya dua etmek mUstehaptJ.r. Bu ayeti kerimelerden Kur'am i~inden okuyarun kendisine i§ittinnesinin la~ ZlID oidugu da anl3,§lhnaktadIr. Bazl fukahaya gore: Kendisi i§itemiyecek halde (,10k hafif okunan Kur'anla lnlman namaz sahih degildir. Namazda kendi kula!p duyacak §ekilde okumamn bir faidesi de Kendi okudugunu dinlerken aJul ve fikrinin dl§an ["']

Zaruri buhman bir rahatslzl11{ olursa

kadar okum$ oynamak abestir; okumaktan me§gul eden ve zihni dagItan §eyden sakmmah ve harabaJtmaktnu pek ziyade ka;:;mmabdlr. Dinleyenlerde giinahlI bir ill olursa menetmege \;alI§mahdlT, kesmek la.zlmdlr. Okurken zinclr ve t(,sbih

-86-


gitmemesi ve namaZl huzurla 1nlmaSldlr. Bu suretle kllman namazlardan daha bUytik zevk alImI'. Kur'an dinleyenin okunan taraia donmesi 11lzlIndJr. Eger arkaSl klhleye 0 zamall yan doner. Kasidei MUnfericeden: ~ .. 10".."

II

4

,....

'i

'-. • .... ·.II~ \~ f ~ 1\ .... "'i' \-:,'::' ~-uJJ u-) "..I.A1.:..; u ® l~\..ov-, \..\Lo

rIm millahaza tulursun.»

«Kur'an okurken manala-

! Firdevs Cennetine nail olur ve azaptan kur-

.Ii , <-:"J' ,.J.J JI~ .... .J)\) J \."'"~ "'-' -;:;:......-:- .:: ':,/ -: :f\JJI~ J. ~ ~::::: 4\l)~~ r~-'''-->~~(~';I,)~~t >~Y'"'~ ayeti: [Rabbi Tealadan korkanlarm Kur'an dinlerken tiiyleri CI

tirperip Allahii TeaIanm zikri ile kalbleri ve derileri yumu§lar.] demektir. Bu ve buna benzer ayetlerden okunan Kur'amn okuyana ve dokunmasmm lman icaplanndan oldugu anl8.§llmaktarur. Kur'an okurken namazda ve namaz dl§mda Allahli Tefilanm korkusundan tiiyleri mesi giinahlarm dokillmesine sebeptir ["]. «Kasidei Biirde»

den: \/... " t ... ~....

r::,

\/ (~/" - -

r'i:;"''

'

~\~~;£k:~.T~CJ,l i) ~~(rV:.~.f'~wJ, «Cehennemin ate§inden korkarak okudugun Kur'an'la oonn ate§ini sondiirolursun.» [U] [*] Evvelkl mtisliimanlarda aziip ayetleri okununca aglayarak dUljUp bayl1anlar olurdu. 1srft ve Meryem sftrelerlnln seede ayetleri bu manaYl teyit eder. 0,.

t

54

It

J' . . ,£~. . . . . . "

...........w". "" r:~ ""(" ""

-'

tJ"" ,

I ....... i"

.!,"~

,

uU)P ~,'~i:.l-,o..jLI ~J~~~~~i~oLJ)~C::. ..

.........

t

"'........

,

ayetinde: [Bari Teala m,malarml dil~meleri i«;in miibarek bir kitap indirdiginl ve bu kitaptan akll sahiplerinin ders almalarr ieap ettiginiJ bild.lrmektedlr. ManaYl anlamlyan okurken' kalhini hazlr bulundurma~a devarn etmelL Kendi gtlnah ve kusurlal'llll ve Vacib Tealanm azametini ve aziiblDl dil§futilp. Fetebaku» hadi$i mucibince aglamaga gal1§malldlr. [**] Kur'an okuyarak yo!una giden selflm verecck veya alacaksa okumayt keser; selii.mdan sonra (esteizU billah) diyerek yine okumaga ba§lar; oturarak okuyan, seliim verilirse iljaretIe veya dille al1r ve esteizUbilIiih der; Kur'an olmrken suale ccvap i§aretle okurken akslran (elhamdillilliih) der.

«...

-

87-


KUR' AN OKURKEN BAZI AYETl,ERE, MONASlP CEVAP VERHEK Kur'an okunurken suale cevap tarzmda vcya ,okunan ayeU kabul §eklinde cevap vermek Hanefiden ba§ka mezheplerde namaz dl§mda ve hatta. namazda vacip saYlhr. Hanefide ise yalmz namaz d1!~mda miistehapbr. Mesela' __ (I ~.;"....._

G~5Lc.i"-t: ; ayeti okunduktan soma (Allahli Rabbtil ale min I

"'.:.\

~:tr'

ene aHi zaliktim minc§§ahidin) demek

~tilp:~..'ur.:J1 ~. _~.;~.

d;Ge,

.,p.

rde

de (Bela ve 8§hedti),

[,~~;..(;.;'~~:;G de •

c:::JI L;

-

~

(Amenna billah) demek gibi.

Secde ayetinden sonra secde edilmesi,

, .. ~i:5~1~~ ayetinden

sonra salevab §erife Okunmasl, !h-

liisl §erifin sonunda (Amenna ve saddekna) denmesi, ezanm keIimelerinin tekrar edilmesi ve ezanm sommda dua okurunasl: Kur'anm bir!tok ayetlerine tabi olarak miinasip cevaplar vermenin lazlm geldigini gosteren delillerdir P']. Bu hususta faztafsilat almak istiyenler «lGtabiittibyan» a ve «Kur'an Merakhlarma Hediye» adh eserimize mtiracaat edebiIirler. Okurken rahmet ayeti geldij:l1nde Vacib TeaHinm fazlmdan rabSIA'mll'. Huzeyfe rad. dan gelen h. meal!' ((Tesbih 1l.yetlnde tesbih eder. tsteme ayeu, geldig-iode onun fazhndan ister. SIA"mllla ayetinde MevhlYl mtiteale SlA"lmr. Kur'an okumasl bltinceye kadar konuSjmaz.)) M. {*]

met ister; azap ayetinde azabmdan yine onun rahmetine

A§tr okumakta sllre orfasmdan okumata ba§layan. ayetlerin mll.nayukarlya ha.l?;h olmadlAl yerden yani manaca ba!jlangu; olan yerdeD bB.§lamalI ve a§rl manaca bittiA"i yerde bitirmelidir. Bu adaba riayet etJlleye!1. ve bu manaYI dl1!jiinmeyen gafillerin Qoklu/;":U seni aldatmasln (Kitabu ttibyan).

-88-


KUR' AN )1..

51

r: ~ ,1"

-:-

.uI~

OK(J~lAN]N

52' ".

~

~4-

'"

ADABINDAN

ayetlerindeki

gibi SII'aSIZ okumak Mushafm son tarafmdan yukan dogru okumaktIr; adaba mUnafidir. Gtizelce abdest almah, mlimktins€ iyi elbise giyrneli, list, ba§ ve bulunulan yer temiz olmalI, sui AIlahii Teala i~in okuniyet edilmelidir. Kur'an olan agzl fen a kokudan Ylkamakla, giinahlarrn manevi kokularmdan istigfar etmek ile temizlemelidir [*]. Kur'an arnel etmek ~artile, harflerine elden kadar dikkatle, tegannisiz iicretsiz okunursa melekleI' sokulup dinler; her harfine on sevap yazar. Klhleye kar§l, mlimkiinse diz ti.stUne oturarak okumahdlr. Adabma uygun olarak okunan Kur'am dinlernek ziyade narnazdan daha sevaptIl'. Ba§langl!",;ta okunan Euzti Besmeleyi duyan §eytan ~ekilip gider. Kur'ana ba§larken

duasml okumak ~ok sevaph olup MUslim hadisindendir. Kur'an okuma sona erince Blr hadis! §erifte mealen: (Kur'an okumak veya dinlemekte AglayamazsaDlz ail;lar gibi milteessir oluDuz!) buyurulmu§tur. Okuyamn giizel huylu olmasl, fikrini Kur'ana toplaYlp etrafa haltmamaSl, ferah duranlara ve kihredenl6l'e kar§l mahzun durmasl Kur'an ahlakmdandlr. Sallanmadan, lahin ve teg-anni yapmadan orta sesle okuyan, mtlmkfin mertebe tecvide riayet sevaba mtlstehaktlr. [*]

a~laYlmz!

-89-


veya. buna benzer dualardan biriDi okuyan ecir kazamr.

HAMELEt KUK'AN Kur'anla arnel etmek §artIyla Mabma ve tecvidine riayet ederek okuyana ve Kur'am ezberlemi~ olanlara (bamelei Kur'denir. Bunl,ar iGin fazladan nayet edilecek §eyler tafsilath olup bu da:

He ba§layan ayetlerin

sUz ohJ.rak bir

£laha olnmmasl, sureortasmdan ba§llamakta ve bitirmekte de

nelere dikkat edilecegini, hangi ayetlerin yav~, hangilerinin ytiksek sesle'okunaeaguu bil~ek gibi bususlardlr. Bu meyanda

{ .sill ~l~ ..... ] suresinin sonu [->..JI

..\,;1:-1,.;";'1\ 6,.UJ,}.\

J] ~k-

Unde okunur. [~l\~JJL.\Xju\.2lt\dJL.rrm "",\;J suretinde okunur. Kafirlerin sozlerini Vacib Te51a Kur'am Kerimde Resflltine ve onun limmetine bildiriyor; keferenin sozlerinde ge~en §eyler, Bad TeaHlya noksan vaslflar isnad etmek, peygamberler baklrmda hakaretamiz sailer sarfetmek, Cenabl Hakkm kitabml Inymetten dli§lirrnek kasdtyla iftiralarda bulunmak gibi §eyler oldugundan rnanaYl bilenlerin bu sozleri bafif sesle olmmaSI vacip menzilesindedir. Kiiffann kllflir sozlerine kar§l Allahii ZiHceHilin veya ResUllintin verdigi eevaplan yiiksek sesle okumak mlistehapbr. (Bu ayetler «Kur'an Merakhlanna Hediye» adh kitabumzda hemen kamilcn g6sterilmi§tir.) Birinci ctizli yirminci sahifede bitip diger clizleri de mumtazaman yinni§er sahife olarak devam eden Mushaflara (aye~ ti bel'kenar) denir. Bunlann kuHamll§l kolaydlr.

-90-


DOGRULUK, NASilIAT VE DUAYA MUTEALLiK BAZI AYETLERiN HANALARI

ve sizedir. (AllahU TeaJanm ve gokleIi ibadetle ludur. kullarmm ibadetine muhtag degildir. Bilakis kuHar kulluk yapmaga niuhta!ttlr.) de!] "

;L:.. .

-:-

296 .

'.

J :..... ,

:#

0;,"~;\.,.:.:,;.,.'!I1 [tsteyen iman

kUfretsin, herkes kazandlgml bulur.] [imtlhan i~in size bela

;

yalvard!~

m~;

Soma rahatllk verdim; ktifrettiniz. yada biraz menfaatIenip ge~niniz! Yakmda anlarsmlz.]

555~.i~,,;)~;5:~;~0J(~ \ ." , r --..;, \ ,r

[Rabbiniz

yaratih§i" nzere yarattI. 'Sonra baZllarIDlZ kafir, bazllanmz mn'min oldu. Herkes yapbgml bulur.]

'

579 (~Ct.I-'(sttt.~\~S~_/r.1 '.)~ .; ~ __ _. ,.)VI)t....... "1

..

insana

,

hak yolu gosterdim. lsterse muti, isterse asi olur. Rabbe itaat ahirette nimet, da §eklini ahr. ~ "'d~'."",, !("".'f/\@,/'iIII'.:"". . '\O"::" . , 152 "J?-d}> 0;.:lI(J'Q) ~.J) ~~~)'-'-' ·~U;'»,":J~."" , ayeti: [Ey Adem evladl! Ben aziroU§§an sizin i!tin avret yer~ lerinizi ortmek elbiselik :;;eyler yarattIm; tizere lunup hayada etmeyiniz! ... ] meaJindedir. $

"..t

,.-:::

/

tJL'" Q.

......

. ~.." "... ,./" '.J

J'

~71 \.)~~~J,l}) ayetinin bildirdigme gore: Cinler de muhtelif

din

mezheptedir

-91-


(~) \ -:.~\ ._~:_•• ~ ~\ ~.t.l.~\.., ~~~t~ ~ ~ ~) ~"'"

[Diinyanm islabmdan sonra onu

fesada vermeyiniz J.. ·.J~t \)/."}\l.153··· !Y~l; y."...:.\",\.,o [Yiyiniz; . -

i~iniz; israf etmeyiniz!)

;;.--

Her akhna geleni yemek giymek israftIr. En temiz hakkiyle ~ah§arak Rabbi unutmadan, namaz ge~irmeden zallliandrr .

I,,.

-

. --

~~0t)~~t;';~;

~

r

0

\ ..-;:;;:,

:~~~i)

ayetinde bildi-

rildigine gore: [~eytanm insanlarm oniinden gelmesi onlan abiretten §iipbeye di.i§iirmek, arkalarmdan' gelmesi diinyaya fazla rag-bet ettirmek, sagdan emideri yapbrmamaga, . dan yapbrmaga te§vik etmek Hutbe ayetinin manasl:

J 216 .J-~~"". .I:-'Allb\ • --I

o. ......

.J.) ....... w.I#J

:"...-

'"

."'"

[Muhakkak Allahti Teala tam hak bir

"""",'

kadda bulunmakla, i~i d~l bir olarak amelde bululilllakla, haYlrlan §erlerinden az yapmamakla, iyiligi iyilikle kar§Ilamakla, Rabbin nimetlerine §iikretmekle, muamele ve muhakemede ber bakkml vermekle emreder.]

\..h"lr [Rabbi goriir gibi ibadetle,

-

0\.....:>~:"

'

i~i d~mdan IDa

amelde .... bulunmakla, §errinden fazla yapmakla, mukabele etmekle, kendine yapIlan zulmii affetmekIe, b8.§kasma yaptI~ iyiligi unutmakla emreder.] ~,.•\ J(~I

J;)b:;G\, [Akrabaya vermekle

~..

~

~i

de

Aw>rot·I" ...

1

,. \. . . . . .

~o~\\ ,,~lj'dr!" [Fah§adan nebyeder.) Yani: [~ehvete uymak-

ta gitmekten, zina ~irkin i§ i§lemekten, !tirkin soylemekten ve hatta a~lk konU§masl aYlp olan §eyleri konu§maktan nehyeder.] -92-


,,-:--., . ->::1' -' rKliftirden,· §irkten her mayan §tipheli

~eylerden

~e~it isyandan we §eriatta 01-

de nehyeder,j

"".;:e>

_0

~!; lE§kiyahk,

miitegalJibeIik.

zuliimkarhk ve zorbahk

yapmaktan, hakslZ hiikiim ile muamele etmekten de nehyeder.J demek olup mtihim dersler almacak bir ayettir. f~ . . . . . ;,,/ J~". ~52 ~.wIJ\ I'yj~ [Ey rnii'minIer! Hepiniz Allahii Teals.....

"

.,./.

ya biitiin gtinahlarmlzdan tevbe ve riicu ediniz ki fels.h bulasmlz.J /

\ -- ,"'.I ~ tl \

31

6 t.S~I>IJ~t;

I

',.,

,

1 .. ,;';"",...-

l~z;.\;~~oJ)W;'~

-!..Y.

.

V./

\"-

[Ben azimii§§an

tevbe eden i(;in muhakkak '!;ok affediciyim.] Bn ayetlerden herkesin tevbeye muhta~ oldugu ve kiifiirden tevbe edenin yeniden iman etmesinin, giinahtan tevbe edenin i§lerini giizelle§tirmesinin ve oltinceye kadar isiamllga ve dogruluga devam. etmesinin ve bunlan Rabbi TeaJanm ihsam bilmesinin §art 01dugu anla§ilmaktadII'. Kur'aru Kerimde magiiret ayetleri

:..-~C:, ~~ ile mukayyettir. Yani Cenabl Hakkm sonsuz magfiretlerine nail olmak i~in tevbe §artt.ll'. Manen ve niaddeten tedenniden kurtuImak herkesin ayn ayn kendini dtizeltmeleri He miimktindiir. imandan sonra en degerli haYIr gtizel ahHik, on un b~l da her i§te adalet ve dogruluktur.

0)cnt:~t; Bunun

i~in

demektir.

Baka da olsa yalan soylemek caiz degildir. ",-,

207

[Dogrularla beraber olunuz!]

--

.

~~rr~~J.J~i5-)~-?~ ayeti I

de:

[Dogru niyet,

-

dogru soz ve dogru i~le kazamlan derecelerle mti'minleri mtijdele!] demektir. Dogrular defterine yazIlmaga gayret etmeli, yalanmlar defterine yazllmaktan sakmmah ve «Dokuz azada bizi dogruluktan ayuma Yarabbi» diye dna etmeliyiz.

-92-


~~J\' ~-:.-~! :-.r[-,

355 )~'" "'-'-'~~

V;JJ -'

[Tevbe edip iyi arnel yapan mii'-

milll(~r gihmhh yerlerde Biltl1cmm biltIl i§lerine nlilsaadell.ar davranmazlar. BatIh gorlince su~ta ortak olmamak i~in kottillige nefretle bakarlar.]

IC9},"vj..J ~ I.,; ~\; ",,, . ~

)

/'

/

[Glinahh ve milnasebetsiz yerden gegerlerse

';"

goz yumarak, tenezztil etmeyerek

g~erler.]

522 •••• ~~1~@1~~·);; [Sen nasihatte bulun! r

~

~

'/

~

Nasihat

mii'rninie)'e faide ~""'" ~ .... ~ ~ J.. I • b ..... , \' ... :A>.J ..

,,,:""".'

U-;~ ~v

[Kalbinde Allah korkusu bulunup nasihat

kabul edene Kur'an bliylik nasihattir.]

derecede kuvvetli fakat kalbleri edeeek surette mtililyim ve taU 1 sozlerle Rabbinin yoluna davet et!] rNasihatten usanmaYlnIz!] yoktnr.] g

. ). ,..,..'" -.,.....". ""I",

,

6 .... <.J~J~~..>.....A:'v't;:y! [Ancak hayrrlara yardlm

etmegi,

haYlrh yapmagl emretmek, §erlerden <:<ekindirmek daki sozler haYlrhdlr. Boyle yapanlara bUyiik ecir verilecektir.] gtinahm pe§inden hemen sevap11 bir i§ yap! GUnahl tevbe lie defet!] Bu ayette ve

.... ';)y::;1;;J~

ayetinde mu'minlerden vermeyene ver-

mekle, gelmeyene gitmekle, konU§mayana konU§makla mukabele etmcge vardlr.

--fll_~~

[Allahii TealaYl tesbih etmekle tesbih ediniz;

gok siibhaneHah deyiniz!] demektir. -94-


!. \:'(' )

;(..... :'c~.~ .""

~ I()~ โ€ข V:)r,.)~

.,

.

/..:;'C;;. โ€ข

de bu rnfulaya gelir. Kur'an haricinde

.

~i~\..;;- demek Allahu TealaYI, ยงanma HiYlk olmayan noksan slfatlardan mtinezzeh oldugunu tekrarlayarak ~ok amyonnn demektir. Kur'an okuma bitince (Slibhane Rabbike Rabbil izzeti. .. ) yi (Stibhane Rabbina. ... ) ยงeklinde tesbih ve dua kasdlYla okumak daha sevaphdrr (Rabbimizi ~ok saYIda ve yiiksek kelimeli tesbihle tesbih ederiz.) manasmdafur ['*']. Tesbih AI"tahu Tealamn noksan slfatlardan munezzeh oldugunu soylemek demektir. (ElhamdtililHlh) ciimlesi de AllahU TealaYI methet~ek olup (AliahU Teala ala ve mtikemmel slfatlann hepsiyle slfatlanmlยงtrr.) demektir. //

~/ $/"/"~~~/. /~p+,: "/' ~ / / /

;:: /)

.. , .~~ ~,hl\\. I ~.Jl&J\~ UII __...,.).lI,.A." ayeti kerimesi : ~I..

..;~"

~LI .. ~,

J~

[Gece ve gtindtizden birinin gelip otekinin gitmesi Rabbi Tealamn sonsuz kudretine iki btiyiik manasma olup gece ve giindtizden birinde ibadet noksan yaplhrsa otekinde tamamlanmaya ayette i~aret vardlr. \

~1~(,~lj;~!;.j~;';]~;:~j.L~ ~ ):;;C;~; , , , c' ,~ <tI1-

_tTl

,,..;,.,,

"I

ayeti: [Yarabbi! Beni dtinyaya raZI 01dugun bir kaderle getirip dine hizmet ve iman ile dtinyadan [Beni ibadete muvaffak kIl! Gtinahh ยงeylerden beni kurtar!] [U]. LKabre imanla ve rIzana nail olarak gotUr ve ikram He kabirden glkar.] ve [Mahยงerden selametle glkararak Cennete gotiir. Yarabbi! Beni her girdirdigin yere inayetinle ~lkar!]

\

["'] rSUbhanc Rabbina] : Biz Rabbimizin, ยงanma laYlk olmayan vaslflardan ber!: olduj!;unu flok !;ok anar kllJirlerin. isnadlanm reddederiz. [Rabbi! izzeti] : [Rabbimiz !Ook aziz olup kuvvet ve kudretlne karยงl durulmak ihtimali yoktur.] rYe, selamiln alelmilrsellnJ: [Sonsuz selamIar onun resOlleri ilzerine olsun ki, bUtUn insanlara. hakkl teblig- etmiยงlerdir.J [VelhamdU lillahi Rabbi! iUeminJ: [.A1emlerl saYIBIZ nimetiere garkeden ve bilhassar biz mii'minleri iman ve hldayete erdiren ve saadeti ebediyeye kavuยงturacak DIan Rabbiil I'Hemine hitmez tiikenmez hamdii senalar olSlln!] [**] Elmuhkem'den: trade ve t~ebbiisiimiin de dahli olmayarak bana haytrlar nasib et ve yine bu ยงekilde beni Ijerlerden muhafaza buyur, Yarabbi!

-95-


girdir ve hltfunla ~Ikar ki dinimi muhafazaya

iHiliiyenden yardlm kll demektir.

FATtHA ~

277

..... ~

StffiELERtN /'

. / ' " " r'

Ie) • --.",/.;/

.,o........»\:A.b; ...:J~~~~I~UDJ~i)I~~ ,.. ';"'....... -"...", >- ."

ayeti delaletiyle

§eytanm Kur'an okuyana da musallat olac~ anl8.§llmaktadlr. Bu ayette Rabbimiz, Kur'an okudugumuz vakit §eytandan kendisine slgmmamlzl emretmi§tir. Bu sebeple Kur'ana b8.§larken Euzti okunur. Kur'amn sonunda da gene okunsa iyidir.

.

.-:;

/~

-!

.J.J/

~)'u~1 ~j.UL~jS-' I

[Dergahl

maneviden

kovulmU§

-

olan §eytanm §errinden

slgmmm.] demektir.

~I~I

~~~~

lJ.""'''lUl,:lLU

olan Allahii Teala-

mn ismi ile okurum; yarduniyle §u i§i yapaZ:lm. Yahut onun ismine hUriinmi.i§ oldugum halde ba§lar ve okurum.] manasmadlf. Allah ismine L8.fzai Celal derler. Bununla ba§lamak btittin Esmai Hiisna He b8.§lamak gibidir. Errahman: Diinyada kendine itaat edene de, isyan edene de, yani hem mti'mine hem kafire rahmet edicidir [.]. Errahim: Ahirette yalmz mti'minlere rahmet edicidir. Hanefiye gore Besmele Kur'andan bir ayettir. Diger surelerin ba§langlCmda bulunmasl ise aralanm aYlrmak i~indir [uJ. «Besmele He mtihim i§ noksan vt' bo[*]

Elmah Merhum

gore

(esirgeyen) manasl vermek [**] Besmelenin nettir. Besmeleyl Fatlhadan

0.'IJ' .0;,..(\ J'

kelimesine

okunmaSl vaClp veya sUnbaZl kurra da vardlr.

Bunlara gore yedinci ayet '((,,1"':1.:: 0,:"'\'JI11.,)..:>>> olur. ~afiiler, Besmele her sureden birer ayettir, derler ve Besmeleyi namazda a§lkare okurlar. Besmele esasen Nemll yani [Ta sin] sQresinden bir ayetin ctiz'U saYlldlg,.ndan abdestsiz olan, cfintip ve haYlZh bulunan da okuyabllir. La ilahe illellah, MiihammedUrreslHtillah, sllbhaneTIah, elhamdUlilJa.h AIlahiiekber, hasbiinellah dahl Kur'andan birer ayetin klslmlan oIdukI~rm­ dan okunmasl serbesttir. Estag-iirullah da boyledir. Yalmz bunlan pis yerlerde okumak icap ederse iginden okumahdlr.

-96-


zuk olur.)) Besmelemubahta izin, sevaph fileylerde damga ve tapu mesabesindedir. Hararn §Upbesi varsa ? ' .............

1

"~

,

~~0~~~ denir ki: Eger bu yemek helal ise (Bismillah) ""'" r--'" ,;,.

derim demektir. Besmele harftlr. 19 zebaniden emin olmaga sebeptir. <;ocugun Besmele gekmesi ve dinini ogrenmesi ana ve babasmlIl affma sebep olur ... Binaya Besmele konursa afetlerden muhafazaya yarar. «Mevlid» in ba§ tarafmda okundugu ve~hile: Her i§in ba:Allahii Tealamn adInl anmak vaciptir. Allah adm, her kim 01 evvel ana. Her h~i asan ide Allah ana. Allah olsa her i§in 6nii. Her kez ebter [*] olmaya allln sonu. lsmi pakin, pak olur zikreyleyen. Her murada iri§ir Allah Bir kez Allah dese a§k ile lisan. D6kiiliir ciimle gUnah misli hazan

ru

] .

A§k He gel imdi Allah diyelim. Derd

g6z

ah ide-

lim. fler nefeste Allah adm dimiidam. Allah adJYla olur i§ tamam. Siileyrnan Dedenin rnevlidinden almm bu beyitler ezberlenip arne] laYlk gUzel s6z1erdir. «FATiHA.» SLrRESiNtN MANASI:

~~:1;

., ."

[Sonsuz sena (6viilmek),biitiin yarablml§larm en

yUksek ezelden ebede kadar tUkenmez hamdti sena AllahU Tealaya mahsustur.] dernek oIdugundan bu SDZ nihayetsiz birtaattir; nihayetsiz saadet kazamlmasma sebep olur. [*] [*'~]

Ebter burada (noksan, bozuk ve devamSlZ) manasmadlr. Hazan (yaprak doktimii mevsimi) demektir.

-.:. 97 -.:.

AmentU ~erhi -- 7


,~f·".....

~

i:w-r;.--

y:...IJ~y.l!.lIl. {~~II. Jt i1; I _.. -... • ::r' u.;=j

.

--""~$

uJ[.,pW .. ~::J.I _ Y.J-4.!l .,.".

1

,""'"

[B'tm 1

ez,

.,..,

ttikenmcz hamdii sena Rabbi [ ,Rahman, Rahim ve ceza giiniiniin mutlak hakimi bulunan ve mazlumlann hakkml ahverecek olan AllahU Tealiiya mahsustur.] .'

"'1\ .-

....

-. ",I.!lll. dedikten sonra gaip mevkiinden

f~~-\J .... ""'

~kml~

ve AI-

."""",

lahii TeaIanm huzuruna girmi§ bulunuyoruz. \

/

• /".... w

".J

~

,

,/./ ..

~ ~d~~~.!.1~\)4]

ancak sana ibadet ederiz I

ve ancak senden yard 1m isteriz.] [4] derken akll ba§ka §eyle me§gul olursa §eye ibadet edilmi§ olacagmdan gider. Bunun i~in [4] derken behemehal kalbi Rabbe kar§l haZIt' bulundtirmak laznndll'. Diinyaca, her i§te ibadette ondan yardlm istemeli ve kullara muhta~ etmemesini dilemeliyiz. Fatihada oldng-u gibi .Kunut cluasmda da: ,ancak sana ibadet ederiz demekle ibadetimizi peygamberle, vemer ve meleklerin ibadetlerine karI§tIrml§ oJuruz. Topta.n sablan maIm mii§terisi, saglammm hahn i~ ~iiriigunti de kabul edip aYlrmadlgl gibi cemaatle kllmlp peygamberlerin ve meleklerin ibadetine karl§tInlan namaz da toptan kabul olunur.

yet et! Dogru yoIa, senin rlzana ula§tIran yola sevket!] [Hidayette sabit !] rDogru yolda bizim derecemizi ytikselt, yerimizde sayrurma!] [*] Rab kelimesinde bUtim in:;an vc hayvanlan besler, Ibadct edenlere manevi feylz verir manasl da vardtr. BiltUn alemleri yaratmasl, ctimleninvarhtml devam ettinnesi,dtinyada Rahman slfatiyle tecelli edip kuilannm hepsine saYlSlz nimetIcr vermesi, emirlerini tamamen kabul edenleri Ahirctte de nimeUere gark buyurmasl dolaYlsiyle sonsuz hamdii sena 01 ZatJ akdese mahsustur. tyi huylu keferenin azabwl hafifletmesi de eItafl Stibhaniyyesindend1r. Rab, tcrbiye edene de denir. Yava§ yaval'l kemale eri!ltinnek, sahlp olmak, ir§ad etmek, hayra te§vik etmek, §erlerin cezasmdan korkutmak manalan da vardlr. Alemin tabiriyle Vacib Teilia en ziyade akll sahipierine hitap buyurmu§ oluyor. [Maliki yevmiddin] ayeti her gUn Fatihada, namazlarda, kIrk defa okundugundan devamll olan bu tekrar]ama kalbe tesir eder. Her i§in ceza veya mukilfab oldujtunu gtinde kirk defa habrlabr. iman insaxn !;;irkin ve vlcdamnz hareketlerdcn allkoyar.

-98-


e ..................... tI ...... ? .............. ~,.,

~~\0.:~Ij,~ [Peygamberlik, velilik, ยงehitlik gibi bliyiik I

'

'

rtitbeler, ytiksek dereceler verdigin kullarmm yoluna bizi bidayet et!] Bu ayette miisltiman ecdadlIDlza uyrnaga iยงaret vardlr. ,,,,

" ..... ".

~ ~.".",.

~ y~1 . [Kendilerine gazap olunmayanlann yolu-

-

,-~

~

na bizi hldayet et!] Yahut [Gazap olunanlarm yoluna ruhsat verme!]

...

~"'

~

......... ".....

rlJ ,.~ L;J I ';J J [Dalaiete dUยงenlerin yolunu da nasip etI

me!] (Amin!) kelimesi Kur'andan olmadlgmdan Fatiha hittikten sonra biraz arahk vererek Amin! demelidir.

FATtHA SURESININ TOPLU MANAS!: [Bitmez, tlikenmez, yliksek hamdii sena alemlerin Rabbi olan Allahii Tealaya mahsustur. Allahti Teala dtinyada itaatliye de asiye de !;ok rahmet ve merhamet edicidir. Ahirette ise ancak mti'min kullarma tiikemnez ihsan edicidir. Ceza gtintintin mutlak hakimidir. Yarabbi! Biz ancak sana ibadet ederi!i>: ve ancak senden yardlm isteriz. Bizi,kendilerine, in'am ettigm enbiya ve evliya kullarmm yolundan gotiir! Gazabma ugra yanlann yahut sapltnl1!?larm yoluna dtiยงilrme!] Amin!: Yarabbi duamlzl kabul et! r

Fatiha, Kur'ani Kerimin evveli olup Rabblil aJemine sonsuz hamdii senaYl gosterdigi ve kullarmm Erhamlirrahimine tazarru ve dua.sml bildirdigi, gazab ve dalยงJetten em in olmak i~in kendisinden rahmet istemegi ogrettigi cihetle Kur'anm hliHisasI saYlbr.

99-


katmllz olmayan cezalan yiikletme EOO Bize firet eyle! Bize mcrhamct et! Sen bizim MevIamlzsm. Kafir kavimlere galebe i~in bize yardlm et!J Amin! Amenerresulii'nlin birinci ayetinde mii'minler iman ettik~ ten sonra

w~~ de yip (Rabbin biitiin emirlerine ve kitabma hlikiimlerine) i§ittik ve itaat ettik diye soz s6zlerind.e kusurlan olursa

vermi~

oluyorlar ve bu

"","",}

t.:J~~ [Ey bizim Rabbimiz! Magfiret sendendir.] diye afiv

diliyorlar.

~;::fla:Jl; cUmlesiyle de ahireti tasdik edip Rabbe teslim ,

."oJ

yorlar. Vacib Teala da mii'min

kull~rma

yani [Allahii

48.

kaI'§1 kullarrna takatrndan

fazla teklif etmez.] buyurarak kolayhk liitfediyor. AmenerreKur'anm ilk suresi olan «Bekare» suresinin yani «Elif in sonudur. Mi'rac gecesinde verilmi!;ltir. Yatarken ayeti eger ve sabah namazml cemaatle IDl§ ise 0 gece sabaha kadar ibadet etmi§ gibi sevap kazamr. «Kur'anm kalbi DIan YASiNl §ERIF ne i~in okunursa 0 niyete kabul ) Her mli'min Kur'am salatli Vesselam biitlin babasmdan ve hISun akrabasmdan 6lenlerin ruhlarma ve kendi ruhunun makamma ve biitiin mii'minlerin ruhlarma ba~­ lamah. Hediyesi Cenabl Hakkm iznile her yere gittigi ruhunun makamma da gider. Oldiigu zaman orada haZlr bulur. «Yedi Ha mim

Cehennemin yedi kaplsma gelir;

«Yarabbi! Bana iman edip beni okuyam Cehenneme sokma der. Kur'am Kerimde peygamberlerin ve bazl salih kullarm dualan vardlr. Cenabl Hakkm bizim okumamlZl emir buyurdugu dualar vardlr. Bunlar bizim i~in, Rabbimiz miiracaat edilecek arzuhal suretleridir. Bunlardan bazIlarl:

-101-


,::6

0;~G\t:G)'J;.:5\~;q;;J;Ztlt:~

Senin

kitaba

resfile iman

[Ey bizim Rabbimiz!

Bizi

[Ey bizim

,..,..

I

.,

~

:.

169 .•... o~~ IJ,., [Yarabbi! Sen bizim yiice velimizsin. Bizi .-'-

~

magiiret et! Ve bize rahmet eyle! Senden b8.§ka magiiret edici yoktur. Sen biziin l!;lin dunya ve ahiret saadeti yaz!] ~

'. ~ \ \ '"

--"

~

H,CJ,.L:J\;\:.:;;s.;~t;y [Yarabbi! Bizi mUslim olarak ... ; / :..... .. ."..

ve bizi salihlere ilhak et!] 2 ~g

'.10::. . . . .,. . . . :: .........""J,)..,. '-==-, ........... J

...... \ ......

~~)j.;4),~,)c;;-~:,~-'~~~'!'- [Yarabbi! Beni ve ztirriye-

timi

devamh kll

duaml kabul buyur!]

v"'" f,') '.",.~,/ l59 ~~JI~'py'+..?:" <I'

."".,.

,

'-

"~~~\~J [Bana, anama, babama

mti'minlere hesap gtiniinde rrtagiiret He muamele buyur!]

233[~~~\S'"~~'; [Anamm, hamet

gibi sen ,.."..

babamm

onlara rahmet

kti~iikken

bana mer-

benim Rabbim

.... : i

~)~~(:-.:.y~ [Yarabbi! Kalbime geni§lik,

312

£'i/A'vLA.IU,",

kolayhk ver! 328

,.

~

....

~

•J

...

..,.... , .. ~

.."..~

t \'

uJ.Ui.llifc.:..=.J'ctl:?.:;1 ~A1I)t i" ,/. ,. ""

[Yarabbi! Senden ba§ka

ibadete ve miistehak §ey Seni noksan fatlardan tenzih ederim. kusurdan mUnezzehsin. Ancak zB.lim1erden oldum. Kusudarla doldum.]

-102-


.J·l:;;;!!~.(~"! '\-:" \I~\~ ,"\ -' '.::/, [Ey bizim Rab_u~~~'o/ V~~~H..~})~\.,.I.......t>~..J bimiz! Bize goz aydmlIf1 olacak ~ekilde aile ve evlat ver! Ve bizi iyilere iyi yolu gostermek.le bahtiyar lo.l!]

,

YiS

eL.I .-::·O:::'i,(:r ...

O

(

387 .:~);. : ,,:'(\ ::'(:\ u.J,~ [Ey benim Rabbim Bana ihsan ettii~.

,...... ~/~

'l";:"-

gin nimetlere kar§l ben haytrdan I;lok fakirim.]

so~ J~~j J)':;"4; U("j;\J;~:lJ\;j;.;6--' ~t:.:::;:~'S:Xt£\;I,j;;';:S t ... " ; """ _ I

~

7'

,

~

~.,.,

[Ey benim Rabbim! Ban8, anama ve babama ihsan ettigin nimete §iikretnIegi bana nasib et! HaYlrll iJiler yapmaga da muvaffak eyle! Evlatiarnru (]a salihlerden eyle! Ben sana Htica ettim ve ben sana teslim olmU§ mUslimlerdenim.]

6(;i(J;[ [Bali Teals Adem

a1. a her ~eyin ismini. btittin Iii-

gatieri bildirdi ve insanlara soylemek ve yazmak" soyledigini, soyleneni bilmek ihsan etti.]

u(jj,'1:,.J'·~-:"((" ~.<...Y ",..

\ j"

[Allahu TeaIa takdirlerini her gUn icra etnIek-

tedir.]

~~$'i\;';~j:;:T..~\~~~ayetinde

Mevla.Yl MtiteaI [Yiik-

emaneti olan Kur'aru Kerimi goklere ve yerlere teklif ettibildiriyor ve [Onlar kabulden aciz olduklarInl itiraf tiler.] buyuruyor. 0 zaman [lnsan (yam Adem aI. kendi ziirriyeti namma) bu btiyiik emaneti kabul etti.J Bunun iizerine Vacib Te8.la «Ya Adem! Ben de sana kolaylIk gosteririm; gozlerine kapak yarattlm; haramdan kapat! Dilini haramdan !tenenle ve dudaklannla kilitle! §ehvet azaru da elbisenle muhafaza !) buyurdu. [Halbuki insan ekse:riya zalimanc ve cahilane hareket yolunu tuttu.] BeK

4" ~t:'5\S,)~: :w..;, ,[~i.ikiir yolunu tutan azdlr.] #'

••

~..

~

4sr~;t5~'i\t~ l[insan nimetleri unutur; musibetleri sOyler ve sayar; llakin sebebini cil§iinmez.]

-103-


435 •..

~9\s~~;' ayetinde

mil'min tath suya, kaJir de tuz-

Iu ve aCI suya benzetilmi§tir. 434

~;;.f\~~ f:.~\j,~

[Allah kerimdir; affeder diye

~eytan

bizi aldatmasm.] Rabbi Tea.l§, dilerse affeder; affetmege mec-

bur degildir. 588

;~i4;,.~t: ayeti mazmununca Allah kerimdir diyenin,

kerirnin kereminden istifade etmesi

i~in,

kullult yapmasl lazlm-

illr. Kahhar suatml da dli§Umnek icabeder. Vacib Tealanm ke-

rim olmasl onun, zaIimi ihmal etmesini ve muti ile bir tutmasml, bizim de keremine magrur olup isyana dalmamlz1 icabettirmez. Kerim aneak tevbe edenin gUnahlarmdan gec;er. «Tebbeb> suresinde Ebulehebin helaki 0 zaman i«in gaibden haber oldugundan Kur'andan bir mucizedir. LVela yemleli cefebne Ademe ilettUrab ve yettibbiilahli ala men tab] ayeti [lem yeklini...] suresinden nesholwlffiU§ bir aycttir. [Adem oglul1un goztinli, karnml ancak toprak dolduruI'. Fakat tevbe cdenin MevUl tevbesini kabul eder.] meiJJindedir ["].

[... 0:::-- "':" l1

J

[Hidayet yolunu dalalet yolundan aYJ,-

ran, timmetin muhtaQ oldugu §eyleribeyan eden kitap] demektir. Kur'ani Kerimde benzer ayetlerin gelmesi kullarm kalblerine yerle§mesi ic;;indir. Zina eden evliye yapilacak recim cezaSI hakkmdaki ayet Ahzap sftresinden nesholunmu~ ise de hlikmti bakidir. ["] Helin Jmzanc;lann ballllcalan !junlal'dlr: 1 - Tarla, bah<;;el bag iearlart. binalarm ve nakliye vasltalarmm kiralan. 2 - Hakkiyle c;all§lllrsa bedenle c;all§ma veya san'at i!jleme iicretleri. 3 - Ta!jl, diken ve batakhgl temizlenerek ihya edilen sahips!z bil' yer. 4 - Ganaimden hlsseye dU!jen mal. 5 - Muhtac; olana zekattan, nafal{adan gelen !jey. -" Hak edildiyse vaklftan gelen Heret. - Me,!ru bir ahlj veri§ten kazanIlan. 8 - Bagl§lanml§ veya §artma uygun olarak vasiyctten gclmi§ olan mal. 9 - Me§I'u olarak ve oteki miI'asC;llarm haklanna tecavtiz edilmeyerek mirastan gelen mal. (Fakat bunun, helaldan kazanillp miras blrakan oltiniin borc;lan, cenaze masl'afl ve me§ru vasiyetlerl C;lkbktan soora gelmesi Ia"zlmdll'.) 10 - tyi bakanm hayvan tical'etlnden me§l'u kazancl. -104-~


edenler dtinyada §er'i Mah§er halkmm huzu-

Katil, sirkat, cezayl gormedilerse runda tatbik edileccktir, Ca.siye suresindeki

ila.h ittihaz edenin kulaklarl hakkl i§itmez. Kalbi hakkl anlamaz. Gozleri hakkl gormez. Bunlarl Vacib Tealadan ba§ka kimse hidayete getiremez.] demekth-. Musliimanhgm ilk devirlerinde mu§rikler bir puta taparken daha suslii bir put goriince eskisini blraklp yenisine tapmaga ba§larlarmI§. Hevasma kulluk edenlere mis8J olarak Vehbi efendinin tefsirinde: «Ezciimle zamarumlzda, pervaSlzca birbirine karI§lp isteyenlerin, kadmlann kapall bulunmasma ve itiraz ettikleri, gorillmektedir.» ctimlesi suresindeki . .,... , ",- .J..... ,- 1\ .....•....-::-, 362 ••• A"."a~ ~V' ~

r Nefsinin hevasl He battl

,#f'

§eylere uyan hevasma denilmi§tir. Zamammlzda moda boyledi r gibi yaparak Kur'ana ZIt bulunan klyafet ve §ekillere uymak hevasml ilah edinmenin dig'er bir misiUidir. VEDDUHA SURESiNDEN BAZI AYETLERiN MANALARI:

JJ"rl,,: J ....;:~~._.--: ~~il;, [Ey Resuliim! Senin son un evvelinden v",UJ_'-"'.J;.YUf

~ok

daha haYlrhdlr.] recesinin gUn ge~tikge )'

1('./"'''' .. ",....

ekrem efendimizin de-

0' -,,''''\'-

~.,;~~l)~j.~J

§eyi Rabbin sanll ya-

kmda verecektir.]

~:iJ;y:;:;.,}1

tt:

!..::t'~J.:tJ \~;

[AsIa yetime kahr ile muamele etme!]

[isteyeni de sakm reddetme!]

-105-


ELEM NE§RAHLEKE SfJRES1NDEN:

P(-: ...........1':'.-;-: j.J~~W;J [Senin zikrini (naIlllm) ytiksek

(Benim

.,

Ar§a ve yazdIm. Melei yani Meisrnirnle leklerin en ytiksek tabakasunn bulundugu yerde, Kelime-i §ehadette ve ezanda zikrolunmaktasm.)] Bu ayet del3.letiyle Resulli ekremin ismi arulmadJk~a namaz ve hutbenin olmayacatt anla§llmaktadIr. Bunun i~n §8fii mezhebinde namazm sonundaki oturma esnasmda salli... farzdlr. yolunda

I

,-"AU'''U

[Narnazl bitirdiginde namaz

diger haZlrhgma Cihad - (yani gelecek hazlrhguu yap tebligden i~in istigt'ar ve dua ile mEl§gul ol!]

•..-:'.\~- -:;'''/J'-I)(

~)" ~d

bir

gi.i~-

yap! Ve bitince mii'minler

[Biitiin i.§lerinde istedigini ancak Rabbinden is-

~..a.:.,

durmama~

ayeti hi.g

Hazreti

Orner radiyallahii anh: (Sizden birinin ahiret ve diinya i§lerinden bir i3 yaprnakslZlll bo§ durdugunu ben muhakkak ~ok Qirkin gortiriim.) .

demi§tir.

,~~~ Z;;~

. . deki bo§ durmaYlP ~all§!mak emrinden sonra .gelmesi

bimizden istemegi

~<U,~S!L_'A

sonra her lstiettrlgm:uZl Rab-

~mirdir.

-106-


VETTINt SDREStNDEN :

;;;;r!5G~·\cr.;~ [Ben azim~an __

,,-. ,,'-1'

mullakkak insam,

ahseni takvim iizere (yani b()ytl dogru, sureti ve endanll giizel, akd. fikir sahibi ve benim emanetim clan dini de yiiklenmilil olarak) yaratbm.]

(,) ~ ~ J.:t~('):f':". I't ~,~\ ::::....)."'\;-'" r\{\ :'" 1:( 1:'''i J (.".,,,';, d';-

IC:?~~\:S;

~'~IJ...>.l J,~

u--ol,,,),Al

I

I. Sonra insam esfeli s8.:filine yam Cehenneme reddettim. Ancak iman ve tevbe edip salil1 ameller yapanlan esfell safiline reddetmem. Ameli salih olanlan ~ok dil§ktin ihtiyarhga da reddetmem; din~ kaJlrlar. Zaylf d~seler bile onlara bu zayIfhk sebebiyle yapamadIkla:n hayu-Iara k~l tam ecir, devamh sevap veririm. Gen~likte yaptIklan hayu-lardan, ibadetlerden ihtiyarhkta yapamadlklanm, tamam yapllll§ gibi amel defterine yazanm.] !KRA' SDRESiNDEN

~~\~

, (;

~\-/

i'''·

~J.\\~J-:-~~! [Biitiin mahlukatI yoktan var eden Rabb~nin

ismiyle oku!] Bu ayeti kerimeden Kur'an okumaga b3.§mrken Besmele ~ekmenin vacip oldug'u anla§w.

~. r·~iC;~(.$jJ! ~~\~~;r;1 V (,..- - - ;;,

t

[Ekrem

olan

Rabbin

kalem

• './

ile insana bilmedigini bildirdi.] Bu ayetten de okuma, yazmamn vacip meliZilesinde oldugu ve he~eyin kalemle ogrenilecegi anl3.§lhr. AllahU Tealanm in..c;anlara ilk hitabl lkra' (oku! ) ayeti oJdugundan her ~ocuga konu~maga b3.§ladIktan son ilk i~ olarak Besmele, Kelimei Tevhid Q.aha sonra Kur'an ve din bilgileri ogrebnek laZlmdlr. Yedi ya§mdan sonra ilk tahsile ba§laYlp bitirilir. Daha sonra, faideli olan dUnya ilimlerinden veya sanatlardan geregi ogretilir; talIsil ettirilir. inna enzelnahU yani Kadir suresini okurken namazda kal-

-·107-


bimizden, namaz dlf~mda dilimizde okumamlZ mtinasip olan dua: Kadir gecesinde Kur'am indiren Zab ecellli alan hakkl i~in, 0 gece incn Kur'ani Kerimin hakkl igin, Kur'anm indig;. ve bin aydan haYlrlI alan Kadir gecesi hUrmeti i!;in, 0 gece nazil alan melaike hlirmeti i~in ve 0 gece emri Samedanin He kullara melekler tarafmdan verilen selam htirmeti bizim diinya ahiret hacetlerimizi ihsan buyur! Ya Erhamlirrahimin! LEMYEKUNILLEZINE sDRESiNDEN : ,11' -"

;,1.."

.J -,/~;'}-,. ... )"''''

u . .!

')J'/:"

) J(;

ols)\lj~) ;~\~) .bw:..J\~~~\i~;~~~f.,\VJ ,1-

, "•.,,,,;.~J

",

j

-

,_

i

\~\IJ'~;; [Kitap sahibi olanlar ancak Allahli Tealaya ha.,., $.....

~

I

r'

.

lis, muhlis ibadet etmekle emrolundular. BatIldan tamamiyle haklra yonelmi§ ve yalmz Allah igin dindar olarak namaz kJ..lmak ve zekat vermekle emrolundular ki her kitapta hak din budur.] Namaz ve zekatm dinin esaSl oldugu bu ayetten de anlm;nlIr

J:". . ~(jI/r "".

,.,. .-:

~/

~

Goa A;)l~Li"I!.li'~~.E;J..:.i'~~) [AUahU TeaJa, iman edip f

""

.~.

~

haYlrl1 yapanlardan raZl oIuI'. Onlar da Rabbi TdUamn nimetlerinden raZl olurlar. 1§te bu ahiret ve Cennet nimetleri, Rabbindcn ~ok korkanlar igindir.] iZAzULZiLETi SURESiNDEN: Dtinya, Klyamette biiyUk zelzelelerden sonra vaktiyle Uzednde yapllan §eyleri Rabbi Tealamn ilhaml ile haber verecektir. ,;/?(r:",r" .... ,.;.:t w,,;.~"" 602

J";~.'*~" ",,,.

..",,,11/(

e::-~:);J~Jr:0-'-,:;:ec~!j)J~ ~~I [Zerre kadar haYIr

i§leyen onu gorlir. Zerre kadar §erli i§ yapan da onu goriir.] Bu ayetten hayrm zerre kadarma da ragbet etmek Hizun geldig;. ve §errin zerre kadarmdan da sakmmak icap ettig;. anla~llrnaktadlr. Ufak glinah alan bir §eye ehemrniyet vermernek biiyiik zarardlr.

-108


ELHAK(J~ruTTEKAstrRD

dlinya me§guliyetinin tan "//

t

/...,.

~oklugu

SORESi :

kabre girinceye kadar sizi Hak-

'I

~~;;5It)(j~,-,;'K [Halbuki hakikat oyle

; bu-

nu yakmda, Oldligtinliz zamall anlarsmlZ. Bundan sonra kabirde ve kabirden kalktIgmlzda hakikatin sizin zannettiginiz gibi olmadlgml anlarsmlz.]

~(~:J~·I~~ ~~ . r ~}' y yo .

ki

aldbetini ilmel-

yakin (yani gozle gormli§ gibi bilmek He) bilseydiniz hakka aykm i§ yapmaz, geri donerdiniz.]

.

.:','1"'" C~/' ~)

0u.J'~ "".

...

---"",'

,'::j"..,.", ; •. , ~l'.9f.....-,.:o!':u.;J· [Huda hakkl .,i.~.A,J.,;

i~in

siz Cchennemi

'-I

lilt

evveHl uzaktan Sonra yakmdan goriirsiinliz.] ~--~I ~ ..... /~{/')/~! • -C.~.l' "f '.\» [Sonra muhakkak nimetlerin hepsin~.,p, -,:u-~)

.,;..

den sorulacaksmlz.] SIhhat ve afiyet, yiyecek, giyecek, mesken ve hatta. soguk sudan bile sorulur (Hlilasatlilbeyan.) VEL'ASRi

:)L'~'i;<.:JG.\~J\\~;~i~ll{' t.~ .:J.jDtj"S·,~, tcJ;,.J\~ ~

ut''''''

!,.oo

1fJ~(""'/

Irl;>.) [Asra

~

1

"

"'" •• ~

yemin ederim

t

,."",.",

muhakkak biitlin in-

sanlar kat'i olarak biiyUk zarardadIr. Ancak iman edip salih amel i§leyenler ve hak He, sablr He birbirlerine vasiyet ve nasihat edenler mlistesna. (Yani ancak giizel amellerle nefislerini islahtan soma, hak He nasi hat ederek ba§kalannm islahma c;ah§anlar zararda ] Birbirine nasihatte etmek, [*]

ASlr, Peygamberlmizln

Ya.lladl~

devir demektir.

-109-


az omrii bo§ yere zayi \ biiytik ahiret zararma sebep oldugundan zarar insanlarl ihata etmi[;l oluyor [.].

,-

VEYLON LtKOLLt St1RESiNDEN : N~/

605

, , , , -::~}", y

} , ~/'

«.,,// ~

:~.J

."':'",J "~I""/

~~\JIv~~ J9i o'~:;~ve~~\~ if1 ~):~<-Nl'~~

[Mii'minleri arkasmdan !f;eki§tiren onlarm yiizlerine karalay eden herkes i~in §iddetli azab vardlr. Bunlar mallarl, zekatml vermeksizin toplaYlP ~k ~ok sayar ve malm kendilerini ebedi Ya§atacaglDl zannederler. Bunlar Hutame CeuzatIlml§ bir direk tizerindeki ate§ten yapllml§ hennemine kilitli sandlklar icinde azap gorlirler. Bu ate§ insanlarm kalblerine dahi ntifuz eden ve i~ azalarml dahi yakan bir ate§tir.] §l

'''. """'"'/''j.-'':\J''' • v .' .. \ 515., . t>'~./'Y~ :r"

4,}"" "\1 .~

, mii minlere

mu-

amelede ~ok dikkat edilmesi lazIm gelen bir noktayt gosteriyor. Bu ayette: [Sizin alay ettiginiz kim seIer belki sizden hayrrlIdlr.J buyuruldugundan hi~bir mti'rninle etmemek, hi~­ bir mii'mini kottilememek, aYlplamamak, hakir gormemek, goz i§aretiyle bile tahkir etmemek, hi~bir mii'mine kotii lakap takmamak lazlmrur. Bu ayeti celilenin son flkrasma gore bu huylard an tevbe etmeyen ve aleyhinde bulundugu mii'minle helalla§mayan Cehennemi kazanml§ur. Kur'an bilmeyen giizelce Thlasl §erif okumaga devam'ederse, Oldiigti zaman cenazesinde melekler hazlr olur. Bir hadisi §erifte (Thlas Kul euziiler sabah, ak:;;am sana kafidir,) buyurulmu§tur. KUL ElDZU BiRABBlLFELAKI sure sine miinasip dua: Dlinyayl karanhktan aydmhga ~lkaran sabahm Rabbine slgmarak htitUn §erlerden emin olma~, dinimize zararb olan fuhu§ derecesini bulan aglkhk, ahlakslzhk karanlIklarllldan kurtulmak [*] Ashabl kiram birbirlerine rast geldiklerinde selam ve musafahadall sonra bu celile hOkmtlncehirblrlerine naslhatte bulunmadan ayrllmazlar, Kur'am Kerimden ve hadisl fjeriflerden mHhim olanlarl bir-

birlerino hatlrlatlrlardl.

-110-


l~m

zulmetlerin a«:;tlmasml, ukde ve mtif;!kiillerin C1oztilmesini, ve zultimciiniin ~erlerinden de sela.mette olma,p dilerirn.

haset~i

KUL E"OZU BtRABBiNNASl'ye miinasip dua: Yavnlan biiyliten, kuvvetlileri zehun eden, ihtiyarlan kullugunda bulundurmak i~ill onlara kuvvet veren, §eytanm en ziyade rnusaUat oldugu salihleri onull vesveselerinden kurtaran Rabbi TeaJaya slgmarak blittin Cill ve insan ~ytanlarmm §erlerinden hlfz ve himayesi altmda bulunmag1 dilerim. Kur'an okuma sona erince /~,..;

,//'

i

,

~~\~\.~.A...P~~CI·dersek Cenabl Hakkm soztinde dogru 01.,..

~

~

dugunu ve btitUn mii'minlerle beraber ona iman ettigimizi beyan etmif? oluruz ki bOyle demek. yalmz " } I ';, . ... \_ .......... veya yalmz ~L demekten daha iyidir.

, ~

I

~0M

i

,...,'}

OJ'

,..

12::; :-

;

~

....~..'\:'

~ "'\~/

~] -=.,..J~,jl. \~~ !;ll1i.J*') .-

[Mu'minler ancak AHahli TeaJa-

ya tevekklil etsinler!] 28:1

~~;,~~J~\

[Benden

ba~ka

higbir §eyi vekil itti-

haz etmeyiniz! J

574 5A.;s;~4'~{[~~~ [Allahii

'l'ealadan ba§ka ibadete laYlk

yoktur. Onu vekil ittihaz et!] demek olup kalbden Rabbi TealaYl vekil tutunarak zahir~ sadlk bir vekil tutulursa dtinya i~lerinde rnuvaffakiyet olur.

~£t0~G;~~~-~?i; JJ~~~;~~! ~ [Allahii Tea1a bize kafidir. Allahii Teala ne giizel vekildir. Ne giizel mevla ve ne gtizel biiyUk yardunclrur, Ey AHahti Tea.lamlz! Magfiret sendendir. Sl~nacak yerimiz de sensin.] Btittin slkmblar Rabbi tarumamaktandlr. Darhk ve slkmb zamamnda bu duaya devam etmek selamete sebeptir. ~#'w , . '

,....:~, "'~f~

\

~~I;U~ ')'J ;..,.; 'lJJP.~ [2] [Giinahtan ve zararh !?eylerden k~IP

kurtulmak miimkiin degil<lir; sevaphi§ yapmaga ve kRr-


lan, torpil, mayin ve sair sebeplerle denize batmak ve karada dinamit ve la~mlarl~ havaya h,lkmaktIr. !t .... \ J \' ....~ ~ • "'{I ~ '1. ,. • • ',/ J!'" -

\ -,..Q-!..l(,..:')4~ ..~\J!I-'xf)~~-' lAsker ve mah>:emesi ile birIikte bir ayhk mesafedeki istedigi bir yere gidip gelmek tizere rtizga.rl Stileymamn emrine tabi I§te Kur'am Kerimde Stileyman aleyhisseliulll binlerce asker ve malzemesiyle beraber bir gtinde bir ayllk mesafeye gottirUp getiren riizgardan bahsolunmasmm hikmeti zamammlzda daha iyi anla§llmaktadlI" ELEMTERE suresindeki

'''tI','''' .,.,. . . ...".....,j' . \." ,,,""" ,,) /#",....~ >..... J.::~I~:P~J-)-' ···J.;J~~~4;~~):a,yetinde : [Al.....

I

.,.,.h

-,

lahU Teala, Kabeyi ytkmak tizere Mekke'ye gelen «eshabl fil»e kar§l boltik tayr ku§ kafileleri) gonderdigilli bu onlann tizerine gamurdan yapIlml§, pi§mi§ ta§lar attIklanm] beyan ediyor. MUfessirlerin bildirdigine gore: Her kU§, ayaklarmda birer ve agzmda da bir tane oImak iizere nohuttan tic;er atml§b. 605

Jr(;t)~~~Lf;~i;Ct.. .~~~BU

ta§lar, miknatIs

ile «:lekilen madeni e§ya gibi isabet insana ula§lyor, ninden girip ve iC; delerek yakbktan sonra aIt taraflarmdan C;lklyor ve koskoca adaml kokti yenmi§ ot gibi yere seriyordu. i§te Allahti Tealanm bu surede beyan buyurdugu tayyaresi klrlanglQ biiyiikliigiindeki ebabil lan, bombalarl tahminen 2-3 gram a~rhgmdaki klZgm rer ta§tan ibaretti. Isabet de fevkalade miikemmeldi [*].

[*]

183·....

J } '" J

' . • 1-':"

~~I

"'", L'" ........ '. 1\" \ j~-'

ilyeU kerlmesi

zlrhk hususunda var kuvvetle ~ah31p di.i!jmanl korkutacak derecede kuvvet hazlrlamaYl ... ] emrediyor. Bu da asker, silah, malzeme ve harb ii.letleri saYlslDca tisUinltik elde etmekle olur. ResuHi ekrem efendimizin bu ayetteki ,,,kuvveb kelimesini i"in iig irad buyurdugu bilin ki

-113-

dii§m:m tizerine

Amentti ~erhi -

8


Eski yazdI bir kitaba gore: kavminden ktiflir livataya dti§mii~ olaniar giiya yetIl1i§ ki§i imi~; halbuki 0 gece o kavimde binlerce tehecclide kalkan VarmI§. Lakin 0 yetmi§ menetmedikleri i~in hepsi birden helak olrnu~IanDlf:i.

- (;.,):!i( -.. . . . .((' '. ~ . . . . . . (-:' r __ U:~'"'1 ~Jl}

~21

ayeti celilesinde Allahii azimti§-

§an bu kavmin i~inde Lftt a1.m evinden ba§ka miislliman bulmadIm buyuruyor, bunlar da 13 ki§i oldugundan bu 13 kimaada Lut aI.m KarISl da dahll oldugll halde ciimlesi heHl.k oldular. Tehecctid kIlanm ash yoktur. [521 ... LJ;-,] ayetinde [Bu (Luti) kafirlerin kahrmda Allahti Tealadan korkanlar i~in Kiyamete kadar ibret dersi olmak tizere alamet blraktIm.] buyurulmaktadir ki 0 da Lut gam ve civandlr; bu civardan ge~enler ihretle gorlirler. Lut kavmine azab gelince alttist gibi hava hiic~una da ugraml§lardir. ~

gore

tizerlerine

de herkesin ta§mlll J:;;areUi oldugunu bildiriyor. edi ci riizKur'am Kerimde bildirilen sarsar gar) ve duhan (biitun diinyaYl kaplayan duman) ayeUeri zetIr.)) manaSlDl ifade ettiginden klyamctc kadar harbin atmakla oJac$ zihir olmw~tur. Bu atmanm makineli tUfek, top mprmileri, bombasi, makine bombaSl, ugak bombaSl, atom bombasl, dinamit, torpil, rnayin gibi atmalarm hepsine §il.mil oldug,J meydandadlr. Dil§man ilzerine at!Ian !jeylerin bUytikltigii, hIZl ve uzakhg,. zamanlmIZa gelinceye kadar ~ok artlnhlll§ son zamanlarda harb aletleri mal{inele§tirilerek tUfekler makineli ttifek, toplar seri ate!jli ve menzHlI, eski zamandaki 2l1rh11 elbiseler de, zlrhh araba olmu§tur. Hticumlar da karadan ve denizden yapllmakla beraber havadan da dil§ffian tizedne ve gerilerine taarruz edildiginden mJidafaaya ba~lanan tarafm mtidafaasl zaYlf dil§Grtilmektedir" Bu ciheUe zamamffilzm harbler! pek ~ok kuvvetli olmakJ. leap ettirmektedir. Bu da ancak maddi kuvvetleri, maneviyyat kuvvetiyle takviye etmekle olur ki j§te bu kuvvet dti§ffianda yoktur. Fakat bizim de bu kuvveti artlrma~a ihtiyacmuz !;oktur. Muallim Naci'den: Bu mesel He bulur ciimle dtivel fevzii felah Hazlr 01 eenge istel'sen sulhtl salah.

-114-


hirli gaza delildir. Bunlar kifirlere §iddetli zehirli gaz gibi oldUrUcU bir tesir yapmak, mti':r;ninlere de hafif bir nezle tesir etmek hassasllli haizdir. Kur'anda beyan edildigi mere Siileyman aleyhisselamm saltanatmda . fenne ~ok i§laret var: ["] Hiidhiid ku§u ile mektup gonderrpesi giivercinlerine, postalarma i§arettir. 428 ~ l':lI~JO::~ ayetinin bildirdigine gore: [Allahli TeaJa, Haz-

.

reti Silleyman

erimi§

akltlyordu.]

, ~~ • .}~'I' '"(;"J ('~ [C' 1 128"'1'"'.)~~t~~AI i.>JV: I 111 er

t b a~l et1en. onun emrl. I'1 e dar

ve timsaller yaplyorlarffi.J Buradaki timsaller zamammlza gore hedeflcr, kalkanlar zlrhlardn' [*':i<]. [Silleyman aLm emri lizerine her taraftan cin ku~lardan tertip olunan askeri toplandl. (Bunlarzamammlza gore piyade, motorize, hava kuvvetlerini. ve bUtUn yardlmcl kuvvetleri temsil ediyordu.. Sonradan gelen kafilelerin ti§meleri i~in ol'dularm ba~ taraflan dUl'duruldu; nizam ve intizam verildi; te§kilat ve taksimat yaplld1; amirleri tayin olup.du; bunlar saf baglaml§ olarak emre haZlr oldu.] Hazin, Nisaburi, Nimetullah tefsirlerinin beya.mna gore: Siileyman ordu merkezi, eni boyu yiizer kilometre olup, insanlar, cinler, ku~lar ve diger hayvanlardan ibaret dart orduya taksim edilmi!;:tL Her ~e§it askerin cinsinden amirleri, kumandanIan erkam askeriyesi intizaml, talim ve biyesi mlikemmeldi. Ziilkarneyn aleyhisselamm bir kavmi «ye'ciic, me'ciic» istila.sma kar§l korumak iQin dag arasmda YIgIldlktan sonra klzdlnlml§ demir par~alarl lizerine tun~ akltmak

ve

[*] [377 ~b\.J ~ IiI \.jl~> ] ayetinde [Siileyman al.m ordusu Nerni vadisine vardlgmda karmcalarm «Ey J,armcalar! valarmlza giriniz. Silleyman ordusu gignemesin;) demesini leyman aLm i~ittiginin] biIdirllmesi zamalllmlzdaki hopatlorlerin KUT'" andaki manevi bir misalidir. [**] Yeni Hutbelerden: Hazrrhk ayeti kerimesinde kuvvetin cins ve rniktanmn tayin olunmamasl, zamanm lktizasma. dU§lnanm haline memleketin korunma ihtiyacma, dli§manlll giiciim(jzii~ yetrnesinc gore i!;indir.

-115-


rctiyle yiiksek, kahn gayet uzun bir duvar yapmasl Kur'am Kerimde beyan edilmi§tir ki zamammlzm mlistahkem hatlan bunun misalidir r*] . "".

.

Gl~:ili

."' t;-:.:.:l' ayeti zamanI1mzda gogus, kann ve sair azamn, ............

hatta kalbiIl: ve beynin a~lllp dikilerek kapatIlmak suretiyle cerrahi ameliyatlara Kur'anda bir ornektir. ,;c ./

'1"

:124~I~\" [Gemi yap!] emri gemicilige

ehemmiyet

vermemize i§arettir.

__ ,. ,"'k"''''''

-4a ~.JI .JtJ '-' ayeti hlikmlince Davud al.m elinde mucize olaI

-

rak demirin yumUgamaSl ve bu suretle demire istedigi §ekli vererek zlrh vesaire yapmasl demir san'atmm mtihim bir §ey oldugunu gosterir ki bu san'atm zamanlmlzda terakki ederek ~ok ytiksek mertebeye meydandadlr . .& ,.,' ......... !J -. !1"

_ ...;, "./.'; ..

u:::~~~.J ~~~~~~J>I U:;'."

ayeti [Demirin harb

aletlerinde insanlar lizerinde §iddetli tesiri vardlr.] demektir. harb §Jetleri ve kar§l koymak i~in mlidafaa aletleri hep demirden yapllIr. [Demirde insanlara pek ~ok menfaatler de vardlf.] ZamammlZda yaplIan bir(}Ok san'at aletleri, her tlirlti fabrikanm ve nakil vaSItalarmm mfl,kineleri, blitlin gemiler ve bir~ok e§ya demirden yaplldIg'mdan demirin insanlara bi~ok menfaatler temin ettigi meydandadlr.

l§te dti.§mana vurulmak

546

I" .... f'~-;- 'L~l' ~"'/'

I.

.!.F"",,":''::o C,f.0""U:

[Salih kullar §erri havada uQan

giinden korkarlar. I§te Klyamet glintidtir.] ~u halde buglinkU hava hlicumlan klyametin kti~tik bir ornegidir. Vehbi Ef. tefsirinde

f':L-:"~~~l ciimlesine: [Havada u~up par~alafl her tarafl ihata

..I..~fJ,J

eden §er, §iddetle da~lan §er] manaS! verilmi§tir ki onlardan atllan bombalart ima eder. [*]

u~aklar

ve

Bunlann Kur'anda bildirilmesi miislilmanlarm madenleri eritc-

rek. harb san'atma ve fenle yapllacl),k §cylere t<ah§mag, anlamalal'l i<;indir.

-116-


IJ '} '" ""

,,1':"" '......... "" " ....-:;

582 ,.,v~t.a:~~Isd~~~~ [Cehennem

Mah§erdeki

asi-

bliytikliigiinde klvIlcunlar atar. Bunla~ rm deve yukandan ate§lerin her par~asl zamammlzda atllan birka~ tonluk bombalardan ~ok bliytiktlir. «Kasidei Mlinferice» hir beyit:

.:1"11 ~.:C ...~J ,;.!};~; (Ktinyesi Ebi Hafs olan Haz..o#t"" . .",

~",.,.. .,-;

I'

reti Omerin Sariye klssasmda kerameti a§ikarrur.) Hazreti bmer'in halifeligi zamanmda idi. kumandasmdaki islam ordusunun Iranhlarla muharebeye tutu§tUg,l slralarda, bir cuma glinli· Medine mescidinde minbere ~lkml§ olan Hazreti Omer irad ettigi hutbe esnasmda, birdenbire ~i

.. ... ~. f ~II

~

":p."''''

.~..

, /'1 :; • ~ "", • -1./

,;oJ 1 Ii""v.-

«Ey

Zenimin

Sariye! Da~! Dag,.! Dag,.! ... Kurda koyun teslim eden muhakkak zulmetmi§ olur» diye bagrrml§tI. Oradaki cemaati hayretleI' blrakan bu paroia birbu~uk mesafede bulunan ordu kumandam maiyetindeki tarafmdan duyulup hatta Hazreti Omerin sesi oldugu anl3,§Ilml§, hemen daga se~­ me ve kuvvetli bir kIt'a gonderilerek dag tarafmdan dti§manm lizere oldugu ~evirme hareketi onlenmi§ti. bu, Imdret radyosudur. Dli§manm i§itememesi, soyleyenin sinin hi~ degi§memesi, soyleyenin kar§lYI gormesi, makine, alet ve edevatI olmamasl bakunmdan zamanunlzm radyolarmdan ~ok mlitekamildi. bazl vesait radyo ilk islam oluyor. Hazreti Muhamme~ din bir talebesinin kerametidir. Aleyhissalatti Vessel am Efendimiz ise Mi'rac gecesinde yedi kat gokleri ve Ar§l dola§lp yatagl sogumadan geri gelmi§tir. .

SULAR BAlIS! Su, havadan sonra insanlarm ya§amasma yarayan ve her bulmasma sebeh olan bir nimet oJdugundan iyi sudan i~meksUnneti seruyye icaplarmdandlr. MevlaYI MU~eyin

-117-


tealin bu nimetine vesair saYJ.SIZ nimetlerine §Ukretmek i~n mevcut su ile emrolunan temizligi yaPlP kulluga durulur. (Halebi) den: 1 - Bir saman ~opUnu ,Yahut yapra~ gotaren SU, akar su hUkmUndedir. Renginde, kokusunda necaset eseri yoksa onunla temizlik, abdest ve gusUl caizdir. Altmdaakmakla akar su ki delikten veya 2 - Bir gok durmasiyle raklar dU§mekle kokusu bozulsa bile ve taharet caiz 3 - Eni, durgun su bUyilk Bunun yi.izli 100 bal (kare) dIr. Buna sonradan pis bir §ey karJ§sa da hecaset goriinmUyorsa murdar olmaz. Eger gortinUyorsa onun b~ adl1ll otesinden almak hini hacette caizdir. Bu havuzun derinligi su avu~lanmca el top raga degmeyecek kadar olmahdtr. (Kuduri) den: 1 - Bir kuyuya aZlclk pis bir §ey dll§se 0 kuyuda olan suyun hepsini' ~lkarmak Hl.znngelir. Kova yarl1ll dolmayacak kadar, su kahrsa bu sudan nun duvarI, ve ~ekenin eli 2 - Kuyuda bir kU§, fare ve yirmi kovadan .de bir hayvan dar su ~lkarIhr. tavuk, kedi, kIrk kovadan altml§ kovaya kadar su ~IkarIhr. 4 - Kuyuda kopek veya koyun biiyUklUgUnde bir hayvan veya bir insan 01se kuyuda olan suyun hepsi ~lkarIIIr. 5 - Kuyuya dli§en hayvan bUyUk olsun kU~tik olsun, kuyuda §i§se yahut da~lsa yine suyun hepsi ~IkarIhr. 6 - Suyu ttikenmezse ora halkmca kuYu i§inden anlar kimseler tarafmdan kuyunun ka~ kova su ihtiva ettigi tahmin kadar ~lkarIhr. BaZI kova ~lkarIlIr vakit dli§tUgu bilinmezse abdest alml§ bir gecenin namazml larlar. ~i§mi§ geceninkini tekrar dan Ylkanan YJ.kamr. EnisUl Abidin'den: 1 fusanm, eti yenen veatm arbgl pakbr. 2 - Kedi, ba§lbo§ tavuk, YIrbCl kU§, evde yerle§mi§ yllan ve farenin arbklarI mekruhtur. 3 - Merkebin, katIrm artI~ §iiphelidir. B&§ka su bulunmazsa bunlarla -118-


abdest aluup teyeminfun de yaproak laZlmdtr. 4 hayvanlann salyalarl ve arbklarl pistir.

Bunlardan

ba~ka

GUSt)L ,1 ::;~ r ~N ~~ ." .... . . 10r..~;;.1G ~~~b [Cunup lseDlZ iyice ylkammz!]

.

emir J.I1iicibince bedenin dl§ansl tepeden tIrnaga kadar YIkanacak . Hanefiye gore: ve burnun igi bedenin §lndan sayIldt~ndan gusllin farZl : 1 kere na dolu dolu su vermek. 2 - Bir kere burnuna se~ su Gekmek. 3 - Bir kere de biitiin viicudunu ytkaYIP pak etmektir. Gusliin siinnet olan Evvelli gusiile etmek, ret yerlerini yIkaYlP iyice temizlemek, sonra namaz abdesti gibi abdest almak. Ailza su verirken ba§l her tarafa egerek suyu agzm iginde gezdirip dol8.§brmak laznndIr. Burnun kemik klSmma ul8.§tIrabilmek suyu burnuna ~ekmelidir. BasIlan yerde su toplaIuyorsa ayaklar, gusIiin tamammda, ens6nra YIkanlr. Abdest bitince b8.§a ~ kere su dokillUr. Sa~lann dibinde yer kalmamahdlr. Kadm, orgUsH bozulmU§ YIkadlktan sonra i~ine ge~mesi sIkmahdlr. Egerorgii bozulmanu§ ise orgiilerln dibini iyice lSlatmak kafidir [U]. Kulagm 'i~i de YJkanmahdlr. Bundan sonra kere sag omuza, iiG de sol omuza su Birinci dokme esnasmda her yerini giizelce ogmahdir. Koltuk gobek ve viicudun diger bir yerinde kuruluk kalmamasma dikHanefi imamlarmdan tmaInl Muhammed'e gore, slhhl zaruret varsa di§ Ebu Han'lfe'ye gore de~ldir. BiIha.s13a keyf ve ie:.in di§ takma,k de~·i1dlr. Son devlrIe.rde §eyhtillslAm Uryanlzade dill doldurmak ie:.in, ~eyhillislam Musa ~lm ef. altm di§ takmak iC;in fetva verm1§lerdir. Bundan ba§ka ~afii mezhebinde gusiilde aA"Zl, burnu ytkamak farz olmaYlp sUnnet olduA"u iC;;in aJtlll serbesttlr; fakat altmm zekatJOl vermek 1eabeder. BUtun damakh ve birkag noksan ic;in telle ta1ul:an damaklarm hie:. mahzuru yoktur. Zllan di§ln §l1pheslnden igin abdest namaz mes'elelerinin hepsinde §afii mezhebini kabul etmek icabeder diyorlar; fakat de-' lilini bUmiyen avam ic;in buna. lUzum yoktur. Bazt' mes'ele1erde ba§ka mezheple yiirtimek caizdir. Millett isHimiyye iC;in rahmet olan bu milbarek muctehidleri MevlflYl MUtedl rahmetlere gark etsin, amln!' Gusiilde kadmlar kupe deliklerini

-119-

lSlatacaJdardIT.


kat etmelidir Clinkii bir hadiste: ( ne ) buyurulmuf;!tur [>It] ..,. .. - : , •

.)

her tliyUn

I

203 ~~'.~ ~~~ ayeti: [Allahli Te~Ua temizlige ~ok dikkat edenleri sever.] manasmadlr. Bunlar bedeni ve elbisesi temiz olan mtisllimanlardlr clinlip uyumayanlar ztimrenin ::\lUksegidir. yliksegi yatanlardlL Gustil ne zaman Ia.znndIr? Rtiyada veya uyaruk iken meninin gelmesi, i~ ~ama§lrIDda meninin bulunmasl ve cins! miinasebet guslli icap, ettirir. Ciinlip olarak bir namaz vakti ge~irmek Misafir kalman yerde etmek mlimktin ge~irmeden hamama gitmek veya b3,§ka retle edip temizlenmek 13.zlmdIr. etmek oimayan yerde hemen teyemmlim edilir ve namaz 'g~rilmez. Yolculukta, gam3,§rrlarm bula§ml§ klsunlan miinasip bir yerde YIkamp, Slkllmak §artiyle, gusletmek imkam hasIl oluncaya kadar, edip kIlmak Vazifesini temizligini seven higbir mtisliiman igin i§Ierde giigliik tur. Yer insanlardan §ikayet eder. Ctinlibiin yanma met melekleri gelmez. Ciiniipliikte agu: ytkanmadan yemek yenmez. Ramazanda sahurda vakit dar ise ciiniip olan kimse eIini, agzIDl Ylkaytp yemegini yer ve hemen gusleder. Vapurda ve trende testisine, her temiz §eye, hatta bulunmadl~ takdirde ve e§ya tozuna vurarak mlim temize ~lkmah, Mevlaya geri kahnamahdlr.· HelMa gusletmek mekruh ise de ba§ka bir yer yoksa caiz olabilir. babalar icaplanm ogretmezlerse ahirettesorulacak suallere nasll vereceklerini dli§linmelidirler. Kuru lafla anahk, babahk maz. KlZlara kadm adetlerini ogretmek ananm, erkek ~ocuk­ lanna gusiil meselelerini ogrettirmek de' babamn en miihim vazifesidir. [*]

lukta ve lSltmak den i(;in kolayhktIr.

dirhem u<;hw;;uk kllodul'. yerlerde bu miktann bilinmesi

-120-


tsTtBRA VE lSTiNCA

abdest bozduktan sonra sidikten kurulanmaga temizlenmege istibra, biiytik abdest bozduktan som'a su He taharetlenmege de istinca denir. Flklh alimlerinin beyanma bozduktan sonra istibra vaciptir delili temizlig'ine dikkat etmeyen kabirde ~ekilir kabir azabma du~ar olur.)) mealindeki haillsi §eriftir. Emekli General Orner Cema:l Karabekir'in (lstinca ve lstibra) isimli eserinden: Doktorlarm beyanatma gore istibraslzhk idrar bula§lklan sebebiyle zarardan hali degildir; amonyak ve fena koku husuIUnii muciptir; iltihap da meydana getirebilir. ldrar yolunun bir sahasl olmamasl belsoguklugunda istibraya kat etmek tavsiye olunur. lstibradan sonra idrar azasml Ylkamak da faydabdlr. Kadmlar kii~iik abdest bozduktan sonra hemen kalkmaYlp idrar damlasl kesilinceye kadar beklemeli idrar mahallini YIkaYlp temiz bir oozle kurulamahdIr. Kadmlar her gUn tenasiil azasml Ylkamak zorundadIrlar. tdrar bo§alttlktan sonra bunu yapmall, sleak su kullamp havlu ile kurulamahdIrlar. He taharet sayesinde def'i azasmda pislik eseri kalmamasl temin edilmi§ olur. Kazuratta milyon i§i mikrop oldugundan su He taharet yapllmazsa bu mikroplar baZl iltihaplara ve bilhassa basur memesi ta§lyanlarda bunlarm iltihaplanmasl kan zehirlenmesine kadar varan hastabklara sebep olur. Su taharetlemnek oksilir denilen makatta §mtl yapan iplik gibi kurtlardan kurtulmaga, defi hacette geni§lemi~ olan kalm barsagm toplanmasma, Ikmma; He kahn hiicum eden kanm ~ekilmesine, tenasill azasmm damarlarmm bulmasma, sidik kesesi, karaciger ve bar~ saklarm menfaat gormesine, hazlmslzhgm islahma, kablzhgm def'ine ve kanm deveranml tanzime medar olur, Su He tahareUendikten sonra temiz taharet bezi kurulanmahdlr. dikten temizlemnegi ve su He taharetlenmegi sIhhatiili dti.§Unen Avrupah ve yerli hlristiyanlar yapmakta olduklan halde din! ve sIhhi hilgisi olmayan ve modern olmak hevesinde bu~ lunup bunun demek oldugunu bilmeyen takIm


vallI mtisliimanlann ka~tla silinmeleri teesstif edilecek bir haldir. (Parmaklarda ve brnaklarm arasmda mikrop kalm:ama81m temin i~in su ile taharetlendikten sonra elleri sabunla Uti ii~ defa iyice Ylkamaklazundrr) [""]. I

ABDEST kalktIgmlz vakit vakit abdestiniz olunmU3tur.

Abdest emri verilmesi dest ahmz!]

kalktl~z

u;W\~;I-~ L~) (.\ ~G;J ~ \~d~1... 'J~.P.") ~ ~ ... ...

.,

M. . . . .

.,1

""".itJ;' ./ :rJ·"r:..b.J} ~( ~ ,-{ 'J

1(17 ~..J ........=--=-~J:J

[Ey mti'minler! Namaza kalktl~ruzda yiizierinizi YJkaymlZ! Ellerinizi ve kollanlliZl dirseklerle birlikte YJkayuuz! B~a­ nmza mesh ediniz! AyaklarmIZl da topuklarla beraber YJkayarak abdest ediniz!] Bu ayeti IT""'"",.""" .u.u.." .. u.,"1. - Bir kere alrun ba§langlCmdan yiiziin sIDIrlrur.)

beraber YJkamak. 3 §Imn dart boliimiine (yani bir , dar) mesh etmek. (Ba§a mesh etmek i~in sag elin igi tamamiyIe lslatIlmazsa veya el geni§liginden noksan siiriiltirse farz ifa edilmemi§ olur. Necatillmii'minin.) 4 - Bir kere ayaklarl topuklan He beraber YJkamak. Ayeti kerimede emrolunan gasil, su akItmak demek oldugundan iki avu<; He suyu yiize yukandan a§agI dokmek ve yere damlayacak akltmak lazImdlr. ahrken bu Fakat suyu I11kmak sag- ayakla UU1.la.ljIUU mek.rnh. hem ta§mm kenanoa igin yilrtimek. oks1lrmck. rulmakla slZmtl Erkekler igin su dOktiikten Be kalbleri mutmain olmadlkt;;a abdeste ba§lamak caiz olmaz. Zira idraI'm son slzmtlsmm idrar yolundan !t~masl abdesti bozar. [**] Abdestte gozlerin 1ki ucundaki gukurlara suyu igirmek lAzlUlmr. Orada gapak varsa altmm kuru kalmarnasl i!)in gidermek ieap eder. (Enisill Abldln.) Dirseklerin ve topuk kemiklerinin yIkanmasl da farza dahildir. Dar yilzilg-tl de sallamalld1r.

-122-


raf etmemek lil.ZlmdlI'. Musluk yoksa su kabmdan sag avuca su ahmp iki e1 He yukandan a§aglya dokerek Ylkamr. Eger BU burun UstUne dokUliip yaglarml§ gibi lslak el ahnda ve a§agldan yukanya yiizde gezdirUirse farz ifa edilmemi§ olur. Ka§ klllarmm, kirpikierin, blYlklarm, dudak altmda biten kIll arm ve seyrek sakalm diplerine, kulaklarla' yanaklar arasmdaki sakal bitmeyen yere de suyun eri§mesine dikkat etmek vaciptir. Uzun slk sakahn diplerine suyu deg'dirmek vacip degildir. Meshetmek kafidir. Boyle' sakal hilaIlamr. Derisi gorlinen sakal seyrektir; bunda deri de Ylkanmahdu·. Abdestin ehemmiyeti hakkmda iki misal:' Henliz abdest alml§ olan bir kimseye kulagmm dibinde azlclk kuru yer kaldIgl soylenmi§. Bu zat «Eyvah! Abdesti hep ben bOyle ahyorID1l§Um.» diyerek otuz senelik namazrnI kaza etmi§tir. Hazreti HU.seyin rad, bir gtin bir ihtiyarm yanh§ abdest ald!~m gormti.§. «Amca! Biz iki karde§ burada abdest alacaglZ. Sen bize iyice bak da hangimizin yanll§ abdest aldlgml soyle!» demi§. Abdestleri bitillce 0 adamcag'lZ: «Evlatlar! Siz ,kiniz de giizel aldmlZ, Ben yanh~ ahyormu~um,» diyerek yepiden abdest alml§br. ' ABDESTIN SlJNNETLERi : 1 Abdestin ba§langlcmda

... .,~~\c:.r,~~~~.-£j\~~ , .,.", , ': , . , ;.. ." ~

demek.

(Pis kokulu

ve necasetli yerlerde Besmele ve dualarl kalbinden okumak 18.Zlmdlr.) 2 - Misvak kuUanmak. (Misvakm sevaplan vc hassalarI pek c;coktur.) ["'].3 - EUeri parmak u~larmdan bileklere kadar Ylkamak ve parmaklann araSIDl .hilallamak. 4: Sag elle agrza ve buruna su vermek. ,(Oruglu olmayarun bunIan boI su He dikkatlice yapmasl sUnnettir. Suyun gozIe, tad! ag,zla ve kokilim burunla biJinecegmden onceden suyu anlaml§ olmak i~in agrza ve buruna su vermek evvela yaplhyor.) 5 -.:. Ytizii y:Ikarken abdeste niyet etmek ]. (Niyet §a[*]

Kadmlarm saklZ 9ignemeleri misvak yerine geger.

r**] MllslUmanlar her i!jini niyetle i!jlerlerse sevap ka2.aIllrlar, Ni-

yet olmazsa yapllan hayu' ea:tz olurj fakat sevap olma~, Niyet abdest ve guslilde stinnet, lAkin teyemmiim, namaz, orill;;, zekAt ve haeda farzdlr. Guaill ve abdest temlz oldug"u zannolunan her BU He olur. giinkU e~yada aSll olan her §eyin temiz kabul olunmasldlr. -azerinde plslik eserigoriilmtiyorsa suyun, kablO veya seccadenln temiz olup olmadlgml aormak UiZlm degildir.

-123-


fii'ye gore farzdrr.} 6 - Abdestte Ylkanmasl laZlm olan azaYl ii~er !cere Ylkamak. 7 Baยงma kaplama meshetmek. (Maliki mezhebinde btittin baยงa meshetmek farzdlr.) ---.,. Elleri tekrar lslatIp b8.ยง ve ยงehadet parmaklarm ic;i He kula~n i.;;ine ve dIยงma, diger ii~ parmagm arkalan ile de boynuna meshetmek, (Kaplama mcshte ise: !ki elin sondan iiQer parma~ avuQ ile baยงl tamamen meshedildikten sonra ve ยงehadet parmagm ic;i ile kulaklara, oteki ii~er parmagm dlยงll He' de boyna meshetmelidir.) Bunu her zaman yapmayan lslak sag elini her tarafma kere dolat;!tlrarak kaplama mesh sevabl allr. - Ayak parmaklarml hilallamak, 10destte azalarl Ylkarken srraya riayet etmek. 11 - ,Her uzvu Ylkamaga sagmdan,baยงa meshetmege almdan [*], el ve ayak da baยงllamak. 12 - Ylkanan larm Islakhklan kuruyacak kadar vermemek [**] ABDESTiN MDSTEHAPLARI : karยงl dump almak, el ile stimkiirmek. Abdesti biraz yiiksek bir ยงeyin iistUnUzerine su s}(~ramlyacak de durmak. Azalan ilk yIkamada ovmak. Abdesti namazla kuI; landlktan sonra yeniden almak. ยซAbdestli iken abdest almak nur lizerine nurduL)) Abdest suyunu ke~di haZlrlamak. dest slrasmda dUnya sozti. konUยงlmamak. Abdest' esnasmda ve sonra Kelimei ~ehadet ve dualar [***] okumak. Abdest alIrBaยงa meshetmek i!;in, kaptan su dokerek yahut muslugun na sag- eUn tamamiyle lslatlhr; sonra bu elin bileg1ne yaklD yeri alnm ust kenarma gelmek iizere el baยงw tizerine konup bir defa !tekilir, Abdeste yetecek su 260 dlrhemdir. Buna gore ayaklar da Ylbir kilo BU abdest" ferah ferab yeter. Abdest esnasmda ok;man dualarm tiirk!;elerl: baยงlarken

,o~ . . , ',11' ' โ€ข .-"'tI". ' '/' ,~." .",' u?}.;..~~,.::~~I~";J:"~~~Iy:',J;.~:;;'IJ~\~\~ 't "

f!

t

""

Az'lm AllahU zUleelaJin ยงerifiyle abdest almm, islam dininde bulundutum, iman. devletine oldug-um, Rabbimin hidayetine erdigim, ebedt saadete gotilren Kur'an nimetini buldugum i!lin Rabbime !;ok bUyUk hamda sen alar ederim. Ellert ylkarken: Temizlenrnerniz ve 19rnemiz i!;in sulan yaratan ve islamJlk nuruna lcavuยงturan Rabbime pek hamdederim, , Al!:lza BU verirlten: Yarabbl a.ffm ve mal,;'firetin lezzetIerinl Cennet vererek nimeUerini arbr.

-124-


ken hazlr oIuI'sa namazda da oIuI' .jJJ..b.t\':."\c~, '1 ayeti rimesi hiikmUnee Mushafa abdestsiz el sUrtilmez. Namaz kll~ mak i~in abdest almak farzdlr. Mushaftan Kur'an okumak i~in, camiye girmek ic;in, Kabeyi tavaf etmek i«;in abdest almak Abdest esnasmda ve sonunda dua He mU'min affolunur. Huzura girmek niyetiyle dikkatli abdbest almak giinahlara kef~ farettir. Her azamn Ylkanmasmda 0 azanm gtinahl akml§ olur. Bu gunah i§leyince abdest da mtistehaptrr. dest mli'minin sillUndlr. Abdestli bulunup namaz bekleyen bekledigi dakikalarda namazdayml§ gibi sevap kazamr. Hem abdestH bulunmak hem de gclecek namaZI beklemck gtinahlara keffarettir. Eger cemaate gidilirse eriten ii~ §ey lanmI§ olur. Vaktinden evvel abdest almak ~ok sevaptIr. Farzdan daha fazla sevaph olan stinnetin biri budur. Nikah yap~ mak veya cenazeye gitmek i~in, bir gUnah i§ledikten veya kahkaha ile sonra abdest alrnak mtistehaptIr. ,-<i~ azasmm saylCa yarlsl y~rah ise teyemmtim edilir; aZl yarah ise sag-iami Ylkamp yarallsl mesh olunur; teyemmUm edilmez. Bllruna su verirl;en: Cennet lwl)ularma nimetlerine beni garket Yarabbi, Cehennem kokusunu duyurma! (Yiizii Ylkamadan once abdeste §oyle niyet edllir: Abdestsizlikten kurtulmak ve senin yakmhgml kazanmak ic;;in abdest almaga niyet ettim. Yarabbi!) Ylkarken' Sevdigin .kull:l.nn yuzlerini agarttlgm giinde yiiztimti de ak et! Sana dii§manlIk edenlerin yUzlerini kararttIg-m gUnde benim yi.iziimi.i kara etme Yarabbi! Sag kolu Ylkarken: Benim kitablml sag elime ver ve hesablml kollj.Y et Yarabbi! k,oIu Yllmrk!:n: Kitahmu sol ellme verme, hesahmll da §iddetli klima Yarabbi! Ba§a mesh ederken: Ar§ID golgesinden ba§ka golge olmadlg"l gtinde (yani Klyamette) beni Ar§ gOlgesinde goigelendir! Kulaklara mesh ederken: Yarabbi, beni su!<lu olarak baglanmaktan muhafaza et ve bana Cehennemden azathk beratI ihsan buyur! ayag-ml yllmrken: Btittin ayaklarm Sirat koprlisHnden kaydll1 bir ayaklarmu sabit Yarabbi! ayagml Ylkarken: amelimi makbuI ve gah§mama kat ecir ihsan, giinahlarIml magfiret buyur ve c;;ok karll ticaret ver Yarabbi! Bu dualarI okuyamayan her azada Kelimei §ehadet ve Silbhaneke okur. Abdestten Yarabbi ben! tevbe edip giinahlardan teroiz lardan ! Beden, elbise ve her pak ve abdesti tam olanJardan Korkudan, kederden selamet salih kllllanodan et' dua

-125-


ABDESTiN MEKRUHLARI : Sag eliyle siimkiirmek. U~ defadan fazla veya eksik Ylkamak. Suyu yiiziine sert~e ~arpmak. Abdestin siinnetlerinden birini terk etmek. Abdestte zaruretsiz yardlm istemek. (Tlra!? olmak, brnak veya naSlr kesmek abdeste zarar vermez.) . ABDESTi BaZAN ~EYLER : 1 - Onden veya arttan ~lkan !?ey. 2 - Arttan gelen yel. 3 - Her azadan ~lkan kanm, irinin veya san suyun akmasl. (Mesela: Kan damlasl ~lkar fakat yerinde durup bir yere akmazsa abdest bozulmaz.) 4 - Balgamdan b~ka aglz dolusu bir §ey kusmak. 5 - YatIp veya dayamp uyumak. (Eger da: yandlgl ~ey almmea dii§iiyorsa.) 6 - Deli olmak, sarho!? 01mak, bayllmak. 7 - Namaz i~inde yanmdaki i§iteeek kadar gtilmek. Abdest bozmayan §ey necis degildir [""]. Clkb~ yerde kaIIp akmayan kan gibi. Bir hadiste: ((Sidikten sakmmlZ! Bu, kabirde en once sorulacak !?eylerdendir. kabir azabma sebeptir.» buyurulmu§tur. Abdest azasmda yara sarglsl varsa abdest ahrken sar-' gmm iizerine meshedilir. Ylkamaktan zarar olacaksa sargIyl ~ozmege ve yaraYi Ylkamaga liizurn yoktur. Sargl giizelce baglamp iizerine yine meshedilir. (Eskimi§ yaralarda yara sleak su ile Ylkansa zarar olmaz.) Yara temizce baglamr; iyi ohmeaya kadar sargl iizerine meshe devam edilir [U]; Akmb sar[*] Toplu igne ba§l kadar !;IklP yerinde kalan kan sllinse bile abdeste zarar vermez. Yaradan veya sivilceden !;lkan bu kadarclk irin veya san su da boyledir. Ag-1Zdan gelen kan tiikiiriigil klzartacak kadar olursa abdesti bozar. I §ehvet suyunun slzmt!sl olmadlk!;a kadma el siirmek mezhebimizce abdesti bozmaz. §afiice kadm mahrem deg-ilse el siirmek (meseHi. el Slkl.§mak) abdesti bozar. imaml Malik ve Hanbel'e gore kadma el siirmek §ehvetle olursa abdesti bozar. [**] SabIk Dlyanet t§Ieri Reisi Muhterem Omer Nasuhi Bilmen'in Btiyiik tslam nmihalinden: Yara tizerine konulan yapl.§k~ mu§amba veya ila!;larm iizerine de mesh olunabilir. Meshin sarglyl kaplamasl laZlm degildir, yandan fazlasma mesh kafidir. SarglYl !;ozmek zarar verirse oztirlii yerin etrafmdan sargl altmda kalan yerleri Ylkamak Hi;zlm gelmez. Sargmm abdestli olarak sanlml§ oimasl da lazlm degildir. Sargl degi§tirilirse yeniden mesh lazlm gelmez. Sargl iizerine blr sargl daha baglansa yine boyledir. Ozril bitmeden sargl a!;llsa mesh bozulmaz. Ayaklardan birine oziir sebebiyle mesh edilse otekini ylkamak lazlmdlr. Ayaglnm on tarafmda U!; parmak kadar yerin bulunmasl mesh i!;in §artbr.

-126-


gmm etrafmdan akmazsa, yahut sargmm dl§ma ge~mezse abdesti bozmaz. Ekzema riitubeti, parmaklar arasmdaki gibi pi§iklerin ve kabarClklann suyunun goIiinmesi abdesti bozmaz; akmaSI bozar.

:MESTLER OZERiNE MESHETMEK Abdestle giyilmi§ mestIer lizerine meshetmek «ehli slinneb> alametlerindendir. Abdest ayetinden anla~;nlrnakta oldugu gibi, bir~ok hadislerle de kuvvet bulmu§tur. Eu mesh ayagl Ylkamak yerine ge~er. MestIer abdestli iken giyildikten sonra o abdest zamandan. ertesi gtinti aym vakte kadar her abdestte mest tizerine meshetmek caizdir. Mesh i~in Is1atllan temiz eller ayak ucundan mestlerin bogazma dogru ~e­ kilerek parmaklar stiriilur. tJ~ parmak eninden olmamalI(hr. Mestin· biri ayagmdan ~lkar veya fazlaca kayarsa ikisini de ~lkanp abdest ahrken ayaklan da Ylkamak laZlmdlr. Mestlerde delik olup hepsinin biiytiklliguntln mecmuu lie;: parmak slgacak kadar ise meshetmek caiz olmaz. Ozlir dolaYlsiyle ayaga, veya sarglya meshedilmi§ buJunmasl da Ylkamak hlikmiindediI'. Bu mesihten sonra ayaga giyilmi§ mestIer tizerine mesh edilebilir. Mesihte ayaklarm a§lk kemiklerini a§lrmak lazlmdIr. Ayaga giyilmi!? mestlerle en az bir fersah yani li~ mil ylirtimek kabiI olmahdlr. Eir mil 4000 .. kilometre oldugundan mestIer iki saatlik bir yola gotUrecek kudrette 01mahdlr. MestIer olarak ayakta durabilecek kadar kahn V».U""", dl~arldan suyu ~ekerek ayag1 lslatacak gibi zaif olmamahdIr. ' Soguk iklimdc ke<;eli mestIcr iizerine giinlcI'ce ayaktan ~J.karmadan mesholunabilir. (BiiyUk tslam lImihali.) ()ZUR SAHtBt OLMAK Burun kanamasl, idrar tutamamak, kadmlarda haYlz gtinlerinin dlt;lmda kan gelmesi, sargIslz yaradan akmtl oImasI gihi zarurl hallere miiptela olmak oziirdiir. Buoziirlerden biri, . bir kimsede, bir namaz vaktinin evvelinden sonuna kadar de."

\

-127-


mUm olmaz. (TeyemmiimUn ba§langlCmda Besmele ~~kmek siinnettir.) 2 - Ellerlni temiz topraga veya toprak cinsinden bir §eye i.ki defa vurmak. Birinci vuru~tan sonra eller hi~bir yere degdirilmeden yiizUn her tarafma hi~ bo~ yer kalmamak iizere siirtiliir ve ikinci defa eller topraga yine vurulur. Bu eller yine hi~bir yere temas etmeden kollara ~u ~ekilde sUrWUr: Sol elin b~ parmagmdan b~ka dort parma~n i~ tarafl ile sag elin'dort parm,agmm d~mdan b~laYlp dirsege kadar sUritlUr. Sol avu~ ite de yine sag kolun i~ yiizUne dirsekten bilege kadar siiriiliir. 'Hi~ kullanllm8.lI1l§ olan sol el b~ ,parmagiyle de sag el b~ parmagmm d131 meshedilir. ~di de sag el He aym ~­ kilde sol kol meshedilir ve yetemmiim biter. Teyemmiim etmezden evvel BUYU aramak lazlIDrur. Dort bin adl!Jlhk yam ii~ kilometrelik mesafe i~de suyu' aramak icabeder. Bu mesafe dahilinde BU bulunup bul~aru~ 50rulur. Fakat sorulanm dogru adam Olmasl ~artt1r. Eger soracak kimse yoksa insan kendi kuvvetli kanaatine gore harek~t eder. Eger orasl klr bir yerse mezhebimize gore suyu aramak vacip degildir;hemen teyemmilm ediUr. ~lik yerde suyu aramak ve sormak lizlIDdll'. TeyemmtlmUn ~artlarmm biri suyun bulunmamasl yahut dort bin arum (UQ kilometre) uzakta olmasldlr. lkincisi suyu kullanmaga bir mam bulunmasldlr. Bu da abdest veya gusiil sebebile, hastahgmm artmasl veya ge~ iyi ohnasma kanaat getirmesi yahut da hAZlk ve miislUman bir doktorun bunu bildirmesidir ["']. Bu takdirde gusill edilmez; abdest aIm[*] BtitOn flklh ve fetva kitaplan (tabibi hA.zlkl mUslim) e bir!;ok dint mes'elede miihim sal8.hiyet vermi!jtir; bu salahiyetIer ve Kur'am Kerim ayetler!ne istinad etmektedir. EzcUmle Fetih sllresindek1 ~........... ,"(,\\:",~' v"'.... ~./. ". 'AJ" •• ,. """f'·.f~ ,5J2. '1J~"""iJ""~' t:'~"?"'::l~~rtt.S""~'Jc.Cr..i'a.yeti [K6r, topal ve has-

ta olanlarm harbe gitmekten geri kalmasmda vebal yoktur.] Tevbe sQresinde [Zaiflerin, hastalann gazadan ger1 kalmalannda vebal yoktur ... 200] meaIindeki ayeti kerimeler htikiimlerince k6rleri, topallan askere almamak. hastslan ve zaifleri ger! blrakmak otedenberi kanunen askert rl6ktorlar. tarafmdan yapllmaktadlr. Kur'an S. 84 ve 107 deki ayetinde: [Hasta olup da suyu kullanamazsamz veya yolculukta su bulamazsanlZ gusm veya abdest yerine teyemmiim

-129-

Amenttl Serhi -

9


maz; teyemmiim edilir. Viicudun yarlsl yarah veya cerahatIi ise gusiil yerine teyemmiim edilir. Viicudun yarldan azJ. yarah ise ve yara iist ise saglam olan aIt kI$ma su dokiiliir, kIsmm me~hedi1ir. Abdestte dest yarlSI ise teyemmlim edilir. aZl yarah ioo abdest almlr ve yarah yerlerin sargIsl Uzerine meshedilir. Suyu kullanmak l~n b8.§ka maniler: Hava !tok soguk olup guaiU i<;in muhafazah yer bulunmamaal, su soguk olup suyun dii§IIlan ISItmanm mtimkiin canavar bulunmasl, gustil edecek yer bulunmamasl, kalmasmdan olup kendilerinin veya hayvanlarmm korkulmasl, kuyu i!tin kova ve ip bulunmamasl, esir gibi alan bir kimsenin abdest ve gusiilden menolunmasl ve bunlara benzer hallerdir. Biitiin bu haIler kaI'§lSmda teyemmtim edilip namaz Esir bir kimse ve namazdan menolunursa ima He kIlar. Fakat esaretten veya yemmtim pisten kurtuluca abdestle namazlan yeniden kJlar. Abdest ahrsam cenaze namazma yeti§emem diye korkan kimse teyemmtim edip cenaze namazml kIlar. Bayram namazma durmU§ olan kimsenin namazda abdesti bozulsa !maml rna gore teyemmtim namazm kalamm evelkinin tamamlamasl caizdir. namazlarda darh~ndan lay! teyemmtim edip kllmak caiz degildir (!maml Azama goederek namaz kllarSIDlZ.] denmektedir. Bu ayetler mucibince mazeret halinde guam nbdest i~in kullnnmamak ve yerine teyemmtirn etmek lUzumunu bUdirecek hiizl1u rntislimdir; yani mesle~inin bi ve ehli olan bir doktordur. Oru!; ayetinde: [Ramazan

gilnlerinde

hasta

veya sefer halinde bulunup da oru~ tutamayan musUimamn tizerine, tutamadlg,. gi.inJ.erin saytSIDca ramazandan sonraki iyi glinlerinde, kaza etmek farzdlr. HuIasa dini vazifelerde mazeret te§kil edecek hastahg,. tayin edecfOI!. doktordur. Takvn bir doktorun tavsiyeleri yiiksek Him sahibi bir fetvasl kadar klymetlidir. D!ndsr tabip, hntIr kimsenin yuklenemiyece~ gibi hiIafi bir rapora zit koyarnk Cehennemi kaznnmak istemez. Gerek doktorun tavsiyesi gerek hastanm kanaatiyle oturarak veya ima ile namaz kllmak lUzumuna deHllet eden ayeti kerimeler de vardlr.

-130-


re) Fakat Hanefi mezhebi miictehitlerinden Ziifer, tmaml Zahidi ve imaml Hulvaniye gore vaktin ~lkmaBl korkusu olunea teyemmtim' ederek vakit ~Ikmadan namaz kllmlr; sonra abdest ahmp kaza da edilirse daha Zaruret halinde ctiniipliik i~in teyemmiimiin caiz oldugu bildirilmi§tir. Suyu az olan kimse 0 BU ile evvela elbisesindeki necaseti temizler Sonra su yeti§mezse abdest gusm igin teyemmiim eder. bmda su yok zannedip teyemmiim ettikten sonra su oldugunu anlarsa abdest abp yeniden kilar. Abdesti bozan §eyler teyem~ mlimli de bozar. Guslil veya abdeste yeti§ecek kadar suyu gor~ mekle yahut suyu kullanmaga kadir olmakla teyemmiim bozulur, Teyenuniim ederek klhnmaga ba:;;lanan namaz esnasmda su gorliliirse namaz bozulur. TeyemmUm edemiyeeek derecede ~olak olan kimse kollarml ve yiiziinii duvara siirerek teyemmum eder, namazl terketmez. Teyemmiimle lnlan, vakit madan su bulsa, abdestle yeniden kIlmasl lazlmdlr. [*]

[*] Teyemmiim vaktin sonuna blraklhr. Faltat ikindi, giine§in sararma.'lma ve akljam, §afagm kaybolmasma blralnlamaz. Klr yerde uzakta ye§illik gorerek suya iimit hasll kimse yolda. emnlyet varsa iiQ ytiz adun dahilinde suyu aramah veya yerllden birine sormahdlr. Su bulanuyan istemekte killfet yoksa suyu olandan istiyebilir yahut degerbahaslle satm alIT. Fakat loymetinin iki mislile ahnmaz. Her farz iz;in teYl'mmiimii evMdlr. TeyemmUm Allahii Tea.Htmn emirIe~ rinchm ve Kur'anm hi.ilciimlerinden bulundugundan miisliimanhiQ 01mazsa omriinde bir defa olsun teyemmiim yapmah, mesela vakit darl~ ba§ma gel en bir kimse teyemmUmle 0 namazl klhp sonra abdestle lade etmelidir.


AMAZ !mandan

mUmine en mtihim farz

94 t;;~~~~Q~

~~ ayeti bunu . Mi'rac gecesinde Resulii Kibriya namaz emrini bilavasi.ta Zatl ecellti aladan alml§tlr. Kur'am Kerimde yalmz namaZl emreden altml.§tan fazla ayet vardlr. Bundan ba§ka Allahti Teala otuz yedi yerde zekatla beraber namaz emri vermi§tir. Aynca otuz kadar da ibadet ayeti vardlr. ~u haldE! namaz emri yiizii ge~mi§ oluyor. Emrin bu kadar tekran namazm ehemmiyetini ve seva-' bmm e:;oklugunu terkeden ie:;in aglr olaca~m Rabbimizin kullara etmek ve kotlilUkten emirleri hep (emri Tutmayan bir ceza gormez. rette ceza tekvini) olsaydI 0 zaman kimse secdeden kaldlramazdl. namazdl. Allahii Teala, emrini tutanlara mtikafat vermegi murad ettiginden her kulu iradesinde serbest blrakml§tIr.

Ii· J ;.,..

t~lS ~.:... ;t\ J~ .:..;~.;j.al\ ~\ : [Muhakkak namaz mli'-

minlere vakitle c:;erc:;evele!lmi§ olarak farz klhndl.] Namaza vakit sebeptir. 0 vakte eri§menin §tikrlidtir. Mli'minin §anl namazI hie:; terketmemesi ve hatta vaktinden e:;lkarmamasldlr [.]. Vaktinden C:;lkan fevtolunmU§ ve klymeti Kaza ancak zarurl uyanamamak, . smda dti§mandan bulamamak ve bilir. Bu lie:; halde kazaSl makbuldiir. madlgml kildlIn Yoksa edinmeyerek namaZl [*] Yeni Hutbelerdcn: Namaza ne kadar devamll olursamz dlninizi o kadar saglamlu§tJrml§ olursunuz. tmammz kuvvetli, ahlakmlZ dtirllst olur. Cenabl Haltkm sayglsl ve' sevgisi kalbinizde yerle§ir. Namaz kalbde bek!;i ve zablta memuru gibidir. Namazl hi!; ge!;irmeyin! Qocuklanmza yedi ya§mdan ba§layarak namazl ogretin; bu en mtihim vazifedir.

-132-


t

.~.

I'"

,

l1.:'

,........

J. ('

S8 ~~\!')l:J'-' ~}.:J\..r-\~~ ayetinde [Namazlarl muhafaza A

ediniz!J bUyrulmasl, namazlarm vakti iginde muhafaza ve eda olunmasml ve adabma riayet edilmesini emirdir.

,""f''''''.'''

-'''~/').'

3~1)~,.,Jw'J;~~~\/\" ....

I,

1 /.

'

ayeti hlikmlince

namaZl

yalruz

:"

kendi kllmakla kurtulmak yoktur; eli altmda olanlara da namazla emretmek borgtur. Balig olduktan sonra dahi evlada namazla emirde sebatkar olmah, evvela nasihat etmeli, sonra yava~ yava~ ~iddet gostermelidir. .Ayeti kerimeler hiikmlince Yaradaruru tammaYlP ana, babaya itaat etmeyen evladl . bagnna basmak caiz degildir. l\~

, •.f""';~)~

,

. " . ." ,,,}",,

J. J ( "'"

226. "'el.o,P~Jf~~I~~k~r.;'~J\';

".

II>.

ayetmde Hazreb Nuha:

[Ya Nuh! tman etmeyen oglun senin ehlinden degildir. Muhakkak onun ameli fasittir.] buyrulm~tur. "~."" •.J."" .'

"'".

II

,1'

Ja,J-"t",·"

...

~~,9 c)JIU!.JJf.ll\~ ~~I~Y-4;"t:J~1'l4] [Gune~mzevahnden gecenin karanhgma kadar ogle, ikindi, ak~am, yatsl namazlarlm ve kur'anel fecr alan sabah namazlru kIll] Sabah namazmda Kur'an ~ok okundugundan kur'anelfecr deruni§tir. [4] ve [5] ayetleri be~ vakit namaZl bir arada olarak emretmektedir. (' J.1. "'....".4

}.J ",." " ..,

. / .... , ...

320 .. •l.t;..v~-'~\ ~~~.d~~'[5] [Gtine§

dogmazdan

once sabah ·namazlDI, batmazdan once ikindi namazIn! kIl!. .. J ~

-

"

320 ~:~~V\~~t'?~\tiC\~' [Gecenin evvelinde ak§aID ve "".,

yatsl namazlanru ve etrafl nehar saYllan ogle namazml kII ki iimmetine gefaat kazarup razl olaslD ... ] J...t ".;",~'''!.,·;\\t'' "41~~; -F -'11t":j\..,.' .... .,'. ~19:Jr~\h~c.r.IJ") ~~~j~~J.i..:...ud#.,C" [Gline§ dogmadan once sabah. namazlru, batmadan once ogle ve ikindi namazlarml ve gecenin ilk saatlerinde ak§am ve yat81 namazlanru ve namazlann sonuncUBU alan vitiri kll!]

-133- ,


" J ~.-'" 'r:.... ..,,-;:;' .,:'});" "'" .-2,. ,..,.~ •.J '" ~ ..... , .. ~--: 14-~5 0~~-,~;u!.)i'; ...:...~~.12"I~.J o~~'f".Ju""";~~\u~

[Ak§am ve sabah klldl~mzda Rabbinizi tesbih edini-z! ['it] Thindi ve ogleyi klldlgmlzda Allaha hamdii sena ediniz!] ~

'J"" ,;:; .,., "' ..... ;' \.,. . . . 1 . 1u.. \~~w.)J~"v'uV.~ 1"11''' t.'. ,.\\. \~"I-I\·\ [G" d" .. J.,: un uzun

, ) , . . , . . . JI

r··

,'.~~"

-- -

233 ..:.,.,\!...-ll ~..l>u "':"

""

-

/"""",~

iki tarafmda sabah, velinde ak§lam ve

[233 ...•:.k..J..1 ~\] m~

namazlar ve kabul olun-

haytrlar biiyiik

-

'ft ...

'

,"""",,,

namazlanm, gecenin evseyyiatJ giderir.J temizler mealindedir.

.1 ~.' ....... ,...

,

.....

ItD6 ~~:::, ~~I~!,;,~~-,o~~'.,· [Namaz klhruz;

mii§lrik-

lerden olmaytmz!] Bu ayeti kerimeden Hanefiden ba§lka mezhep imamlan namazl terkedenin kiifriine kail olmu§lardlr. (Namaz klllmz!) demenin arap~asl ..-I-c' )

.... t......... .)

;~I~

-

, ;.,L;JI~ I buyrulmasl

Ua,UIC,"'a,

Ua,AAUU

oldugu halde

veriniz; klvam iizere

eda ediniz yam adabma kllmlz; kalbi de hazrr bulundurunuz manasllll namazda klyamm yani ayakta durrrianm farz olmasma da iljarettir. :- )\.: \\~. _.:, ........\~ • -''''

-: '. ~, .-:" :..;~ :- J.

jJ .... 'I(

nAhirete iman edenler Rabbe bnan etmi§lerdir. Bunlar namazlanru va138 oJ~~~~<.J""p..A>-,6,)U~.Y.."..?"~ - " ,'. - " uY-y'..r..lJ., ~

-

kitlerine ve erkamna dikkat ederek muhafaza ederler.] Bu ayetten namaZl imammn zaYIf 01dugu anla§Ilmaktadu' ~

I'

\ • /~ l. ;:" c1\ ~ \ . . :. \J.~ ~...... ". .VJ'1( .,

§eydir. Ancak ken-

6~

[*]

r e-!.' e'"

1

ayetleri, [Yerde ve gokte olan her §eyin

Allahii TealllYl tesbih ettigini bildirdlginden yUksek §erefe sahip olan Insan Rabbi Telliayr tesbih ve tekbir etmezse haiz. oldugu /jerefi kaybedip Esfell Safiline dii§mii§ olur.]

-134-


dini kU~Uk gorenlere ve ahireti bilenlere degil.] [-] Namaz kllmayan kimse ve klhnmayan ev manen olti bidir. Nefsiniz iQin yaktIiIlllZ ate!}i namazla sondti:riiniiz!) Namaz kllan kendini kulluk defterine kaydettirmi§ olur. tn. samn §erefi Yaradana kuHuk ve iledir. •

...."

/

/iI"

3i2 ~b~.)Q\;\} ayeti [Namaz kll ki hususi olarak beni .J

;,""

• ,

habrlaml§ hatIrdan ~lkarmaml§ olursUlL] yahut. anmak ve unutmamak igin vakitlerinde namaz kIll] da: [Namazl hatIrladlitnda hemen kIl!} demektir. - >

__ ""

,\- . . . '

"..,}

'Ii>"

[Bern

yahut

~-;

'~'j\

[MU'min kullar gaybe •... ;~ 0~)~~0~~y"~' I Jt iI' . iman ettikten sonra namaZl kllarlar, muhtac,;lara haklarl olan zeka.tl verirler. 1§1:e ~refU mU'minler AllahU TeaHlmn inayeti He tam hidayete kavu§mu§, korktuklarmdan emin olup umduklanna nail olmU§lardlr.] .

[*] [341...

~\.Ai

de namazda hu§o. lle emir buyurulmaSl Ce-

nabl Haktan korkmatJ. ve gayet al!:ak gtlnUllU bulunup MevlAnm huzurunda kU!:i1lme~l, aza lUzumsuz hareket yapmama~, iki tarafa kmmamag,. hatt§. yanmdakini tanImama~, olmdu~nun harflerine dikkat etme#l, mtlmkiln olursa ma.naslDl anlamag-a !:ah!"lmag,. icabettirir. Boyle yapllmazsa MevlA 0 namaza lltlfat. buyurmaz. Namazcla ba· §mdan sonuna ltadar hazlr bulundurmag-a !:a1l§rnah, habra bir gelirse onun pe~ine dil§meyip ondan ayrllmahdlr. , Namazm farz oldu#unu ikrar· ettigi halde tenbelllgmden terkeden mezhebimizce hem duvtlliir hem hapsolunur. Sonund~ narnaza ba§la· mazsa olilnceye kadar hapsi devam. eder. Bir Camiussagir hadtsinde

;;j\..all

!l; .;CJ\

~J ~ Jl ~~

«Namazl terketmek ki§i He ktifilr ara-

smda bir gegittir; arada hail ancak namazdlf. Insan namazl terkederse hail yllulml§. kilire ula§nll§ olur.») Bu had!si §ertf hUkmiince Imaml Allmedilbnil Hanbel namaz' terkedenin kufrilne zahib olmu§tur. tmamI ~a­ fii ve Maliki namaz k1lmayan tevbe etmezse katlolunur, deroi§lerdJr. (NimetUl' tslam.) .

-135-


gUn be§ kere Ylkansa 0 kimsede kirden bir §ey kahr ml? i§te bu, be§ vakit namazm misalidir ki namaza devam edenin hatalarml CIa Allahii Teala siler.» B. M. bi§ka bir hadlsi §erifte. «Goztimliztin namazdlr. ) buyrulmaktadIr. Goz kalbin periceresi oldugu gibi namaz da miisltimanm manevi gozU mesa besindcdir; ahireti namaz He goriir. N amaZl olma yan ahireti laYIkiyle goremez. Ahireti once bir karalb gibi gorlirken nihayet hiG gormez olur ve inkara gider. Namaz imana nisbetle mahrutl bir ~adIrlll orta diregi mesabesindedir. «(Klyamette en once namaz hesabma baklhr; namaz hesabl gUzel g~erse digerleri de ge~er. Namaz hesabl bozu.k giderse otekiler de bozuk olur.» [.]

~~0G~(~:t r---. ~. ~ . , ,. ,

f

((Her§ey i~in bir al8.met vardn-. 1ma-

mn alameti de namazdIr.) Bunun gibi aza kalbin terciimamdlr. Dl§ azalarda ibadet yoksa kalbin de bozuk oldugu anla§lhr . ." ,

