Page 1

Sa!

kijkt anders

Woensdag 3 juni 2015

Jaargang 2 Nummer 22

www.sa24.nl

MOEILIJK PAGINA 23

REVALIDATIE

VRAAGTEKENS BIJ MYTHE

FRYSKE BLUES

JETTA KLIJNSMA

FREULE CORNELIA

EINDE HEALERS

Staatssecretaris Jetta Klijnsma (58) verbleef als 12-jarig meisje bijna een jaar in revalidatiecentrum Lyndensteyn. Vrijdag was ze eventjes terug. “Ieder jaar denk ik op mijn verjaardag: ik loop nog steeds. Mede dankzij de revalidatie die ooit in Beetsterzwaag begon.”

Na haar jonge overlijden werd Cornelia van Lynden een bijna mythische figuur. Haar zorg voor zieke en arme kinderen werd legendarisch. Zeker na de vorming van de Cornelia-Stichting, nu honderd jaar geleden. Historicus Anton van Renssen heeft echter zijn vraagtekens.

Het was oud-burgemeester Sicko Heldoorn die de mannen van Healers stimuleerde om door te gaan op het pad van de Fryske blues. Na een succesperiode van tien jaar en drie cd’s stopt de band ermee. “Wy ha as freonen spile en gean as freonen útinoar.”

PAGINA 3

PAGINA 17

PAGINA 19

Woning van de week Huis OpenRAVOND ZOMEUNI a.s. r 18 J

0 uu

0 - 21.0

.0 van 19

BREMERHEIDE 12 WIJNJEWOUDE Vraagprijs € 169.500,– K.K. www.sierdmoll.nl


Altyd tusken de hynders, in freon mei humor en in gouden hert. Nei mear as 22 jier freonskip ha wy ôfskie nimme moatten fan

Atze Benedictus Ik bin oan ein, jou de leie no troch oan de famkes.

Wy sille him tige misse. Janke en de famylje winskje wy in soad sterkte.

Yn famyljerûnte is weirekke myn leave Atze, ús heit en grutske pake

Atze Benedictus †

* Raerd 26 april 1938

De Sweach 27 maaie 2015

De Tynje: Folkert en Bettie Bosma De Sweach: Leo en Hiltje van der Weijden De Sweach, 27 maaie 2015

51 jier Janke Benedictus-Sijtsema Klaas en Antje Femke Sanne

Wy wolle jo hertlik tank sizze foar it meilibjen en de belangstelling sawol persoanlik as skriftlik nei it ferstjerren fan

Annigjen Dijkstra-Kluitenberg

Folkertslân 31 9244 EB De Sweach Us tank giet út nei de praktyk fan dokter Stadt en de meiwurkers fan thússoarch De Friese Wouden foar harren goede fersoarging. De kremaasje hat wilens plakfûn.

Geeske en Hinke Cor † en Sietske beppe- en oerbeppesizzers De Gordyk, juny 2015


Sa!

3 juni 2015

3

www.sa24.nl

StaatsseCretarIs Jetta KlIJNsma:

‘Op Lyndensteyn leerde ik weer lopen’ Staatssecretaris Jetta Klijnsma (58) verbleef als 12-jarig meisje bijna een jaar in revalidatiecentrum Lyndensteyn. Vrijdag was ze terug, onder andere voor een bezoek aan het Iepenloftspul Noblesse Oblige. De voorstelling ging vanwege harde wind en regen tot haar spijt niet door. BEETSTERZWAAG “Ik heb mijn hele leven al spastische benen en ben daarvoor als kind een paar keer geopereerd. Ik kon moeilijk lopen en viel vaak. Op m’n twaalfde volgde een grote operatie waarbij pezen verlengd werden. Daarna moest ik echt opnieuw leren lopen.” En zo kwam ze in 1969 naar Lyndensteyn, een plek waar de PvdA-staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid met veel dankbaarheid aan terugdenkt. “Ik leerde er weer lopen en zwemmen, maar ik heb er vooral geleerd hoe je met het leven om kunt gaan.” De jonge Jetta werd snel een grote meid. “Ik besefte dat ik een enorme bofkont was. Ik ging hier weer weg, terwijl er ook kinderen waren met een progressieve spierziekte. Je maakte mee dat vriendjes en vriendinnetjes stierven. Dan word je snel volwassen.” Ze werd ook geconfronteerd met meerdere kinderen uit één gezin die door polio werden getroffen, omdat ze niet waren ingeënt. “Dat je een ziekte kunt voorkomen en

je doet dat uit geloofsovertuiging niet. Ik heb dat nooit kunnen begrijpen.”

Eens per maand

Kinderrevalidatiecentrum Lyndensteyn had eind jaren zestig nog een beperkte omvang. Zestig à zeventig kinderen, schat Klijnsma. Eenmaal per maand mocht ze een weekend naar haar ouders en zussen in Hoogeveen. Halverwege de maand kwamen haar ouders naar Beetsterzwaag. De kinderen sliepen met z’n vieren op een kamer in een paviljoen achter het hoofdgebouw. En er was een schoolgebouw met vier lokalen. “Mavo was het hoogste niveau, maar ik zat in Hoogeveen op het gymnasium. Ik heb vooral andere kinderen geholpen.” Omdat ze de lagere school in vijf jaar had doorlopen, kon ze wel een jaartje onderwijs missen. Ze bewaart prettige herinneringen aan meester Veldkamp, het hoofd van de school. Volgens Klijnsma bestond het dagprogramma uit school,

veel fysiotherapie en zwemmen. “Onderling hadden we veel plezier. Reden we de bedden met wieltjes ’s nachts naar buiten en wachtten daar tot de zusters kwamen. We kwamen niet veel in het dorp, maar er was ook zoveel te doen op het terrein zelf. Op zaterdag gingen we naar de Blauwe Vogels, een scoutinggroep. En juffrouw Alta verzorgde iedere week paardrijles. Ik reed op Sunbeam. Veel medewerkers hadden compassie met de kinderen. Dat voelde je. De lieve zusters leerden mij ook een beetje Fries spreken.”

Elkaar nodig

In Beetsterzwaag leerde de jonge Jetta vooral ook dat je het nooit alleen kunt doen. “Je hebt elkaar altijd nodig en dat geldt voor arm en rijk. Je valt altijd weer terug op mensen.” Een revalidatiecentrum vindt ze een prachtige plek. “Mensen kunnen er tot zichzelf komen. Stukje bij beetje krijgen ze functies terug en leren ze weer zo zelfstandig mogelijk te functioneren.” Toch was de eerste dag op Lyndensteyn niets minder dan een cultuurschok. “Ik groeide op in Hoogeveen en had de mazzel dat iedereen het doodnormaal vond dat ik meedeed. Ik speelde met vriendjes en vriendinnetjes en ging naar een gewone school. Achteraf was dat in

Een eeuw revalidatie BEETSTERZWAAG De historische klokkenstoel uit 1822 bij Huize Lyndensteyn is weer in volle glorie hersteld. De Cornelia-Stichting stond op woensdag en donderdag uitgebreid stil bij haar eeuwfeest. Op woensdag waren zo’n 125 (oud)-medewerkers, bestuur en pachtboeren bij elkaar

voor een feestmaal en een bezoek aan de première van Iepenloftspul Noblesse Oblige. Donderdagochtend volgde in Sportstad Heerenveen een sportdag voor 600 kinderen met een beperking. ’s Middags was er een officiële receptie waar voorzitter Wim Deetman inging op de historie van de

Stichting. Gerrie Eikelboom en Carlien Kappert van Revalidatie Friesland gaven een beeld van wat er vandaag de dag in het revalidatiecentrum gebeurt. De goede banden werden ondersteund door de presentatie van een interactieve oefenwand, een cadeau van de jubilerende Stichting aan Revalidatie Friesland.

Jette Klijnsma was even terug in Beetsterzwaag. FOTO: SIETSE DE BOER

die tijd best bijzonder. Ik dacht dat ik een gewoon kind was. Tot ik hier in Beetsterzwaag ontdekte dat ik tot een groep behoorde met een handicap.” In Beetsterzwaag werden de zaadjes gelegd voor haar latere politieke carrière. “Ik was gewend overal aan mee te doen en wilde dat anderen dat ook konden. Ik pik het niet dat mensen met een beperking buiten de haakjes worden geplaatst. Iedereen moet mee kunnen doen en dan bedoel ik echt iedereen. Die emancipatiegedachte heb ik nog steeds. De infrastructuur in dit

land speelt daar al op in. Nu de arbeidsmarkt nog.” Als kind werd Jetta Klijnsma voorgehouden dat ze snel in een rolstoel terecht zou komen. Op Lyndensteyn leerde ze zelfstandig lopen. En dat kan ze tot op de dag van vandaag, als is het sinds de jaren negentig met behulp van een rollator. “Mijn lijf slijt iets sneller dan gewoon, maar ik gebruik het ook intensief. Ieder jaar denk ik op mijn verjaardag: ik loop nog steeds. Mede dankzij de revalidatie die ooit in Beetsterzwaag begon.”

Campagne tegen zomereenzaamheid GORREDIJK Burgemeester Van Selm van de gemeente Opsterland verricht zaterdag 6 juni (13.15 uur) de aftrap van de campagne ‘Wie nodig jij uit deze zomer?’. Voorbijgangers op het parkeerterrein aan de Marktstraat kunnen dan tot 15.00 uur hun handtekening zetten op een megagrote ansichtkaart. Hiermee beloven ze zich in te zetten tegen zomereenzaamheid.

een van de twintig Nederlandse gemeenten die werk maken van een integrale aanpak van eenzaamheid. ‘Wie nodig jij uit deze zomer?’ roept mensen op om van toeschouwer aanpakker te worden. Dat kan door in de zomer iemand die zich af en toe eenzaam voelt of weinig de deur uitkomt, uit te nodigen om samen iets te ondernemen of weer eens bij te praten.

