Page 1

การพิมพ์ของคนไทย


ประวัติความเป็ นมา

ศาสตราจารย์ จ อห์ น ​ (John.Taylor.Jones) เขี ย นไว้ว่ า​ ในปี ​พ.ศ.​๒๓๗๖​มีคนไทยคนหนึ่งสนใจในวิชาการพิมพ์​ไปฝึ ก เรี ย นงานมาจากสิ ง คโปร์ ห ลายเดื อ น​และได้พ ยายามจัด ตั้ง​​​​​​​​ โรงพิมพ์ข้ ึนแต่ไม่ค่อยมีทุน


คนไทยคนแรกที่ริเริ่ มกิจการการพิมพ์หนังสื อขึ้นคือ​พระบาทสมเด็จ​​ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว​ในขณะที่ ยงั ดารงพระยศเป็ นสมเด็จฯ​เจ้าฟ้ ามงกุฎ​ และยังทรงผนวชอยูท่ ี่วดั ​บวรนิเวศวิหาร​​จงเห็นประโยชน์ของหนังสื อ​ในเมื่อ คณะมิ ช ชัน นารี ​พิ ม พ์ห นังสื อ เผยแผ่ศาสนาคริ ส ต์​ พระองค์ทรงดาริ ให้ใ ช้​​​ การพิมพ์เผยแผ่ศาสนาพุทธ​จึงโปรดฯ​ให้สั่งเครื่ องพิมพ์มาตั้งที่วดั บวรนิ เวศ วิหาร​​ดังปรากฏในตานานวัดบวรนิเวศวิหารว่า...


“ครั้ งนั้ นการตี พิ ม พ์ ห นั ง สื อ ยัง ไม่ แ พร่ หลาย​มี โ รงพิ ม พ์ แ ต่​​​​​​ พวกมิชชันนารี ​พิมพ์หนังสื อสอนศาสนา​ทรงตั้งโรงพิมพ์ข้ ึนที่วดั พิมพ์ พระปาติ โ มกข์บ้า ง​​ สวดมนต์บ้า ง​​ แบบแผนอย่า งอื่ น บ้า ง​​ เป็ นอัก ษร​ อริ ยกะใช้กนั ในสานักนี้​แทนหนังสื อลาน”


การจัดตั้งโรงพิมพ์จะเป็ นวันใด​พ.ศ.​ใด​ยังค้นหาเวลาไม่ได้​ใน​ปี พ.ศ.​๒๕๓๘​ เมื่อทางคณะมิชชันนารี ของหมอบรัดเลย์ หล่อตัวพิมพ์อกั ษรไทยขึ้นได้สาเร็ จ​ได้นา ทูลเกล้าฯ​ถวายสมเด็จฯ​เจ้า ฟ้ ามงกุฎชุ ดหนึ่ งพร้อมด้วยตัวพิมพ์ภาษาอังกฤษ​๑​ชุ ด​​​​ ซึ่งอาจเป็ นต้นเค้าของการเกิดโรงพิมพ์ที่วดั บวรนิเวศวิหาร​ใน​พ.ศ.​๒๓๘๖​ปรากฏใน รายงานของคณะมิ ช ชัน นารี ​ A.B.C.F.M.ว่ า ​เจ้า ฟ้ า ใหญ่ คื อ สมเด็ จ ฯ​เจ้า ฟ้ า มงกุ ฎ​​​​​​​​​​​ มีโรงพิมพ์ที่เยี่ยมยอด​มี ตวั พิมพ์อกั ษรโรมันหลายแบบ​มี แม่ทองแดงหล่ อตัวพิมพ์ และเบ้าหล่อตัวพิมพ์เอง​พระองค์ยงั ได้ทรงสร้างอักษรขึ้นชุดหนึ่งคือ​ตัวอักษรอริ ยกะ


ใน​พ.ศ.​๒๓๙๐​หนังสื อบางกอกคาเลนเดอร์ของหมอบรัดเลย์ระบุว่า​โรงพิมพ์ ของเจ้าฟ้ าใหญ่มีแท่นพิมพ์​๑​แท่น​ตัวพิมพ์อกั ษรไทย​๑​ชุ ด​ตัวพิมพ์องั กฤษ​๒​ชุ ด​ และตัวพิมพ์บาลี ​๒​ชุ ด​สิ่ งพิมพ์ส่วนใหญ่ เป็ นภาษาบาลี​และกล่ าวว่าเป็ นโรงพิมพ์​​ โรงแรกของไทย สภาพของโรงพิมพ์ที่วดั บวรนิเวศวิหารได้มีผบู ้ นั ทึกไว้ว่า​“พวกเราขอดูในห้อง พิมพ์ของพระองค์​ที่น้ นั พระสงฆ์หนุ่ ม​ๆ​หลายองกับคนใช้นงั่ อยู่บนม้าทาด้วยไม้ไผ่​​ พระรู ปหนึ่งกาลังเรี ยงพิมพ์​อีกรู ปหนึ่งกาลังพับเข้าเล่ม​และอีกรู ปหนึ่งกาลังตรวจปรู๊ ฟ​​ พวกพระสงฆ์ให้หนังสื อแก่เราเล่ มหนึ่ ง​ซึ่ งได้พิมพ์เป็ นภาษาบาลี ​โดยตัวพิมพ์ใหม่​​​ ซึ่ งสมเด็จเจ้าฟ้ าได้ทรงกระทาเอง​หนังสื อนั้นเป็ นเรื่ องพระบัญญัติสิบประการตาม พระพุทธศาสนา​กับทั้งคาอธิบายพระบัญญัติน้ นั ​หมอแคสเวลได้ทูลพระองค์ไว้แต่ครั้ง ก่อนให้ทราบว่า​มิตรสหายของเราชื่อ​จี​ดับบลิว​เอคดี้ ในเมืองวอเตอร์ฟอร์ด ได้ถวาย น้ าหมึกสาหรับพิมพ์หนังสื อหีบหนึ่ง​พระองค์จึงทรงถามว่าน้ าหมึกนั้นมาจากใคร”