~~~~jJ~~;~)LJj;;A]~~ ."'. '" .."

......

~...

;..

hadisinde: «Namazl vak-

:"

ti g~meden, tevbeyi de once hemen yeti§tiriniz!) buyrulmasma nazaran vakthlden ~Ikan namaZlll elden ~lkml§ sayIldI~ anla!;ulmaktadIT. N amaz acele davrarulacak i§lerin birincisidir. Bunlar aill §ey olup: Farz namaz, giinahlara tevbe, kul borcu, cenaze defni, klZ nikaIll ve misafll' yemegidir. Rabbimiz Tealamn btitiin dUnya ve ahiret i§lerimizde bize vekil oImaSI naIllaz kIlmak, zekat vermek ona tevekkUl etmek §arttIT. Be~ vakit namaza devam eden, her ~ag[*J Zahtre adh flkIh kitabmdan Bir kimse, denizde batmayacak surette bir tahta iizerinde bulunsa da namaz vakti ge"mek iizere olsa hemen abdest niyetiyle yiiztinu, ko! ve ayaklanm lslatarak hna He namazi kllar. Boyle meselelen i§iten beynamaz, namaz terkine nasll cesaret eder? Huzuru Biiri'de ne ozur beyan edecektir? [406.

~,-5-f.:tlU" \j~,S::; ':l

]

Ayeti, namaz terket-

menin zarannm bUyUye bUyiiye sahibini kUfiir ve §irke gotiirecegini gostenr. Namazl vaktinden "lkarmak bUytik gilnahtlr. "Kaza edilse de bu gilnah yok olmaz. Belk.i bir daha terketmemck Uzere tevbt~ etmek ve btitun kazaya kalml§ namazlan l{aza etmekle yok olur. lslam dlyarmda namaZl bilmemek mazeret sayllmaz Dil§man kar§1Smda ayakta veya oturarak da eda miimkUn olursa kazaya blrakllmaz. Hasta olan oturarak kllabilir.

-136-


rIlmada ! Yani emrcdiniz efendim diye ko§an . metgi cfendisince makbuldlir. Bu, farzlan yapan benzer. Cagnlmadan efendisinin kapisma' emir hizmet~i pek ~ok sevilir; bu da farzlar gibi ziyade' ibadetleri de yapan mlisllimana temsil edilebilir [""]. KIrk gUn be§ vakit namazmI cemaatle kilan bir daha kolay kolay birakamaz. 1badet yapmayan rahmete azaba laYlk olur. Namaz . bekgisidir Maddi gxda ycmek ve dtinya hay-atl manevl olan ibadetler ahiret igin §arttIr. nun igill Kur'an'da imall ekseriya salih ameller beraber mi§tir. Namaz terkeden, Hanefiye gore tevbe edinceye kadar hapsolunur, KaIbinde kaza niyeti ve ahiretteki ceza korkusu olmazsa kiifrline hlikmedilir. Mevliidan korktugu halde terke-. derse glinaha olur. Hill~c;a: Devam lizere Zl terketmek imamm olmege olur. Pek Ylf imamm kurtarsa bile Allahti tarafmdan

.... ,.

2 B7 .. , •• .J:A.~ ~, \

«Muhakkak kullarxm.» denmek

'",,"

yani kulluga kabul edilmek i~in kulluk yapmak ljarttIr. Namaz kalbde, diinyada, kabirde, Klyamette ve Slratta nurdur. lblash namaz sayesinde agag gibi !b~etIe dliljmaIllffilz §eytana kar§I koymU§ ruz. kllmayan, yerine oynama.~ edinen, iman kalesini §eytana agIl1l§ gibi tehlikededir. Namaz [*] Allahil Tealaya kulluk yapmanm klymetl hakkmda bir misal: Vaktiyle MevIaya kullukun nasll yapllaca~Ull bilmeyen bir ~oban daA' ba!jmda yaylada, yerlcrde yuvarlamp duruyor «Ey benim Yaradanlm! Ben sana kulluk yapmak Istiyorum. Fakat ne bilmiyorum. sUt, kaymak istiyorum; <;;are bular.my·orcltm Lilkin bu isteA'imle de gUnktl bir !jeye deA'ilsin. senin rlZam i~in ne yapaca· glml bilemiyorum. Senin yilce sevginden ytlre~m yanlyor; sana kulluk yapmanm yolunu bllemediA'!mden burada helak olup gidecegim.~ diye kendini yerden yere ahyormu!j. Bu esnada 0 zamanm peygamberi veyahut evliyadan blri oradan gegiyormu§; bunu gorm~ yanma gelerek seHim verip habnm sormu§. goban: «Ey mUbarek zat, siz yeti§tiniz; halimi gorilp anladmlZ. Yaradanlma kulluk istlyorum.» mi§!. 0 zat «Pekl gel sana bunun ogreteyinu rek namaZl tarif a.nlattlktan sonra yoluna gitmi§tlr. dana derecede namazla olur. hediye .de onun kullarma nzasl i~in :'jeyle olur. tfirkge kitaplarda gortllm~ olan bu temsllde din karde§lerimize bUytlk naslhat ve ders vardlr. [**] lj3eytan: Rahmetten uZak, mel'aneti muhkem demektir.

-137 -


iQin bir

daha: Bir

asker olsa ve kaydeorada ona aguC€za verilir. Deftere kaYlth oimaSI onu cezadan kurtaramaz. Va..zife saatlerinde gosterilen yerde gosterilen vazifeleri mnhakkak yapmasl ve yasak olan §eylere de asIa yan8.§mamasl lazlmdu" Yoksa hapsedilir. Vazifeleri yapmaymca ve ceza mUddeti hapisten kurtulamaz. t§te kllmayanm veya bazan terkedEmin hali benzer. giftQi i§ esnasmda farz namazlardan geri kalmamah, tohumu atarken «Ya Rabbi bn tohumlan sana teslim ediyorum, bereket ihsan buyur.» diye dna etmelidir. dj!se eger

"1.5.(' 1.• ............. LC I i

~~II.;"I ~ ,.... : _ .... ~l,.......

biikmtince: Namaz d emek iman

demege vRnyor. Kur'am namaza baZl yerlerde Kur'an denmi!j, bazl yerlerde de zikir, tesbih, dua, hamdti sena, seede, rUkii ve kunut adlan verilml§tir. Bundan namazm btitUn bu fazilet ve ibadetlerin sevaplaruu topladlgl anlR§llmaktadlr. -- \)rl";'" "-"" L"" ",.., '" / ~ ti h· uk" "'JCJ-" \.. ' . ' ~\. \ aye IU! :.........b. ~,\!~~;;,; u munce d"U§man k ar~ .......,~ " §~smda bulunulsa bile nobette iki rek'at olarak her vaktin

far-:

zml kIlmak elzem olduguna gore hi~bir sebeple namazl kIlmamak caiz olamaz. sahibi olan idrar v.s.) ozrii aka kIlar. elbise bulamayan temiz olma- . yan ile Klbleyi bilmeyen. bulamayan kestigi ta.rafa kilar. Trende oldugu gibi klbleye donillemezse, donmek mlimklin olan tarafa dogru, icap ederse ima He ktbrur. Yer gok ~amur ise at iizerinde ima He mtimkiin oldugu kadar klhmr. Attan yalmz ve da yokhuylu olup inince ka~acaksa yine lizerinde ve sa, yahut ima He kllar. Avret yerini ortmek i~in elbise bulamayan oturdugu yerde yaprak, toprakla ortiinerek ima He kIlar. Korler, saglrlar, dilsizler, topallar, ~olaklar ve hastalar bile namaz klba§Illl kadar lacaklardtr. Yalmz delilere zayIf' veya hasta namaz yoktur [ .. ] Ba§lm oynataffilyacak kadar hasta olan, akhba§mda ise namazml sonraya bn'alnr; iyile~irse kaza eder, Bltirse salut olur.

-138-


canavar korkusu veya hastahk sebebiyle ima He kIlanm kurtulunca tekrar kllmasl lazlm degildir. Kelimei Tevhid ve Kelimei §ehadet He dinin biitun ahkammm kabul edildigine SDZ verilmi~ olup namaz kllmayan saziinde durmam~ demektir. Emirleri yaproak, yasaklardan ka~mak hususunda soziinden donenin «inandIm» 80zU de zayIf dU~mii~ olur. Suyun akmasl gibi her mtislliman i~in de ibadet zarurldir. Bir gtinliik omiir kazananm kazandl~ bu yirmi dart saatin iki saatini, Yaradamna ~Ukretmek i<;in namaza aymnasl boynunun borcudur. Rabbimizin saytslZ nimetlerine kal'§l bizim kIldlgunlZ namaz zerre olmaz. .

..J / • ...,,,, fft~~"

,~/,

.'

266 ~1d.i~~~)~I.., ayeti [Oliinceye kadar Rabbine . , i~in

olmeyince

~J",' ayeti ~,..

hiikmUn-

ibadet et!] manasma oldugundan bir rotisliiroan namaZl blrakmak yoktur.

-J"

_

) ",.t$.

606 ..:.s~L...~)~~~ ~ .~.~.lI ... . "" v- ~~

r8f

~'i"'J~I""'f

ce [Namazdan gaflet edenlere, gonillsiiz veya dikkatsiz kIlanlara, vakit ge~irerek kl1anlara veyl azabl vard.Ir.] \

aaa

..-

• ". \ \~""AlII))Y ~ I ~ 1\;' . ayeti [Bazl kimseler iba.......,.J.?-..r~cJ'v.;'-' ~_'.

deti sebatslZ yaparlar; bunlar dUnyada ve ahirette hiisrana mahkfundur.] mealindedir. Cemaate daima g~ giden Kut"anda zemmolunuyor. EZanI i§itip gitmeyene lanet olunuyor. Ya hiq kllmayan nasil kurtulur? Efendi, 8.mir darIlacak diye namaz kllmamak ne bUyiik felakettir, Vazife sahibi namaz kIlroak §artiyIe i§ yapmahdlr. Fakat namaz kilarken g~irdigi zamam telafi etmek i~in namaz vakitleri dI§mda var kuvvetiyle ~ah§mak boynunun borcudur. 1§ sabipleri de i§lerini gordUrmek ic;;In mtimktin rriertebe namaz kIlanlan tercih etmeHdir. Ebu HafsI Kebir, kadm kIlmazsa talak IazlID demi~;' fakat ~ocuk varsa, zinaya dii~mesi korkusundan kadm terk edilernezse muhabbet edilmez. Yatsldan sonra hacet nanlazmdan ve gece uyamp teheccUd kIlchktan sonra lslahma dua edilir. Namaz kllan Meviaya §tikretmeli, kabuHi ve namaza devama muvaffak oimasl i~in Cenabl Hakka yalvarmahdlr.

-139 -


Askalamden: «Be§ vakit namazla, 1 - Rabbin muhabbeti ve l1zaBl, 2 - Bedene sIhhat, 3 - Beladan slyanet, - Evine berd,et, 5 - Simaya letafet, 6 - Kalbe rikkat, 7 - Slratta selfimet, - Azabdan necat ve saadet kazamhr.» Namaz kllamn Klyamette abdest §.zasl parlar. Abdest ve se(:de azasl yanmaz. Namazl, zekatI ve emaneti, dil, karm ve a.vret yerlerini muhafaza edenlere Peygamberimiz Cennetle kefil olmu§tur. Namaza devam edenin hayn slireklidir. [400 ... ~ ; j..a1l"0'] ayeti [(Kabul olunmu§) namazlar mil'mini gfulahlardan ve fuh§iyattan meneder.] dcmektir. Namaz Cennetin anahtan, dua rahmetin anahtan, abdest de namazm anahtandlr. Namaz kuana di! uzatmamk lazlmdlr. Ehli KlbIeye ktiflir isnat olunamaz. Dtinya i§leri namaz kllmak §artiy~ Ie yapilmallilir. Bir namaz zayi eden: «Bu felaketi bir daha gosterme, Yarabbi!» diye Mevlaya yalvarmahdlr. BE§ VAKtT NlllAZIN REK'ATLARI:

Sabah namazmm farzl iki rek'at. Bundan evvel iki rek'at kuvvetli sUnnet (Stinneti mtiekkede.) Ogle namaZllllll farzl dort rek'at. Bundan evvel dort ve farzdan sonra iki rek'at kuvvetli stinnet. Thindi namazmm farzl 4 rek'at. Bundan evvel 4 rek'at siinnet (Stinneti gayri muekkede.) .Ak.§am namazIllin farZl 3 rek'at. Bundan sonra 2 rek'at kuvvetli sunneL Yatsmm farzl 4 rek'at. Bundan evvel 4 rek'at stinnet. SonTa rek'at kuvvetli siinnet ve sonra 3 rek'at vitiI'dir [*]. Be§! vakit namazm 20 rek'ab siinnettir. 17 rek'ab farz, 3 vacip olmak iizere farzlar ziimresi 20 NamaZl kazaya blrakan her gUn farzlar i~in 20 rek'at bo~lanml§ olur. Siinnetlerin ve vitir'in rek'atmda Fatiha ve zamInl' re okunur. ill rek'ath sabah farzmm her iki rek'atmda, il~ [*] Vitir namaZl amelen farz, itikaden vfwip, s!1buten sUnnettir. Yani Peygamberimizin emri He sabit olup inanma baklmmdan vaclptir; odenmesi ciheti lie farz gibidir (tcrkinde farz gibi kaza edilir).

-140-


ve dort rek'ath farzlarm ilk iki§er rek'atlarmda Fatiha, zamsure vaciptir. BWllann li~ilncii ve dordiincti rek'atlarmda yalmz Fatiha okunur. Vitir namazmm ii~i.incii rek'atIDda zamml sureden sonra tekbir alarak Kunut Duasl okmnak vacipKunut DuaSl: :"~""r\·(""-'--:::''''/'\\·f\' ,~...,,.,,, .) . . ;t ./."" . . ..., ."".;..,,"" .,.".".\. . . . ,~ ~~~;.;-' 0.-; _~;:" ~:,..If~ ~ ~~; ~,,~J ~b\-: '_ill r.) , ~"I .., 'i ~ 'l"

~~;'L:~ jt~\ ~~:;j~~~J~;$~;J~~j\ (~ ~

,\J

~.t- ~

/

\

__

.- \

0-' . -

~~tSJ~d:~0~d:~~; £~\fJ~;~~lJ~~; ~ok parlak ve tazimli bir duadlr. Bu duanm i~inde biz: Allahii Tealadan yardIm istedigimizi, istigfar ve tevbe ettigimizi, Rabbimize tevekktil ettigimizi, §iikrettigimizi, nankorllik yapmadIglmlzl, kotilleri terkettigimizi, ancak Rabbe ibadet ve seede ettigimizi, ancak onWl emrine ko§up durdugumuzu, rahmetini lImup azabmdan korktugumuzu Rabbimizin hnzurWlda ayakta durarak soylliyoruz. Buna gore Rabbimize sl~nmakta, tevbe, ve ibadet etmekte, emrine ko§makta, Ondan korkmakta kusur nankorllik yapmamak ve kottilerden sakmmak laznndlr.

namaZI Yaya ylirliyti!;!liyle az saatIik yani 90 kilometre kadar alan yere giden bir kimse yolda ve onbe§} gUnden . duracak ise vardl~ ycrde «misafir» saYIhr. Onsekiz saatlik yere vapur, otomobil, tayyarc gibi bir vaslta ile yahut ko§ar atla 18 saatten daha evvel gitse de yine misafir hlikmtindedir. Misafir dort rek'atll farzlan kl~ lar. Sabahm ve ak§aimn farzlarl He vitiri tamam kilar. Boyle seferi olan kimse vakti mlisait 'olursa slinnetleri tamam olalnlar. Yerli imama uyarsa farzlarl tamam kIlar. ~1isafirin

NAMAZIN F ARZLARI" Onikidir. AltIsl dl§mdadlr, bunlara §art denir. Alb tanede i~indedir, bunlara rliktin denir. -141-


NalllaZlD ::>8.rtlan :

1 - Hadesten taharet : Gustil lazlmsa guslil etmek, abdesti yoksa abdest almaktIr. -

\

Necasetten' taharet: Bedeninde, elbisesinde, namaz yerde pislik varsa temizlemektir.

''''/N·''''"-!}.JJ • 1.... -:. \ - • \. .- ~ \>-J.:W ayeti namaz kIlanm bedeninin temiz tJr.: ........ -:

1:;03 •• -'J~u

olmaSlm emreder ;1'/

'''\/:.''

namaz kllman yerin temizligi, S"S.:..u:,d,~J

"

.-.,

elbise temizligi *] hakkmda Va.cib Tealamn emridir. 'raharette elde koku kalmayacaktIr. 3 ~ Setri avret: Avret yerini ortmek. Erkeklerin avret yeri gobeginden dizleri altma kadardlr. Kadmlarm yUzleri, elleri ayaklarmdan her avrettir. ,J

.,,-

152 • .... ~J-~)

(J"U'" .,...)_·,. . . (:'1-:ff·" . ."i/'"

Y. L.,...

.~UJ .»~, t{.~

ayeti, av-

ret yerlerinin elbise ile ortiilmesini emreder. Erkek ~ocukla­ rm erkekler klZ ~ocuklarm kadmlar avret yerlerini ortmeleri laZlmdlr.

ti:~J;~~ z.J~': ayetinde ~

,

~,#"

[Kadmlar bal;? ortiilerini yak a-

"-

larl iizcrine c;£cksinler.] buyuruldug'undan degildir.

namazda a vret

Slkmak rnUmkiin §ey til} kere Ylkamr ve her Ylkam§ta kesil1nceye kadar srkmakla pak olur. Her Ylkamada yrkandl!tl kap da Ylltamr. Elbisenin neresi buIa§rk oldugu belli olmasa ara§tmp bir yerini yIkasa pi\k olur. ' SIkma mlimkiln olmayan §ey ii<; kere yIkaDir ve her yrkanmada damlasl kes!11nceye durdurulursa kafidir. her defasmcia dokmekle pi\k olur. taral,. bl~ak, slrga, mermer, yagh tahta me- . samath olmayan !ileyler silmekle pak olur. Ktiim, ke<;e gibi yaygllar akar suda veya biiytik golde bir gece durdurulursa temlz olur. yUzU temizlenir. Yen!

-142 -


ayaklarmm zarurette narnaz da olmadlgl Vakti kadmm yahnayak namaz kIlmasl muvaflk degildir. N amazda veya erkek bulunan yerde baldlrlarml ortecek ~orap giymesi lazlmdlr. Entarisi klsa olan kadmm namazda ~orap far7'(hr. Entarisinin kolu olan maz Inlaca~ biiyUk ortiisu ortiinup kollanm bununla bilekleIiine kadar ortmelidir. Kadmlar i~in en muvailk namaz elbisesi §imdiki «sabahhk» dedikleri geni§ ve uzun cntaridir. KoHan da uzun olmak sabahhk kitaba gun libastlr. ba§ orttisiinden gorunurse namaz sahih olmadlgmdan list liste iki tane ortiinmesi icap eder. 4. -

istikbali KJ.ble: Namaz kllarken Klbleye . donmek, .

J/'''':'~~})

t f((,::5l 1"'~ ./"., n. \.4~.)",);,-~Il.!. ~Jy

al iJa!~~J typ

J'

--'/0

,

..-.:"

."j

'"

ayeti

/

~vir! Ve nerede olursamz Mescidi Haram tarafma doniiniiz!] demektiro ve trende Klble tarafma (mUmkiin kadar) donilliir.

mazda Mescidi Haram yini Kabe tarafma yiiziinti

,5 -

Vakit: Namazl vaktinde

kIlm~k.

hlikmlince her mazda vakit farzdIr. Sabah namazmm vakti: Tan yetinin agarmasmdan gline§ doguncaya kadardIr. Ogle namazmm vakti: Her . gOlgesinin klSalmasl sona sonra artmaga lamasmdan, artma kendi boyunun misli kadardn' (imalDl Azama gore). Ebu Hanifeden ba§ka bir rivayete, imaml Ebu Yusufa ve imaml Muhammede gore artma, kendinin misli oluncaya kadarilir.tltindi namazmm vakti: lenin vaktinin bitmesinden gtine§ batmc::tya mm vakti: Gtine§in dulunmasmdan (batmasmdan) havada batl tar~mdaki beyazlIk kayboluncaya kadardrr. lmaml Elm Yusufa, imaml Mnbammede ~afiiye babdaki kIrnuZlhk kayboluncaya kadardIr. Yatsmm vakti: Ak§atnm vaktinin -

14:3-


mesinden sabah namazl vakti girineeye kadardlr. Vitir D8Jlla21.llln vakti yatsl vakti olup ancak yatsl namaZl klhndIktan sonra klllmr, ikindiyi geciktirip giine§in dulunmasma blrakmak hatadlr. Ak§aml, yIldlzlarm ~lkmasma blrakmak mekruhtur. Giine§in dogmasmdan itibaren 45 dakika ge~inceye kadar, ogle €?,amna 20 dakika kalmasmdan ogle vakti kadar ve giine§ higbir namaz kllnmlaz [1<]. Bu ' vakit kerahet vaktidir. 6-

Niyet

Namaza dururken

etmek.

~b\..j\j.~\t~ «Muhakkak amener niyetlere baghdll'.) """- !-

. . . . . J,,.

~J"'~

~'o/.,'

, ,) ...

"J

';56 U:.JIJ~A1.\~\~\..:vr~\~ ayeti: [Ben, Rabbe niyeti haIis '1

-

'"

.....

I

,

olarak etmekle.. emrolundum ] meaJindedir. Niyetsiz namaz asIa olamayacagrndan delilik, 24 saat veya daha fazla sUren baygmhk hallerinde namaz farz olmaz. Baygmbk kIsa sUrerse iyi olunea kaza eder. 1

O.l"'~J~ .~!\~ Q

--r

I"

,

...... -\

: \\';»"1: ayeti I"'

)It-N ~ o~

mucibince sarhO§luk' halinde

(soyledigini ve okudug'unu anlaymcaya kadar) namaz klhnmaz. Niyette: Mesela, «Yarabbi! Rumi §erifin igin ogle namazmIn fa"'Zlm kllmaga ettim.» denir. Cemaatle klhmyorsa <<uydum hazlr olan imama» sozii Have edilir. (Yarabbi! RIZai §erifin i~in sabah namazmm sUnnetini kIlmaga niyet ettim. MUyesser ve kabut Yarabbi!) tarzmda soylemek daha glizeldir «Miinyeden». Bu farzlardan setri avret hi(f geri blrakIlmaz. Gece karanhgmda bile avret yeri olarak ktlmmaz. Ancak dortte biri pak olan bir elbise bile bulunsa onunla kllmlr. Gusletmek Gline§! batarken yalmz 0 gunkU ikindinin kerahetle klhEu vakittcn evvel haZlrlanml§ cenazenin namaZl bu vakitte KIImabilir. Bu il~ vakitten 'ba§ka, imsak vaktinden giine§ dogmasma karlar, tkindinin fal'Zl kllmdlktan sonra akE/amm klhnmcaya kadar olan vn,kltlerde farzdan ba!jka namaz kllmmaz. Eu vakittc cenazc namaZI, KUT'an secdesl caizdir. Cuma giinil hatip minberde iken stinnet kilmmaz. Her farz namazm kameti esnasmda da stinnet kilmmaz. Farzm vakti daraldwsa siinnet kilmmaz. Abdest bozmak SlklDbsl nllmaz kllmak mE'i!:ruhtur,

-144 -


ve abdest almaktaki gii~liiklerjn ~areleri de namaz bahsinde gegti. Hiilasa: N amaz i~n hi~bir mani ve oztir yoktur. NA~IAZIN

tOiNDEKIFARZLARI

1 Namaza dururken Tekbir alrnak ber» demek. Buna

«Allahli

ayeUeri delildir. Tekbirin niyete biti§ik olmasl laZlmdlf. Tealamn sonsuz lahU ekber'in manasl= cede AllahU magfireti ve keremi rife Slgmaz derecede bUyliktiir. AllahU Te8.lanm kudretinin bUyliklligiine nihayet yoktur. AllahU Tealarun ilmi bitmez tiikenmez derecede bUyiiktlir. AllahU TeaIanm kullanna in'am ve ihsam tarif etmez bUyUktlir, Kendisine kulluk pllmasl AllahU TeaJanID hakkl sonsuz derecede AllahU §anma ibadet olurunaktan gok aJidir. tUn kullar ona hakkiyle ibadet ve !?tikretmekten aciz ve kusurludur ["']. Her tekbirde bu manalan di.i§iinmeli ve kusuru ile kabulli i~in yalvarmahc:hr [uJ. Tekbirde (AllahU ekber) demeli.dir. Bazl imam ve mtiezzinlerin gibi hele oturma tekbirlerini (AllaaahU diye birkalt miktan uzatmak haramdn'. 2 - Klyam: N amazda ayakta durmak. .....

...,

Jo "-

38 ~\;~~}; ayeti ba~hca delilidir.

[*]

Ii:

;~~4;4~'J-.sX::1~

«Ey

I

bimiz biltiin mevcudat seojnkul1ugundadlr. hakklyla ibarlet medik. Ciimlemiz seoin §amna l~Ylk ibadette aciz ve kusurlu oldu~mu­ zu itiraf ederek· seni tesbih ederiz.» demi§ oluyorlar. Biz de boyle demeliyiz. Allahii ekber dedikge bir melek yalanlar. tekbir aldlkga den: «Ya ' Maksudum matlubum nzai §erifindir.» meli ve dokmege gah§maIlYlz. En yiiksek namaz Allahti L<UlCeli:tlin korkusundan ya§ dokiilerek klhoan namazdlr. [**] Elmuhkem'den: dik ,eder. tekbir

-145 -

Ament(} ~erhi -

10


3 IJ.

Kiraat : Namazda ayakta Kur'a:Q okumak.

'''''''''''''1.'''. "

. 575~t,...;;L.~~ ayetinden istidlaJ edilir. (Bu kitabm Kur'an okumak bahsine miiiacaat.) Kur'an okurken dinlemek vaeip oldugundan namazda okudugunu kendi kulagma i§ittirmek vaciptir [*]. Dudak klmlldatarak ve kalbden okumak okuma saytlmaz. Melekler her harfine yetmi§er sevap yazaea~ i~in kulagml 0 kimsenin agzma verip dinlerler. Bu sebeple okumaYl melege de i§ittirmek ve harfleri belli etmek lazlmdlt. (Cevhereye gore: Okudugunu i§itmeyen okumU§ sayllmaz.) imaml Ebu Yusuf ve !maml Muhammede gore okumada her harfin \ diizgUn §eklini· kula~a i§ittirmek lazImrur.

S4~);£C.,.::a~. ayeti mucibinee dilin okudugu!,!u kulagm i~tmesi, anlamaSl lazlmdlr. [l.~J • . ] ile biten,

. . 0 ... ~~,~., i·!-:'i,' 0Y':':.

ile olan seede ayetleri seedede aglamaga delalet eder. Kur'an okurken aglamaga delaJet eden ayetler ~oktur. 4 - Riikii : Namazda riikiia egilmek. Riikiidan 'evvel Kur'am bitirmi§ olmahdlr. NamazQa klyamdan ba§ka yerde Kur'an J JO I,~"

..

t ... " , ....,;:'(

okumak mek:ruhtur. Riiku ve seede 340~~~~}~1u::~1~~; ,. ayetiyle ve ba§ka bir~ok ayetlerle sabittir. 5 - Siieiid : N amazda secdeye varmak: Seedeye ayaktan riikii eder gibi egilmeyip dosdogru dizler lizerine ~okerek oradan gitmelidir. Seedede yapIlan dua makbuldlir. Seede hataIan eritir; dereeeyi ylikseitir. Kalbde Mevladan ba§ka bir §ey olmazsa §eytan hiicum edemez. Birinei seede insanm yaratIlmazdan onceki yokluk halini, iki seede arasmdaki oturma [*] Her kitapta, namazda okumanm kendi i§itecek kadar oldugunu yazarlar. Bunu birine soylersek belki «Okudugumu yammdaki de i§itir.» cevabml allrIz. Buna verece~miz kar§lllk §udur: Camm varsm i§itsin dOnya keIaml soylemiyorsun ya. Senin flslltm namahrem de degil, okumam yanmdakinin i§itmesinde kerahet de yok. Eger yanmdaki hakkiyle namaz klllyorsa senin flslltIyla okumam duymaz; yok eger senin okumam dinliyorsa onun akh namazda degil dl§arlda demektir. §u halde senin bunu du§iinmen beyhtidedir.

-H6-


diinyaya gelme halini, ikinci seede aIiip topraga girme ve kabir 4alini; tekrar kalkma da KIyamet giinii. kabirden kalkma halini habrlabr. Secdede almm yere koymak farz, burnunu yere koymak vaciptir. 6 - Namazm sonunda Ettehiyyatii ... okuyacak kadar oturmak: Bu ka'dei ahire hakkmda ayet olmadlglndan hadisi §eriflerle ve icmal iimmetle yani eshabm ittifakh haberleriyle sabit olmu§tur [.]. Namazda tekbir almak, Kur'an okvmak, Tahiyyat ve tesbih okumak dilsizden saklt olur. Namazda ayakta durmaga iktidan olmayan oturarak kIlar; riiku' i~in egilir. Oturmaga iktidarl olmayan yatb~ yerden riiku' ve seede i~in egilerek yahut yalmz ba§Inl egerek kIlar. Ba§lyla imaya da kudreti olmayan ka§l He gam ile ima etmeyip namaZl terkeder. Namaz kllan ve cemaate devam edenin «Rabbim laYlk gardii, beni huzuruna kabul buyurdu.» diye namaza muvaffak oldugu i~in §iikretmesi 18.ZImdIr. Bahriye emeklisi merhum Mustafa Fevzinin beyitlerinden: '

,

tstemez nefsin namaz kllmak senin, QUnkii serbestliktir ISrarl allln. Al abdesti kll namaza ibtidar. Gor kl gelmez mi namaza iktidar. Bu tekelliif gU(; gelir dersen e~er, Emr! dUnya gU(; degil m! ey peder? Emri diinya nice gU<;liik gosterir, Ademi yiizbin dolaba donderir. Ya~sa mti3kiiller e~er ya~mur gibi Ehli dUnya terkeder 'int mesle~? Sen neden sabreylemezsin Hak 1<;ln? Tenbel oldun nefse uydun biisbiitiin.

Bir namaz fevtedenin dtinya dolusu malml veya ehlinden en klymetlisini kaybetmi§ gibi, yUreginin yanmasl lizundIr.

'..::i.........."... ('

f .. -: ..... t , (f 308 ~~~~."....,~~~I ayeb cehlesi [Allahii TeaIanm ay~tA

A

leri okununca onun heybetiyle yere dii§iip aglayarak secdeye [*] EImuhkem'den: Namazda bedenle i§lenenIer Cennetin yemekIeri, okunanlar Cennetin i(;ecekleridir.

-147-


kapanan peygamberlerden sonra gelenlerin ~klan namaZl zafuh~iyat, i§ret, faiz, yalan §ahitlik gibi §ehvetlere tabi oldular .. Tevbe ve kaza da etmediler. Bunlar Gayya Cehennemine atllacaklardlr.] dedir Su doktlikten soora. ebneyen acele edip 'Ua,uua,,,, kesilmeden abdest almaga ba§layanlarda sonradan sidik damlamak ihtimali oldugundan bayleleri namazl zayi etmi§ olurlar. Su d6ktiikten sonra d,amlanm arkasl geJinceye kadar vakit gegirmeli, zaman idrar mahalline bir bez sa don kallr. Kahir azabmdan kurtulunur. Su te iizerine sH;:ratmamaga dikkat etmek lazlffidlr. bahsine de miiracaat.) VUcudun bir yerine bula§m~ sidik veya sulu necaset avug iginden az ise ytkamak mUstehap, avu~ iC;i kadar ise ylliamak vacip, daha fazla ise farzdlr. (9ama§lr Ylkamada donlan ~amru;nr legenine sokmazdan evvel Slkmak NAMAZIN vAotPLERt 1 - F,arzlarm ilk iki rek'atmda, vitir, sUnnet ve ziyade namazlann her rek'atmda Fatiha okumak. 2 - Zamml sUre okumak (Farzlarm ilk iki rek'atmda, vitir, sUnnet ve ziyade namazlarm rek'atmdaL - Ta'dili 4 - Dart atll namazda ikinci rek'atta oturmak mak. 5 Namaz sonu oturmasmda 6 - N amazm sontmda selam vermek. 7 - GUndUz namazlannda Kur'am gizli, gece namazlarmda aglktan okumak. 8 - Vttir namazmda Kunut tekbiri ve dUaBlill okumak. 9 igin secdei yapmak, Bayram leri. 11 Namaz igindeki farzlarm araSllll kesmemek. Tertip slraya ri!3-yet ; farzl, yerinde

:vi ettiler. Ana babaya isyan,

[*j Bir dllmla idrar gelmesinden abdest bozulur. "0<; damla ~lursa yaYIlmea avu~· tei kadar olaeaiPndan orasl Ylkamp slkllmak ieap eder. Bilyiik su . dBkUldUkten on dakika scnra idrar damlasmdan eser kalmaz. Bunlara dikkat etmeyen taharete diklmtsizllk yiiziinden namaZl zayi et- I mil;! olur. ' Kadm ba~ka biiti.ln viicudunu, erkckler gobegindcn altma yerini tamamiyle ortmezlerse ortillecek yerlerden yalmz iizamn dBrtte bir! agll1rsa namaz mu§ olur. , Namazda mana bozulaeak §ekilde yanlIl;! okuyanlar, ta'diU erkana dikkat etmeyerek acele kllanlar da namazl zayi etmi§ olurlar.