In de zomer staan veel activiteiten op een laag pitje. Volgens Timpaan Welzijn kan het voor mensen met een klein sociaal netwerk dan erg stil worden. Soms is er sprake van eenzaamheid. Opsterland is

De uitnodigingskaartjes zijn verkrijgbaar bij Timpaan Welzijn, dorpssteunpunten en vanaf 9 juni op het gemeentehuis. De campagne duurt tot 15 augustus. www.timpaanwelzijn.nl

TIP van On Tour Tweewielers ... Zaterdag 6 juni a.s. buitenverkoop bij onze winkel met unieke acties en aanbiedingen! Commissaris van de Koning John Jorritsma kreeg bij de onthulling hulp van de jonge Cornelia (Mare Brink). Zij signeerde daarna het eerste exemplaar van het nieuwe boek over haar leven, onder toeziend oog van Gerrie Eikelboom van Revalidatie Friesland. FOTO’S: SIETSE DE BOER.

2

0m 1.40 SEN FIET

2

m 400 /ATB E RAC

De Kromten 12 Gorredijk Tel. 0513 46 05 36 www.ontourtweewielers.nl


Sa!

3 juni 2015

5

www.sa24.nl

OuDers WIlleN graag met ZIeke ZooN mee Naar VS

Volop actie voor zieke Jonah Kinderschoenen staan voor het grote springkussen water te vangen, een meisje loopt op haar tenen over het plastic. “Getsie, nat!” Buiten valt de regen met bakken uit de lucht, binnen is een hartverwarmende benefietactie gaande. Voor Jonah Veenstra. Taxateur Henk Tolman zwaait met zijn hamer. “Eenmaal, andermaal, verkocht.” Vijfendertig bijzondere items hamert hij zondagavond naar een nieuwe eigenaar. Met als doel geld in te zamelen voor de Stichting Vrienden van Jonah. “Wa biedt fjirtich euro foar dizze sinjearde pet fan Ajax?” Aarzelend komen de biedingen op gang. Dan gaat het in rap tempo, de liefhebbers weten wat zo’n collectorsitem waard is. “Ja, njoggentich euro foar dy menear efteryn.” De hal van mfg De Kompenije is goed gevuld met belangstellenden. Zij laten de muzikale optredens in de grote zaal even voor wat het is.

JUBBEGA

De vierjarige Jonah Veenstra uit Wolvega heeft kanker. Een zeldzame soort: neuroblastoomkanker stadium 4. Na behandeling in Nederland moet hij een half jaar lang

voor een immunotherapie naar het Children’s Hospital of Philadelphia in Amerika. Zijn ouders Lucy en Durk willen natuurlijk graag mee en dat kost geld. De zorgverzekeraar betaalt alleen de behandeling van Jonah en niet het verblijf van zijn ouders. Hiervoor is 100.000 euro nodig. “Samen staan we sterk, sterk voor Jonah uit Wolvega. Zonder dat we Jonah kenden, vonden we dat we iets voor hem en zijn ouders moesten doen.” Op 2 mei van dit jaar deed Anja de Roos uit Jubbega een oproep op Facebook. “Wat er daarna gebeurde, kwam als een stortvloed over ons heen.” Het resultaat is een groots benefietfeest met optredens van ruim 25 artiesten, kinderdisco, clown Bassie, eettentjes en een spectaculaire verloting. De ouders van Jonah waren ook van de partij. Lucy Veenstra: “Lieve, lieve mensen.

Hartstikke bedankt voor wat jullie voor ons en Jonah doen. Ik kan niet uitdrukken hoe dankbaar we zijn. Wees trots op jezelf, want dat zijn wij ook.” Terug naar de veiling. Henk Tolman heeft een roze huispak, maatje 38, van Roy Donders onder de hamer. De drie kruisjes onder het begeleidende briefje vertaalt de taxateur als kusjes. “Wie biedt honderd euro?” Aarzelend gaat een vinger omhoog. Ondanks de enthousiaste ontvangst gaat het pak weg voor deze honderd euro. Het door Sam Larsson gesigneerde SC Heerenveen-shirt loopt beter. “Jonges, dit is in koopje. Wa biedt 75 euro?” Uiteindelijke opbrengst van het shirt: 205 euro en een daverend applaus. Na een klein uurtje komt de veilingmeester bij het bijzondere laatste item. “Dizze stiet net op ‘e list. It is in taart fan Jonah, makke troch Minke fan Taartzuster.” De zaal valt plotsklaps stil. “Hjir dogge we it foar, foar Jonah. Ik wol begjinne mei 25 euro.” Het wordt uiteindelijk 100 euro.” De totale opbrengst wordt later deze week bekend.

Creatief met aardappelzetmeel

Anja de Roos met de te veilen Ajax-pet. FOTO: SIETSE DE BOER

Zappen met De Wjukslach Eens in de twee jaar organiseert obs De Wjukslach een feestelijke ouderavond. Vorige week stonden er ruim 130 leerlingen op het toneel in de sportzaal van het dorpshuis. De dorpshuiscommissie stelde ook dit jaar een professioneel podium met dito verlichting en geluidsapparatuur beschikbaar. Ruim 500 mensen genoten van di-

LANGEZWAAG

verse voorstellingen rondom het thema Zappen met De Wjukslach. Zo passeerden De Reünie, De Wjukslach Draait Door, de BZT show en nog vele andere populaire tv-programma’s de revue. Het hele programma was door de leerkrachten en leerlingen zelf bedacht. Ook kleding en decor is met behulp van ouders zelf gemaakt.

Tjongerkaatspartij JUBBEGA/HOORNSTERZWAAG

Tussen de hagelbuien door werd afgelopen zaterdag de Tjongerpartij gekaatst, georganiseerd door kaatsvereniging Op’e Grins. Veertien parturen, samengesteld door loting, streden in drie categorieën om de prijzen. In de Heren A-klasse (zes parturen) ging de winst naar Anne Jan

Honderden deelnemers aan de eerste Kleurenloop van Nieuwehorne. FOTO: SIETSE DE BOER

Veiligheidsbril op en gooien maar. Dat lieten de 230 deelnemers aan de eerste Kleurenloop van Nieuwehorne zich vrijdag geen twee keer zeggen.

NIEUWEHORNE

Op het grasveldje bij het sportcomplex ging handenvol kleurpoeder in negen kleuren gelijktijdig de lucht in. De Kleurenloop werd georganiseerd door jeugdhonk Chil Out. Henriëtte Huitema van de organisatie: “Best wol spannend hear. We ha dit noch nea by de ein hân.” Het waren met

name kinderen uit het basisonderwijs die meededen aan dit kleurrijke feest. “Mar der rûnen ek heiten en memmen, pakes en beppes mei.” Op het grasveld bij het sportcomplex verzamelden de deelnemers zich in uitgezette vakken. Na een warming-up en een optreden van een dansgroep kon het aftellen beginnen. Gelijktijdig gingen de 230 zakjes kleurpoeder de lucht in waarna een kleurrijke wolk neerdaalde over de deelnemers in wit T-shirt. Bedolven onder het gekleurde aardap-

pelzetmeel, ‘biologysk ôfbrekber en maklik út te waskjen’, wandelde de groep door het dorp. Bij de oude sportvelden, dorpshuis De Kiekenhof en parkje De Hulstkamp werden ze wederom bestookt met kleurpoeder. “Dêr ha we doarpsbewenners foar frege.” Na een wandeltocht van een uurtje wachtte de groep nog een laatste kleurdoop bij de sportvelden. De organisatie liet oude poederblussers vullen met het kleurpoeder. Brandweermannen sproeiden dit over de deelnemers uit.

Jongsma, Thiemen Koopmans en Thomas Visser (koning). De krans voor de prijs bij de B-klasse Heren (4 parturen) ging naar Johan Talman, Berend Jan Niemeyer en Wieger Boonstra (koning). Bij de dames eindigden Anneke Lootsma (koningin), Marjan Bakker en Maaike Terpstra als eerste.


Chi gempolata arin ’s bak eerd je 4 st

BB na Q-w

ve tu r orst rp ak el en kin g4 stu ks

uks

en pies Kips r a ga tuks 3 bakje

Grillb bakje urgers 4 stu

s

ks

pjes Filetla id gekru

ram 280 g bakje

Sha

bak slick je 3 s stuk s

Runder- sen kebabspie uks bakje 4 st

NORMAAL

7 47 - 9 00

Speklappen gemarineerd bakje 4 stuks

BBQ’EN IS MET JUMBO NU WEL ERG VOORDELIG Kies en mix ons speciale BBQ-assortiment en betaal voor 3 bakjes slechts 6 euro. En dat de hele zomer lang. Jumbo Henk Split, Gorredijk, Badweg 34


Sa!