ในปี ​พ.ศ.๒๓๙๒​สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเจ้าฟ้ ามงกุฎทรงมี หนังสื อติ ดต่ อกับ​​ พระสหาย​คือ​นายและนางเอ็ดดี้ ที่กรุ งนิ วยอร์ ก​ประเทศสหรัฐอเมริ กาให้ช่วยจัดหา ซื้ อเครื่ องพิมพ์หินจากสหรัฐอเมริ กาส่ งมาให้พระองค์เครื่ องหนึ่ ง​มีหลักฐานปรากฏ เป็ นลายพระหัตถ์ที่มีพระราชทานไปถึงนาย​และนางเอ็ดดี้ ถึง​๒​ฉบับการพิมพ์หิน​ ในขณะนั้นยังไม่ มีในเมืองไทยแต่ ตามพระราชหัตเลขานั้นแสดงว่า​ทรงรอบรู ้ และ เข้า ใจเรื่ อ งการพิ ม พ์หิ น เป็ นอย่ า งดี ข ณะนี้ ยัง ไม่ มี ห ลัก ฐานว่ า ​เรื่ อ งพิ ม พ์หิ น ได้ มี​​​​​​​​ การน าเข้า มาในเมื อ งไทยเมื่ อ ใด​แต่ ต ามบัน ทึ ก ของหมอบรั ด เลย์ว่า ​การพิ ม พ์หิ น​​​​​​ ครั้งแรกในเมืองไทยมีในปี ​พ.ศ.​๒๔๐๒​หลังจากพระราชหัตถเลขาติดต่อสั่งซื้ อไป หลายปี


พ.ศ.๒๓๙๔​สมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว เจ้า ฟ้ า มงกุฎทรงลาผนวช​ขึ้ น ครองราชย์ สมบัติเป็ นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว​กิจการพิมพ์ในวัดบวรนิ เวศวิหาร​​​​ ก็ยงั คงดาเนินการอยู่ภายใต้การดูแลของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาชิ รญาณวโรรสโปรดเกล้าฯ​ให้สร้ างโรงพิมพ์ข้ ึนอีกแห่ งหนึ่ งในบริ เวณพระราชวังชั้นกลาง บริ เ วณโรงแสนตัน ​เป็ นตึ ก​๒​ชั้น พระราชทานชื่ อ ว่ า ​"โรงพิ ม พ์อ ัก ษรพิ ม พการ"​ ซึ่ งเป็ นโรงพิ ม พ์ห ลวงท าหน้า ที่ เ ป็ นโรงพิ ม พ์แ ห่ ง ชาติ โ รงแรกใน​พ.ศ.​๒๔๐๑​ ได้จ ัด พิ ม พ์ห นัง สื อ ราชกิ จ จานุ เ บกษาอัน เป็ นหนัง สื อ พิ ม พ์ข องราชการฉบับ แรก​ ส าหรั บ บอกข่ า วคราวในราชส านัก และเก็บความจากประกาศของราชการต่ า ง​ๆ​​​​ พิมพ์ออกเผยแพร่


ใน​พ.ศ.๒๔๐๔​เมื่ อ ส่ งคณะทู ต ไทยไปยังอัง กฤษ​พระบาทสมเด็จ​​ พระจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั ทรงให้ขุนมหาสิ ทธิ โวหาร​ร่ วมไปด้วยในคณะทูตและ ส่ ง มอบหมายให้ไ ปศึ ก ษาดู ง านในเรื่ อ งของการพิม พ์​ เพื่ อ จะได้น าความรู ้ ทางการพิ ม พ์เ ข้า มาปรั บปรุ ง กิ จ การพิ ม พ์ข องโรงพิ ม พ์ห ลวงได้ดีข้ ึ น ​ได้มี​​​ พระราชหัตถเลขาถึงคุณมหาสิ ทธิโวหารระหว่างที่อยูใ่ นอังกฤษ


สมาชิกในกลุ่ม ๑. นางสาวจุฑามาศ​เทพณรงค์​เลขที่​๖ ๒. นางสาวลิภาพร ศิริเมือง​เลขที่​๓๓ ๓. นางสาววานิสา​คาวิจิตร​เลขที่​๓๕ ๔. นางสาววาสนา​วานิช​เลขที่​๓๖

Profile for จุฑามาศ เทพณรงค์

การพิมพ์ของคนไทย  

เนื้อหาสาระเกี่ยวกับการพิมพ์ของคนไทย

การพิมพ์ของคนไทย  

เนื้อหาสาระเกี่ยวกับการพิมพ์ของคนไทย

Advertisement