-148 -


13 -

Cemaatle killnan namaz esnasmda Kur'an okumaktan

ba~ka §eylerde imama tabi olmak. Secdeler gibi tekrarh olan

riikiinlerde tertip vaciptir. Ayakta durma, riikft etme, son oturma gibi tekrarslZ olanlarda tertip farz oldugundan vaktinden once yapIlan riikUn bo§a gider. Tertipli olarak yeniden yapIlmasl laZlmdlr [*]. ETTm1YYATtL. NVN MANASI:

~~~, Dil He yapllan ibadetlerin hepsi Allahii Teala i~indir.

.

,,~

."

b~~~ Bedenle yapIlan biitiin ibadetler

J"'< ",

..:.A.:,1J~' . ... ve

mal He yapIlan biit~ ibadetler de Allahii Teala

~

i~indir.

(j§te Ettehiyyatii buraya kadar Rabbi Tealaya ta-

zimdir.) "~'''''

olD,;:'."

:.J..... ,.,.~" ,..J.,..",,,,,,,,, """.;

~'~J~IL;!~ ...~' Ey Nebii zi§an! Cenabl Hakkm

selaml, rahmeti, bereketleri senin iizerine olsun. (Burasl da Result ekreme selamdIr. Bu selarol hulus' He verenin selanulll o anda i~itir.) f"" II'" 'I ~ I ,,,,

'r-.. . '... . . . .J. I -: ...

~\.,Q) ~~~.foJU.p:>t.:J1 derken Allahii Tealamn selarolm kent · . . dimize de aldlktan sonra namaz k~an miisliimanlann hepsine selam vermi§ oluyoruz ve sonunu <Ia Kelimei 6ehadetle J-\.}

"';JJ''''~j::fj;''!(Jr..&t'~:~1 'f.....:, bagl~l§ bulunuyoruz

~"")'~~~J4J,\1 ~:,AJ... ~V~

I

,

[*] Bir veya tki seedeyi unutup terkeden1n sonraki rek'atta ayakta lken hahrma gelse hemen se<:deye gidlp 0' seedeyi kaza eder ve ayaA"a kalklP namazmdan lolmmamt!! ne varsa onlan Slra ile yaparak tamamlar. UnuttuA"u seede rilkOda hatlrma gelse rilkOde.n seed eye vanp evvelee terkettigi seedeyi ve ktlmakta oldutu rek'atm seedeleriDi slraslyle yapar. EA"er daha sonraki rek'atta 'hatlrma gellrse hemen terkolunmu!! seedeyi yapar ve namazmdan lttlmadtklarml lolar. Seedeyi geri blraktl· kl i!:in bunlarm hepsinde de namazd8.l'. sonra seede! sehlv eder. EA"er bu unuttutu seede son oturmada selA.mdan evvel (veya sonra yerinden ay· nlmadan) habrma gelse hemen 0 seedeyi yapar ve son oturmaYl tekrar yapar; selll.m verir; seedei sehiv de yapar. , EA"er bir rek'atta rUkuu unutarak terkedip sonraki rek'atta hatinna gelse hemen 0 rlikQu yapar ve fakat terkettl~ zamandan hatlrma geldiA"i zamana kadar ktldlklarml saymaz; 0 rtlkQdan sonra slra ile namazllohp tamamlar, selamdan sonra seedei sehiv yapar.

-149-


SUNNETLERt 1 - N amaza ba§lama tekbirinde el kaldIrmak. iki elin parmaklarrnrn ne slkIlIlll§ ne a~Ilm1§ olarak kendi halinde buhmmaSl ve ellerin i~inin Klbleye kar§l dondliriilmesi slinnettiro Ba~ parmagm kulaga degroesi mlistehaptIr. Tekbir esnasmdfl. ba§l egmemelidir. (Allahli) derken ellerin kalkmaSl ve (ekber) derken, kollarl yanlara sahvermeden, hemen ellerin baglanma~l kalkarken ellerin riye kar'§l Te!lacIan ba§ka ya atbm.» manasI olunur. Bu Tekbiri huzur blitlin namazm medardll'. 2 - Erkekler gobegi albna bag-larIar. bilek lizerine halka ba§ ve kli~iik parmagl sol bilek iizerine koymahdl.l'. Ayaklar KJ.bleye doniik ve el geni§ligi kadar arahkh bulunmahdl.l'. 3 - Slibhaneke okumak [.]. 4 - EUzli Besmele okumak (yava§ sesle). 5 - Fatihadan sonra yava§ sesle ve arahk. bIrakarak «amin!» demek. Ayakta seede yerine bakmak mlistehapbr. 6 - Rlikua egilirken (Allahli ekber) demek. Rlikuda u~. kere (Slibh,ane demek. Rlikuda bel, iizenne su tepsi konsa dokillmeyecek dliz, yumurta :yuvarlal1IDlyacak kadar [*] Stibhanekcnin Yarabbi! Seni tammayanlar yakJ.§mayan vaslflar Sen §anma laylk rm ctimlesinden derece alisin. Hikmetin rine zullim edenlere mtihlet veriyorsun. 'Bu aclz ve zaif kulun btittin kafirane sozieri ve i§leri biitiln kuvvetimle reddederim ve seni azim suatlarmla daima averim. Senin ismin biitUn alemlere feyzti bereket verecek derecede alidir. !§te bu fakir kulun senden ba§ka her §eyi yok bilip kusurlarlmm aff! iQin sana slg,narak §imdi huzuruna durdum. Senin azame tin tlikenmez derecede yiicedir ve senden ba§ka kulluk yapllmaga lli.yIlt ve mlistehak hiQbir §ey yoktur.

-150-


hdlr. Rtikuda dizler ellerle tutulur ve parmaklar ~lk, diz dik bulunur. OOzIer ayaklarm ucuna bakar. Kadmlarm, toplulugu muhafaza i~in bellerinin dUz olmaSl lSztm ·degildir. Fakat her riikiinde sallantImn kesilmesi vacip oldugundan sallann kadmlarda da ohnayacaktIr. 7 -

Riikudan dogrulurken yalmz kIlan

[ * dogruJduktan sonra kalk.arken

~~~I~

alan riikudan

cemaat

1~t;

der. Rtikfldan

son~

ra ayakta dogruImllli olarak bir tesbih sOyliyecek kadar duSonra Allahii ekber deyip secdeye gidilir. Secdede ii~ kere

rulur.

•l .....1.;,.,~.. ~'::i\~~~~e' .... .

secdeye inerken evvela

sonra ellen,

en sonra da ba~i.n yere kaymak laznndlr. Seede yedi aza i.izerine yaplhr. iki iki iki Secdede dikllm4i olarak yanyana, topuklar biti§ik, ayaklarm iistii Klbleye kar~l bulunur.Ayaklann iistiinii yere koymak caiz degildir. esnasmda bir ayagm yerdenkalkmasl biiyiik kerahattiro Iki ayak yerden kalkarsa namaz fasit olur.) Secdede eller, parmak u~h:i.n Klbleye donUk ve parmaklar birbirine yaPl§lk olarak yere konur. Bu esnada parmaklar kulaklarm .yumu§aklarl hizasmda olacak ve iki el arasmda bir el geni§ligi kadar a~lkhk bulunacaktIr. AIm ve burun yere degecektir. Yalmz alnm yere degip burnun mekrulltur. GOzler burun ueuna bakar. Bir mani olmadIgx takdirde erkeklerin dirseklerini ~lP uyluklanm karmndan uzaklaf3Urmasl siinnettir. Biiziilerek seede kadmlara mahsustur. Sec de tesbihleri diger tesbihler diizgiin okunmahdIr. SUbhane yerine sUbane demek yanll§tlr. Secdede Rabbe yakmlIk olur. Bir miisliiman seed e edince l';leytan aglar. 8 - Secde tesbihini ii!;ldefa soyledikten sonra «AllahU ekber» diyerek oturma vaziyetinde dogruIup bir tesbih kadar salIantislZ olarak durduktan sonra ikinci secdeye Er[*] . Hamide demek (Muzmerat'a gore), namazm fesadml muclpttr. «Semiallahl1 limen hamideh:. demeUdir.

-151-


kekler oturmada sag ayagl kuvvetliee dikip sol aya~ yamarak iizerinde otururlar. 9 - !kinci seededen sonra «Allahii ekber» diyerek ayaga kalklhr Kalkarken sonra eUer sonunda dizler kalkar. Tekbiri, viicut dogruluncaya. ka.dar a~r okumak miistehaptIr. Ayakta, riikuda,seedede tekbir alImnaYIP aralarda ahmr. Dort rek'ath namazlarda yirmibir ara tekbiri vardIr. 10 - Farzlann ve tekidli sUnnetlerin birinei oturmasmda yalruz Ettehiyyatii okunur. tkindi siinnetiyle yatsmm ilk slinnetinde, dortte bir selamla kJlman teravillte sair ziyade namazlarda hirinei oturmada Ettchiyyatiiden (Allab,limme salli ve Allahlimme barik) dahl okunur. Oturmada eUer dizler lizerine konur; parmaklar haliyle ve KJ.bleye doniik olarak blraklhr. Parmak uQlan diz ueu ile bir hlzada bulunur. ikinci (EttehiyyaUL . . olarak (Allahtimmc Allahtimmc atina ... , RabbenagfirlL. gibi Kur'an dualarmdan ve

~j'';;C:j;a1jJil)~~f ..",.

,

..

~,

;,.or.

gibi hadls dualarmdan okumak

mtistehaptIr. 11 Birinci (EsseIamii alcyklim va dlli ba§ tamamiyIe ~evrilip baklhr. Selam meleklere selam vermege niyet edillr ["']. Cemaat ve biitiin salihler de niyete dahll olur. lmamm tarafma selam verirken niyete imam da ilave olunur. Sol tarafa selaro verirken de boyle yaplhr. Namazdan selamda arka taraftan yiizi.in beyaZl gortinmek b~kalarma degil kendi omuzlarma bakum~npunIo.nlle

9UI!QQ'B'g» :

gibi ibadet edemedim.» haptIr. . Sonra

ll'Bpwmas

defa istigfar

"<.( r"''''J!r i\ , ,:, ........~-:,.J,: I --n :i ~ ....J I - : ,t"~ !. .. ~~/) ~ ~~ ,u.:..JJl:=n\-l~J)I~\':":'~\1 ~

deyinceye kadar oturmak siinnettir. (Farz ,ile sUnnet arasmda slinnet sevabml tam amen veya kaybettirir.) siinnetten evvel degi§tirmekle !$ah,it ~[*1 Biz dtinyada namazda meleklere selam veriyoruz; onlar da bize oliimtimi1zde. kabirde ve ha§irde selam verirler. Cennette de [Selamiin kavlen ... ] ayeti hUkmtince Rabbimizin blz1 selamla taltifine nail olaca~ In§aallah. - 152 -


galIr, hem de namazIar 12 13 -

olur. doner.

Namazm

P~\;U~~l{;'~; demek. 14 - .Ayetillkursl... okumak, (.Ayetillkursiyi muezzin sesIe okursa, Kur'an dinlemek farz oldug,mdan, cemaat okumaYIP dinler. Okumak isteyen, muezzin bitirince okur.)

Otuzii~er kere (~\ ~\ ) ( ( ..u-,~\ ) ( ( ~l 0l=:-- )

15 -

denir [*]. Bir kere de: J. ....\.;

I.S;'

'" -

<...;'6' J"

.}II>

J ...d-\ <\lJ ctlt\<\l <\l ~.f;'V 0-'> J ~IY\<\l\Y

demekle zikir meclisi olur. Aminden evvel

( ..UI ~l~JJ\ 01 VI ) (

( c.,,::U ..Ut:..... J VI !.ll:L) \

ayet okuyan bu ayeti

l:AJ,...\J ~...L .. b j' )

EUzti. Besmelesiz okmnamahdlr.

dualarda ve Kur'an dualanndan herhangi birirti okumakta Euzu Besmeleye hacet yoktur. 16 - Duada eller Heri uzatdffil3 ve omuz hizasma kaldml,ffil.§

vaziyette semaya kar§l a~Ilmah, :; j..aJI) ~tl .. J\ ,-:,J <l.u...\.t-I )

~..~\ A.~) <\ll J ~ l:J J .... J Arap~a namaz duaslIlI (

~

[*]

Jc

r~--JlJ diyerek ba§lamah. oIarak na'mazmm kabu-

."".~

~10~ Stibhanellah

TeAlanm §anma

'"* • isnadlan kUlliyen atarm1 :rIm.» demektir.

ya~mayan

saYlSlZ derecede ana-

....£'j.:::J1..

«Allahii azimU§§ani yiice va-

slflarmm kaffesiyle bitmez ttikenmez saYlda sena ederim.» ' \

J\£ ';\~

.

Allahti ekber: «AllahU Ziilcelalln azamet ve kibriyasml anmaktan btittin yaratIlmI§lar acizdir. Ben de aczim He onun btiytik rahmet deryasma slgmdlm.:I> demek olmakla bu il!;ii de tilkenmez deryalardlr. Eu cihetle bu tesbihleri giizel gilzel, tane tane saymalJ. ve ResUlii ekremin buyurduklan vechlle, denizlerin koptikleri kadar sevaba nail olmaga !;all§malIytz.

-153-


ltinii, dininin, diinyasmm, 8.hiretinin selametini, kendinin, ana babasmm, evH'idmm, hocalanrun, lizerinde hakln olan mtisllimanlann, haYlr dua lsmarhyanlarm ve blitiin mii'minlerin de affml niyaz ettikten sonra salevab §erife okuyarak ve (Siibhane Rabbina (* rabbil aroma yesuun ve selamiin alelmiirselin velhamdii lHHlhi Rabbil aJemin!) diyerek bitirir [**]. 17 - Farzlar ve cuma i~in erkeklere ezan ve ikamet kuvvetli siinnettir. Terki caiz mtictehide farzdlr.) Ezam Muhammedinin §ekli

mctte (HayycalelfeHlh) dan sonra sabah ezanmda

pjJ\::l.;;:-;;.LJI

.;jJ\~~~;,a· ilave edilir.

Ezan tekbirinde de (Allahii uzatmamah, (Allahti ekber) demelidir. (E§hedii el lailahe illellah) diye lam'lan uzatrnak kat'iyyen caiz degildir. Yalmz ezam Muhamrnediyi miislUmanlarm duymasma medar olmak retiyle (Hayyealessalaaah, HayyealelfeIaaah) §eklinde hayyea-, li'Ian uzatma~ ulema caiz gorm~lerdir. Kamette namaza Jmlkma emri (Hayyealessalah) kelimesidir;" daha evvel kalk~ maga davramp acelecilik yapmamahdlr. Namaza durma emri de (Kadkametissalith) ctimlesidir. Miiezzine sesinin u1a§b~ her §ahittir. Sevabl cemaatin ~oklugu nisbetindedir. Miiezzinler Klyamette en uzun boylulardandlr. . Ezan okunurkcn ezam tekrarla cevap vermek Hanefiye gore vaciptir. Krrda ezanla kllman namaza elli vakit sevabl veriUr. Hakkiyle olnman ezamn, Kur'amn seherde okunan [*] Mecmaul-fetavaya ve Sahihi Hidayenin (Tecnis) kitabma gore Kur'andan sonra veya dua sonunda (Stlbhane Rabbina Rabbil izzeti ... ) diye okumalt evladlr. "Enistil'abldl.n ve DtirrU yekta.» [**] Duadan sonra ellerini ytlztlne stlrmen1n stlnnet oldujtu (trodadUIfettah)da hadisle blldiri1mi!jtir.

-154-


istigfarm sesi Allahii TeaIaya sevgilldir. Kaza namazlarIDl kIlmaga b8.§ladI~nda erkekler bir ezan okur, sonrakilerde yalruz kamet k3.fidir. 18 ~ Ezandan sonra bu duaYI okuyan §efaate mazhar olur

1o~'o~~P'~{\(d [.~~~il. ~~~~--:J ~~I; .&0 , i :y J''''[(WI " "",...,,,,,, ~

\~~~t -:f.\J;:,,,,-. :f, t;. -;. f" 1-:..... A ".("-::-...... ~I\ :-........-.::\," e .~ ,) LAf,'I,). ~ ~ c.v. . A".,u.J ~.lJ ~:" LA ...... 4..A.J J ~..r' A.:--J.)J J 'J.

;,

(Peygamberimize en yiiksek dereeeyi, vadettigin Vesile netini, evvelin· ve ahirine §efaatl uzma mahalli olan Makaml ezan davetinin Rabbi olan Mahmudu ver!) diye narnazm Cenabl Hakka dua edilmi§ olur. Her kul namaz davetini nasIl kar§IladIysa klyamet davetinde oyle kart;lllamr. Ezam itibarla kar§Ilayan yani daveti kabul edip namaza gelen ikinci surda ikramla kar§Ilamr. Memleketine sefer eden iki buyrulan hadlsi §erifin meali: ((Ehlinize gidiniz! Onlar ~nde namaz kIlmlZ! Onlara namaz ogretiniz namazla emrediniz! Yolda namaz vakti olunca biriniz ezau okusun! digeriniz imam olsun; cemaatle kllImz!) ) Namazda onUnden adam ge~mek ihtimaIi olursa 19 parmak kalmhgmda, bir ar§m uzu.nlugunda bir gubugu sag veya sol ka§ gelmek tizere seede edecegi yerin az ilerisine sUtre olarak dikmek vaciptir. (Dikilemezse yatmlarak konur. Eger dikilecek bir §ey bulunmazsa on tarafa dtiz veya yay gibi egri bir ~izgi ~izilse de olur. Namaz kilanm onUnden geQmek Qok giinahtIr: Gecseni menetmek hiin yiiksek sesle okumak eaizdir . Kadm namaz iginde 23 yerde erkekten farklIdIr: iftitah Tekbirinde ellcrini omuz ve ~ene hizasma kadar kaldlTIr. Entarisi uzunca olup ellerini yenlerinden ~lkarmaz. Sol el altta olmak §artiyle el1erini gogsU iisttine koyar. namazlarmda sesle okuyamaz. RUkftda az egilir; dizlerini avuQlamaz; parmaklanm a~az; diz kapaklan iizerine koyar; bacaklarml bilker; slrtIDl diimdiiz yapmaz; kollan yanlarma biti!;!ik olur. Karm uyluklarma, dirsekleri yanlarma, kollarl yere biti§ik

-155-


olarak toplu secde eder; parmaklarml dikrnez. Tahiyyatta sol budu tizerine yere oturup ayaklarml sagdan ~lkarlr. Ellerini, parmak uglan dizlerinden ~ort parmak geri olmak Uzere koyar. lmam olamaz. Kadm kadma uyup cernaatle kilmalarl haramh mekruhtur. Gen~ kadmlarm eamide eemaate hazlr olmasl haramll mekruhtur. lhtiyarlarma degildir. Bir namaZI imama uyax·ak lularken erkeklerle ,bir hizada dururlarsa erkegin nama.zI tasid olur. Eger aralarlnda ufak bir h,ail olursa bir slg·acak kadar arahk bulunursa zarar vermcz. Kadrna i.§aret edildigi veya soylendigi halde geri ~ekilmezse kadmm namaZl fasid olur. lmam kadmlara imam olmaga etmezse kadmlarm namaZI olmaz [* .

NAMAZIN

AnABI

1 - oturmada dizlere bakmak. (Ayakta,riikuda, seedede nereye namazm sfumetleri bahsinde yazIldL) 2 - Rtiku ve seede tesbihlerini be§ veya yedi kere okumak. mfunkiin mertebe defetmek . . 4 - YeryiizUnde veya yerde biten §eyde kIlmakevlarur. 5 - Siinnetleri hep bir yerde kIlmamak. - Namazda ~ok okuyarak ayakta !;tok az rek'at kilmak, az okuyarak gok rek'at lolmaktan efdaldir. 7 - Namazda hU§u iizere bulunmak. (Yani hiittin aza sakin, hareketsiz ve dUzgtin vaziyette, goz seede yerinde, kalb namazm gayrisinden alakayt kesmi§. kulak, dili:p. okudugu §eyi ve zihin miimkiin manaYI anlamakla me:;;gul olarak Rabbi TeaHlnm huzurunda su~lu kOle gibi durmak ve yamnda kim oldugunu tarkedemiyecek derecede bulunmaktlr.) Diinya btiytiklerinin kar§lsmda yere bakIlmlyor. Rabbtil ["'J Abdallah ibni Orner rad., oA'luna Rabbin cariyelerini Rabbin evinden yant cam1den rnenetrneytn, demi§. Kadm carnide yuzii ac;tk kllabillr; fakat klsa konu ve rusa boylu elbise ile veya ~orapslZ kllamaz. Kadmm boyau, go~sl1 ve sa<;;luI'l gortinmeyecektir. EA'er earnide konu§urlarsa, iyi giyinrne~ ~ocuklarl getirip carninin huzurunu bozarlarsa veya ufak ~ocuk getirip caminin hallianm telvis ederlerse daA'lar kadar gUnah kazanml~ olurlar.

-156 -


aleminin huzurunda dl§arl bakmamaga daha ~ok .dikkat IaZllndlr. Kendisinin veya imamm ne okudugUllU fark edemiyecek kadar gafletle kllman namaZl yeniden kllmak lazim gelmezse de sevabl ~ok noksandIr. "1! ~1(J,;I;\'1/""l ~(

~ ~~)I)

I [3J

'~k \ ''''

~A1~':;J.lr2Jl

,

......... ~

~-1~~1

[1], [2] ve [3] derken, tesbihlerde, kunut ve <tiger dualarda kalbi hazlr bulundurmak icabeder. Bir giinIiik :nama.zda okunanla.rm saYJSI :

Her glinlin farz namazlan 20, sfumetleri de 20 rek'at 01dugundan bir giinliik namazda' 40 Besmele ve 40 FatihaokunmU§ oluyor. Buna de (Errahman, Errahim) kelimeleriyle Rabbimizin sonsuz rahmeti 80 defa arulml§ oluyor. 222 defa tekbir ahmyor. ).20 defa (siibhane Rabbiyel azirn) 240 kere (siibhaneRabbiyel aUi.), 15 kere (Siibhaneke) okunduguna namazlarda her gUn en i§lenen Allahii TeaIaYl 375 kere tesbih etmek ve 222 kere tekbir eylemek oldugu gOriilmektedir. 40 defa (SemiallahU limen hamideh), 40 defa (Habbenalekelhamd), 40 defa (amin)! denml3 oluyor. 33 kere sUre okunuyor. 21 defa Tahiyyat okundugu i~in 21 defa Re21 kere AllahU Tealanm alemdeki biisfllii ekreme seliim, tlin salih ku~larma selam verilmi§ oluyor. 21 defa Kelimei §ehadet getiriliyor. 26 defa selam, (rabbenagfirIL.. ve emsali dua, 15 defa salevatI §erife, 15 de Eftzil okunmU§ oluyor. 13 kcre de (Allahiimme entcsselamii ve minkessel8.m .. ) deniyor ki boylece na:r;naza devamla pek !:;ok haYIrlar kazamlm~ olur. NAMAZIN MEKRUJUARI [«0] 1 - Kar§lya veya yana bakmak. (Namazda kul etrafn. bakmcaya kadar Mevla kuluna iltifat eder, Kulun dIglarlyn ----_ _...

Namazda mekruh bir i§ yapmak, 0 i§in derecesine gore, yeni btl' beyaz dbiseye ufak bir yag-ll boya siirmek veya adi bir boya lekesi yapmak veya elbiseyl c;iviye takmak veyahut bir yerine c;amursl<;ratmaga benzer bir sebeple elbiseyi kusurlaruhrmak gibidir. Namaz bununla klymetini kaybeder. [*]

-157-


bakmasmda Allahii Te8.la 0 namaza bakmaz. Bundan §eytan istifade eder.) 2 - Elbisesinden ve govdesinden bir §eyle oynamak. 3 - Secde yerinden zaruretsiz bir §ey gidermek. 4 - Bir veya iki kere bir yerini ka§unak. 5 - Biiyiiklerin yanma ~lkamlyacagl bir elbise ile kllmak. 6 - KlSa ceket ve dar pantolonla' Jnlmak. 7 - insan yiiziine kar§l kllmak. 8 - KlrmlZl ate§e kar§l kllmak. (Muma, kandile kar§1 mekruh degildir.) 9 - Esnemek, goziinii yummak. 10 - Ustiinde veya kar§lsmda canh resim bulunmak. (Namaz kllman yerde resimleri kaldll'mak veya kapamak lazundlr. Para, ciizdanda kapah oldugundan mekruh degildir.) 11 - Zaruretsiz iki ok~e iizerine oturmak. 12 - Elbisenin kolunu giymeden kIlmak. Kolu veya p~a­ SI slvah olarak kllmak. 13 - Ba§l a~Ik kllmak. (Ba§mdaki §ey dii§se bir eliyle ahp . giyerek kllmak ba§ a~lk Jnlmadan evlA.dlr.) 14 - Ayakta; secdede, oturmada el ,ve ayak parmaklarml Klbleden egmek. 15 - Oniindeki safta a~lk yer varken farzl arka safta kIlmak. Saf i~inde siinnet kIlmak [to]. . 16 - Kabre k~r§l siitresiz namaz kIlmak. 17 - Secdeye inerken oziirsiiz elleri dizlerden once yere koymak. Ba§a giyilen §eyin kenarma secde etmek. 18 - Secdede bir aya~ kaldIrmak. 19 - Secdeden kalkarken, dizleri oziirsiiz ellerden once ' kaldIrmak. Bir elle pantolonu ~ekmek. 20 - Yere veya duvara oziirsliz dayamp kalkmak."Ayakta .. ozlirsliz duvara dayanmak. ..... 21 - Namazda alma bula§an topragl silmek. 22 - Bir sure atlamak. ikinci rek'atta evvelkinin list ta[*1

Camtye 80nradan gelen ilk safta kllarsa, 0 namazda iken farza safm bozuk kalmasma sebep olmu§ olur. Bu cihetle siinnet geride kl1mmahdlr, CemaatIe farza durulaca~ zaman siinnete ba§lamak mekruhtur, durulaca~mdan

-158 -


rafmdan okumak; ikinci rek'atta evvelkinden ayet fazla okumak. Farzda bir rek'atta sftreyi tekrar olrumak. 23 - !mama uymU§ oldugu halde Kur'an oku;mak. 24 - Kur'am rilldla inerken tamamlamak; tekbirleri intikal tamammda soylemek. (Aralarda dememek,) 25 - Riikfl., siicut tesbihlerini riikfl., siicut tamammdan sonra soylemek. 26 - Imamm farzl oztirstiz ba§lka kllmasl. 27 - Imam al~akta, cemaatin hepsi ytiksekte olmak. (BaZIS1 olursa zaran yoktur.) 28 - Imam yliksekte, cemaatin hepsi al~akta kllmak. (Cemaatten baZlSl al~akta olsa zaran yoktur,) 29 - imam narnazm baZl sUnnetlerini hatrr iQin terkedip acele davranmak. I 30 ~. Cemaat arasmda daha U1YIk ohim vaT ken imam Ilk yapmak. :n - Namazda okurken ayet atlamak. (Siinnet miktarI okuma tam am ohuadan arkaslill hahrlayamaYlP ba§ka yere atlamrsa caizdir.) 32 - Tesbihleri Ugten az okumak. 33 - Tesbih ve tekbirlerden birini terketmek veya yerinde yapmamak, 34 - N amazda ayakta bazan bir tarafma meyletmek, Oztirsiiz dizini klrarak oteki aya~ iizerinde durmak. 35 - Elbisenin~ yakasml veya tsnUnii kavu§turmak. 36 - A{;lk yerdc slitresiz kllmak. 37 - Bir kadm ile yanyana durup ba§ka ba§ka namaz kIlmak. " 38 - Agzml, ytiziinii bir §eyle ortmek. (Esnerken miimkiin merlebe kapamak lazuudrr.) 39 - Ba§mHl tepesini brrakmak. 40 - Kadmm, Sa!;lml ba§ma toplaYIP baglamasl. 41 - Namazda iifliriip aglzdan sesli soluk ~lkarmak. 42 - Yol tistUnde, mezbelede, kabristanda, mezbahada, hamamda, gusiil yerinde, hl:\.yvanlarm su ba§mda duracagr yerde kIlmak. 43 - Farzdan sonra yerinde~ok eglenip oturmak. -159 -


44 - Secde yerinden ge~ilmek. (Secde yerine bakan oniinden ge~eni gormezse mekruh degildir.) -' Secdede iki kolunu yere do~emek. 46 - Stinnete aykm bir i~ yapmak. 47 - Ba§kasmm millkUnde izinsiz kllmak. 48 - Sallantl yapmak. 49 - Ozerinde a~zlIk varken namaz kIlmak. 50 - Aya~ kllmak (zaruretsiz) ~EYLER

NAJ\IAZI BOZAN

1 - Namazda SDZ soylemek, ah etmek. 2 - Kendi i~itecek kadar giilmek. (B~kasl i~itecek kadar giiltiniirse abdest de bozulu~.) 3 - Musibet veya agn sebebiyle sesle aglamak (Allahii TeaHinm korkusundan aglamak makbuldlir.) 4 - Bogazlnl aytklarlren iki harf hasIl etmek ['*]. Zarnretsiz okslirmek ve esnemek. Aksmr, geyirir ve hl(~kmrken sefazla [U]. 5 - Kar~nsmdaki Mushaftan bakarak okumak. 6 - Kur'am mana bozacak kadar yanh§ okuma:\r. 7 - Yanh§ okudugu laflz Kur'anda olmlyan manaSlz bir kelime ise namaz bozulur.

,

~ deki kelimeler hateb, :-

kevser, tevasev, slidtir, rahimaliki okunsa bozulur. 8 - Yanh§ okudugu laflZ Kur'anda olup mana bozuluyorsa yirie namaz bozulur.

yi yed'u okumak gibL

9 - Peltek insan ~alt§lp okum~ dUzeltemezse cemaat bulursa cemaate gider; bulamazsa gUcii yettigi. kadar okuYllP [*] BOj'azl aYlldamak, okumaYl dtizeltmek igin olursa, bogazda tUkUriigiin toplanmasmdan ise zarar vermez (Necatiilmusalli.). 'U] Ozril olea bile bu halleri gidermegc gal!§mah, miimkun olmazsa gayet yava§lta tlksUrtip akslrmah, sol eliyle agzInl kapayarak esne-

melidlr,

Botazl aYlklamak da dudaklan kapayarak yaplhrsa (ohu ohii) gibi bir ses hasll olmayaca!Pondan zaral'l yoktur. Cami i<;erls1ni oksiirtik sesi ile dolduranlar birgok kitaplarda zemmolunmu§tur. Bir komutanm kaT§lsmda ohU !:ShU denemedlgi halde huzuru tHl.hide buna nasli cesaret edilir

-160-


kIlar. Peltek kadm ise evinde giicii yettigi kadar okuyup kllar; cemaate gIkmaz. 10 - Gizli okudugunu kula~ i§itmemek. iftitah tekbirini kendi i§itmemek. 11 - SeHI.m vermek. (Eger Tahiyyatm sonu zannedip selam verse namaz Iazun geliI'.) 12 - iki h.arf hasIl solumak. 13 - Namaz igindc 90cugun yaramaz~ hgml durdurmak igin bozulur. (Namaz iginde gagrrana veya kaplyt a§ikar okursa yahut Tekbiri yiiksek bozulmaz.) 14 "- Namazda olmayan birisi tarafmdan (Secde et! Otur! Kalk! ileri git! gibi) sOylenen sozlerle hareket edenin namazl bozulur. 15 - Sonradan safa girene namazda yer geni§letmek namaZl bozar. Biraz durduktan sonra geni§letilirse zaran yoktur. imamdan .evvel egilip dogrulamn namaZl Hanefiye gore tao mam degildir. Thni bir kimseye: «Sen ne imamla kIldm; ne de 16 - Bir riikiinde bir riiku, bir oturma, bir ayakta durma kere bir yerini bir eliyIe ka§lmak (Her birinde Bir riiktinde 'bir eliyle iig kere yakasllll dev§irmek. 1,7 - Ba§llldan di.i§eni iki eliyle abp giymek. 18 - iki eliyle pantolonunun di%ini ~ekmek. 19 - iki eliyle bir§ey yapmak ameli" kesirdir. Namazl bozar. 20 - Di§inin dibinde kalml§ olan, nohuttan biiyiik bir §eyi yutmak. , . 21 - Yiiziinii ve "",•.">,,uvu aytrmak. 22 - Bir yerden kadar ilerlemek. (ileriki saftaki bo§lugu kar§l ayaklanm kaldIrmadan bir sa! bir riikiin kadar durarak yine bir saf kadar bozuhnaz [olio]. [*] Yuzunii KIbleden .dondiirmeden biraz yan gitse de bozulmaz. (NecatiilmussaU'den.) l§te bu milsa.adelerin hep saflarda bo§luk kalmamasml temin igin oldug-unu dii§Unerek saflarda bo§luk blrakmamaga gok dikkat etmelidir.

-161-

AmentU ~erhi -

11


- Ccmaatte kadmla yanyana durmak. (!mam kadllia niyet ettiyse.) - Secdede ayaguu yerden kesmek. (Secdeye yatar ve karkarken ayak burunlanm yerden kesmemege, Heri geri almak iQin siiriikler gibi ~kmege dikkat etmelidir.) ulemaya gore secdede ayaklan yatmnak namazI bozar.

26 -

i AHakber gibi okumak,

~!'~ . . . .

,-,~~, $.....

itf1'<&

yi gayrilmegdubi okumak namaZl bozar. (Kur'an okumak bah-

sine de mliracaat.) - Kadmda libas namaza marudir. Bir dortte biri gorlinse namaz bozulur. (Namazda avret yeri a!}1lan birden kapasa oIur.) - N (lmaz bozulacak biI'§ey olunca· namazdan selamla Qlkllarak yeniden kIlllilr. (Sir insam veya hayvam yahut maII tehlikeden kurtarmak maksadiyle namazdan ~ikmak caizdir. tcabl halinde yalmz kllan cemaate g~mek namazdan selarnla Qlkar.) 29 - Kalabahktan doIay! kadmlar safmda, onlarla yanyana kllamn namaZl fasid

SECDEt SEIIff

YANILMA SEODESt

N amazm bir vacibini unutarak terketmekten veya geri blrakmaktan yahut bir farZl yerinde yapmayIp sonra yapmaktan yanilma secdesi lRzIm Bu secdeyi kasten terkedenin namazl noksan kahr; yeniden kIlmasl 18.ZIm gelir. Unutulursa saklt olur. Yarulma secdesi §oyledir: Namazm sonunda sel3mdan sonra defa ediiir. Ettehiyyatii saleva:tI §erifeler okunup selam verilir. Yandrna secdesini icabettiren hailer :

1 - Birinci oturmayI veya Ettehiyyatii... okumayI terketmek. 2 - U~ veya dart rek'ath farz ve kuvvetli siinnetlerin ikinci rek'atmda (Ettehiyyatii) de sonra (Allahiimme salli ala Muhammedin... okumak.

-182-


3 - Kunut'u terketmek. 4 - Son oturmada oturmadan veya Te§ehhiidii tamamlamadan ayaga geri donerek oturmak. Secdeden ayaga kalkarken oztirsiiz biraz oturmak. 6 - ikiden ziyade seede etmek. 7 - Uk oturmada, oturmadan ayaga kalkmaga davrarup vticudun alt klsml dogrulsa dontilmez; fakat yamlma sccdesi 8 - Tekidli olmayan siinnetlerde ve biitiin ziyade namazlarda birinci oturmaYl terkeden, iigtincii rek'abn secdesine varmwan habnna getirse, doniip oturur. Namaz sonullda seedei sehjv yapar. 9 - Ayaga kalkma~ unutup selAm veren, KIbleden donmemi§, konu§mairu§ ve yerinden aynlmaIDl§ ise biraz vakit gegmiSl olsa bile hemen ayaga kalkar. Namaz sonunda secdei sehiv yapar. Namaz sonunda yapacagl secdei sehy} unutan Hlmdan sonra yeIinden ayrilinami§ ise secdei sehiv yapar. 10 - Birkag sehiv igin bir yamlma secdesi yeter. Farzl kasten geciktinnek, vAcibi bile terketmek, ramh mckruh oldugundan nam8.Z1 kllmak icabeder.

Namazda

~

rek'at kddtg.ru

bU~~

:

Namazda rek'at kIldlgmda IlIUphe eden kimse bu hal ba§ma omriinde iki defa gelmi(lse bulundugu rek'atI bitirip oturarak selam verip namazdan !,llkar ve namazI yeniden kllar. Fakat bu hal kendisinde ara Slra veya her zamn alan kimse mesela, bir mi klldIm, iki mi diye gUpheleniyarsa iyice di.i§tintir, kag keserse onu cdip kllar bir mi iki miklldI~m keatiremiyorsa 0 vakit azUll yani bir kI1dl~m itibar eder. Fakat iki olmak ihtimalini de gozden-xa!tlrmlyarak tahiyyata oturur. Bundan sonra her rek'atta oturup (Ettehiyyatti. . ii!t daha lar, seHim veriI'. (9iinkti oturmalar veya oldugundan her iki ihtimale gore oturmalan terketmemek icap eder.) iki veya ii<:: klldlgmda §iiphe eden kimse de ikiyi gOzOntine ahp oturur. Her rek'atta oturarak iki kllar, selam veriI'. roii dort mu kIldl~l11 kestiremiyen de ii~ii kabul ,eder;

-163-


fakat dart olmasllli da hesaba katarak 0 rek'atta aturur ve bir rek'at daha klhp son tahiyyata oturarak selam verir. hallerin hepsinde de secdei sehiv lki ii~ rek'ath namazlarda da rek'at ~§lnhrsa buna klYasen hareket edilir. Son rek'attan sonra bir rek'at daha fazla kilan bu rek'atm secdesinden sonra fazla kIldlglID habrlarsa namaZl tamamen nafile olur. rek'atI tamamlamak i~in bir rek'at daha kllar; selam verir.

TA'DiLt ERKAN Namazda

rek'atta be§ ta'dili erkan Riiklidan dogrulunca, 3 - Birinci secdede, 4 - Birinci secdeden sonraki oturmada, 5 - ikinci secdede. Bunlann her birinde sallanbslz birer tesbih okuyacak kadar durmak vaciptir. 1 - Rlikuda, 2 -

-

.

' \ .........

M \

...,

0 ..... )

-

"

..

"' .. , , '

t;.",..,

.

~o~0~'-r'J..~j.,.A~:JI~..-J)' ayeti keririlesi mucibince: \ .---

I

I

-

[Namazlarma ehemmiyet vermeyen. yanll§ ta'diJi erkanSlZ kIlanlara §iddetli azab vardlr. ] Dagru kIlman namaz: «Yarabbi! Bu kimse beni nasll ikmal ettiyse sen de onun amret nimetini ikmal !» diye hayrr dna eder. namaz kumayamn temsili bir re~cteye eczacmm hiyle yapmasl gibidir.

,'~:j~~~;:;..>~'

~

,;",

~

«Git! Yeniden namaz kIl!

Sen namaz

kllmadm.» meaJinde alan bu hadisi :;!erlfle erkanslz namaz kllan bir arabiye iki defa tekrar namaz kIldmlml§ ve ii~iin­ elide arabinin ricasl lizerine kendisine namaz tarif buyurulBu §eriften ta'dili crkanslZ kIlanm hig namaz kllmanu§ saYlldl~ anla§Ilmaktadlr. i§lcrimizin 01maSI i~in agrr ag..r ve dikkatle yapanz. ~u halde 3.hiret arnelin de acele etmek §eytandandrr. Rabbimizin bizi namaza muvaffak kilmaSl sevdigine kuUug,.ma kabul ettigine aHl.mettiro Buna c;ok hamdetmeliyiz. «Necatiil mU'millin» den: Ta'dili erkanSlZ kllman namazI yeniden kllmak vaciptir. KIlmmazsa tekrar gtinahk1k olunur. Ta'dili erkam terketmenin zararlarmdan. RIZlk darhgma OImasl, gUnahh ba§kalarma arnek oldugundan giinahlll artmasl, namaz hlrslZl sayIlmasl, -164-


boyle namazm kabul olunmamasldIr. (Siilmet ve ziyade namazlarJ'dili erkanslz kl1anm namaz kllmam~ saylldl~ aIlla~ ~lldllPndan, ta'dili erkan He tekrar lnlmasl vaciptir.) Boyle acele namazlarda okumalar hep noksan olur. Namazda ayakta durmakta bir diiziye sallanmak ta'diU erkam zayi eder. Rlikua egilmekte Allahii Tealamn heybetinden egilmi§ vaziyette iig tesbih soyleyeeek kadar sallanwnz kalmak, riikudan dosdogyu dikilip ayakta bir bih kadar durmak, secdeler Oli.im hallerini temsH ettiginden birinci secdede iig tesbih kadar nuhlamp kalmak, iki seede arasmda bir tesbih kadar oturup yeI'le§mek ve ikinci secdede seede yerini kendine mal etmi§ gibi fig tesbih kadar yapl§lp kalmak lilzlmdIr. Namaz sonunda oturma, mi'raCl bitirdikten sonra istirahat mah,aIlidir. Ettehiyyatii... giizel Okumall, miimkiin mertebe manasllll da dii§iinmeli. Bu oturmada salevaU §erife okunduktan sonra ahiret i~in, din igin, diinya ~ayrl i~in

edilir.

;-'Jo"'''::::''r.:':'--:'''-! /.'\-::'II ...... ·} ...... '1 ... s ~,,~ ".JI.J'.J'~J~~wI> . , .." , ,

.

~

demekle kendinin ve evHidmm namazcI olmasma dua edi1mi§ oIuI'. Selamda meleklere niyet edilirse OlUrken melekler 0 kimseye selam verirler.

demekle (Ya-

rabbi senin ismin ; biitUn selAmetler ancak senden oIur.) (Bilhassa senden bize selam. olsun.) demi§! oluruz. 1§te her yaptI~lll1z hayrrh i§i basma kahp yapmayrp manasml anlayarak yapmalIYIZ. Yalmz kahbmuza degil kalbimize de maz kIldtrmallytz. Her namazI mi'rae niyeti ile klhp kendimizi Rabbimize sevdirmeye ~ah§mahYIz. Boyle kIlmmazsa goniil yumU!;lamaz; ahlilk dUzelmez; namaz Qok kaybedilmi!;l olur [~]. Yunus Emre'den: Orul? namaz bilmeyeoln, Hak buyrukl.l tutmayamo, Doltru yola gitmeyenin g~S-aUnde iman neylesin Mflsltlmamm deyen k1si ~arb. nedir? bilse gerek, Tanrmm buyrugunu tutup vakit namaz kllea gerek. kim sozden almadl, vakit nanlazl kllmadl, tam mtlsUiman olmadl. Tamu'ya girse gerek. Hak, namaz lolmayan kula emretmi!;l bir ulu bela.: Kabr i!;inde azabola! Ha§rolunca yanem! deml§. [*]

Ta'dili erkan., lmaml

ve Imaml Muhammed'e ,gore v1iclp·

tiro Imaml Ebu Yusuf, ~afii, HanbeU ve Mal1kt'ye gore farzdlr.

-165-


NAMAZ KAZASI

Sahibi tertip olan yam namaz borcu olmayan, bir naroaz kazaya brrakrrsa once kazaya brrakbgt namaZI sonra vakit namaZIDl kllar. Fakat bugtinkii sabah namaZllll kIlanllyan Ie bir kimse ogle namaZIDl kIlmadan aabaIn kaza edemediyse ertesi gtinti ogle namazIDl kllmaymca kazaya bU"akbp sabah namazmI kIlamaz HacI M. Emin Efendi, risalesinde Nevadirin fetvasma atfen stinnetler kaza yerine olur demi.§tir. (Mesela niyet ettim en son kalan ogle namazmm farZllll kaza etmege bu vaktin stinnetine) diye niyet ederek hesap tutup geceyi gtindtize katarak kaza namazma devam edenin siinnetlere de boyle niyet etmesi caizdir. Hem kaza borcundan evvel kurtulmU§, hem de slinnetlerin sevabmdan mahrum olmamJ§ olur. Fakat gtintin birc:;ok saatlerini bo§ yere ge~iren bir kimsenin kuvvetli stinnetleri kazaya mahsup kalkma81 caii olmaz. Bununla beraber ikindiriin siinneti ve yatsmm ilk sUnneti kazaya mahsup edilebilir. Namaz kaza edenin tevbe etmesi de lazImdlr. namaZl vaktinden bUyiik' gtinahtIr. Kazatilfevait risalesinden: OmrUnde hie; namaz kazaya blrakmamll;!, y~ut bile kaza edip tamamlanlI§ olan rr.tislUmanlara sahibi tertip denir; boyle kimse bir iki namaZl kazaya blrakIrSa hemen slI'asiyle bunlan kaza edip sonra pel;!indeki vakit namazml kllmahdlr; boyle yaplhrsa namaz~ larm tertibi ve srras! bozulmaml§ olur. Bir hadisi §erifte: «Bir kimse uyumak veya unutmak sebebiyle bir vakit namaZl ge~ ---~,

---

<;ok namaz bor'bu olan, akil bali~ olduktan sonra ka!it sene lulmadl~l iyiee hesap eder. Hang! senedenberi hi!; ge!;irmeden klldI~ml da iyl. dU§ii.nur, Harb senelerinde veya askerde kllanmdlysa da heffil yarldan !;ok kllnu§sapL'lr. Alaca klldI~ senelerde yarldan til' onu da hesap edip kllmadl~ seneleri toplar. MeseUi. on sene tuttuysa bunu her gUn birer gtinliik kaza ederse on senede biter. GUnde iki§er gtinliik kllarsa be§ senede biter. Kaza kIlmakta en a~r davrananlar bile her be§ vakit namazdan bir kaza Itlhyorlar. Boylellkle bir scnede bil' senelik namaz kaza ed11mil'l olur. 1nsana ecellnin ne zaman gelece~ belli olmadl~dan kaza namazlan iC;;in c;;ok gayret edip bir an evvel· bitirmek leap eder. Harbte gec;;en namazlar seferi olarak yani dort rek'atli farzlar 1ki§er olarak kaza olunur. [III]

-166~


~irse ve bu namaz habrma aneak imamla yeni vaktin farzlDl kllarken geise, iman'lla klld.IiIID nafile olarak tamamlasm. Bitince habrma gelen kazayt lnlsm! Sonra imamla kIldl~m yenidcn kllsm,) Bu hadisten kazaya kalInl§ bir namaZl kllm.a.dlk~a vakit namazIIll lnlmanm caiz olmad.I~ anla§J1maktadIr. tertip olan kimse sabah namaznu ge~e, onMeseHl dan sonra ogle, ikindi, ak§am, yatsl ve crtesi giinUn sabah namazml (kazaya kalan sabah namazl hatIrmda olarak) kllsa bu namaza sahih denemez. ertesi gUnUn ogle namazIm da kllarsa i§bu alb. vakit namaZI sahib olur. Eger vakit namaZl lnhmrken kazaya kalan namaz unutulmu§ olursa fasid olrnaz. Mescla oglen unutularak kllmmaYlp ikindi kllmsa Inlmdlktan sonra oglenin kilmmadI~ habra gelse ikindi sahib ve eaizdir; faka~ oglen de kllmrr. Unutunca tertip aranmaz. GeGirilen namaz hirkag sonra habra gelse kazadan evvel yeni vaktin namaZl kllmabilir. tkindi kIlmdlktan 80nra oglenin abdestsiz klhndl~ hatrrlamrsa oglen iade edilir. Umltmak insanm elinde olmIyan bir namazmdan f;!iiphe eden bir kimse ogleni klldlktan sonra sabahllulmadlgma kanaat getirirse ikisini de yeniden kllar .. Sabahl kaza etmege kalkan, vakit dar zanniyle ()gleni kllsa sonra. geni!;! oldugu anla§llsa, evvela sabahl kaza·ve sonra BgleIli yeniden kllar; birkaG vakit kaza borell olan sa)libi tertip kimse, bunlarm hepsini kllacak kadar vakit ne kadanna yeterse 0 kadanm kaza eder ve hemen vakit namazuu kllar. lmanu Azama gore alb vakit boreu yedinei vakitte bor~lan kIlmadari vakit namazml kllabilir; bunlardan bir nama.z boreu alanm bir gUnllik namazJ. cruz olmaz manaSl Clkar. lmanu Ziifere gore bir narnaz boreu 01a.IllIl bir namazl eaiz oImaz. Ebi LeyIaya gore bir namaz kazaya bIraka.Dm ondan sonraki bir senelik namaZI caiz olmaz. Bir ayhk namaz borcu· alan kaza edip tiQ, namazl kaIsa sahibi tertip olamaz. Bir bir bu'~"""'" bir namaz geQiren hangisi oldugunu kestiremezse bir gUn bir geeenin namazianDl yeniden kllar; daha fazla giinlerde ise 0 kadar giinlerin narnazlanm yeniden kllar. Kaza kllanm, saba.h ve ikindi namazlarmdan sonra kaza kJ1main mekruh olur.

-167-


CEMAAT Esteizli billiili Ii

~I ;=r'j.S'~}; ·

: [Rliku edenlerle bera-

ber riikfl ediniz!] manasma olan bu ayeti kerime delaIetiyle ~afilce cemaat farzdlr. Malike gore evi mescide yakm olanm evde namazI sahih degildir. Hanefiye gore ise eemaat 'lacibe yakm kuvvetli sfinnettir. DUzgiin okuyanuyana celnaat farzdlI' • -

-:'"" "1"

&

-'I)" .... :\''>f~l/\' :i ';i'

ayeti hUk-

17 .•• (.,~I:>l! 3. 1bp.>;:U...,AUO I.t~JI ..

mlince camilere tazim ve korku fie girmelidir. Cami imam ve :ntiezzinleri kendilerini oraya baglamanm bedelini ahyorlar; yoksa para namaz kIldtnlmaz. tmam, cemaat yoksa meleklere imam olmaga niyet edip yalruz kllar.

,

. sGJ,\lj1 ." ~#" ~

jt~J~

ayetinden imamlarm cia saJihlerden 01-

maSl lazlll1 geldi@, arua§IlmaktadIr. imam salih olmasa da eemaatle kllmak yalruz kllmaktan efdaldir. f

/"

%'

t

l;

~\~~~i~\~~~I~\fG~~I~;.iJ~~~I~~~e.A\.C~

[Mescldleri mamur etmek (§enlendirmek) aneak Allahii Tealaya ve ihiret glinline iman eden, namaz kllan, zekat veren ve Cenabl Haktan ba§kasmdan korkmayana mahBustur.] ~u halde ce;naatle mamur imanmm' zayJf oldugu manasI ~Ikar.. Hadlsi §erifte meaIen: ((Mescide devam edenin imanma §ahit olunuz!)) buyurulmaSl cemaate devam edenin iman lie gidecegini hildirir. Namaz davet~sinin gitmeyen, hakkl

~itmedi@,nden

In:5;t '"t:~~.::;.j~(~I~G ~~f21 "" i "'" ti

"""

":"

..,.

l.."... '

.;

cJ.....

ayeti hiikmiince §erli mahlUk sayIhr. '

~\~~~~\~~ti!~ ;U~~~~IJ·t;;r\

(Mii'min, mescitte sudaki ballk gibi hayattadlr. Mtinaflk, mescitte kafesteki ku§ gibi ) Oru~ta, cihadda, ve namazda Bleak ve BOguk bahane edilemez.

-168-


#"

.1';."'"

j--t

if"'p:' ~

"""',.......-: ,,,..,. J /

, -'"

illS L.l~ ~\:;I~_~l(-v.)l,Jj ayetinde

[Cehelmem

ate§i

dlinya slcagmdan ~ok §iddetlidir diye soyle!] buyurulml)§tur. Mahalle mescidinin aynca haklo. vardlr. .Eve yakm mescidin cemaati varsa 0 zaman daha gok sevap kazanmak i~in uzak camilere gidilebilir. Cemaatsiz kIlman namaz kusurlu ve kabulli ihtimali zayIftIr. Sevabl da <,;ok noksandlr. 1man He gitmenin en birinci sebebi cemaate devam etmek, iroan'slz 01menip, en birinci sebebi de namazI terketmektir. Cemaate gidenIer Allahii Tealanm has askerleridir. Mtislfunanlar Allahti TeaHimn bu askerlerini QOgaltmalHiIr. Bir!;;ok koylerde vakit cemaati olmadlgmdan cehalet gok, bereket yoktur. Kasaba halImlln cemaat sebebiyle halkmdan kIrk sene evvel CeIlllete gidecegi mervidir (Ramuz hadisi) [""]. Mescitlerin ululugunu muhafaza edip gtinahlan mescitlere sirayet etlirmemelidir ]. Rabbimiz mescitlere bakar; cemaatle mamur ise belaYl giderir. Glindfiz fazla yorgulllugu olan yatsl ve sabah cemaati He tehecctit sevabma nail olur. Karanhkta cemaate ytirliyenlere nur miijdelenm4?tiro Kur'an-l Kerilllde sabahm §aIll yliksektir. " ",- ;I'll':' ;;: ": ... ,.....

• ~ ,.,~

"

t.. .., ,.

~ \).'jc 4Il \,~ LJ\; ~ \)l. . ~J..:,.»~ 0'~ ul:..~ ~

.,

"" 11'''

';,.

'"

I!!f# ,.

".. ""

,,;

A'

I

t

hadlSl: « ki, birden

"

haYlrhdlr. Cemaate devam ediniz Allahli Tealanm rahmeti ve yardmu cemat tizerinedir.» demektir. Diger bir hadisi §e: «~eytan ekseriya ki§i iledir. Cennet bahgesi isteyen cemaate devaIll etsin! buyurulmu§tur. Cemaate gelenin kiigtik giinahlanru kaplda melekl~ alIrlar; Rabbimizin fazh keremi 11e daba' geri vermezler. «Mescide gelenlere ["'] ~l1m1l.siissafa'dan: Mescidi terketme Qzrlin. yok !.ken! ':3e!! vakitte mescidi terketme li1~! Kll namazl !.ken eanil beden! O1tlyarhkta dU§ersin gide, Sen i:lnam sana! Kar deme, yajtmur deme, git mesclde! Tenbel olma hlQ cemaatten yan'a! Hem cemaatte alan noksanlan. Mfimkiin olsa bir vakit fevt eyleme! Halt tamam eyler, um8l'lZ anlan. Yorgunum yahut cemaat YOk deme! Ger kabul blri bu cfimleden, Reddolunmaz dig-eri z1imreden, GenlJ isen mescit uzaktlr deme ["'*] Kadmlar, klZlar camJye gelml§lerse hakkiyle orttinmeli, gerilerde durmah, a~Ik sa.QIk namaz lolmamahdlrlar.' Yoksa sevap yerine pek Gok giinah kazanml§ olurIar, Erkek !$ocuklar kiiQUk de olsalar dizlerini ortmeden klsa pantolonia namaz kllmaka ah§lrlarsa ana, babalal'1 gUnahta kahrlar.

-169-


her gidip gelmelerinde Cennette menzil hazll'lamr.» Bir hadisi kudside: «(Yeryliziinde manevi evlerim mescitlerdir. Mescitleri namazla imar edenler ziyaret~i1erimdir. Evinde temizlik yaplp abdest alarak beni gelene mlijdeler oIsun. Ziyaret.olunarun ziyarete gelenlere ikram etmesi haktIr.» Dihadisi §eriflerde: ( me§akkatiniz miktarmcaillr. Cemaat haccm ufak bir misalidir. Binalarm Allahii Te8.1aya en sevgilisi mescitlerdir. Topraklarm en faziletlisi mescitlerin yeridir. Herkestell once selamla ve adab He girmeli ve en sonra QIkmaga gayret etmelidir.» buyurulmu§tur. Cami yolu Cennet yolu, cami kaplsl Cennet kapls1 mesabesindedir. Camiye girmede herkesi g~mek, Cennete girmede de herkesi g~mek demektir [*]. Eller arkada girmeyip kul vaziyetinde kapl 6niinde ayakkabilan silkmelidir. Cemaate sevap, adlmlarm ve cemaatin saYISl nisbetinde Qogallr. «(Her adlma onar sevap ve onar derece verilir. Onar gtinah magfiret olunur. Adnnlarla kU~tik giinahlar ~igneruni~ olur.» BUyiik glinahlar ejderha misaJidir; bunlar ancak tevbe ve g6zYa§1 He mahvolur. Her kul

,J,}.'"

~,.

~dCI

.

..

de [Biz ancak sana ibadet ederiz!]

Kunut duasmda « ~ J J.ai )) ( ancak senin rlzai §erifin iQin namaz kilar ve seede ederiz.» dedigi ve sair ve hadisler de toplu ibadeti bildirdigi halde farZl yaIruz kIlmak bUyilk hatad!r. Fatihadaki [...-::.4:_1I .1I.r4.JI ~...\.,.\ ] ayeti iIe [Ya. Rabbi Bize, evHWarmuza ve milletinIize hidayet, selamet ver ve hepimizi Is1ah et!] diye dua etmi~ oluruz. [ ... .:... .....il j [.] D1lnyada en terniz ve feyizli havaya sahlp olan yerler camil~r ve mescltlerdir. Her yerin havasma derece derece miinaflklar, fisku ftlcur ve kUtUr ehll olanlar nefes almakta kan!jablllr; fakat carni.lere bunlar girmezler. Bu kutsl yerlere ancak dindal' ve namaz kllan rnllslUrnanlar glnp !!oluk a.hrlar. Bu sebeple din karde§lerirnizin bu haYlrlI havadan feyz alrnalan itln carnilere devam etnielerini tavsiye ederim. Cernaate devumla Azrall al. bize earnl1 {'lerifte rast gelmesi faydasl da vardlr. tstanbul'da bulundu~rn §U son senelerde Fatih camil:nde narna.zda dU~tip vefat edenler oldu. MevlaYl Miltea.l bizlen de ibadet yerlerinde ruh tesllm eden sallhler zUmresine i1hak buyursun. Amin! BihakkJ. esmaihll Kerirn! Muharebe meydanmda vefat edenler daba mUbarektirler.

-170-


nirnet dilemege delaJet eder. [... "':"' ,>..4Al\~" ] de Rabbin gazabmdan korkmaga i§arettir. Namaz kllacak kadar okuyabilen imam olup cemaat faziletinden mahrum kalmarnahdIr. tcabmevdekilere cemaatle kIldmp evlerimizi mescit yapmahytz, #~"-.JJI~I""''''' b una d el'ldi 1 eve me2i7.•~':: ~~~~~ ••. ayeti 1. r ..'D~ ouye A

lekier dolar; Oliince de mescitte olmii§ gibi oluruz. Evde giinahlI yap an, nimetine nankorlUk etmi§ . eve §eytanlar dolar. Ev meyhane, kumarhane, zernhane yap1lm~ olur. Boyevde olen kumarhane ve rneyhanede olmii§ Mushafl garip blrakan kabirde garip olur. Carniyi garip blrakan oltirken garip olur. Alimi garip bIrakan Mah§erde garip olur. Camiye girerken Allah i!;in Besmele, Peygambere, meleklere ve salih kullara selam ve kendi i!;in duadan sonra «Yarabbi Meseitte bulundugum miiddet~e itikafa niyet ettim.» denilirse i tikaf sevabl kazan1l1r. Yemekten kesildigi i!;in imsak sevabl, dUnya me§guIiyetinden t;:ekildigi Rabbi He iinsiyet sevabl, namaz ve cerna at seva,bl He cemolur. Giizel ahlakla ve cemaate devamla geGe kaim, gUndUz sairn sevabl kazaruhr. Giizel ahlak dinin yansldlr. { (Mescitte her soz laglv ve gtinahhdlr, Ancak Kur'an okumak, Rabbi TeaIayt anmak, ve ilim meselesi mUzakere etmek lag!";' olmaz, Calnide konu~mad8Jl bulunanlar hakkmda melekIer: «Ya Rabbi! ~u kuluna matfiret ve rahmet et!,. diye dua ederler. Camiye ezandan once girenin yiizti. Mah§erde giine§ gibi, ezandan evvel abdest ahp ezanla beraber girenin yiizii ay gibi, ezandan sonra abdest 'allp girenin yiizti. de ylldIz gibi parlar.» ((Mevlayt Miiteal namaz i~in toplanmaktan razl olur. :ibadeti bekleyen kullan Rabbimiz meleklere gosterir. YUzu KIb~ leye kar§l oturmak en hay:Irh oturmadIr.) Mescitler semadan yIldlZ gibi goriinUr.. Cemaatle kllana, evde ve d.I§anda yalmz kIlana verilen sevabm giindiiz namazlarmda yirmibe§, gece namazlannda yirmiyedi misli yerilir. Bir nam8.Z1 yalruz kllana on namaz sa-

-171-


vabl olduguna gore, cemaatle kllman namaza ikiyiizelli ya-' hut ikiyiizyetJ:ni§ sevap verilir. Yalruz kIlman namaz· bir kat gibidir; kolay kopar, cemaatle kIlman namaz yirmibe§ kat olur ki ~ok kuvvetlidir. «Cemaatle kilanm nzkmda bereket olur. Giinahlan magfiret, duasl kahul olunur. Belasl defolup sekeratI imanla tamamlamr. Kabir azabl gormez. Kitabl sag-mdan verilir. Mizanl ag,.r, hesabl kolay, §efaate mazhar olur. SlratI sUr'atle Ezanda miiezzin Allahii Tealanm biiyiikliig;mii tekrar tekrar soylUyor. Kulluk yapmaga, iflah olroaga davet ediyor. Rabbi Tealanm ululugunun yanmda hi~bir §eyin klymeti 01madlgmdan her §eyi terkedip davete ko:;;mak laZIIn geldigi gibi ondan b3.§ka kulluk yapuacak bir §ey olmadlg,.mll tekrarlanmasl dahi her §eyi brraklp onun kulluguna ko§mayt icabettirir. Bir hadlste (Ufak bir diinya menfa,ati olsa cemaate gelroeyen hi~ kimse kalmazdI. 0 halde bitmez tiikenmez 8.hiret menfaatlerini kaybetmemek cemaatten geri kalmaytruz!)) buyurulmu§tur. Biitiin cemaatin hU§uu, huzuru birle§irse cemaatle kilman namazda miikemmel bir namaz hasil olur. Mah§erde bu davetlerin hesabl sorulur. Sag-lam mtisliiman ezan davetini kabulden geri duramaz. Bir mazeretle camiye gidemeyen evinde ~oluk ~ocuguna imam olup cemaatle kIlma11, mes'nliyetten kurtulmaga ~alI§:mahdlr. Miiezzin camide farza kalkmadan once ResUlii ekrem efendimize sah~vattan sonra «Hazreti BilaJi Habe§!inin, bilciimle mtiezzinlerin ve biittin mU'roinlerin ruhlan i~in, dini miibinin ve asflkiri isl8.miyenin, vatan ve milletin selAmeti i~in Fati- . ha » demesi haytrlI §eydir. Fakat (Lillahilfiltih~ Yani Allah rlZaSl i!;in Fitiha) dememeli. Qiinkii bOyle soyledikten sonra cemaatten Filtiha okumayan olursa giinaha girer. Buna lil18.hilf8.tiha diyen sebep oldugundan 0 d~ giinahfL ,gireX;. , Arnaum imam OImasl mekruhtur. Eger ise degildir. }.'asllim imam olnlasl da mekruh olarak caizdir.

~\

GSJ '('!i "·~k;:''.'\ I

~'-:! ",~.J) ~~.I'r.:,

(KitabullahI

giizel okuyan halka

imam olsun!) ) (Ebu Mes'ud rad. M.) 1mam kusurlu ise cerna-

-172-


ate yoktur. Cemaat, sevabml allr. namazda cemaatin vekilidir. Onlarm mtihim olan bu i§lerini toptan gormek i~in iizerine alml§br. Bunu kendi i.§inden daha dikkatli yapmaga borQludur. Bu sebepten imamm aglr klldrrmasma, yava§ okumasma karl§anlar ve ~abuk kIldlrmasl onu sir altmda bulunduranlar ahirette mes'ul olurlar. «Ezan okumakta ve farZI birinci safta kllmakta ne 01dug-unu bilseniz ezan okumak ve birinci safta durmak kur'a !<ekmege kalkardmlZ.) Birinci safta imamm arkasmda kIlana, cemaatsiz kllana verilen sevabm yiiz misli, imamm sag tarafma dli§eruere yetmi§be§, sohma duranlara elli misli, diger safIarda kllanlara da yirmibe§ misli sevap §erif meali: «SaflarllllZl soo ve omuz omuza muhkem yapmlz!)) [*]. Saflarm' diiz oImasl namazm kabul olmasma, omuz omuza sm oimasl da aradan §eytanm geQmemesine ve namazda vesvese olmamasma medardlr. Saflar ru kalbler dogru, ayrl olUIsa kalbl~r ayn kahr. Diiz ve muhkem saflar melaike saflarma benzediginden ibadet makbul olur. Saf yapmak miictehid Neh'iye gore farzdlI'. Saflarm tutuhnasl Hanefiye gore gUnahlarmdandU'. SaflsI' slkl olursa saftaki kirrlselerden otekilere feyiz rayet eder. iftitah tekbirini 'imamla baraber "almanm sevabl Qoktur. Sabah namazmm farzma Tahiyyatta bile yeti§en cemaat sevabma olur. b8.§ka cemaat varsa siinneti kllar. Ogle namazmda imama nerede yeti§ilirse orada hemen uyulur ve oglenin ilk siinneti de fa.rzdan sonra klhmr. tkindinin siinnetine ba§lamJ.§ olan, ilQ.nci rek'atta selam verip imarna . Cemaate sonradan gelenin, (imaml oturmada bulunca, imam kalksm diye) beklemesi eaiz degildir. 1mamla ve cemaatle bir seede fazia yapmakta biiytik sevap vardlr. MiislUmanlar secdeye giderken ayakta dikilmek h,atadlr. Namazm olea bile imam ve cemaatie hiyyat ve ~ehadet okumakta bilytik sevap oldugundan imalm [.oJ Saflar arasmda bir sat aralljtmdan ziyade agJ.k blrakllmasl mekruhtur. Bi.iytik saliltin cemileri kltaplarmca (sahraYl kebir) yor imamm arlmsmdaki glrmiyerek elli adnu gerllerde kilanlar imama uymaml§ olur deniyor.

-173-


oturmada bulan ayakta imama uyup :iftitah Tekbiri alarak men oturmall(iIr [""].

~e­

ayeti kerimesi liimanlara yer ni§lik ihsan eder. =5!>.o.,;.. okunan namazda okudugunudinlemesi f8J~zd:1l' «Sab~ stinnetini arkanlZdan se bile yeti§tireceginizi akhruz keserse terketmeyiniz!» buyurUlmu§tur. Halbuki siinneti kIlmcaya kadar, imamm farzdan selam vermesi ihtimali varsa sabahm siinneti terkolunur. Bundan cemaatle kilmanm kuvvetinin sabah namaZI siinnetiniD kuvvetinden daha ziyade oldugu anla§IlIr. ~u halde cemaat zaruretsiz nasil terk olunur? l§te bunlarm hepsinin fevkinde ne deh§etli glinah olan, farz namazl lamahdlr.

Camii almak i~in oturmak, Kur'an-l Kerimin elle yapilan Risalesi). Bir hadistc. bir i§tir (Selruncti ancak Allahii Tealaya ibadet etmek i~in kurulmu§tur.)) buyurulmu§tur [*'II]. [*] Bir rek'ata yeti§emiyen: imamm saga selammdan sonra ayaga kalkar; Fatiha ve zamml sure ile bir rek'at kllar; namaz sonu oturmasml bitirip setam verir. , iki rek'ata eri§emiyenler: imamm selammdan sonra Fatiha ve zamml sure 11e iki rek'at klhp namazi bitirerek selam verir. tl'Q rek'ata selammdan sonra sure He bir rek'at oturmaYl yapar; ayaga ve zamml sure kllar. Yalmz Fatiha klldlktan sonra son yaparak selam verir. UQ rek'ath eri§emiyen: Fatiha bir rek'at klhp ill, Fatiha ve zamml daha kllar. Son selam verir. ["'*] Camide sadakaya veya zekata miistehak bir kimse varsa 0 Qlkmcaya kadar bekleyip dl§arlda verilir. Eger dl§an QIknuyorsa ufak bir ~aretle Qaglnhp kapl dl§mda verilmesi hayrrhdlr. Mev. dan: Cam! iQerisinde iQmek veya iQirmek lQin para ile su aImak zarureti hasIl olursa parasl mescid dl§mda teslim edilir.


Ie melekler Bunlar Slra He ve hut- . be esnasmda defteri kapatlp dinlemek cann l~risine girerler. Bu srrada gelenlere hutbe ve namaz sevabl, daha sonra gelenlere yalruz namaz sevabl kendi katip melekleri tarafmdan yazlhr. Hutbeyi dinlemekle iki rek'at farz sevabl alImr. iki de imamla kilman cuma namaZl ki dart rek'at o giinkli namazmm kar§Ihktrr. esnasmda namaz Evvelden ~ift· tamamlamr. Hutbeden once cumanm ilk. stinnetini kIlmayan cuma.rim farzmdan sora kilar. Hutbe esnasmda Salatii selam da 'i~inden getirilir. Duamn kabul saatini Terua cuma gizlemi§tir. Bu birinci derecede kuvvetli bir olarak hutbe ve namaz ::;aatidir. Bundall sonra cuma giinU gUne§in dulunmasma (yani ak§ama) yakm olan zaman, sabah namazl vakti ve cuma gtiniintin bu §ercfi hiirmetine cuma gecesi de §eref Cumamn saati [*] cuma gemWminlerin. ruhlarl cumartesi sabahma kadar serbesttirler. namazma erkenciler hakkmda erken melekleri: «Yarabbi! Bu kulun h,asta ise §ifa, fakir ise zenginlik, yoldan sapml§ ise hak yolu nasip et!» diye dua ederler. Zamam Saadetten itibaren cuma ezam cami okucemaatin gtinii ezandan camiye nuyordu. doldugu anla§lhr. Hazreti Osmanm hilafeti zamanmda cemaatin ~ok ve dagmlk olmasma binaen dl§arIdaki birinci ezan ilave olunmu§tur. rast getiren diledigUnlinde e§ref «Cuma mUslim, ihramda gibidir. Nagine nail maz klhnca ihramdan ~lkml§ ~bi olur. ikindiye kadar camide kalan hac ve umre yapml§ gibi seva.p kazamr.»

[*J ulema: Cuma sene ic;;lnde deltiElmesi gibi)

gecesinin

":"-176-

(


~;": .....

~Lk./. ~.~)

~J-

~Jef!~

(Hepiniz

Hepiniz

elinizin bulunanlardan sorulacaksmlZ.) Bu .hadisin Buharide cuma bahsme yazIlmasl h,erkese evladml curna namazma gotiirmekten de sorulacaguu gostermektedir. «CumaYI terkedenin kalbi miihiirlenir; gafillerden yazlhr.)) (CU!"< QZiirsiiz terkeden amelen hr.)) ( geri kalmak Cennetten geri na'ctlU'eA Cuma mti'minlerin ibadet toplanma Cemaat, namaz i!"<in toplanan bir klSIm miisliimanlar manaslnadIr. Cami, miisliimanlarm ibadet i~in toplanwgl yere denir. Cum ada bu iig klymetli §ey bir araya gelmi§tir. Hutbede onbir siinnet: Hutbeden once Euzii okuile ba§lamak Rabbe sena iki §ehaPeygamberimize eshabma (Hiilefli\i ra§idin, ve Amrneyn zikirleri dahl rnendubdur.) .,.. ,

~.,. II.,.

,"

'., "" :(" o~

'"

",.

~IJ,;!-l'~;;';' ~W~~-,I,,~'."":UI):ij~ , .,- , I

,

:

gibi iki defa '

takva emn, emma ba'dti... ile va'z ve nasihat, oturma, hutbe ve hamdti salevab

Kur'an ayeti, umuma dua,

kerimesidir. Hutbede

.':::"'/-:"'I'~..' §eklinde okunma1lwr. Ali ef. fetvasmm bildirdigine

~)vU*

gore: Hatip okudugu h.utbenin manasml bilmese hatiplige laYlk olmaz, rek'at son Cumanm farzmdan sonra yeti§ip eda son rek'at ahir (yani vakit stinneti niyetiyle kllogle namazmm farZl), iki mak lazundrr. Cuma namazmm §artlarmm tamamiyle bulunAmentti

~erhi -

12


mamaSl oldugundan klhp ~karilar ogle namaZllllll tizerlerinde kalmasmdan korksunlar. 1mamla kllman iki rek'at euma namazmdru:;t sonraki on rek'ab kJ.lmadan gitmesinler. Bu fena Met Istanbul'dan daha ziyade t~rada yerlEl§:mi§tir. Namazdan sonra duaYI beklemeden ~lkanlar dagilina beklememi§ saYlhr sevaplarl noksan olur. Cuma ve bayram namazlarmda mtisliimanlarm birbirleriyle tanl§ma faydasl da vardlr [.].

BAYRAM NAMAZI

Cuma namaZl farz olanlara bayram namazlarl vaciptir. A "'~.J. ·"'em·} """"J;). ;\",~., • .,~~",. ti d Allah"u TeaAlanm ~• ..... I• A. v ...;:..~ ~\ 'J,J\XJ.., aye n e ' 27 V Ilalnaz ve oru~ - klymetlerinin olmayan buyurduguna Rabbin orueu tamamlamaga muvaffak kIldlgma [U] §Ukrane olarak tekbir edilmesi emrolundugundan bu ayetten vacip tekbirleri havi oIan ramazanbayraml namazmm kllmmasl istidlal oIunur.

-J._ .

:.

A

.#f

[*]

(Cuffia yerde cumaya gidemiyenlerin ojtle namaZl kllmalan caiz de~ldir. Bunlarm, cuma namazl klbmp bittikten sonra, olduklan .yerlerde o~le namazml ayn ayn kllmalarl liiZlffidlr. Cuma kJ.llllmayan koylerde ve cuma kllman yerlerden uzak mahallerde o~le namazlm kllmak kerahatsiz calzdir.) Buna . Deniz yolcuma gUnU namazl cemaatle .ua,JUU A.U •

[~.]

Mecalistil'enyardan: bayraml gUnii, ramazandaki ibadetler kabul olunduysa AllahiiTeruaya §ti.kretmek ve e~er kabul olunmadlysa ona yalvarmak ieap eder ki her iki halde de kullukta bulunmak zaruridir. MU'm1nin bayraml b~tir:.1 - Defterine hi!; giinah yazllmadt~ ve eski gUnahlanna tevbesinin kabul olundug-u gUn, 2 - DUnyadan imanla ve f;jehadet soyleyerek ve kabir erdi~ gUn, 3 - Klyamet korkularmdan, zebanilerden kurtulup, Strati ge!;tl~ giln, Cehennemden Cennete girdi~ 5 - MevhlYl MUte/Hin cemalini mii~ahede ettif/. gUn (Ebillleys).

-178-


(Surei A'la) daki [1] ayetide ramazan bayrarru namazma Kur'andan zanni delildir. [2] emri Kurban bayraml namaZl~ nm zanni delilidir. HacIlar Mekke'de haccm edasma muvaffak olduklarma §i.iklir i~in Kur'an S. 334 deki [3] ayeti hlikmlince bayram giinli kurban kesip fakirlere da~tarak bayram yaparlar. Hacca gidemiyen zenginler memleketlerinde kurban bayraml namazmI killp [4] emri mucibince kurban keserek fakirlere de vererek bayram yaparlar. Vakti hali mtisait 01mayanlar da 0 gUn bayram namazl kIlarak bayram yapml§ olurlar. Bayram gUnli gusill yapmak, misvak ve giizel koku kullanmak; yeni veya temiz elbise He camiye yiiriiyerek gitmek (ve donii§te yolu deg1§tirmek) mlistehaptrr. Gline§ bir mlzrak yani iki ar§m kadID' ylikselince bayram namaZl kIlmrr. Bayram namazma Allahli Teal8.nm rIZasl i~in niyet edip imarna uyulduktan sonra el baglanarak SilbhA.neke okunur. Eller kaldmlarak Tekbir ahmp yanlara salIverllir. Bir daha Tekbir ahmp yine yanlara sahverilir. n~Uncu Tekbirdeeller baglarur. Fatiha ve zamml sureden sonra imamla rUktt ve secdeye gidilir. !kinci rek'ata kalkmca Fatiha ve sftreden sonra li~ defa tekbir ahnarak her birinde eller sahverllir. Dordlindi Tekbirde el kaldmlmIYarak rtikua gidilir. Bayram tekbirlerinin aralarmda li~er defa slibhanellah diyecek kadar aralIk verilir. Tekbirler unutulursa rlikuda bile'h,atlrlansa almrr. Fakat riikuda alman bu tekbirler i~in el kaldInlmaz. mama rtikuda yeti§en de boyle yapar. Thinci rek'atm secdesinde veya Tahiyyatta eri§en de uyup imam selam verdikten sonra kalklp iki rek'at bayram namazml kendi kendine kilar. Bayram namazmdan sonra hutbe slinnettir. Bayram namazl v8.cip oldugundan ezam, ikameti ve sonunda tesbihleri yoktur. Bayram giinli -sabah namazl kllmaYlP yalmz bayram· namaZl kilaniar pek ~oktur. Halbuki bir sabah namaZI ytiz bayram namazmdan yliksektiro Yllda iki kerc bayram namaZl kIlmakla mlisllimanhk vazi-179-


leket halkmm, bulundugu yerin gUne§in dogmasma ve batmasma gore saat ayar etmeleri i(;in memleketlerinde irtifaCl yeti§tirmeleri ve bilhassa mliftiilerin buna himmet etmeleri selameti islamiye namma bir vecibedir. Bu vesile ile §urada hemen bir defa dah.a tekrar edelim ki bir ucundan oblir ucuna dlinyamn (mihveri etrafmda) donli§ slir'atiyle bir saatten fazla tu~n bu geni§ ve Cennet gibi vatanm her nimetinden azami derecede istifade etmez ve §i.ikrlinli ifa, eylemezsek, Vacib Tealanm nimetlerini heder etmi§ oluruz. Aym zamanda maddeten ve manen yliksek klymeti '1iaiz olan yurdumuzun her bir kan§ml muhafaza etmek hususunda geceli gUndi.izlli ~ah§ma~ ve bu ugurda CanlarImlZl da feda etmeg;. boynumuzun borcu bilmek laZlmdIT. mCRI KAMERI SENE tLE RUMl VE EFRENCI SENELERiN FARIUARI

Dinimizin esaslarmdan olan oru(;, zekat, fitre, kurban ve hac i(;in gokteki aym devri esas tutulmaktadIT.Ve bunun seneleri Resuli.i Ekrem efendimizin Mekke'den Medina~ye, :tJ.icretinden itibaren sayIlmaktadlr. Bona kameri bieri- sene -,deuip §imdiye kadar 1388 sene tutmu§tur. Rum! ve, etrenci seneler i(;in de gline§ es~s tutulmu§ olup ResftlU Kibriy!run hicretinden, sonra gline§ senesi He 1346 yIl gegmi§~[;;~fetfct' (~ladi) sene i(;in de Hz. isa'mn dogumu baglanglQllS8.{WlJirill§tIT. ,Nebii zi§ammlZm dogumunda isa aleyhissel~·/,~9.gupl~pan :t,tiJ~~~ ren 571 sene ge~mi§ti. ~imdi miladi senal~1968Idir. GQ~teki ,aya gore bir ay, 29 gUn 12saat 44 daki~~~~p')1J~iR~f;,;~~.~_e~ 354 gUn 8 saat 53 dakika eder. GU:nege!g&e-[olan.nuni7'Ye:imi.la,<li, sene de 365 gUn 5 saat 46 dakika ,~r.4~4:a't(~~1-f~~t'~~~-~~';~~ ne arasmdaki fark 10 gUn 20 saat.5Sidalclka.olur.:ki,buna,\lJ.a.,.. 1 zaran arabi seneler, rumi ve efrp.wJ-1 gQ'i'e' j~e);i:~~ :'1'9 .11ri":Y'1'1 ...i~E#i~~et:~ ,";. ofI I ",., ",:..~.),'Cl'IG\(1L1 gUn 21 saat once gelir. Buna go!'e:' kanleri.-aylarm:;_~3.:llidalhf-a~ lasl Yl'rmi dokuzar gun .. ve Ya I?t~mt:,1 AiiW\'a;' 'btn&lif"'" t~ol'lir:i: ,~,m;t .~;,.~"t ~.ni1;1~~ ··\.jl:;[':I;q1')r~~ dan dolaYI kameri sene, 36 y:tldt1l!jbirYILgiine§ollse~esin1,g00ti-'nden zamam saadettenberi~ 'Dull 'se ~h'irasm(ia:'-42,'jusene g:t . 'fM-'~I'~·"I.v· ... ·n.i;" ~n 1t:'("~"1 .... ,·}I.,,'oj~··'rr0 ~':V! kadar bir fark hasil olinu§tUr..;,H-aLbukL kameri .sene, i38&gi~ ne§ senesi de 1384 olduguna gore aralarmda 4 sene fark var!·'o

.:..;:..!§i=

., ....


dlr. Bunun da sebebi yi1z kiisur sene once arada hasIl olan farkl kapatmak igin bu iki tarihin birl~tirilmesidir. Diirbiinlii hava tarassutlarmI ve gokteki aym hareketlerine &it inee h~p­ larl goz oniinde bulundurarak rasathanemiz 0 sene heraym iptidasmm hangi giine gelecegini ve hangi aylarm 29, hangilerinin 30 gUn sene b8.§mdan vimeilere, hem makamlara bildirmektedir. kil kadar §8.§mayan miitealin emri ve takip eden ne§e ait inee ay ve giine§ oneeden hesap tedirler.