3 juni 2015

7

www.sa24.nl

‘Iedere oldtimer brommer moet rijden’ Ooit reed hij in één dag 1.900 kilometer om bij de Tsjechische grens een Batavus-brommer op te halen. Jappie de Vries geeft het toe: “Dan bist wol aardich gek, no?” HOORNSTERZWAAG De Vries vond de rode Starflite GT50 uit 1972 op eBay en deed voor het eerst van zijn leven een bod op deze veilingsite. Eigenlijk is de Starflite met 50cc een motor. “Batavus makke foar de Nederlânske merk brommers, mar foar Dútslân ek lichte motoren.” Het mag duidelijk zijn, Jappie is een brommerliefhebber. En dan specifiek brommers van het merk Batavus. “It moaiste fyn ik it as de brommer noch hielendal orizjineel is. Datst de lak allinne mar op hoechst te wriuwen, sadat it der wer moai útsjocht. Mar dat fynst net faak.” Meestal ontbreekt er wel een onderdeeltje of zijn er door een vorige eigenaar niet-originele onderdelen gemonteerd. Het kan soms jaren duren voordat hij dan de goede onderdelen bij elkaar heeft gescharreld. “Want elkenien siket itselde. Bygelyks dat giele plaatsje dat op it foarspatboerd stiet. Dêr bin wol neppers fan, mar de sport is om in orizjinele te

finen.” Internet heeft de zoektocht naar onderdelen een stuk eenvoudiger gemaakt. Maar daar schuilt ook een probleem: “Elkenien wit tsjintwurdich wat it spul wurdich is. Moatst foaral konneksjes ha, dan wurdt dy noch wolris wat gund.” Bovendien zijn voor Batavus-brommers nooit onderdelen nagemaakt. Jappie is vooral op zoek naar de zeldzame Batavus-brommers. Ze zijn tussen eind jaren 50 en 60 in grote hoeveelheden gemaakt. “It wie in hype. Batavus makke bygelyks sân modellen yn ‘t jier en elk jier waarden dy modellen fernijd. Kinst neigean hoefolle brommers as dat west ha.” Soms doet de brommerliefhebber een concessie. Dan ziet hij een prachtig exemplaar en besluit een paar van zijn huidige brommers te verkopen om juist die ene zeldzame aan te schaffen. De mooie rode Whippet bijvoorbeeld. “Dat bin de djoersten, der bin net safolle fan makke. In protte minsken

hienen earder sa’n brommer en sykje der no wer om. Dêrtroch is de fraach grut.” Achter de glimmend gepoetste brommers schuilt eigenlijk altijd een mooi verhaal. Zoals de blauwe Conforte die Jappie van een oudere man kocht. “De man stie te skriemen doe’t er fuortgie.” De bijzondere brommer is een ontwerp van Rudolf Wolf, onder andere bekend van de meubelen die hij ontwierp. “Sjoch, dy beplating is út ien plaat izer makke. In hiel apart model.” Of die oranje Batavus (50cc) uit 1972. “Dy ha ik út in kelder yn Dútslân helle.” De motor heeft in 1972 welgeteld een week op kenteken gestaan en tweehonderd kilometer gereden. Vervolgens belandde het voertuig in een kelder waar Jappie het onlangs weer uit tevoorschijn toverde.

Brommerevenement

Alle brommers moeten kunnen rijden, vindt Jappie de Vries. Om beurt komen de oudjes van stal om mee te rijden tijdens de tien tot vijftien toertochten per jaar. “Dat fyn ik ek it leuke deroan. Ik ha se net allinne foar de sier.” Voor het Brommerevenement van

Koepelbosch heropend

Brommergek Jappie de Vries. FOTO: SIETSE DE BOER

Jubbega zette hij samen met een aantal bevriende brommerliefhebbers een toertocht van bijna 100 kilometer uit voor oldtimer brommers. Het Brommerevenement met brommersprint (11.00 uur), grasbaanrace (11.00 uur) en oldtimerrit (vanaf 10.30 uur)

Commissaris Jorritsma en wethouder De Boer bij het ontwerp van het beeld. FOTO: SIETSE DE BOER

ren is het karakteristieke park, waarschijnlijk ontworpen door Lucas Pieters Roodbaard, helemaal opgeknapt. Oude elementen zijn hersteld, er is veel gesnoeid en ook veel opnieuw aangeplant. Bomen, maar ook circa duizend bollen van stinsenplanten. Het project was een innige samenwerking tussen eigenaar Staatsbosbeheer en het dorp Oldeberkoop. Particulieren en verschillenden fondsen zorgden samen voor 200.000 euro. Vrijwilligers uit het dorp staken samen meer dan 5.000 uur in het project. Het grote koepelbeeld op het centrale eilandje moet nog

brommerevenementjubbega. nl

Extra parkeerplekken bij bossen Olterterp Wandelaars en fietsers die met de auto naar de bossen rond Olterterp komen, kunnen voortaan een stuk eenvoudiger parkeren. Hotel-Restaurant Het Witte Huis heeft haar eigen bestaande parkeerterrein opgeknapt en in het kader van het landgoederenproject ‘de 7 bossen van Beetsterzwaag’ zijn er extra parkeervoorzieningen aangelegd voor 45 auto’s. “Daarmee is er voldoende parkeergelegenheid voor bosen restaurantbezoek”, aldus Nicoline van Duuren van Het Witte Huis. Beide parkeerterreinen vormen een mooi geheel, dankzij een ontwerp van Arjen Valk Tuinontwerpen. Het landgoederenproject is in gang gezet om het unieke landgoederenlandschap van Beetsterzwaag en Olterterp

OLTERTERP

OLDEBERKOOP Een groot ijzeren beeld van vier tot zeven meter hoog en vijf meter doorsnee verbeeldt vanaf 2016 in het Koepelbosch het coöperatief samenwerken tussen overheden, maatschappelijke organisaties en dorpsgemeenschappen. Bij de officiële heropening van het volledig gerenoveerde bos, liet De Kring Bercoop het ontwerp van het beeld zien. “De koepel vormen we met z’n allen”, aldus de voorzitter van De Kring. Het beeld staat niet voor niets in het parkbos bij Oldeberkoop, in de 19e eeuw aangelegd door de familie Willinge Prins. De afgelopen ja-

wordt gehouden op zondag 7 juni in Jubbega, ingang terrein via centrum 3e Sluis vanaf P.W. Janssenweg.

gemaakt worden. Een uitkijktoren en een speelveld met een mooie waterpartij werden vorige week vrijdag al onthuld door Commissaris van de Koning John Jorritsma.

te behouden en te onderhouden. Daar hoort ook bij dat de bossen goed ontsloten zijn door middel van goede entrees met bijbehorende parkeervoorzieningen. Eerder dit jaar werd de parkeerplaats aan de Poostweg al verplaatst en heringericht. De officiële opening volgt later dit jaar in combinatie met de nieuw aangelegde wandel- en mountainbikeroutes in het bos. Firma Kootstra uit Drachten zorgde voor de realisatie van het plan, dat financieel is ondersteund door de gemeente Opsterland, de Provincie Fryslân, de Stichting Van Teyens Fundatie en verzekeringsmaatschappij a.s.r., eigenaar van het bosgebied. Hotel-Restaurant Het Witte Huis verzorgt het onderhoud van de parkeerplaats.

“Er is ruim 400 kuub hout gerooid”, vertelt Dennis Benedictus van Staatsbosbeheer. “En in de novemberstorm van 2013 zijn er ook nog grote oude bomen omgegaan. Dat hout is verwerkt in de nieuwe bruggetjes en bankjes in het park.” Veel bezoekers kwamen zaterdag naar de open dag in het parkbos. Plek voor 45 extra auto’s in Olterterp. FOTO: SIETSE DE BOER


Jumbo in Gorredijk is iedere zondag open van 12.00 tot 18.00 uur

P

Gratis parkeren! facebook.com/jumbosupermarkten

Henk Split Gorredijk, Badweg 34


Sa!

3 juni 2015

9

www.sa24.nl

Fixet Dijk wordt KlusWijs Jan en Catrien Dijk gaan met hun doe-hetzelfzaak aan de Boerestreek verder onder de naam KlusWijs Dijk Ureterp. Catrien: “Aangezien Fixet op landelijk niveau verdwijnt, moesten we op zoek naar een andere formule.” De familie Dijk is ervan overtuigd dat ze met KlusWijs de huidige service en kwaliteit prima overeind kunnen houden en zelfs kunnen verbeteren. Dijk kent een lange geschiedenis met onder andere grote afdelingen landbouwmechanisatie en installatie. De doe-het-zelfwinkel is in de loop der jaren steeds een stukje groter geworden. De overgang naar de KlusWijs-formule betekent vooral voor de verfafdeling een professionalisering. “We krijgen het merk Wyzonol met onder andere het professionele Wyzonol LBH erbij in ons assortiment.” Daarnaast beschikt KlusWijs over het beste huismerk verf

URETERP

van Nederland.” Uiteraard blijft het Tuin & Park-assortiment (Husqvarna) intact en draait de klussendienst op hetzelfde hoge niveau door. KlusWijs telt met de opening in Ureterp verspreid over het land 33 vestigingen, allen met zelfstandige ondernemers. Sinds het ontstaan in 2011 is KlusWijs de snelst groeiende doe-het-zelfketen van het land. De formulewijziging is eerst vooral aan de buitenkant zichtbaar. De ombouw van de winkel vindt pas na de zomer plaats. Jan: “We willen onze klanten deze zomer niet lastig vallen met een opgebroken winkel. Het assortiment wordt

Een impressie van de toekomstige gevel bij KlusWijs Dijk Ureterp.

op delen al wel vast aangepast. De KlusWijs-huismerken zijn verkrijgbaar. De eigen specialisatie op het gebied van maatwerkkasten, zonwering, raamdecoratie en deuren blijft bestaan.” De nieuwe aan-

pak staat in het teken van rust, duidelijkheid, onderscheid, inspiratie en informatie. Jan Dijk: “Het algehele prijsniveau gaat onder de KlusWijs-vlag dalen. De formule doet in dat opzicht niet onder voor alle grote be-

kende bouwmarkten van Nederland.” KlusWijs Dijk Ureterp introduceert voor haar vaste klanten de KlusWijs Kluspas, de bestaande Fixet-klantenkaarten kunnen worden ingewisseld.