ORUe

[1] : [Ey ~mdlgl

gibi size kup emri ifa mz!] [*}. [2] .

Sizden evvelki iimmetlere kIlmdl.. Ta. ki sebebiyle giinahlardan insanlara yol gosteren

[*] Ge<;en ramazandan bu ramazana kadar §U bir sene l!)inde AIlahU Teala.nm nzasma uygun acaba ne yaptlk? Ve ne gibi klymetli emirleri yapmaylp brraktlk? \ Yahut yapmaYlnlZ ded1klerinden ne kadar haram ve mekruh i§lerde bulunduk? Her ge«en gUn, hayat defterimizden bir yapra~m kapanmasl demektir. DUnya ticaretinde her t'll.ccar sene sonunda 0 senenin gelirini. gtderinl. kl1rmI, zararmI gostereu bir bilan«o tanzim eder. Kazandlysa kl1rl artlrmak, zarar bunun sebeplerini gtdermek arallhnr. Buna gore yeni sene hazlrlar. Ey A.h!ret ticaretimizin muvazenesi Ijl ramazanm ilk dillltinUp bir senelik H"'''HHU.H'.LlLd bulursak eder ve oylece devam surlarlmlZl, bor«Ianmlzl bulursak tevbe etmekle §lIamaA"a !)ah§lrlZ. ganimet bilerek uyanmahyIZ. Bir ile kirlenmi§ tevbe ve ist1~ar Teall1nm rahmeti l1e hYIZ. Hele iftar ge«irdigimiz dileklerlmiz muhakkak kabul olunur. Sahur sofrasl da bOyledir. BOylelikle armml§ kalblerle yapacaA"!mlZ ibadetler de Rabbimizin divamnda kabul olunur. DU§ilntin'll.z! ~u fani dUnyamn mahkemelerinde muhakeme olunurken Insan nasll heyecanlar ge«<irir. Bazl imtihan ve teftlljlerde de ter doken hattl1 bayllma derecesine gelenler vax. Ya Allah'll. Te-

-.182-


Kur'an ramazanda (Levhimahiuz) dan semaya indirildi.]

[.J.

[1J : [Kim ramazan ba§mda sIhhatte bulunursa oru~ tutsun! Kim ki hasta veya zaruri yolcu olursa saYIsl ile ramazanda tutmadl~ giinleri ramazandan sonra tutmahdrr. Hi~ tutmaga iktidan olmayan ihtiyar, her gtine bedel olmak iizere bir fakirin bir giinltik yemegmi veyahut onun klymeti olan bir fakire versin! Tutmadlgl her gUn fitreden fazla verirse daha hayrrhdU'. Yolcu da ramazanda orueu tutarsa daha ~ok hayrrlldIr, eger hilirseniz.] Orucun farzlan ii$}tur; niyet etmek, niyetin ilk son tini bilmek, imsak vaktinden ak§ama kadar yemekten, i~ek­ ten, kadma yakm olmaktan sakmmaktrr. Niyetin evvel v&kti ak§aID yemeginden sonradIr. Fakat «1msak vaktinden yann ak§ama kadar senin l'lzai §ertfin i!}in orue tutmaga niyet ettim, muyesser et ve kabul et Yarabbi!» diye niyet edilir. Niyetin son vakti ogleden evveldir. 1msAk vaktinden sonra ve;l1anm mukaddes huzurunda nmhakeme <:>lmak, hesap vermek ne kadar gU(;tur. !§te bu deh§etll gUrill dOnyada ,"ok da,tlnerek OWl. glSre davranmak icap eder. Bu yilksek dU§'Ilnce en y1lksek btr tbadettir. MAhkemel KflbrAmn !<Ok zorlu hesap ve cezalarmdan kurtulmak dUnyadaki kulluk lmtihanuu kazanmakla olur. YaptIjpmlZ ibadetler hep biZ1m lotndJr. Rahmetl lOok olan Mevlli.mlZ yapacag"lmlZ kulluklan b8.hane ederek blz kullarml bag"l§lamak rahmetine gark etmek istJyor. BUllun :10m' namaz, orue,; gibl emirler verm1~t1r. Orug Mevla. 11e kulu arasmda &1z11 kalan bir Ibadet olduItundan !<Ok klymetlldfr. Namazla, oruc1a ve,Kur'an okumakla gO.ndUzler §eret buluyor. Gece namazlarl, teraVih ve sahur silnnetleriyle de geceleri nurland1~ oluyoruz. Ramazan gellnce iglnde bir sev1n<; duymayan klmse ruben hastadlr. Biz mil'minler ramazandan kana kana zevk allP dururken bu dint ne~'etien uzak kalan gtsIiUllere Cenabl Haktan hldayet dilerlz. AllahU TeiUa ctlmlemiz1 doA'ru yoldan ayumasm! (Yeni Hutbeler). [*] Ramru:an: Yanmak manasma. olup aya bu lamin vel'ilmesine sebep, ramazanda Bali Tealil.nm kullarmln iglerinin a(;1Ik ve susuzluktan yanmasl, blwun kar§lllkJ, olarak gUnahlarxnm yanmasl ve gonUlIerin.iD yolsuz Ihtiraslardan temizlenmesl manasl murad olunur. Oru\:. namaz gl.bi betieni Ibadetlerden ba§ka zekAt ve hususiyle fitre gibl mali ibadetlerin bu ayda yapllmasl c1l1ctiyle ramazana i(;timat yardlm aYl demek de pek yerinde olur. (Ramazan Musa1l.abeleri. Mer. Prof. Kamil MtrAII)

-183-


ya ~indtiz niyet eden «tmsak vaktinden bugiin ak§ama kadar: oruea ruyet ettim.» der. imsakten sonra bir §ey yiyip i~meyen ramazan ve nafile orw;,lanna ogleden . kadar niyet edebilir. Kaza, kefaret ve nezir oru~larma geeeden niyet etmek lazmldlr. Ramazallda hi~ oru~ ogleden once bir §cy se kefaret lazun olur. Bir ramazandaki kefaretler iQin bir kefaret cezasl kafi gelir. (Ramazam §erifin gelmesiyle ferahlamp sevinerek taati-. ni artIran eeset Cehenneme haram olur.)) Diinyada en ylik_. sek faziletli :;;eyin Kur'an-l Kerim oldugu maJfImdur. Bu da ramazam §erifte inmi§tir. Kur'arun indigi ay da §Uphesiz en mtibarek ay olur. «Ramazam §erifin, orucun ve namazm hesapslZ faziletlerine inanarak ramazanda oru~ tutan ve ibadet- . te bulunanlarm ge~mi§ giinahlan magfiret olunur.) «Rama-. zanda bir farza zamanda yapIIanm yetmi§ misli, nafilelerden [*] bir hayra da bir farz gibi sevap olur. Bunun gibi ramazandaki §errin de giinahl fazla olur. Ey haytr sahiplerl! Ramazanda haytrlarmlzl artIrimz! Ey §erliler! Siz de §crli lerden vazgeQiniz!)) Ramazanda giinU oruQla doldurdugumuz gibi giinahlardan vo haytrlar yapmakla da doldurmahYlz. Orueun zahmetini duymayanm ecri yoktur. Ramazan.da geceler de teravih namazI kIlmak ve Kur'an okumak ile ihya edilir. Oyunla ve kwmetli omrfi bo;? yere ziyan etmekle de"' gil. Orug giindiize, namaz ve Kur'an da geeeye §efaat«;<idir. Ca-

d.~0~~~\" .... [IJ ,....~<ti'

2 ." ~ , ....

.}o//

.

mide ~ok bulunmak itikaf gibidir, [1] ayeti ahkammdandrr. Bu sebeple cemaatle kllmak 'daha ehemmiyetlidir. (Ramazanda salih kullar i«;<in Cennetler a~lllr, Cehennem kapaml'. Klyamette agllgl ~ok olan, diinyada toklugu gok olandlr. Orug bedenin zekatIdlr. MUsltimanm namaZI, orueu ve sair hayrrlarl kabirde onu azaptan mtidafaa ve muhafaza eder.) Namaz ve orueu seven her miisltimanm bir saat ve takvim edin~ NatHe, farzdan

ba~a

ziyade ibadet demektir.

-184


mesi elzemdir [*]. gtinkii namaz vakitleri en ziyade saatle ve takvimle belli olur. Ramaz,anda iftar zamanmm ve hele imsak vaktiuin anla§umasl koylerde ancak dogru saat He miimkiindiir. Koylerde ramazanda imsak zamam olunea saati dogru bir miisliiman tarafmdan bir ezan okutturulursa hem miisllimanlar sahur yemegini hem de sabah namazma haZITIanml§ olurlar. Meealistil' envardan: Uereden kuvvetli senetlc

Kaab ibni

Bir r~azam efendimiz bir ctima hutbesine ~lkarken birinci basamakta amin! demi~. ikinci ve ii~tinciide de amin! dem~. Namazdan sonra soranlara cevaben: «Bana Cebrail aleyhisselam geldi. Senin iimmetinden her kim ki senin ismini i§itip salevab §erife getirmezse felah bulmasm, dedi. Ben de amin! dedim. tkinci basamakta senin iimmetinden bir kimse anasma, babasma eri§ip onlarm nzalanm kazanmadlysa Ben de amin! dedim. U~iincii basamakta kimse ramazam §erife ye~ip de oru~ kIlmayarak bu miibarek ayda magfirete nail rahmetten uzak alsun, Bu hadisi §erifin dedi. Ben de amin! birinci fIkrasmdan tA.zimde bulunmak, salevatI §erife ile ana kendimizl t8.rntmak lA.zlm geldigi anla§!.hr. ikinci flkrasl mucibinde, 8" b a bay a hi.irmet ve hizmet etmek, vefatlarmda anlara dua vesair haYlrlar hediye ve kabirlerini ziyaret ve muhafaza etmek lazlmrur. U~Uncii flkra delaletiyle de: Ramazanl §erlfin, gelmesine sevinerek aru~ tutmak ve ona htirmeten gUnahlardan ka!;llp sevaph i§lere kO§mak, bu ayda affolunamazsam affalunacagun diye di.i§iinmek, yirmisinden misafir alan ramazandan aynlIyaruz diye eumada kadrini bilemedik diye aglamak, kadirde

an

[*] 6g1en vakti gilndiizUn yans}(hr. lkindl de ogleden ak§3Jl1a kadar olan zamamn hemen yansldlr. Buna nazaran giine§ln saat kaQta dogduguna bakan, dlger namazlarm hang! saatte olaca~m anllyabilir. Ak§amla yatsl araSl da imsil.kle g11n dogumu arasmdakl vakit kadadlr. Yatsmm kaQta oldutunu bileu de imsakin kaQta olacagml kararlayabil1r,

-185-


klymetli giinlerini ve hattS. seksenU~ [""] seneye bedel bir zamam kaybettim diye ya§lar dokmek lazundrr. Bu ramazanID son ramazan olmak ihtimalini de dti§Unerek ona hUrmette kusur etmemelidir.

.

\

Oru~ U~

dereee olur. Birinci dereee: Yalruz yemekten, i~mekten ve §ehvetten dereee: Yemekten, i~mekten, !tehvetten He giinah yapmamak ve dokuz aza He oru!;l salihlerin orueudur. '(j~Uneli derece: En yiiksek ikineisinden fazla olarak kalbe Allahli sokmamak vardlr ki bu enbiya ve evliyanm yapbg,. gibi bogaz deligini yemek, i~mekten ve avret yerini §ehvetten korumak birinci dereeede ehemmiyetli olup dili giinahll sozler soylemekten muhafaza etmek, gOzleri harama bakmaktan, kulaklan haraml dinlemekten, elleri, ayaklan; bedeni ve kalbi giinahll i§lerden korumak da mUhimdir. BOyle oru~ tutan ramazanda anadan dogma gibi olur. Ramazanda helAi olan yenasll yakla§lhr? «(Yamek, i~mek kesiliyor; Ian s5ylemek, harama etmek (yani §unu bunu ~eki§tirmek) orueun «Kabir azabmdan, Mah§erde a~hk ve olmak oru~ sayesindedir.» «Oru!;C, Cehenneme ) AllahU Te3.lanm; {(Orug benim i~indir. Onun miikatablll aneak ben bilir ve veririm.» buyurmasmdan orueun mUkAfatmm gizli ve gayet klymetli oldugu anI8.§llmaktadlr. Oru!;C Mah§erde manevi §efaatgidir. Sahura kallop da sabah namazmI kIlmadan yatanm hali Cennette bir ko§k kazamp da SIrattan gegerken Cehenneme dli§enin haline benzer; Sahura kalkan kimse hemen abdest ahp yemekten once veya na.mazI kllsa geeeyi ihya sevabl kazamr, eemaatle kllarsa ilk Cennet kafilesine kabllr, ve gecelerde herkes 601 .... l/V-I-AJ

Ayeti [Kadir gecesi, iba-

detle gec;;en bin aydan haYIrlldlr.] demek olup, Kadir gecesinin ramazanda bulundug-u hakkmda ulemanm zannI galibi oldugundan ramazanm gitmesiyle bin aydan (yani seksenilc;; kilsur seneden) haYlrh ve klymetli bir zaman elden C;;lkIlU§ sayllmaktacb.r.

-l.88-


affolunur. Ancak ana ve babasmm nzaSlIll olanlar, din karde§ine dargm duranlar, kibrinden islam cemaati araSma gelmeyenler ve miibarek giinlerde zina BOyleleri gibi haramlan i§leyen kimseler mazanda da affa mazhar olamazlar. Bunlardan b83ka yalan yere yemin, yalan §ahitligi iftira eden, rli§vet, haram yiyen, kogculuk yapan, ehil ve evladma dint ogretmeyen ve onlarl calVI brrakan, namaz, orug ve zekab te~keden, yetiro ve sair kulhaklarl He hayvan hakkl alan ve haram i§ edenleI' mubarek giinlerde ve ramazanda affolunmazlar. Bunlarm ~ogu kul hakkl oldugundan Sltk He tevbeden ba§ka hak sahiphelaJJa§mak lazImdlr. Ba§kalanna ornek olacak surette giinah yapanlarm, hele gocuklarm ah§malarma sebep olanlarm giinahlan kat kat fazla olur. Giinaha dalarak oru~ tutan bor~tan kurtulursa da sevablIll kaybeder, Ramazan giinleri senenin en miibarek gUnleri, hutbe saati de e§ref saat oldugundan ramazan cumasl hutbesinde giinahlarml kalbinden gebir daha ahdedip Cenabl Haktan bir Ulhza af istenilirse mahrum kalmmaz. Sorana: «Elh,amdillillah oru~luyunu denir. lftar zamanl binleree ki§i Cehennemden azadolunur, !ftar ederken: «Yarabbi! OrucUIDu kusuru ile kabul et!» demr ve kendi nefaine, ana ve babasma, ehil ve evladma ve mil'minlere magfiretle dna ediUr, Oru~lunun duaSl. (hele iftar zamanmda) ~k makbuldUro Su ile, tatll veya ate§! degmemi3 bir geyle iftar daha sevaphdlr. Sofrada fakir bulunursa Cennet aofrasl Sofradaki oruglularm sevabmm bir misli sahibine ihsan olunur. Omriin artmaslna da sebep olur. Me1~er saIat eder. Varhgt olmayan neye yeterse onunla iftar ettirerek ecir kazanabilir. Orug tutmaga iktidarI olmayan dti§kiin ihtiyarm yahut hastahgl geQIlleyen zayIf h,astarun eskiden kalma oruQ keffareti yam altIlll§bir giinlUk ceza borcu varsa bu kimse fakirleri if tara ~agrnp iftardan sonra sahur yemegi i(}in de yiyecek veya para verirse ve birkaQ defada §ekilde olmak tizere alt:ml§bir fakire iftan tamamlarsa oru~ keffaretini Odemi~ olur. Bu gibiler yeni oru~ borell i~in de boyle fakirlere if·

-1$7-


tar ettirip sahur yemeklerini de verirlerse bor~tan kurtulurlar. Bir giinliik oru~ boreu i~in bunlar fitre verseler de olur [4O]. Fakat iyile§en fitre verdigi giinlerin oru~larIm tutar. Adetli kadmda kan kesilirse orucun haramlI~ gider. Guslii beklemeksizin hemen niyet ederek glinlin kalamm tutar. Fakat noksanhgmdan yine kaza eder. Oruglu iken adet orueu bozar. 9linkU bu halde oru~ tutmak Kar veya yagmur kimsenin yliziinden dudaklarma inip agzma laznndlr. Abdestte, guslilde bogazma, yerine su ka~sa orueu kaza etmek laZlmdIT. Guslilde suyun agzm her tarafma dola§tmlmaSl lazlm ve agzm i~inde su. degmedik yer kalmamasl kafidir. Teravihte ak§am namazmdan az okumnamalIdlr (Halebi). Teravihe sonradan yeti§en once yatsmm farzml ve son slinnetini kIlar, sonra teravihe uyar. Teravihden eksik kalanl kendi kendine namazma ba§lamaz. Teravihle ramazan geceleri l:maIDln eda ve sada ile okumasl aranmaYlp a~r klldlrmasl aramr. Namaz ve oru~la tamamlamaga muvaffak oldugumuzdan bayram yapar ve tekranm temenni ederiz. Ramazandan sonra bir insanm amelinin giizel olmaSl ramazanda yapb~ ibadetlerin kabulline ve glinahlarmm affedildigine alamettir. Rainazan orucu her giinUne on misli sevap verildiginden on ay orug sevabl eder. Bayram ertesi yani §evval aymda alb gUn nafile orug tutmak da iki ay yerine ge~ecegmden ramazan orucundan sonra bu alb glinliik Orucu da tutan oruglu gegirroi§ gibi sevap kazamr. Ramazan orucu rumi veya efrenci 10>""""'0 farz olsayru, dlinaylara gore memleketintizde yanm kuzey yansmda. kl§m tutulmasl ve giiney yansmda daima tutulmasl icabederdi; h,albuki Rabbimiz Teala ramazan aymda tUtUlmaSlID emir bu[*] Bunlann bUtUn ramazan igin fldye vermeleri zaruri Ise ram azan sonunadogTu blr ayhk otuz fidyeyi bir fakire veya birkag fakire verebilirler.

-188-


yurarak orueu her sene degi~tirip soguk sleak tedrieen slraJamak suretiyle de yerytiziindeki bUtiin mU'min kullarml imtihandan ge~irmi§ bulunmaktadlr. Hlristiyanlar vaktiyle papazlanna rU~vet vererek daima kl§ giinlerinde olmak i~in perhizlerini eHi giine ~lkarml~lar; evveline zam ettiklerinden ramazandan bir gUn evvelin yani yevmi §ekkin orueu onlara benzemek dolaylSiyle mekruhtur. Somma da zam ettiklcrindcn gevvalin birinci (bayram) giinti. oru~ tutmak da haramdlr. imsak vakti oldugu halde olmaru zanniyle sahur yiyene, iftar vakti Olmadlgl halde iftar edene kaza laznn gelir. Kaza, gUniine gUn tutrnak demektir. «Biraz aCltaeak dereeede doviilmek veya hapsolunmak sebebiyle orucunu bozan keffaretten kurtulamaz. Bir azasl klrllmak derecesinde §iddctli dovillerek cebir orucunu bozan kaza eder. Oru~lu iken sefer icabedip ~lkbktan sonra orubozsa kaza Hl.zlm oIur. Oruglu iken abdestte bogaZ111a su kae;arsa kaza lazlm gelir. Orueu hatmnda degilse bozulmaz. GOZY~l, yUz teri agzma inip ie;eri girse tuzlulug-u belli oluyorsa bozulur. Belli degilse bozulmaz. na~ veya buhurun dumam ie;eri gitse, buruna su yahut ila~ ka~sa kaza lazlffidlr. Nafakasun kazanmaga muht~~ bir i§~inin basta olumm diye hasta olmadan orueu i:nrakmasl heill olmaz. tmaIm Malike gore ozul'sliz orue; yiyene keffaret lA.znnrur. Yolcuya orue; zarar vermiyorsa !yeti kerime mazmwlUn~a orw~ tutmasl haYIrbdlr. Gebelik veya emziklilik sebebiyle kendine veya e;ocuga zarar gelmesinden korkan tutmayabilir. Sonra kaza eder. Gun ~Ir1 tutanSltma.dan nobet gelecek diye bozsa da nobeti gelmese, adet gelecekdiye bozan kadm da 0 gun adet gormese keffaret lazUli gelir. llnsak vaktinden sonra temizlenen kadm 0 gUn al!:!~am~ kadar yemez iltmez ve giinii kaza eder. Ramaz::inda imsA.kten sonra bir gayri mUslim mlisltiman olsa veya gocuk balig yemegi i~megi terk e.derek ?ru~lu bulunurlar, kaza lazlffi gelmez. imsakten sonra yolell seferden vazgegse, hasta iyile§se yemegi terkedip 0 giinu de kaza ederlcr. Ramazanda baygmhk veya delilik bir ay devam ederse kazaSI lazlm gelmez. B~, di~ ve goz agruu, agnlI yara hastahgi olan orllca niyet etmeyebHir.» (tslam nmih,aJ.L -189-


Orner Nasuhi Bilrnen)·. Deri altma, adaleye veya damara il!~ vesaire !;iInnga etrnekten de kaza lazun gelir. Ramazanda igne vesaire ile ~Inngamn gece yapIlmasl icabeder. Tahkimat ramazanda rnecburiyet halinde slcaktan zaif dU§meleri malUm olanlar oru~ar1nl bozarak §ehir kenarmdaki tahkimatl yapip orm;larnn sonTa kaza ederler. Unutarak yiyenin OIUcum bozuldu gibi yanlJ§ zannI kabul olunmaz. Keffaret fidyesinden bug-day katikslz caizdir. Arpa, mlSlr ekrnegi katIkslZ olmaz. A~ fakiri doyurmak §arttlr. Oru~ (yemek, i~mek §ehvet melek S1fatldlr. Bu sayede Mevlaya yakla§ihr.

('. . . ;, .........).<1' ,}'//

/: . . .

)-.J.

28 .. ~~0.~~(~[2~ ~\r"'(i) ibnisslinnl'nin Ebu Hiireyreden naklettigi [1] badisi muktezaSlllca sll1hat~e de faidesi ~oktur. li'akat oru~ bu maddi faideleri ic;in deg-il, Allahii TeaJamn rIzasml kazanmak i~n tutulur. Oru~ta fakirlerin halleriyle hallenmek, susuz ve a~larm hallerini anlayarak tevazu, sablr, merharnet ve nefse hakimigibi faziIctler kazanmak faidesi vardlr.

l'l'tKAF ltikaf, [2] ayetinde mUstebap olarak beyan olunmu§ ve Resulii Kibriyanm stinneti seniyesiyle sabit olmU!iltur. Cok 00vaph bir ibadettir. Ramazamn li~lincii onunda bayrama kadar itikilfa siinneti kifayedir; bir yaparsa . 0 §ehir ahalisi bu stinneti inkar etmi§ sayllmaktan kurtulur. Ba§ka zarnanlarda ne vakit ne kadar yaplhrsa muteberdir. Itlkail nezretmek istiyen en az bir gUn bir gece veya bir giin nezretmelidir. Birkag gUn gece itikilfl nezir de olur. Gtine§ dulunurken (ba.tarken) ba§lamr. Be§ vakit namaz kllman bir camide bir ki:i§e ~evrilerek niyet edip gece giindUz orada kalmak lazundIr. Yalmz def'i h,acet ve abdest i~ -~lklhr. Namaz lulmak, yemek, i~mek, uyumak orada olur. Zaruret olmadIklCa kimse ile konu~mamak laZlDldrr. Kur'an, dua, tesbih, salitii selam okunur. Kadm evinde mescit olarak bir yer aynlml!;!Sa orada itikaf yapabilir ve Qok ecre nail olur (DUrrli Yekta) -190-


n~ AYLAR

,..,.,.".~

."",.""."

........... ,..,; • .."

.. "

~."'

...... " " . ' " ,

..

~ti"~

~)~J~~\~.,P>~~~~4~..,~\::\'~~d#\;;~~l[1] 191, ••

• .". '.).'~\:: . \~\ ~~\~~\~ .. \:-=\;. .,f)} ~~·/·t:. ~~~~ =- U;.>.l~).I'J<>~}~

[1] kerimesinde: [Allahii TeaIa indinde aylann saYlSl onikidir (Muharrem, saier, rebitilevvel, rebitilahir, eemaziyelevveI, cernaziyelaIIir, recep, §aban, ramazan, §evval, zilzilhiece). Bunlardan dordiine (yani recep, zilkade, zilhicoe, muharrem'e) e§hiirU huriim. denmi§tir. Bu aylarda gUnah i§leyerek nefislerirJze zulmetmeyiniz!] buyrulmu§tur. Zilkade, zilhicee aym zamanda hac aylanrur. Reeebi §erifin ilk euma gecesi Regaip geeesidir, Mi'rae da bu ayda olmu§tur. «Receb Allahii Teiilanm aYlrur. Bu ayda bir geeeyi ihya eden ve hi!t olmazsa bir gUn oru!t tutan kabir azabI gOI1nez. Klyamette a~, oru!tlular ~~~,,~~~. (~abam §erif Peygamberimizin aYlWr.» ResiUU ekrem efendimiz bu ayda gok oru!tlu bulunurdu. «Bu aym i~inde ve ortasmda oruglu bulunmak beratta oru~Iu yaZllmak icin faidelidir.) ) (Ramazanda bu lirnmete Kur'an, oru~ ve ~ok rahmet verildiginden bu ay iimmetin aYldlr.» «Ramazarun evveli rahmet, ortaSl magfiret, sonu da Ceh.enne.mden azat olmaktlr.» Biitiin sene Rabbin taatine devam etm.1l olanlar igin evvell rahmettir. Bunlar ramazanm ilk on gUnUnde rahmete nail olurlar. Senenin dokuz aymda ibadete zaylf bulunup da recep ve !?Rbanda faaliyete g~enler igin ramazanm Ortasl magfirettiro Senenin onbir ayun ibadetge zaytf gegirip ramazanda fazla namaz ve ibadete slvananlar da ramazanm u!tUncii onunda Cehennemden azat olurlar. Bu tl!t ayda her gUn biner taneden doksanbin KeUmei Tevhid OkUIDU3 olan kabir sualinden kurtulur. «Berat» vesair miibarek geceleri orugla kar§uamak ~k karl1dlr. Her ne vakit olursa olsun yctmi§bin Kelimei Tevhid okuyup sevabl ana ve babaya ba~§lamrsa azaptan kurj;ulurlar. Bu, birkag goode okunur. C;abuk bitirmek §art degildir. Kendi nefsi i~in de okunur. Ramazam §erifte her gUn birer Yasini §erif He ~er Thlas okuyup Ravzai mutahhareye, biitiin -191-


peygamberlere, blitlin mli'minlerin ba~lamrsa ramazan

ana, baba ve ve kendi ruhunun affolunmaga sebeptlr.

KAT ..-

"';j.-"

476

)

.1"''''~'''')')'

~;-

'

J'J$

0~~~';y-~~~j~y)l:.Jj>j:~G.>l\~~:yJj l~] .",

I,

"",

:.,-

i

"....

""

gfd;r3] . 195 ~~~~\G~[2] 41 GAWI~5k'=J\;[1] ~

,;'

. " , "..;

", e.;

' .... ./ 'J

JJ-> ''-:'''J'''''''t''''/

,,-;

195 ~\!f.~ ~1Jr--~)~~U~ ~~t~~~fl.;.:Jjll-,~~~

Kur'an-l Kerimd~ zekat hakkmda namazla birlikte otuz yedi yerde emir yerde de zekat yalmz lunmu§tur. nafaka vermegi emreden c;oktur. Namaz da c;ok yerde emrolunmasl tm ehemmiyetini gibi bu kadar fazla ra yapllmamasmm Tealanm gazabma azabma sebep [ 4] ayetinden menin ahireti inkara olacagl anl8.§llmaktadrr. ti de yukandaki ayeti tekideder. ZeI{atm farZl: Birdir. 0 da nisaba malik olan miisllimamn mahnm klrkta birini yllda bir kere zekata muhta~ oIanlara vermek ve' niyet eylemektir ['*' J. Nisap: Zekata ba§Iamamn ilk basamagl demektir. Bu da ikiyliz dirhem glimli§lin kIymetidir ['" * J. Bu para bir sene beklediyse farz olur. Esteiztibillah emrolunan smIflar [3] ayetinde [.oJ Zekat beklemeden verilebilecegj Yillarm zekatl da verllebilir. [**] 'ZamaDl db'hem giimU§le yirmi klymetleri blr nisabl boyle emrolunmu§tu, gUn giimU§ ve altm arasll~da 1 He 3 arasmdaki biiyiik bir aynhk Eu cihetle l altm nisabl (96 gr.) zekAtta esas tutulmak istenirse zekatta 1650 liradan ba§lamak lil.zlm gellr ki bu, fukaranm zarannadlr. Halbuki zekatta fukaranm menfaatlnl aramak ehemmiyetle emrolunmu§tur, Mahkemei Kiibramn deh§etli sualinden kurtulmak isteyen zenginler eger giimii§ nisablnl esas tutar8.k zekAt borcunu oderlerse fukara hakkmdan kurtulmak ic:;in daha emin bir yol tutmu§ olurlar. BiiyUk Islam nmihallnde de zekat nieabl i(;in ikiyiiz dirhem giimii§un luymeti esas tutulmu§1:ur. Amentii ~er­ hinin basllmakta oldugu 28 Agustos 1968 de bu nisap 640 lira tutuyordu.

-192-


1 - Fakir: Hanefi mezhebince ancak bir gtinltik yiyeceoIup ba§ka mah olmayanmr. Kimseden bir !;iey istemiyen, ~oluk ~ocuk hastahkll, zayrl' fakirleri makbuldiir. HakslZ yere mahpus ve bir §ey kazanmaga iktidarslz olanlar da boyledir. Miskin: Bir bile olmayandlr. Garimin: HaYlrh ve mubah olan i~in borea girmi§ olanlarmr. Boylesine boreu kadar ~ekat verilebilir. 4 - Fi sebilillah: Din, vatan ve mUsliimanlarm sela,meti ugruna harbe miieahiddir. verHen, yiyeeek, giyecek, sWill ve asker e§yasl igindir. ZamalllmlZda askerin btittin masraf ve te~hizatI hUkfunetQe temin edildiginden tlitUnti ve israfl olmayan askere har~hk namiyle zeldlt verilebilir. Bu sebeple zekat ve talehelere,' bilhassa imam Hatip Okulunun fakir ogrencilerine verilmek Uzere bu i§le alakall itimada §ayan bir zengine veya haYlrh cemiyetlere de verilebilir. Zekat vakit geQirilmeden verilmelidir. Zekat ahirete imanla gitmek ta§tan kurulmlli,1 koprli mesabesindedir. 5 - Vebnissebil: Yolcu, misafir, gurbette kalml§ muhtaQ kirnse demektir. Boylesini yerine ula§tlracak kadar zekat veriIebilir "']. 6 Ktiftir diyarmda tutulup kalml, 01a.l1 miisltimanlara ve mUellefei kulub'e zekat verilir. . " 7 HUkflmet, hayvan vergilerini, ticaret mallarmm gUmrtiklerini, gelir vergisini, kazanQ ve sair ve harglanlll memurlariyle tahsil ederek §er'an muayyen yerlere sarf eder. 8 - Zamalllmlzda kOle olmamgmdan bu hissenin kUftir .diyanndan kurtulan muhacir mUsllimanlara verilmesi mtinasiptir gJ.

[*] Fakir kU<;;tik <;;ocuk para hesabml blliyorsa kendisine zekat verilebilir; bilmiyorsa boyle sine fakir dellye zekat vermek isteyen, velisine yahut vasl.sine verir. Muhta<;; lseler hem§ireye karde§c vermek efdaldir. Sonra amea, hala, day!, teyzeye, diker akrabaya ve kom§uya verilir. Akrabada muhta<;; varken ba§kasma zekiH vermek dogru deglIdir. B§ka yere zekat gondermek: Akrabaya, Him, amel veya takva sahibine, Him ogrenene olur. Yoksa bulunulan yerde verilir. ana, ecdada, evlat torunlara zekat ge<;;mez. <;:tinktl bunlan ge<;;indirmek esasen vaciptir. ~193-

Amentti §erhi -

13


--t.

~",.-'..)/

.../-::

0k."/

~\:'J~~~Ij\\.'}')J ~~~\.:.y

j'-'

~

• ,J,-I OI,}

"

\,,,1,,: ~~~.....~:d\yl ~ [1}

[1] hadisi §erifi «(Mallanmzl zekatla kale i~ine alImz [*] Hastalanruzl sadaka' He de tedavi ediniz. Dua He belalaru reddine te§ebbtis ediniz!)) demektir, Tb. Mes'ud. «Him ve takvan j~in sana zekat veriyorum.» diyene aru· lerden bin «Takva ilmim varsa onlab satamam,» diye rilen zekau reddetmi§tir. Mev. dan: ZekatI mUttekilere vermek takvaya, alime vennek de ilme yarrnmrnr. Zekat, koyun, slg,r, deve, at, altm [U], giimli§ para, ti, caret mall ve tarla mahsuliinden laZlm gelir. Bor~ varsa dti§Ulerek geri kalan maldan verilir [**;; ], Be§ devede koyun, kIrk koyunda bir koyun [ ], otuz sIg,.rda bir tane iki ya§mdaki· SIg-Ir, fazla at i~in de klymeti tizerinden kIrkta biri verilir. iki husus! yUk ve binek atma zekat yoktur. Ticaret mah i~in o· maIm klrkta bin veya ge~er para olan bedeli, tarla mahsultintin de onda bin veya bedeli venlir. Zekatm muhtaGlara verilmesi laznndlr. Elm as, ztimrtit, yakut [*] Mecalistil'envardan: ibni Omer rad. dan mervi bir hadisi /!!eriften meiHen, (Karada ve denizde malm telef olmasl ancak zekatI rilmemesi yilztindendir.» Eu hadis tmal1ll Ahmedibni Hanbel tarafmdan: «Zekata mtistehak olmadllP. halde zekat ahp malma kan§tlnrsa esas lnahnm telef olmasma sebep olur.) diye "Ierh edllmi§tir. rad. dan mervi bir hadisi §erifte: «Zekiit, verilmeyip de kan§lrsa aSl1 maIl da ifsad eder.)) buyurulmu§tur. Zekat vermiyen bahilin mall haYlrslZ mirasQl1ar tarafmdan israf yahut bit zalim tarafmdan gasbolunur; gosteri§ binalanna veya 'lehvet yoluna gider ve belildan kurtul· mata sarf olunur. (**] Kadmlarm bilezik, kiipe, saat, be§ibirlik, gerdanllk, yiiziik gibi altmdan zlynetlerine, erkeklerin altm ve kordonlarma, aUm lere, altm ve gilmU§ kaplara zekat lazll!ldlr,

[U"] Kadm mehrini yani nikahlm erkeginden almadlysa bu paramn zekatlm kadm hesabma erkek ve~r. Aldlysa kadloa aittir. [**>1>*] YUzyirmi koyundan sonra iki. 201 - 399 koyunda tiC;, 400 koyunda dort koyun ve bundan fazla her yilz ic;in bir koyun nave ederek verilir. Koyun yerine bedeli verilebilir.

-194-


klymetli ve inciye sma zekat laznndIr.

yoktur. Fakat

ve sabCl-

Haceti asliye (yani ev, giyilecek elbise, yatak, baklr ve mobilya gibi ev e§yasl, liizumunda bir veya iki at, bir ayhk yj.yecek ve san'at aletleri gibi §eyler) den zekat lazlm gelmez. Bu §eylere harcamak i~in. saklaYlP paramn Uzerinden bir sene zekat vacibolur [*].

[1] : [Ey mti'minler! Kazandlgmlz maIm temiz ve helalinden ve sizin i~in yerden ~IkardI~m §eylerden dahi zekat veriniz!] demektir. [2]: gtiniinde (onda bir) zekat veriniz! emir meyvalara §jamildir. Hayvan zekabm vermiyenin cezasl: [3] ayetinden istidlalen ve bu baptaki hadisi §eriflere tevfikan zekMa bor~lu 01dugu koyunu boynuna ytiklenmi§ olarak Mahgere gotlirtirler. Koyun aCl aCl bagmr ve yerinde kuvvetli bir kog olup sahibine ile vurarak azabeder. ~ekAt sl~r veya deve boynunda g6tt1rt\rler. alabildig-ine bag,.nr ve sonunda sahibini rjgner; Zekab verilmeyen paranm .(Kiglt para da olsa madeni , ["'] maldan eski borlllan da dU§!HdUl{ten sonra kaIan paramn hesabedilir; kefil borl:) da dU§iiliir; adaklar, keffaret bor!;larl dU§iilmeden zektl.t vermek zekat vacip olduktan sonraki bor!; di.i!jiilmez. Bor"lar goksa odendikten sonra zekatm sene iptidasl ba§lar. Bir maIm ilzer1nde~ bir sene ge~erse arbm, dog-um, fiat deg-i§ikUgi hep belli olur. Nisabm· sene ba§mda ve sonunda bulunmaSl l§.zlm, arada eksilmesi ma.nl de~ildir. Arbm olursa otekilerle zekatl Nisabdan fazla santimine zckatml hesabedip fakirin elinden ~lkmcaya kadar niyet edilebilir. Fakirdeki lira alacajSlm ba~H1Jayan ikibu!;uk zekat vermi§ olur .. Alaca~ml zekata saymak daha once tarif edildi.

-195-


paraya tahvil cag,. [1] ayeti

klzdrrIllp sahibinin viicuduna [~J .

Ganaime hlyanet edenin kapbg,. maIm; zekattan bor~ clan h,ayvanm; memurun, hakkmdan ve ticretinden fazla aldl~ gl §eyin ve rti§vetin boynuna arkadan baglanarak Mah§ere getirilecegi; Mah~erde Resiilli ekremden yardlm isterse kat'iyyen faide hutbede Peygamberimiz beyan buyurulmU§ nihayetinde ( mealinde olan [2] nidaSI lerini teblig ettim rar olunmu§tur veyl azabl zekat U01Y''IY1,,,,,,',,n ve (su, ate§, ktirek vesaire kullanmak i~in vermeyenler kat vermeyen, fakirlerden zoria mal kapml§ gibidir. Fakirlerin a~lIgl zekatml vermeyen zenginierin zulmti demektir. Para ve hayvandan ba§ka zekab verilmeyen maIm, sahibinin boynun a yllan §eklinde dolanlp «Ben senin maImlm» diye yliziinti lSlracag,. ve boylece sahibinin azabolunacagl bu baptaki bir hadisin ve [4] ayeti celfiesinin ahkammdanmr. UU,n,n,UA'u,u,'C&U

Tarla mahsultinlin nisabl be§ vesak yani ckka = bin kilo batJnandlr. Bundan yani yliz kilo Ev parasl, parasmm tizerinden,

(ihtiyat) cenaze zekat Iazlmdlr.

ge~ince

[*] Kfi~t paralar. giimii§ para veya ticaret mall hiikmiindedirler, Kag kA~lt ikiyUz dirhem giimii§ tutarmda olursa onun klrkta birinin zekat olarak verHmesi farz olut'. Madenden olan geger akgalar da aym §ekilde zek<1ta tAbidlr. Altm, giimii§ paralar, kiilgeler, zinet takImlan, altm ve giimiii'j kaplarm. bunlarla ticarete niyet edilmese bile, zekatI hesabedilip verilir. Satm ahmp tesllm ahlImarrui'j olan maIm zekatI lAzlmdlr. Yolculukta zekil.ta niyet edilip vekil vasltasiyle verdirilir.

-196-


magaza ve fazla ev e~yasl, mobilya, elbise, ~ama­ ~lr, yatak ve baklrdan, haZlrla.nmI§ kefenden ve arbml olmayan §eylerin hi~birinden zekat lilzlID degil, fakat kurhah vaciptir ['" . Bunlarm ve binamn ahp satIClsma zekat lazlIDrur. keten, pamuk veya tohumlan, susam, pirin~, nohut, fasulye, kuru liziim, ceviz, zeytin ve zeytinya~, nuslr, arpa, bug-day gibi satIlacak mahsiUlerin evvelce zekah verilmemi§ ise satarken verilmeIidir. Alacak para ve malla-

. rm zekatI, tahsil edilir edilmez verilir [U]. [1] ayeti hiikmlince zekatm mtikafatl behemehal ihsam llahiye nail olmaktlr. [2] ayeti htikmlince (kuyudan su ~ektik~e yerine su gelmesi veya budandIk~a kuvvetlenmesi gibi) zekM ve sadakadan ayru zamanda mal artar [***]. Zekatta mall aymrken niyet farz olup fakire verirken de soylense iyidir [u ..... l. Fakat akrabasma yahut sonradan fakir dU~m~ bir kimseye «Bu Fazla ev, apartman, han, hamam, .otomobU,motor, gemi, kamyon gibi klymetine zekat olnmyan lileyleriJ? l'eUrler1nID artam Uzertnden bir sene gegince hemen zekatl veriUr. [U] Enistil'a1;lidine gore: buluna.n. para ve mallarm zekfth, mal ele gegti~i zaman bir ver1l1r. Batak sayllamlyan yerlerdekilerin ise, malm tahsmnden sonra .btltUn blrlkm1!;l senelerin zekatl verilir. Hastahkta borglar gibi alacaklar da ·ediliyor. Fakat alacaklarm zekatl dti§Untilmiiyor; bor!)luya eS9.sen paramn zekatlm vermelt lazun deg-il Idi, alacakh da vermedlyse, vaslyet etmesi boynunun borcudur, etmezse azaba dus,;ar olur .. ! .

[***] MecaJisiil' envardan: DUrretQl valzlnden menkul bir hadiste meciJen: «AlIahU Teal§. Davud vahyettl kt mal benim mahmdlr. Fukara manen benim ayalimdir. Zenginler beDim vek1lIerimdlr. vekillerime soyle! Mahmdan ayiUime de versinler, mallanlll artInrlm ve Ilhlrette kendilerini Cennete yerle§t1ririm. El!:er mahmdan fukaraya hakslzhll:: yaparlarsa mallarIlll azaltlrlm ve a.h1rette kendilerini Cehenneme a tanm. » buyurulmu§tur. [**"'*] Bunun faydasl, zekat verilenin zekata laym de~ilse almaYlp birmuhtaca verilmesini temin keyfiyetidir. Zekat verilirken bir§ey soylenmediyse alan sorar; zekat olditgu soylenirse «Bana zekiit gegmez; bugoWrlip bir muhtaca veriniz!» der yahut al1p tallldlt;'1. bir muhtaca verir. Boylesine hediye olarak verilebilir. 197~


zekatbr.» demek dogru degildir. Kalbden niyet ebnek k8.fidir. Zamaru Saadette zekat toplamaga memur bir sahabe o§iielbise elbiriiniin yerine ashab fukarasmm menfaati selik kuma§ alml§hr. Bu keyfiyet zekatta daima fukaranm menfaatini dii§iinmenin laZIDl olduguna delildir. Bununla beraber zekatm olan paray! vermek fukara menraatine uygun Zekat a~lk~a verilirse sevabl gizlininyirmibe§ mislidir. Sadaka gizli verilirse a~lkta verilenin yirmibe§ misli sevap kazarullr. Fakire veri len §ey, verene Mah§er giinii igin gibidir, Zekatta verilecek bir fakirin en az giinliik idaresi olmalIdrr. Sadaka ve zekat Ceheillleme siperdir. Krrkbin lirahk (zekah verilecek) mah olan zenginin verecegi zekat bir fakirin bir senelik idaresidir. Bu suretle her zekabm tamamiyle verse memlekette fakir kalmaz-' ill. Bir yerde aghktan bir fakir olse onu bilen biittin zenginler giinahkar olur.

,.

,....;~

) . ;-'"

~JJ\0'~~0:~~ , [1]

[1] ayetine gore zekab verilmeyen paray! ve zekatIm [*] Ylgmak ve saklamak haram ise de zekatl verilen helal mal ne kadar gok olursa olsun biriktirilmesinde giinah yoktur. Zekat parasmdan fakir cenazesine sarfebnek istenirse bir fakire denir ki: Ben zekatlmdan §U fakirin cenazesine yardlm emek istiyorum. Zekat parasl oUiye verilemiyeeeginden bu ' paray! zekatuna mahsuben sana vereyim. de kabul edip bana ba~larsm! Ben bu paradan sana biraz vereyim. Kalamm da cenazeye harcanm. Olmaz m!? 1§te fakir buna raZl olursa b5ylece yaplhr. zekat borcu hem cenazeye yardlm yapIlml§ oIm' [*""]. Zek!lt borcu olan mall ticarette kullanmak haramdlr. Zengin olmayan blr klmsedeki aJacak zekata mahsup edHmek istenirse ona denir t§te §U Imdar lira borcumu §imdi vereyim, paraYl sen de borcun iQin bana verip borcunu odersin, olmaz ml? Eker raZl olursa boylece yaplllr. Eker bu klmseye emniyet olunmazsa: Benim sana vermek istedigJ.m zekii.b almak ve bu para lie sentn bana olan borcunu ijdemek filaru vekil ! denlr. Veldl ettikten sonra bu muamele hemen kolayhk olur. (EnlsUrabidln.) [*]

[*"]


Mescid yol, su, koprii yapIlmasl gibi bir h13yra zekat vermekte de boyle yapllrr. Heial bir §ey i~in verilecek miijdelik veya bah§i§ parayt zekat niyetiyle vermek caizdir. San'atkarm alab yoksa ena alatmm bedeli kadar zekat verilebilir. Zekat verirken ~oluk ~ocuk sahibi olan salih fakiri tercih etmelidir. Mal yansa, kaybolsa, batsa veya sahibi olse hep gidecekti ya! Bunu du~liniip fakirlcrin hakkml a;)71rarak seve seve vermelidir. Zekat verecek kimsede birinci derecede giimii§ nisabl aramI'. SU'f altIm olan altm nisabl iizerinden verir. Parasl yahut muhtelif cinsten mall olan yine giimii§ nisabl i.izerinden verir. AlcyhissalatU Vessclam Efendimiz ve ehli beyti zekat almazlardl. Hasan radiyallahij. anhin ~ocuklugunda bir giin zekat hurmasmdan bir hurmaYI atbgllli ekrcm efendimiz gormi.i§ ve kehL .. keh! .... diyerek agzmdaki hurmaYl dl§an attmm§tl. t§te kendisine kurban 'kesmek vacip olan bir kimsenin fitre, zekat veya iskat almasl haram oldugundan yanIl§hkla bile boyle keh .. , kehL, deylp atrnasl lazlmdlr. Evinde bir ayhktan fazla idare8i bulunanm, kurban ","c.,"U"_F,"-" iktidan olanm zek§t, fitre veya almasl kat'iyyen caiz degildir. Fakir zanm ile verilen zeklt, veren i~in §er'an caizdir, oJ .. } , .. ~~~~~, hadisi mucibince,

."j/,/"

~~

~

.

«(lier mUsltimanm sadaka

.

vermesi laZlmdrr. ) (Sadaka miislU:manm sadakatine delildir. Sadaka verecek §ey bulamayan amelelik yapsm; ~all§sm; kazansm! bir klsml He nafakalansm i birazmI da sadaka etsin. Amelelik yapamaz veya i§ bulama.zsa gozii ya§h bir miisltimam teselli etsin; yahut haYIrh glinahh bir §eyi nehyetsin. Kimseye zaran ,dokunmamak, din karde§ini ~e­ ki§ltirmekten ve §eyi i§lemekten sakmmak da sadakadlr.)) «Comertllk cahilligi ve sair kabahatleri orter. Bir giinah sebebiyle ayagl kayarsa kurtulmasma sebep olur. Comen, cahil de olsa ibadetli hasisten hayrrhdlr.» Zekat veyasada-199-


kay] alan ederse «MevHi sana kolayhk ihsa~ buyursun.» gibi bir dua He kar§llama\r lazlffidlr [*']. Verece . §eyi olmayan, ayeti kerime medliiltincc «Ban Teala size de bi-" ,e ihsan buyursun!» diye fakire tath so, soylemeHdir.

1

FITRE

fakirin bir gUnltik yiyecegidir. Sabah ak§am yemegine yetecek kadar olmahdxr. Bunu Resulii ekrem efendimiz bugdaydan be§':! ylizyirmi dirhem, arpa, hunna ve kuru tiztimden binklrk dirhem: olarak emretmi§tir. Yahut bunlann bedeli verilecektir. Buna re li!;ytizaltml§be§ fitre aldx~ takdirde bir fakirin bir senelik yi- ' temin edilmi:;; olacag'mdan, bor<;lan hakkiyle rHirsc memlckette fakirlerin azalmasma bUyUk olm, Her mlisltiman senede ii!;yiizaltm.ujbe§ gUn miitemadiyen kendine ve !;ocuguna yediriyor. Ramazanda birer fitre vermekle her sene de bir gUn de birer fakiri doyunnu§ olur.

,[*] Dilenmek, AleyhissalatU Vessel am Efendimizin en sevmedl~i §eylerden biridir. Mtisltimanm, lzzeti nefsmi dilenmekle zelll etmesini hi!; istemezdL Bu eihetle zaruret olmadlk~a dilenmek haram kIlmim§tlr. hadlste «Zaruretsiz dilenenler, yUz!erinin etleri dokUlmii§ olarak Mah§ere geleeeklerdir.» buyurulmu§tm. '1

Faklrin aQhktan Olmek, hastalanmak yahut Qlplak kalmak korkusu olu1'sa, ineecik bir elbiss He veya yalmayak MImI!? gU~ ile yiirUyebileeek bir halde malUl veya zaYlf ise dilenmesi caizdir (Mev. dan). «Allah nzasr iQin bir sadaka verln!» d1yene vermek mecburidir. (Boyle soyliyen dilenciye aym zamanda danlmalldrr.) Ebu tJmametul Bahiliden mervi bir hadiste: «Allah rlzaSl igin bir §ey istenen kimse verebileeek hl!lde iken vermezse Mah§erde etsiz kuru deri halinde olan bir v1leutla durdurulur.» buyu1'ulmu!?tur,

-200-


[lJ ayeti hiikmlince verilen fitre bir giinllik yiyecekten fazla i.se daha ~ok sevaphdlr.

Ekmek darlIg,. olan senede, fitre i¢n bugday veya un vermek, ekmek darhgl olmayan zamanlarda da pa'ra vermek daha sevaplIdIr. Koylerde hoca hakkl fitre vermek dogru degore ayn bo~gildir. Ramazan hocasmm tur. Fitreye muhtag verilebilir. Fitreyi muhta~ akrabaya vermek mucibince akrabaya nafaka vermek, her kaYlrmak esasen bor~tur. AkrabaYl yalmz fitre zaman nafaka ve zekat He de kaYlrmahdu', muhta~ olanlara verilirse daha mlinasip olur. Fitrenin kimlere verilecegi zekat bahsindeki gibidir. Fakirlere, gok dti§klinlere, fakir olan dul ve yetimlere, borQluya ve muhta~ yolcuya verilir. HaYlrlI cemiyetlere verenler ytizlerce muhtaca fitre vermi§ gibi sevap kazamrlar. Be§ikteki ~ocugun fitresi de bUyUk adammki gibidir; babasl verir. Aile reisi, zengin olmayan a.ilesinin ve idaresindeki btiyiik ~oGuklarm fitrelerini, cMUnasip buldugunuz yerlere veriniz!» diye n"''''''~I''' onlar da ~evap kavererek mlinasip olazanmi§ olurlar. Bunlar kazamrlar. Boylece Qocukna vermesini soylerlerse lar da bu din! vazifeye Ev h,alkl i~in birkaQ fitre farzdlr. Bunlargildir. Hanefiden fitre farzdlr, demi§dan ba§ka, fukahadan tiro Ebu Hanifeye gore vaciptir.' Peygamberimizin fitre emrinde, fitre verecek kimsenin zengin olma:smm lazlffi geldigi sarahaten beyan edilmemi§tir. Hanefi imamlan zekata klyas ederek fitrede de zenginlik lazlmdlr demi§ler, fakat zekat iQin geni§ bir kudret, fitre i~in ise para verme kudretinin en kti~201'-


~iik mertebesi Hizlmdrr diye karar vermi§lerdir [*]. Fitrede de . zekatta oldugu gibi ildyiiz dirhemlik giim~ nisabl (yani zamammlzda en ~~ 640 lirahk bir nakit) bulunmasl lazun geleceginden bahsederek fitreye mAni olan kimseler, fakirlerin rlzkma ve hayra mam olmak giinahl kazariml§ olur. Fitrelerin her biri ayn ayn kagltiara sanlarak birka~ tanesi bir yere verilebilir. Fitreyi verirken yahut aymrken niyet lazundlr. Fitrenin vakti bayram namazmdan evveldir. Ramazan i~inde fakirlerin ihtiyaCl daha ~ok oldugundan fitrenin ramazan i~inde verilmesi de haYlrhdIT. Fitreyi bayram nalnazmdan evvel vermeyen sonra kaza olarak oder. Viicudu saglam olan, kazan~ erbabl sayllir. ~afiice boyle kimseye zekat ve fitre vermek haramdlr. Hanefice caiz ise de mekruhtur. Vefat etmi§ ana, baba igin bayram iistii hediyesi olmak iizere fakjrlere aynca birer fitre verip sevablnl ana babaya ba~lamak biiyiik bir sadakadlr. Bunu yapan hi~ olmazsa Yllda bir kere, miibarek ramazanda, ana babasma ~ok sevaph bir hediye gondermi§ olur. Kendi evlatian da kendisini hediyesiz bIrakmazlar..

KURBAN

? a:·\: ~ (.\1-:;~

ayeti kerimesi [Rabbinin nzasl igin namaz

~i ~

kIl, kurban kes!] yani «Rabbinin Kevser .... '" nimetine ve biitiin nimetierine §iikrane ola-' rak kurban bayraml namazl kll ve kurban kes!» demektir. Bu ayeti kerime delaletiyle kurban bayraml namazl kllmak ve kurban kesmek vaciptir; Kevseri kazanmaga da sebeptir. Zekat lazlID olmayan §eylerden ikiyiiz dirhem giimii§ yani 640 lira klymetinde mall olan i~in bu miktar kurban nisabl sayIlj

[*] Enes ibni Malik rad. dan mervi bir hadisi §erifte: «Kulun orueu yerle g8k arasmda muallii.k kahr. Fitreyi verinee oru" kabul olunup gage "mar. Namazm yamlma seedesi gibi fitre de orucun kuSurlanru tamamlar.» buyurulmu§tur. l§te oru"larm sela.meti i"in halkmuz behemehal fitre verme~e gayret ediyor. Hattii. fitre alan kimse1erin de kendi fitrelerlni ba§ka fakirlere verdlk1eri garillmektedir. Diger bir hadiste: «Bayram namazmdan once fitresini vermeyen, sonra kale azat etse 0 sevabl bulamaz.» buyurulmu§tur.

-202-


dlgmdan kimseye kurban vaciptir. Nakliye vesaiti, fazla bina, fazla kilim, yatak, baklr, elbise ve ~ama§lr bulunursa, bir inek veya iki koyun olursa kurban lazlm gelir. Bunlardan bazlsJnl sabp kurban alarak kesmek 1117.undIr ['I¢]. Bundan ba~ka zekab verilmi~ mallard an bir kurban parasl miktarl yamnda bulunana kurban lazlmdIr. lKurbanm her azasl, kesen insamn her azasma feda olur. Azasma bedel azasl, kal1lna bedel kam, canma bedel olarak da cam azad olunmu§ olur. Hatta ikiytiz liralIk kurban lirahk sadakadan efdaldir. Kurbanm ilk kanmm yere di.i§mesinde sahibi affolunur. Kurban sahibi kadm da olsa kesilirken geriden bakmasl H'izlmdIr.J Boyle kendi kesemeyen erbabllll vekil eder; kestirir. Kesilirken Tekbiri ve Besmeleyi kurbana yardlffi eden de tekrar ",,- ,)',R".~/,/ j.')'" I /)

/

<I

///'""

I

~1/

\ / / //.''''''

1,'/

0J.jU)\t~~\~i,)J~;.~~WLI)~j.t:t)(.5~-'~)j,)L,~~ (3] ~.., 7 -: ;,;-"" .. , '" '"

,..,,0.,;

-eder Kurban sahibi tarafmdan tarzmda, Kur'andan iktibasla dua okunur. (Kurbamn ve vitir namazmm ashm inkar etmek kiifiirdiir.) Murdar iligi ilk defa k~smek ziyade mekruhtur. Kurban eli veren, her sene kurban kesmege muvaffak olur. Omriine de berekettir. Kurba,n kesilen evde bereket olur. o sene bela gorillmez. Kurbanm peginden rek'at namaz kllan kabulti igin Rabbine dua eder. Kurbamn yedigi, [*'] Mal nisabl tUrliidilr: 1 - ZekAt nisabl, (Zekii.t bahsinde yazllInlltlr.) 2 - Kurban nisabldll' ki bu da asU hlo&t1.nden ba~ka ikiyUz dirhem gilmii§ klyl11ctinde (parasl veya ticaret mall yahut koyun; sIglr hayvanIan gibi) mallarl olmaYlp bin alan, naltitye vUlltalan, bir ayhktan fazla crzakl, fazla elbise, !tap kacalt ve mobllya g1bi ev e§yasmdan bazlSlna sahip' olan kimseye kurban vaciptir. Bunlardan bir §ey sahp kurban almasl lazmidlr. Boyle bir milsltimarun zekat, fitre, lskat ve devir paraSI almasl haramdlr. Tecrid Tercemesl BUytilr tslam nmihaU zeltat" .nisahmda .ikiytiz dirl1em gtimii'2i1 esas tutmu§lardlr. Miilteka'da da «Fukaraya menfaati olan, nisabda esastlr.) denlUyor. Biz de kitablm1Zda (delili kuvetli olan) giimti~ nlsabml eSM kabul ettik. Bir fitre veya bir kurhan i!;in yirmi miskal altma yani 1650 liraya sahibolmak l3.znndlr diyenler hataya dU§mu§lerdir. 3 - KIrk dirhem giimii§i.i yani 128 11rasl olmak da dilenmek nisabl«hr. Boyle bir kimse zekat, fitre alabiUr, lllkin dilenmesi haramdlr. Diger bazl ulemaya gore bir gUnltik yiyecegi olanm dilenmesi haramdu.

-203-


karo, eti, kemikleri, boynuzu, misli ola· rak Mizana konur. Bu sebeple kurbanm fazla her§eyi gomiiltir. SevabIm dii§linerek kurban kesmek. Cehenneme perdedir. Kurban kesmege· iktidan olan bir kimsenin kesmemesi hadisi §erifte §iddetli surette zemmoIunm1}§tur. iki yR§ml ge~enslgIrki§iden (etleri tartIlarak taksim edilmek §artiyIe) kurban olur. babaya hediye i~in ayrl kurban kesenin arefe gtinii degiI, bayram giinU kesmesi ~ok sevapbr. Bayraro giinkii kurban, sevap~a gUn]erin kurbanma bedeIdir. Sevaplar ana, baba ruhuna bag~larur. BR§ka zaman evine etlik SIgn- veya koyun keserken kurban bor~larmm kazasma niyct etmek caizdir. Kurban kesemeyen «Param olsaydl ben de kesseydim.» dese kurban sevabl kazarur. Resill.ti ekrem efendimiz kurban bayrammda bir kurl?an kendi igin, bir kurban da Ummetinin kesemeyenIcri i~in kesmi§tir. Dmmetinden bazl ehli takva kimselerin de Resfilii ekreme hediye olmak. fi.zere kurban kestikleri gortilmektedir.

[1] . «Kurhan, bahamz !hrahim Aleyhisselamm slinnetidir.» [2] : «Her ttiyiine sevap vardrr.» [3] : «KurbanIDlZl biiyiik ediniz! Onlar Slratta bineklerinizdir. Kuibana tazim de ediniz Kurbanm oImaSI tazimdendir. [4] [Allahii rrealamn haramlanna dikkat ve emirlerine h,iirmet edenin tazimi, Rabbisi indinde gok hayrrhmr.] [5] ayeti kerimesinde: [Kurban etinden yiyiniz! Fakirlere de veriniz!] buyurulmu§tur. Bir hamsi §erif mucibince ((Kurban etinin biri sadaka, iigte biri eve nafaka, ti~te biri ahbaba hediye olur.}) . [6] : [Kurbamn eti, kam ancak sizin takvamz sayesinde

-204-


Rabbin kabuliine mazhar olur.] Kurbanm cam, kam Rabbi TeaJamn nzaSI ugruna gitmi§ olur. Eti kurban sahlbine ve fakirlere, de umum vatanadlr. DeIilerin ianeye verilmesi §ey Eskidenberi donanmaya ve yeni onee Hicaz demiryoluna veriliyordu. ~imdi hayrrh I>''''M1'<101"_ lere verilmesi ~ok faydahdIr. imam - Hatip mektepleri talebesi menfaatine yapllan kurban hediyeleri de ~ok faziletlidir. harblerden birinde arazisinde ordumuz tarafmdan miistakilen zife verilmi§ ve ordunun gerisine sarkmak tehlikesini gosteren dii§man milis kuvvetlerinin harekatma mam olmak iizere ikiyiiz kilometre kadar bir mesafeye miifrez olarak gonderilmi§tim. Hareketimin ilk yol iizerine tesadiif eden koyliller tarafmdan yola knrbanlar askerin bastIgl kesiliyor dinda§larnmz askere sanhyor sevin«lerinden baYlhyorlarch. 0 ak§am konak yerinde askere kurban etinden biiryan yedirildi ve kaba dogeklerde yatmlch. ikinei gUn askerin ~antalarmm ta§ll1n:iaSl i!';in arabalar getirildi. U~iincii giinii asker otnzbe§ tane arabasl ile kar~ §llamp bindirildi. Vardlgmnz yerde biiylik ve yaplldl. Darduneii gUn ekmekle davul zurna He istikbal edilip askere ziyafet !:ekiidi. Altmel giinii miidafaaslz bir merkeze vardIk. Sonra bir gUn daha giderek ate§ mmtlkasma dahll oiduk. Burada vazifemiz hazirandan ekim'e kadar devam' etti. Gelen 'emir iizerine oradan vakit: kimlere blralnyorsunuz?» yeni telkil edilen yerli nmz dedik. Bumm iizerine: «Bizimkiler iyi mi§lerdir. Hep rii§vet~i ohrriar. Onlara kaidlysak halimiz yamandlr.» eevabl ile kar§lla§tIk ve «Merak etmeyiniz; iyi alur illf~aanah !» diyerek gozya§lan ileaynldlk. UU,?LU,<4.u

i§te karde§i sazlerimle demek ki, TUrk askerinin ayagmm tozuna kurbanlar kesiliyor, rine son almayan askerimizin ve istiklalimizill klymetini iyi -205-


kurhanm senin,~':. cemiyetlere vermek i~':' '

hi!! [*). Yalrnz tereddiit etroe!

Senenin en miibarek giinleri ramazan bayrammm ilk gii-:I~ ve kurban bayr~ml. gUnleridir. Ramaz~n ii~?nc~~ onu, zil-,! sene l~mdekl mubarek on~: hlCee ve muharremm 11k

n~

glinlerdir.

A

JU J

]

delildir.

ii~iin-.I

eli onunda zaten fa~z olan oru~ vardIr. Zilhiceenin ilk dokuz ~ gUnlinli tutan kurban kesmi.§ gibi sevap kazanlr. HiQ olmaz-.1 sa dokuzuncu arefe giiniinii tutan da bliyiik sevaba nail olur ..'~ Muharremin onundan olmazsa onuneu.~ giinlerinde bulunmakta sevap Muharre- :1 min ilk giinii giren yeni hier! seneyi tebrik etmek hir islam'~ adetidir [U]. Buna ria.yet edenin 0 sene i§inin haytrl1 gitme-1 si urnulur. Zilhiece aymm sonuneu giinli, tamaIh olan sene i~in .,~ dua okuyanm ge~en seneki defterinin kul haklarmdan ba§ka ~ glinahlar1 olunarak kapanmasrna Muhar- ,j remin ilk yeni sene okunursa ~eytan ve,; avenesmm §erle!inden emin olunur. ..A.§ura giinli dua okuyan < da 0 sene belalardan selamette olur. Bu dualar Giimli§hanelinin del8.ilinde vardrr. Kurban bayrarnmda, gtlnii sabah narnazrndan bay_i ramm giinii ikindi narnazma kadar yirmiii~ va-< [*] Klymetli yurdumuzun bazl yerlerinde gordii~miize gore yaz giinlerinde askerlerimizin gec;tigi yerlerde halklmlZ yollar iizerine sog-uk sular ve taze ayranlar C;lkanyorlardl. Medhii senaya laYlk bir kazada. oranm iki zat bir her giin birer askeri iftara biitiin ramazanda l1a.zeri mevcutlu ask ere , if tar yapml§ oluyorlarih.

["']hadlsi §erifte: ( son ve ilk giiniinde ,oru~u bulunan mu'min, senenin on ve sonunu oruc;la bagladl~m­ dan biitiin senenln haynm kazaml§ olur.)) buyurulmu§tur. Zilhiccein son giinlerinde maziye kan§acak olan sene hesaba Herkes bilerek, bilrrwyecek yaptl!1 etmeli, son sahifelelini haYlrla bitirip ney! tertemlz karijllamwylZ. ilk aYl alan ·'YU'bdlr. Hie; olmazsa dokuz, onbirlnci giinlerini dlr. «Yeni Hutbeler. A. Hamdi Akseki.»

-206-


kitteher frz namazdan soma bir kere tekbir. almak vacipIJnutulursa giinlorde okunal'ak kaza edilir. iki bayram araSI nikah olmaz sozii ~eriate uygun degildir, Bu soz cumaya rastgeldigi bayram namaZl ile cuma namaZl arasmda nikah yapmamak i~indir. Yoksa ramazan bayraml ile kurban bayraml arasmda nikah yapmak hi~bir mani yoktur. til' [*]

HA .......", . . )

,. """,,,-

.1

I

ti~LJif:t4I.U\~~P;;[2] ~~~:~~lt~U~~;[l] rst\/";J///·,,/

/"/'1

1I"")~t/('..J'"

/.".

'''''

1,

~

,."-",,.;1

~V\(~'dJ r410fl4~J~J~~;,~~u:;~th ~J~I~1[3J

[1] ayeti hli!i:miince: [Mekkeye gitmege iktidarl olan kimse iizerine Allahii Tealamn rlzaSl i~in Beyti §lerife haecetmek, . farzdlr,] [2J : [Hae farz olduktan sonra kastcn haeC! terkeden Allahti Tewaya kiifraru rumet etmi§ olur. Allahii Teala kuUarmm haccmdan ganidir.] [3J ayeti: [Mekkede, insanlarm ibadette Klble edinmeleri i~in benim ernrimle yapilan Beyti §erif yeryuziinde en evvel kurulan bir ibadethanedir [ ... ] 1§te bu Kabe insanlarm hac, umre ve itikA.f yapmalarma yarar; onlar i~in biiyUk bir sevap Hayn pek ~ok olan Yf}r~ dir ve alemlere kIblegah ve ibadethane. olmuetur.] [4] : rOna giren, dtinya zararlarmdan ve ahiret' cezalarmdan emin olur.l demektir. , iki hadlste: ((Mekkenin glindtiz Bl'Cagma bir saat sabredpn Cehennemden mesaie' Mekke, Medine [*]

ayetinden lKurban bayrammm tekbir giinlerinde farz namazlanndan soora, kurban keserken ve haeda ta§ atma esnasmda tekblr getirinizJ manasl anl8.§Ilmakta,dlr, Bayram tekbirinde «Allal1u ekber, Allahii ekber» den sonrasmm bdZl mtiezzinlerin soyledikleri «l§.!Hlhe ilIella hilvellahil ekben> sfiretinde okumnasl galattlr, illellah vellahtiek.ber» demek lAzlmdlr, [**] Bu ayeti kerimedell, eOO cami ve meseitlerin yenilerinden daha faziletli oldug,l da anla;plmaktadlr.

-207-


haremlerinden birinde vefat eden KIyamet beHUarmdan emin olarak Mah§ere ) 3M

~~t~~~r~~~;~t;.~~;~i~u:G\~0J; (51

h,acca ! Hac yaya veya binekli haCllarm(lebbeyk ... olal'ak her yerdcn gelirler.] demektir. liye bagIrmaIarI bu ~agrilmanm cevablwr. Haccm farzlan ti~ttir: Hac niyetiyle ve lebbeyk diyerek ihrama girmek, Arafatta kurban gtinlerinde eylemektir [-]. Kabeyi ziyaret Haccm §artIan: islam, balig ve htir olmak, hacca gitmek i~in mal ve vticut~a kudretli bulunmaktIr. Gitmek i~in bedenen iktidan kira ile bali?kasma yaptIrmak vaciptir. Hac vekili hacdan sevap kazanmak istiyorsa masrafl orta yolIu ve mtimktin mertebe tutumlu yapmah, art an para senin 01sun denmi§se bile artam sonunda geri getirip sahibine teslim etmeli, kendisine tekrar ~mah­ dlr. Olmfu;! bir kimse i~in de bOyle vekil tutarak haccettirmek mtimktindtir. Hayatta olanm hacca gitmesi i~in binek. aZlk ve elbise cihetinden malca da Kendi borcundan, evinden ve avdetine kadar ~ocugunun sinden fazla mall oimasl da laZImdIr. Hacca gidecek kadmm (nikahh erkegi veya mahreIhinden) bir erkek arkada§I bulunmas! '$arttIr. bir kirnsesi olmayan kadmrn hacca '- *] 'I'avaf vazifesi Adem 0.1. dan bllijlaml§tIr ki yere inmezden once Beyttilma'muru ve yerde Kabeyi devamh olarak tavaf etmi§ti. . Ar§ etrafmdaki melekler Ar§l, Kilrsidekiler Kilrsiyi, baztlarl da Beyttilma'muru tavaf ederler. Ctimlesinin tavaflan RabbUl aJeminin a£jkmdan gelip bu suretle 01 ecellii altlya manevi yakmhk kazamr.lar. (VlldlZlarm etrafmda mUtemadiyen hareketleri bunlara saldir. ) Mevlid'de yazlldlg,. gibi bir<;ok meIekIer de klyam, rf1kll, seede ile MevlaYl . MilteAle devam tizere kulluk yaparlar .. Allahil Teal§. mek1l.ndan mtinezzeh oldufundan kullarl emri ile yarattljtl mUbarek kanlar etrafmda donerek veya yaplp mekana yaJ{!ndan ve tan ytiz !<evirerek emrolundugu §ckilde Rabbe tazimlerinl izh8.r ederler ki bu da tavaf yahut namaz olmu§ saYlhr.' Haeda giyilen ihram, kefeni ve dolaYlsiyle. olUmfl hatlrIatIr. Arafat toplanmasl Arasat toplanmasmi temsil eder ki ikisi de ba§ aglk, yalmayaktIr. Arafatta yalvarmak, Arasatta seHlmete sebeptir. Minede ta£j atmak, !brahim al. haeda online <;tkan ;;leytaru ta§lama sUnnetinin ihyasldlr. Kurban kesmek, tbrahim m kurban stinnetinin devamldlr.

-208-


r gelinceye. kadar bir erkege nikahlanmasl ulemaca kabul olunI mamaktadlr. keyfiyet esnasmda hll3u ve hudua da manidir. Nik8.hl mut'a yam muvakkat nik8h esasen batIldlr. Kadm, ihramda iyi kapatmasl i~n diki§li elbise giyebilir. Hayulmm taVafl terki caizdir. Arafatta kaihnlar ba§IDl agamaz; kalabahk olmazsa yiiztinii a~abilir. (Gtine§lik gibi dik duran pege iyidir.) «Lebbeyk» okurken sesi~ gIkaramaz; Saia ve Mervede kO§maz, t Yolda emniyet: Kafir veya mii'min bir dti§mandan korku : olursa yola glkmak laZlID gelmez. (Maliki'ce yaya da olsa hacca gitmek HlzlIDdlI'.) Mal zayi olursa evvelce farzolmU§ olan haecl : eda etmek borgtur. gocuklugunda gidene biiyiiytince farz olsa : yine gitmek vaeiptir, Geni§likte hac farz olan bir kimse : sonradan mam zuhur ~tse de eda borgtur. HacCI ktiftirden ba§ka §ey iptal etmez. Fakat haram malla yapllan hac makbul degildir. Haecl kabul edilmi§ aiani melekler kabrinde ziyaret eder. HaCl, Mah§erde dortyiiz ki§iye §efaat edebilir. Ana, baba iQin hac makbuldtir. Ruhlarma miijde gider; Cehennemden azadolurlar. Ramazanda yapllan umrenin sevabl hac sevabma yakmdlr. (Kurban bayraml gUnlerinden ba§ka zamanda yapIlan hac umredir.) Saia Kabenin cenubi§arki bir tepedir. Merve buna kar§l bir yiiksekliktir. tkisi arasl yediyUz kllsur adlmdlr. Kabeyi ilk tavaftan sonra arada (yedi defa) hlZh hlZh gidip gelmek vaciptir [*]. Arefe giinu Arafatta durulur. Ogi

I

I

[*.] Ibrahim aL, zevcesi Sare rad. In talebi flzerine vahyi hahiye ta.bi olarak diker zevces1 Hacer rad. Yl kundaltta bulunan og-lu !smail al. ile birllkte zaman 1SS1Z bir mahal olan Mekke clvanna bn'aknu.§ ve Haeer rad. da Barl Tealimm emri oldu.!tunu a.nhyarak raZl olrou§tu. Fakat Thrarum al. ayeU ker1melerdeki ve~e 4ualar yaparak aynhp git~ tikten sonra Hazreti Hacer sUBUzluktan bunahp Safa ile Merve arasmda luzb hlZh yedi defa gidip gehni~t1. Sonunda tsmaU al. yattlg-l yerde ayakIarun vurmasiyle mintarafillilh Zemzetn IIUYU <;lkml§ Hiker rad" etrafml ",evirdiginden kuyu halinde kalnu§tll'. ~te bu mUbarek kullanmn habraSlDl devam ettirmelt igln Allahil TeaJ&, hacda Safa He Merve arasmda yed! defa hlZb hlZlI gidtp gelmejt1 vllc1p lolml§tll'. Zemzem suyunun hatIn l",in 0 clvara ilk defa Araplardan Cilrhihn Kabilesl gelm1§ ve lsmail al. bUyliyilnce bu kabileden teehhUl etm1~tir. Thrahim ve !sma.il at iar Cellabl Hakkm emriyle orada Ka.beyi bina et:mi..:;! olduklarmdan, etraf halkmm fazla rag-bet gostermeslyle Mekke §ehri kurulmu§, diker taraftan da Hazreti tsmail nesli ",okalarak KureY3 kabilesi adlDl a1!11lJ} ve KureY!lin Ha.,'llmi kolundan ResUlU'kalnat gelerek dilnyaYl nura garketml!jtir. Amentti ~rhi - 14 -209-

°


len ve ikindi cemaatle klhrur. Bayram gecesi Mi.izdelifede b; lunulup ak§am ve yatsl birlikte kllmlr [«OJ. Tavaf esnasm· Haceri esved, opene veya kar§ldan oper gibi yapana KIyame te §ahitlik eder. Haceri esvedi opmek Vacib Te8.laya el ver' rek biat etmeg;. temsil eder ki, bu ~k ahitten sonra din de durmaYlP yolsuzluk yapan i~in biiyiik tehlike vardl. Zemzem sustizluga, darhga §ifadIr. Her niyete i~ilir. Hac makbul olan arefe giinii affolunur .

.!O~·iJO>;''\[;J':'~~~,% (21.!l)~~;...t;G :;-\;;.:,.;:::;1~§ (I

I'JJ ')."( ..... \\) •..., 1:"Gr....., . . . J"·: ....-'·... ii~·~~ ....K..._~) /':.\.~.:i~..!.1 ~23 .. 'v?~, .....-0"'J..:..P?,~.,o-T~ [4) '29.• ~~...u. c:::~(-JJ ~ lJ ~

a-~~~~~~~:1,i\ctfSJ~J~~~'ct:r[: '" "" .. ; .... ] ",

Haccm §eraitinden: [2J hiikmUnce yolda ve hacda hare4 mine yakmhk etmemek, giinahh i§ yapmamak, kimseyi inciti memek vaciptir ... [3J ayeti hiikmUnce kurban kesinceye ka-:l dar bra§! olmak da yasaktIr. Bir mazeret sebebiyle bra§ ola~j nm iiQ gUn oruQ tutmasl UiZ1mdlr. [4] hiikmUnce hacda olan~ kara aVl haramdIr. j~ Lebbeyk dUasl [5J: Senin davetini kabul ettim; inayetinle; buraya geldim; ey benim YaradanIm! Senin her emrini ifaya: hazIr oldugumu tekrarlarIm. Senin asIa §erikin yoktur. Senin emirlerine boyun egip teslim oldum. Muhakkak sonsuz ham-' [*] [1] ayeti [Arafattan inince «Me~'ari haram» da Allahu TealAYJ, zikrediniz!] demektir. Bu yer Miizdelifede mUbarek bir camidir. HacIlarm l;ok affolunma yeridir. Miizdelifede sabah namazl, fecir ~anrken karanhkta kllmlr. Gun dog-uncaya kadar blr saat vakfe (bekleme) yaplhr. Yedi ta~ ahmr; bu t~lar Mineye vanr varmaz ablac~dan ayn saklamr. Mineye gelmek il;in giin dogmazdan az evvel yola l;oohr. Yol kenarlarmda (hurma l;ekirde~ biiyUklii~nde) yetmi~ kadar t~ daha almlr. Bayram giinii akabe talP- atmak il;in Minedeki alametin dibine Miizdellfeden alman yedi t~ birer birer abhr. Sonra kurban kesilir; t~ olunur. thramdan l;lklhr. 0 g1ln Mekkeye gelip (farz olan) ziyaret tavafl yap1l1r ve yine Mineye gidUir. Bayramm ikinci giinii og-leden sonra hususi yerlere Ul; defa yedi§er ta§ abhr. ttl;Unc1i giinii de boyle yapillr. Mekkeden donUleceg-t vakit veda tavafl yaplhp vakti hal mUsait olursa Medineye gidip Res1UU ekremin Ravzai mutahharesi ziyaret edildikten sonra memlekete donllHir.

-210-


dli sena sana mahsustur. SaYlSIZ nimetler senindir. Butlin alemlerin miilkli de senindir. Sana ortak tasavvuru muhakkak babIdIr. Hlilasa: Mikatta yani ihrama girme yerinde pe§temal ve havlu gibi olan ihramI giyerken: «Yarabbi! Hacca niyet. ettim. Mliyesser kabul buyur!» hacca etmck, burada tavaf esnasmda ve Arafatta zaman ve degi§tik~e Lebbeyk duasml okumak, ihramdan sonra yedi defa Kabeyi tavaf etmek, Safa ile Merve vazifesini yapmak, Zilhiccenin sekizinci glinli dokuzuncu sabahtan ak§!ama dar Arafatta, bayram gecesi MUzdelifede, bayram glinli yine Minede bulunmak, kurban kesmek, bra§! olmak, bayram glinlerinde ta§lan atrnak, ziyaret tavafl etmek lazlmdlr [*]. Umre: Zilhicccnin ilk onundan senenin diger lerinde yapIlan kli~Uk hacdIr ki niyet, ihram, tavaf, Safa He Merve arasmda yedi defa gidip geJmek, kurban kesmek ve nihayet tIra§! olmaktan ibarettir [U]"

[*] [1] ayetinde bildirilen «Makaml lbre.hlm», !bre.him a1. m Kabeyi yaparken duvan yiikselttiginde ayaklan altma koyduAu btiyilk talltIr k1 bu. ta§ta lbrahim al. m ayak parmaklarmm izler! ederek de-

vamll bIr ml1zice etmektfOdir. [2] K~bey1 tavaf Tavaf ceri Esvedin sag yanmdan ba§laYlP sata ,;d.otru yflrfJyerek yaplhr ki tavaf edenin sol yam Kabe tarafma gelmi§ Olut. Ta.vaftan sonra iki rek'at tavaf namazl kllarak kendine ve din karde.lertne dua He diinya ve ahiret istenir. [3] ayeti Safa He Merve arasmda gelmege dfOlAlet Safa VfO MfOrve yolu MfOscldi Haran11D (yani MescicliDin) dJ.§mdan ge~er. Beyti ilQ sa.aWktir ki arefe gecesi burada kalInlr. Miizdelife, bundan saat otededlr. Thi saat sonra da Arafat gelir. Arafatta durmak zamam, arefe gUnfJ. sabahmdan giine§ batmasma kadar olup geceden de bir iki dakika.Yl iQine almaktadlr. Mekkei haClla.r istikametten geldikleri hetJe istikametlerin her Uzerinde girme yerl. tayin milltir. Bu yerlere milmt denir. Den:Jzden gelcnlcre de vapurda mikat zasma gelince haber verilir. Hemen ihrama girerler. ihram diki§siz, boyaslz elbisedir. Ayakkabl topuktan allag"l olacakbr. Hac farz olup da gidemiye.nin, bedel tutarak namma hac yaptlrmak i~in vefatmdan once vasiyet etmesi Mescidi Haramda llamaz Kabe etrafmda gibi <:;evrilmi§ saflar tutularak. klhmr.

-211-


Hac bahsini tafsilab He ogrerunek isteyen bir hac risalesi al1p ogrenebilir. Menasiki hacCI, deliller de tarif ederler. Hacda dtinya mlisliimanlan ahvalinden haberdar olmak faydasl da vardlr. Mekke mli§rikler ellnde oldugu halde Resfilli ekrem sal. mlisllimanlarla hac igin gitroi§lerdi. Ye'ciic Me'clic umrenin devam edecegini de mucize olarak halde zamammlzda mtisllimanlarm bu' gitmeieri icabeder. Memleketimizden hacca karde§lerimizin haccm feyizlerinden nasip alabilmeleri igin haccm blitlin farz, vacip ve slinnetlerine hakkiyle vakil olmalan 13.znndlr. Bu cihetle gitmek niyetinde olanlann, birkag ay evvelinden, namaz kllmaYl bildikleri gibi haccm menasikini iyice ogrenip bilmeleri gok ecir kazanmalan y6ntinden haYlrhdlr. Oraya cahil gitmeden bilgili gitmek efdaldir. Alimin ecri gok fazlaolur. Hac borcu olmayamn tekrar memleketinin fukamsma iyilik miinevver din adaml yeetmesi veya ~ok ti§tirmesi daha sevaphdlI' bir~ok

[I], ayeti kerhncsi ancak kendisine ibadet etmekliginizi ferman babaya iyiligi de slkl slla emretti. Anadan, her ikisi senin yamnda ihtiyar olarak bulunursa onlara «iif!» bile deme! Onlan higbir surette reddetme! Ve onlara gayet ikramh soz soyle!] mealindedir. Kllr'anda birgok yerde gegen [2J kel8.ml, [3] takdirinde olup [Anaya, babaya zinhar kotilllik etmemenizi ve -212-


, [2J

daima ihsan etmenizi emrediyor.J demektir. 11 I ayeti de: [Anan, baban it;;in merhamet kanatlarlDl indh'! Yarabbi! Anam, babam, kii~iikliigfunde bana merhamet edlp beni terbiye ettikleri gibi, sen de onlara merhamet eyle diye onlar i~in dua et!j demektir. Bu ayetten ana, baba i~in dua etmemn de vacip oldugu anla§lhr. Bunlardan baJ;lka· [2], Ankebut c(U.resinde buyurularak ana, babaya ihsan em rolunmu§tur, Lokman suresindeki [4J ayetinde: [Ey insan! Sana tavsiyem bana, ana ve babana §i1kretmektir. SOllUwla hesap i~in bana geleceksin.] buyurulmu§tur. Ana, babayJ gticendirmek imanslz b:le sebep olur. Nitekim eshaptan Alkame rad., zamam saadette, son hastahgrnda Kelimei f;)ehadeti soyJiyemediginden Peygarnber efendimizin emri ile (gi.icen~ olan) annesinin m:a.sl almml§, Alkame de Kelimei §eh,adeti soyUyerek ruhunu tesllm etmi§tir. Familyasnll annesine tercih eelene li'met olunmu§tur. B6ylesinin duasl kabul olunmaz; ibadeti de §iiphelidir. Oru~ bahsinde yazlldl~ ve!;lbile bir ramazan hutbesinde Cebrail aleyhisselamm ana ve baba nzaSInI kaza.mruyan hakkmda beddua edip Peygamberimizin buna amin demesi de, ana ve baba hakkma riayet etmememn ne deh§etli bir ~ey olduguna lllisaldir. Zamam saadette «Babam benim malum aId!.» diye ~ik3.yet eden bir kimseye Resulli ekrem: ( beraber gel )) buyurduo Geldikleri zaman Peygamberimizin: « Oglun, mall hakkmda senden §ikayet ediyor) demesi iizerine baba: «Ya ResUlallah! Onun malmdan az bir miktar hala ve teyzesine, biraz da kendime sarfettim.» deyince Resfllii ekrem gelen vahye

-213-


istinad ederek. «Evinde i~inden okudugun. beyitleri bize de· okuyuver !)) buyurdu. «Oglwn, sen anandan pek kti~Uk ve malslZ olarak meydana geldin. Biiytiytinceye kadar uzun zaman pek ~ok hacetlerini ve zahmetlerini ytiklendim. Kti~iikltigunde hele bir gece hasta olmu§tun; 0 gece iizillerek gozlerime uyku girmemi§ti. Senin ylire@m slzlaYIP y3.§lar dokiiyordum. Sen §imdi hi~ aglamlyorsun. Ya§lll ve kuvvetin arttI. ge~indiren hep senmi§sin gibi bana kar§l haslm taVrl takmdm. Kom§unun kom§uya yardlIm kadar sendeki babahk hakklma riayet etmedin ... » mealindeki be:yitleri yana yakila okuyan dertli baba herkesi aglatb. ve ResftIti ekrem efendimizin btittin iimmetini ir§ad eden §U hadisi soylemesine sebep oldu: «Ente ve maliike liebike = Sen de babanmsm, maIm da babamndIr.)) D~ §eyin cezaSl behemehal dtinyada da gorilliir: Ana babaya isyan etmenin; kusurunu aYIplamanm, felaketine sevinmenin; fuh§u i§lemenin. Bunlar ahirete kalmayan AA<)n.oUU

«Ana, babaslm

kokusu duyamaz.))

I""'·) .. ..,,..//$/":"l((

..... ~·(.. /·.J· .....

.\"'..,..

......... '.....

"

~j)~J)~y~.J..:lJ;"'~) ~~~.J[2] .. ~~~)~~ I~; [1] Kur'andaki [1] duasl Allahti TeaIaya dua ile beraber ana babaya ve mii'minlere dua etmenin ltizumuna delildir. Nub aleyhisselfunm [2] dUasl [Yarabbi! Beni, ana babaml ve evime mii'min olarak giren ehli beytimi ve btittin mti'min kullarim affet!] demek ezberlememiz lazlffi gelen dualardandrr. Hadlsi §eriflerde olarak sabahlayan i~in Cennetten iki eger ana babasl razi olarak ak§amladlysa ederse bu iki kapi ~lk kahr; ahirete iman He gider. Ana babasml gUcendirmi§ olarak sabahlayan i~in Cehennemden iki kapl a~lhr; onlan razI etmeksizin ak§amlayan ve oyle giden i~n bu iki kapi a~Ik kahr; imanslZ gitmesine sebep olur. Evl8.t ibadet etse dahi ana ve

-214-


I

babasml giicendirmi§ ise akibetinden korkulur. Evlat giinahkill" olsa bile ebeveyninin rlzaSInl kazantlll§ ise rahmete nail olur. Ana ve babasma asi olan ne hayrr yaparsa yapsm CenI nete Rabbin rIzaSl babarunnzasmdadlr. Baba netin kaplslrur. ister muhafaza et! tster terket! Cennet analarm aya~ altmdadlr; yani onlarm rIZaSlID kazanmaktadlr.) buyuruluyor. ((Ana ve baba kar§lsmda sW;lu kOle gibi .durukonu§ulacaktIr.» Ayeti kerime mucibince onlara en tazimli soz sOylenecektir. ((HaYIrh amellerin en yiiksegi vaktinde kllman namaz, ana ve babanm nzasl, hay:Irh Him, cihad ve kabul olunmU§ hacdlr. Ana baba nzaslID kazanrnak bUtiin na. file (yani ziyade) ibadetlerden hayrrhdIr. ve sadaka omtir uzamasma sebeptir.» Anasma iyi hizmet eden Beniisrailden . bir kasabm Musa aleyhisselama Cennctte kom§u olacagl bazl kitaplarda yazIhdlr.

., ,...,,,.1'''''''.,,,_ '''\

,.... ~~~~-,~~)I;P':~N~~d-'~~.,J r ;

\~

.I

~

1<1"",,,

~

$ -

.J'#,",.#

I

\

.r

\~"""

$),"-'\ ••

;d'~"-,

;.i.>,J,s;.9\.Q . . ~·hCJ (Iii

[1]: [Hak Teala evvabin i~in ~ok magfiret edicidir.] mektir [*]. Evvabinden olmaga ~~ahm. Ra.h:me (yam ana i babaya) hUrmet ederek rahmete nail oIunur. Ana. .baba. hayat ~ kazanmanuzm sebebidirler. Ana vebabasmt arunca gozU ya§arana gok bUyi.ik eeir verilir [.41]. Ana baba haklan: OnlaI'! yedirmek, giydirmek, hizmet etmek, gaglrdlklarmda hemen ko§mak, gUna.bh olmayan emirlerini hig onlerine gegmemek, onlarl kendi nefsinden Heri tutmak, onlara karf;u gayet tath ve yutnU§ak soyleyip asIa kaba soylememektir. Be§ vakitte onlar i~ln dua etmekle haklan [*1 Evvllbin: Her gii.nahm arkasllldan hemen tevbe ('den, duha., va.bin namazlanm kll.an ve ,ana babasma isyandan sakman demektir. , [**] Kendlnin, ana, baba, aBe ve Qocultlarmm evi, yemek ve elblseleri i~i.n harc8. nan pa.raIarda Imyra niyet edll1rse barmdlrma, yedirme ve giydirme sevabl kazamIIl'. AI'§l tutan meleklerin [II] deki duasl hUrmetlne Rabbimi.z TeAll blz1ere, baba, ana, ehi! ve evladmuzla berab('r Cennet ihsan huyuraun.

Amin! Bihakkl ayatihilhakim!

-215-


odenir. seferini leri olmazsa terketmek Ana ve ayn iseler ve htirmette babaYI, hlzmet etmede ve anaYI ilen malIdll'. Ana ve babanm, 8.limin yiizlerine hiirmetle, salih m", minin yiiziine muhabbetle, yetimin yiiziine mrehametle bak mak ibadettir. Ana ve babasma asi iken onlar olmli§se onI i~in ve dua Kur'an okumah, sadaka giinlerinde kabirlerini etmelidir. de ana . yoldan haYIr i§leyip sevabIDl ana batJ§layan ana babasma verilecek ecrin bir misli de kendine verilir. Yo!: dan bir ta§m kenara aWmasl, ofkenin yenilmesi ve her tiirl hayrrdan 0nlara ba~k caizdir. Bir Buhan hadisinde beyan olundugu uzere: ( larl mer'adan geg getiren evlat gelince hemen silt ana ve babasmm uykuda oIdugunu garunce onlarm ayak nnda (anam, babam uyamr uyanmaz hemen silt igireyim diy slit kabl elinde) sabaha kadar bekliybr. BBylece keramete n . oluyor.) ) .LIJ,;JI,U<OL eden ve ilim makbuldur. Fakat baba man Ana ve Btiylik baba, btiytik anne, karde§, heIll§ire, amea, hala, teyzedir. bilyiik karde~ baba menzilesindedir.»

«Sallh

insanm fena i§de bulunmaSI ana babasma sovdtirmesine: sebep (Ana babamza sBvdiirmeyin ZamanImlzda sokaga sahvenlen ~ocuklar kumar ve kotil beraber de ogreniyorlar. Her gUn kereler anasma sovdtiriiyorlar. Anasl onu, bunun i~in mi gurdu? Boyle ~ocuklar ana babalarI Oldtikten sonra daha ~ok si:ivdiiriirler. Cahil ana baba elinde evIat ziyan olmU§demek., tiro (:ocuk1anmlzl mektep c;agma kadar iyice terbiye edelim; askere gondermeden once lYIce lyi huylu dn ana babasma herkes rshmet okur.

-216-

J


A.KUA.BA, KOl\I§U VE SAiR TEALL"OKAT HAKKI

13 .... · ~~'~~CC'~~I:,1L;~$\J~~;/~I\~~\; .ul1~~~iD [11 .....-;..,

"""'.';'

-':';'

r

'r'..,:. .... ,..,i

I'{il . I,-r-:\"' )::"'.J' '" '.... )t:: , . ) . " ' ,~ 27fi •••.• ~J"'i.S.:~CrJ [~J 401 •••• ~)Jl\~~~ (91 283 .... ~~~\';,;h [2]

113~ •••• ;'~)Cj.~ (6]

83 C:;;t5j~~wdlj~t); [5J

[1] ayetinde Allahii Te3.1aya ibadetten sonra ana babaya ve daha sonra akrabaya wsan emrolunmu§tur. Sftrei isra'da ana ve babaya ihsandan sonra [2]:· [Akrabaya da haklom ver ve Rfim'da buyurulmasl cihetiyle akrabaya ihsart ve iyiligin onlarm haklan oldugu anla§Ihr. Muhta~ iseler onlara vermek vaciptir. Nerede kaldl onlara dargm bulunmak? . Mira."Ita miras haricinde kalan akrabaya, fakir bir vermek lazundIr. Hutbe ayetinde de [4] cUmlesi He akrabaya vermek emir buyurulmu§tur. [5] te yetimlere, fakirlere, akraba korq§uya ihsan enirolunmu§tur. Bu kODliunun hem akraba11k, hem kOIn§uluk, hem de din kardetiligi olmak U:zere U:~ hakkl vardIr. [6]: [Akraba olinayan. kOIll§uya. de. iyilik yapmlZ!J Bu kom§unun da din karde§ligi kOIllluluk olmak ilzere iki hakJa vardJr. ' Hadisi §erifte: «Cebrail bana kOIn§u haklanm pek gok tavsiye ederdL SandIm k.i, komou kom§uya mirasgl olaeak.)) buyurulmu§tur. Kokulu yemek pi§irince kOID§uya da vermelidir. KOm§u yardnn istese, Odtin~ talep etse arzusu miimkiin mertebe yerine getirilir. ~Hastabg,.nda ziyaret edilir; eenazesine gidilir. Sevin~li haline gozaydm denip musibete maruz kalJnca teselli edilir. RtizgarmI menedecekse ondan izinsiz yapl yapmamalldIr. aldIgmda ya vermeli eve aglkta gotiirmemelidir. Qocugun eline verip sokaga gondermemelidir. (Kom§u hakkIDl aneak Allahii TeaJamn rahmetini


kazananlar Odeyebilir.) mu§terek kOIIl§u orada mevcut degilse, 0 kadar 0 yer satlhnarnahdlr. (Boyle kOIIl§U kom~u, yoldan evvel arkada§, go~meden Eu kaide birinci derecede ahiret seferi ve Hiylktrr. Gayri mUslim kom§unun yalmz Kom~uya eziyet etmemek imandandlr. Kom~unun senaSl muteberdir. (DUkkan kom§ulugu da boyledir.) Fakir kom§u zengin kom~u hakkmda: «Yarabbi ! Bu kom§um benden ihsarum esirgedL» diye Mah§erde §ikayet edebilir.

• .... ·,).(·.(·~1.... ,....... .,-: '(' 83····FI.£~l.A)· .. [3] .... ~Y.~

... (21

'.~.

~ ~

.:d~}~CJ~(&J

[1]: ilimde,

san'atta, yolda arkad8.§ Bunda aile (e~) birinci derecededir. «Bir kahvenin hatIn vardIr.» sam mUbalagah ise de bo§ UCi';UUIU ~"~~k~"'" de ihsan emrolunmu§tur. Hiilasa bu beraber ana babaya, akrabaya, yetimlere, ve dU§kUn misafire iyilik emir buyurulmu§tur. Kur'anda bOyle yedi yerde emir varrur [*]. [3]: [Kolelerinize (ve buna loyasen hizmet~ilerinize de) ihsan ediniz! ... ] «Mah§erde kOlelerinizin, maiyetinizin kabahati, verdiginiz ceza ile tartlhr. Cezamz fazla ise haYlrlI arnellerinizden onlara verilir.» [U]. ["J . Allahil Tealanm .Kabti §erifinde el'an ziyafet

yemekte misafir arardl. CMevzuattil ulftm) .

YabanCl dinden mUslilmanhkta kolelik 01neri stirerek Halbuki kolelik, din! Muhammedlnin ba§langlcmdan zamanm insanlan kole kullanma~a ah§lk oldug,mdan olmamasl ie;in isHl.miyet koleligi kaldlrmaml§tl. Fakat koleleti kolelikten kurtarmak 1e;in, baZl g{lnahlarda (yam giinahtan kurtulm~a yardlmcl bir ceza olmak) tizere kole azadml Kur'an-l Kerim emretmi§tir: 1 islamiyetten evvel yapbklan gibi familyaslDl anasma benzetmek gibi sakatb!r SQzti a~mdan kae;lrana. 2 - Hedefe atarken insana rast gelmekte oldu~u gibi kazara bir insanm olilmtine sebep olana. 3 - Ramazan aymda orue;lu iken kasten orue; bozana, 4 - Yeminini bozan zengin b!r mUsltimana bu sue;lan i§ledikleri ie;in birer kole azadetroek laZlmdlr. [*'!OJ

du~nu

-218-


KUL IlAKLARI, KAFlR VE IIAYVAN' IL1.KLARI Kul hakkl borcu ile ahirete giden kimsenin borcu mukabilinde sevap hak sahibine verilir. Sevabl yoksa hak sahibinin giinalll bor~luya yiikletilir. Fakat Tanrmm nzasml kazanan kimse hakkmda Cenabl Hak dilerse alacakhya Cenllet vererek raZI eder. ikisini de Cennete gonderir. Serli olmayan kimseye faizsiz odUn~ para veren alamadIYsa muamele etmesi ve icabmda mahkemeye mtiracaat eylemesi [58... t.c: \) 4.1~ ..:...d..

\1\ ] ayeti medllilUnce caizdir.

[2] a.yetlerinde kOlelere iyilik etmek sarahaten emrolunmu§ ve [Bir yetime. du§kiin b!.r fakire ve bir esire yahut koleye kendinden once yedirmek mtistehap] kllmml§tlr. ekrem efendimiz de hadtsi §ertflerinde ((Kale azadeden kimsenin zamana kazanchAl Ahlret azabmdan her azasl ve cam, kolellin her §.zasma ve canma kar!jlhk azadolaeag-ml» bildirmi§tir. (§u halde, kOleye kazandlnlan dUnya hUrriyetlne mukabil onu azadeden, ebedi il.hiret htirriyetine ve saadetlne kavu§aeakhr.) Diger btiyilk haYlrlardan bazllarmda da kale azadetmek sevabl vaad olumuu§tur. Kolelere kendi yedlginden yedirmek ve gtlre giydlrmek. takatmdan i§ buyurmamak, gUctl yetmedJA1 ilde ya.rdlID mek, dovtip sogmemek ve onu olmtup tefeyyUz ettirmek de. eJ1l1r buyrulmu§tur. t§1;e bu emrln hakkiyle yapllmasiyledir kl k61elerden pek gok ulema yeti§mi§ ve islam dinine pek !,<ok hizm.etlerde buhmmuglardlr. Kolelera yapllan iyi" muamelelerden hlrkag milia!: ()mer1111'aruk rad. KudUs'U tesIlm almak Uzere Medinedcn hareketinde deveye kolesl nobetle§erek binlyordu. Ora halkl islam hal:lfelinin bu adaletini gorerek islam dinlnin c;ok ali bir din oldutunu WIi-YlP teslim etmi§lerdi. Bunun gibi M1Slr ve ba!lka yerler d.e klsmen mtisltimanlarm ytice ahlaklariyle fetholunmu!ltur. Osmal1 rad. blr dafa bir sugundan dolaytkHlesinin fakat suglIDdan fazla ceza etmi!l oluxum dlye UU'~ULU"'p Kiibrada klsas olarak kolen.4J. kulatlffil gekmesine verllir diye korkmU§ ve klsasm ahirete kalma.m&al lQin koleye kendi kulagml gektirmi§tir. Aliyytilmiirteza kendisi yen! elbise yaptlrdl!J.nda bunun gibi kolesine de yaptJrml§hr. Hiiseyln rad. defa mlsafirin de sofraya ren kolesinin slCak yemeg-i kazara ba§l.lla tizerine

ytizune bakm1!l, kOle [1] deyince stikOtetmi'l. [3] dedigi zaman da koleyi azadetmi!ltlr.

-219-

deyinee affettim demi.§!,


;

Kafir hakkmm mah§erde Od~ilmesi mli§kiildiir. CUnkii k8.fire sevap vermez. K8.firin giinahl da mii'mine yiikletilmez. Allahti Team bor~lu mii'mini seviyorsa, firin Cehennemdeki azabwl hafifleterek, kafiri raZI eder ve mii'mini haktan kurtanr. Fakat hayvan hakkmdan Mah§erde asHl. kurtulunamaz. BUInm i~in yarmlak zaruridir. Bu sebeple dUnyadan gibnezden

once ~ok tevbe ve hasenat yaplp Rabbimize aglaYI{) yah"almaktan b3.§ka (,lare yoktur. Hayvanlara iyi muamele etmek I~m ve ve ba.';!kalanna nasihat vasiyet melidir. Hayvalllll siir~mesi, dii!?mesi kabahat degil, tepmesi, siismesi, tirkmesi, ka~masl kabahattir. Kabahatli olunca biraz vurulabilir. Fakat yiiziine b~wa vurulmaz. Su~suz mez. Gtlnde defa da 018a yem su gosterilccektir. sUren kimse .haktan kurtulmak isterse tarlanm iki ba§mda hayvan yiyecegi ve su bulundurmaltdlr. Hayvan bagh iken onu yemsiz blrakmamahdlr. kediyi brrakmamah, tavukIan yemsiz, bilhassa susuz brrakmamalIdrr. Hayvanlara bu §ekilde bakamayamn hayvan bulundurmamasl hayrrhdir. <;oluk ~ocuga hayvanlara bakma~ slkl SIkI emretmelidir. Yavrusuna zarar verecek derecede hayvaIlill siitiinii hela.! degildir. <;ocuklarl k~ ve diger kii~iik hayvanlara ili§tirmemeli, 1m!? tutmu§ ise I:;ocuga bir §ey verip ku§u saltvermelidir. Hayvana fazla yiiklemek ve ziyade yiirutmek giinahtIr. vanI durdurunca tizerinden inmek HuamdIr. Hayvanm boynubu emir muamelelerde islamlar ellnde kolelerin bir karde§ veya evl§.t mesabesinde tutulduku anla:;:llmaktadlr kl bu deg11 alahktlr. (HaJbuki isHimiyet uzerine hakSlZ ithamiarda bultman medeniler (!) sel gibi insan kanl alnttilar veesirlere muameleleri de baZan hasnunm cinsini kurutmak ve hatta. kokfinti kazlmak derecesini buldli. Bununla beraber luristlyanlIkta yanl dini tsada hi~ barb tur. Muhammedide van'iIr. Fakat harbde ihtiyar erkekler, ve gocu.klan 6ldllrmek, bin alan yakmak, hayvanlarl kesmel(, yecek. §cyleri te1ef etmek yasaktlr.) . Eski mllslilmanlar iginde blrden binlere kadar kole azadedenler 01mUl~tur. KOle veya cariye azadederken onu glI'ak gtkaI'llla~, ba~goz etmeli dfi!jOnllrler suretle onlan evlendirmek, bir ev [laMbi, bir kAn, sermaye veya sahibi kusur etmezlerdL sebeple 1I1ardan birc;oklan efendilerinden aynlmazdl,

-220-


zunu klrmamahdlr Kulag'ml, kuyrugunu kesmek haramdlr, Hayvanlann kulagmdan ~ekmeyip yularmdan ~ekmeHdir. Hayvana sovrnek, Inodul dtirtmek fazla dovmek cai? gildir [ * ] . Kul, hakkmdan: (Yarlm daruk yani bir dirhem gumu~:tJJ altJda biri) 50 ku~ kadar bir hak i~in hak sahibi bo~lnnnn adet I{abul olumna, l1amazlBl ahr. Bor~lu kabirde gibi bagl8.1ilr. Borenn 6denmesi onu gozer. Haram lokma yti7.Uq,ien kwk g-lin ibadet makbld olmaz, Haram elbise de boyledir, [1] akraba hakkma riayet etmege, emaneti ve memuriyeti 25i. ••;J~~5~&-j1J r1l ,;# """. r 'l L.J hakkiyle muhafaza eylemege, nimeseHiro vermege, hasta ziyaret ettnege, evdeki te hayvanlara oaJunaga, yoldan ezaYl giderroege delSlet etmektedir. DertliJehn bulmasllll, hakslZ mahpus olan, larm kurtulm&':;llll, kabirlerinde azab gorenlerin affedilmesinj Cenabl Erhamtirrallimmclen tazarru etmek de bu ltyetin bUk· milne dahil saYllmak tad IT'.

YETll\f HAKKl VE MEMURttET

Beytittilmal hakkl, hukuku umumiye oldug-undan gok 'mil· himdir. Maa::;a talip olroamak Ihayuhdlr. Ciinkil emanettir. Bu em~t1leti hakkiyle if a etmekte kusur eden muazzep o!ur. Ma3,§, istemeden ve lurs gCSstermeden verilirse vazifeyi hakkiyle yapmak §artiyle haYlrh olabilir. Millet haziuesi yetim mall gibidir. Akseki'nin Ahlak Derslen isimli f'SeriD[OO] Yllan, akrep, fare, muzur karga hadisi !jerif muciblnce Oldtirllli.lr. Buna klyasen talttakurusu, pire. kehle. sivrisinek de oldtlriilUr; fakat ate§ ve i1e deg;n. Kara kannca oldtirtllmez.

-221-


den: (Mtisllimanlardan amme millet i§i igin alan bir kimse halk arasmda kendisinden daha ehliyeUi ve Barl Tealamn Kitabl ve Resulti ekremin stinnetiyle hareket etmekte dab,a kabiliyetli kimseler bulundugunu bilirse 0 vazifeyi kendi kapnu§ oJdugu i(}in. AllahU TeaJaya, Resuliine ve mtisltimanlara hiyanet olur. D.) lladisi: ( i§i ehlinden ba§kasma edilirse mealindedir. Diger bir h. de: ((Ummetim emanetleri (yani emanet maHan ve memuriyetleri) yagma mah ve zekab da cereme saymazlarsa dini muhafaza etmi§ olurlar.)) mealin-, dedir. «YalanclhkIa dogrulukla olmek fikrini ~ocuklanmlzm kafalarma yerlc!:!tirmeliyiz. ( ( ••• ,":",£IIJ \"r) l~ \)) hadisi yalanla imamn bir arada bulunaIDlyaca~m

bildirir.

vasisi fakir yetim parmak yiyebilir. Giyinmek ve biriktirmek yoktur. lsraf etmek asIa olamaz. Emegi, hizmeti kadar yiyebilir. Bu mana [l] ayetinden anIa§llmaktarur. [Yetimlere mallarml . He kendi ki5tiintizii degl§tirmeyiniz! 1801 mahmzl haram yapml§ olursunuz. mallanm mza kaI'l§brarak yemeyiniz! Bu ~ok biiyiik gtinahbr.] me8.lindedir. f31 avetinde: «Ev vasUer! Yetimleri hSlliiY nlilnlrla ...

U!l_


kitte imtihan ediniz. Eger onlarm aklmda mtikemmellik ve idare kabiliyeti gorlirseniz, mallarml kendilerine venrnz. Buna §ahit de bulundurunuz... Allahii Teala, her §ey gibi yetim malmm da inee hesabml gorecektir. Bunlar biiyiiyiince maHarml alacaklar diye stir'atle ve israfla yemeyiniz Zengin vasi yetimin malma dokumnasm!»)) buyurulmu§tur [*]. J ''',,,,,...' /''''"

'); )~:A\~) [2]

(I'"

J),

.",}~.",,,,~ ft,(.,/"..·//·""jJ -.".,,-:::

~~~~.J;»: 'U~UDJ'\:J\)~\)X~ ~~\~~ (11 ,,,,.~/,,.,' 1. --;'-:;' fy(i. . . . ~ ~~ · ."IV· \-: t,\...-: ~~t. . i:' : ~'.{, [3] 71 '.)JJ.-"'J.J :J'~-'dJI\ • ~~I.:>"~".:~.)~cJ:! ~ i ~ ~ ~ ~ ~~ :,P~,:",_""'./) ~'v~,. } q .•\-:;-:",",/v, ,,".I\~II • \11l,. ',I',)

\

.......

",/

~~V~\L>Y~~J::YS'[41 284· .. • o~ c:~0-""'(j')fy'" Cy~i.) t

595 .•.

-?/-&} .... , ..... ) ) ;

((<"" '//'~\,;'fk{/""

.

......... \'"

\':2: ~j~.;)~, ~i u.S'6"c.!.J~~u~t)f§l~\~Wulj;.

[1]: (Yetimlerin mallarllll hakslz olarak yiyenier kannlanna ate§ dolduI'IllU§ olurlar; yakmda Cehenneme du§erler.J [2J: [Eger yetim vasileri, kendileri, aliip geride zayIf ztirriyet blrakml§ olsalar, kendi gocuklarmm yetim ve peri§an olmasmdan nasil korkarlarsa, ba§kalannm yetimleri hakkmda boyle sakmsmlar; Allahtan . dogru ve soz soylesinler!] [3]: [Yetim malma yakm obnaym1Z! Anca~ yetim btiyiiytinceye kadar muhafaza iGin malma yakm olmak onun menfaati itibaIiyle haYIrhdlI'.] Bu lyet (SOrei tsra) (Surei En'am) da olmak iizere iki yeroe vardIr. Yetim malml y.emek §oyle dursnn, yakm bile olmayuuzl diye emrolunmn~tur. Eu emir istifade etmek olmaYIn! demektir. ger iig ayeti celilede mealen: [Zinaya: yakm olmaym. Hay:tZ ve nifas halinde hareminize yakm 'olmaynnz! Sarho~ iken namaza yakm oImaYIn buyurulmUltur. (Velfecri) silresinde [4]: [Hakikati hal bazl nankor in["I Hamdi Ef. merhumun tefsirtnde yazI11 oJan «YehtezzUl §ti bibtikallyetim)) hadisi: «Yetullin atlamasiyle Ar!jl Rahman titrer.» demektir. Sadi'nin hakimane sozlerini blldiren «Bostan» 10 terctimesinden: «Yetirnlerin ag-lamasIndan, yarall gonlUntin ! etmesinden sakm! Amamn yetim ag-Iamasm! Ctinkti 0 ag-Iarken Ar§l ala titrer. Onun gozUnUn !lInl sil! 1Jstfultin tozunu 'sUpUr!:\> . ~timQstissafa mUelliflnden: «0 yeti min sahibi Rabbi Kedm. Sen y",. tim 01. kimseyi etme yetim!» Yetim hissesi karl§lk olan bin ada oturanlarln yetim hakkmdan kurtulma garelel'ini aramalan elzemdir.

-223-


sanlann zannI gibi deglldir. Muhakkak SlZID sozunuz ve l§lDlZ kotUdiir. Zira Allahii TealS.Il1n sizdeki nimetleriyle yetimlere ikram. etmezsiniz. Yetime yemek yedinnege ragbet etmezsiniz. Mirasl (yetim ~uk, ve kadm da OOIU3.'VaI helal ve tomanyla yutarslmz. Mall ve ~iddetle versiniz.]

Nisa suresinden: . [Allahii Telil:1 size bu Kur'arun diger bazl ayetlerinde kadmve yetim mirasml bilc!irdigi halde siz Inirasa miistehak kadmlara ve klz yetimlere hisselerini tamamiyle vermiyorsunuz. Bunlara ve erkek yetimlerden ve aciz olanlara hakla:rll11 tam amen adaleti getirmenizi Allahii Ziilcel:11 kat'i olarak der.] I"_;I'~I suresinde [2]: :1hiret gef;mege f;all§madl. Oliim, -kabir, Mah~er, Slrat ge!;itlerini g~­ ~emez. Bu tehlikeli ge~tler, kOle azadetmek (darhkta bulunan bir mUsltimam kurtarmak), muhta~ giinUnde akraba yetime yedirmek f;aIDurlara bulannu~ derecedelti yoksula mekle buyuruluyor. Bu haYlrla.r1 yapanm ilk iman oimaSI Eu ayetten mallm §oyle dursun akraba yetime, dii§kiin fakire yardlm etmedik~e gef;itleri ge~menin miimkUn o1madl~ anla§lhyor. [3]: [Sana yetimlerden sorarlar. Onlarm hallerinin, mallarmm islahma mtimkiin rnertebe paraSlZ, menfaatsiz ~al~mak dlr [* muhafaza onlarm mabmza [*] maIml artlnr de sevap kazamrslDlZ. Kazanmasl yetim mabnl ticarete koymanm caiz oldutuna (3] ll.yetinde i§aret var. islah ictihadla billneceginden dinde ictihadm cruz olmasma da bu ayet delalet eder. Yetlmi islAh i~in azarlamanm veya hafifc;e vurmanm caiz oldujpI da anla§lhl' (Thlll'den).


nrsamz caizdir. Zira onlar karde§lerinizdir. Allahli Teala dlizeltmek isteyenle bozmak isteyeni bilir. Yetimin menfaati i~iR yetim malma karu~maga izin venneseydi me§akkate niz. ~-'...

,,""'/~

" , 0 ) " " " " "..,~'"

~l~0-~~IJ5J~=)~\

,

badisi §erifiyle (Peygamberimiz

mlibarek §ehadet ve orta parmaklanm gostererek) «Ben yetime bakan Cennette §U parmak yalnmz.)) buyurmU§tur [* *]. Balig olmayan ~cugun mahndan bir §ey almak cruz degildir. Yalmz ana'Sl ve babasl, muhtac;; iseler, kifayet miktan allp yiyebilirler. kuyudan bir su allrken kovasmdan su dokilliip de kuyuya yetim hakkl kan§masm ve temiz kalsm diye eskiden mlisllimanlar kova He su c;;ekilen kuyu ba§ma nobetC;;i koyarlarrol§ [***]. Yeni dog-an c;;ocuga veya slinnet c;;ocuguna verilen hediyeler zengin ve babasma helAI degildir. sabi, kimsenin mah olmayan dag-dan klrdan yemi" ye§illik toplaYlP getirse, ebeveyni zengin iseler 0 3eyler onlara helal olmaz. Eger sabipli yerden alm~sa COC1l8'& mal olmadlgmdan sahibinden izin alllllrsa helAI olur. yani babasl olmU§ ~ocuga anasmdan ba§kasmm licretsiz hizmet ettirmesinin caiz olmadI~ Hillasatiilbeyan'da ve ltbah'ta beyan edilmi§tir. Anasl olmayan c;;ocugunu, babasmm aa.n'ata verip ustaya: (Buna ogret! Bu da sana hizrnet etsin.) demesi caizdir (DUreri Gurerden). Fakat sabinin bB.§kalarma veremez. Yetimin (yani babasl olmU, gooufun) vasisi, sabinin menfaati ic;;in onu iicretle bB.§kasmahi%lnete verebilir. Fakat iicretsiz veremez (Semsill eimmeden). Bunlarl yazmaktan maksat yetim hakkmm din karde§lerimin anlamalarI ve yetim hizmet~ kullananlarln ona kOle gibi degil ev1M gibibakmalan ve yetim hakkmdan son derece sakmmalandlr. Yetim kaI'l§Inl§ olan d!vet yeme~inden sakmmahdll'. Kimsesiz luz karde~e bakmak da bOyle sevaphr. Yeni Hutbelerden: Yetimlerin. dullarm l~lerine Allah i<;in <;ah§an mUcahede sevabl kazanlr. Yardlm edilmek ve iyilik yapumak iQin yetimler birinci safta gelir. MiislUmanlarm oksUzleri miislilmanlara emanettlr. [***] Zamammlzdaki kapall tulumbah kuyular het baklmdan emindir. [*011]

-225-

AmentU ~erhi -

15


Umumi haklardan taClill tahtIill terkedip' Rabbi Tealaya hieret Edhem rah. bazan amelelik yaparmUj. gah~lp, glintin tamanun-! da i§imde belki kusurum sahibine pararun bi- ! raz eksik verilmesini Harunurre§idin Ahmed saraym safasmdan ~ kagml§. Amelelik yapar, galUjIrken hig konu§maz, sonunda glindeligini de biraz eksik ahrmI§. Bu zatlar milletin hakkm- ' dan kagmUjlar, bir tek adamm i§inde ve fevkalade dikkatli bu- • lunmU§lar. Bunlardan ders alarak amme vazifesi alan din kar- . de§lerimizin gall§ma saatlerinde hig bo§ dakika gegirmeden ga-' ll§malan ieabeder. Memurlugun emanet oldugu S. 86 ve 426 daki emanet ayetleriyle sabittir. tmamI Azam atIldI~ halde kadIll~ etmi§tir. kabul etmemi§ ve uo.lJ'''''' bir geee gall§ma Hazreti Omerin odasma birisi gelmil;l; Orner seIamIDl almaml§; yazI i§lerine mumu sOndUrmii§. selaml almI§ ve ziyaretginiri hatmm sormU��. 0 kimse bu keyfiyetin sebebini sorunea Orner rad.: Evvelki mum beytillmale ait idi; onun l§lgmda milletin i§lerini yaparken sana cevap vermedim. vazife 4.! bitinee onu sondiiriip kendi. mumumu yaktIm. Seni:r;lle sohbe- 1 te ba§ladIm, eevabIDl vermi§tir. 1 i§te zamanumzda millete ait vazife sahibi olan din kar- j de§lerimiz hep bu yolda hareket etmeli, hiikumetin elektrik, j ka~t, zarf, tel, erzak, ve her bir levazImI-'j ve hususi olarak" ill kendi mall gibi kullanmamalIdrr. Bu §eylerde milyonlarca in-1 sanm ve binlerce sagl hakkI oldugundan, sui-1 istimal edilirse dtinya gok inee kabir suali ve~ pek heybetli Mah§er mahkum olmaya se-1 bebiyet verilmi§ bulunur, mumu meselesinde oldu- ,1 gu gibi haklardan kIl kadar bir hakkI akIlh bir mii'min kendiij iizerine gegirmemege gayret eder. Mesela asker elbisesi ve \1 ayakkablSI ile evinde galI§mak dahi umumi haklan sayma-l maktIr. 1 Vazife mukaddestir. Vazife borg bilinir ve seve seve yaPIhr, . •~.{ UGIJ.:>'''LUCUU

--226--1


Orner rad. halifeliginde beytillmalden maa~ almaz, yalmz m uh taQ zamanlannda odiinQ alIrnut? Onbir sene kadar siiren halifeligi esnasmda beytillmaIe olan borcu altml§sekiz bin dirhem gUmii§e yiikselmi§. Bizim kaglt para ile yiizklrk~binaltl­ yiizelli lira kadar tutan bu borcu iQin Dariilkaza denilen evinin satIlmasIDl, eger borcuna yetmezse Benu Adi kabilesinden ve icabederse Kurey§ten yardlm istenmesini oglu Abdullah" ·klZI Hafsa rad. ya vasiyet etmi§. ZamammlZda fakir olan miitteki, israf etmeden Benim gibi emekli maa§l olan zaif kullanna miirrahimin 'lfItfu amin; Bih,akkl iQin tehecciid hiplerine bagl§Iamanm merhameti sile olaca~ iimidolunur. SAiR KUL HAKLARI VE ALI~ - VERtS HAKSIZLIGI }

.~

. . . .:. .). . -

'~?

. . .,

'OJ

......

,-:h ,...

\~.i

-M:

357;.(~.i.,..Jl~W· .' ~"",I [21 26~\.l~~~,I~~cJ! . :.. ~(";m En aglr hak adam Oldiirmektir.[J.]&Y,eti: [Klsasta,hayat varwr.] mealinde oldugundan adam ~l~Uren dUnyadaki hapisIe ahiretteki Bundan 80nra zekat vermemek, kaproak,IHVm.ek, i§lettirmek, yapmak. gelir. a.u.u.a.L sinde hak sahlbi, y'llilk llevablm te maIm aytbml aldatandUnyayt mi§tir. Tartl ve yapmak bnanslz tiro SatIcl aIdlgl soylerse aldl~ para aClya taUI derse . Alaca81 §eyi zem, hetmemelidir. AlmaSI haram olan §eyin vermesi de haramdrr. Diikkanclya bir miktar para verilip ileride malla ode§ilmekten ve ihtikar yapmaktan sakmmak laZlmwr. Alaca~ mall teslim almadan veresiye 0 kimseye veya ba§kasma satmak caiz degildir. Bir borQtan kurtulup b8.§ka bir borca girmek nehyedilmi§tir. Bagl§lanml§ olan, vasiyet ile veya sadaka olarak verilmi§ bulunan mall teslim almadan ba§kasma devir caizdir. AI-227AJ


rna, satma ilmini bilmeden aIl§ veri§ yapmamah, maim aytbIDl gizlememelidir. YaIan karl§brmadan maIm iyiligi sOylenebillr. Koselenin kcnanm yaymakla kalm gostcrmek gibi i§ler sah~ tedir. Aldatmaktan dogru yemine mahdlr. Amma hakslZ dava edene dogruya etmek caizdir. DUnya i§leri 8.hiret vazifelerine mani olmamalldlr. Haramlardan, §iiphelilerden sakmamn bir rek'ab, sakmmayanm bin rek'atmdan haytrhdIr. Fakir olan mutemed ken,disine emniyet edilen agacm meyvasmdan, hayvanm siitunden yiyebilir. Fakat evine saklamasI veya satmasl degildir. Bundan evvelki sahifedeki bu 487 ... ~..:u\

u:. . . . l;1..\ 0\ [Klyamette

mii'minler derler ki diinyada

ba§kalarma zulmedenler ahirette kendilerine ve ehlti evl8.dma zulmetmi§ olurlar; sevaplan mazlumlara verilip kendileri 0 mazlumlarm yerine girerler.] Diinyada J.1a.n.i:)lL<; ve haksIZ veren elleri hnun"", gelir. Mii'mine eziyet etmek, aYiplamak, felaketine giilmek, mU'mine hakslZ bugzetmek, dargmlIk, haset~ilik yapmak, fen a zanda bulunmak, aYlbml ara§brmak, aldatmak, yalan §ahitlik, hiyanet, zultim yapmak, fazla suyu }"''''

U:!~~ [.t) [*] Mevzuattil Ulum'dan: [3] ve [4] ayeti helaIden kazanmak emridir. Ticaret mu'min i(;in mehenk ta~ldJ.r. Dininl ve takvasml iIhtiban etmi§ olur. Haramh veya mekruhlu san'atlardan ba§kasl insanlarm men~ faatine hizmet sayilir. E~er satIcmm mall methetmesi yalan ise hem zuIUm, hem yalan irtikap etmi!j olur. E~er yemin ettiyse yalan yemin evlerin yerIerin SUSUZ, otsuz kalmasma olur. Halbuki olsa geginmek, haramdan ..ok hayrrh ve hel"eketlldir. AbdUrrahman - ibni . «Karl az Gok olsun geri gevirmedim. l!jtenen geri blrakmadlm. Veresiye de dim.» buyurmu!jtur. MUfjterinin ihtiyacl ziyade olup da fazla fiat verirse bu fazlayr almamak iihiret kazancldrr. AJl§ veri§te mil§teri daba ziyade yardlma 18,yrktrr. Faiz yiyenden, ekseri mah haram olandan btr !jey satIn abnmaz. Borglu kolayrru bulunca hemen odemezse zubnetmi§ olur. Sahlbt b1l1nmeyen veya bulunamlyan mal sadaka edilir; sevabl sahibinin denlr. Ganaime hiyanet edene rad.: «Asker ml§sa etmen lazID1dlr.» buyurmu§tur. Umumun maslabatI bir i§e olamn beytiUmaldcn kifayet mlktan maa§ almasl ZuUim, yalan fjahi.tH~i. meyhanecilik, kumarhanecillk, lik yapanla, ganaime hiyanet edenIe, dini ba§ka olanla all!! veri§. etmemelidir.


menetmek, yolu kapamak veya daraltmak, ~ ve susuza bakmamak, ahde vefa etmemek ve rti§vet almak [*] da kul haklanna dahildir. Yiiziik oyunundan ve piyangodan aJman para ve e§ya hela.! degildir. Bir §ey i~in mubahase edince, birisi bu i;: senin dedi gin ~arsa kadar para veririm, benim 'dedigim gibi ~tkarsa ben bir §ey istemem derse caizdir. Para ild taraftan kcnursa kumar gibidir. YarI!:J1arda oldugu gibi i1~lincii bir kimse ~rafmdan yarl§l kazanan i~in konan para hel§Jdir. Oyun kahvesi haramdIr. Qocuklarm oynayarak eide ettikleri ceviz, yumurta, bilye §eyler de haramdrr. '-'v......u""· lar dini tekliflerle miikellef degillerse de kul haklarmdan sorulacaklardlr. Sabilik ba§kasnnn ma1.mJ. helal kllamaz. <;ocukluktaki kul hakkI bliyiiyiince odenmelidir. Miihtedi yani sonradan mtisliiman olan da imana gelmezden onceki haklan 6der veya hak. sahipleri He helall3,§lr. ( (Erkek en miihim hak, ana hakkl, kadm i~in ko· ca hakkldIr.)) «Ana babasma asi olan adama, erkegine asi oIan kadma, harama bakana ve baktIrana, faizciye, ~vetgi­ ye, ayya§a olunmlL';?tu.I'.) Mal A.z! emanettir onlar hak yolunda kullamlacaktIr. I

Zemmolunan kimse haber Zenunedenin helalla§.~ masl lazlmdtr. Eger haberi yoksa, onun ioJn dua edilir. Fai~­ den de helaUa§mahdlr. En gii£;l helAllqma, zinadan helalIa§!· madlr. Zalime diinyada beddua etmek Ahirette cezasmm azalmasma sebeptir. Sokakta bulunan ley bir seneye kadar ilan edilir. Sahibi ~Ikmca verilir. Bir kimaeye s5vmek ve aIay etmek sebebiyle tevbe etmek ve helAll&lmak lazundrr. 1ftirada bat;;kalarmm kendini -yaJa.nlamah pi£?man olar~, iftira ettigi He helalla§mahdIr. Glybet ve boS; soz meclisten hayn giderir. Mii'mini geki§tiren kendi sevaplarml onun def~ terine yazdmm§ olur. Glybet olunana yardun eden ahirette yar: dlma nail o l u r , ' Veresiye fiatml bR§ka, pe§in fiatml bR§ka yapan fruz gti["'] Zamanmuzda «llava paraSl» namlyle alman paralar da bahl ka· zanQlann en lleri gelenlerindendir. B8.Zl kiracllann binadan Qlkmak iQin millk sahiblnden. aJdlklan paralar da berbattlr.

-229·-


nahma girer [*]. bir mall yerinden ka.ldirmadan yerini degi§tirmeden satmak, paraYl paraya satmak oldugundan kazancl faizdil:. ol~ti a§a~ mall, OlgU iyi bir mala satmak faiz~ dir. Peygamberimiz zamamnda bir zekat memuru, zekattan a§agl hurmalardan Olgegmi bir iyi hurmaya degi§tirmek istediginde: «A§a~ hurmalan para ile sat! rasiyle iyi hurma all Getirip beytiilmale teslim et!» buyurulBlmdan anla§lhyor bir cinsten olan iki §cyi satmakta, deg1§tirmekte fazlahk caiz degildir; ba§ab8.§ olmahdir. At tlrampalan da boyle olacaktlr. Fazlallk isterse, bunun o §eyi sabp para He istedigini almaktIr. SUte, pekmeze su katmak gibi hiylelerde btiyiik hakslzhk oldugu muhakkaktlr. Bu kazanl(lara helal diyen ahiretini YIkm~ olur. Haram diyerek yiyenin tevbe ettikten ba§k~ da iktiza eder.

tH IKA Fiatm gozleyerek halkm muhtag oldugu mall satmaYlp saklamakbr. Zaruri yiyecek §eylerde ihtikar haramrur [U]. Ba§ka §eylerdeki ihtikarda da haram tehlikesi varrur [** *]. Ibni Mace ve edilcn bir hadisi §erife nazaran: «MUsliimanlarm yiyeceklerinde ihtikar yapanlara hastahk ve iflas gelmek tehlikesi varWr.» {(!nsanlann ve hayvanlann rlzlklanm, pahal~anmasml istiyerek hapsedeni Allahti Teala him aye etroez.» Ibni Maceden gelen hir hadiste: (I (Memlekette yiyecegi bollatan ve ucuzlatan dUnyada ve ahirette nimetlere gark olur. Muhtekir ise mel'undur.)) buyurulmu§tur. Peygamber efendimiz §ehir ve kasabalmm dl§arldan ve koylerden gelecek §eylerle nafakalanad~Undiiklerinden bu hususta §lehirliyi himaye buyur[*] Vereslye alanm vaktini belli etmesi lazundlr. Veresiyenin vaktl belli oImazsa yahut vaktlnde odenmezse flklh ahkllmmca veresiye alan iQln veres lye faizl saYlldJ.g-mdan oderken hela.11a§mak leap eder. [Ul Bu bekletme klthk senelerinde kIrk giinu bulursa hadtsi !'Jerif . hiikmfince bekletenin tevbesi makbul degildir. [*"'*] Hep kul hakkl oldug,mdan ihtikann tevbesl de mu§kfildfir. JVIuhteklrler defterine kCYlth olarak Il.hirete gitmemek it;in higbir '§eydc lhtikll.r yapmamalldll'.

-230-


mmillar ve !?ehir dJ§ansmda mal almak lizere koyliiyii ka:r§lnehyetmi§ler, haUa §ehirlinin koyliiye simsarbk etmesini caiz gormemi§lerdir. Koylii !;ar§l, pazarda kendi halibuldugu fiata satacakbr. Bazl zahirenin ne blrakllarak mintarafillah boceklenmesi de zenginlerin elinde llZllll seneler saklamp fukaramn ~hk sI1nntIsma dii§memesi i~indir. KISSa : karo, t~~radan Bagdattaki orta~na gonderdigi ktilliyetli miktarda zahireyi giintinde satmasllll yazdl~'1 haide ortag1, bazllanmn soziine bakarak onbe§ gUn sonra satm!!? ve !;ok kar hasil olmU§sa da i§e ihtikar karl§tlgmdan imaml Azam, kardan kendi hissesini sadaka olarak daittml§br. 1htikarClhk,~ok merhametsizlik ve halkm, bilhassa fukaramn klvranmasml ~~Irl zuliimkarhk oldugundan cezasl Allahm rahmetinden uzak olmaktIr. Hadisi §erifteki mel'unlug1ID sonu da Cehennemdir. 1mamm kurtaramadlysa ebedi olarak Cehennemde kahr [-]. Bolluk ve ucuzluk senelednde mal bekletmek ihtikar degildir. Kendi tarla mal1sUlUnii bekletmek ihtikar say1lmazsa da satarken insatslZ hareket edenler giinahkar olur. Veda l\acCl Slralarmda Ba.hreyn, Umman ve araplarl mtlslfunanhi1 ka.bul etmi81erdL Medineye gelip gidenlerin Qogalmasl yttzUnden 0 aene yiyecek fiatIan yUkselince fakir halk sllontlda.n~Uekreme nark koymaSIDl soyledller. 0 da narb ko:;yu.cu Allahtl. TelWidlr, dedi. Bu suretle ticaretinserbest bir i, ;oldufunu,· buna karl§maroak 11izlm geldigini, pahahbgm emirle deitl1a.llcak serbest iktisad ve rekabetle hafifliyebilecegini,. zJ.raat' UlulUnUn islah yoluyla artmlmasl ve hayvan yeti§tirroem,n cofa1tllmasiyle oniine ge-

(*] Hll.md! Ef. merhumun tefElh:1D.dell~ Flr'aVUll siyasi dinl zultlm ve istibdatta kudurmu§ oldujpl gibl, Karun cia mali istibdat ve ihtikfl.rda azml~tI, [2) ayeU: [Karon ihtlklr yapb. Zekatml vermedi. Rabbi Tealaya isyan etti ve resUlti Musa aJeyl1isseIaml tarumadl.] [3]; [Yerytiztinde fesat c;lkarma! (Bu kadar hazlneyi ihtikftr edip serveti hapsetmek bUyiik bil:' fesattlr.) Allahtl TeAIQ, mtlfsltieri sevmez. Cezasml verir.] mealindedir. 13te Karun'un da bu yUzden evi ve mall ile beraber yare battI~ Kur'an-l Kerimde blldirllm!§ olup bu klssadan zamammlZln muhteldrlerinin btiytik del's alm.alan lcabeder.

-231-


~ilebilecegini ihtar buyurm1l.!?tur. ZamammlZda oldugu gibi htikfunetin dl§andan ve i~eriden ehven fiatla mahsUl stok edip halka ueuz ekmek temin etmesi, ueuz veya veresiye zahire ve tohumluk da~tIlmasl giizel bir usuldtir. Necatillmelhtif kitabma nazaran kese katIduu mal yerine vermek caiz degildir. (Mah kese ka~dnu da kurtaracak bir fiat tizerinden satmahdrr.) Terazide kag,.t daras! ~Ikan1arak tartIlsa mall eksik tartma gtinahmdan kurtulunmul;! olur. «Allahii Te8.1anm ihsam olan ucuzluktan mahzun, pahahhktan memnun olan ne fena kuldur.)) [*].

'l'OPRAK {JALMAK

Saidilbnii Zeyd rad. dan rivayet olunan MIl,. .....

J.. ...., J..

ti:.~

~

V· ~~ t"!'''''i1I',,;

.".

~1

.~

1 t.. o~

&\··." ........

(U',

r" ,...... ~,,..

~~~_:Gu ~. ';",,'\I,.;"~I::.t"I,.j'\'~J ~i}.~y ~ ~)~\~ ll.:,.

V'

-'

%"""".",It)

....:1. fI'--

...;,

I;r "'t

~")~. . . . , / - ~-

'V

:~"J (

fC:,.!.

./',

~_~_}

""r-r

~J~J..;~ :I~~ hadisi: (Araziden aZlClk bir yeri zapI - 'iII':;:J>:-:J.j,f,.,.,

tetmek suretiyle zulmedenin boynuna 0 yer yedi kat ye-. rin altma kadar halka edilip yiiklenir.)mefilindedir. M§e . rad. dan mervi bir hadis de: (Ya Eba Seleme, aman. toprak hakkmdan sakm! Resulii ehem buyurdu ki: Ba§-, kasmdan bir karl§ yer kapanm boynuna, 0 yer, yedi kati yerin altmR kadar halka edilip ge~irilir.) demektir. !bni Mil-.~ barekin lbni Omerden rivayet eyledigi bir hadls: «HakslZ ye- ,! re toprak kapan klyamete 0 yerin i~ine ge~irilip hapso-: lunur.)) §eklindedir. Bu meale yam iki «Miislim» hadisi daha~ vardlr. Bu hamsler hep kuvvetli hadislerdir. Diger bir hadis-J te de kapbgl yer yedi kat yerin altma kadar ona kazdmlmak suretiyle az!bolunacagx bildirilmi§tir. Bu zulmil yapana zulmlintin derecesine gore bu azaplardan hiri gosterilecektir. [*] SAdl'nln «Bostan» mID t e r c i l m e s i n d e n : , qDostlan zindandll bul1man giilistanda nasJl e~lenir? Ha..<;tanm ya- J mnda oturan Illhhatte de olsa ne§eU oIabilir mi? Zavalh bir fakirin bir i !ley bulup ylyemedllttnl dtl§untlnce ycdi~m her lokma zehir, ZLkl'tIDl olu- ': yor. Insanlann Ilc;;hktan karmlarrna ta§ ba~ladIklaruu bilen eg;er tll~j yUrekl1 de~Use mldesinl d o l d u r a m a z " ' » N Bu sozler hali valet! yerinde olan mUslUmana merhamet dersidir. .~

-232-

:,1


Mtr'M1NiN MU'MtNDE UMUMl HAKLARI

SELAM

~"I

--r:- -'.~'" «Mti'roin olroaymca Cennete giremezsiniz; bir·.....~,~t

birinizi sevmeyince mti'min olamazsIDlZ. Size bir ogreteyim mi ki i~ledigimzde birbirinizi sevesimz? AranlZda ~ok selaml~IDlZ!) Bildigine, bilroedigine, batta Amaya selam vermek halis ibadettir ve bir sokakta birk~ kere rastgelinse de her defa selam lazlmdlr. Camiye giderken kaplda meleklere verilir ~

-:' tl"-;-

t

1<

'"'

, ........... ',:.-: ......0 ......" ....

~'