Enthousiaste deelnemers Scholierencrossloop BEETSTERZWAAG De 15e editie van de Scholierencrossloop trok zaterdag iets minder lopers dan de voorgaande jaren. De 185 deelnemers waren afkomstig van 16 Opsterlandse basisscholen. Het parcours bestond uit een rondje van 400 meter door de speeltuin en het naastgelegen bos. De groepen 3 en 4 liepen één ronde, de leerlingen van groep 5 en 6 twee en de oudste kinderen liepen drie rondjes. De organisatie lag dit jaar voor het

eerst in handen van de Opsterlandse Buurtsportcoaches. “We wilden ons eerste jaar rustig beginnen en hebben niet te veel op de trom geslagen”, vertelt Anja Schonewille. “Volgend jaar gaan we sowieso verder en dan pakken we het weer wat groter aan. De locatie met de speeltuin is ideaal. Iedereen vermaakt zich wel.” De lopers konden voor hun school ook punten verdienen. Dat lukte de kinderen van cbs De Paedwizer het beste.

MFA Tijnje worstelt met vierkante meters Udiros kampioen TIJNJE Moedig Tijnje nam de handschoen op om op eigen kracht een multifunctionele accommodatie uit de grond te stampen, geheel in lijn met de nieuwe koers van de gemeente Opsterland. Dat is in de praktijk nog best lastig. Mark Mulder van de regiegroep hield de gemeenteraad maandagavond voor dat de wensen van het dorp vooralsnog het aantal betaalbare vierkante meters overstijgen. “We moeten het nog slimmer doen.” De weg naar een nieuwe MFA is een ambitieuze klus, waar alle maatschappelijke partijen uit het dorp bij betrokken zijn, waaronder de twee scholen, de thuiszorg en diverse verenigingen. Voor de overzichtelijkheid heeft de regiegroep de toekomstige gebruikers in drie groepen verdeeld: Educatie, Zorg en Ontmoeten. De focus ligt op het slim delen van vierkante meters, waardoor zoveel mogelijk voorzieningen in het dorp kunnen blijven. Zo denkt Tijnje de gymzaal overeind te kunnen houden, hoe-

wel daar van gemeentewege geen geld voor is.

Locatie

De gebruikersgroep Ontmoeten (dorpshuis, verenigingen) bezorgt de regiegroep tot nu toe de meeste hoofdbrekens, gaf Mulder in zijn presentatie aan. “De bouw vormt niet het probleem, wel de exploitatie op de lange termijn.” Het heeft ertoe geleid dat het totaal van 2.500 gewenste vierkante meters voorlopig is teruggeschroefd naar 1.750 betaalbare. Daarvoor komen twee locaties in aanmerking. Zonder dat op voorhand uit te spreken lijkt de voorkeur van de regiegroep te gaan naar de Master Roordawei, waar de huidige scholen staan. “Die plek biedt voldoende ruimte om naast de bestaande panden nieuw te bouwen, na voltooiing kunnen we de oude gebouwen dan slopen”, aldus Mulder. De andere optie is om de MFA tegen de kleedkamers van het bestaande sportcomplex neer te zetten. Die variant valt goed-

koper uit door van de bestaande faciliteiten te profiteren, maar de regiegroep verwacht dat de exploitatie daar de nodige problemen oplevert. “We komen dan in het vaarwater van de verenigingen.”

Scholen

De nodige lucht op weg naar de totstandkoming zou nog kunnen komen van de twee basisscholen. De openbare De Pols en de christelijke De Rank - beide zeventig leerlingen groot - hebben al aangegeven samen onder een dak te willen en daarbij faciliteiten te willen delen. De twee schoolbesturen beraden zich momenteel of verdergaande samenwerking op onderwijsinhoudelijk vlak ook tot de mogelijkheden behoort. Dat gaat volgens Mulder buiten de regiegroep om, maar zou gunstig kunnen uitpakken voor de MFA. Eind van het jaar denken de scholen uitsluitsel te kunnen geven. De regiegroep koerst nog steeds op realisatie in juni 2018.

Met een klinkende 14-7 overwinning op Quick’21 zijn de korfballers van UDIROS zaterdag kampioen geworden in de 2e Klasse C. Het kampioenschap betekent volgend seizoen uitkomen in de 1e Klasse, en dat terwijl de ploeg in 2011 nog in de 4e  Klasse speelde. Door een ongeslagen reeks van tien wedstrijden had het team van trainer/coach Kest Haanstra begin mei al kampioen kunnen worden. Helaas

NIEUWEHORNE

gingen de wedstrijden tegen concurrenten TDK en Elburg verloren, waardoor de eindrangschikking pas op de slotdag van de competitie beslist kon worden. Na een gespannen begin (na een kwartier spelen stond het 2-1) gooide UDIROS alle schroom van zich af met als resultaat een 8-2 voorsprong bij rust. De tweede helft werd gecontroleerd uitgespeeld, waarmee de winst over de streep werd getrokken.

Graskaas van De Stelp op Friese Streekmarkt OLDEBERKOOP Zaterdag 6 juni (10.00-16.00 uur) bieden circa 30 standhouders op de Friese Streekmarkt in het centrum van Oldeberkoop een breed aanbod van eerlijke en deels ook biologische streekproducten. Waaronder een echt voorjaarsproduct: graskaas van De Stelp. Deze kaas is meestal alleen in mei en juni verkrijgbaar

als de koeien weer naar buiten gaan en ze het eerste sappige voorjaarsgras van het land vreten. Dit geeft graskaas een extra volle en romige smaak. Karin Groen uit Oldeberkoop is een nieuwe standhouder. Zij verkoopt tapasplanken en keukengerei gemaakt van olijfhout.


FIETSTURFROUTE GORREDIJK www.fietsturfroute.nl Zaterdag 13 juni 2015

Afstanden: 60,100 en 150 km Start vanaf 08.00 uur Inschrijven kan op fietsturfroute.nl Start en finish adres: Sportcentrum Kortezwaag Mientewei 2 8401 AA Gorredijk

Verzorgingsposten Pechhulp

herinnering (750 ml bidon & medaille)


Sa!

3 juni 2015

11

www.sa24.nl

DuoteNtooNstellINg IN AtelIer WIJNJa

Kwetsbaar en weerloos ‘Alles van waarde is weerloos’. Het citaat van dichter en schilder Lucebert siert de ingang naar de ‘kijkdoos’ in Atelier Wijnja. Met dit motto geven Michel Bouma en Frank Mommersteeg hun duotentoonstelling een diepere bedoeling. Michel: “Frank toont kwetsbare en daarmee weerloze tekeningen. Ik werk met dingen die zijn weggegooid, daarin herken je weerloosheid.” WIJNJEWOUDE Schilder en tekenaar Frank Mommersteeg en beeldend kunstenaar Michel Bouma kennen elkaar van de Open Atelier Route Opsterland. Frank: “We wilden graag eens samen exposeren, we voelen elkaar goed aan.” In januari besloten ze dat het een ruimte moest worden waar je binnen kon stappen en waar het meer is dan alleen maar kijken. Dit keer geen schilderijen van Frank, maar tekeningen, gegroepeerd op zes grote panelen. Aangevuld en versterkt met de humorvolle invalshoek van de objecten van Michel. “Je ziet bij tekeningen en schilderijen vaak waar en wanneer ze gemaakt zijn. Dat wilde ik niet. Ik koos voor een gevoelsmatige selectie uit al mijn tekeningen. Het leuke is dat er ook ‘kindertekeningen’ tussen zitten, maar die pik je er niet

zo eenvoudig uit.” Frank koos niet voor een chronologische presentatie. “Het gaat vooral om de overeenkomsten en verschillen, je laat letterlijk de grote lijn zien. Eigenlijk is wat er nu hangt één groot zelfportret.” Gegroepeerd in zes grote intuïtief samengestelde collages vormt de selectie van tachtig tekeningen een soort schouwspel waarin de bezoeker een kijkje gegund wordt in de herinneringen van de kunstenaar. Op veel van de werken herkent de oplettende kijker de Sint-Janskathedraal van Den Bosch. “Daar ben ik opgegroeid en ik heb er veel tekeningen gemaakt.” Herinneringen spelen ook een grote rol bij de installaties van Michel. “Ik werk bijna altijd met oude, afgedankte, soms versleten en vergeten voor-

Frank Mommersteeg en Michel Bouma. FOTO: SIETSE DE BOER

werpen. Spullen met eigen verhalen en een geschiedenis die ze in de tijd zijn kwijtgeraakt. Ik ben altijd al gevoelig geweest voor de lading van dergelijke voorwerpen. Ik gebruik ze in mijn opmerkelijke constructies, waardoor weer nieuwe verhalen en betekenissen kunnen ontstaan. Veel van de gebruikte spullen grijpen terug op mijn herinneringen, mijn vroege jeugd. De keuze ervan steekt vaak nauw.” Lang zocht hij bijvoorbeeld om precies hetzelfde geborduurde retro-kleedje dat bij zijn oma

lag. Nu ligt het op een ogenschijnlijk gewoon dressoirtje. Maar niets is bij zijn installaties zoals het lijkt. Het dressoirtje kreeg een gleuf waarin bezoekers de klaarliggende muntjes mogen stoppen. En dan begint het wondertje: Edison houdt zijn eerste gereproduceerde rede op radio en een antieke hond met lampenkap begint te draaien. En zo heeft bijna iedere installatie een verrassing. Bezoekers kunnen er rustig even bij gaan zitten. Soms mogen ze zelf in actie komen, dan wordt het pas echt leuk.