. , .

~~~''''''''''',~

.'/'\-;:-6' /-'

t

w

..

~~ t~ \? Lf.:l;"'V l:kJ')l:l\ ~\~>~.~\b·:JJJ')A-" ~~ '

VI

~.?~gG~\{J.~~~~7 denilirse

Allahti Te!Ianm

§erifi ile girilmi§, Resulti ekreme de sellm gonderilmi§. meleklere, camide bulunanlara ve namaz kllanlara selam mi§ Eve de Besmele okumak salam mek lazlmdlr. Boyle yapfunazsa e.ve 18)'tan de. beraber girer. Ev halkma selam vermekle evde bereket ve gtlzel imtizag olnr. Selamda aza yapIlmaz. Uzak de. i§itemiyecek degtl) el ile sclam i,a.reti yapllir (sol -;;;

r.:'~"""" ...;~/.' ~-

J

~

...

.

Iso .. , "~J"');s ~~~~ j.:~~; '~\~!r llyetinde : [Size selam vcrildigi daha gUzeU kaIgl1aYlnIz; misli He cevap veriniz!] buyurulm1l§tur. i§te selam vermemn stinnet, almarun far.z oldugu bu ayetten ~Ilunak­ tadlr. Bu ayet hUkmtince «selA.miin aleyklim» diyene, aleykfuniisselam rahmetullah» hi~ olmazsa aleykfunUsselam» demek lazlmdlr. Aye tin nihayetinde

mek

Askerce selftmla.§lllakta §Uphesjz uBuIilne tevfikan eder.

-233-

hareke~


gelmesi,

da hesablnm

gorlilecegini bildirir ki selimslZ sUnnet, lam vereni cevapslz blrakmamak da vaciptir. Farzdan ziyade sevaph olan slinnetlerden biri de selam vermektir. 542..

ayeti de

.•

nun, kelime harflerine etmenin liizun gostermektedir. Selaminaleykfun, selamiinaleykfun gibi degi§tirerek selam vermek caiz degildir.·· Kur'anda selam lafZl ~ok yerde «selamiin aleykfun» tarZlndarur. Bunun manaSI: «Ytiksek seHi.m, meleklerin, salihlerin SelamI, dUnya ve selameti sizin iizerinize olsun demektir. Cevabm~ da «ve aleykUmlisselam» ki «Allahii Teruamn Seiami zin lizenmze olsun!» demektir. Eger «aleykiimlisselam» «ve» siz cevap verilirse, selam kabul edilmemi§, selam sizin 01sun denmi§ olur. (Aleykiim selam) demek de yanlI§ur. Kur'an-I Kerimde iki yerde selam, esselamii... kelimesiyle gel.mi§ ve buna nazaran «esselamU aleykiim» nihayetsiz lam, olan yliksek sizin iizerine oIslm!» yahut selam Allahli selameti, mul~afazasl, ismi zin tizerinize olsun!» demektir. Selam vermekte, almakta kar§ldakine duyurmak lazundlr. Selamdan sonra (bir el He degil) iki el ile slklca musafaha yaplp salevab §erife okunursa, gUnah1M" sonbahar yapraklarl gibi doklillir, «Aliahii Teala ciimlemi:ze affiyle, rahmetiyle buyursun bir dua edllirse SelAmlll umumi manasl: «Hayatta ollirken selamet, oldtUtten sonra ebedi selamet, sizin iizerinize olsun.:. demektir kl bt1yt1k bir du~dIr. Mektup selamma, mektupla veya a~zdan gondermekle cevap vermek Erkekler bikadInlarm da birbirlerine selam vermeleri lazundIr. din

kard~ine

mti'mlnde diger alb. Yardlm mUmkUn mertebe yardlm etmek, nasihat isterse

-234-


nasihat etmek, davet ederse gitmek, hasta ise ziyaret etmek, oliince cenazesinde bulunmak, aksmp elhamdillillah dediyse «yerhamilkellah» diyerek dua etmektir. Nasihat: HaYlrh §eylere te§vik, §erli §eylerden sakmdlrmak, mal ile, bedenle yahut sozle yardnn ve merhamet etmek-

tiro [1] ayeti: [Muhakkak mi1'minler karde§tir.] [.] mealinde oldug,mdan mtislUmana dargIn olamn Allah,U TelH!nm kurdu~ karde§ligi bozdugu anla§lhr. [2] ayeti: [Alla.htan korkunuz! Araruzl islah ediniz! (yani mil'minle dargm iseniz barI§lmz!) Eger mti'min iseniz.] meallndedir. [3] Ayeti kerimelemucibince dargm olanlarm aralarull d~ltmek, ban~tIrmak da laZlmdlr. [4J' [Rabbin islam nimeti sayeslnde aiz mil'minIer karde§ olarak sabahladnnz.] [ .. -J .TeUdnde bile mevtaya mil'minlerle oldugu ihtar edlimektedir. [5]. «Bir miisliiman i~in din karde§i ile i1~ gUndetl· z1yade dargIn durmak

[*] Ebedi hayata sebep olan frnan devletine bagh olduklan lr;in bUttin mti'minler karde§tirler.

[**]

R,tbbi TeiUamn isllim nimeti va tman saadeti sayesinde aralarmda

dii§manllk olanlannlz bile kuvvetli kardeg oldunuz. [63...

~A J:.> ~ ] \

r62 •. 4...-\

~~

05....:1 J]

liyeti kerimelerl medlulilnce [Ey karde§ mU'min-

ler! Sizin aranlZda yapacagmlZ en bUyUk iyilik birbirinize haYlrh §eyleri emretmek ve ~erli ~eylerden sakllldlrmaktIr; bu sayede felah· buIursunuz ve btitiin geQmi§ Ununetlerin baYlrllsl olursunuz.]

-235-


I

heHU olmaz.}} [1] ayeti hlikmtince [Evvelki mii'minlerden sonra gelenler de: «Ya Rabbi! Bizi ve iman ile bizden oVV'cl gel;en karde§lerimizi magfiret eyle Mii'minler hakkmda n.a"UJ"uu,~uv gilliigl§ blrakma!» diye dua ederler.] ~u halde hayattaki mii'mii'minlerin dahi minlere olmak §oyle dursun, folunmasml ve biitiin mti.'minler hakkmda kalbimizde leke kalmamaSlDl Rabbirnizden istemek 18.zundrr. [2] ve emsali ayeti kerimeler Cennette mii'minlerin kalblerinde gilliigl§ bulunmayacaw.m ve hepsinin karde§ olacaklanm beyan eder, Bu sebepIe mu'rninlerle dUnyada karde§ olmah ki ahirette de karde§lerin oIdugu yere yani Cennete gidilebilsin. Cennette yalan, bo§ soz, fesath kalb, kin, hain goz olmadlg,ndan bunlardall tevbe He temizlenmeyince Cennet yoktur. Cennette umumiyeUe selam, tesbih, hamdiisena olduguodan, diinyada da bunlan Met edinmek karhdlr. Pazartesi, per§embe giinIed Cennet a«;tlktIr; ancak birleriyle dargm olanlara degil, Mii'mini giileryiizlii kar§Ilamak nefret etmek onlann ameline I!ZlmdIr. tnsanlarl sevmek kavme redir. Bunlarda haddi tecavliz etmemelidir [3]: bugz etrnekliginiz, onlara adalet etmemekle size hakSlZhk ettirmesin!] [4] ayeti mucibince ehil olmayan kimseyi hizmete kaYIrmakla btitlin giinahlarma ortak olunur. Kefil olmak da bOyledir. ((HaYIrh bir §eye §efaat etmek makbul bir misli de ona venlir.» ( kimseyi giinahh bir goren bir mli'min 0 i§i eliyle, kuvvetiyle bozsun! Bunu yapamazsa 0 kotii i§i kotUlesin! Bunu da yapamlyorsa 0 kotii kalbiyle

-236-


bugz etsin. Bu aommcu,.cm en zayrl' imandlr,)) [1] [Ey mii'minier, siz ancak nefislerini7Alen mes'ulstiniiz. Hak yolda 01dugunuz takdirde kotii yolda olanlardan dolaYl size zarar gelmez.] demektir. Fakat kotii i§lere giiciin yettiii kadar lllani olmahdlr. [178",

~~j\~\J

1 ayeti hlikmlince asilerin isyam-

na, zalimlerin zulmUne herkesin siikutu umuma zarar getirir. KADINLAR BAHSt

Esteizli billah bismillah [1] . [Ey Nebiyyi zi§anun, mii'min kadmlar sana biata geldiklerinde AllahU TeAIAya. §irk etmemek, hlrslzhk yapmamak, zina etmemek, evlAtlarlD.l OldUrmemek, evladml yanlI§ kimseye nisbet edereklftira. etmemek mere biatlanm kabul et!]. Bu ayeti ker1me hUkmtlnce: 5irk etmekten, ~ocuk dii~iirmek suretifle ev1&t 81dUrmekten [.], sirkat, zina, iftira etmektell ka~lllIXl&k va ReaQ.lU ekremin emrettigi haYlrb i§lerde ona asi olma.kt-.ll aakmmak i~n soz vermiyenlerin biatlanmn kabul olunril.&c:hfl anla§IlmaktadIr. Erkeklerin Resulli ekreme biatleri hem I6z hem el vermek suretiyle olup, kadmlarm biatlan kapah blr vazlyette, kar§ldan kar§lya aoz vennekle olmu§tur. Nebiyyi zllan efendimiz hi«;bir kadmm elini tutmu~ degildir. [*] Yeni Hutbelerden: Mtidafaad8.ll, his ve hareketten mahrum bir et pargasma el 1lZ<'1.tmak, hasmlyla kaqplll.l1p yapllan cinayetten de §en.l bil' clnayet deg'1l midir? BUyilytlnce cem1yeUmizin uzvundan ola.cak btr vticudun yok edilmesi cemiyet hesabma bir ziyan dekil midir? Meydana getirilen bu vakitsiz dogumdan 0 katU ananm slhhati bozulnuyacak nu '! MUtehassls doktorlarll1llZ1U gazetelerde, mecmualarda bu hususa dair yazdlklan yazllan bu bedbaht ana va babalar okumazlar mt? Memleketimizdeki nilfus artlml temini ve eksllmeden vikayesi 1~!n fasllaslZ ~a­ h§malal' kar~lSIDda bazl allelerlu bu menful' harekeUeri maddi "e manevi cezaYl mucip olmaz nu

-237·-


[425".

,,~\ ~~\J

] ayeti [Kendinizi namahremden muha-

faza hususunda Cenabl Haktan korkwlUz!] demektir. Bilindig;. tizere kadmm ev klyafetiy]e fakat ba§l orttilii ve uzun entarili olarak gortiJebilecegi, elini opebilecegi veyal1Ut Dlusafaha edebilecegi akrabalarl, kendi mahremi yani nikah dli§meyen hIslmlandlr. Kadmm amcasmm, da:!/lsmm, teyzesin,in, ha-' lasmm oguliarma nikahl dii§tUgu i~in bunlardan hi~birine ev elbisesiyle gOriinmesl caiz degildir. Erkegin hlslmlanndan yalmz erkegin baham, ,(varsa)erkegin eski hareminden oglu mahremdir. Bu ikisinden b8.§kasma yani erkegin karde§lerine; amca ve day!sma; amca, teyze, haIa ve day! zadelerine ev klyafetiyle gortinmesi ve toka etmesi §er'an caiz degildir. Eger aym evde zaruri olarak kaym biI'aderleIi de oturuyorsa kadlnm UZUIl entari He bulunmasl, ~orapSlZ ve ba§l agIk olmamasl lazlmdlr. Kadm erkek bir sofrada ve bir odada bulunmamak icabeder. Halbuki zamanmuzda baZl erkekler akrabalarIDl danlmasm diye kendi namahrem hIslIDlarmm yaruna familyalanUl ~Ikanyorlar. BUIllardan «Bu glinah olur mu diyeeek olanlar, haramI helal saymanm imanlanm tehlikeye dU~iire~ cegini d1i§iini!p hi~ olmazsa bu i!;li, gtinah oldugUIlu kabul ederek yapmahdlrlar. Bu i~i gorenege uyup yapan dindar okuyuculanmlZ da ilk flrsatta tevbe kaplsmdan i~eri girmege ~ah§­ mahdlrlar. Maaile birbirine misafirlige zaman erkekl~r ayn, kadmlar ayn odada oturmahdrr. Haytz = Aybru;n : Bamile olmayan kadmdan her ayda birka~ glin kan gelmesine denir. Hayz en az U~ glin, en on sUrer. Ug giinden az gelmesi istihaza yani Qztir sayilir. Hayz sayllmaz; gusiil la:Z1ID gelmez; hayz samp namaZl k~lmadlysa kaza eder. On glinden ziyade kan gelmesi de istihaza yani hastahktlr. kan gelmesi Ug gUn sUrenin !deti U~ gUndUr. 4 ise 4, 5 ise 5; 6 ise 6, 7 ise 7, 8 i,se 8, Kan gelmesi her zaman 10 olanm adeti 10 gUn 9 9 say!hr. Adetdegi§irse yeni adete itibar olunur. Adetinden evvel fakat ii~ gi1nden sonra kesilse gusledip namazilll kIlar. Lakin. eriyle cine! muamelede bulUIlamaz (adeti g~meyince). On gline kadar b6yledir. Fakat kan on giinden fazla gelirse 0 va-


kit eski adeti aramr. Mesela esas adeti dort gUn olan, on gtinden fazla kan gordiiyse, dort gtinden fazla' gordiign gtinler hayz degildir. On gUn tamammdan sonra gusledip hayz sayllmayan gtinleI'in namJl.zlarml kaza eder. Bir de meseIa hayz UQ gtinde kesilse ramazan ise hemen oruea niyet eder. Vakit gegirmeden gusledip namaza b~lar. Mesela bir kadm UQ giinden sonra kesonra yine akml§ 01silinee gusledip namaza ba::;:laml§, bir sa yine blrakIr; yine kesilse gusledip namaza ba§lar. Yine aksa namazl blraklr; yine gusledip namaza ba~Iar. Bu minval ii.zere hareket eder. Yalmz guslii namazm son vaktine blraklp akmtl yoksa gusledip namazml kllmahdlr. Boyle zamanlarda hazirda slCak su buIundurma1IdIr. Su hazir olunea yarIm saat kadar bir zam3Jlda hem gusW hem namaz yeti§ebilir. Aglr davrarup namazl yeti§tiremediyse gtinahkar olur; bu namazl kaza lazIDldrr. ara kesilmelerinde tutulan oruQ kaza olunur. Hayz kesildikten onbe~ gUn veya daha ziyade sonra yine kan gelse hayzdlr. Kesileli onbe§ gUn olmadWsa hayz degildir, burun kam gibidir; namaz oru~ Iblmdir. Nifas : Hamile 'oIan kadmdan Qocuk dogurmak yUzUnden kan gelmesine nifas denir. Nifas kanl en 10k gUn devam eder. En azma hudut tayin edilmemi~tir. Nifaskam U« gUnde de, bir gUnde de kesilse kadm gusledip na.:m.aZl kIlar. Bunun I hayzm 10 u gibidir~ KIrk gtindenilonra gelen kan hastalIk sayIllr. KIrk gUnden sonra gualedip ba§lar ve eski nimliddetinden fazla geQen giinlerin namaZIlll kaza eder. Eger dti.§iik olmu§sa bazl azasl belli 1se nifastIr. Hi«;;bir yeri belli degilse nifas olmaz. Bunda akron tto fI! on gtin kadar ~lkarhayz olur iki gUn akarsa burun gihidir. Eger dii§Ukte hayzdan kesileli onbe§ gUn olmaml§sa hayz veya nifas deozlirdiir. Hamile kadIDm kan gonnesi .hayz U"',;U\.iLU

ne.rna.za

Hayz ve nifashmn dua niyetiyle Eftzu, Be~ele, tesbih .. okumasl eaizdir; Kur'an oinunasl, eamiye girmesi giinahtIr. Namaz vakti yetmi§ istigfar etse namaz sevabl kazamr. -239-


"")" ./ ~~. '-!."

t.1/.J-!

~.;;~~Ji-' [2J 352... \ (C

.JJ,

/.

J

~.~'''''' r'."'/'

-.

.. ~.,...... •)O.~

~j~~~\~~~~~ [11

!"i/(~:":C(.£AC}:,:". ~ ~).::!/'<)./}!,-:\~-:,p1.

Cy

~~.I~L;~)~~1,,0 ~)~;~,·'~)~~~J~V~-'~~ . u! . , ,

-'

.."..

""

-

I

~\'\:. 0\ )} ~'\'I~

*'1."'if 01

'1,~,\~ :1i'(::' ·t))[":/\:;)::'~· ~ ,),t"1 )/ ..hJ1r...w~~~}iJ') 1ft 1l )u-r:'yt.:J,. '/);","~)(),~)Jvt:~ "Y"/) ~~~l,.J~ ,,; .". '" ., . ...-"". "', i. ",..,

..,

/. ./

~8\iL31

~ .//

..;.J.Jta/ e ..",.",,,,......... / 1 / :

352 ••• •· .,.

'''''...

r. . . . . ""

,t. -'.",.""".

~lc~.:..bL~)~:-~-'IZ:i~<f.-'\0jl~~)I[i ./

:Cjl_~)yJ".J~ I(~""':t:r-:·\I l~l\ljJ"\:-' ~:J-ilh\~ ~..>..l~.,... ;..-~ _0

~t-:'· .'/~/ ........ ~.(,..)'~ lL /

J)

0

--

."

(

.....

I'"

.... L..;?~0.J,

....

~

...........

CR

Esteiziibillah: [1] [Ey Habibim! Mti'minlere soyle ki gozlerini harama bakmaktan sakmsmJar; avret yerlerini de nadan ve zinaya sebep olacak §eylerden muhafaza etsinler.] [2]: rEy Nebii zi§an! Mii'min kadmlara soyle ki namahreme bakmaktan menetsinler; zanni oland an maada ziynetlerini gostermesinler.. B~ artillerini yakalarl tizerIne slmslln ~eksinler. Ziynetlerini kocalan, babalan ve kocalanmn babalan, oguIlarl, oilIllan, kar~ de§leri, karde§ ve hem§irelerinin ogwlan yahut miisltiman kadmlardan ba§ka kimseye gostermesinler!] [3]: [Hi~ §ehveti kalmaml§ ~ok ufak ~ocuklara ziynct gostermekte gtinah yoktur. Ayaktaki ziynetleri de belli olmasm! Ey mU'minler! Hepiniz AIlahii Tealaya tevbe ediniz ki felah bu.lasmlz!] Namahreme baktlramn bakanlarm giinah· larl mecmuu kadardrr. nk defa gaze Qarpmasl affolunuyor. !kinci baku} gUnah yazllIr [*]. [.J

MalOm oldug-u ilzere b!r klSlm gene kadmlarda yaz g{inlerinde son haddini bulmaktarur. Bunlar iman sahib! de~illerse diyeeej:!'imlz yoktur. 1man sahibi iseler din gayreti ieahl olarak am.nz. Gezdikleri ve oturduklan yeder, bunlan goren ve bu sevrniyen miislUmanlar, yeryUzUndeki melekler bu hall ere §ahit olacaktlr. Gizll ve ~­ k§.re her §eyi bilen ve goren AllahU zlileel§.l de bunlara gazapla nazar eder. Eg-er bunla.r aclk gezmek gUnah de~ldlr derlerse 0 zaman imandan aynl1p .;;lkmll olurlar. GUnah oldug-ullU kabul edip yaplyor fakat bun· dan tevbeyl haorlanna getirm.lyorlarsa lmanlan tehlikededir. Tevbey1 dti§1lnilyorlarsa bir an evvel etmelerl ieabeder; eiinkil olilmiln ne vakit geleeeA'i mMOm de~ldlr. Belki tevbe etmel1'e vakit bulamazlar. Bu ablii.ktaki bir hastal1~da tevbe etmez ve yamna namahrem erkek a~lkhk

-240-


Kadmda :tJynet ~ama§lrI, dar ve losa manto, inee ba§ ortiisii, inee ~rap, kiipe, yiiziik, bilezik, kma, pudra, rastlk, sUrme, ruj, v.s. rur. Bunlan ba§tan ayaga ortmek vaeiptir. Gtizel kadma bakmaktan nefsini meneden ibadet lez~ zeti bulur. BaZl batIleIlar «Giizele bakmak sevaptIr.» ruye bir soz uydurmUl;!lar. Halbuki namahreme bakmak haramdIr. Ha~ ram a sevapbr, diyen imandan SlyrllIr; gider. Tevbe edip lmamnl ve nikahml yenilemesi lazundlr. [2] ayetikerimesi hiikmtincc kadmrn zarurette ytiz, el ve ayakl~fl namahrem degildir. Zaruret dolaytsiyle kapalI olarak dl§arI Qlkabilir. Hasta11k olan bir azaYl doktora gostermek caizdir. (rOrnmetimin hepsi affolunur; ancak a§ikar gtinah i§leyenler affolunmaz.)) Fuh§iyatm haramh~ gayretullah eserirur. Eshabl kiramdan Sa'diibnii Ubade rad. «Familyama birisi sarkmtilik etse, ona klhClmm tersiyle degil yiiziiyle vuru.rum.» demeEd iizerine Peygam berimiz: «Ben senden daha gayretliyim; Ahirette 0 kim ~ seyi §efaat nimetinden mahrum ederlm. TeAl! bend en daha gayyurdur. 0 da, 0 kim~yi rahmeU !::lah!yesine nail lolgeldigi.nde ba§IDl, boynunu, kol ve bacaklllol'ml, &otmeale tevbesiz gitmi§ olur. Tevbe ettiyse son demlerlnde olsw:l'.7aDUIA DA.mahrem erkegi. sok~ \' '-.;', . mamas! icabcder. A~lkhk eski cahiUyet dlV1'1 ldltlerindendlr; gazabl IlAhiyi mucip haldlr; islamlyetbunlankal4ttnu!ltlr. Dtinyaya meydan okuyan eski mtisUlrnanlarID ahlAk. yolUDd&n, ayrilmazsak zarar de~ ~l "ok kar edem. AhlakImlZ rnazbut olul'l&mlllettmlz ve yurdumuz uzerioe rahmet olur her belAll1rdan emin bulunurllz. Plajlarda vukuunu i!jittigimiz ve bir"oklarml mUslUmlinl1ktan uzakla§tIran, yerin go~n lanetini kazandlran. umuml ahl&kl. feaada veren "irkin hallere vicdan hurriyeti deg;:Il, I'leytan sUfUyetl denebllir. BunlarID hangi milletten oldug-Una akll erdirilernez. ahla.k mefhumll slfrra mill!lttir. Bilytik §ehirlerdeki bil Y8.!}aYl§ ,ekllne. mtistehcen yazl ve rc· simli ne§riyata rnukabil Anadolunun beal yerlerinde an'aneye uyularak namaz vakitlerinin «Valdi salil.t· mU'n1!nln!» nidasl ile yanm saat once edildijl;i, camilcrin cemaatle doldujtll, bir"ok yerlerinde kadmlarID sokag;a tamamen orttilU olal'ak "lkbklarl memnuniyetle i!jitilmektedir. Bunlar takdire laYlktlr. Vicdanma dinl ve ilrni kilavuz yapmayan insanlann da ugllruma yuvarlanacaklan n1l1hakkaktlr.

-241-

Amenttl §erhi -'- 16


maz.)) buyurmu§tur. Bu b,adisi §eriftenaru3,§llan §udur.;~ Peygamberimiz, iimmetinin kadmlarmm namusu lekesiz, viJ cudu kapah bulunmalanlli ister. MtislUman kadmlar Allahti Te alanm cariyeleridir. Allahti Teala cariyelerini lrzlarl muhafa azasl kapah gormek Bu sebeple zinaYl haram ve ttinmeyi farz kIlml§tlr. Bu cihetle erkekler kIskang oImahdu

i'iL~~''':-;\.i:''''''''

,

~"""~L-JJe:.u\..J) , '" "". •

:,..

U(,.:lIv-~ ·i;~~"~""~;jr. , " " ..\J

,-:f'.>~~ I?'~~':;;')J~~' (/\-:\". .

~... ~

.....

"'" '" \.:;I'~ ...dl. -

\".0. .)0#"

r31

(·-.(..::-:' . . .)~ .. J//J~~il . . . d

.".

/fo/'/.;

421,."J..,Al~~~ .:, ",

~,,'.r"" ....-;f~~ '. ,LI,~I""" ft>.' .. • i.r!,OJ .AJ ,...... r'--V •

V.".,;.;""",..

".,.

(() k:"'>"':"\4Jl'-'J~~~~ ;:!~~~b" [4t424 ..... ~~,!:JJ [41 hadisi, (Mli'min alan klskan~ oIur. Rabbimiz Teals. cariyeleri hakkmda ctimleden gayretlldir,» mealindedir.

[1] hiikmtince kadm liizumunda dinen icabeden zti. bir erkekle kanU§aca~ zaman edaslZ bir §ekilde ve ciddi tavIrla konu§mahdIr; iyice ortiinmii§ oImah ve laklrdlYI klsa kesmelidir ,[2J' [Ey zi§all Zevcelerine, klzlarma mti.'minlerin kadJllJarma soyle ki ci1b~blarllll yani bUyiik ortu~ lerini lizerlerine alsmlar!] [U]. Bu ayetten dl§an ~lkarken kadmm ortlistinlin kadar oImasI ieap anI3,§11maktadIr. [3J ayeti: [Kadmlardan bir §ey isterseniz perde arkasmdan isteyiniz!] Bu suretle bir kapl ~aImd!~ vakit yan dur[*] Kadmlarm vazif.eleri ev iginde, erkeklerin i§leri dl§anda oldukundan zaruret olmadlkga kadmlann erkeklerle birlikte !lall§mamalan la..zllndlr, K6y kadmlarmm erkeklerle birlil{te imecc (veya imeci) Ie l,Ial1!lmalan caiz degHdir. Kadmm da tarlada gall§masl icabettigi dirde .gah§mak aileee olmah, arada namahrem bulunmamahdIr, yahut imeee yapmak zarureti varsa btitun kadmlar bir arada, erkekler de b3.§ka tarafta. cah!7mabdlr. Koy i§Jerinin !log-Iug-unu bahane ederck fazla evlenenler 'de kaYlt harici Kalan ailelerini magdur Illrakmamah, nikahma mukabll tarla, bah!le, bir §ey venneli, ondan dogacak !locuklarm mahrum kalmasma da sebebiyet vermemell ve ntifusa kaydettirmelidir. Bir de koy kadmlan namahrem kom§ularma mahrem hIslm gibi muamele yapmamah, dalma ortUlti bulunmalldIr.

(**] Mantolar cilbab yerini tutmazsa da kadIn, saglarml ve boynunll orter ve ayaklarma kalmca !lorap veya iki inee !lorap giyerse belki kendisini mllnev1 mes'ullyetten kurtanr. Merhum Elmallh Hamdi Ef. nin tefslrlnin 3928 inci sayfasmda dair izahat vardll'.

-242-


mak slinnettir. [1] a.yeti: [Kadmlar! Siz evlerinizde karar ediniz; ilk cahiliyet devtinde oldugu gibi slislenip sokaga ~lkmaYl­ lllZ!J meiUindedir *]. [2J ayeti: [EvlatlIklarImz degildir. Bu sizin agzmlzda bir laftan ibarettir.J mealindedir. [3 j ayetinde: [Ey mii'minler, nefislerinizi ve ehlinizi ate§ten vikaye ediniz Cehenneme sebep olacak glinahlI i§lerden koruyunuz!l buyurulmu!:1tur. HeHUden yiyecek ve giyecegi temin o!unmazsa, giinahh §eylerden ve glinahh yerlerden menedilmezse kadm Klyamette erkegrne haslm oIm. EvlAt da diniabdest, namaz ve Kur'am ogTetmeyip cahU blra.kan baba' anasmdan huzuru Hakta davaCl olur. Buns. il5re fa.milya ve QOcuklara btitiin farzlarr ogretmek ve yapl1mullU emretmek farz. <;ocuklan namaza ah§ltJrmak an~ .ba.banm derecede mes'uliyetine dahildir. i4] : [Cennette gozlerini erkeklerlne dikmi§ ve onlardan

[*] ilk cahiliyet devrindeki gibi ka.dlnla.rm sUslenip sokaga C;lkmalarmm mezmumiyeti h.akkmda Hamd! Elf,. tefslrlnln 38UO mCl sayfasmda bu aye tin tefsirinde kilfi malfimat vardlr.

11k cahUiyet devri ishlmiyetten evvelk1 devirdir. Son cahiliyet de zaHay;l azhgl haYlr amelleri de mahveder. Serbest hareket eden bir kadm Orner rad. tarafmdan tekdil' oluDmUl~tur. Balapervaz ve hafifmefirep olanm evHl.dl da Byle oIuI'. A!;lk gezen kadlD izinle gitse bile hem kendisine hem erkegine gunah yazllir. KadlDa Da:lihat eden kimsc kadllllD giyinme tarzwID dilzglin olmasIDl da tenbih etmelidir.

manm il.hirindeki fislm fi.icfir devridir.

-243-


aYlrmayan kadmlar Vardlr. Bunlar diioya kadmlarmm ehli Cf·nnet olanlandlr. Huriler de boyledir.]Bu ayetten namah.reme bakmayan kadmlarm Cennet kadmlarl sIfatmda oldukIan ehli Cennet olacaklan Kadm demek demektir. Bu keyfiyet kadml bazl farzlardan, vacipierden geri blrakml§br. Cum a, cenaze ve bayram namazlarma gelmemesi, eE'maatle namazm emrolunmamasl yine kapal.l bulunmak zaruretinden gelmi£;ltir. ((Kadmlarm en hayrdl mescitleri cvlerinin i~idir.» Kadm i~in en haYlrh §ey de erkeklerin kendisini gormemesidir.

Bekre ibni Abbas rad. gelen kuvvetli hadiste mealen : ((Erkeklere benziyen kadmlara, kadmlara 1 benziyen erkeklere AllahU Teala lanet eder.» buyurulmU§- ! tur. Ebu Musa rad. dan [6]: ((SUslenip ~lkan kadma bakan,1 goz zinaSl kazamr. Kadm zina ahr.) Ebu Htircyre rad. [7] : (Kokulamp camiye kadmm namaZl kokuyu YlkamadlkQa kabul olunmaz.») Kapl ~Ik olunca gtinah bakandan ziyade kapl ve pencereyi a~lk brrakanadlr. lJlemamn kanatine

elli ya£;lUldan sonra kadmm dl§anda ~masmda mahzur yoktur. Namabrem kadm dl§Rnda hava almak bahanesiyle ~llml§ ise erkek bakmaga mecbur degildir. [Zinaya yakm olmaYln!] ve [Erkekler haramdan goz yumsun! J emirleri u""nU,LGUJL>C"i,,' icabettirir. Me- . lcklere eza olmamak igin kadmlarm evde bile ba§ a~ma:masl laZlmdlr. Mti'minlerin birbirine IrZl, haramdlr.» Uzak hIslm, veya dost olmak haraml helal kdamaz ...

-244-


[1] hadisinde ahlakslz terbiyesiz kawnlar giibrelikte biten ota benzetibni§ ve bunlardan sakmmak emrolunmu§tur. Yusuf aleyhlsselam zinadan etegini ~ekmeseydi aziz olamazw. [2] ayeti: [Zinaya yakm olmaym!J manasmadlr [*]. Yangmm ba§lamasl klVIlcun ile, zinanm ba§lamasl gormek ve go~mekledir. Bunlardan sakmmakla birc;ok fitnelerin onune g~ilmi§ olur [**].

E

L

NIUEK

[3]. [Habis kadmlar, habis erkekler i~indir. 'Habis erkekler de habis kadmlar i!;1indir. iyi kadmlar iyi erkekler i!;1in, iyi erkekler de iyi kadmlar i~indir.] Bundan kaderin herkesin baline gore olaca~, 7.inadan (glSz, kulak, .dB, el zinasmdan), fuh§iyattim kendisini muhafua kBtU huylu erkeklerin ve boyle kadmlarm habil'5,.,yllt.cajl ve boylelerinin birbirini bulacag,. anla§ilir. Aym .ta:anlicla 'tuh§iyattan kendini muhaiaza eden ve iyi ahHl.kh b~Wl&Il kadm ve erkekler tayyib olarak vaslflandmhyor. B~ .' birbirlerine nasip olacaktIr [***]. Bu ayete: [KBtU ~ k6tl1 insanlar i~in, iyi sozler de iyi insanlar ic;indir.J m8J;i." dahl verilmi§tir. Buna ag,.zdan ~lkan kot1Lsozler, aahtblnin kotii oldugunu, iyi sozler de sahibinin iyi oldugunu ,&terlr. -------

8'bneyen

[*] Frengi, belsoguklugu gib1 hutallklar zinanm neticelerinden olup a!jllamak yoluyJa her tarafa yayuacaklan gibi Deslin maIm kalmasma ve bazan da zUrriyetten mallMlmiyete sebep olurlar. [**]. [4] ayetinde: [Yusuf a1: «Yarabbi! Bu kadmlarm beni dllvet ettikleri §erli tekliften. zindan baos (fOk sevgUidir. BunIarlU §erlel'!ni benden de£etmezsen ben kurtulamamj {aynna dil!jen cahillerden olurum.» dedL] [5] : [Rabbi Tealet Yusuf kulunun bu duasIDl kabul etti; zina belasmdan kurtanp zindana dil§UrdO ... ] t!jte zinaya .dil!jmekten zindana di1§menin haYlrh oldugu bu a,veti ceUleden anla§l1maktachl'. (***] Ekseriya bOyle olur, fakat bazan kaderle aksi de olur.

-245-


Bir hadisi ยงernte mealen: (Kadm, mall, gtizeUigj. ve asaleti iQin nikah edilir. Sen kuvvetli din sahibini seQ! Ellerin haYlrla dolsW1!ยป buyuruhnuยงtur. Kadm mal, Y8.ยง. boy ve tahsil bakunmdan erkekten az olmah; fakat. ahlak, haya, talrva ve gtizellik cihetinden erkege listiin bulunmahdlr. Evlenecegi kadlU1, onun yakm hIslnunm yanmda gormek caizdir. Fakat iki ikiye gizli soylel;!memek emrolWlffiUยงtur. ยซZiyade ge~kin, hayaslz, huysuz, ~ok Qocuk sahibi kadmla teehhill etme!)) Bazl ยงeyler satarak yahut fazla bore a girerek yapllan biiytik cliigun davetleri meยงfU degildir l '*']. D.ans salonlarmda yapllan dliglinlerin sonunda kazanllan Qocuktan ne haYlr beklenir? Boyle gecenin h/:l-Ylr umulur mu seherinde? Havadar, dindar, geQinmesi kolay bir yerde evlenip mekan tutulursa evlยงtlar i\';in de haylrh olmUยง olur. Kadlll erkegin glyabmda onun lrZllll, mahm muhafaza etmelidir [U]. Bir kadm erkeginin hakkml odemedik~e Rabbin hakkml odeyemez. Erkegini gUcencliren kadmm duasl makbul de@.ldir. [*] FatIma rad. validemizin <;eruzinin bit' sedir, ytin yatak, minder, yastlk, battaniye, kilim, <;amaยงlr, esvap, ytin perde, abayi Hayderl, testi, maยงl'aba ve bil' deve oldugu Mahmudissiyer ve emsalinde bildirilmiยงtir. Bu. cihetle !;chlz i<;in: Yatak, gaffiaยงlr. elbise, kilim, perde yapmak laum, karyola, gUvey !;;amaยง!ln, kap, kacak ve sandIk katmalr caiz ve bazl koylerde oldugu gibi sagmak ve binmek i!;;in hayvan vel'mel{ de muvaflk oldugu anla1l1lmaktadll',

[**] [1] ayeti kerimesi: LErkekler akllca, kuvvet!;e, cesaret<;e, ibadetQe ve meยงal{kate tahammiHee kadmlardan tistiin yal'ahlmak sebebiyIe fazilet<;e de yiiksektirler.] mealindedir. Bu cihetle erkeklere: 1 - 1\admlarm ve gocuklann yiyeeek giyecek ยงeylerini ยงeriate uygun olarak bal'macak yerlerini hazlrlamak; 2 - Dtillmana karยงl durmak vazifeleri verllmiยงtir. !./lte bu suretle kadmlar atcยง hattma gore de geride Imlmlยง~ lardlr. Fakat bu iki vazifede erkeklere kadmlar geriden miimkUn mertebe yardun edebilirler. Kitabl Ker!mln hiikmfince kadmlarm esas vazifelerl: 1 - Din ve vatan i!;in. evla.t meydana geUrmek. 2 - Ev i<;erlsindeki iยงleri yapmak, el'kegin maIml ve ll'zml muhafaza etmektll'.

HiiHlsa: Erkekler ve kadmlar bu ikiยง,er miihim vazifelerini hakkiyle yaparlarsa dtinya saadetini kazarurlar, El;ter bu vazifelerle beraber Yaradana kulluk yapmak vazi{elerine de !;;alIยงll'larsa ebedt olan ahiret saadeUni de tcmin etmiยง olurlar,

-246-


«Ehil ve evladmm nafakasml temin etmek vo dilenmek zeliHiginden kurtulmak i~in ~ah§lp yorulan erkek ate§ten kurtulur.») Kadmlann Mah§erde hak sahibi yabancl bir erkek tarafmdan rusvay olmamalarl i~in yabancl erkegi WYbet etmemeleri, ba§ka erkegin hakkml almamalan la2amdir. Kadm zararslZ bir surette erkeginin malmdan sadaka verirse kendine de erkegine de sevap olur. Kadm erkegine: «Sen k~ke haram getirme de ben sabrederim.» demelidir. Helal nafaka, getirenin mizanma konur. Halklffilzm pek Qogunda: «.tki bayram araSI nikah yapmak ugursuzdur.» diye batil bir itikad val'. Ehli sUnnet itikadmea boyle bir §ey yoktur. ResfIlti ekrem efendimizin «(!ki bayram arasmda nikah yapmaym!)) buyurmasI, cuma gUntine 1'ast bir bayramda bayram namaZl curna namaZl arasmdaki dar zamanda nikah yapmamak i~indir. Bunu, halk ramazan ve kurban bayramlarl arasmda nikah yapIlm.a.z rna.nasma alml§ ve bir de ugursllzluk Have etnu§tir. Halbuki k§e validemizin nikahlan iki bayram araSI yapIlmI§br. Bu arada kerahat ve ugursuzluk nasil oluJ' lid bayram araSIDl ugursuz gorene belki tesadtifen bir terslik ge~ olabilir. Ba.§ka zamanda nikah yapanlar big olmUybrlar IDl? Bunlarm bB§larma hi~bir b~la gelmiyor mu? ~eriatten olma.yan 'bir layi §leriatten saymak dalalettir ve boyle bid'at sahib! a.za.ptadIr. Ba. kimseler evlenmek farz vaya. v1ciptlr. MUslUmanhgm kuvvetlenmesi i~in elzem alan evlenmeden eenenin iki bu~uk aymda kim menedebilir?

(t:!'J ~t ;.r. . [2] (.!.IU»){~'ri~~,~~y1~Jul\~)::(~J))::::~~';[O 0'> i"'f ' .. ,. ... ~-:;--:

')~'I

.

.... ' , ...)

~·(-i'~~\S:l~;~;;.f:~A;:;tJ~~r.~.JI(~)~uij~ ~~ ,~" ~

. ,I: .J~ /:,t:' <.J(~r ~.,..~J\; ¥'"':';~'Ji~\/~.!I~Jp.]~ ,;~\ ~~';'~~;(61 Ii>

• -' '/11 II

#'

I,.

,,'

'~J"

/' j

N...,.

I

~

J

[1]: «Soydan doguran cinsten evlenlnlz! Ctinkii ben Mah§er halluurn arasmda ummeUmin (,':okluguyla iftihar ederlm.» [2] hadisi «Nikah benim siinnetlmdendir; stinnetimi tutan §efaattme nail olur.») [6]: «Kadmm odasma girmekten sakmm1Z!)) «Kadmm kaym biraderi naslldlr? dediler.» «Kaym biraderl daha tehlikelidir.» buyruldu.

-247-


[3] ayetinin sonunda kitap sahibi milletlerin yani yahudi ve hlristiyanlann kestiklerinin,-yemeklerinin yenmeSlmn ve klz]arml mtislumanlarm aimasmm cruz oldugu bildirilmi~tir. Bu mtisaadeden istifade eden bazl dind~larmllz mlisliimanlI,ga zararll yoia saplyorlar. Bunlar gayri muslim familyasmm tesiri altmda kahp onun adetlerini taklit ediyorlar. gocuga da kadmm dini ve~ile terbiye veriliyor. Boylece yahudi ve hlristiyanlIga bir aile kazandU1hyor. Halbuki mtislliman dinine hir kadm kazandmlacak ve c;;ocuklar da mUsltiman olarak bUytitillecekti. Bunu yapmaga iktidan olmayan bir miislUmanm, dini ba§ka bir milletten klZ aimasl helal' bram oluy.

[4] :( tiki ailesi olan bir erkek kadmlarI arasmda adalet . etmezse Mahl;ler yerine bir tarafl dli§Uk olarak gelir.) [1] ayeti hlikmtince her miisliimanm mahremleri: Anne ve bliytik kIZlan, torunlan, hem§ireleri, hala ve zeleri, karde§ ve heIll§ire kIZlan, kaynanalan, livey kIZlarl, evHitlarmm haremleri (yani gelinleri), livey anneleri, slit hlsImIan ve baldlzlarldlr (Familya hayatta oldukga). Bunlar ayati hilkmlince baS!kasmm nikahhsml almak da haramdlr [*] .. [*] Bazl zallm koy muhtarlarmm askere giden bir delikanllnm kaharicl. olan alleslnl, para alarak ba§ka bir adama verdikleri de i£!itilVatani hizmete giden bir adamm nikahllSl ba:;kasma verilir rot? Ve bun a mtisltimanhk dentr ml?

-248-


Flklh (hurmeti musahere) denilen meseIe vardlr ki bu, nikah hlsunhgmdan dolaYl olan haramhk demektir. Familyasmm annesi, famiIyasmm klZl ve muvakkat bir zaman de baldlZlll baram malftmdur. Bir hem§iresiyle oldugu gibi livey annesi, halasl, teyze ve yegenIeriyle de bir nikahta birle§emez. Bu cihetle erkek, familyaslmn hlsnnlarml gorebilir, Bir kimse bir kadmla etse kadm bu adamm oguIlarma ve sUt oguIlarma dahi haramdlr. Bu kadmm kIzlan da bu adama haramdIr. Yalmz zina degil §ehvet yoluyla kli~tik mUnasebetlerde bulunmak dahi haramhga sebep olur. Hele bu i§ gizli oldugundan zinacl ~okti.ikten sonra oglu bihniyerek bu hataya d~erse ne bliylik tehlike meydana oIur, Bu her mlislliman hayab mliddetince §eriat yolundan aynlmamaga dikkat etmelidir. Slit hJsunlan: Bir memeden slit em en c;ocuklar, ba§ka yerlerde bile olsaIar, tane olursa olsunlar hepsi karde§tir. Emziren de slit annedir. Emzirenin kOcaSl slit baba, slit babanm karde§i slit amca, hem§iresi slit haladIr. SUt annenin karde§i sUt ve hem§iresi slit teyzedi:r. karde:;; ve hem§irenin ~ocuklarl slit yegenierdir. Bunlarm hepsi mahremdir. Bir meme ~ocugunu iki sene i~inde merne ihtiyacl kalmaymcaya kadar emzirmek vaciptir. SUt hl_lIQl1iJ, otuz i~inde emzirmekle sabit olur. Bu mUddetten aonra emzirmenin hUkmli yoktur. Slitllik az-da olsacocuftm Jll,ldesine aUtUn gir· mesiyle kararlal;!lr. emme ~ahitle v~y-. lkrarla sabit oIuI' Slit kaym valide, slit iivey klZ, sUt ~vlA.t, ~l1t baba zevcelerinin de nikaJll haramdlr. SUt karde§ veya hemtirenin analan helaidir. Evladmm slit validesi mahrem Kadmm sUt oglunun karde§i kadma ~rem degildir. "

Nikahm faydalan: Bn sayede aile ve ev1atlanmlz terbi[>It]. Nesil bozulmarnl§ olur. Veledizina umuma yece cmip. muzurdur. Zina imana da zarardu'. «lffetinizi muhafaza ediMev. dan: «AlIahU TeillAnm InsnnJarda §ehvet yaratmasl yer~ lnsan einsinin devaml i<;indlr k1 Ilehvet sebebiyle insanlar nym zamanda bir imtihandan gegmi!'1 oluyor. f;)ehvetten sablr iffettir. ~eh­ vet belaslyla dUnya ve ahiret vartalanna dU~memek i"in Mevlayt Mtite- , ale sl~mmahdlr, Namahreme bakmamak, Ijehveti azdlracak olan her§eyden sakmmak ve helAlden nikllhlanmuk zlnadun muhafaza olunmamn llaCldn', VU~"UllL',"

-249-


niz! Famllyamz ve klzlanmz da afif olsun! Babamza iyi olunuz ki evladmlz da size olsun.)) Kuldan haya etmek iman alametidir. ((Kadm namaZUll kllar, orucunu tutar, zekabm veIir, er~ 1 - Zinaya du§mek l,htimali mahakkak mall: kudreti olanm evlenmesi farzdlr. 2 - Zinaya dU§mek korkul:lu olanm evlenmesi vaciptir. 3 - Zlnaya dii§mek korkusu olmaYIP mali kudreti orta derecede olanm evlenmesi siinnettir. M.lisliimanhg"ln kuvvetlenmesine medar olmak mere evlenene Cenabl Hak yardlm eder. [353 ...

~{Y\ \.J:::>r.('\,]

ayeti

~Siz-

den bekf1r olan erkek kadmlan nikahlandlrmlZ!j demektir. Nikfthm faydalarmdan: 1 - Rabbimizin muradl' veQhile, hak yoldan ona kul yeti§tirmek. 2 - Res1llii ekrem, timmetinin Cokluguyla iftihar ettiginden onun timmetini Qogaltmaya Qall§mak. 3 - Kendinden sonra dinil1e ve diinyasma: haYlrh mirasQ1 vekll kazamp vefatmdan sonra onlarm yapacag,. haYlrlardan faide bulmak. gocuk, kilQUk iken vefat ederse, ondan §efaat gormek. 4 - Haramdan. zinadan kendini koru5 Ehlu evladm yUklerine tghammUl ve cefalarma sablrla, miicahede sevabl, onIaI'm bannma, giyinme, yeme, iQme masraflan tie sada\<a sevabl, dtinya ve dinlerlni temin ile tUkenmez ameller sevabl kazanmak t§te bu §artlan niyetine koyarak amel eden igin evlcnmek s;ok hayrrhdlr. Avret yerini haram isteklerlnden muhafaza, dinin mtihlm bir parc:;asldlr. Karm haram lokmadan korumak da dinen en ml1him bir esashr. Nikahlanmu;I saliha kadm ve salih erkeg-in birbirinl haramdan orten haYlrh elbise hlikmtinde oldugu aydIe sabittlr. Bu ikisi ve dunyaca birbirinin yardlIllclsIdlr. Yoluyla hareket edemiyen lQin evlenmenin zararlan: 1 - Ehlinin ve goculdannm yolsuz isteklerine uYlnak. - Hel£ll lokma bulamamaktan harama dU§mek, bu suretle dunya 1«;;in ahiretini kaybetmek. 3 - Onlann dUnya gec:;inmelerine ug-ra§lrken Mevlasmm kullugundan ger! kalmale 4 ~ EhHi evladml helaJdan gu;indirmek ve ahiretlerini kaYlramamak ytizlinden bunlann ahlretge dli:llnanhgllll kazanmak. 5 ~ Bu SUi;;lar sebebiyle §iddetli azaba du§mek. Esma binti Haricettil Fezari'nin klZma nasihatinden' «Erke~i her vakit giiler ytiz, tatll ile kar§lla! Ezasma sabret; Guctin yettigl kadar ev l§lerinde Qal1§! Kom§ularla gOrU§meyi az et! Izlnslz bir yere c:;lkma! !zin olursa tenhadan git! Namaza ve ba§ka dini vazlfelere devam et! Rlzkma kanaatll. masrafmda idareli bulun 1» Herhalde evlenmekteki gUQliiklerin def'ine 't;aIl§lp evlenmek bekar kalmaktan ~ok haYlrhdlr. gunkU zamammlZda dunyarun deh§etli silahlanmasl karglsmda dinimizin. yurdumuzun korunma.sl aneak ntifusumuzun Qo!alma.siyle kabil olacaglUdan evlenmek her mUslUman 'iQin vacip hiikmiindedir. Biittln peygamberlerin siinnetleri de budtlr.. HeHll kazanmaktan aciz olmak nikaha manidir. Mecalisiil'envara Umdetill'islama g6re: ,Jmanm ne oldugunu bilmiyenin nikahl caiz degildir.» Adli mahkemeler kuruldulttan sonra sankh kadllarm elinde nikah. tal11k, miras kararlan. vermek ve tapulann ferag- I§lerinde takrir almak, ramazan ve bayram nAnlanna hiikum verrnek kalml§h. Sonralan, ramazan, bayram· nAn i!jleri, muftiilere, ferag- ve intikal i§leri doA"rudan

-250-


.kegine itaat eder, ~ocuguna bakar, kendini haramdan muhafaza ederse ana, hangi kapldan istersen oradan CelIDcte denir. BO§amn& yeminleri: Ltizumsm: bo§anma yemini yapm~k ~ok buylik gunah ve zulfundlir. glinkli kadm bo~amak, helal olan §eylerin Rabbi Teal§. tarafllldan en ziyade nefret ohmamdlr. Erkek kadmma «Eger sen §u eve girersen ii~ defa bo§ olasm.» dese bundan kurtulma ~aresi §udur: Erkek familyaslc m bir bo§ama ile bo§ar; bu suretle yapb~ yemin bozulur. Yani eve girmeden bo§ar; iddeti tamammdan sonra kadm eve gireI'. Boylcce kadm bo§! iken yeminin §artI yerine geldiginden, kalan iki nikahla erkek kadmla yeniden .evlenir (Mlilteka). [1] ayeti mazmununca [Ge~imsizligin devam etmesi ve giinaha dU!}ffiek korkusu varsa kadmm bo~anmak ic;;in ba~~lamak suretiyle nikahml feda etmesi caizdir.] Bir boga.ninada iddet i~inde erkck bo§!amadan vazge<,;ebilir. Nill;ah tazelemege, mehri' artlrmaga, §ahide veya aiIesinin rIZaSml alma.g-& It1zum yoktur. HuIle: Erkek kadml tiC;; defa veya· daha. dyade bo§aml§ ise [2J ayeti hUkmlince kadm 0 erkege baramdlr. Eger ba§ka ','

dogruya tapu memurlarma. nikah i~leri beled1y. n1kAh memurlariyle l{oy muhtarlarma, miras i§leri de medelll .. kanun hUkmiince adliyeye devrolundu. Kadllar, zamanlarmda nilra.h 10~1l 1z1nname vermek frzere evleneceklere imanm ve isHlmm ne olautunu aorar, blIiyorlarsa izinname verirdL Bu cihetle nikil.hlanacak clan !mall ve islamm ne oldulrunu bilmezse .nikahl §er'an calz olmaz. !man umentll» deki alt! esasa inanmak, islam da islamm §arb olan be:;! !ley1 kabul etmektir. (Yeni Hutbelerden) : Me§ru bir \sebep yokken evlenmekten kac<mak yalmz kendisi ya§amak, vat an ve rn1Ilet kaygusu edinmernek demektir. Evlenmek si.innetl seniyyedendir. VarllfJ.mlZ buna bag-hdlr. Evlenip c<og-almak olrnazsa oleole1'in yerini kim tutar? :M:eyvaslz agac< gibi olmak mUZlr bir §eydir. Kadm da erkek de heUI sUt emmi§ olmah, aile hayatmda erkek muhabhet ve merhametle muamele etmeU; kadm da itaatli, sadakatli ve idarell olmahdlr. Boyle iyl. ahlakh ve giizel gec<inen erkek ve kadmdan dogan ~oculuann ahlakl giizel, sozleri dogru, kalbleri temiz, i§Ieri iyi ve saglam olur. BOyle ailelerden te§ekkiil etmi§ blr millet birllgini ve §evketin1 muhafaza eder.

-251-


,

bir erkek 0 kadmla evlenir ve bu erkek 0 kadmla birle§tikten sonra onu rIzasiyJe bo§arsa, iig ay on giin iddet bekledikten sonra evvelki erkegiyle yeniden nikahlanmalannda ikisine de giinah (Tibyan teL, Tefsirli Kur'am Evlat : Evlat ba§laymca tllellah ¥uhammedUrresullillah) ogretmelL «Qocuk konu--. :::(,,-:,--:-

I -::

"",,,,t,',,

81.<'./ "

:.-',.

~:JJ::?"~l31 320····~.A:J~~~~r2] 577 ~~~;J~L:GHfj '1~\\J ",:f\~/~I~:~J. ~~~J(, I S4$~l(~)~~}~AJ0::~~'t)

.

L . --

t ('/ .)'/1 ./.J N 145 ~:;~:-~(J~)\~

§uncaya kadar islam yarabll§mdadlr.)) Sonra [1] ayeti mucibince ya mii'min ya kiifredici olur. Diger bir hadisi §erifte de: ((Her~uk islam. yaratIlI§Inda dogar.)) buyurulmu§tur. size teslim <';U.UHU""~ «Bu gocuk lekesiz bir levha muhafaza etmediniz?» diye baba mes'ul hiikmiincc evl8.dma olmak iizere isHtmhk ogretmek, namazla emretmek lazlID.drr. Namaz kIlwrmaga ~all§maz­ sa ana, baba mes'uldiir [""]. Hadisi §erifte mealen: ((Bildigini soylemeyen dilsiz §eytandlr. Haktan bildigini soylemeyene KlYamette ate§ten gem vururlar.)) [3] [Evl-atlarml, bilmemezlik ilimsiz blrakarak manen olanlar muhakkak zarardadlr.] ufakh~nda ilimIe dolarsa tamamen dolu bir kap gibi igine sonradan zararlI bir §ey Have edilemez. Bir hadisi §erifte meaIen: ((gocuga okurna, yazma, yiizme, abclllk ogretmeli, onu ilim ve san'at sahibi yapmahdlr.)) buyurulmm;lhlr. Ana, baba tarafmdan terbiye olunrnayam zaman te'dip [4] Zekeriya. a.leyhisselam evHit dua etmi§tir. Evladl olmayan bu dua ile dua ederse in§aallah ha[.] Ana, baba tarafmdan ~cuk namazla emrolunup onU~ ya§mda kllmazsa ceza edllir. Dokuz y8.§lIlda gocuklarm yataklarI ayrlhr. Bunlan kotti a;rkadafjtan muhaiaza vaciptir. (Mev ... ) [**] terblyesi miikemme.I olmazsa cemiyet !\,i1l1Ut::.h.' vazifeler noksan lmllr. Cemlyetin kuvvetli i«;in dini esastIr. Ali rad.: «EvHitl.arm.lz siz!n zamammzdan ha§ka bir zaman yaratllml§tIl'; dfinya i§lerinde onlan yeti~ecekJeri zamanm ihtiyacma gore hazIrlamal1SInlZ.» demi.§tir.

-252-


Ylrh evIat ihsan olunur. EvIl olan bir miisliimanm kenCllsme dinde ve dtinyada haytrh bir miras~l olarak evlat istemesi laZImdlr ["]. Bazan iyiden kottintin, kotiiden iyinin dogmasI, her !?ey gibi dogumun da tabiatle degil, kaderle oldugunu gosterir. Ebu Davud ve Tirmizi hadisine nazaran: «Cocuk dogdugunda sag kula~na ezan, sol kulagma kamet okunmahdIr.}) ki diinyada kula~na giren ilk ses ezan sesi oIsun. Bu, c;ocugun dindar o]masma sebep olur [**]. Yedinci giinii (;ocuk dogma kurbam kesmek miistehaptIr; vakti ol~ keser. !yi isim verilmezse, evlat davae} oIuI'. Mah§erde, herkes dtinyadaki adi ile ~agnlacagmdan orada mah~up olmamasl i~in gocuga manaSl glizel mlisltiman ismi verilmelidir [***] Cocuk Besmelesiz emzirilmemeli, bilhassa etiniip olarak ernzirmekten sakmmah, abdestle emzirmege gayret etmelidir. Namazlardan sonra emzirmekle bu temin edilmi§l olur. Gece emzirmele~nde abdesti mliteakip tehecctid na:tnaZl kllmak imkam da elde olunur. Evlil(lm babada hakkI: Anasmm soyunun temiz oImaSI [X<***], kendisine gtizel isim verilmesi, ,heHHdan giydirilip yedirilmesi, vacip olan bilgilerin ogretilmesidir. Cocuk din dairesiride terbiye edilmezse ana babasma itaatli olrnaz [*****]. ';ocuklanmlZln haytrll oImas.l ic;;in gall§lP ~----

---.-

Ebenin diadar olmain hela hig olmazaa ~ocutu allrken Besmele Qekmesl IaZlmdlr. [**) NafF rad. rivayetlne g6re ezan evl&4m hakkldlr. MecalisUl'envardan: . Tath bir §eyle iOocukun atzw 1&l1h. bl.r lPmseye agtlrmak adaptandlr. Yedinc.i gUnU ba~lln tlralla "';1~maJ'U'l1l'1 kada!' alha veya gUmii§ sadaka verilmesi de roilsteha.pt11'. . , [***] DU§iik de olsa gocujta ad konulJn,.J.ubr. Ad verilmezse Mah§e1'de davaCl oIu1'. Erkekliti, di§lliA"f. b6lU 4.1•• Nusret gibl iki tarafa gro}ea blr isim verilir. [****] Slit anueye verilec'ekse ahll.)tl J1,Izel, dindar bir kadmdan slit eromesi laZlmdlI". . [*****'] Namaz, oruQ ve sair ·tatllarm erkamm i:iJtrenmek, goluk gccuguna da otretmek babama boYllunun boreudur. Bu boreu odemeden olenler Allahti Teala indinde' sor&,uya Qeldl1rler. Yedi ya§mdan itibaren gocugun dima!p (gordligilntl aynen almak hususunda) fotoA'raf makinesine, haflzasl da O§itti~in1n ayt!lnl saklamak cilietiyle) l:,'Tamofon plag-ma benzer. Onlara h1gbir' suretle fena ornek olmamall. CocuklarlmlZa islam terbiyesi vermekle m1lletimlz1n kuvvetine yardlm etmi~ ve ahiretimiz i<;1n de biiytik bir hazll"llk yapml§ oluruz. Ey din karde§lcr1! lJ!!enmeyin, usanmaym! Onlara AllaJ'IlDl, Peygamberini, Kitablnl, hOlasa biitiin dini vazifelerini og-retin! Hayatta muvaffak olmalan iQin lazlm olan §ey]eri de og-retin! 'l'ahsillerine ,gay ret edln! Diinya .ve ahiretlerini [*]

-253-


MevHldan istemeliyiz f* J. Vakti gelince <:,:OCUglUl okutulmaSl veya giizel huylu bir usta yanmda san'at ogretilmp.si de bir vazifernr. Emsali bullUlunca klzin nikahl hususunda acele etmek 13.zlmilir. Emsal birinci de;recede din ve ahlakcihetinden aramr. Damat salih zevcesini severse ikram eder; scvmezse bile biG olmazsa. zulmetmez. B3.§hk, yolluk, a~rhk almak dogru degil, fakat mehrine mahsubell almak caizdir. EvIat terbiyesi : ilk terbiye yuvasl baba ocagl, ana kuca~dlr [**]. Yolsuzluk yapana her zaman ve her yerde (ana, baba terbiyesi bozuk) derler . Qocuktan da her §eyde adalet aramr. Nitekim Hliseyin radiyallahli anhm, mektep arkada§lan olan <;ocuklara, yazl vazifesini ge~rmekte adalet etmamur etmi§ olursunuz (Yeni Hutbeler). [*] Mecalislil'envardan: Sabi Gocuga gerek terbiye ve gerek ders igin ana, baba veya hoca tarafmdan ii~tell fazla vurulrnaz. Bu da ancak el ile olbilir. Sahinin sevapll 1§1eri melekler tarafmdan kaydolunur. Ana babasma da ogretme sevabl yazillr. [**] t;ocukluk hali hi~bir §ekle girmemi§ demire benzer; iyi bir san'atkAnn elinde istenilen §eld} veriJebilir. [***] t;ocuklanmlzm oyunlannm istifadeU olmasl i~in bazl misaller:

Hazreti Siileyman a!. m daha gocuklugunda mahkeme oyunlan tertip ederek aleme ders olacak surette muazzam hukiimler v,erdlgi hazl tefsirlcrde yazllldir. tl] ayeti Siileyman a!. m, mahkeme htiktimlertnde ilhama mazhar oldugunu gostermektedir. Bu tiirlii oyunlar buyiik adam olmaga miistait <;ocuklarm' oyunlan i~ill ornek saYllIr, Her ne kadar tevsik edemedimse de Fatih Sultan Mehmedin c;ocuklu~nda ftituhat §eklini gosterir oyunlar oynadlgl rlvayet olunuyor. . ~oyle ki: Eu zat C;ocuklugunda, 0 zaman devlet merkezi olan Edirn~de saray bahc;eslndeki biiyiik bir havuzun i~inde bulunan ve top Ian manevra mcrmilcri atan gemilerden karlll snllili 1stanbul farzedip topa tuttu~ gibi kar§l sahili yani Istanbul tarafml karadan da muhasara ederek topa tutmasl, karadan ve denizden §iddetli bombardmlfl.nlarla kal'alan yJklP dill;lmana !lok'te1efat verdirdikten sonra piyade hticumuna kalkllmaSInl gosteren harb oyunlarl tertlp ve ustasl oluncaya kadar bu oyunlara devam edermi§. [2] hadisi §erifi: «istanbul muhak~·· kak fetholunacaktJr, Bunu fetheden emir (yani kumandan) ne giizel emirdir. BuraYl fetheden asker de ne giizd askerdir,» demektir. Bu hadisi §erifte tstanbulu alacak kumandan metholundugundan Muaviyeden itibarcn birGok halife ve hiiktimdarlar bu §erefe naU olmak i<;in donanma ve ordular gonderip karadan ve denizden Istanbulu zapta !)ali§-

-254-


mesi babaSl tarafmdan hassaten emrolunmu§tur. Smlf ge~ir­ mekte adalet etmenin ise bundan !tok ehcmmiyetli oldugu a§ikardlr ~'] . «MUsliiman dogdun, mlislfunan ya§a, mtisUiman olarak ! Senden gelecek ~ocuklan islam terbiyesi cesaret telkini He terbiye ederek hiiyiit ki boylelikle Allahii Teala din ve vatam klYamete kadar muhafaza eder. Vatan olmazsa de olmaz. Dinin ya§adIgl vatam muhafaza imandandu' denir. Merhum Mustafa Fevzi'nin eserinden : Dikkat evladma Ruzu Mah§er hie;; mi yadma? i~in terbiye et evladmL Hakka me§gul et blitlin abfadml. mUjlardl. Evliya <;elebinil1 yazdlg-ma gore istanbul Fatihten evvel musliimanlar tarafmdan on defa muhasara edilmi§tir. tstanbulun zaptl rum!: 857, milMi 29 maYls 1453 till', Bu hadlste lstanbulu zapteden asker de metholundugundan muhasaralarm askerler de gok gah§ml§lardlr. Hatta, Muaviyenln gtinderdig-i efradl arasmda bazl sahabeler de gel:rni§ler ve istanbul harbinde §ehid olmu§lardlr, istanbul surlan yakmmda sahabe ve tabiinden birgok zatm kabirleri bazl eserlerde yazlhdlr. Bunlardan tiirbesi herkesge bilinen Eba dlr Id Eyiip Sultan denilen yerde medfundur. Bu zat Kibriyamn Mekkeden Medineye hicretlerinde halwsinde misafir oldug-u miibarek zattlr ve ResmU ekrem den dU.a alml§br, Kabri §erifi din karde§lerimlz tarafmdan devamh ziyaret olunmaktadlr. istanbul fethini bildiTen had lsi §erifte metholunan asker netice itibariyle TUrk askerid1r. Bu cihetle ordumuza gelen mlnevt §erefi devam ettirlnemiz 19in gocuklanmlZm utaktan ltibaretl. oyunlannm askerlik ve askerlig-e yarayan oyunlar oimasI gtlzeldir. Zaten dUnyamn son biiyiik tebeddi.ilatl askerlig-in ehemmiyetinl birkao daha artrrmlfjtJr. Sinanm Gocuklug-unda bahc;elerde IU tesis kuC;i1ciik binalar yaparak oyunlar oyncmaSl ve Bonunda YHptlgI mimar oimasl gocuklabtitUn cihanm takdirinikazcnml§ .me§hur nmlza san'at oyunlarmm r;ok liizumlu faydah oldugunu goster-

mektedir. Yalmz [1] ayeti medluliince bl1yiik gocuklarm bu miibah ve faydall oyunlarda namazdan geri kaJma:masr lazlmdlr. gocugun yanmda giinahh ve aYlp i§ yapmamak, gcnc;lcre ve koti.iliiktc aruek olmamahdlr.


Evvela ogren sin hemen dinini, Sonra tazip etmesin Allah selli. Zevceni terbiye eyle hak i~in, Her neyi bilmezse, ogret sen biittin. Her biri bilsen emanettir, sana. Hep soracak bunlan Mevl§. sana.

1

0,

"" ..... ~)

,.,.,,1"

,..", .. ,

",.,...Ii""

,.,.

-.".J.,..I ~"'''G''" . . . "., ?11'".~

y~~I~~.,l~f5J~,l'[~lJ..,J1[3],))\[21~~~!~c!~~ Jo}IJojl J.)\l~ [1]: «(El vatan e1 vatan el vatan hubbiil vatan minel man.» Bu vatan hadisinin §erhi: [2] mlisliiman dininin Ya§adlg,. her vatan, [3] mtisllimanlann hayat buldugu her vatan, [4] yerylizUnde on aSlrhk miistakil miisliiman milletinin hiikiim stirdUgu (biitUn servetiyle, daglan ve topragiyle biitfui ko§e ve bucal?;1yla cammlzdan kIymetli alan) miicahit TUrk Vatam, her karl!? toprag.ndan §Uheda kam fl§klracak alan bu mUstakil islam vatam. [5] «Vatanl sevmek imandandlr.») Bu vatan mukaddestir. t;Unkii §anh ecdadImlZIn miibarek ke:m.ikJ.erini bu vatan karnmda sakhyor. Bu vatan kIymetlidir. Qiinkii hayattaki vatan evladml iizerinde barmdmyor. Barl TeaIa lutfederse OldUkten sonra bizim kemiklerimizi de saklayacak ve neslimizi de Klymnete kadar ya§iatacak, diger islam memleketleri gibi dinin mahfaza.<n olacaktlr. Bu vatan bu cihetle de azizdir. Resfllii ekrem' efendimiz «("Ommetim harbi terkettikleri zaman zillete ve esarete dti~erler. Snahl ellerinden blrakmazlarsa Klyamete kadar hUr Ya§arlar.)) buyurmU§lardlr. Bu sebeple ecdadunIzm san'atI olan askerlik, Tiirkiyemizde Klyamete kad~rdlr. Inayeti Hakla, Klyamete kadar silah elden bIrakllmlyacakbr. [*] Vatan kelimesi birfiok duygulan ihtiva eder. Vat an, btitUn aileleri, biitiin lrkl ve tar1hini, kiilt.tiri.inii, azamet ve §ohretini tal'jIr. Vatan sevgisi her §eym tlsttindedir. Vatanseverll~ itibar ve klymeti her !jeyden ytikseldir. Ba sevgi, mal, evHit ve canumZl vatan uA'runda feda edecek derecede olmahdlr. OUimlerin en hay:trbsl bu vatan uJP"undaki 6l1lmduro Akll11 mU'min hayat ve menfaatini vatamn, milletin seUlmet ve saadetindc arar; dalma ona gah§lT (Y.H.).

-256-


o zaman veed

bin seede eder~varsa- ta§lm; Her cerihamdan, nw bo§amp kanh Y8.§IDl, F1§klrlr, nIh-u miicerret yerden na'§un, o zaman yiikselerek Ar§a deger, belki ba§un. Dalgalan sen de §afaklar gibi ey §anh hllaI, Olsun art1k dokillen kanlanmm hepsi hela'!. Ebediyyen sana yok, rrknna yok izmihHiL Hakkldlr, hiir ya§8Jl1l§ bayragnnm hiirriyet; Hakludlr, Hakka tapan miHetimin, istikl1l1 [ Mehmed Akif Halife bmer rad. m Irak havalisinde ordu kumandam bulunan Sa'dlibnti ebi Vakkas rad. e yazdl~ emirnamenin Tiirk~esi: «Sana ve beraberinde bulunan askere her halde takva mere bulumnamzl emrederim. Harbde gozetilecek olan tedbirlerin en kuvvetlisi takvadlr. Sana ve emrin albnda bulunan askere dii§manlarmlZdan ziyade, i§liyeceginiz giinahlardan sakmmanlzi emrederim. Ciinkli askelimizin ve 1lmirlerinin yapacaklan kottiltikler bizim i~in di.i§mandan daha korkuludur. Miisltimanlar yapacaklan kotti ve §erli i§ler yiiziinden onlara galip gelirler. Biz ne asker saYlsmca, ne silah, ne harb aJeUeri ve ne de malzeme cihetiyle dii§!man kadar kuvvetliyiz. Kottiltikte OIilar gibi olursak madill kuvvetleri sebebiyle onlarm bizden iistiin olmalan icabeder. Biz dint ve ahlakl faziletimizle onlara gallp gelemezsek maddi kuvvetimizle hi~ gelemeyiz. Rabbimiz Te81a halinize vakIitrr. Melekler her i§Iediklerinizi yazlyorlar. Bizden daha kotli di.i§manm bize musallat oImaSI bizim kusurumuzdandIr. Mevladan hem nefislerimi-' ze galip gelmcgi hem de dli§mam yenmegi isteyelim. Askere nfk He m,uameleediniz! Askerin barmdmlmasma kendi nefislerinizden ziyade dikkat ediniz. Askerlerimizin dti~man kar§lsma ve zinde olarak ula§masma ediniz Y 01 lizerindeki tarafslz koylere askeri sokmaymlz! Onlara zarar ve[$] 12 Mart 1921 gi.inti BUyuk 1v1illet Mcclisjnde Milli MaI'§ olarak kabul oluDan ve azlz yurdun evlatlarma klymetl1 bir hediye olan bu ulvi eser, sadedinde oldutumuz Vatan a§kl bahsiDde dercedi1mi~ir.

-258-


rilmesin! 0 koylere UU'U'"", .:I,CLY<U"',,,,-",,,, gUvendigin kimselerden ba§kasml gonderme! sana gizli kalmamasl ic;;in eesur ve anlaYl§h stir'atli vasltalara bindirerek iyi ke§ifler yakla§mea iyi emniyet tertibatI al! Zor gormedik!te iC;;in aeele etme! Daima uyamk bulullUP baskmma ugramaktan korun! YardlffiClmlz etimleden kavi ve ~Ueme galip olan Allahti Tea.ladlr. » Bundan askerlerimizin ve 8mirlerinin· dinen ve ahlaken ytiksek meziyetli olmalarmm, giizel talim gorerek iyi yeti§mi§ ve kuvvet hazrrhgmm tekemmiil etmi§ bulunmasmm ieap ettigi anla§Ilmaktadrr. Bu emirnameyi biz Harbiye mektebinde ahlak dersinde okudugumuz gibi merhum izmirli lsmail Hakkmm Birinci «Gazilere Arma-

Allah yolunda, din, vatan ve millet ugrunda muharebede olene §ehit denir. Kur'anda haklarmda Cennetle gehadet olundugundan, oltimlerinde mtijdeci melekler h8.Zll' olup §ehitlik §erbeti iC;;irildiginden, kendileri ahiret hayab ile hayatta de.vamh ve haZlr olmalarmdan §ehit d~1mi3tir. Bunun dtinyaca muamelesi Ylkanmadankam ve k:allh 8lbisesiyle defnolunmaktIr. Ahiretc;;e muamelesi mUjde1erle ebedi hayat ve saadete kavU§mak, ha§rolunup Mah§erde btiytik ikramla . altim insanm tenine gelir, eanma aynldlktan sonra kenkullar (gin ebedi saadine mahsus bir hayat det, nurlu bir hayat vardrr. Allah yolunda, memleket, millet ugrunda canml feda eden §ehitlerin ruhlan ytiksek bir hayata kavu§acaktrr. Ayeti kerimeler [Allah yolunda can verenlere alii demeyiniz! Bunlan olti zannetmeyiniz! Bunlar Ban TeaJ{l.-

-259-


nm nimetine garkolmU§ dirilerdir.] mealindedir [*]. Yine ayeti kerime hiikmiince bizim gibi aciz insanlar 0 hayatm, 0 nimetlerin hakikatini anlayamaz. Bu toprak igin can vermeg;. cana minnet bHmeyenler diinyada bulunduklan miiddetge saadet goremezler (Ahirette hi~). Sefil ve esir bir vaziyette yaJjamaktansa §anb bir oliimii tercih etmeli"vatanm selametini temin He ahiret sa.adetine ermelidir. Zrrhhlanyla denizden giilleler, tayyareleriyle bulutlardan ate§ yagdlrarak istihkamlar ark asmdan gece giindiiz bombalar ve mermiler piiskiirten yiizbinlerce miicehhez dii§mam peri§an etmi§ olan §anh miicahitlerimiz bu kuvveti, bu cesareti nereden alddar? ~iiphe yok ki «Oliirsem §ehit, kahrsam gazi.» diisturundan. Bizim de 0 ruh He ya~amamlz ve hak yolunda, memleket ve millet ugrunda 01meyi biiyiik fazilet bilmemiz lazlmdIr. , Ahmediyye sahibi kitabmda diyor ki: «Yarabbi! Beni deniz kenarmda §ehitler §ehri olan Gelibolu'da diinyaya getirip ya§attm. Kabrimi de burada yap ki §ehitler arasmda haJjrolmak §erefine nail olaytm.» Bundan §ehitlerin gok bulun[*] Kabir ahvali bahsinde yazIlml§ ikl llyeti kerimede, Vacib TeiUa. 3ehitlerin hakikaten diri olduklanm, fakat bunu bizim anhyamlyacaA'lmlZl ve bunlarm nimetlere garkolup ferah bulunduklarml, geride kalanIan te§vik iQin mujde etmek isted.iklerini beyan buyurmaktadlr. ~ehit­ ler hakkmda bOyle olan bu halin peygamberler iQin t;;ok daha ytlksek olaea~ma §ilphe yoktur, «Dini tslam Hediyesi» nden: Res01il ekrem Mi'rae geeesinde Meseidi Aksada peygamberlerin ruhlan He birlegti ve onlara. imam oldu. Gaklerde de bazl peygamberlerle garU§til. . Velid ibni Abdillmelik zamanmda aleyhissalMil vessela.m Efendimi-' ZiZl, .tUrbeeinin duvan bir miktar Ylkuml§ ve butiln Medine halkl orada ayak garerek bag-lrmI31ardlr. Saidtibnil Museyyeb peygamberlerin' a ••etler! kIrk giinden fazla yerde kalmaz gag-e Qlkar dedi. Orner rad. m to!'\U1U Salim bu aya~n. dedesi Omer rad. m ayaA't oldugunu tamYlP s6ylem1lt1r. Hazreti Muaviye, Medine kabristamndan su yollanm get;;irecetl, zaman ~alka oliilerinin oradan kaldmlmasml emretmigti. Elli sene evvel phlt olan Hamza rad. m aya~daki ok yarasmdan kan akbA'tm herkel i'6rdu. Cabir rad. babasl Abdullah rad. I mezardan Qlkannca yeni defnolunmu§ gibi buldu. Ensardan Amribni Cilmuh ve Abdullah, Uhud mUha.rebe,lnde gehit olmu§ ve ikisi bir kabre konmu§lardl. Klrkbe§ sene sonta 8el kabirlerini aQtIg-I zaman ikisi de henuz olmug gibi bulun-' rou§ ve bunlardo.n biri yaralandl~nda elint yarasma koymug olarak defnolunduktmdan y1ne 0 halde goriilmil§ ve eli yarasmdan dil§iince yine evvelki yeriDe gelmigtir. Fatih Sultan Mehmedin hocasl Ak ~emseddinin, vefatmdan yet mig sene sonra taze bulunduA'u rivayet edilmektedir.Memleketimizin bir«;ok' kasabalarmdaki §ehitlere ait klSsalar pek t;;oktur.

b1r

-260-


dugu yerde olmenin bile faziletli oldugu anla§Ilmaktadlr. (Bu zat Gelibolu'da medfundur). Safahat'm aItmCl kitabl olan «Aslm»m Qanakkale harbi, kahramanlan ve §ehitleri hakkmdaki mlsralarmdan: Bomba §im§ekleri beyninden inip her siperin; Sonuyor gog-suntin tistunde arslan neferln. Yerin altmda Cehennem gibi blnlerce lag-am, AtIlan her lagamm yaktJ.g'l;ytizlerce adam. bltim indirmede gokler, olii piisktirmede yer; mUthi§ tipidir: Savrulur enkazl be§er ...

o

Kafa, goz, govde, bacak, kol, ,<ene, parmak, el, ayak, Bo§amr slrtlara, vlldilere, sagnal{ sagnak. SaQlyor zlrha btirunmu§ de namert' eller, Ylldlnm yayhIDl tufanlar, alevden seller. Veriyor yangIm, durmu§ da a'<lk slnelere, Slirti halinde gezerken saYlslZ tayyare. Top, tiifekten daha slk gOne, yagan mermHer. Kahraman orduyu seyret ki bu tehdlde giller! Ne <;elik tabyalar lster, ne siner ha.smmc1an: Ahrur kal'a rol gogstindek! kat kat lman? Hangi kuvvet onu, ha!ja, ~decek kahrma rAm? Ctink.ti .tesls!. naht 0 metln lJIt1h1d.m • ..................... : ..............•.•••• 1'. _

§iiheda govdeei, bir bakaanal ' 4&11..... ta,lar; rtiko. olmasa, dUnya.de. ~.. f)_liar . . Vuruiup terteroiz alnmdan UI~ yatlyor, Bir hilal ugruna, Yara.b,Jl.',;~1t1er, J:la.byor!

..

o

Ey, bu topraklal>iQin tapr~& d~mU!l asker! Gokten ecdat 1:n,,\~k, ~pse,o.pl.fc alnl deger, Ne btiyiiksiin IH kanui kUrtal'1yor Tevhidl... Bedr'jn arslahlan ancak. bu kadar §a.nhydl. Sana dar gelmeyecek. makberl kimier kazsm? «Gijmelim gel sen! tar1he •• desem, Slg-mazslD. Hercilmerc ettig"in edvare. da yetmez Beni aneak cbediyetler eder Istiap.

0

kitap ...

Ey . §ehld og-lu §ehid, Isteroe benden makber, Sana agu§unu a,<m~ duruyor Peygamber. Mebmed

-261-

Akif


tL1M !mandan sonra her mtisltimana ogrenmesi farz ler abdest, namaz, oru~ (zengin olana zekat, hac) veri§e ait malilmattIr. "'fJ/ e

; .... ,

.~

,

0",' . " , .

~ J)f':.J

"'"J';'"

§ . . . .)

It

bilgi-

alI§

/"-

~j(~~~[3] ~U.!~~rY\kt1' [21 J~~~~;~~\~ [11 lLiM KAZANMAK [1] ayeti: bilmiyorsamz Him sahiplerine sorunuz!] demektir. Hawsi §erifte [2] : ((Be§ikten mezara kadar Him kazanmaga ~all§IDlZ!» buyurulmakta.dlr. nk nazil olan ayet [3) : [Rabbinin ismi ile oku!] emridir. Hadisi §erifte bir saatlik omrii kalana: ( ogren!)) buyurulmu§tur [*J. Bu iki emir dahl be§ikten mezara kadar ilvacip olduguna delildir. Farzm bilinmesi farz, vacibin bilinmesi vacip, siinnetin bilinmesi sunnettir. Allahti Tealamn

"' '~II

,~.¢

ismi §erifinden hisse alarak biz de amelimizi ve

vakitleri sayacagn ve vakitlerimizi Hme sarfedecegiz. Bir hadisi §erifte: mti'minin kaybettigi mahdlr; nerede bulursa alsm!)) buyurulmu,';itur. Bundan bafika «Uim bir avdlr, yazmak onun ba~dlr.) buyurulup ilmin muhafazasl i~ yazmak ve ne§rederek halka faideli' bir hale getirmek emro[*1 Bu cihetle bo!! hikaye kitaplan, a§lt kitaplan. okumak, kly~ metli vakitleri oldUrmekten ba§ka bir §ey de!ildir. l3ehveti azdmwak, fU!l§lyab arbracak mUstehcen resiml1 kitaplar zaten yasaltbr. Vticut sa~lamhg1yle ale ge<;e.D. vakitler zUmrllt ya yakutlan kazandlnr. Fakat en klymetll yakutlar vakitleri kazanduamaz. Dtlnya, ilim ve san'at yo~ lunda uQar sfir'atle giderken klymetli vakltleri bo§ yere zayi etmek <;ok btlyUk ziyandlr. Hikaye ve roman okumakla dU§mana kar!jl durulmaz. Faideli hikaye isteyen geGmi§ bahadlrlarlffilZm tarihlerinden okursa §lecaat ve cesaret dersleri allr. Din!: kitaplarla maneviyat kuvvetlendirilir. Fen ve san'at ilimleriyle maddi kuvvet elde edilir. Boyle yaparun muvaffakiyeti muhkem olur. Nebii zi§anln emrettigi binicilik bugUnkU hava biniciligini de <;eri<;ine alrnl§tlr. Abclhk dtl§mana karadan ve denizden atuanhavadan .atllan §eyleri i<;ine alml§hr. Yan§lar ve ba§ka Ulman oyunlariyle yurdu korumak i<;in hatta bulunan gen<;lik bedenen kuvvetU bir hale gelmi§ Pasif ve aktif korunmalarda neler yapmanuz lazlm geldiA-ini hepimizln bUmesi gerektir. DtiS/mamn para§i.it<;1i hiicumlanm yok etmek -1llin fedak8.rllklarda bulunacatpmlZl oA"renmek de hoynumuzun borcudur.