Alles van waarde is weerloos ‘Alles van waarde is weerloos’ is te zien op zaterdag 6 en zondag 7 juni (11.00-17.00 uur) in Atelier Wijnja, Weinterp 50 Wijnjewoude. Dagelijks rond 14.00 uur is er een fysieke handreiking door de exposanten zelf, mogelijk in de vorm van een kleine performance.

Strijkkwartet op monumentale locatie

Proeven aan activiteiten

BEETSTERZWAAG Een strijkkwartet met jonge professionele conservatoriumstudenten treedt zaterdag 6 juni (15.00 uur) op in het Oude Gemeentehuis van Beetsterzwaag. Het concert wordt gegeven in het kader van het Weekend van het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds.

URETERP

Verspreid over het land zijn er komend weekend 40 kamermuziekconcerten in monumentale panden en op bijzondere erfgoedlocaties. In deze concerten, samen georganiseerd met erfgoedvereniging Heemschut, klinkt cultureel

erfgoed (de muziekinstrumenten) in cultureel erfgoed (de prachtige locaties). Het Oude Gemeentehuis aan de Hoofdstraat is een rijksmonument. Het is in 1837 gebouwd als zetel van de grietenij van de gemeente Opsterland. Na 1851 was het in gebruik als gemeentehuis. Nu doet het vooral dienst als kunstruimte.

Pand Jan Loman

Martine Mees is betrokken bij veel concerten in Beetsterzwaag. Toen zij hoorde van het Weekend van het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds ging ze direct op zoek

naar mogelijkheden in Beetsterzwaag. Het liefst had ze een concert georganiseerd in het sinds 2006 leegstaande pand Hoofdstraat 116, het oude woonhuis en atelier van kunstenaar Jan Loman. “Dat pand is niet meer geschikt. Het verpaupert helemaal. Dat vinden we heel jammer. We vrezen dat het op termijn gesloopt wordt.” Samen met galeriehouder Fred Wagemans wil Mees zich graag inspannen om een nieuwe kunstbestemming voor het pand te vinden. Wagemans: “Werk van Loman is er voldoende. Over deze kunstenaar is ook een boeiend verhaal te vertellen. En hij heeft bijna al zijn werk in Beetsterzwaag gemaakt en was een van de eersten die Beetsterzwaag als kunstenaarsdorp op de agenda zette. Het is een van de bekendste kunstenaars van Opsterland.”

Heemschut

Het huis/atelier van Jan Loman (Hoofdstraat 116) staat al jaren leeg.

Erfgoedvereniging Heemschut heeft al eens bij de gemeente Opsterland aangeklopt om het vervallen pand onder de aandacht te brengen en het op een gemeentelijke monumentenlijst te krijgen. Opsterland heeft in antwoord laten weten geen monumentenlijst te hebben en het voorkomen van verdere verpau-

Er gebeurt ontzettend veel in mfc De Wier. Veel meer dan veel mensen weten. En dus leek het beheerster Atty Ekema een goed idee om een Open Huis te organiseren. Alle verenigingen konden zich afgelopen zaterdag laten zien. Sport- en muziekverenigingen hadden in een doorlopend programma een kwartier om zich te presenteren in de grote zaal. Andere verenigingen bemanden een informatiestand. “Allegear yn de hoop op nije leden en dielnimmers. In soad ferienigings kinne wol nije leden brûke.” Zo was er onder andere een nieuwe aanbieder van Tai Chi en Wudang Fitness. Ook het peuter- en ouderenwerk was vertegenpering vooral te zien als een taak voor de eigenaar. Het al jaren leegstaande pand is eigendom van Trapezium Vastgoed in Heereveen. Volgens woordvoerder Rein Baarsma is alles erop gericht om verdere verpaupering van het pand tegen te gaan. Wat er met het pand gaat gebeuren is onbekend. Er wordt naar een bestemming gezocht. “Doel is om het aanzicht van het pand te houden. Wat er binnen gaat gebeuren is afhankelijk van de bestemming.”

woordigd. Ekema was tevreden over de dag, al had ze stiekem wel gehoopt op meer publiek. Na de zomer volgt er opnieuw een open huis. www.mfcdewier.nl

Strijkkwartet

Het strijkkwartet dat zaterdagmiddag optreedt, bestaat uit Ernst Jan Vos (viool), Matthijs van der Wel (viool), Hessel Moeselaar (altviool) en Charlotte Gulikers (cello). Op het programma staat het Strijkkwartet no. 1 van Tchaikovsky en het Strijkkwartet in D mineur van Mozart. Het concert duurt een uurtje, zonder pauze. Entree: 17,50 euro. www.muziekinstrumentenfonds.nl en www.cultbee.nl


Calve pindakaas 350 gram Alle varianten. Per pot

Heineken krat

24 flesjes a 0.3 liter. Max 6 kratten per klant.

Snelle Jelle 4 packs

Diverse varianten. Bijv. rozijnen. Per pak. OP=OP

Coca-Cola en Fanta literflessen Alle varianten. Per fles.

15.29

9.

29

1.43

0.99

1.51

0.99

0.99

1.45

AH Gerookte kipfilet

Stuk, plakjes of reepjes. Per 100 gram. Actieprijs per kilo 9.90

0.99

1.25

Lassie rijst

Diverse varianten. Bijv. toverrijst extra. Doos 400 gram

Spa Fruit 1.5 literflessen en pakken Alle varianten. Per pak of fles.

2.29

0.99

1.59

0.99

Campina literpakken

Alle varianten. Per pak. M.u.v. Optimel

AH Pizzabroodjes

Diepvries. Salami of bolognese. Doos 2 stuks.

Hero sappen en cassis Alle varianten. Per set of fles

Cif, Andy en Glorix

Diverse varianten. Bijv. Glorix original bleek. Fles 750 ml.

AANBIEDINGEN GELDIG T/M 7 JUNI 2015

1.86

0.99

1.65

0.99

2.02

0.99

1.45

0.99

AH Slavinken 2 stuks Per schaal

Beemster kaas van de versafdeling Alle varianen* Per 100 gram.

Actieprijs per kilo 9.90. M.u.v. oud en overjarig

Appelsientje literpakken Alle varianten. Per pak.

AH Keukenpapier wit Pak 3 rollen

1.45

0.99

1.54

0.99

1.38

0.99

1.99

0.99


/ n e g a d n [ e p o s r u e b n [ boeke

3 1 0 2 5 1 i 0 n 2 u m 79jjuni 75 tt//m

k r e t S n e v e t S / a d l a i T aas 1, 8401 JH Gorredijk Hellingb

n e d j i t s g uur 0 Openin 0 . 7 1 – 0 0 12. ni i VVrirjidjdaagg75jujun juni 6 g a d r e t a Z ni u j 7 g a d n o Z

uur 0 0 . 7 1 – 0 0 12. uur 0 0 . 7 1 – 0 0 . 12

Gratis entree

e koper en voor elk boek! een gratis


Sa!

3 juni 2015

Vrouw Fair

De Vrouwenmeeting Bakkeveen organiseert op 10 juni (10.00-16.00 uur) de derde Vrouw  Fair  op de parkeerplaats van Plaza De Kolk. Speciale gast is Wilma Veen, bekend van de schilderijen met het hart en de boeken ‘Ik Lief jou’ en ‘Ik Vrolijk jou’. Haar nieuwste uitgave ‘Ik Kleur jou’ is net uitgekomen. Er is een gezellige markt voor en door vrouwen over hobby’s, goede doelen en curiosa. Een stand huren is nog mogelijk via vrouwenmeeting@hotmail.com of 06-4605 8598.

Rein Pieter Toernooi

BAKKEVEEN

Boekemerk

SCHUREGA Jaarlijks organiseert

de plaatselijke commissie van kerkje Schurega een tweedehands boekenmarkt, waarvan de opbrengst naar de stichting Alde Fryske Tsjerken gaat. Komende zaterdag 6 juni (14.00 uur) is het weer zover aan de Kerklaan in Jubbega. Het assortiment bestaat uit een breed aanbod aan boeken en tijdschriften. Inbreng van boeken is mogelijk op vrijdagavond 5 juni (19.00-21.00 uur) en op afspraak: 0516 – 461818.

Trio Boehlee, Somsen en Postma

OLDEBERKOOP De Nederlandse bassist Japser Somsen studeerde jazz en klassieke contrabas en speelde met de allerbesten uit de Nederlandse jazzscene. Op 6 juni (20.15 uur) deelt hij het podium met saxofoniste Tineke Postma en pianist Karel Boehlee. Tineke Postma, een begrip in de Nederlandse en internationale jazz kringen, won in 2011 de Edison Jazz Nationaal met haar album ‘The dawn of light’.

Postma was genomineerd voor de ‘Notenkraker Award’ en tweemaal voor de ‘Paul Acket Award’ van het North Sea Jazz Festival. Karel Boehlee treedt al vanaf zijn zestiende op en ontpopte zich tot een van de grootste pianisten in Nederland. Zo is hij al meer dan twintig jaar pianist van Toots Thielemans en Philip Catherine. Entree: 12,50 euro, tot 18 jaar gratis. www.lebrocope.nl

Lycklamapark

Op zondag 7 juni (14.00 uur) is er vanuit de Tropische Kas een wandeling door het Lycklamapark. Maak kennis met een groot aantal boeiende en bijzondere plekken in het park, zowel op het gebied van natuur- als cultuurhistorie. De rododendrons kleuren het Lycklamapark nog paars. Ook in de boomgaard met historische fruitrassen staan de bomen nog te bloesemen. Daarnaast zijn er vele bijzondere bomen te zien, waarvan de oudsten door de familie Lycklama à Nijeholt zijn aangeplant. Deelname: 3,50 euro. www.tropischekas.nl BEETSTERZWAAG

COLOFON REDACTIE

Vroege Vogelexcursie

Vroeg uit de veren op zondag 7 juni voor de eerste Vroege Vogelexcursie van 2015. De wandeling vertrekt om 4.15 uur vanaf de Notariskoepel achter het gemeentehuis van Beetsterzwaag. Beleef de zonsopgang BEETSTERZWAAG

en de zang van de bosvogels. Bioloog en natuurkenner Frank van den Haak helpt bij het herkennen van de vogelsoorten aan de hand van hun lied. Opgeven via: 061461 3364. Deelname: 3 euro. BeetsterzwaagNatuurlijk.nl

Femmes Vocales

Arend Waninge 06 – 52 47 10 13 redactie@sa24.nl Kopij aanleveren voor maandag 12.00 uur. Sa! kijkt graag anders. Het vroeg melden van evenementen, jubilea, bedrijvennieuws etc. geeft de grootste kans op extra aandacht.

ADVERTENTIEVERKOOP Rik Dijkstra 06 – 21 89 48 28 advertenties@sa24.nl Henk Hilbrands 06 – 31 04 59 56 henk@sa24.nl Advertenties aanleveren voor vrijdag 17.00 uur

OPMAAK Evert Wilstra Kreaasje Ureterp

15

www.sa24.nl

OLDEBERKOOP Niemand had in 2002 gedacht dat een groep van twintig vrouwen onder leiding van Claartje van Dokkum zich zou ontwikkelen tot het koor met het hoge niveau dat het nu is. Femmes Vocales is sinds 2010 aangesloten bij Ars Musica en viert dat eerste lustrum op 7 juni (15.00 uur) met een jubileumconcert in Le

Brocope. Het koorrepertoire is erg breed en blijft groeien. Jaarlijks zijn er minimaal twee concerten. Tijdens het jubileumconcert zingt het koor een dwarsdoorsnede van haar repertoire. Deels met begeleiding van Rudi Kaldenberg op piano. Entree: 10 euro, t/m 18 jaar 5 euro. Tot 12 jaar gratis. www.lebrocope.nl

TIJNJE Voor de tweede keer vormt sportpark De Kampen op 6 en 7 juni het decor van het Rein Pieter Reinsma Toernooi. Volop 7-tegen-7-voetbal, swingende muziek en een flinke dosis gezelligheid. Karin Wielinga en Heerenveenmascotte Heero openen de zaterdag met een massale warming-up voor de jongste jeugd. Daarna volgt een groot jeugdtoernooi. Op zondag strijden de senioren in drie categorieën (1e, 2e elftallen en 35+), aangevuld met een A-juniorenpoule, om de prijzen. Zondagmiddag is er een speciale reüniewedstrijd tussen oud-maten en – teamgenoten van Rein Pieter uit zowel Tijnje als Achlum. Top 100-band Grooving sluit het weekend feestelijk af. www.reinpietertoernooi.nl

De Sloot

GORREDIJK Nederland is doortrokken met sloten en slootjes. Ze zijn onmisbaar voor de waterhuishouding en bepalen voor een groot deel het Nederlandse landschap. Groot, klein, krom, lang, recht, diep en een enkele keer droog. Dertig kunstenaars uit het hele land lieten zich inspireren door ‘de sloot’ en tonen tijdens de zomermaanden hun vaak verrassende visie op dit oer-Hollandse onderwerp. Op het doek geschilderd, in beeld gehouwen, in brons gegoten, in keramiek gebakken en altijd in beeld gevangen. Museum Opsterlân organiseert de expositie van 5 juni t/m 30 augustus in samenwerking met Propodia en BOK. www.museumopsterlan.nl

Extra Noblesse Oblige

BEETSTERZWAAG Het Opsterlandse Iepenloftspul Noblesse Oblige zit in de tweede week. Met deze week voorstellingen op woensdag 3, vrijdag 5 (uitverkocht), zaterdag 6 en zondag 7 juni. De voorstelling van zondag is een extra voorstelling die in de plaats komt van de afgelaste voorstelling van afgelopen vrijdag. Toen was het weer te slecht om te spelen. Dit was een besloten voorstelling voor de medewerkers van Revalidatie Friesland. Zij komen nu deels verspreid op andere avonden en dus zijn er voor 7 juni nog kaarten beschikbaar. Het wordt komend weekend prachtig zomerweer, uitermate geschikt voor een verrassende en ontroerende avond Noblesse Oblige. www.iepenloft-opsterlan.nl

AGENDA VR 5 JUNI 12:00 UUR | GORREDIJK Open Dagen / Boekenbeurs Tialda | Steven Sterk 20:00 UUR | BEETSTERZWAAG Iepenloftspul Opsterlân 2015

ZA 6 JUNI 07:00 UUR | BAKKEVEEN Vlooienmarkt Terreinen rond sportpark 09:00 UUR | TIJNJE Rein Pieter Toernooi Sportpark De Kampen 10.00 UUR | OLDEBERKOOP Friese Streekmarkt 11:00 UUR | TERWISPEL Smulplein Us Doarpshûs 12:00 UUR | GORREDIJK Open Dagen / Boekenbeurs Tialda | Steven Sterk 13:30 UUR | NIJ BEETS Varen met turfbok It Damshûs 14:00 UUR | JUBBEGA Boekemerk Kerkje Schurega 15:00 UUR | BEETSTERZWAAG Strijkkwartet NMF Oude Gemeentehuis 20:00 UUR | BEETSTERZWAAG Iepenloftspul Opsterlân 2015 Overtuin Lyndensteyn 20:15 UUR | OLDEBERKOOP Trio Boehlee, Somsen, Postma Theatercafé Le Brocope

ZO 7 JUNI 04:15 UUR | BEETSTERZWAAG Vroege Vogelexcursie Notariskoepel 11.00 UUR | TIJNJE Rein Pieter Toernooi Sportpark De Kampen 12:00 UUR | GORREDIJK Open Dagen / Boekenbeurs Tialda | Steven Sterk 14:00 UUR | BEETSTERZWAAG Wandeling Lycklamapark Tropische Kas 15:00 UUR | OLDEBERKOOP Femmes Vocales Le Brocope 20.00 UUR | BEETSTERZWAAG Iepenloftspul Opsterlân (inhaal) Overtuin Lyndensteyn

WO 10 JUNI 10:00 UUR | BAKKEVEEN Vrouw Fair Parkeerplaats Plaza De Kolk 20:00 UUR | BEETSTERZWAAG Iepenloftspul Opsterlân 2015 Overtuin Lyndensteyn


5

bij

Juwelier

JUNI

JUNI

vrijdag

6

zaterdag

JUNI

4

donderdag

Ladies-Event ruim 500 m2 gezelligheid!

het s i M niet

don. vrij. zat.

Selmien West 2 Olterterp / Ureterp 0512 - 30 16 95

landelijk gelegen tussen Beetsterzwaag en Ureterp

4 juni 5 juni 6 juni

* nieuwste sieraden collecties * gastexposanten: o.a. beauty, wellness, mode, bloemdecoraties, food en kunst * demonstraties * verloting * goodybag (op =op)

10.00 - 21.00 uur 10.00 - 21.00 uur

meer info op www.deslag.nl

10.00 - 17.00 uur

KOM LANGS en GENIET! Buddha to Buddha Tommy Hilfiger Heide Heinzendorff TOV Essentials

Mark Maddox Double Dots My iMenso The Rubz

De Slag

(en neem je vriendin/zus/moeder/dochter mee!)

Danish Design Aller Spanninga Coeur de Lion Barong Barong

Melano Oozoo Zinzi Christina

Karma Rolf Cremer Vendoux Festina

G- shock Zilgold Endless en vĂŠĂŠl meer


Sa!