-262


'(:f )-1:...·".,1,'·f-"'" 321

t~'(Y.~~l:Jc.J [2J

("'('f. ..... J. .~~J~--: ......'~...-.......... -r:,,) 562, .• ~~~4~~~~"vPJ":l\r-J~'f~\ytt [11

lunmu§tur [.]. [1] ayeti ve diger bazl ayetler mefhumunca ekilip bi~ilme kabiIiyeti, ge~itleri, nehirleri ve madenleriyle diinya insanlara son derece muti yaratllrru§br. Daglar sulan ~ekip bir mahzen gibi biriktirir ve filtre gibi tasfiye edip akl~ hr. [lJ ayeti medlUltince yol yapmak, maden ~lkarmak farzl kifayedir. [2] ayeti medluliince san'at kazanmak farzdrr. id~ ris al. harbetmek i~in aletler icat etmi§tir. Yazl, hesap, riya~ ziye ilmini de ortaya koymu§tilr. G5k ve YIldlzlar hey'etinin

Safabai'tan

derken Huda, Anlamam hit;, meskenetten sen ne bekIersin daha. Be§er ki kuvveti b~etmiyor henllz hakka, Ne gare var onu kuvvetie almadan ba§ka? Benim ki, ya!jlIyun, artlk dfi!,\iik kolum kanadlm; Bu intikarru !;all§sm da alsIn evlAdun! Bu cihetten hard! Hi!O Yllmasm og-lum gozuntiz; Sade garbln lImine donsUn yiizUnilz! o Qocuklarla beraber gece giindUz didinin, Gidcn ugyUz senelik ibni silt eIdcnedlnln. Fen diyarmda BIZan namtltenahi pmarl, j Hem i;;in, hem getirin yurda 0 nafi' sulan. Aym rnenbalan 1hya i(,;ID artlk burada;! Kafalllz i§lesin o~lum! Kanal olaun arada. Bu hiirriyet bu hak b1zden bugUn Ahengi sa'y ister, Nedlr U~ dort aIm, bir yurdun alnlll~ boeansm tel' AllDlar terlesin derhal Iner mev/ud. olan rahmet; NaSll hasir kalIl', tevflkl hak e~tlm diyen mmet, [*] Yabancl dll bilmek: Selman ra.d. m islAm olmak i£in peygam· b1r efendimlze ilk mtiracaatmda, tercUman olan yahudi, rnjjfs!tligin~ den ifadeleri yanhlj tercUme etml!j ve 0 anda emri !Jahi ile Cebrail al. nazll olup Resul!1 ekreme keyfiyetiblldirdlg1nden terciimarun sahtekar· h~ meydana konmu§tu. Bunun Uzerine terciiman haklkati soylcmege mecbur olmull ve (Selmanl Farlsi) ye mtisIiimanllk ogretilmi<;!ti. Resfllil ckrernin bu mlleizesi tizcrlne terctiman yahudi de miisliiman olmu§tu. Bu hadise dolaYlslyIe ResfHU ekrem eshaptan bazllarma yabancl dil ogrenmeIerini tavslye buyurmuljtur. t§te fazla dil bilmekle dine de hiz· metin miimktin oldugu ve dU'ilmanm ahvalini anlamak hUBUsunda da <:ok btiytik faydasl bulundugu a!jlkitrdlr. nil bHmek sayeslnde dlrun a.I1kammdan oIan insaniyete hizmetin de yapllabileceglne dafr GUllstan-

-263-


ilmini de biliyordu. [3] ayeti eflii.kin inee bir hesapla hareke ettigini ve lradei Stibhamye He hesaptan kll kadar aynlma dlgml bildirmektedir. Zamanumzdaki ay ve gUne§ tutulmas hesaplarmm, fenci firenkler tarafmdan Ire§!folunmU§ bir §e~ olmaYlp daha tdris a1. devrindenberi kitaplara yazllm~ olaI ve inee bir hesaba dayanan hey'et fenninin bilgilerinden iba· ret oldugunu soylemeye liizum yoktur. [4] ayeti mucibince: «Yarabbi, ilmimi daima artlr!» diYE dua etmeliyiz (Mevzuatill uluma gore bal §erbeti h3.flZa kuv· vetinc ve wlUtulam hatIrlamaga medardIr.) tlim i~in sefer : Bir sut meselesini sormak iQID ~tireyh Bagdattan Medineye, bir sahabe de lbni Mes'ud Te§chhlidlinli (bizim okudugumuz Ettehiyyatli'yil) ogrenmek i!}in Medineden f?ama gitmi§ti. ilim kazanmak ve dini muha.faza etmek i!;in ufak bir· sefere Cennet vacip olup 0 kimsenin Habibi ekreme kom§u 01maSI hadisi §erif beyanmdandIr. msanlar bedeni deva i~in uzun uzadlYa doktorlara gidip geldikleri gibi dini ve ilml deva i~in de ulemaya ba§vunnalan vaciptir. Hem bu deva paraslZdrr. Kur'andaki [5] kelimesi [Gaziler, ilim i!}in seyahat edenler ve dan blr hikli.yenin tercUmesi: Vaktiyle hlr padi§ah bir esiri oldiirmek i<;in emir vermi§ti. Eslri siyaset meydamna getirdiklerinde padi§aha soviip saymagoa ba!llaml§. Padi§ah sormUl:j: «Bu adam ne soylUyor?» Lisan bilen vezirlerden bin: (Padl§ahlm! Bu adam «Benim gibl a.ciz fakat <;ok kusurlu bir esiri, allcenap padi§ahm affetmesini dlliyorum» diyor) demi§. Bunun iizerine Padi'lah esiri affetmi!l. tyi kalbU ve akllll vezlrln dil bilmesi de buna sebep olmu§tur. Farisi bir beytio mfmaSl olan «Maslahat bitirici yaJan fitne koparlcl dokrudan haYlrl1dlT.» sozii bu vezlrin soyledlgi gibi sDylenecek haytrll Y'"dlanlar hakkmdadlr. Fazla dil bllenlerimiz dtinyanm fenn! i§lerini agorenmck, fen ve san'at escrlerlni terctime cderek memlekete yaymak suretiyle de. hlzmet yapm1§ olurlar. Ve bu sayede dti§mana kar§l koymak yoltmda c;ali1jllml§, dtinyaca blr<;ok menfaaUer de elde edllmi'l olur. Gazi Ahme~ Muhtar Pa§a merhumun MlSlr Fevkalftde Komiserligi kaUbi merhum Arif R tarafmdao §erhedilmi§ (Binbir hadis) kitabmda yazill bir klssaYl dercedlyorum: Mlslrda evllldmi (Firerler) nammdaki eenebi mektebinde tahsil ettirmek hevesinde bulunan, fakat lllrlstiyan11~1 a§l!arlar korkusuyla bu i§e tc§ebbfisfe tereddiit eden ahbaplarlmdan b1r zat bir gUn Firer mektebinin mtidilrUnti. celb He «Diyanete mi.ltealllk bir aDZ soylenmemek §artiyle ogullamTIl tahsil i"in sizin mekte-

-264-


oru~lulann meW] §eklinde tefsir edilmi§tir. (lIim yolunda Olen, ilim okurken Olenler talebe oIarak gitmi§ oIur;hlikmen §ehittir.» Cahilligin zemmi: AleyhissaHltli vesselam Efendimiz kiiflirden, cahillikten, fukarahktan AllahU .TeaHlya slgmmak igin dua ogretmi§tir. Bundan cahilligin ktifre yakm bir katmUk oldugu

~;)c:: r3J

~q\jJ..2; (2} 13 ~ql~j'~~ [11

~j [5] J6'tL.L~~0~q~,~S (41' 39i ~ql:;;';':y "

458

#'

Y' .", <

,; ,.,)".. .,..

#fill"

~

'"

w~~ ~:J..~ JH0:j,\'~~ -

-

I

_

anla§lhr. ayetinde cahillerden olmamak emrolunmu§tur [*]. [2J ayeti: [Cahillerdell yiiz gevir!] mealindedir. ~u haide cahillikten sakmmak vaciptir. [3] ayetinde saUh kullarm, sozle vakit gegirenlere [AHahli Teala size ve bize selamet ve necat versin! Biz eahilleri istemeyiz.] mealinde cevap verdigini bildiriyor. [4] ayeti de' [Salihlerin mlitecaviz cahillere, Allahti TeaJa sizin nizden bize selamet versin! Sizi de bu yolsuzluktan kurtarsm!] mealinde soz soylediklerini beyan ediyor. tki cihanda caa.lim zelil olmaz. Cahillik mtisllimanhga zarardrr. llimhi! siz ibadetin haYrIaz olm. Alimin az ameli, cahilin gok amelinden hayrrhdrr. [5] ayetinde: [Bilenlerle bilmeyenler hig mli...~."11

binlze vereceg-im.» teklifinl yapa.r; §artm kabUl tatblk olup olmadlg-ma dair birQok mubahaseden sonra m6sylJ mtld.tlr IU netlcede karar klIar: Mel{tcbin kurulmasl gayesine ayklrl, ~areket etmek bizim iQin mUmkiln degildir, Biz mutlak hlrlstiyanllf{n neln u,j!;runda kadar kUlfeU ihtiyar eylemi§izdir. 9ocuklara. aarahaten, delAleten, remzen, i§areten, fillen, kavIen nasll mumldin olurla 0 Iluretle hlristiyanhk telkin etrnek vazifei esasiyemiz iktizasmdandll'. Bunun hilafmda hareket elimizden gdmez. kadar ki, mell:tepteld hocalardan dinle alakasl olmayan feylesofrne'lrep vardl!'. Sizinle olan hukukumuza binaen maksadlnIzm tervici i!;in onu W.yin edey1m d.e geJip evinizde !,locugunuza ders gostersin! t§te bu klssadan aJmacllk Yabanel dil ogrcnmekte yabancl mUletin dini ile a§!lanmamag-a, oularl yUrekten sevmemege onlarm zararl1 adetlerini taklit etmemege dikkat etmektir. [*] Bedir muharebeslnde alman bazl esirlerin esirlikten kurtulmaIan 1<;;1n musltimanlardan okuma bilmeyenlere okuyup yazma ogretmesi §art kIlmml§tI. Bu kcyflyet okuma yazmanm dinen ehcmmiyetiw gost ermektedir.

-265-


,

savi olur mu? diye sayle!] buyurulmu§tur. «Hakkl ogreten ve ogrenenden gayrlslzarardadIr.» Thi melek kapldan ~lkan mii'mine: «Ya ilim ogretici veya ogrenici olarak ak§amla, ii~Un­ ciisii yani cahil olma!» der. Cahiller arasmda a.lim, 6liller ara542 ...

-.;,C:;'~j\(;;~)~ [8] ei~&~~~~j~)~~_[7J ~ I

./

I

:1~)Z\~~[6] ""

smda diri gibidir. sanlarm hayrrlIlan edenler, hayn renenlerdir. Bunlardan hemecin hemecidir. Hayvanlarm <:cv.c,u",<:; ku~iik, degersiz sinek uc"uu;;:n (Ya§hlar imanda Fakat cahil tiyar geridir. ~o.uu.un. huyluluk iki cihanda lalardlr. hmin fazileti: «Farz narnazdan sonra, en yiiksek arnel ilimdir. rum sahibi yanmaz. Farzdan ve Kur'andan ogretilen ve ogrenilen §eylerin her harfine 10 sevap kazamllr.» [8]: [lIim sahiplerine yUksek dereceler vardrr.] «Alimin yatagIna dayanarak ilme bakmasl, abid'in glinlerce ibadetinden sevaphdrr.» «Diinyanm salam limera ile, ahiretin salam ulema iledir.» «Her mahlilk, aIim i~in tesbih 've istigfar ~er.» [6] ayeti: [Allahii Te8.lanm zatml, melekleri bildirmektedir. «AllahU lerini §ahit tuttugu] lisini ve namaz «liim, ba§langu"ta dilemesi ve ~ah§masl edip arnel ederse, Teala 0 kuluna ogretii'.» «ilmi alim ve Allahii LlUlt;!;:;"":tHll kusundan giinahlarl rnU'min Mah§erde himIe amel yalmz ogretmek as!.l arnel etmek i~in ogrenilir. Ogrerunek zaten arnelde dahildir. Arnel etmeyincel ilimde haytr yoktur. [*] nmiyle arnel eden alim Cennette ilminden ayrlca lezzet alacak- . tIr; Thi cihanda da faydah olan nimet, Him ve giizel huydur. nim insanl korIiikten kurtanr. nim hayra !<ekici, akIl da siiriiciidtir.

[86 ... (,,$';,

j ~ jl:: 01! ] ayeti,

ayet ve hadislerden fukahanm klYas yap-

-6-


[2] kelammca: ile runel ebniyen alim, hastalan tedavi etmeye, gall~an hasta bir doktor 'gibidir.» Uyamk olmayanm ba.§kasml uYalldlrmaSI, salih olmayamn ba§kaslIu islah etmesi mlimktin degildir. «Gafiller arasmda AllahU TealaYl anan, birgok muharebe ka~aklan arasmda harbe devam eden gibidir». Btiytik ecir kazamr. Nasihat: [2] hadlsi §crifi ti.~ dcfa tekrar buyurularak ({Dinin nasihatten ibaret oldugu)) bil<lirilmi§tir. Kabul edilecegi umulan yerde hayrrlarl emir, §erlerden nehiy vaciptir. Bu vazifeyi yapanlar Firdevs Cennetine nail oIurlar. Tesiri oIur ve mala veya Calla zararl bulunmazsa (hayrrlarl emretmek, §crlerden sakmchrmak) vaciptir. Tesiri olmaz ve mala veya cana zarar bulunursa terk olunur [.]. thlas : Bir haytr yaparken Allahli TeaHinm rIzasmdan ka hiQbir §eyi dti§iinmemektir. Ba§kasmm hahn iQin haytrh ameli terketrnek Gosteri§ igin hayn i§lemek de §irktir. Allahii Tealaya sadakatin efdali, gizli ve 8§iklrede ondan korkmaktrr. S5z i§lle ve ikisi niyetle makbuldUr. [3] ti kerimesinde: [Allahii Tealaya gilzel halle kaVUlmak istiyen ve kotti halden korkan, ancak Rabbln ,l'1Z&81 19in ameli salih yapsm. Riya, Ucret veya ba§ka bir garula ya.ptnasm.] Hukem.a sozleri : 1nsana UzUntiilii ve qarhk zama.nmda 81UmU istettiren §ey cahilliktir. , Allahli Tealanm verdigi !'$eylerinen haytrllSl akll ve iman, en §erli musibet kUfti.r ve cehalettir. masma i§arettir. [4] : [Mil'minIer, aleyh1ndeld haberi ResffiU ekreme ve i§ten anlayan alimlere bildlrselerdl onlar bunu anlar, hal ve maslahata gore ictihad ederlerdL] Eu ayet klyasm hilccet oldug-una delildir. [*]

[178 ...

~~:; I.J~\'] ayeti medlfilUnce bir klslm halkm kOtfi-

lUgU ile umum halka MevHt azabetmez; fakat iyiler kottilUg-u menetrneg-e kadir iken menetmezlerse, 0 zaman azap umuma gellr. Lakin herhes kendi fikr:lni begeniyorsa nasihat terk olunabllir. Zaruret halinde gUnahh yerde istemiyerek oturmak calzd1r. ~267~


gi derilebilir . Kalbin karanhgl Cahillik fakirlikten de klymetlidir. . Vakit gafletie Tehlikeye dli§memek sola sUnneti ahp bu iki nur arasmda lizerindeki gemiyi mah-:\ Cahillik mlithi§l veder. Bir i§e girmezden once ~lkmagl dli§tinmelidir. ~ehvetli ve cahil insan gittigi yolu gormeyen bir amadrr.. A.limin dili kalbinin arkasmda, cahilin kalbi dilinin ark a- . smdamr. Evl8.dl terbiye etmek ve ilim kazandlrmakla gelecekteki.: zarar kar§llanml§ alur. gitmege benzer. 1Iimsiz ibadet kurt yliregi oldugu-: itimat bahsinde, nu da dli§Unmelidir. ~liklir; Him, ibadet ; ziyasl kalbe vurur.· Vlicutta ruh asll tutulacak §eyler dimaga slg-, Eger ruh taalluk etmese mazdl. Blihtan ve iftira go:: 'erden daha agrr, hak, yerlerden daha geni§, kanaatkarm kalbi denizlerden daha zengin, mlinaflgm kalbi ta§tan daha kan, zalimin zulmti ate§ten daha yaklcl, fen a huyluda~ bir §ey istemek zemheriden daha soguktur. Hlilasa: Mli'min i~in cahillik btiylik bir kusurdur [*]. Mah§erde, ilim sahiplerinin itiban ytiksektir. Cahiller ayak altlnda kahrlar. bu gUnahl i§ledim.»· mazereti kabul edilmez. cahil kalmak ozlir 'degildir. Dinin ve vatarun kuvvet ve vasltalar ha-.' zlrlamak maksadiyle ehemmiyetlidir. Bu cihetie en yeni ziraat ogrenmek lazIm ve en yeniharb ve mlidafaa aletlerilli hazlrlamak ve kullamlmaslm ogrenmek de, vaciptir. Vahididen :

I

Ey civan! Cehdeyle, cahil alma sen! hme sayet, oldugunca can be ten! [*]

«Cehil ile lsHl.miyet, ilim fie nasraniyet oImaz.1> sozU

-268-

me§hurdur.~


El'tIiRLERDEN VE FARZLARDAN BAZILARI Her insan igin Rabbtil alemmin, birinci emri onu bir bilmek ve kendisininnamahrem azaslm kapabp gustil edip temizlik yaparak abdest aldlktan sonra onun manevi huzuruna durmaktIr. Bu cihetle islam olmak i~in gelene Kelimei ~ehadetten sonra setd avret, gustil, abdest ve namaZl ogTetmelidir. _

~

~O}' ~ "~ •.jj~".'.'" f

~

•.

') 0i .-~jI [2]

.... --:;..,

.... ':1'/

~,....;'

r

J"". 4 ",.

Or

J ..... v, • ..,"", "~.J

0" • •",,,

226 ..... ~J:ry J.":="''':lJ~~}j~-'[i]

1#/'//#\""

13,...,

$

,t/

fit .. " ,

~

.. "r"~'~:;i~:-~)~!~I)~.:.>~~~V!~]\~~~ [3] 526 .. , .. ),. ~ '-"' (C;

/ #... ,~

.,:.,L'wJ ;

,.#

[lJ : [Ey kavmim! Rabbinize istigfar, tevbe ve ona iltica ediniz 1] rneiilindedir. (Kul tevbe ettiginde kabul olunduysa kalbinden siyah lekeler silinir. MevlayI MiiteiU onun giinahlarml defterden siler; katip meleklere unutturur. Azasma ve giinah i§ledigi mekana da §ahitlik yaptIrmaz. Klyamette onun aleyhine §ahitbulunmaz.) [2J: [Kendin ve mti'minler i~in istigfar et!] demektir. Mii'minlerin aifl igin de dua etmek kendi istigfarmm kabultine sebeptir. Gtinahtansonra pi§manhk tevbe yerine· ge~er ve iman alametidir. Giinah 3,§ikar yapllml§ ise tevbe de a§ikar yapllmahdlr [*]. «Affolurunak i~in dokillen bir damla gozya§l pek ~ok sadakadan faziIetlidir,)) Kasidei Btirdenin [3J beyti: «Haramh i§lerle dolmu~ gozlerden ya§ aklt ve pi§manhk perhizini tut!» demektir. Eskiden tevbe etmi§ olanrn yine korkmasl imandandlr. ,-revbeyi g~c1ktirmekle gtinah bir misli artar ve~naha devamla tedaviB1. mt1§kUl bir hale gelir. «Gtinahh §eylerdim ~ekilen daima hicret ecrine nail olur. AsIl muhacir odur. Bu hicret,. Umm.etimin fukarasmm haCCldlr.)) buyurulmu§tur. «TevMtnasuh: PilmanlIk ve istigfarla beraber, bir daha gtinaha yana,mamaktlr.)) Gtizel abdest aImak, cemaate ylirtimek, namazl beklemek, sadaka, hayrat yap~ mak, ana babaya ve Tann misafirine hizmet, milhtaca yardnn ctmek, yolu ,dtizeltmek, yolda'u BmYl gidermek, camii temizle~ mek, hak sahipleriyle helall3,§mak gtinah temizligme sebeptir. Itikat bozuklugu yoksa arnel gtinahlanm toprak yani kabir de temizler. [*] [479,~.d:i.· _ L.I J ] : [Egel' §eytandan sana bir vesvese gellp hayrm zlddml i§lemege tellvik ederse §eytanm §errinden Mevlaya sl~n!] demektil',


7S .. r'~:;;~~ij:;J'~~~;(2]23~j;ili'l;'~~f:;;Q\ff:'~rl1 fr::l

~",

0 ...... )

.}

#"

~

t

(.

\

1

•-

$

't26 ~.x-'J';9jJ[5J37oF~~~~~;@::;i;ji:C;~;; [<0-) 22..))f~;,~~[3J llogruIul{ : ayeti celiIesinde [Sen ve sana tabi olup tevbe eden iimmetin emrolundugun gibi istikamet ediniz! Hakklyla dogruluk yapmlz! Ve hi~bir yerde haddi ~maYImz!] dihac gibi ye emrolunmu~tur Bu istikamet, namaz, orug, bUtiin emirlerin yapllmasl, zina, yalan, iftira, yalan yemin ... gibi biitiin fenahklardan ka<;lmllmaSml icabettirir. Bunun gibi, ana, baba, akraba, kom§u bUtlin insan hayvan haklarmdan sakmma~ da zaruri kllar. Haddi ~mamak emri, heHil aileden zinaya, mal, nZlk ve mirasta helalden harama t8,§mamagl, terazide, arazide, sQzde, ailede ve ba§kalarma muamelede hududu ~mamagl vacip kllar. [2]-: [Kim ki Allahii Tealaya asi olur ve onun gasterdigi hududu ge~erse, onu Rabbi TeaJa Ce:. henneme 'Dogruluk ve Imanm koruyucusudur. ((Hiddetienince Rabbi anm! MevlaYI Miiteal de gazabmda sizi anar.)) [31: [Geni§liginizde beni arumz! DarhgmlZda da ben sizi anarml, Toklugunuzda, slhhatinizde beni zikrediniz! Ben de sizi agh~a, hastahglruzda zikrederim. Diinyada beni amnIz! Ben de kabre girdiginizde ve Mah§erde sizi anarnn.] Kalbi selim : [Klyamette mal ve evlat kalbi sellm He gelenlerden ba§kasma menfaat vermez.] Mabm hayra sarf ve evliirum hak yolda terbiye ederek huzura giden, malmdan ve evHidmdan menfaat gamr. SIhhat, mal evlat ancak takva sahibi igin haYIrhdlr. Kalbi selim sahibi, §erri arzu etmekten, gizli veya .a§ikar gUnah i§lemekten kalbi pak ve salim olan kimsedir. kimse Rabbi Tealanm (EsseHim) §erifinden nasip 'alml§ demektir. Kalbi temizlemek : Kalbi kotli huylardan ternizlemek, di--_ .. """'_ ""~H.""u... ; giinahlan batakhgl kurutmak; taata devamla beraber nefis ve ~eytanla miicadele etmek de canavarlan mahvetrnek mesabesindedir. Kalb, canavar yatagl de. Rabbimizin nazargahldIr. Temiz bulundunnak laznndlr. Rabbi anmak ve giizel ahlakh olmakia kalb hayat 'bulup nazargiihhga l!YIk bir surette stislenmi§ olur. BO§ soz ~aylemek, ~ok gUlmek, zemcilik yapmak, sagmck ve zulmetmekle kalb allir. [5] ve b8,§ka birgok ayetlerle dogru soylemek farz,

.-~


yalan haram kIlmru. Bu ayeti kerhne hlikmiince MevlaYl MUtea1 kendisinden korkup dogru soyleyeni magfiret ve amellerini isllih eder. (lid ~enesinin arasllll ve avret yerini muhafaza edene Cennetle kefil olurum.) buyurulmm~tur. Kalbi scHmin alameti kimseye zarar vermemek, yapb~ iyilige kar~l menfaat beklememek, kendine eza edene haslmhk beslememektir.

Takva : Kur'an-l azimli§§anda takva ayetleri 190 dan fazladlr. Ezciimie [lJ : [Eger mli'min isehiz Allahli Tealadan korkunuz!J [2]:" [tyi ameli Allahti Te3la ancak miittekllerden kabul eder.], [3]: [Cennet mlittekller i~in hazrrlanml§tIr.J demektir. Ayeti celileler hiikmtince Cehennem de kAfirler igin hazrrlanrru§ oldugUna nazaran giinahka.r mu'minin Cehennemde muvakkat, Cennette de ehedi yerlolduguanla.elllr. [4] ayeti mlittelnlerin Mah§ere binekli gelecej1lrl., bUdir1r. (ISJ ayeti AIlahii TeaJanm emirlerini terketmektenaaiuuan ve giinahlan i§lemekten kagman mti'minin dUnye. d&rl1klarmdan kurtulacagml, umuImadtk yerden kendi8in~ ,~"verllecegini beyan eder. [6] ayetinde takva iizere gidenin 1.1er1ne Mevla kolayhk verecegini beyan ediyor. [7] ayetinde .Allahtl TeaHi, mtitteln kullanm Slratta, Cehenneme dtigmekten kurtaracagml haber veriyor. [8] de [Kiifiirden, g:iinahta.n sakmanlar Klyamette ba§kalarmdan ~ok yliksek olacaktIr.] [.]. [9J da [Sizin Allahli 'l'e3la yamnda en yUksek mertebellniz en ziyade sahibi olarumz{hr.J buyuruluyor. [10] ayeti kerimesi mucibince her milslfunanm takva tizere bulunmasl vA.ciptir. [l1J ayetine gore her [*]

Allahfi Azimulfflana a.si clan binlerce dOnya ileri gcIenlerinden

-271-


mii'minin takvadan imtihan geQirecegi. anla.§llmaktaillr. GlzIi yerde giinah yapmagl terketmek iman kuvvetind~ndir.

1] : [Yarabbi §leytanlarm vesveselerinden sana sl~m­ nm. Saghgmlda (ibadette, kabq.hatte ve her halimde) ve oliim zamanmda hazlr olmalarmdan da sana slgmlnm!] demektir. [287 ...

,YljJI>AY\j

J':'J

ayeti delaletiyle §eyta-

nm maIda insaniara ortak oImasI, kazamrken haramdan kazandlrmasl ve sarfederken harama sarfettirmesidir. ~eytan Besmelesiz yemegine, elbiseyi Besmelesiz blrakamn da elbisesine ortak olur. Eve Besmelesiz girilirse §eytan da beraber igeri girer. Bir hadise gore haram ic;kiler §eytanlarm iQecekleri, sokaklar Qarsalar durakIan, kumarhaneler, meyhaneler, genelevler, barlar, plajlar, sinema, tiyatro ve gazinolar konaklarldrr. ~eytanlarm s;erlerinden Allahil TeaJaya SIgmmak, kotliltiklerden Mevlaya slgmmak oldug1llldan btiytik haYIrdlr . . ~iikiir: Cenabl Hakkm nimetlerinden kuvvet alarak ona isyan etmezsek, vesair azamlzl gtinahla kirIetmezsek bu, dilimizin, azamlzm ve biitUn varh~lZ1..I\ ~iikrane­ si olur. Her gUn miisliimanlIk nimetini, Kur'an devletini saadetini buldugu, her tiirlii afive Resulii ekremin yete ve kari nzka nail oldugu ve glinahlan yiiziine vurulma.dIgl i<tin §iikretmek her milsliimanm boynunun borcudur. Bunludan ba§ka her nefeste olan hava (h:;;an atlldlgl, . §andan saf hava abmp hayatm temin olundugu, fakirlik, hastahk, dti~man, yangm, sel ve zelzele gibi belalardan seHimette bulunuldug-u i~in §iikretmek elzemdir. lbadete muvaffakiyet san eden Mevlaya §likretmeyince ibadet kabul olunmaz. takva sahibi

fakir daha haYlrhdll'.

ayeti:

[Allahii Teal§. temlzlig-e dikkat eden takva sahiplerini sever,] demektir. Miitteki kabirde ~Uri1mez. Haraml i§lemekten, farzl terketmekten sakmmak takvadu'. ~Upheli olan §eylerden salnnma,k daha ytiksektir.

-272-


Gen~ligin i~ndekiler,

kIymetini ihtiyarIar, afiyetin kadrini musibet

saglambgm §UkrtinU hastalar, zenginliginfazileti-

ni fakirler, saghgm degerini olmek Uzere olanlar ltilk Ger tenim iizere kLlml climle zeban olsa dahi. Edemem ~likriin eda nimetinin binde birin.

NEHYOLMU~ VE KARAM KILINMI~ ~EYLERDEN

BAZILtlRI ~irk, ve kiifiir : Yiice Yaradammlzm kuUanm §iddetle sakmdm:bklarmm birincisidir.

Kotiiliige yardun. [2] ayeti. [Giinahh ve zararh §eylere yardlm etmeyiniz!] [3]: [Yarabbi! Fazlii keremin He beni mucrimlere yardunci olmaktan hIfzet demektir [YeryiizUnde ferah ve saUanarak yiirfune!] 6vUnmek, kibirlenmek, salmmak igin kazanmak dabi haramdlr. Bir insanm kibirli oimaSI, 0 kimsenin Allahli Teal! yamnda makbul olmadIgrna, alc;ak goniiUli oImaSI da Rabbisine sevgiU olduguna mettir. Yernin Yemin dogru {;Ok yermn Allahii Tealamn ismini kendi hasis menfaa.tine ,Alet atm.i!} oluyor ki bu, mu'mine laYlk degUdir. Bir kimee blr Jeyi §oyle zannedip \yemin etse de 0 ba~ka tiirli.i!;wa. i\1nah olmaz. Bir mii'minle konw~mamak, evine girmemeJ!:, veya gUnahh bir i§i yapmak i«;;in yemin edenin, 0 yemini bozup kefaretini 'ooemesi lazlIDdlr. CUnkti giinahh bir §ey i~in yapuan yemini yerine getirmek iki kath gtinahtIr. Yemin keffareti «Vasiyet» bahsinde [*] Birine §efaatln sonunda, Ba.rI Te9.lanm yahut bir kulun hakkmdan bir !jeyi menetmck vc haramh §eyler1 l§lemek olacaksa kottilUg-e §efaat edilmi§ olacag-mdan §erTe ortak olunur. (Sahteka,r bir adaml iyidir diye tavsiye edip memurlyete yerle§t1rmek gibl). ~erl1 bir §ey iQin dua eden de boyle vebale girer, Amenta ~erhi - 18 -273-


bir gtinahbr. Ate§siz gtinahlar bile ahirette ate§ oluyor. Halbuki sigaralarm ate§i sahibini yakmaga kafidir. Allahii Terua.: rYiyin, i!;in, israf etmeyin!] buyurmU§tuf. Tiitiinden daha ~lk israf olur mu? Kokusu yiiziinden namaz kIlmaga ve Kur'an okumaga da kerahettir ["]. [*] MilU Eg-itim Bakanl1~ tarafmdan 1942 §ubatmda ilk, orta okullarla liselerde ve sanat okullarmda talebeye tiitUn yasakt yapllmasl ilzerine bastmlnu§ olan blr kitapta Milli EAitim Bakanmm ve sinir, akll, i(; hastahklarmda hiizlk doktorlann nutuklanm, mUtalea ve raporlanm <:ok istifadeli buldug-umdan bunlardan edindlg-iln hlilasaYl buraya yQZ1yorum: «Bu cihan harbi genl;1ikin bedenen, ruhen I;ok sag-lam yeti§tfrlimesi lUzumunu kesin olarak isbat etml§tir. Ylkllan milletler hep kabahati gen(;leri iyi yeU§tirmiyen ana babalarla hocaJara buluyorlar. Gen(;lIk, bir milletin Imvvetli sermayesidlr. Gen;<, bUtUn varllg-lyla millete aittiro Her gene, bu yUksek milli bag-lwg-m gereklerini gozonfinde bulundurmak ve klymetli miUt sermaye olan v11cut saglaml$nl iyi korumakia mUkelleftir. TUrk gen~ligi.. lr§ad, ikaz, icbar yollariyle tUtllnden, il<kiden ve biltiln keylf veren zehirlerden uzakla.§tJnlmalldlr. Bu sebeple genQUgi. tebUkeye dUljUrecek Ijeylerl tamtmak birinc1 derecede ana babalarla hocalann vazifeleridir. TUrk milletinin israf edHecek slhha.t1 yoktur. Her kuvvet ancak yurt emrine verilecek, btlytlk kalkmma dlivanuza tahsis edllecektlr. Blrgok insllnlann pelecekteki smhati genglik tekAmillune bidir. Mekteplerdeki ttitUn yasag-l gocuklarm citerlerini zehirle doldurmanm onUne ge<;mek isteyen Ijefkatli bir koruma tedbiridir. Biiytime gag-mdaki gocuklan tiltlln dumam tesirine maruz blrakmak bilyilk 1nsafslzllktIr. TUtUn ve keyif verici Ijeyler ipUdai insanlaroan glklp onlarda. devam eder. Medeni insanlann bunlarla oldilrlilecek vakti yoktur. TiltUnUn dortytiz kUsur sene once Amerikan vah~ilerlnden glkmasl dolaYlsiyle meden! Amerikalllar sonraian ttitune !;ok dilllman olmUflardlr. YUksek mekteplerde yaptlklaJll tecrubelerin neticelerl !junlardlr: t~mlyenlerde

Az

ll)enlerde

~ok

t~enJerde

\ Vilcudun aglrh~l 100 85 Adall kuvvet 100 88 90,5 Boy uzamaSl 100 91 80,5 79 GOtus geni!jli!&,i 100 lUI Akcig-er eIastikiyeti . 100 'T2 56,5 nisbetindedir. 19miyenlerin bilyUme Q~ 1ge1llertn 15 ay da.ha btiyUk yaljtakileri kadar bUytidiltfl de glSrWm~r. . Ttitiin Avrupaya geldlg-inden yetmll )'1l loora Ttirkiyeye girmi§tir. 1570 Yllmda ~eyhtll'isIam olan Esad mt, tUttl.n hQkkmda §u kltaYl ira.d etmi§tir: Her k.im ki, §ilrheyler duhan. Al1r Cehennemden ni!}an. Tazir 11e olur mtihan. Qz canma eyler 'zlyan, ilmlr lie men oldu duhan. Lazundlr cmre imtisal. Tab'an kerihtir blg11mau. Terk et odur akla ikal. (ThaI buka~ yani kostek demektir.) Bilytik TUrk :Uimi Katlp Celeb!, blr eseriude (1659): «TilttinUn zararl bedenisi mukarrerdir. Cevheri havllYl da milkedder kllmakla tlbban muzlrdlr,» demi§tir. TtitilnUn saghga zararlart: Kanm terkibini hozar. Damar sisteminde bozukluklar ve bunun neticesi olarak kalb bozukluklarl, ba§ donmeleri ve diger dimagi anzalara, mide· ve barsakta devamh bozukluklara,

-275-


sma, belki cinayete de sebep olur. Miisliimanlan ibadetten meneder. j~ret kalb, ciger, dalak, bobrek, dimag, mide hastahklarma, asap bozulmasma sebep olur. Eblehlik, sar'ahhk hatt! delilik evladmda, belki ahfadmda bile goriiliir. j~ki mii'minin karmnda iken namaZl makbul degildir. 0 halde iken olmesi, imanslZhga sebep olur. SarhO§lar ~ok kUflir soylediklerinden sarhQ§luk imandan ~lkmaga biiyiik bir o]mu§ oluyor. t~enlerin iQerisini gUriittiigti gibi, neslinin Gtiriik olmasma da· sebeptir. Sarho§!luk veren i~ki hakkmda: ( (Ummiilhabais)) yani ((Biittin kotiiliiklerin anasuilr.)) buyurubnu§tur. Ekseriya her fenabk sarho§lukta yapIhr. Slhhatinin devamml, aile refahml, neslin bekasInl, milletin kuvvet ve selaroetini isteyen i~ki kullanmaz; isl8.miyet bunu kat'iyyen haram kllml§tIr. Yiizde onb~ alkollU olan §arap haram olunyiizde klrkbe§ alkollii olan rakmm haramh~ daha fazla 01maz ml? ~gunlm sarhO§luk vermesi dolaYlsiyle bira ve emsalinin aZI dahl. haramdlr. Sarho§ oglu sarhO§tan haYlr beklenmez. 1§rete mtiptela olmak ya hastaneye ya tImarhalieye veya hapishaneye dusmekle neticelenir [U]. Evltltlan i~meden sarho§tur. Babalarmm seyyielerini ~ekerler. HlUA.sa.: tQkiden bozulan evlerin, sonen ocaklarm saYISl pek "coktur. B1r~ok zararlan olan esrar, afyon, tombeki .gib! hararndIr. MuaIlim N,aci'den: Nikli bed herkes bulur llemcle:.lb8t ettigin, Kendi bulmazsa ceZ& m1ru~.6~evl!dma. \,

.

1 - Cenabl Hakka §irk kOfmamak; miinafIkhktan, gizli §irktcn, kiiflirlti sozlcrdcn sakmmak, 2 - Amenttiniin alb esasm& iman etmek ve Allahii TealayI ~ok anmak. Viicuda zarar veren /ieylere milpteJA olmaktan hastallk kazahastahl{tan oliirse tedrlcen intIhar etmi§ saYlhr.

[**]

nan,

-277-


25 - Daima istikamet iizere bulunmak, dokuz ,azada (yani kalb, dil, goz, kulak, kann, el, ayak, avret yeri ve bedende) dogruluktan ayrIlmamak ['It]. [*]

" ........ ~.t. J Mer. Anf Beyln (Binbir Hadis) kitabmda ~\j ;.:ul~

hadisi

~erifinin §erhinde deoiyor ki, «Allahtl TeiUaya iman ettlkten sonra hemen istikamet Uzere hareket et!» 1§te dtlnya ve §.hiret saadetini topla,.an musltlmanhk budur. BaUln kUlluklan, btltUn faziletlen dstikamet» kelimesi ir,;ine alml§br. tnsanhtm en yilksek mertebesi istikamettir. t8tikamet sahipleri olduklan gibi gorUnUrler va gOrUndUkleri gibi olurlar. Allahtl. Tffilaya kar~l ahitlertni muhafaza ederler. Iiakln bIllr. haklu' seVel" hakkl soyler, hakkl kabul eder, hakkl ortbas etmezler. Bir milletin azamet ve kudreti de efradmdaki istikametle mUtenasiptir. Bazl tngiliz gazetelerinden o~enildlitina gore: tngilterenin en muteber gazetelerinde maliye nazlrmm imzasiyle 81'a 81ra «vicdan tediyatl» na mahsus bir ilmuhaber ne§rolununnu§. Bu kellrne vicdan Odemeleri demektiro Bunun ash §udur: tngiiterede akar va enIlak vergilerirnuayyen lse de serveti nakitten ib81'et olan kimselerln senel1k kazanclnl tAyin ve tahmin edlp ona gore vergi aImak miimkUn olmadlgmdan 0 gibilerin verl!,'1sl kendisinin namusuna, vicdanma brralubr ve kendi, ne takdir ederse 0 kadar vergi alwll' ve bu gibilerin servet! degi~rse kendi hr.l.ber vermes! ilzerine vergls! azaltilip C}o,italtIl.Irnu§. Tamaa uyarak servetinin miktarml tatnamiyle sOylemen~ olanlar, mabnm gUmri.i@ntln az almdllPm yahut malmm az klymette yazlldl!'Ull anlayanlar ve blrdenbire btiyUk servet kazanmlll bulunanlar, velhasll vicdanmm hazmedemiyecegi surette umumun mall olan millet hazinesinden Uzerine bir halt geQti!,lni hlssedenlel' olursa bunlar lsmini, §ohretlnl glzleyerek ~lfreli blr imza ile mallye nazIrma parRy:! gonderip vicdanl mes'ullyettcn kurtulurmu§. BIl keyfiyeti gazetelerle ilan ederek lrad kaydolunduQunu bUdtrlp maltye memurlarl da def'l mes'ullyet ederlerm1!t. t§te dlnimtztn emrettt~· istikametln dUnyevt tuarrut .klImma misal olan bu valnadald §ekllde hareket edE)ll 10im1&4e pelt az bulunur. GUmrtlkten mal ka<;;rrmak, zlyade vergi vermem.ek I4in lervetlnl gizlemek, hazine! miIlete ait hir hakkl hazmetmek 1Q11 hire VI deslseler kullanmak, beytillmale her ne suretle olursa. olllm b1r &D.a.htar uydlirmak r,;okl81'1 iQln i§gUz81'llk sayllmaktadlr. Nered. v104&ri f -Nerede Allah kor~ kusu? Nerede muslilinanhk dAv&'11 . Yeni Hutbelerden (Do!,!,uluk hakkmd4) I Namu kll1p oru!: tutup da para i~lne gellnce do!'!'uluk gOllterm1yell, mlUet mll1ma biyanet eden, ma-

lmm vergisini saklayan, gUm1"iikten

m~ lc&gU't.n

233-_-.- ~\:~~,

ayetine yam [Emrolundugun glbi lstika.met et!] emrine aykln hareket etml§ oluI'. «Rabbim Allahil TeAlAd.u:.:. c1lyenln her§eyi olduAu gibi gostennest, her i§de oldugu gibi gorlinmeal, 19l He d~l, sozUyle IIJI bir 01masl leap eder. Hususi ve resmt btlttln muame1elerinde do~uluktan ayrllmayan ve Allah deyip doirul~a sarllanlar dunyaca mes'ut olacaklan gibi (tsUkamet dyeti kerimesi) nde de ebedi Cennetle miijde olunmu§tur (Ahmet Hamdi Aksekl) Bir hadisi §ertfte meiUen: «(Slz 4mirlerinize kar!p verme!'e borr,;Iu oldug-unuz vergileI1 veriniz! Onlar size kar§! bOl'gIu olduklarl vazifelerl


26 (Zengin olan mti'min) fakir ve muhta~ olan mtislii· mana zekat vermek, hasislik etmemek, fakiri ve makul istel! sahibini reddetmemek. 27 - R.a:olazan orucunu tutmak. 28 (Zengin ve kudreti omriinde bir haccetmek. 29 Kalbini hlyanet, hile, kin, kibir ve gtinaha meyilden saklamak. 30 - Ancak Hak Te8.l8.dan korkmak; dini, ahireti dU§Uher £?eyden ibret almak. 31 - AllahU Tealaya ve Resfiliine itaat etmek, haYlrb ameli iptal 32 - Farzlarl ogrenmek, Kur'anla amel etmek ve her suretle cahillikten ka~mmak. 33 HaYlrh i§lere te§vik etmek, §!erli §eylerden sakmdIrmak. Kullukta Allahii TeaHiya kar§I ihlas mere bulunmak, 34 ibadette ve haYlfh i!;!lerde gosterl!i! yapmamak. 35 Nimetlere §iikretmek, ferah terketmek, saImarak yUriimemek. 36 - Belalara sabIr, kazaya nza gostermek. 37 Nefis ve havaya uymamak, Rabbi "realaYl sevmek. 38 - Her !;!eyde Hakka tevekkill etmek, rlZlkta Rabbe (sebeplere yapl§mak §artI her §eyi MevHidan istemek, her §eyde ona sl~nmak. . 39 Emaneti yerine yerde adalet Uzere '\..bulunmak. 40 - TartIda, ol<;Ude hakka riayet etmek, aldatmamak.

,'ir

''''!:

ij

yapmazlarla. Klyamet giiniinde Huzuru KibriyMa dava edersiniz.)) buyuru~mu§tul'. MemlekeUmizde 1950 de kabul edilen «Gelir vergisb herkeshl kaza,ticma. ait defter tutmasml emrediyor; neticede kazanCl az olan hi~ vergi vermiyecek. kazanCl ~ok olan da defter ve faturalar mucibince kazancma gore vergi verecektlr, Yukarlda bj\dlrildi~ ve~hi1e gayri muslim olru;! bir millet icablllda kapall zarflarla vergilerini milletin hazinesine gODdWiP vlcdant bor!;lanUl Odemekte kusur etmiyorlar. Bizim mille't1mlz de, gelir vergisiyle vied ani yanl manevi bir imtihan ge<;lrdi. Belld blr~oklan bu lmtiham kazanamadl. Buttin mtikelleflerln defterlerl dosdog-ru tutmasl liizlmdlr. Umumi haklardan hi~bir §ey gizlememek miisliimanhl'm en miihim icaplarmdandlr. 1

-280-


41 - DUnya ve Ahiret i§lennde eliyle kendini teblikeye koymamak. 42 Nikahl haram olanlarl ve mi.i§rik kadml nikahlamamak.

4:3 Domuz eti [*L kan, murdar, oImu§ ve Besmelesiz (yahut Allaha Te8.ladan ba§kasmm adma) kesiImi§i yememek. 44 1§ret etmemek, kumar oynamamak. 45 - Dogru soylemek, yalandan sakmmak, 46 --;- Kovculuk, aIay, ~algl, §arkl [**] ve faydaslz sozden sakmmak. [*] Bazl bbbi eserlerden hiiHisa: Domuz etinln vlIeudun slhhatlne olan en ufak zaran haznu gelL ve mideyi yorueu olmasldlr. En btiytik tehlikelerinden biri: Domuz etini yiyenlerde <ld::i§inozis» dennen hastahg,ri hilsll olmasldlr. Bunun mUZlr kurt~ukl8.n domuzlarm adalelerinde yerleeirlerj bunIara (-20) dereeedeW sog'u~ ve (+ 70) dereeedeki sleajpn bile tesiri yoktul', Domuz eti yemeyenlerde bu hastahk kat'iyyen bulunmaz. Yiyenlerde bazan tek tek oldugu gibi bazan da sosyal bir Met 'haUni aldlgl viikidir. Ahnanyada vakUyle bir domuz sueug-undan birgok kimselerin hastalandlgJ. tlbbi literattirde misal olarak gosterilm!!ltir, Hastalananlaroa I:\lUm nisbeU yUzde 5 -15 arasmdadlr. YUzde 44 tesbit eden miiellif de vardlr. Dr. Hlr§ Rusyada bu hastah~n tedavisinin imkanslZ oldujpmu bildirml!ltir, Domuz etinden yapllm1§ yemekler de aym mahzurlan do!urur. Tuzlama, so!utrna bunlann kurtltuklarffil oidUrmtiyor. Bu hastabktan ancak. domuz etini yemekten sakmmakia kurtulunur. Tri§inoz ve tehlIkeU bir cin!! §erit hastahg-l yaprnasllllll ve her qe§it pisli!i yemes1n1n domU% ettnin. haram oimasl i<:;in maddi zarar olal'ak gosterilmesl kMld1r" Manev! zal'arlarm tafsiIi ise bizim ikUdanm1Zdan harlc;tlr." [**] (Lalb ve luub) Ayetleri oynamamn muell,et1Ile c1el1ldir. Horon nev'inden olan oyunlar hU'1stlyanlardan gelrne oldu,tundan dinen oldu~ gibi vakti oldilrdligtinden de zararl1dlrj dUllyaa da rrlUZlrdrr. Kuvvetli bul:unmak isUyen millet oyunla, !Oalgi 1lf' vlikt1Al tlldUrmez. (Lehiv) ayeUeri de l:aJgmm menh! oldUQ'una dellJ,lIIt.a.t'. Mezamir hadisleri §ar-

kl ve qalglYl zemmeder. [345.,.j J ~T~~ 1 lyeti gece eg-Iencelerinin' menhi oldug-una deHilet eder. Ve [410"

..!,J~.J.1J.,J-S~.:.r" U"t,:JI.:.r" J] !1yeti

Tibyan'da !larkl, qalg1, oyun m!n~nda tefsir edi1m1§, menhi ve azahl mucip i§tlr, denmi§tir ... Bn !yete Mer. Hemdi Ef. tefsirinde romanlar, §arkllar man.asl verilmi!ltir, [410 .. ,~+.

.

d:))\ J ayetinde de

bunlarm hepsi :jILin ezici azab va'dolunmlll:jtur. [527 ... ayetinde Elmahh'nm tefslrinde: [BUytlklenlr, teg-anni eder, c,;ahp oynarsmlz.] manasl vcrilmil,'ltir. Qa1gl ve ~al'kmm maslahatI mefsedetine deg-· mediginden ReslUii ekrem ve ashabl tarafmdan terk edllmi§tir. :l:maffil GazaJt, dort §eyden biri olunca giizel sesi djnlemelt haram-

-281-


Bir miisliimanl ~eki~tirmemek, din karde~nin &Ylblmii'mine fena zanda bulunmamak, kotii ad takmamak. 48 - Harama bakmamak, kOIIl§u hakkma riayet etmek, miislUmana eziyet etmemek. 49 - Kur'am ve hak sozleri dinlemek, baW !Jeyleri dinlememek [.]. 50 - Hayzll, nifash hatununa yakm olmamak, talikta iddet beklemek. 51 - Zuliimden [u], biiyUk giinahlardan, hayvan hakmamak, mrslZhk ve e§kiyabk etmemek. 52 - Babl yoldan mal yememek, rU§vet vermemek ve almamak, hlrswlk ve e§kiyahk etmemek. 53 - Ahde vefa etmek, ahdi bozmamak, iyiligi ba§a kakmamak, hak i~ §ahitligi ketmetmemek. 54 - GUnaha para harcamaktan sakmmak, (lUks, fantazi §eyleri ve sair) israflan terketmek. Bunlarm hepsi ayeti celilelerle bildirilmi~ farzlardlr. 47 -

nI ara~brmamak,

dlr, demi§ttr: 1 - Yabancl kadmm sesl veya gene o#,lanm sesi. 2 - Cal• jp,ya uydurulmug ses. 3 - Fuhgiyatl ve §ekveti celbeden calma ve catJ,rmalar. 4. - Dinleyenin gehveti gaUp veya cahillerden olmasl. CalgJ. leal haram, ku§ Best mubah, insan sest yukarldaki dart madde vehcile §arta tA.bidir; ya mubah veya har8JI!.dlr.

[*] [5] Ayeti: [BA.tll oldutu bilinmeyen §i1phel1 §eylere de ttaat etme!] diye emrediyor. BAtll oldutu bilinene itaat hie caiz olur mu? [.*] [6] ayet1: [Dini mflbini islAm aleyhinde bulunan zalimler yakInda, alflmlerinden Bonra. nas1l bir inkllA.ba utrayacaklarml anlayacaklardJr.] demektlr.

......,282-


4 - Ve

RU5i.ilihi'ni~ ~erhi

Ve Rusiilihi'nin minas1 : [Cenabl Hakkm resullerine (yani peygamberlerine) inandun.] Peygamberlerin saYlsml [*'] aneak AllahU TeaIa bilir. Beni Adem peygamberlerinin ilki Adem aleybisselam, sonuncusu 'bizim peygamberimiz Hazreti Muhammed Mustafa sallellahli teala aleyhi ve sellemdir. • } -:'.J. . .-J'" _f~ "" J. 'f"" ... .t y.~.". ~J..J.J v,"" • ..,. • .",~.",JI# H3 . . . 'r-'J~j~~~ 0~r'~J-.)~~jlt.d'~i\) ~~~ [1]

G'.,.,~ \ -: ~

~J.

-!.. ,. '" ~j. -"~''''

,,IvV'. '"

."..;

,1~"

{~y:~;JJi:--\:~0)[4J249~(z,tjJJ)r3] 3H ... v;\j\~J~.)~I~~.i:\i\ [2] ,;I'

,..

[1] Ayetinde Vacib Te8.lanm Mah~erde I [Ey insanlar ve cin taifesi! Size, sizden peygamberlerim geUp il.yetlerimi okuyar~k Klyamet gUnlinU haber vermediler mi?) meAlinde hitap buyuraca~m bildirmesi, cinlerden de peygamber geldigtni gostermektedir. [2] ayeti, Allahli Te!lanm Melelderden dahl peygarnber se~tigini bildirmektedir. Bunlar va ~. pen-.mberleri Hazreti Ademden evvel gelmi~ olacagmd&n . . 1;111 lhtlyaten: «Hilkati alernden, FahriaJem efendimize gellndijft kadar ge~en peygarnberlerin ciimlesine inandlk .• der..k.'~Ylamberleri daha etraf11 olarak tasdik etmi~ oluruz. RaVJ&tUl8afa admdaki peygamberler tarihine gore Kur'an~l Ker!mde isimleri gecen 28 peygamberin isim sIraIan §oyledir: Adem, tdrls, Nuh, Hud, Salih, Zlilkarneyn, ibrahim, Lut, !smail, lshak, Yakub, Yusuf, Eyjllib, ~uayb,Musa, Harun, tlyas, ElyesA, Ztilkifl, Davud, Slileyman, Lukman, Yunus, Uzeyrj Zekeriyyaj Yahya, !sa ve -.----[*J [3] ve [4] ayet1: [Her bul etmeyenlerl fthlret azablyla gamber gelmeyen kavimlere de mektlr. Bu sebeple hiQbir millet

kavme bak yolu gosterici ve hakkl kakorkutucu bIr Reslll gelmi~tir. (Peyrnutlaka bir din alimi gelmilltlr.)] demes'uUyetten kurtulamaz.

-283-


Muhammed aleyhimiissalatii vesselamdIr. Bunlar i~inde Arap~a konU§arak peygamberlik edenler Hud, Salib, tsmail, ~uayb ve Muhammed al. dlr

i

Peygamberler hakkmda bilinmesi vacip olan vasrflar be§tiro Sldlk, fetanet, ismettir. Sldlk' garnberler her ve sOzlerinde sadJk vwuu"., net: Cenabl gelen hukiimlerde muhafaza etmek. mak, yani emirleri Teala tarafmdan hiikiimleri hakkiyle ve ""',,''''0.',H'':I rolundugu gibi- teblig etmek. Fetanet: Biitlin peygamberlerin fatin yani yiiksek akllh olmasl. lsmet: Biitiin peyga:mberlerin Rabbin inayetiyle giinahtan masum bulunmaSldlI'. Biz de bu slfatlarda olup peygamberlere ubi bulunmahYlz. Bizim peygamberimiz diger peygamberlere nisbetle iig fazla slfata sahiptir: 1 - Hatemiinnebiyyin yani peygamberlerin sonuncusuduro Kendinden kadar peygamber cektir. 2 - BiitUn ve cinlere de Peygamberlerin Peygamberimiz ve !sa, ii~iinciide, Ademi, ikinci dtinctide tdris, be§incide Harun, altmclda Musa, yedincide lbrahim aleyhimiisselaml gormii§tiir ["" J. Peygamberler cinsimizdendir; fakat onlarla insanlar arasmdaki fark, §eker kairo§l ile . adi kaml§, bal arlSl ile adi an, misk geyigi ile adi geyik araSIndaki fark gibidir. Peygamberlerin hepsi bir babanm evl8.dl gibi itikatta karde§tirler. Fakat ana mesabesinde olan §eriatlan bir derace tnkarcJlarm insanlara inanmaYlP laZlUldir.

yeryiiziindeki peygamberlere

[*] tbrahlm at Babilde dogmu§. Niimruttan Urfa §ehrinde kurtulmu§tur. Urfa kurtulmak manasmadlr. ~iddetIi kilfiirleri sebebiyle sivrisinekle azaba u~i"ayan ve bu sineklerden bogulma derecesine gelen NUmrut ve avenesi hela.k olmu§tur.

-284-


< J. }''''..1 ",-.:. \ .} "-''''J,,,,,,,}}-;;,, ~;) w:~~'~J;R\,;.'.J\...\I./\:.J (21

• ""

i31 •••

J) 1 ,) ~ ~ ,..,,,., -: , ~;%

,~,-,:~)<U\\;.>.A ~~\-!J;.IJI [11 $

~v ~I/_ It .'\~,! "''''''!(,.,·''ll'........ ~\~j(·J''''' "q;"'!, ,) ,OJ''' ~U-~AIII.J""~..ij

,.....

,.

) -")"" <''''::'1 ~"I' .:r'

r

i

,uW)'" ,..

'-

y j J4\l'~.r'.H31 2.30.. • (;:.;

L~ ;J(. . "''':; ,=~, U-7"~.. 11

-,....,..-t WII" I .. ~ II ,.,..:-.

~

"-

,

l..:JI,."

:'J .r;~... ",).,.:,,1 ".j.,;)::' ~ 1\ ~~.).4'{.>J"".H71·.;<).i":f" $i.J~~~:~.J~'f4J88 ..~\....,gJ) J~ 'J ~ -' 'J W

.[11 ayetinde AUahti Tealii, peygamberlerin izinden gitmeyi emir huyuruyor. Enhiya ve evliyaYJ. seven onlarm izinden

gider l *] . [2] ayetinde Hatibiilenbiya ~uayib aleyhlsselam kavmine: [Ben sizi nehyettigim §eyde sizin zararmlZl istemiyorum. Ancak gUcUmUn yettigi kadar iyiliginizi istiyorum.J demi§tir. Yahya aleyhisselama ~ocuk iken peygamberlik gel~ mi§ olup kendisini oynamaga Qaitran ~ocuklara: «Ben oyun i~in yaratllmadlm.» dedigi bildirilmektedir. [3] : [Her.Jrim ki Allahli TeaJaya ve resulU Muhammed at a itaat ederse Allahii TeaJanm in'am ettigi kimselerle yani peygamberler, slddtklar, §ehitler ve salihlerle Cennette beraber olur.J Salihler, oll}.~ riinti taate, mallarml Rabbi TeaJamn nzasma sarfeden ve yaratllml§larm haklarma riayet eden, haYlrlara te§vik edip !;!erlerden sakmdlran, takva iizere hareket eden mli'minler, dogruluga riayet eden all§veril}cilerdir. (Almada kolayhk, satma~ da kanaatkarbk gostermek biiyiik mertebedir.) Peygamberler ne kimseye miras~ olur, ne de ldmse onlara mirasGl olur; mallarl vaklf gibidir: din namma milleti islamiyeye kahr. Bu sebeple mall ~t Ilbtoldugundan 7.ekat vermezler; zaten kan§lk olmadlmAAnmallanm zekat He temizlemek laz!ffi gelmez. Mahn ldrl6flU:lllkA.t:t almak da onlara haram kllmml§br.· ., . , lsbfa: Se~ip halis ve pak olail1l11 a.1mak manasma oldugundan peygamberlerin hepsi Rabbi TeA.l!nm seQIDesidir. So~ , nuncularI bunlarm en giizidesi' olm&kla ResulU ekreme «Mus~ tafa» denmi§tir. [*] [4] ayetleri: (Her yiiksek yarde ve ge!;it b8.§larmda oviinmek i<;in l:jerli aHl.metler, eg-lenmek, Hlzmnsuz veya zararh oyunlar i!<in Ultlhtell em bin alar IDl yaplyorsunuz? Ve bu binalannlzm siz! ebedi yallatacagun nu zannediyorsunuz Size bunea nimetler veren AHahu Tealadan korkunuz! ResO.lUne itaat ediniz! Ve Rabbinizin size intikam edip ceza etmege de kadir oldugunu dU§tinerek ondan korktlnuz!] demektir.

-285-


1

$)

""'!,

#""')

tJ"

"""'/)

.. ~ "/"4'fJ-:-:"".J ~

1)-".::::

J

#""

~.:.ut,~r3J SU .. ·. "-'l1~~~~~.!1y;~~.:JI.:;~ (21 90 •••• dlt..I.J,I.wJ"':)\~\.rrl1 - : : $'

.) ""'0: 5(}J;-;' ("!

}."..~,Jr'''''''

I

/\,,.~

-: /

• .,.

,,';

crt .""'\ ';

2$\~\cr r'~~\:;~I~A:fl~j>'W==).l{jJ\W~\~~I~~

tt', t --' ~i:);!~~MtJ..r-\

[1] : [Resf:t1e itaat eden Allahii Tealaya itaat [21' [Ey Resftliim! Sana biat edenler Allaha biat

l'R

a#"

etmi~

et~

olur.] olurlar.]

0

Esteiztibillah [3]. Rabbimiz TeaJa bu ayette her §eyi yapmaktan suretle aciz olmaruj:p.m ederek has kulu Muhammed aleyhisselaml, bir geceniri bir klsmmda Mescidi Haram'dan (Mekkedeki Klble mescidinden) Mescidi Aksaya (Kudlisteki eski Klble mescidine) gottiren Zan ecellii aIasmm tesbih edilmesini emrediyor. [Mescidi Aksanm muhitini miibarek klldlffi ve ResulUmii, nihayetsiz kudretimin aIametlerinden bazI1arml kendisine gostermek i~in gotiirdtim.] [*]. Hazreti Peygamberin Mescidi Aksidan semaya ~lkma~l mii7 tevatir hadisle sabittk Hicretten bir bU(~uk sene evvel olmu§tur. Sidrei Mtintehadan yukan huzuru tIahiye urue edip Hak Tealayt gordiigii, birer ki§i tarafmdan bildirilen hadislerle sabittir. Hz. Musaya Turisina da~nda, Hz. Yunusa ua'"F,§u karnmda Hz. Yusufa kuyunun dibinde tecelli eden Zatti ecellii ala, Peygamber efendimize de Ar§In fevkinde tecelli etmi§tir. Bu mevkiler bu zatlar i~indir. Rabbiil alemin mck!ndan miinezzehtir. /

Kudt!steki ve Result! ekrem a!. m uzerinden mi'raea «lktlg-l mubarek kay&ilm havada durmakta olduA'u sozu doj1;ru dekHdir; bu mt!barek kaya yerlnde koklel:jmi§ kayadlr. Bunun ru§andan goriinen klSmmm albb1111tJzam agllml§ ve bo§a kalan kenarlannm altma duvar yapllarak teberrllken l«erisi mescit ve bunun Ust(lnd~ de namaz i<;in fll'dolaYl mahf1ller yapl1ml!jbr. Bu eihetIe bu kayaya sahrai mualHl.ka (yani havada duran ta.l) denmeyip sahral mualia clenmesi Hlzln1.dlr. rnaIOmab birkag sene Mescidi Ak:::anm tamiri 1«in Kudfise gidip gelml§ olan ihtiyar blr mimardan edindim. Mer. EImahh'mn tefsirine gore ResOW ekrem sahradan semaya Mi'raG denilen asansl:ir glbi bir yukan aletiyle «Ikmlllbr. Semadan Sidreye Cebrail a1. In kanadl ve neri Refrefle gltmi§tir. [*]

-286-


·l:;.:;t;1 [J]f:~Gr;~~~J.[21$J'iI~~~

«I

~;:.:.~ ·.m

~~t~~I;kt [6J~' )taJ;;J\~t D)1~ '-.!,';\}~'j~~' . ~s .. ~s1J;~~..rj)~l [g]~J§{.~~};~[8] $~~~i':?~\~~S~ [7] al. bu ali ufukta yani Sidrede durdu] . [2). [Sidreyi §uurun anlamasmdan hari~ tecelli biiriidli.J [3]: [Sonra Re(refle ylikseltip Zab ecellli aU. canibi kudsisine cezbettL], [4]: [Ok yaymm iki ueu gibi yahut daha yakm oldu]. [5]: mehabetli manzaraYI goren big meyletmedL] [6]: garibeleri yalanlamadI.], : [0, Rabbinin ayetlerinden en biiyligiinli gordii.] [8]: [Allahii Teala abdi hassmavahyettigini vahyetti], [9]: Mi'racda peygamberin [gordiiklerine itiraz ml ediyorsunuz? J. [10]' [Muhammed aI., Cibrlli bir kurbi Haktan donli§te esas !?ekli lizere gordli.] (Bir de vahyin ilk zamanlarmda Hlra'da gordli) demektir . .J,)./

.J""/;#.J~~/~'''''''t'''''''''.J\''''''

;111'/#1'

.J '."~"J\(~H""'!'.,J

"""-;;: ....

(3] 6,jbJJAl\I~.)-,~!l;'ill/:~A.::J\ l:2J .:)..::•.IJJ ;~:J4.lI,::.,t,;;J1 li.l "

,;/I'

;.......

";'

"',.,.,.

'*/

''t.> ""J.).--r.:~/" ~fJ-'''~I'''' )!.. ~ --l"1I"''''-!( :" II'" 1\1.\ r' I~.,(..(-" $·AJY.J)~J.f'!..l.J.J~J 6.U1iJ.~~~v~ [41 ~1;..,4.I;.u ~~J"'J~ H uzuru ekrem evvelA. yani beden mal ile yapIl~n ibadetlerin haps! ZUlceliU igindir.» dedi. Buna cevaben Rabbi Telll tars.tmdan [2]: «Ey Nebii Zi§an! Sana selaro .oleun! 4llahtl 'lellA-nm rahmeti ve' bereketieri de senin tizerine olsun buyruldu. Resulti ekrem, ~ereften isiliade etlnesi [3] : «Rabbi limmetinin de Miitea.lin selaml bizim lizerimi2e (b41tUn peygamberler tizerine) ve Allahii Teala.nm blitiin 'salth kulll.n tizerine de olsun!» demi§tir. Bu seHlma blitiin melekler mli'minler de dahil oluyor. Hak TeaJa bu mtikaJemeyi meleklere i§ittirdiginden blitiin melekler [4] dediler. Mi'rac tafsilab «Mevlid» kitabmda yazilldlr [*]. Mi'racda uc::ar sliratle Seyyidi kainat, Ar~'m etrafmda Mi'racda ResUlU ekremln Ba.rl Teal§.dan (Mevlid'den); 01 zaif iimmetIeritl hal! nola? Gece gUndtiz i~leri isyan kamu, Hazretine nice anlar yol bula. Korkanm k! yerleri ola Tamu (Cehennem.)

-287-


tavaf ettigini gorerek Cebrail aleyhisselama: Bu meleklerin ne zamandanberi tavafta olduklanm sorm\l§, 0 da eevaben: «Ar§m altmdan dortyiizbin senede bir YIldlZ dogar. Bunu dortytizbin defa gordiim. Bu mtiddet zarfmda ge~en bir melek bir daha ge~medi» de~i§tir. Ar§'l azimin ~evresinin melaike stir'atiyle milyarlarca bitmemesinden, Ar§'m oldugu ve meleklerin akll erdirilemiyecek ca senede arkasl saYIlarmm cak dereeede anla§Ilmaktadlr. Bu kadar Ar§, Cennetin ettigmden, Cennetin df! hesapslZ t§te bahsettigimiz lli ekrem efendimizin' nurudur. Hz. Peygamber «RabbUl alemllin en evvel yarattlgl §ey benim nurumdur.») buyurmakla beraber «Beni hakklmdan ziyade ytikseltmeyiniz! Muhakkak Allahti Teala beni resul ittihaz etmezden evvel kul ittihaz etti.) demi§tir. .;.,. :-l~." • - I.)~", .., ! _A":.!.)I ....11 ';,

o

[1] ayetinde buyurulan Melei alanm . mn hallini Vaeib Teala bu Mi'rae gecesine Ui.lik ve takdir buyurm\l§tur. Once lsrafil aleyhisselam tarafmdan [2] «Ya ResUlallah! Keff8.rat (gtinahlan orten §eyler) nedir?» diye sual olunmu§, Resulti ekrem tarafmdan da ,[3] : «Gti~ltik­ lerde bile abdesti gtizel almak, cemaate ytirJimek, bir namazdan sonra diger namaZI gozlemek keff8.rattlr.) buyurm\l§tur. Cebrail «mtinciyatI» yani belalarmdan sormu§, «Gizli ve sevmedigine selam kuHuk i~in gece namaZl aleyhisselamm mtihlikatI sormasma da ( (Bahilin derecede hasislik, hevasma tabi olarak zuliimkarhk, ibadetine magrur olarak sofuluk.)) cevabl verilmi§tir. Hazreti Peygamber «Mi'racda Cennet ahalisinin ekserisinin fukara, Cehenneminkinin ise kadm ve zenginler oldugunu -288- ,


gordlim.» buyurmu§tur. Mi'racda glybe~inin kendi kollanm yedigi ve baklrdan tIrnaklarla, ytizlinii YlrttIgl goriilmi.i§tiir. Aleyhissalatii vcsselam Efendimiz Mi'racda iimmetine olarak namaz emrini ve ~3 ... j;5Iz,:'1 ayetini aIm. Namaz iimmetin mi'raCldlr. Peygamberimiz mi'rac habcrini verdigi giin Mekke Mescidi Aksamn §eklini, kervanlarm yeUerini sormu§lar, AleyhissaJatii Vessel~m Efendimiz hepsini birer birer haber vermi§ler, fakat kafirler yine inanmaml§ait bir : Bir Mekkeden larchI', Mi'raci ~ama giden kcrvanm reisi olan Ebu SUfyana arkada§lanna, Kral Herakli, ~amda §unlan sormU§: Peygamberlik davasl yapan zat, e§raftan ml, fukaradan ml? Ecdadmda saltanat eden ml? Kurey§te kadar peygamberlik davasl eden olrnu§ mudur? Ona olanlar fukara ml Qogabyorlar ml? Onun dininden geri dOnen var ml? Harpte galebe hangi taraftadlr? Bu suallere 0 zaman Peygambere di.i§man olan Ebu Siifyan ve arkadru;darmm veI'dikleri hakkmda da KraJ: «Hcp bunlar peygamberlik alametleridir.» demi~tir. «Size ne emrediyor?» sualine kar§l, putlan terk, Rabbe ibadet, namaz, zekat demi§ler. «Hiyle, hakslzhk ve yalam var ml?» deyince" dc, hiyles], yalam ; fakat mi'rac isminde bir oldu mi§ler. Mi'racm ne zaman oldugu sorulup cevap almmca, Mescidi Aksanm hademesi olan nasraniler «Evet, dogrudur. gUnkii 0 gece Mescidi hirgok ruhan1 ~oldlik.» diye mi'racl tasdik etmi§lerdir,

PEYGAMBER AL. m M(JCltzELEBiNDEN BAZILARI Peygamberin mucizeleri pek UQ bir cize olduguna gore, Kur'an 2222 mllc1zedir. Klyamete kadar timmetinden gelen evliyanm kerametleri Resftlii ekremin kuvveUyle ve onun sayesinde oldugundan her velinil1 her kerameti de Pcygambcrimizin bir mucizesidir --------[*] Her peygamberin mo.cizesizamanmm en ilerlemi§ bulunan hunerine gore verilir, Biitiin 0 marifetleri peygamber, milzicesiyle iptal edel' peygambel'Hgl isbat olunurdu, Musa aL zamamnda Mlsrrda hirbazhk. Heri gitmi§ oldu!undan ona biittin sihirleri mahvedecek mo.cizesi verilmilllL tsa al" zamaumda doktorluk ~ok gitmi§ !undan babaslz dogmak, be§ikte konu§mak, tedavisi imkAnslz hastalIk- 289 Amenttl ~erhi - 19


Kasidei Btirdede Busayri beytinde «Ey zi§an! bliytidliglin, eahiliyet devrinde ya§adlgm, bulunarak ya§landl~n bu kadar ilim sahibi makhgm sana mucize olarak yeter.» demi§tir. Dmmilik (yani hoca gormeyip okuma ·yazma bilmemek) bizim i~in kusurdur. Fakat Nebii zi§an i~in §ereftir. <;iinkti, hocasl Mevlayt Miiteal . Kullardan hocabk yoktur. olmu§ yazar halde hocahk biiylik cizedir. olmakla alemi blrakan bir zi§am getirmek en biiylik mUcizedir. Mevlid kitabmda da bazl mucizeleri yazllml§ur. Ian tedavi ve oIiileri djr!ltrnek mOcizeIeriylc biitun doktorlugu blrakml§tl. Nebiyyl zi§anlrnlZ zarnanmda da belag-at yani sek edebiyat i1erleml§ oldugundan biitiin blrakacak tapla yani Kur'an-l Kerimle gonderilmi§tir. da 'ruya tablri. cizesiyle gelmi9ti. Esbak Defteri Hakani Nazm Mahrnud Esad Beyin Dinl tslam Tarihinden: Bazl isnadlarla beraber eski peygamberlerin peygamberlikleri ehli kitap (yani hlristiyanlar ve yahudiler) taraimdan kabul olunuyor da, son haccmda yUzyirmtbin ki§tnin toplanmasml temin etmi§ ve binaenaleyh ckserlyeti dti§man iki - tiQ mllyon ilzerinde ruhanlyeten, manen ve hakimiyet kazanmaga muvaffak mu§ olan senelik hayatl dii§manlan tarafmdan bUe ltadar gosterilmemi§ 3.hi.r peygamberinin gamberl1gi ni!,;in kabul olunmuyor? Mavenking 17/1/1915 giinil bir sede verdigi bir konferansta:. «Miisliimanlarm gokten inme kitabl Kur'an'dlr. Bu kitap, Muhammed aleyhisselamm peygamberligInde telakki etmi§ oldug-u vahiylerin tamamIdll'. BaZllarIllln dedigI gibi Kur'an Muhammed aleyhisselanun uydurmasl olsa ldl kendisini muaheze eden bazl a.y~tler! bulundurur ?» demi§tir biz de teyi2!. ) Blr;kUZ; rnllyonyahudinin teslimi ile Tevratm sernavi olduj.;'1l olunuyor du, bUJ',>iin hayattald yediyUz milyon mtislliman taraimdan dik ohman Kur'an'm semavi oldugu niQin kabul olunmuyor? DOrt \le§it olaeak derecede bozulmU§ bulunan !neil'in kabuUi ilk devirlerinde ve eehalet devrinqeolmu§tur. Nihayet engizisyonla muhafaza olunmu~ bulunan bu kabul rieye yarar? Diinyanm ilim ve fennl llerleyinee bir pal'Qa iImi olan hlristiy~ar ellerindeki tncil'in semavt oldug-unu reddetmi§lertUr. BirQok luristiyanle.nn ve yahudllerin hU'istiyanlIk yazdiklan kUtiiphane1er doldurdutu rneydandadlr. Buna bil Kur'an'm lnmi§ kitap oldutu bjntis;yllz ktisur senedenberi yiizmilyonlarcaniifusun higbir! tarafmdan edilmiyerek olunmu§tur. Bundan ba§ka evvelkipeygamberler ve kitaplar hakkmda §ahitlik ettlg-inden Kur'an'l inkar .ehli kitabm da i§ine gelmez! Kendi peygamberlerinin ve kltaplarmm dog-ruluguna Kur'andan daha·

-290-


PEYGAMBERlMiZtN ยงEMAtLt

~ERiFESl

Mahlukatm gtizelidir. Benzeri yaratllmamlยงtIr. Sac;lan ne klVlrClk, ne diiz idi. Mlibarek parlak yiizleri pembe beyaz, el ve ayaklan bliyiik~e ve etIiydi. Ahnlan geniยงge ve parlak, kaยงlan uzun, inee ve hilal gibi, kirpik killan slk, siyah, uzunea ve yaratIh!?tan stirmeli Gozlerinin kuvveti ziyade olup geceleyin de gtindtiz gibi gortirdii. Daima tevazudan yere bakardl. Bir ยงeye bakmak iktiza etse ueuyla bakmaz ve hiQbir ยงeye g6zii ile iยงaret buyurm3lzdl. iยงitmeleri ~ok ytiksekti. Miibarek yanaklan ne uzun ne degirmi olup bedir nuriu idi. Sakallan slk, mtibarek a~zlan orta geniยงlikte, diยงleri cliz'J: seyrek ~ok parlaktI. Sesleri latif, gtumeleri tebesstimdli. Kahkahasl hiQ yoktu. AvuQlan geniยง ve parlak, pazuIan kemikieri iriee, g()giisleri ve omuzlarl araSI geni!;ilti. tki klirekleri arasmda, sola dogru, peygamberlik mtihrti yard!. Karm gogsu seviyedeydi. Bedenleri ve nurlu ieli. Boylan ortanm ytiksegi oldugu halde en uzunun yanmda ondan uzun gortiniirdti. Kainatta Seyyidilmtirselin efendimiz kadar hayatJ mazbut biZ' fert yoktur. DogmasI, bliylimesi, gen~ligi, bilhassa peygamberliginden sonraki ahvali, gtinti ve yeriyle kaYlt ve zaptedilmiยงtir. 'Peygamberimiz hakkmda medih ayetleri pek ~oktur. Mevltid kitabl da Peygamberi medih oldugundan, bakuvvetli ยงahit bulamazlar Bu cihetle Kur'anl getlren zaman peygamberinin sadlk oldugunu ka.bul etmeleJ,1 l&zun geUr. Hlristiyanhkta kitaplarmm hilk.timlerine hiQ rtayet edtlmlilI\lektedlr, Halbuki ilJemi islamda ahkanll ilrihiyeyapllmaktadlr. Bunde.nยท bqka hlristiyan Volter, incilin mensup olduklan zatlaravarchrlla.ma.,d1J'lnl soylemektedir. Bu kitaplann hlristiyanllg-m ilk devirlerlndeyullmadlg"ml ve her birinin n bir kalem mahsulil oldug'uriu milate,rlk1er de isbat etmiยงlerdir. gun tncil baยงka, hlristiyanlik ba~kadlr. Papa dokuzuncu Pi teยงkil ettig"i konsilde papahk. malmmma bil' de. hats etmemezliJ{ vasfml vermiยงtir. Hilkumleri nesholunnIUยง ve pek gok tahr!fatu ugl'arl1lยง olan kitaplan hUkmtince hlristiyanlarda bir yanag-ma tokat vurulunca digerini "evirmek, fa:sJ.a giyecek tedarlkinde bulunmamal( gtbi ยงcyle.r oldugu halde ducllo kaldlnlmazdan evvel hlristiyanlarm ufak blr nefsaniyet uzerini: birbi.rini dlielloya dflvet ettiklerini ve yer kavgasl veya siyasi baยงka bir sebeple kanh muharebelerc ,g'iriยงip memleketlerini harab~'lere <,;evirdiklerini ve birbirlerinin ktildinti kurutur derecede kan doldtikleriui di.iยงunmelidir;ยท halbuki kitaplarmda harb yoktur.

-291-


ramSlZ ve mekruhsuz okunan mevltid [*], Kitabl Kerime muvafIktIr. Kesik ba§ hikayesi acem uydurmaSldlr. «Vefatm Nebi» bahsi de uydurmadlr. Peygamberimiz i~in olti denemez. Kabrinde hayattadlr [U]. ((Kabrimde Klyamete kadar «timmetim, timmetim!» demekten geri durmam!» buyurmu§tur. Dog-dug-unda [***], hayatmda, kabrinde, Mah§erde daima «timmetim, timmetim!» diyen zatl kerime laYIk timmet olmag-a ~ah.§ahm!

Yeni Hutbclerden: «Bundan sene evvelki rebiulevvel onikisinde gtin Risalet giine§i dog-duo insanlarm takdisine m tisltimanlarm gcleIl: emsalsiz viicut dtir. <;tinkti 0 yl kaplaml§ olan karanhklanm, zultim lutlanm yanm yede insanhk alemini hiirriyete, miisavata, iki cihan saadetine kavu§turmu§, insanlan elleriyle yaplp kalbleriyle tapbklan . putlarm 6niinden kaldmp kalblerine hakiki mabud duygusunu sokmu§, putperestlik tahakkiimiinii temelinden Ylkarak insani

[ *1 Eu kelimenin do!"rusu «mevlid» olup arap!;ada doA"um yahut dogl1m zamam manaSlDl gostermekte ise de bizde Peygamberimizin dogumu manasma «mevliid» kullamlmaktadIr.

[** 1 [1] ayetl rna-nevi hayatIa Peygamberimizin sah1p olduklarma ii~etlnln

kttaplarde. h. §eriflerde [.~ ... ) Res(\lU nh, kl ey MevHl! Eu bah~ln 80n TIfl iken' 01 dUer Idl t1mmetin. Sen kocaldm terk edersin siinnetin. Bu beyit: (Seyyidi Kainat Efendimiz annesinden yeni dogdu!"u zaman bile MevlA8111dan iimmetini istiyordu. Ey timmet! Sen kpcadIA"m halde bile ouun 811nnetine raA"bet etmiyorsun.) demektir. t§te biz de saYISIZ kusurlarmuzlD affma medar olmak tizere §u beyitIeri okuruz. Ey gonUller derdinin dermanl sen! Ey yaratllmu~larm sultam sen! Ya Habibellah bize imdad kIll

Son nefes didarm ile §Ad kJl! Ummetim! dedi sana !;iin Mustafa Ver salevat sen de ana bul safa!

-292-


medeniyyet kurmu§ olan ahir zaman peygambcri Muhammed Mustafa aleyhissalatti vesselarmn buglin dogumunun (1388) inci yIldontimiidUr. Vlicudu aJemlere rahmet olan bu zatta ~ocuklugundanberi gorlilen kemalat akIllara durgunluk verecek ytiksek olup biitiln omrtinde hi~ yalan soylememi§, kIll kIrk yaracak derecede olan dogrulugundan dolaYI memleketinde kendisine (Muhammedill'emin) Unvam verihni§, di.i§manlan da onun ytiksek vasIflarma hayran bulunmu§tu. i§te btl glint! biz mlisltimanlar birbirimizc kutlamahYlz. Ve ~ocuk­ lanffilzm kalblerinde Peygamberimize, dinimize, KitablIDIza kar§I sevgi ve saygl hisleri uyandIrmahYIz.» Ncsimtirriyaz'a nazaran mevltid meaU dogrudur *]. MevHid okunan eve bela gelmez. Teganni, riya, para ve diinya menfaati Allah rlzaSl iGin okunursa sevapbr. Mekruh veya (kadm ve erkeklerin bir arada buiunmasl gibi) haramb bir i§ kan§lrsa, mevltid de mekruh veya baranlh oImu§! olur. ResUlti ekrem efendimiz' Hazreti lsanm dogumundan 571 yIl, Fil vak'asmdan 55 gUn sonra Mekkede dogmu§tur. Pederi Abdullah" validesi Aminedir. Dedesi Abdillmuttalib olup bu da Ha§imin ogludur. KIrk ya§lmda peygamber olmU§, ilk onii!t sene iGinde Mekkede miisHimanhgm temelini kurata\t pek ~ok mticahedede bulunmu§ ve sonra Barl Tealamn emriyle Medineye hicret cdip orada dinin kuvvetlenmesi igin geceli gilndtizHi ~all§mI§. bir~ok muharebeler yaparak m11slUrnanhgm kuvbulmasma, fiitUhatla beraber Mekkeyi almaga muvaffak olmU§! ve bu suretle Medinede on Bene hayat siirmii§!r