3 juni 2015

17

www.sa24.nl

HIstorICus NuaNCeert CorNelIa-mytHe

Cornelia paste in haar tijd Na haar jonge overlijden werd Cornelia van Lynden een bijna mythische figuur. Haar zorg voor zieke en arme kinderen werd legendarisch. Zeker na de vorming van de Cornelia-Stichting, nu honderd jaar geleden. Historicus Anton van Renssen heeft echter zijn vraagtekens. TEKST: AREND WANINGE FOTO’S: ARCHIEF EN SIETSE DE BOER BEETSTERZWAAG Twee schriftjes liet Cornelia van Lynden (1860-1880) na. In keurig Nederlands beschrijft de jonge Cornelia de namen van haar patiënten en de medicijnen die ze hen vanuit haar eigen apotheekje gaf. In het andere schriftje is te lezen naar welke buitenlandse bestemmingen Cornelia met haar ouders op reis ging. Historicus Anton van Renssen bestudeerde beide bronnen goed. Zijn analy-

se geeft een ietwat andere kijk op het leven van de legendarische freule. In verschillende archieven ploos de historicus de namen van de patiënten na. “Het bleken vooral mensen te zijn die aan de familie gelieerd waren, vooral medewerkers en hun kinderen. Het gaat bijvoorbeeld niet om zieke kinderen uit Nij Beets.” Het schriftje dateert uit 1872, Cornelia was toen twaalf. “Haar

apotheekje en ziekenzorg lijkt dan ook eerder een vorm van kinderspel, dan serieuze zorg voor arme kinderen. Het past echter wel bij haar karakter dat door bekenden werd omschreven als bescheiden, nederig en behulpzaam; ze was sterk sociaal bewogen. Het paste ook bij haar opvoeding en stand. Met name de vrouwelijke adel zette zich van oudsher in voor de armen. Het was een christelijke en adellijke plicht.”

Alleen zomermaanden

Structurele aandacht voor de arme en zieke kinderen was voor Cornelia in die jaren volgens Van Renssen ook amper mogelijk, omdat de steenrijke familie Van Lynden ieder jaar zeker zes maanden op reis was. “Lyndensteyn was hun zomerverblijf, daar verbleven ze maar drie maanden per jaar. Daar komt nog bij dat Cornelia de laatste jaren van haar leven al ziek was. Waarschijnlijk is ze de laatste twee jaar niet eens meer in Beetsterzwaag geweest.” In een eerdere biografie over Cornelia is beschreven dat ze een zondagsschool heeft georganiseerd in Beetsterzwaag. “Maar bronnen die dat kunnen onderbouwen ontbreken. Ook over uitgebreide activiteiten in de veenderijen rond Nij Beets heb ik niets kunnen vinden.”

Armenzorg

Maar wat is dan de verklaring voor de vele goede verhalen rond Cornelia? Van Renssen zoekt de verklaring in de tijd waarin zij leefde. Toen zij in 1860 werd geboren, kende Nederland grote maatschappelijke ontwikkelingen. De grondwet van Thorbecke uit 1848 leidde tot veel nieuwe wetten, waaronder een Armenwet in 1854. “Thorbecke wilde een nationale armenzorg. Maar dat was tegen het zere been van de conservatieve politici die de armenzorg vooral een taak vonden voor de kerk en rijke particulieren. Armenzorg was in hun ogen vooral christelijke naastenliefde.” Die gedachte werd ondersteund door het Réveil, de opleving van het christelijk denken, dat zeker ook aanhang vond onder welgestelde families. Cornelia’s moeder had bijvoorbeeld de hand in de benoeming van een strenge orthodox-protestante dominee in Beetsterzwaag. Daar kwam nog bij dat Nederland een grote economische groei kende. De rijke families werden in sneltreinvaart nog rijker. Dat gold ook voor de familie Van Lynden. Cornelia’s vader behoorde rond 1890 tot de vijftig rijkste Nederlanders. “En dus waren

‘In naam van Cornelia’ Het boek ‘In naam van Cornelia’ van historicu Anton van Renssen (foto) is voor 17,50 euro te bestellen via de Cornelia-Stichting. Kijk daarvoor op www.cornelia-stichting.nl.

er overal in het land liefdadigheidsinitiatieven om arme mensen te helpen. Op het platteland, zeker in Friesland, was zeer veel armoede. Friesland werd erg getroffen door de landbouwcrisis rond 1870.”

Neerbosch

De naastenliefde van de familie Van Lynden past volgens Van Renssen dan ook helemaal in die tijd. Evangelist Johannes van ’t Lindenhout stichtte bijvoorbeeld in Neerbosch, bij Nijmegen, een weesinrichting. Hij hield keurig bij welke giften hij kreeg. Van Renssen haalde documenten naar boven waarop kerst- en paasgiften van 1877 tot 1879 staan vermeld, bestaande uit wanten, sjaals, kousen en bouffantes met daarachter de initialen C.v.L. “Ik ben er nagenoeg zeker van dat dit Cornelia van Lynden moet zijn. Na haar dood schreef Van ’t Lindenhout een uitgebreid in memoriam, waarin hij sprak over de jonge wezenvriendin wier geest veel te groot was voor d’aarde.” Dat de familie Van Lynden goed bekend was met Neerbosch blijkt ook uit het legaat van 530.000 gulden dat vader Van Lynden naliet aan de instelling. Het is het grootste legaat dat Neerbosch ooit kreeg.

Goed hart

Van Renssen is ervan overtuigd dat Cornelia het hart op de goede plek had. Aan het eind van haar leven had ze in de omgeving van Beetsterzwaag een goede naam opgebouwd. De Dragster Courant schreef na haar dood over ‘een vriendelijke engel die de hutten der armoede binnentrad om op te beuren en te helpen.’ Buiten de giften aan Neerbosch heeft Van Renssen echter geen bewijzen voor andere weldaden kunnen vinden. Wel stelde haar vader in 1879 zijn eerste testament op waarin veel goede doelen werden opgenomen voor het geval zijn dochter eerder zou overlijden dan hijzelf. “Dat testament is een half jaar voor Cornelia’s dood opgesteld. Bovendien schrijft haar vader dat hij in de geest van Cornelia handelt. Ze was er dus zeker mee bezig en was bovendien populair in de familie. Cornelia was een slimme meid. Dominee Bouma prijst bijvoorbeeld voorafgaand aan de begrafenis haar leergierigheid en vroomheid.” Van Renssen heeft zijn twijfels over het beeld van de weldadige 12-jarige freule. In zijn biografie beschrijft hij hoe haar ouders het beeld van de weldoenster koesterden. Een troostrijke gedachte aan hun enige kind dat zo jong overleed. Een jonge dame die, had ze langer geleefd, waarschijnlijk nog zo veel had kunnen doen.


Groot gelijk naar

Verweij in Gorredijk!

Autoschade Verweij is al meer dan 40 jaar het Focwa Eurogarant bedrijf van Gorredijk en omstreken. Van een grote schade tot een klein deukje, uw schade wordt snel en vakkundig gerepareerd. Terwijl wij uw auto weer als nieuw maken, rijdt u in een van onze leenauto’s en handelen wij de schade af met uw verzekeringsmaatschappij.

• • • • •

Vakkundig schadeherstel Kwaliteit, 4 jaar garantie Gebruik leenauto Alles goed geregeld, ook met úw verzekering Focwa, Eurogarant

Ook met uw oldtimer, of ander spuitwerk bent u van harte welkom.

uto a w u aar w f l e lt z a a p rd . e e lle e a r Ub t a e p e m ger en k t a d r r p o s w af n e b b Wij he raars! e verzek

De Kalkovens 8 8401 JA Gorredijk T (0513) 46 2508 W autoschadeverweij.nl


Sa!

3 juni 2015

19

www.sa24.nl

Fryske bluesgroep Healers stopt ermee

‘As freonen spile en as freonen útinoar’ Oud-burgemeester Sicko Heldoorn stimuleerde de mannen van de Healers om door te gaan op het pad van de Fryske blues. Na een succesperiode van tien jaar en drie cd’s stopt de band er nu mee. TEKST: SIKKE MARINUS FOTO’S: HEALERS TERWISPEL Met een laatste optreden in het Drachtster theatercafé Hopper, zet een van de opvallendste Friestalige bluesbands er een punt achter. “Op snein 7 juny lûke de Healers noch ien kear alle registers iepen”, kondigt bandlid Feiko Wouda uit Beetsterzwaag aan. Met dit optreden valt het doek voor de band die 18 jaar geleden in Terwispel werd geboren. Toetsenman en gitarist Bauke de Grouw: “It wie as in jongesdream. Ik hie nea ferwachte dat wy safier komme soenen.”

Zondagavond oefenden de zes Healermannen voor de laatste keer in Us Doarpshûs in Terwispel. “It is ek yn Terwispel begûn”, vertelt Jehannes Veenstra, sjonger fan de band. “Marten en ik hiene it der by De Hiskefiskers alris oer hân. Letter op in Terwispeler jûn hiene wy it der mei Bauke oer. No ja, en doe kaam Piet Zwerver der ek noch by en ja…, doe wie de band in feit.”

een bluesoptreden met Friese teksten in. “Dat foldie goed. De reaksjes wiene bêst. De boargemaster fan doe, Sicko Heldoorn, stimulearre ús om op it Fryske bluespaad fierder te gean. Mei stipe fan de gemeente Opsterlân ha wy doe ús earste cd makke.” Tien jaar geleden zag cd De Blûsrûs het levenslicht. Daarmee begon de tweede periode voor de Healers, een muziekdecennium in het teken van de Fryske blues. “De opnamen ha wy yn kafee Rolbrêge makke. Wy ha alle nûmers twa kear opnaam. De bêste opnamen kamen op de cd.” Dat De Blûsrûs meteen tot ‘cd fan de wike’ werd uitgeroepen bij Omrop Fryslân, kwam als een verrassing. “Wim Brons hat ús ûntdekt en hy hat ús muzyk in soad draaid by de Omrop. Oare presintators ha ús net oerslein, mar mei Wim is dochs in spesjale relaasje ûntstien.” Dus is het logisch dat Wim komende zondag het afscheidsconcert presenteert.