(*) ASll mevliid kitabl Bursada Ce~r. . yolu tizerinde medfun olan SiHeyman Celebi merhumun eseri oIup Hierl 812 de yazllmHlhr. TUrkgc mevltid gc§itlerinin yi.izelliden fa.zla oldutu soyleniyor. Bunlarlll iginde en ziyade rag-bet kazananl budur. Bqyt1zyetml§ senedenberi memlekf~timizde okunmasl da mtiellifinin mA.nevlyatmmyilksekligine delildir. Aslmm bozulmakta oldu~'unu g~ren Rlza merhum tarafmdan (Musahhah Mevlidi ~erif) namiyle Stileyman Celebi mevlidinin dogTusu basIln11§hr. Bunda kesikba§. deve, giivercln, geyik hikayeleri ve Fatlmattizzehra bahisleri yoktur. i!jte bu Musahhah Mevlid en ziyade §ayam tavsiyedir. Mevliid hulusu niyetle okunursa Nebii zi!jan hiirmetiyle be!:llann def'i umuluL Ve I;ok sevaba nall o!unur. Sevabl mevtalara da hediye edilir. DagltIlan §ey olmu§lerin In§aallahii teaJa Cennet nimeti kazanmasma sebep olur.

-293-


ttir. Peygamberlik vazifesini yirmlUg Yllda ikmal ve altml§tig ya§mda Medinede baki aleme irtihal buyurmu~tur. (Hicretin 11 inci senesi, 2 rebitilevvel pazartesL) (MaYls - 632).

RESt'JI.JU EIffiEMiN METHt IIAKKINDAKt AYETLERDEN BAZILARI

[1] : [Muhammed aleyhissalatti vesselam, sizden kimsenin babasl degildir. Lakin Allahti Tealamn ResUlti ve Peygamberlerin hatemi (yani mtihrti) ve sonuncusudur.] Miihim bir kafilenin kumandam, idare igin nasll geriden gelirse i~te peygamberimiz de en geriden gelmi~tir. Allah tarafmdan olan bu mtihtir, peygamberler defterinin kapandlgml bildirmektedir. Gelmesi en sonra ise de ruhunun yarablmasl ve peygamberlik verilme~hepsinden evveldir. Ismi ve evsafl ~erifesi Tevrat, Incil vediger kitablarda yazlhdlr. [2] ayeti: ['Ommi olan ahir zamah'peygamberine tabi olanlar, onun ismini Tevrat ve tncilde yazIlI bulurlar. 0, onlara iyi §eyler emreder, ki:itti §eylerden sakmdlrlr. Temiz §eyleri hela1, murdarlan haram kllar.] mealindedir.[3]A.yetinde de Hz. lsa: [Ey beni Israil! Muhakkak ben, AllahU TeA.Ianm size resftltiytim. Benden once gelmi§ olan Tevrab tasdik edici ve bendllln sonra Ahmed isimli bir peygamberin gelecegini mtijdeleyici olarak geldim.J mealinde-

-294-


/ ~ ,,).)-');11 .... ~J. J )'~-:~_/ ...~}' /"'~y ~ . /"'u"f;""}J . "'r'~~"<,"/ (/0'<::: .-'\\1': ":\\.c..,..\ .. \.\ ~ ... cJ~ ' r ) .. ~).;~j~I:.?0-~~ '-';,;:",\) 7 All'».),) (l~

....... 'I}j''y'/,,"\ ·-·"·I/J\·~·})··\ J. -"/:.· ,,,..,,,..;, 'J\-I··"'·WI. \J..>--a" u..l1; :y t?J"'"" .." ~» ) ;>-»v' iii A;~j ~

I

... ""-"',.

",.~)'

"I'

f

i1 Jj(i--::JGJ [~] ~~~~; \09

[2J 59

./L",

"1

.,1~

... 4.:J ~~ J

5:~Ul~~fl;

~C [51~i;~;;~~~ci~e:::}0;J\~f~~41 330 ~W,~ 563 ~~~;;fi~ ~'idJ[91~~~~tjl~I~J rsJ

~~:;[1J ~.; 161

dir. [1] ayetinde Rabbi Teala: (Evvelki peygamberlerden SDZ ,aldlm ki size verdigim kitaptan sonra f1izdeki kitabl tasdik eden bir resm gelecektir. Yeti.§enleriniz, behemehal ona hnan edesiniz ve muhakkak yardnnda bulunasmlz! Yeti§meyenleriniz de vasiyet edesiniz! Bu ahdi kabul ettiginize dair ikrar verdiniz mi? buyurdu. Onlar da «1krar verdik ey bizim Rabbimiz!» dediler. Oyle ise nefsinize ve size tabi olanlar Uzerine §ahit olunuz buyurdu.J [2J ayetinde nurdan murad, Peygamberimizdir. Muhammed: Alemde ~ok metholunmU!i, Ahmed ise en ziyade hamd eden manasmamr. [3] : [Seni anca.k alemlere rahmet olarak gonderdim.J demektir. Bundan daha yiiksek medih olamaz. [4] AllahiiZiiIcelal hazretleri kitabmda diger peygamberlere: Ya Adem, ya, Nuh, ya ibrahim, ya tsa, ya Musa, ya Harun, ya Davud, ya Zekeriyya, ya Yahya! gibl kendi isimleriylehitabettigi halde, peygamberimize: «Ey Neb!, ey ResUI! diye verdigi rlitbe He hitap buyurrruj.8l, fteaiUU ekremin §erefinin yUksckliglni gostel'ir, [5] :. rSt1ti.P:J. Insanlara §alnttir.] Allahii TeaHi bilhassa biz! (Ummeti·Muhammedi) ona soracak. Her gUn kendisine iyi ameller,\"e ealevab §erife He iakdim olunmah ve §efaatine naU olmqagahi;lmahYlz. [6] : [Mii'minI ere mlijdeciJ, [7J : [Kll.flr ve'.ileri korkutucuJ dur, [8] : [Rabbe davet ediciJ dir. [9]: [Ey Nebii zi~amm! Ben azimti§§an seni kiifiir ve cehalet karanhgmdan aydmhga glkarmak ve senin nurundan onlara feyiz kazandumak i~in insanlara ve ~l1eme ziya veren bir nur olarak gonderdim.] demektir. [10] ayetinde [Sen muhakkak !',lok ytiksek ahlak iizeresin!J buyurulmU!~tur ki, bu da medhin en ytiksek meriebesidir, Onun yiikselt ahlakl kainata ornektir. Peygamberligi Klyamete ka-295-


dar baki olup Mah§er'in onun §eriab tizerlne kurulmasl dahi delildir. 201 isminden bir ismi §erifi Musaddakun (yani ((ok tasdik olunmu§) tur ki funmeti gayet ~oktur, DUMl bereketiyle timmeti hakkmda batmak ve ~ok klthk gibi belaIar uinumi olarak gelmcz, Fakat funmetinin aralarmda husumet ~refine

. . 14-

-"

'"

~Ij~~ ~j~;r~\~w:~~~; ~I 'i~~

-

.;'.J"'. (.(", .... tUai ~lJ,...)~ ~J'

t..... "

vJ [&J

,}\.J "\vJ"l~!.~

.,."\

81 ., .. ·vr.J'..-ev--:J

ve aynhk olmamasl verilmemi§tir. [6] : [Ben azimU§§an, her peygamberi ancak kendisine itaat olunmak i((in gonderdim. Nefislerine zulmedenler, gtinah i§ledikleri zaman sana gelip istigfar etseler ve sen onlar af dilesen Al1ahli TeaHi tevbeleri kabul ederdi.] meaJinde olup mli'minler, tevbe etmezden evvel sale'vatI §erifelerle Resulli ekreme mliracaat ederck istigfar ederlerse tevbelerinin kabul olunaca~Ill anlatmakta-

[" . SALEVATI ~ERtFE FEzAiLi'NDEN

l':ti('-

c.d~~J r~"...:i ,i--:(.}\:' ~{~Tt . 'flit :-~~~:.\~\ [1 ~ :"-~I{ ~.!!;:'J"4.J. • '" "1\.IlL.',1

°.t)llJr21~25 t

} 9" JJ'~I~~~ /,,#~./

599

: [Muhakkak Allahli TeaHl ve melekleIi Nebii zi§an iizerine salM ederler. Ey iman edenler! Nebi lizeIine siz de sal&t ediniz ve teslim etmekle teslim ediniz! (yani ona c;ok sellm. de. okuyunuz!)]. peygamt>ere saUlt: AllahU Tealadan rahmet, meleklerden istigiar, mU'minlerden duadlr, Mevlarun rahmeti ResflIlinlin . derecesini da.i.ma ylikscltecegini va'detmesidir [2]. SalevatI §erifenin mAnul namazm slinnetleri bahsindeki ezan duasmda oldugu gibidir, Salevatl §erife ayetinden her mecliste bir kere [*] Resrul.1 ekremln medhI. haklanda eski §airlelimiz na'tl §erif namlyle btr~ok medhlyeler yazml§lardlr. Bu hususta Arap<;a bir<;ok eserler de vardlr. Bunlardan en ytiksek itibarllsl Kasidei BUrdfldir. Bunu yazan tmanll Btlsayti, MIsrrln Busayra koyUnde hleri 608 de dogmu§, 696 da vefat etm1§tir. Bu kasidenin hassalan pek <;oktur. Bazl (delall) kitaplarmda hem kasideler hem de tarifleri vardlr.


salatli selam etmenin vacip oldugu istidlal olunmll!~tur. Bir hadisi §erifte: «Bana en makbul olanmlZ, salevab §erifesi en

J-'-...:>

olanmlzdlr)). buyumluyor.

J...~I

ayetinde:

'"

rahim al. KIyamete kadar kendisinin haytrla yad olunmasml istemil:;l. 280 ... ~_>

'jlj

~l~

ayeti hiikmiince Hak Teala onun

vermekle duasml kabul etmi§tir. t:;:te namaz ecrini dtinyada salevab §erifesinde Hz. lbrahimin de zikrolunmasl bundandrr. ayeti,

zi§an, mli'minlere

nefislerinden ~ok faydah ve §efkatli babadan daha merhametlidir. Onun zevceleri, mli'minlerin analarIrur.] demektir. Bu cihetle emrini kendi i§lerimizden t.utmahytz. Cihad bi mtihim ve gug i§lerde bahasma olsa da Peygamberin emrini yerine getirmege ~ah§mahytz.

islam [1] ki saba ! Bir Nebiyyi muhteremin. bulun~ugu mlibarek yere ug-rarsan onun ravzasma benden selaro teblig et!) manasma gelir. 1§te uzak yerde sevgilisi olamn hediye veya. seUlm gondermek i~in fIrsat aramaSl gibi piz de salevab gerite okursak Peygamberimize selam gondermi§ 61uruz. SUnnetIeri i§leyince de 0 N ebiyyi ckreme sayilinz. Bir hamste Hz. Peygamber, «Kendilerini ate§e atan bocekleri korumaga ~all§an biro mean gibi, ben de timmetimi ate§tcn korumaga ugra§maktayun.)) buyurmu§tur. Bizim [2] kerimcsi mucibincc Peygambcrimiz nefsimizi, cammlZl feda edecek deredede ona muhabbet etmemiz 18.zlm gelir. Ona muhabbet eden yanmaz. [3] ayetinde, ResUlli ekreme «Makaml Mahmud» vadolunmu§tur buras!, mnuma

-297-


I ~ ... ~~\ ........ ;-\ ..... ,JI'\ \~'i~, ........ f'1 ·~i:::"" ~J. ~(y..-, [7145' vr-~~..o>'---,r61 ~r;-)[Sh:2SL:i

:3 ("'~J l . . . . . [4

.. I ---, I '" , , .... • ,J..::;:; .... ........ " I1'1::"'''''''' P "' ... 1I':::"' .... ") ....' • r"_ :.... L (--, .J~)~~<JWJ¥-~";:.-~~(fU\rB1381 .... ~I(Jt'\!~ .~

~f }:',..~,

0 -: -:.

b..r~~t,..;J..9(4]

(.$" (~~ .....,

~7

:-

faat yeridir. SalevatJ. §erife ayetinde [4] buyuruImasl, salevatl §erife okunurken. [5] denecegini gosterir.. [6], [7] gibi peygamberlere selam ayetleri de salevah §erifede (VE; sellim yahut ve selamiin demek liizumunun delillerindendir. Salevah [*] §erifede (ve alihi) demek ve «Ve ala cemiil enbiyai velmiirselin» de diyerek biitiin peygamberleri de ilave etmek hadis hiikmiine dahil ve efdaldir. Salevah §erife ona sevgi alametidir. Mescidi Saadette minber mesabesinde olan direk, esas minberin yapIlmasmdan sonra ResUlii ekremin firkatine dayanamaYIP hazin hazin inlemi§tir; biz ni~in onun firkatinden aglamlyoruz? [8] denirse hem ayete hem de hadise uygun pek golt saYIda salevatJ. §lerife okunmU§ olur. Onun 8.linde iimmeti de dahl1 oldugundan duaya kendimizi de katml!J oluruz. SalevatI !Jerife, iimmetin dUasl oldugu ve Peygamberimiz de duaya muhtag bulunmadl~ igin neticede kendimize dua etmi§ ve §;Iefaat istemi§ oluyoruz. [1] ayeti de Peygamberin ismi amldlgmda salevatI §erife okumak lazlm olduguna delalet eder. «Bir salevatI §erife okuyana on sevap yaZllIr; on giinahl mahvolur ve imanla gitmek miiyesser olur. CoksalevatJ. §lerife ile rlZlk bol, dua makbuI, hacet kaza olur. Gamlar gider. Cennet. te hiirisi ~ok olur. Ibadet eden ve salevatI §erife okuyan i~n g<$k kapllan Ar§a kadar a~khr.» Her mii'min Mah§erde Havz ba§lnd.a, kendini salevab §erife ile tamtabilir. Her. leyden ziyaae peygamberini gormek isteyene oliim hakir g~lil\ «Muhabbet ehli olan Ummetin salat ve selamml i§itirim ;bilirim ve (bazl rivayette) cevap veririm.» buyuruldugundan ,peygamberin, muhabbet sahibi olan bir iimmetin [*] (Allahtimme salli .. ,) ciimlesinde (Yarabbi! Peygamberimiz, velinimetimlz Muhammed aleyhissaHlUl vesselama her istediR;i.ni ihsan et, dlnine de kuvvet vererek Klyamete kadar payidar et!) manasl da vardlr.

-298-


salatlDl aynen i§iteccgi, cevap verecegi ve belki §ahSlDl da gorecegi anla§llmaktadlr. En faziletli salevati §erifeden biri olan (SaJaten ttincina ... ) . nm manas]' (Ey bizim RabbImiz! Bizim saadetimize 'sebep 01mak tizere gonderdigin ResulUn Muhammed aleyhisselama sa1M ve selam eyle ki bu salevatl §erife sayesinde bizi biitlin korkulardan ve aietlerden, dini dUnyevi, uhrevi her tfuli.i be'udan kurtanrsm; hacetlerimizi bitirirsin; bizi butiin giinahludan arlilrsm; yliksek derecelere kaldmrsm. Bununla beraber diinyada [*] ve iihirette [U] sonu gelmeyen haYlrll muratlara da ula§tlracagm salevatl §erife He ResfIlli ekremine ve onun timmetine sal at ve seHlm eyle!) demektir [***J. «Salevatl §erifesiz dagllan mecHs mahrumdur.}) PEYGAMBERtMiZiN YUKSEK AHLAKINDAN BAzn.ARI

Peygamberimiz ibadetten sonra [1] okurdu. Bir mecliste otururken on, onbe§ istigfar ederdi v e k a b u l l i geciktigi zaman da [2] derdi lri' «(Ktiflir ve isyandanba.!lJka her hal ic;in Allahti Tcalaya hamd olsun.)) demektir. Gece tehecciid namazml devam iizere kIlardl. «Ku1 gibi uyur, kul gibi otu[*J Hayatta koHl huyi8.1'dan, haramdan,'mekruhlardan konmmak, yapllan giinahlara tevbe etmek, lyiliklere rnu'li1dtak olup tmanl kurtarmak. Imbirde Mtinker N ekire cevap verlp· ~&b~ se1Ameti kazanmakla ... [**] Livfiilhamd altmda Art'! g1ilges1nd~ a!kln olmak, kitablmlzm sagdan verilmesi. mlzammlzlD·haYlrla aI'1r' gelmesi. sualimlz!n kolay olmasl. Slrattan selametle· ge(;mek, Cennete glrmek. Peygamberle kom~ !iu olmak, Rabbin cemalini gormeye neJl olmak suretiyle ... [***] Saleva.h §erifelel' kitabl olan Del!l.llUlhayratl yazan zatm salevatl /:lerife sayesinde «ok bilyUk keramete nail oldu~ del§jl fje.rblnde yazlhdlr. Bu zatlO ismi MuhammedllbnU Sflleymaniil Cezuli olup Fasda medfundur. Vefatl H. 870 dedir. Delail kitabmda salevab §erifelerln her t11rlUsil, hesaba slgmayacak dcreccde ttiJcenmez saYlhsl ve en yUltsel{ faziletlisi vardlf. Her gilu okunacak olan hi;l;ip, onbefj dakikahk blr zaman sUrer. 0 kitabl yazan ve somadan bastlran okumaga izin vcrmi~tir. BUDa devam eden Resllli1 kainatm lj~faatln~ laYJ-k olmUi:l olur. Satr hassalart delail kenarmda ve §erhinde yazllIdlr.

rur, kul gibi yer, kul gibi yiirtiriim.)) buyurmm;jtur. Yolda

-299-

~o-


baktIgmda dua ve iscuklara da selam verirdL (Yarabbi! Bunun evtigfar eylerdi. MeyvaYI goster. Cennette de yevelini bize gosterdigin dir.» diye dua ederdi. i «in «Evet, peki!» der, olmlyacaga, «Yok, slikftt ederdi. Ttirk~emiz­ de yok yerine «hayu' iQin olsa gerektir. MUtevazi bir sesle konU§urdu. Her namazda abdest ahr ve abdest §tikrii namaZl klllp dua ederdi. Yeni elbisede de elbise §tikrti namaZI kIlardl. Haftada bir tIrnak keser ve her cuma gtinti guslederdi. Degerli her i§i sag el ile yapmaga ~ok dikkat ederdi. Bu, mtihim bir stinnettir [*]. Yatarken, kalkarken, yemekte ve her mubah i§de Besmele ile Rabbin ismini anana, §eytamn musallat olmadl~m, karI§aca~m bildirmi§tir. Mtihim i§lerde buyururlardl. ((is~ tihare eden zarar nadim olmaz; iktisad eden fakir olmaz.» tamamlamak, havai ve fasid §eyleri iptal ) Akhn derecedefa tekrar ederlerdi. lerini dli§iindUklerinden, Ma'rifetnameden : Hemen Allah igin severdi, bugz ederdi hem, Ne dost olmu§tu nefs i~in ne dti§man 01 keremkani. Alb Hadis Kitabl: Peygamberimizin soztine «Hadis» denir. Hadisi §erifleri bildiren kitaplar pek ~ok olup bunlann altISl ulemaYl kiramca en dogru olarak kabul ve bunlara «KUtubii Sitte» yani Alb Kitap tabir olunmu§tur ki: (Buhari, MUslim, Ebu Davud, Mace) dir. Bunlardan Bubar! ve MUslim ba§a ahnm}§br [u.]. Hadtsler, Kur'ana arz I

[*], . Bu oihetle dagltIlan

ba§lamak ve sonuna kadar bu Slra ilzertne devam Yalmz sag- taraftaki hakkml soldaklne verlrle kabul ["'*] Bu :flkra tutumlu UHlid.P'."" [***] Buha.rlnin Muhammedi Buhari Buharahdlr. ResOW ekremln slSzlerini ve sunnetlerini en dogru olarak toplaml§tIr. Kitabl, Rabbi Te!l!l.mn kitabmdan sonra en yiiksek kitap oldugundan imaml Buhari Ttlrklt.lA11rotlz iGin medan iftlhardlr. Buharinin kitabmm' htilasasl olan «Tecrid) kitabmm tercemesi yirmibir senede Diyanet t§leri tarafmdan oniki cUt' olarak basllml§tIr. Bunlardan tedarik eden <;ok klymetli bir esere si:thip olmUl~ olur. Fukahadan Abdullah ibn! Mtlbarek, Ahmed ibni Hanbel, Htiseyin Meruzi, Zehebi, Seyyidi I}erif Ciircani de TUrk alimlerindendir.

-300-


ResiIlti ekremin IleygamberligiIlin isbatI : Bunu isbat eden

-1~6,.."".:' ~j ~G0)J'

';1~"··r."'" .-tI"~,,' .J/.~$""/''''

., "J)k,-

.ttP}

iP,."..~

[2J 401 ... ~J,;~"u~~~~ I;l:: ..... 14;" ,.:;000" '

.

~

}-::: ().J' -' . ~tl':'~ ·~'-iZ~P.·f:(':':;~':I·~

20~"<y;•.9~~~~:J.J)i..-1"J)

:v

/'

3t:; [1) --'I'\.'

. ""-,,,vl\,lll'\.-ijl[al 374.}f:r:-/.f.

mucizelerin en biiytigii Kur'andlr. [1] ayeti: [Onlara Kur'am tebligden evvel, okur-yazar degildin kendinden uyduraydID. Onlara ancak Rabbin ayetlerini okudun.] mcalindedir. [21 ayetinde: [Beni Israil ulemasmm Resulli ekremi bilmesi onlara mucize olarak kafi degiI mi?] buyurulmm~tur. ayetinde: [Eger Cenabl Hak dileseydi size Kur'am okumazdlm ve size de anlaYl§ vermezdi. Bundan evvel kIrk sene i~nizde bulundum; bir !;iey okumadlm. Simdi okudugum Kur'ana herkes hayrandlr. Bunun, Allahii Tealadan oldugu ayandlr. Siz ni~in dii§tinmUyorsunuz? diye onlara soylebuyuruluyor

~~LJ)j~~~~f!'~;!\~;~0f;'~5;~~.;;t;.G~~ .{(~I;j[11 " 'I'V.,,",1Y;G;-\~IIJ_~() ··~lAt.' :J~I·IJ Jj.?J'.. #V;,. IJ -'"

209

",-::/

ff/

/1$

,/.,..-,

iI/

I

[Ayah beyyinahmlz onlara okundugunda 0 kafirler: «Bu Kur'anda ba§ka bir Kur'an getir yahut degi§tir!» dediler. Sen onlara, (Benim i~in, onu degi§tirmek miimktin degtldlr. Ben ancak bana vahyolunana tabi oluyorum. Eger isyan edersem, Rabbimin azabmdan korkarlm) de!] buyurulmu§tur, ~

RESOLtJ EKREM.1N IItOBETLERt Resulii ekremin hicretleri [411] klflrlerin mazeretlerf kalmaYlp ahirette azaplarmm ~iddet1i olmasl gibi bazl hikmetler tahtmda emrolunmu§tur.. .' Hicret gecesi Resulti ekrem efendimizin, hanei saadetlerinden ~lkarken mli§riklerin y1lz1erine toprak atarak haslmIan arasmdan ge~ip gittikten sonra ertesi giinii Ebubekir rad. m j

[.oJ Kur'am Kerimde iki yerde Tilbba'm kavminin heliike ve azaba mahko.m oJduE!;u bildirilmi§tir. Euhlarm reisi olan. «Ti.lbba» In mu'mln oldugu miifessirler tarafmdaJl yazliml!jtlr. §oyle ki: d'ubba» Peygarnberimizden birka~ aSlr once ve tsa al. dan sonra ya§aml§ olan bir Yemen


evine oglen SlCa!pnda gelmesi 0 vakte kadar amcaSl AbbasI rad. m hanesinde kahp sefer hakkmda amcasiyle isti§are ettigini gostermektedir. Ertesi yani per§embe giinli SlddIk rad. m hanesinde hazlrlandlktan sonra beraberce magaraya ler ve mucibince or-ada suretiyle kit ge!;;irilerek tig glin sonra Medineye hareket etmek Uzere develerin Sevirdeki magaraya getirilmesini kllavuza tenbih etmi§lerdi. Resfllli ekremin Ebubekir rad. He Mekkeden aYrIldlklan duyulunca mti~rikler aramaga koyulmU§lar, Slddlk rad. ill hanesine gelmi§ler klZI Zatlinnitakayne bir tokat vurmu:;;lardL Magara bunlann giiriiltlisU He vercinin u~maSl ve y1l1anma a~ padl§ahl olup uzun bir seyahate .~lkm1§tl. Mekkeye geldiginde bazI harikulade haller g6rmti§ oldultundan beraberinde bulunan (ehli kitab) ulemaya sormu§ ve onlar : «Bu §ehirde .ahir peygamberi cak zat btiyUyecek, islamllg-a edecek, sonra aleminin Medlne'ye edecek, ' bulundug-u mUsltimanhk Mekke ve bir!tok yerlcr almacak ve barek Peygamber omrtl Medinede dcfnolunacak» demi§ler. Bunun iizerine TUbba' Mekkede bazl haYlrlI i§ler ve bu meyanda Kabeye kuma.§tan ortii yaptJrml§tJr. Sonra Medineye gelmi§, ulemasl orada kalmak istedlklerinden onlar il:;in dortytiz kadar ev yaptIrml§ ve ahir zaman Peygamberine hi tab en bir mektup yazlP ulemanm rei sine tesUm ederek (,bu mektubu Muhammed aI. a teslim et! eri§emezsen sen de evladma boyJe vasiyet Hazreti Medineye sinde bu mektup muhakkak tenbih etmi§tir. ba§ ulemamn birkal:; gobek neslinden Zeyd Eba yilbtil'ensarl (tstanbulda yutan Eyilp Sultan) gelmi§ ve Resulil remln Medineye te§riflerinde devesi bu zatln kaplsl ontinde l:;oktUg11nden ona misafir olmu~, Medine mescidi ve hiicrei saadet yapllmcaya kadar yedi ay burada kalml§tlr. (Medine halkl buraya yerle~m!§ olan alimlerln nesl1nden gelmi~ oldu~undan 1sHl.m dinini I:;abucak kendilerine mal edip ResiHii ekremi memleketlerine davet eylemi~ler, isUl.m dininin, Hazret! ve Ilk olan muhacl.rlerl.n yardlmcIlarl Kur'an-l Kerlmde bin;ok yerde naml ile bUytik 1l.hiret mtijdesiyle Resulli rad. dan emaneti istemi§ ve sandlktan nhp okundiitunda

t01 ?j. ~c;.:..:

buyurup Tiibba'lD

b!atJm

Rabbi

Tealamn em~IYle kabul etmi§lerdlr. Ttibha'm'rttektubunun tercemesi (tmaml Suyutinin eserinden) : «AlIallli Te4la.nm Resulli peygamberlerin sonuncusu, Ahdlilmuttalib Muhammed aleyhisselama, Tiibba' tarafmdan: Ben mllhakkak sana ettim. Sana g'elen kitaba da Ben senin ve sfinnetln Uzerineyim. Rabhin Tealaya da tman tman ve isHim hakkmda Rabbinden gelen fjeylerin hepsine inandun. Eg-er ben senin zamamna eri§ebiHrsem ne nimet, ne devlet! Eger sana yeti~-


,

lizerine i~eride kimse oimadlgllll 7.annedip donmu§lerdi. Amiribni Fiiheyrin, gtittligii koyunlal'm siitlinii magaraya gotiiriip vel'digini anlayamaml§lal', Ebubekirin oglu Abdullahm gtindti~lel'i mli§riklerin konU§malarml dinleyip gecelel'i magaraya habel' gotUrdiig;mii sezememi§ler ve Abdullahibni Ureykltm dordiincti hicl'et sabahl (pazar giinU) develeri magaraya getirdiginden de haberdar olamam.I§lardl. Bunlar hep Allahti TeaJanm yardlmiyle olmu§tur ve Medine yolunda (vticudu aJemlere l'ahmet olan) Resulti Kainatl ve onun magara arkad8.§lnI takibe gelen Suraka, ResUlli ekreme el uzataca~ zaman karE;illa~tlgl fevkaHlde korkung haUerden kurtulmak i~in Nebii zi§ana yalvarml§ oldugu gibi YOllarda kimseyi gormedigine dair mli§riklere haber gottirecegini soylemi§ ve sOzlinde dul'mu§tur. Suraka bu hallerden deI's alarak Bedir giinii mu§riklere iItihak etmemi§tir. [192 ... oJfa.::,·'iI]

ayeti hicret giinii

Allahti aZlmli§§amn, Resultine yapbgl yardlIDlan bildirmektedir. }IEVZU YAN! UYDURMA HADISLER Aliyyiilkari, lsmailtibnti Muhammedtil Acluni ve tsmail Hakkl izmirli'nin mevzu hadislere ait kitaplarmdan . . Eyytib aL m hastah~nda yaralarmm kurtlanch~m bildiren menfur haberler asllslzdlr. Kur'anda ge~en [nu8ub] un ~i­ ~ek

hastahgl olmasl muhtemeldir

ddris al. Cennetteehli Cennetin \ hullelerini bic;iyor.» so. . . zti esasslzdlr. Davud al. m zellesihakkmda yazlltnll klssa iftiradlr. StiJeyman al. In mUhrllne ait haberler mtinkcrdir. Hldlr aL m hayatta olmas! ve her sene llyas al. ile Minede buhl§malarl sabit degildiT .. Resulii ekrem efendimizit,l 'arka,amda iki omuzu arasmdaki mlihlir siyah bir ben gibidir. Fakat Uzerinde yaZl sabit degildir. mek banu nasib olmazsa, Klyamette bana ~efaat et! Beni Ijefaatinden mahrum etme! Sen gelmeden evvel sana biat ettim. Ben senin ceddin tl:/rahim al. milleti. ilzereyim '» Yukanda vasfettigi.miz Ebu EyyUb rad. H. 53 senesinde Istanbulu ku§'atmaga gelen Emevi ordusunda bulunmu§ va istanbul surlanna yakm l:}ir yerde hastahkla veya harb. yarasiyle §chit olarak vefat etmill ve ~imdi kabrinin oldugu yere defnolunmmltur.

-303-


Hz. Alinin Kabede puUan dii3iirmek igin ResUlii ekremin rniibarck arkalarma bastI~ sOzii degildir. Mekkenin fethi gtinu Resulti ekrernin sankh olarak girmesi rnevzudur. Dtinyanm rntiddetine ait hadisler gok zayIftIr. Taberiye Antakyamn zernmi hadisleri mevzudur. Ci~ekler, rneyvalar, patl1can, rnercimek, nar, karpuz, ke~kek hadisleri rnevzudur . .A~ura gtintintin fazileti sozleri sahih degildir. ' gecelQri narnazlan, haftanm her ait Regaip, nafile narnazlar, rarnazan geceleri namazlan mevzudur «Meleklerden, rnuhacirlerden, erkeklerden, kadmlardan, kOlelerden, aylardan, gtinlerden, ge,celerden, 'agaglardan, §ehirlerden dorder MevHI, ihtiyar etm~tir.» sozti rniinkerdir. Veledizinamn Cennete girrniyeeegi hakkmda hadfs yoktur. Nuh al. m gernisine agaf; ta§ldI~ soylenen Avcibni Unukun iriligi ve Musa al.m zamanma kadar Ya§adl~na dair mtisozler babldlr. «Fir'avun gark olurken lailahe illallah deyince Cebrail al. onun agzma ~arnur bkarnl§br.» sozti zaiftir. HaYlrlara tel:?vik etmek ve §erlerden ka<;mdlrrnak yolunda uydurulan hadisleri de haylr degil Ctinkti kendi kendine ahkarn uydurrnak haddi tecavUz oldugundan §iddetle menolunmw~tur. Bu hususta hadis uyduranm ktifriine hiikmolunmazsa da, ve hararna dair hadis vaz'edenin kiifriine htikmolunur. rntiteaHik zaif hadislerle hareket ulemaca caizdir; fakat mevzu He amel hararn ve neye dair olursa olsun meVZll oldugunu bilerek ve rnevzulugunu beyan etrneksizin rivayet etmek hararnchr [*]. Kadmlarm egere binmesinin olmadlgl, akik ytiztigtin, ya~z at~ degerli oldugu hadisleri mevzudur. .Af1urag11nii gorba pi§irmek [U] ve 8.5!ura namaZl kIlrnak uallQ-j;<LH

(Mecmati! Adab) (Envartil A1:l1kin) da mevzu veya zaif hadisler goktur.' [**] A§ura g1inU Qorbll. pil}irmegi farz, vacip, siinnet veya, miistehap saymamak §artiyle pl§1rmekte gunah yoktur. Fakat bid'atten kurtulmak ba§ka bir ayda. pl111rerek Mevl!!. nzaSl iI/in dag1tlp get;ml§lere hediye mevtalara hediye gonderme kazamllr.

--304-


hadisleri, hindibamn kmamn hakkmdaki hadislcr rnevzudur. Fatiha, Kul euzli, Aliimran. ve Yasin sureleri, Klirsi ve AmenerresUlli ayetlerinden maada Kur'an ayet ve sureleri hakkmdaki hadisler, cenaze Ylkayana guslil lazlm geldigi,gUzel ylizllilerden haYlr umulaca~, iktidan 01dugu halde veya tehlibulundugu hadisler mcvzudur. kesine Tlrnak kcsmede parmaklar bir Slra ve kesmck iQin gtin tayin olundugu sabit degildir. Glmti§ cesetlerden bazIlarmm melekler vasltasiyle ba§ka kabristana naklolundugu haberi Qok zaiftir. Beyaz horozun makbul olmaSI mevzudur. «GlUm her kapmm onilnde gUnde dururm~; orada yazIlmanm;! ismi bulunursa omrU bitmi§ sayarnll§. SQzti mevzudur. Benef§e yagl, kereviz, man tar hadisleri, kehleyi yere atmak hadisleri mevzudur. Ek§i elma yemek, kafadan hacamat yapbrmak ... unutkanhk hadisi mevzudur. ile mekruh oImaSI mevzudur. Kaf hadisleri «Namazda iken anas} ~aglrlrsa. cevap verir j babasma vermez» sozli mevzudur. (Dogrusu farz namaZl hi~ kimse iQin bozmamakbr. Cana ve mala ait tehU~e mUstesnadlr.)

BAZI StrNNETLER Stinnet olmak, misvak kulfanmak, ispirto karI§tmlmaml~ gtizel kokulu yag"larla kokulanmak (Bu zihne ve havaya faydalldlr.) , . brnak. kesmek slinnetlerdendir [*].

-----.----

[,'] fazlaSllll 1>lr tutama ve ayak parmaklarllllll aralanlll da disl §eriUe «Allahti TeaHi. mtisltirnanhkta sag ve agartana az§.b etmekten hay:;' ) buyurulmuEj. sakah degirmende veya kahvelerdc agartmaYlp mtisltimanllk yolunda Qah§arak bilgimizi artIrmaga ve herkese mtimktin mertebe, faydall olmaga gayret etmeJiyiz. Ak sakilJIl miisltimana htirmet eden gencin omrti uzun olup 0 da ak sakala eriflir ve genglerden htirmet gortir.

-305-

t"


[1] ayetinde: [ResulU ekremin emrine aykm gidenler kendilerine dUnya belruu, l'lhiret azabl gelecegini dli§Unlip f;ekinsinler! J buyurulmu§tur. [2] : [ResulU ekrem her §ey de sizin if;in en haylrh bir ornektir.] meiUinde oldugundan her §eyde onun yolunu tutmaga stinnetleri yaparak :;;efaat kazanmaga ~all§mahYlz. ResulU ekrem musafahada, goru§mede kar§lsmdaki ba§llli gevirmedikge, yiiztinti gevirmez ve elini blrakmadlkQa blrakmazdt. Hadis Dualan: Peygamber sal. «Yarabbi! Beni ya§attlgm mtiddet<;e gtinahlan terkettirmekle bana merhamet eyle! Yarabbi! Kula~mla, gozlimle, dilimle, kalbimle, bedenimle gUnah yapmaktan, sana slgmmm. Yarabbi! Goz a~lp yrim.acak kadar beni nefsime blrakma! Ey Gok dua kabul eden Rabbim! Bizi senden ba§kasma blrakma!) mealinde dualar okumw:ytur. [3] duasl: [Yarabbi! Bizi mtislim olarak Oldtir ve salihlere ilhak et!] demektir. Fir'avunun sihirbazlarmm imam kabulden ve Fir'aVlIDun Oldlirme emrine cevaptan sonra dualan [4] : [Yarabbi! Bize sablr ihsan et ve bizi mtisltiman olarak oldlir!] meaJindedir. Peygamberimizin ekseriya duasl Kur'andalri [5] : [Ey bizim Rabbiiniz! Bize dtinyada ahirette de hasene [*] (yani btiytik haYlr, btiyiik saadet) ihsan eyle! .. Bizi ate§ azabmdan koru!] manasmadlr, Rabbimize §Uklir, birinci derecede Nebii zi§ana nail igindir. AleyhiBsalatti vesselam efendimiz «Benim sUnnetim ile, ytiksek 'hal1t'elerimin ve ashablffilll stinnetleri ile memursunuz. Stinnete' aykirl, !;irkin icatlardan sakmmlZ!») buyurmu§tur.

hali!e~-;;:

[*] Du3e.da. Devamh viicutQa ilfiyet, haYlrh ilIm ve nmel, uygun ,blr mellJten, kimseye olmayacak kadar nzlk, saliha kadm, hayn'lt evlAt, dtlnya beHUarmdan emniyet, Qok haYlr kazandlracak omflr verilmek demektlr. Ahirette hasene: Biitfln ahiret korkularmdan seHl.met bulmak, Cennete kavu§Illak, sevgili Peygamberimize kom§u olmak, Cemali Stlbhani'nln mli~ahedesiyle ebedi saadete ula§maktrr.

-306-


«Kalbe tifUrmek suretiyle §eytan insana gizli vesvese ve.rir; AyetUlktlrsl, Kul okununca t:,;ekilir. Bcladan da em~ niyet olur. Allahii Teala, bir mahalledeki bir salih kulu htirme tine biq;ok evleri beladaIl korur.)) Yemek : A~lktan Besmele okunduktan soma (ibadete kuvvet) niyetiyle yenecektir. Niyetle sonuna kadar 'Sevap kazamMiiteaJden nefsimize tasadduk sevabl isterneli; yemegin ve sair nimetlerin sualinden muaf tutulmaYl da dilemelidir. Mevladan korkarak fukara da dU§UnUliir. Nefsine, ehil ve evladma yedirmekle sad aka verme sevabl umulur. ibadete kuvvet i~in yenen yemeklerden Mah§erde sual olunmaz. Yemekten evvel el ytkamak bcreket, sonra Ylkamak giinaha kefarettir. Sofradan dU!?eni toplamamak israfbr. Yemege ziyade i§tihaSI gelince ba~laYlp biraz i§tihaSI varken ~ekilen doktora muhtaQ olmaz. Besmele, yemek orta.smda habra gelirse (Bismillahi evvelehU· ve ahirehU) demelidir ["']. Bereket yukarIdan indiginden, yemek kenardan yen!r; lokmalar ufak yaplbp Qok ~ignenir; su dinlene dinlene UQ nefeste i~ilir. Her birinde Besmele ve hamd okunur. Suyun i~ine solumamahdlr. LUzumundan fazla yiyenin midesi ~erli kaptII'. Muhta<;lara da yedirmek slinnettir. Sadaka Cehenneme siperdir. GUdi yebniyenin tatlI dil ile sadakada buiunmasl milmkUndilr; sadaka verenden bela atlar.

Sabah namazmdan sonra SureiHa.er'in sonunu yani [1] deki ti<; :1yeti, evvelinde tiQ kere [~] deyip Besmele ile okuyan iGin melekler istigfar eder. Okuyan okudugu gUn veya gece [*] Besmelesiz yemek gasbolur; eeytan da yer; bereket gidcr. Her nevi korkudan aQliktan emin olmak niyeUyle [Li iHUi] sQresini okuyup yemegi, giinaha degil ibadete kuvvet kllmaslm Ra,bbimlzden niyaz etmeUyiz. Eu niyctle ncfis yemel" de yeneb1lir. Sonunda dua da okunur. Arap<;a dua bilmeyen bildigi kadar 'I'Urkc;e dua eder. Yemekte ekmegl iki cUe koparmahdu-. <;Ok steak yemek goze, di§c ve mideye zarar veriI'. tyilik etmek i<;in Rabbimlzden sablrh fakir! istemeUyiz. Ya7: glinil sebU yapmak (SU dag,tmak) haYlrb bir i§tir. Safra kll'lntJ.larlDl karmcalara ve ku§lara kIsmet olarak yerlere blrakmahdll'..

-307-


b8Iaiardan ve §eytandan «Glinde yedi kere Ie. .. He beraber)

omrti irnan ile sona erer. sonuna kadar (lahavkorku ve §iddeteder. Tevekktilti nokolunur.» Satiakaicariye kitabl, yeti§rni§ t81ebe, kuyu, ~e§rne, yol, k6prli, aga~, hastane, mescit gibi §eylerdir. Bunlar devam ettik~e, sahibi OldUkten sonrll; da, haYlr defteri kapanrnaz. Fakat «Kendinizden sonra ayalinizi fakir blTakmaYIl11z!)) mealindeki hadisle de arne 1 lazlmdlT. Dill h:ard~illi h:endinden fazia kaylI'Jllak : Muhta~ oidugu §oyde bile din karde§ini tercih miistehaptrr. Bu hususta giizel bir arnek: C;ok fakir bir sahabe, kendisine getirilen bir zekat koyununun etini benden daha muhta~tIr. Dna gotlirlin!» diye .; 0 da ba§kasma, 0 da baf,llcasma gondererek, nihayet yine birinciye gelmi§tir. Ba§ka rnuharebe meydanmda susuzluktan cigeri yanrrm;: i~rnesi i<;;in biraz su getiriliyor; 0 i~meyip gonderiyor; 0 da ba§kasma. Nihayet dola§a dola~a yine evvelkine geliyor. Fakat o zatm §chitlik §erbetini i<;;tlgi, Slra ile dig-erleri dola§lldlg-mda hepsinin boylece §ehit oldugu gorliliiyor. ' If,)te, bu alicenap rnlisliimanlarm yliksek meziyetleri bizim iGin ornek olmahdlr. Bilhassa iskat, zekat, fitre paralan alanIar her zaman, zaruret iQinde inleyen din karde§leri oldugunu . ve bunlarm, kendinden daha ziyade bu paralara mlistehak ve muhta~ bulunduklan11l gelrneli ve hiQ oimazsat' pnlara. dn. hisse yapmazlarsa 0 zavalhlarm <}'i!.\kkml gasbetrni:;; kimseler «Kendisi. iQin sevdiglnt.ba~k!l din sevmiyen ve kendi sevmedigiru."din kardc~i tam mli'min olarnaz.» mealindeki.b...disi klYlda bucakta kaIml§ olan dli§kil~leri, fakir kadmlarl hiQ olmazsa kendilerr~kadar gozetmelidir. Zekat, fitre ve iskat verecekler de bu gibilerl kaYlrmazsa, Qok dli§klinlin haklnm ba§kasma verdiginden zulme~ olurlar. Htilasa: Kimseye avuQ aQmamak suretiyle sablr yqlu,nu tutmu§ fukaraYI birinci derecede kaYlrmahdlr.

--308-


Cemaatle namaz gibi toplu yapllmaSl icap eden am ellerden maadasmm gizli olmaSl haYlrhdlr. Yalmz te§vik maksadiyle bir haYlr sahibinin, bir hayn meydanda i§lemesi sf'vaphdlr. Ylizlerce sUnnetten, bizim yaptIgumzm, hig mesabesinde bu!undugunu dii§linerek gok miiteessir olmanuz Sunnetleri tutana ResUlii ekrem hakkml helaJ. eder ve §efaatine nail

?~~

.;' It' ,,'" :.:)\

J

~

"'''''./

, ... ,

~

/0":

b~~/~.: , J"~/

.\7...:_<::...:..1 ~\ Al j)\.~.u:)~:","\.y;\,;.;.....:.J1l11

kllar. Kasidei BUrdeden: [1] : «Ayaklan §i§ten ve agrldan §i-

kilyet kadar ibadetle ihya eden Nebii zi§amn ,:;Unnetinc ben zulmettim.» demektir [*]. Peygamberimiz [46 ... j .JA~ j lA y.. \.J~\' 1 ayetinden sour a az ya£;;aml§tIr

r..

i J:: i \] a.yetinden soura seksenbir gUn ya-

§aml!]t1r . . .HEsnLtr Eg:~EM EFEND:illntziN ZE'VCELERi VE F/!ZL~, EVI~ENl'/lEStNiN

SEREP VE HiKMETLERt

J *'It]

1 Hadi.ce rad.: Res{111i. ekremin birinci ailesi kcndisinden onbe§ ya§ bUyliktii ve dul idi. Kadmlardan ilk mUslliman olan bu mUbarek hatun Peygamberimiz genl.;;liginde yirmibe~ sene birlikte hayat sUrdn.

Sevde rad.: Resulii ckrem, Hadice rad. m vefatmdan yas;h dul olan Sevde rad. He ve :/1I1:edineye hicretin ikinci senesine kadar be§ Yl1 yalmz onunla hayat siirmii§tUr. Poygamberimiz bu suretle yirmibe§ ya§mdan ellidart ya§ma kadar yirmidokuz sene tek bir aile ile hayat geQir2 -

s~mra

C'J (~v;iya

Tekmile'nin beyamna gore sUmlf'tlerden yalnlz birini terk eden olamaz. Eir h:trika gosterlrse ](pramet de.gil, isUdra<;t1r demir.

["'*] Eu babis Mustafa. Sadlk Vicd:lni'nin (Hazreti Muhammed aleyhj·,sd1i.m ni~in "ok ev]endi ifiimli eslti harflerle slh eserinden htililsu dilmi§tir.

-309-


evlenmi§ olmasl key-

mi(?tir. Bu ya(?tan fiyeti baZl hikmetler 3 - Ai§e rad.: olarak Medinede

klZldlr. Ancak bunu klZ

XJI.,u,",,,:;nu

4 - Hafasa rad.: klzldlr. Bedir muharebesinde §ehid alan zevcinden dul kalml§ oldugundan Resulli ekremin dordtincti ailesi olmu§tur. 5 - Zeyneb rad.: Peygamberimiz, halazadesi Abdullahibni Ceh§'in Uhud muharebesinde §ehid olmasl tizerine dul kaIan Zeyneb rad. Yl alml§tIr. Zeyneb rad. birka~ ay sonra vefat etmi§tir. desinin zevcesi idi. harbte yaralanarak dml Resulli ekrem laml§tIr.

\o ...

\c,uuuu,,'"

""~La,H"~

diger halazadoni.i§i.inde, erkegi klrkdort ya§mdaki bu kakurtarmak i~in nikah-

7 - Zeyneb binti : Peygamberimizin halazadesidir. Zeyd rad. m bo§aml§ oldugu Zeynebdir. 8 - Ctiveyriye rad.: Bu kadm bir esir cariye iken Resulti ekrem bedelini odeyerek azad etmi§ ve kabilesine gonder~ rnek tizere oldugu slrada babasl gelip klzml Resulli ekreme nikah etrnek arzusunu gostermi§ oldugundan bu kadml da nik1l:l1arnl§tIr.

,: 9, -

Dmrnti Habibe sonra erJl::e~tiniln kadl~l"f'~,Aketten ,\)1 tanah~oretten

klzldlr. Habe§islizerine bu muhacir dul

10 ~i!.8aflye rad.: yahudi kabilesi ile yapllan harbt., ealr ekrern bu kadml azad etmi§ ve ol'l,un arZUBU tizerine §erefini vikaye iQin nikahma alrnl§tIr.

11 - Meymune-, rad.: Amcasl Abbas rad. m baldlZldlr. Amcasmm hatm iQin nJkA.hlaml§nr.

-:310-

I


Resulli ekrem hi~bir zaman insanlarm fevkinde yaraWbir vlicut oldugunu soylemedi. [1J ayeti hlikmlince her vakit [Ren, sizin gibi bir insamm.] demi§tir. [3] ayetinde AIlahU TeaJa: lZatl Uluhiyetime yemin ederim ki ben azimli§§an send en evvel peygamberler gonderdim ve bunlarl zevceler ve ~cuklar sahibi kIldIm.] buyurmu§tur. [4] ayeti de: [BUtUn insanlar gibi evvelki peygamberlerin zevceler sahibi olmaIanm takdir ettim. Sen de bu degi§mez kadere dahilsin.] demektir. ResUlli ekremin Medineye hicretinden sonra fazla cvlenmeleri [2] ayetine de istinad ediyordu. <;ti.nkli bu ayette mealen. [ResuUi ekremin zevceleri evlerinde okunan Kur'andaD ve Resulii ekremin bilgilerinden miisltimanhga dair i§itip agrendiklerini habrda tutsunlar! DUnya ziynetine ehemmiyet vermeyip kadmhga din yolunda hizmet etsinler bnyurnluya.r. Qe§itli zevceler ~e§itli yaradI).I§ta olmalan itibariyle dinin kadmlara ait ahkanuDl ResUlli ekremden ahp kadmlara ogretruek mu'minlerin analan olan bu kadmlara dt13t1yordu. Bu mllbarek validelerimizin bir~ok hadis rivaye'Ueri de vardIr. Ueride gelecek mtislliman kadmlarma dinin ahk!mmm ula§abilmesi i~in Resulii ekremin zevceleri .V8.I1ta. oluyorlardI. Evvelki peygamberlerde de boyle olm1l§tur, Bu tyetlerden de anla§lJacagma gore fazla evlenme--mUslUma.nhg"n icadl olmaYIP gok eski devirlerdenberi varw. Peygamberimizin, halazadelt rad. yl azathsl Zeydubnu Harise rad. a nikah etmelindeki miihim sebepler §unIardlr: 1 -- Zeyd rad. m ailesi Y8.lh oldugu i~in Zeydin evinin umurunu tamamiyle ~eviremiyordu. Bu mubaregin bu slkmtIdan kmtulmasma mcdar olmak Uzere Zeyneb rad. ileevlenmesini ResUlli ekrem mlinasip gordll. Zeyneb rad. m validesi ve kardc§i bu teklifi pek ho§ kar§11amaml§larsa da ResulU ekilll§

-3H-


\

-

~

'... ~\r\; ~~S(~i·( /t:.".i (4]

2.

remin gordUgli §eyi bozmak da istemediler. [3] ayeti: [Allahli TeaJa,nm ve Resullinlin erkek ve kadm, bir mlihakkmda tasvip buyurdugu bir onlarm rcddetmeleri caiz deg-Hdir. Boyle bir teklifi reddedip kabul etmeyen Allahli TeaJaya ve Resulline asi olmU§ ve yoldan sapml§ olur.] meaZeydin ve Zeynebin nikahlinda almakla Allahli TeaJanm Ianm tasvip ve takdir buyurdugunu gostermektedir. 2 Bu nikahta ikinci bir sebep Zeynebteki hasep ve nesep gururunu gidedp miisltimanhktaki mlisavat esasma dayanan yiiksek ahlakl onun kalbine yerle§tirmekti. [8] ayeti: [ResiHfun Muhammed sizin adamlanmzdan kimsenin babasl degildir; lakin Allahli Tealanm Resulli ve Peyganibederin sonuncusudur meaJindedir. [9] ayeti kerimesi: [Evlathklanmz, ogullanruz degildir; bu sizin agzlmzda bir laftan ibarettir.. ,J mealindedir. Bu ayctin hilkmtinii bu funmete t';!eriat olarak tesbit iQin Zeydin familyaslru bm~amasml ve Resulli ekreme nikah olunmasllli Vacib Teala takdir buyur-. mu§tur ve bu sebeple KeHiml kadlminde Zeydin isminin lunmasl da mukadder olmu§tur. Kur'am. Kerimde sarahaten ismi zikrohmmak §erefi bu Zeyblihnli Harisedcn ba§ka sahal;leye nasib olmaml§br [*J. Bir a.ynlma olursa Zeynebin durumu mfulktil olacagmdan !{csulli ekrem, Zeynebin ~erefini rnuhafaza anu kendine [*] Zeyneb rnrl, Zeyd fad. arasmda sogukIllk belki. de evlilig-in ba§langIcmdan ,itlbnrel1 ba!Jlaml§b, Halbuki 0 zamanda bo§anmak kadmm §erefinl b81tainyun. huysuz ve kiblrli vaslflariyle herkesin aYlplamasma01an ve hll&ImSllllll ragbetini klrlln blr harekett!. l4] [tyetinin bildirdig-I [Ro:;;filii ekrem Zeyde sakm aileni bo§ama, AllahU TeaJadlUl kork! ... ] diye nasihat veriyordu, Fakat geQlmsizlik devam etmekte idi.

-3~2-


nikahlamasmdan

ba§ka

Vacib

[422 ... dti.§tincesini

dti§tintiyordu.

c;are

a~lga

Rcsulti ekremin

vurmu§tur. \/:.;_((... \I~

~.:\-::~:.'_,

:2? .. , \'>L:··)jVJ--t~_\~)~~~, ·f,

[6J [Zeyd bo§aymca iddeti tamammda. onu sana nikahladlm. mti'minlere evlathklarmm celerini, bo§anmca almanm mtibah oldugunu belirtmek i~inelir.] [422 ... T.)).J...Q.A I)'o\.; 6..\J\V-\ '0~: [Allahti Tealamn emrinin i§lenmesi bir zarurettir.] ResiHii ekremin 53 ile bulunmasl herkes ailenin oldugunu 60 ya§ma olan yedi seneden sonra mtisltimanlarm zevcelerinin dordti gCQmiyecegi hakkmdaki ayeti kerime geldi. Mtisltimanlar d6rtten fa.zlasml terkettiler. Mintarafillah talipler bulunup bunlar nikahlandI1ar. Resfllii ekrem efendimizin kerime hUkmUnce mti'minlerin analan zevceleri gl cihetIe ondan sonra ba§lmsmm nikah etmesi haram olduglindan d6rtten fazIasmm b~rakllmasl htikmtinden Peygamberimizin zevceleri mtistesna kaidi. Kadlnlar arasmda adalet meselesinde dinimiz sIkl kaYltlar gibi [Adalet edemiyen, bir He iktifa emrIm <;ok adeti olan bir me islamiyetin ilerlemesine mani olmasm diye adalet §artiyle birden dorde kadar evlenmege mtisaade ediyordu. Eu suretle harblerde §ehit olanlann aileleri de siyanet edilmi§ bulunuyorduo Fazla evlenmek mUslUmanlarm gogalmasma da hizmet yordu.. beraber bOljja;nmak en ~irkin sayIlml~tn' . Resftlti ekremin gayesi, btittin varhgml mUsltimanhgm ve mtisltimanlarm selamet ve' saadeti i~in sarfetroekti. Hicaz kltasmm hakimioldugu halde bir hasIr, bir toprak ibrik, bir kat! fakirane kanaat ~ok defa giinleree ate~leri kendi . hurma, arpa ekmegi ve su mek suretiyle vakit ge~irirlerdi. Halbuki hazine emrine ama-

-313-


de, servet sahipleri onun tiirlli IevaZllnUll temine haZlr jdiler. Harb ganimetlerinden miisliimanlarm vaziyetleri diizelmi§ltL Maddi istifade gormiycn bir ycr varsa 0 da Resulii ekremin hanei saadetleri idi. Aileleri umumi refahtall hi sse·po . . . C;~1~;i\5;;~0~~\_;;~j~\~~\ dar olmak istemi§lerse de [1] ayetinde [Ey Nehii zi§am~! Zevcelerine soyle ki: Eger siz diinya nimeti istiyorsamz size ve serbest yol Allahli TeaIaYl, ResUliinii ve ahireti seviyorsamz Allahii Azimii§§an haYlr isteyenlere ahirette bUyiik ecir hazlrlaml§tlr.] mealinde emir verilmi§tir. cevap Resitlli ekremin §ehvet dii§llincesinden azade oldugunu isbata kafidir. Ciinkii aileleri diinyabk taraftan olsalardl emri mucibince hepsini

.:1....0; j

Y- J ayetine

bazl islam miiellifIerinin yanll§ mana

vermeleri yiizUnden yiice dinimize ve aziz peygamberimize hUcum igin bahane arayan firenk miiellifleri tecaviizlerini artIrml§lardlr. Zeyneb rad. ResUlii kibriyamn halasmm klZldlr. Dogdugundan biiyiimesine her zaman gormli§tUr. AnaSI karde§i, Zeynebi ResUlli ekreme nikahlamak istedikleri halde Peygamberimizin onu Zeyde nikahlamasl ona hir meyli olmadllPm Res!'Hli ekremin §erefille noksanhk verecek hikaye yazanlarm Allahii Ztilcelal cezalanm versin! Resulii kibriyaya iftira eden kafirleri de helak etsin! KitabmdEl ~ok kafirane surette ReSltlli kainatm hinde bulunan Voltere «Kur'an nedir?» adh eserde verilen ceyap ludur: Ey papazlar, rahipler ve islamm gayri din adamlarl Size temmuz aymda tutmamz emrolunsa, i~tiginiz §araplar haram kIllllsa, oynadI~z kumar menedilse, Hicazm alevli c:;~l1erinde hac etmeniz emrolunsa, mahmzdan ylizde iki bu~ugunu vermeniz farz kllmsa, nikiUunIzda bulunan mesela on~lz kadmdan <?ndordiinU bo§amamz tehlig edilse size bunlan·emreden dine §ehvet dini diyebilir misiniz? Ey Volter Mtisliimanhglll ~ehvet dini olmadlgllll papazlara ve din adamlannIza isba.ta sah§iIgm halde 0 miibarek dini ne§reden Resulii ekremi §ehvete maglup hir adam gostermek faei"':""314-


asml yazarken vicdanmdan hi~ utanmadm ml? Yoksa seni ev~ velce aforoz etmiยง olan papadan aferin almak i~in mi 0 cinaiยงledin? Allahli Zillcelfil senin azabml artlrmakta ilelebed devam buyursun. Amin! Bihakkl esmaihil Celil! ZamammlZda birden fazla evlenmek ve hakslZ boยงanmak kanunla menolunmliยงtur ki hakslzh~ adet edinen erkeklerin mlistehakkl budur.

ziYADE NAMAZL.t1RDAN SUnnetler farz namazlarl ikmal eder. ilk siinnet emir ve~ rilmeden k\llmdI~ndan ยงeytana Zld olar~k kIlmmlยง oluyor. Son farzlarm noksamm tamamlar. Dort rek'at dart sUnnetler kanada benzetilmiยงtir. Slinnetler, baยงlamakla nezir (bor~) hlikmtinde olacagmdan gtizel kIlrumasl vaciptir; dogru kIlmmaz~ sa kaza etmek icabeder.

31t;;r~jr41[2]

259

~7C(i;~;a;;~J~~~t~~fl.I~)(1)

Tehecciit namazl: [1] ayeti ; [Gecenin baZI vaktinde kalklp tehecclit namaZl kll! Rabbin Makaml Mahmuda eriยงtirir.] [2] ayeti: [Senin ibadete kalkmamve gece tehecctide kalkan~ larm ibadeUerini gazlemeni Rabbin TeUs. gClrUr.] demektir. Tehecetit zamam eshabm evleri an kovaDl gibi ugulduyordu. Bu namaZl kllan hem kendini, hem taa1l1lkatml kurtarmlยง olur. Farz namazlardan sonra en yliksek namaz gece namazldlr. Bunu huzurla kllan dlinya ve Ahiret hacetlerini istesin; mahrum kalmaz. KIsa gecelerde kalkamay~ kIf ramazan gecelerin~ de tehecclidti ka~lrmamahdU' [-]. Bunun en aZl dart rek'attIr. Vakit az ise hig olmazsa rek'at. kllmmahdlr. Doha. (k~luk) namazI: Sabahla ogle arasmda, dart tek'attan az o]mamak lizere klhnlr, namaz bedendeki biitUn damar ve sinirlerin ยงiikrlidlir. Buna d~vam eden vticud slhhatte olur. Tehecclide kalkamayan duh! namaziyle gecedeki kayIplarml bir derece telafi etmiยง olur. [*] Giinahlara dalmak. ~ok yemek, ~ok yorulmak, uzunยท giinlerdf gtindUz uyltusunu terketmek, cbedt saadet sebebi olan gecc !badetine en gel olur. ~315~


istihare namaZl: iki rek'attlr. Cum a veya mtibarek bir gecede yatsldan sonra klhp salevatl §erife ve dua He sevabml Ravzai Mutahhareye hediye edip aleyhissalatU vesselam Efendimiz htirmctine, niyetinin haylrll 1m, hlilYlrSIZ rnl olaca~nm rtiyada beyanml isteyen kimse sag yanma, ytizU klbleye kar§l yatar; in§aalJah mu§ktilU ve ( ..J.>\ .;:u'>Jl> "",li

) sureleri okunur. Namazdan sonra [1] dua-

SI, daha sonra da salevatI §erife okunur. Abdestli olarak dua edip konu§madan yatIlIr. (lcabmda istihare yedi defaya kadar tekrar olunur.) Bir hadisi §erif mucibince istihareye devam kimse kalbine tulu eden de arnel edebilir.

~mamn

mU!hafazasl i{:in namaz: A~,amla yatsl arasmda klhmr. iki rek'attu' Her rek'atta sonra birer (Ayetiilklirsl, Kul ya) yedi§er (ihlas), hirer (Kul emU) okunur. Namazm tamammda: «Yarabbi! Dinimi, imamml sana emanet eyIedim. Bunlan saghglmda, 6lUmtimde ve 61funtimden som'a muhafaza buyur; ya ErhamerrAhimin!», diye dua edilir.' Abde!;;t ~tikrii namazl lki rek'aUlr. Abdest aldlktan sonra, kerahet vakti degilse, konu§madan kllmlr. Dua edilirse makbul olur.

TahiyyetUlmesdd namaZl : rek'attlr. Camiye girildigi vakit namaz ba§lamaml§sa, Kur'an okunmuyorsa ve kera-

-317-


.~

• • -" .

1

:;'1 ", . .

/"

'1 " ,

"

,

,,"/1 ~ 11 1''i, '" ' / \;..--~ .J' \ ~ '-, ,U}' ".J- AJ... ~ -' "~, .>.?- J All \L.H~·-'" C1 ,

".

.

hat vakti degilse (glinde bir defa olsun) kIllmr. Kllamayan [1] okumahdlr. girincc oturmadan, stinnet kdmlrsa yetliImescid yerine ge~er. Coma gecesi na.ma,ZI : Dart rek'attIr. (Fatiha) dan som'--a onbc';! (iza okunur! ikide bir selam verilir. Bu namaz, cuma gecesi hiirmetine kabir azabl Klyamet korkularmdan kurtulmaga sebeptir. J Ana baba haklu namazl : Dart rek'attIr. Per§embe gecesi, ak§amla yatsl arasmda kIllmf (Fatiha) dan som'a her rek'atta (AyetUlktirsi, !blas Kul okunur, ikide bir Him verilir. Tamammda yetmi§ istigfar okunarak sevaplan ana babaya bagl§lamr. Baylece haklan in§aallah odenmi§ olur. haklu namazl : rek'attil'. Bu namaz senede gUn kllmlr: Recebin ilk cumasl, §abanm onbe§inci berat glinti, ramazanm son cuma gtinli, kurban arefesi gUnti, muharremin onuneu a§ura giinU. Birinci rek'atta: Fatihadan sonra liQ (EIhaktimtittekastirii), on ; ikincide: UQ , on las); ti~tincUde :GQ (Ayettilktirsi); dordtinclide; Yirmibe§ (lhlas) akunur. Namazdan sanra yetmi§ salevatl §erife He bu dua akunur:' (Yarabbi! Benim sana karl;!l gtinahhmm, kullarma kaI21 borQlanm kar§l glinahlarIml bagl£'lla: Sepin yarattIklarma kar§l olan barQlanmdan da beni sen kurtar; ey benim Rabbim! Ben kusurlarla dolu bir kulunum; senin yarattIklarmdan birine hakslz muamele etmi§ veya kotti "'U'V~C~AU., yahut dovmli§ herhangi bir sureUe hakkml ml§ olup da anlarla helan~madlmsa sen fazl ve kereminle onIan beriden raZl et! Onlan raZl edecek bende hiQbir §ey yak. Sende ise pek Bu aciz ve hakir kulunu sliriindlirme! Kusurlarla dalu klldlgIm bu namaZl benden kabul et! vabml hak sahiplerine ver ve bu zaif kulunu haktan kurtar! Her "\.".. eksiklik bizde. 'Sen noksandan mlinezzehsin. Senin resullerine selam olsun! Sonu gelmeyen senalar sana mahsustur, alemlerin ulu !) Sahibi bulunamiyan veya eins ve -318-


tan bilinemiyen kul haklannm affl i~in yukandaki gibi namaz kIlulll' ve dua edilirse in§aaUah affolunur. Gtine§ veya ay tutulmasmda, §iddetli riizgar, zelzele ve sair belalarm gelmesinde iki§er rek'at namaz k.lhp def'i iQin dua edilir. Yagrour duasmdan evvel de iki rek'at kIlmsa iyidir. icabma gore ii~ kadar duasl . Yayan, sade elbise ile ve ba§lar egilerek gidilir; glinahlara tevbe etmek ve helaJla§mak lazlmdlr. glkmazdan evvel oru~Iu bulunmak mustehaptlr; sadaka da verilir. Yagmur duasl [1) dir.

\~l:~~;~lt;Jjr O~~~r;;:'~~~~;;~,"~t;l;~~[~] ., . --'

I .,- , "") .. ,;' ,

&....'

J'"''

f ..,.

_

'4'·."..

CI ~?' '"

t.

I

-

""..,.

/

',..,.

,

"

U~;JI ~~'?1~~L.~~!~P~~J~\J:~SA~~0;;j' ~tJl.J:! ..,./' %"J"."'"

~)!""

."",¢'

I"":P'~

I""'$a. ........

~""

''''

""". ___

...

'

....

,.... ,

~.i~~\;l::J\ ~)~I..;.~~U.:.t~!t;J\SJ~~~I;~\Uj~\S~)

.. !pl;~~\~I; [2J ~9t;.}~~~J~,~;~~U9],l. ayeti kedmesi (Sablrla ve namazla Rabbinizden yar~ dIm dileyiniz.J manasma oldugundan, bu bahiste yazIlI namazlardan (hacet, tevbe, istihare, iman muhafazasl, ana baba ve hak sahiplerinin raZl edilmesi ve beitlarm def'i iQin kllman namazlar) bu ayeti kerimeden istidltl olunmu§tur. Bu namazlarm herbirine ba§larken: «Yarabbi Senin nzai §erifin I~in namaz kIlmaga niyet ettim.» denir.

MEKRUHLARDAN BAZILARI Gune§ gormeyen, hava almayan ve rutubetli olan ev zararhdlr. Bula:~al{ sulan Helaya gidecek yollara akltllmamah, ekmek kmntIlarl ve pirin~ taneleri gibi §eyler helaya giden borulara ka~lnlmamalIdlr. Bula§lk sulan kaba mlinasip bir yere dokiilmeli; ekmek ve yemek kmntIlan, ku§larm, -319-


karmcalarm tophyabilecegi bir ko§eye blrakIlmahdrr. Yemekten sonra aglz ~alkantIsl hel80ya gidecek bir yere ttiktirillmemelidir. Bu suretle Allahli Te8ol8onm nimetlerine ikram eden, rIzIlr bolluguna nail olur. Ekmek klrmtIlanm ~6p tenekesine atmak ~kmek darhgma sebep olur. Ttikiirmek: Klbleye (ve uzanmak) mekruhtur. Sag ·tarafa sola tliklirilltirse olacak f?eytana ttiktiriilmli§ surette yollara, gezinti ve slimlik atmak her baknndall aQmak da iyi degildir.) Evlerin etrafnmn temizligi.: Peygamber efendimiz, e~lerin etrafmm pis bulundurulmamasml ehemmiyetli surette emir buyurmu§tur. Bu sebeple bazl k6ylerde oldugu gibi hel80lar gayri muntazam olmaYlp mazbut buiunmall ve ana l8o~ml olmlyan yerde, listli kapall muvakkat bliylik bir ~ukur kazdmp 11el8onm ayagl oraya akltIlmahdlr. Def'i hacet: Def'i arkasml Klbleye donmek mekruhtur. Evlerde Klbleye gelecek §ekilde yapmahdlr. dl£?arIda evvel80 Besmele, sonra Euzli okunur. bor~tur. Ylkanma yemekruhtur. Unutkanrinde ve guslilhanede hga ve rliyaYI se~ememege de sebep olur. AgaQ altma, yol lishine, su ba§ma, akar suya def'i hacet etmek ziyade mekruhtur. KliQuk su dokerken slQratmamaga dikkat etmelidir. Alur]ar: Ahlrlan evlere sokmak, dinimiz ve hlfzlsslhhamlZ baklmmdan zararhdlr. Evlerin yakmma glibre YIgmam~­ hdlr. Civarlarmda pislik olan eve rahmet melekleri girmez. Sivrisineklerin toplanmasma sebeb olur. ((Sliprlinttiolan cvde bereket MtisllimanlIk temizlik dini. dir. Temizlige dikkat hastahk az olur. Temizlige riayct olur. Belki eceli de DOS'Il' MU'MtNLE GORU~UP KONU~MAK ADABINDAN Hadisi §erifler icabl §udur ki sohbet edilecek mti'minle

-320-


zahirde gorii§lip kaible de MevIS. ile linsiyet GOrii§me esnasmda haYlrh §eyier tavsiye He §erli §eylerden sakmdmlIr. Kullarmm kalbini Rabb'e ~evirecek surette hareket oIunur. Dlinyevi gOI'~me s.hirete zararh olmamahdlr. Gorii§mede salihler amhrsa oraya rahmet, faslklar muhabbetle hrsa Ianet iner.

~~; :;;~'a~

ve (Kelimei

~ehadet)

okunursa, oturmamn devammca sevap kazamhr. Cenabl Hakkl anmadan dag.lan, manen eder Mii'mini ziyaret ve dosta muamele: Mev!a rlZaSl igin bir mii'mini ziyaret edene melekler salat eder. 0 kimse Cennette ziyafete miistehak olur. Iyi huy, kotli huy bir insandan dig-crine ge~ebilir. huysuz kimseye huy gostermek, onun da iyi olmasma sebep olur. Mti'minin kusurunu gormezden gelmelidir. Bir kusurdan doiaYl mii'min karde§inden aynlmak oimaz. Affeden, Rabbin affma mazhar olur. MU'minin iizerinde gorillmeyen bir §ey olursa haysiyetini kmnayacak bir §ekilde giderilmelidir. lyileri sevmek, iman als.metidir. Salih bir mii'minin yliztine glizel ameli igin bakmak ibadettir r*)*] Herkese dindarh~ kadar hiirmet ve muhabbet ediIiI'. ve ame1inin gtizeBigi igin htirmetle bir kimseye ["'] StibM.neke ve Kelimei ~ehadeti camiden glkarlten okumak, ibadetin kabuliine sebep, §UpheU meclisten daA'ihrken okumak gUnahlara keffaret, sabahleyin kalkarken okumak da 0 giln loIn sebeb! selli-met olur. Mev. . Hadisl §e1'!f meal1: klmeelerden dostu gogalL! Qtipkti sf,lih mii'mine Mah§erde gl:!ra gefa.at igin izin lir.)) Sen de §efaate muhtac:} olursan onla.l'dan fa.yda gorlirsiin. Dost olacak kimsenin seQUmesi 19in: '4na. babasma itaati, akraba ve ahbabma riayeti, zaYlflara merhameti olmasl,' dtinyaya hlrsl, galgI ve oyuna meyli olmamasl, §ehvete dUakUn buhmmamasl aranmahdlr, Esjdlerden bir bey tin manasl: Gtsrll,tllli1n insam teraziye vur. gosterici sandlgm yankesici olmaam! Muallim Naciden: lnsanlar Idlltl1 aandlklardlr. Anahtarlan ise tecriibelerdir. Mil'min namaz. orug gibi, a.hlAlta. da. dlkl<at etmelidir. AhI:1k aYll1 zamanda geQici s;lridlr. Insan gl::lre gtsre, Ir;!nde bultma buluna fenal1ga Ahlakmdan emin olmadlA"lnl.Z klmselerle dU§Up lmlkmaymlZ! Fena muhitlerde bulunmaymlZ. lyilerle bulunan, iyiligi almasa bile nahktan uzak kahr ve kendi lyi huyuntl muhafaza eder. Kotiiler kotUlUge alJ§tJrmasalar bile onlarla oturup kalkmaga devam ettlkQe fenah~ biiyiik giinahlarm ehemmiyeti kalmaz. Evvelce Qirltin goriilen §eyler de yapllrnag'a ba§lamr. (Y.H.) hadisi me:11en: (i:¥llerle goru§en, koku

-32l-

Amentti Serhi -

21


ga kalkmak olabilir. «Fazilet benimdir» diyene isteyerek kalkmak olmaz. Faslka bugzetmenin alameti onunla mtinasebeti kesip anu tcrketmektir. Hediye gondereni daha ziyadesiyle kar§Ilamak mlistehaptIr. Hediye mfunkful olmazsa, nasihat ahiret hediyesidir. Fakire gonderilen hediyenin en az bir gtinltik idare oimasl mtistehapbr. Bir mecliste hediye gelirse orada bulunanlara §eyden verilir. RastgeImeli: iki mUsltiman birbirine rastlaymca bid selam verirse digeri allr. ikisi de selam vermi§ bulunursa ikisi de ahrlar. Hangisinin ytizti daha gtile~ ise onun ecri fazladlr. tki musafahaya once ba§layana doksan, otekine rahmet olur. i~eri girip oturana merhaba denir. Merhaba. «Yerin geni§, kalbin rahat, vticudun emniyette olsun!» demektir. Oturana soylenir. Yolda merhabanm yeri degildir. 'Yolda giderken, eve veya camiye girerken scHiro verilir Habr sorana: «EIhamdtilillah iyiyim. AlIahti TcaJ:1 cfunlcye afiyet versin!» tarzmda cevap vermek gtizeldir. Mti'mine yeri gelince «Goztin aydm!» diyenin Mevla Mah§erde goztinti aydm eder. «Bu felakcti Allahti bir daha gostermesin! teselli cdene Allahli Teala, musibete sabredenin ecri kadar ecir Cennet .,..;

}/'/II. '"

~

.11.

0.;J U'

hullesi verir. ~~~~\~!"'~W~p~' hadisi §erifi: (Biz, insanlar hakkmda zahirlc hUkmederiz. yani AllahU TcalaYl ve tasdik mtisltiman sayanz. Allahii Teala bilir.» demektir. Bir insanm ahlakl kom§uluk, yolculuk ve all§ veri§te anla§lbr. Gorli§ttigti kimselere bakroakla da olur. (Zamamn ahirinde emniyete insan, ancak bul unacakbr.) Mlsaflr : KaplYl ~aldlktan sonra kapl a~llmazsa. dart rek'at namaz kllacak veya bir abdest alacak kadar kaplda bekbirinin yanlllda oturana. benzel', Orada ya koku sUrerler, ya ahr, yahut orada bulundukCIl gtlzel koku tenefftis etml§ olur. Fenalarla gorii§enler de, m8zbelede k6rUk lleken birinin yanmda bulunan gibidir ki ya iizerine klvllclm slllrar, elblseslni yakar; ya oradan iizerine kotti blr leke surliHir; yahut oranm :rena kokulanndan, pis dumanmdan rahatslZ olur, ) Bu ,cihetle her mllsltiman din dlinyaca umulal1 glizel huylularla du§lip kalkmag"a gall§mah ahlaken yollarwl ararnallcllr. __

~'2?_

'


lenir; yine ac;Ilrnazsa gidilir. ((Misafire ikram irnandandlf.» Onun yemegi haZlrdan olrnahdlr. E.."v sahibi kendisinin yiyebilektilfet ve me§akkate cegini nlisafire de verebilir. Yemek giri§rnek caiz degildir. ((Misafirlikte ikram edilen reddedilmez.») Yemege ckmekle bal:;llamak, ekmegc hiirmettendir [""]. Misafir, ((Sizin sofraruzda oru~lular iftar etsin! Yemeginizi ha)'lrhlar ycsin! Slzm dua etsin!» gibi dua etmelidir. Ev sahibinin misafire halinden §ikayet etmemesi lllzlmdlr [«'"' J• Sabah namazma kalkmaktan geri kalmamak i~in misafirden izin alIp vaktinde yatIlabilir. Eve girerken evvela sahibinin girmesi, «;;lkarken de misafirin ~JkmaSl mtistehaptIr. :tvlisafir giderken izin ister; musafaha eder; vedaIa§lr. [*1

Eli leirli, tlrnagl lcesilmemi§ adamlarla

yemek gtizeldir,

r"*J

Mev. dan: Misafirlikte i§tihasl varkenyemegi blXakmak riya Adetini bozmamak i<;in kendi evinde orta halli yemek adet eclinilirse ba§kasllllll yamnda degi§tirmege hacet kalmaml§ olur. Az yiyene ti<; defadan fazla teklif edilmez. Hi<;bir zaman and vermemeli, misafir de teklife mecbur etmemelidk Ev sahibinin yemekten en sonra gekilrnesi lazlmdlr.

Her yemekten sonra YklpllmaSl mti!tehap olan duanm [3] 'riirkgcsi: (Bize islamhgl ihsan eden, afiyet veren, yediren, iQiren, giydiren" barmdlran Allahii azimu1S'lana bitmez tiikeOlnez hamdii. seniUar olsun! Ya'rabbi! Bize nimetlerinden bereket ihaan eyle! Bundan daha haYIrlIlarml yanl Cennet nimetlerini de ver; Biz1 lJiikredlcilerden kll Yarabbi! Bize teve helalden yedirdin; salih am'el yaptJr; Bu yemcgi sana kullnkta bulunmak il<ID bize kuvvet kill Sana /lsi olmak igin sebep eyleme! Bize rahmetinle, affmla muamele buyur Yarabbi!) Sonunda salevoltl §erife ve fatiha okunur. Btl tarzda yiirckten dua edilirse yemek §tipheli olsa bile mes'ul1yetten kurtulmak umulur.

-323-


MUSTEIIAP VE EDEPLERDEN BAZILARI /

[21 2

~I~.

/>dI//!

.,..-:,~"" ~ ~

~'..

'"

, .. VY~J~.p.;AtL;;J\~.A";U\" . " 'I/Ii,. [11

.,,,...-./.

~

61'

~..

J)<'/J~\-;;' \\1"-:\(JJ~"'''' ·It 4 / " ..-}~ (J~ ~ '.\i-,:V '.t34W..( ~IY"') .: " ~~.. [3] .I~\6,.\l" ~\ "J,!."'''.}' ../

[1] ayeti hiikmiince [Namaz ve sair hayn'h ameller] ve [2] deki tesbih [Onlann toplaYlp iftihar ettikleri fani nimetlerden r,ok haYlrh ve sevaplldlr.] Bu kelimeler giinahl eritir. ilim ogrenen, }(uI"an namaZl erkihu kllanIaI', tesbih ve tevhid edenler MevhlYl ~ok zikredenler ziimresine, Kur'an S. 421 deki ayetin tefsirine gore haftada tahminen 2 lira kadar sadaka verenlcr de devamh sadaka verenler ziimresine dahil oluI'. (Siibhanellah) biittin kiiftir sozleri ayak altma alml§ olur. Kainatta soylenilen kiifiir kelimeler saYlsmca sevap kazamr. «Rabbimiz, her agacm ve her ta§lll yamnda amhrsa, 0 kimseye her §ley §ahit olur.)) [3] ayeti: [Yliksek sevaph kelimeler Allahli Tealaya yiikselir; ameller bu kelimeleri ylikseltir.J dcmektir. Bir hadisi de: «Kur'an okumak ve Allahii TeaIaYl anmak, kulun semada amlmasma sebeptir.)) mealindedir [*].

[*]

E1vden

Qlkurken §U duaYl okumahdlr:

Bunun manaSl' YarabbU Senin ismi 'lerifinden kuvvet alaralr dl§al'l <;lklyorurll. Beni bchllardan emin kll! Gtinahlardan muhafaza buyur! Her i§l mde seni edindim, Ya Erhamerrahimin

-324-


istigfar: [1] kelamml ytirekten s5yleyen affolumir. Diinya i:,?iyle me§gul iken tesbih ve salevatl §erife okunabilir; fa~ kat duada ve istigfarda kalbin hazlr bulunmasl elzem oldu~ gundan me§gul iken istigfar ve dua edilmez. «Geee yarlsl, Cenabl Hak : «tstigfar eden yak mu? affedecegim. Dua eden mu? kabul edeeegim. lsteyen yok mu? vereeegim mealinde kullarma hitap buyuruyor.» Geee kalklp bu manevi yagmadan istifadeye ~ah§mahdIr. -a~ kere yiirekten «Ya erha~ merrahlmin!» diyene bir melek «Rabbi Teala affetti; iste der [*]. [2] kelaml bUtiin peygamberlerin en faziletll zikridir; muhtasar manasl: «Allahti Teal! birdir; §eriki yoktur. Miilk, ancak onundur. BUtiin hamdti sena ona mahsustur. 0 her §eye kadirdir )) «Lehtilmillkii» «Miilk A11ahii TeaHinmdrr.» diyen kul, mall kendinde emanet bilip zekM ve sadaka hakIanm hemen ~lkar1p vermeli, muhtaclara yardlffil esirgeme~ melidir. kelam sokakta, ~ar§lda, megguller arasmda okunursa hesapslz ecir kaz8.ruhr .. :;;ukiir [3] ayeti [Allahu TeaJamn nimetlerini saymak miimktin degildir.] 0 halde §iikrii nasll odenir? Namaz ve zekat en bUytik iSUkUrdUr. Rabbimizin bizi yaratislam niroeti vel'digine, yedirip iQirdigine, giydirip ba-

[*] Ali rad. dan: Tevbede g:illlahlara pi§mau olmak, farz olan bor~­ la.rwl kaza etmek, hak sahipleriyle heJAlla§mak, hay:Irlara devam etmek, {lcrlerden kagmmak, her gillmeye mukabU agL'lmak lazundlr.

-325-