“IT WIE AS IN JONGESDREAM”

Sicko Heldoorn

Jehannes legt uit dat de band eigenlijk twee periodes kent. “Yn’t earst spilen wy fan alles, ek wol Fryske en Ierske muzyk. Doe’t Piet der mei ophâlde, kaam basgitarist Ruurd Huitema derby.” Samen muziek maken was leuk, maar de mannen misten een duidelijke richting. “It moast mear werkenber wurde, oars wie ik der doe al mei stoppe”, zegt Ruurd. Die herkenbaarheid kwam min of meer bij toeval tot stand op het Sweachster Festival in 2004. Speciaal voor dit festival studeerden de mannen

Sânde Healerlid

Met bandlid Feiko Wouda hebben de Healers een eigen tekstschrijver in huis. “Ik hie al in soad teksten lizzen”, vertelt hij. “Dy hie ik earder alris makke. Dy kamen no goed fan pas.” Ook Hinke Veenstra schreef enkele teksten. Jehannes: “Net omdat se myn suster is, mar do moatst har wol neame yn it ferhaal. Se wie feitlik it sânde Healerlid. Se die de pr, fersoarge de webside en sa.” Hinke speelde ook een belangrijke

rol bij de promotie van de cd’s. In 2008 bracht de groep een tweede cd uit, met als titel De Feanhoop Opnij Besocht. In 2013 was de cd It Is Soms Better As Oars draaitafelklaar. “Ut ús nûmers blykt dat der parallellen binne tusken it minne libben op de plantaazjes yn it suden fan Amearika en de feanterijen yn de súdeasthoeke fan Fryslân yn it begjin fan de foarige ieu”, legt Feiko Wouda uit. Voor hem was dit gegeven een belangrijke bron van inspiratie. Bekende nummers van de band zijn Hurdsiler, Begearlik Frommes, Kûltsjes, Jojo, It Is De Loft Dy’t Gûlt en De Skûte Fan Skelte Tel. Dit laatste nummer is speciaal geschreven voor het Skûtsjejier (2013) in Smallingerland. In totaal bevatten de drie cd’s 40 nummers. “It stimulearjende praatsje fan Sicko Heldoorn hat dus hiel wat effekt hân.”

Muzykfreonen

De Healermannen kijken met weemoed en trots terug op een serie mooie optredens. “Wy wiene alle moannen wol in kear fuort”, vertelt Jehannes. Mooiste optreden? “Dat wiene der meardere. Wy tinke mei nocht werom oan ús optreden op it bluesfestival yn Easterwierum. Dat wie in moai optreden. Alles kloppe doe, ús muzyk, mar foaral ek de klik mei it publyk. Optredens bij Noardewyn Live bij Omrop Fryslân en op het bevrijdingsfestival in Leeuwarden worden ook genoemd. “En ús optreden yn OlmenEs yn Appelskea. Dat wie ek prachtich. De bewenners reagearren suver en entûsjast. Geweldich om te dwaan.” Waarom stoppen op een moment dat alles goed gaat? “Net omdat der trammelant yn de groep is”, leggen de mannen uit. “Ek net omdat wy gjin wille mear ha. Mar der kinne ek tiden komme, dat it net mear sa noflik giet. En dat wolle wy net meimeitsje. Wy spylje no op ús bêst. Dan is tsien jier nei ús earste cd in moai momint om te stopjen. Wy ha as muzykfreonen spile en geane as muzykfreonen útinoar. Dat is wat wurdich.” www.healerside.nl


Sparen kan tot en met dinsdag 16 juni. Spaarkaart verzilveren kan tot en met dinsdag 7 juli.

Jumbo Henk Split, Gorredijk, Badweg 34


Sa!

3 juni 2015

23

www.sa24.nl

StÂNFrIes DrINgeND op Zoek Naar NIeuWe leDeN

Ritmische problemen Grote zorgen voor gymnastiekvereniging Stânfries. De afdeling ritmische gymnastiek van de bijna 130 jaar oude club staat op omvallen. Er zijn nog maar twee teams over en ook die dreigen uit elkaar te vallen. “Er moet heel snel iets gebeuren om de zaak te redden.” TEKST: NIELS VAN MARLE FOTO’S: SIETSE DE BOER

GORREDIJK Het doet iedere voorzitter pijn als een onderdeel van de vereniging grote problemen heeft. Maar Hilda Bron, sinds een paar maanden voorzitter van gymnastiekvereniging Stânfries, voelt de pijn van de ritmische afdeling misschien nog wel net even iets meer. “Ik heb zelf ook heel lang aan ritmisch gedaan.” Haar eigen oorsprong ligt in het turnen, de basis van vrijwel elke ritmisch gymnaste. Maar in 1989 stapte ze over naar het onderdeel dat een combinatie is van dans, choreografie en acrobatische bewegingen. De toenmalig trainster stopte, waarna Bron de afdeling reanimeerde. Drie jaar later stond Stânfries weer op een Nederlands kampioenschap. “Onze meiden trainen per week gemiddeld één tot anderhalf uur. Dat is niet bijzonder veel, maar voor de C-lijn, het niveau waarop wij wedstrijden afwerken, is het prima. Natuurlijk zou ik graag zien dat er meer trainings-

uren gemaakt worden, maar dat is niet reëel.” De beste leeftijd om voor ritmische gymnastiek te kiezen? “Een jaar of zeven, misschien zes. Het is echt een heel moeilijke sport, met de combinatie van kracht en ballet. Je moet techniek hebben, sprongkracht en ook handig zijn met het materiaal.” De gymnasten hebben namelijk bij een oefening altijd een attribuut mee op de mat: een hoepel, knots, bal, lint of touw. “En wij doen alleen groepsoefeningen, niet individueel. Samenwerken is dus ook belangrijk. Vanaf 13 of 14 jaar wordt het overigens nog leuker, want dan gaan de meisjes ook echt zelf nadenken over welke oefeningen ze willen doen en hoe dat eruit moet zien qua omlijsting, met kleding en muziek.”

Van vijf naar twee

Zodra meisjes echter veranderen in jonge vrouwen, begint het probleem voor Stânfries. “Dan gaan ze studeren

en op kamers. Vanuit Groningen willen ze dan vaak nog wel één keer per week terugkomen, maar zodra ze verder weg wonen is het lastig.” Tijdens het 125-jarig jubileum in 2010 had de vereniging nog vijf ritmische groepen, nu zijn daar nog slechts twee van over. “Het gaat heel hard. We missen nieuwe aanwas, zo simpel is het.” Een sport die niet vaak in het nieuws is en weinig op televisie, trekt nu eenmaal moeilijker nieuwe enthousiastelingen, weet Bron. “We doen wel heel erg ons best om op te vallen, bijvoorbeeld met het geven van demonstraties in het dorp. Een ritmische oefening is echt een enorme blikvanger. Maar het levert heel weinig nieuwe leden op.” Daarbij komt ook nog een praktisch probleem. “Je kunt niet met één nieuw lid beginnen. Voor een groepsoefening moet je minimaal met vijf meiden zijn.” En dan ook nog van een redelijk gelijke leeftijd. “Een meisje van zeven jaar met iemand

die twee keer zo oud is, dat werkt gewoon niet.” Bron staat inmiddels ook wel open voor de komst van individuele gymnastes, als daar animo voor is. “Die optie houden we nu zeker open.”

Individueel verder

Het zou ook zomaar kunnen zijn dat de huidige groepen na de zomer (deels) individueel verder moeten. Van de jongste groep blijven er in het nieuwe seizoen vier over, bij de oudste groep zijn er precies vijf gymnastes, maar daar is het door blessureleed al een hele tijd krap. “Onze trainster doet daar nu zelf mee om het op te vangen. Niet ideaal natuurlijk.” Het niveauverschil tussen beide teams is te groot om de groepen simpelweg samen te voegen tot één nieuwe, ruimbezette groep.

www.gvstanfries.nl

Goed resultaat op NK groepen

Het eerste team van Stânfries maakt zich op voor een optreden in Ahoy. Tijdens het Nederlands kampioenschap voor groepen in Heerenveen boekte het team afgelopen zaterdag in de C-lijn (het derde landelijke niveau) succes met de hoepel/ bal-oefening. “De meiden voerden het bijna foutloos uit”, aldus een trotse Hilda Bron. Die prestatie was goed voor een derde plek en dat leverde weer een ticket op voor Fantastic Gymnastics, het algehele NK voor gym-, turn-, spring- en danssporters in Ahoy. “Dan staan de meiden gewoon op één vloer met bijvoorbeeld Epke Zonderland. Dat vinden ze fantastisch.” De eerste oefening van Stânfries 1 verliep overigens stroever en leverde slechts een zesde plek op. Team 2 van de vereniging werd met hun oefeningen (bal en hoepel/lint) twee maal negende.

Eindelijk weer voorzitter

Met 144 leden gaat het naar tevredenheid bij Stânfries, al is het hard werken voor Hilda Bron en haar collega-bestuursleden. “De club zat een paar jaar zonder voorzitter, dat merk je in sommige zaken wel. Het enthousiasme en de goede wil waren er wel, maar zonder voorzitter om de grote lijnen te bewaken gaan er wel eens dingen mis of langs elkaar heen. We krijgen het nu weer op de rit.” De vijftigjarige Bron – al 47 jaar lid van Stânfries en inmiddels erelid en draagster van de zilveren speld van de KNGU – had wel eerder iets bestuurlijks willen doen binnen de club. “Maar de gouden regel was altijd ‘geen trainers in het bestuur’. Eigenlijk is dat niet meer dan logisch. Sinds 2012 geef ik geen training meer, dus nu past het wel.”


Sa! week 23 - 2015  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you