Page 1

www.ruzgor.tj

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Бирав, зи таљрибаи рўзгор бањра бигир!

№ 23 (023), СЕШАНБЕ 05 ноябри соли 2013

Љоизаи баъди марг ба кї лозим? сањ.

3

Љумъа Одина љабрдидаи таърихи миллат аст ва Карим Мусо мегўяд баъди маргаш љоизаи Рўдакї гирифт. Ба кї даркор аст он?

www.ruzgor.tj info@ruzgor.tj

Њафтаномаи иљтимоию фарњангї

ИД МУБОРАК, њамватанони азиз!

Сад арбоби маъруфи давлатию сиёсии тољик

8

сањ.

сањ.

5

Давлатмардони тољик дар љомеъа њамеша маќоми баланд доштанд, вале нуфузу эътиборашон баъди ташкили кишваре бо номи ...

Талаби омурзиш

Дарвозаи тавба њамеша боз аст

Раводидро Каромат раво дид, аммо Путин… Ба дил гуфтам, кадомин шева душвор аст ...

12 13 сањ.

Ањмад Зоњир ва Шоњвалї Валии Таронасоз ruzgor@hotmail.com

И ДЕВОН ЊОФИЗ

10 13 сањ.

сањ.

сањ.

6

Њамватанони гиромї, њар яки Шумо ва дар симои Шумо ањли хонаводаи Шуморо бо Иди Сарќонуни Љумњурии Тољикистони азиз самимона табрик гуфта, бароятон осмони софу беѓубори сулњу оромї, тани сињат, рўзгори пур аз файзу баракат, зиндагонии босаодат орзумандем.

Шоми шанбе мо чун њарваќта дар бошишгоњи хилват бозї мекардем. Даври севум ё чањоруми бозї буд, ки њамсояамон Рашид Абдуллоњ...

СУЛТОНИ ДУЗДЊО

15 13 сањ.

info@ruzgor.tj

11 13 сањ.

сањ.

сањ.

7

Ин љо гунањдорї ва бегуноњии асиронро ман муайян мекунам, на шумо. Магар њамин «угам» гуфтанаш гуноњ нест? Хулоса, њар кас кори худашро кунад, вагарна сарашро муфт мехурад!

Тавба дар урф тарки гуноњ аст ва тафсири он ба бозгаштан ба Худои субњонању ишорат аст. Ва он касе, ки бетавба асту иртикоби ...

… Дар бозорча Тош маро бо Љўра ном дузди калон, ки лаќабаш Игор буд, ошно кард. Љўра маро бо худ ба www.ruzgor.tj Ленинобод бурд...


2

Ахбори Тољикистон ва љањон

www.ruzgor.tj

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

150 њазор доллари ИМА барои таъмири осорхонањои таърихии кишвар

"Рўзгор" ва Интихобот

Соате, ки шумораи навбатии "Рўзгор" ба дасти хонанада мерасад, интихоботи президентї дар кишвар ё идома дорад ва ё он аллакай ба анљом расидаву номзади пирўз эълон шудааст. Мо ќабл аз њар чизи дигар пирўзро муборакбод мекунем ва ба маѓлубон мегўем: ДИЛШИКАСТА НАБОШАНД, СОЛЊО ЗУД МЕГУЗАРАНД ВА АГАР УМР БОЌИСТ, НАВБАТИ ОНЊО НИЗ МЕОЯД. ЗЕРО ОСИЁБ БО НАВБАТ АСТ.

Соате, ки ин сатрњо навишта мешуданд, омодаги интихоботро медидем. Талоши номзадњоро медидем. Њарчанд интихоботи имсол шўру шари солњои пешро надошт, вале шаш номзад дар сабќат буданд. Соате, ки ин сатрњо иншо мешуданд, мо медонистем, ки моро ё рўзи интихобот мехонанд ва ё баъди он. Аз ин рў аз рўзњои гузашта дигар ёд накардем, чун дигар он њама њоизи ањамият њам нест. На аз рањпаймоиву чорабинињои љавонони њизби њоким ва на аз эътирози мухолифони давлат. Чун рўз гузашт, интихобот доир шуд, пирўз ё эълон шуд ё њоло бояд эълон шавад. Интихобот дар кишвар бе њељ ваљњ даври дигар надорад. Дар њамин давр аз миёни ин шаш тан яке ѓолиб эълон мешавад. Мо медонем, ки ў кист, мо њадс мезанем, ки пирўз кист, вале намегўем. ХУДАТОН ШОЊИД ХОЊЕД ШУД. Ва "Рўзгор" танњо њамин орзу дорад: Њар касе њам ояд, бо адли худ ояд, пирўзи одил ояд, мамлакати гирифтори сад ранљро аз бўњронњои дањсолањо боќимонда рањо созад. Ин умед аст ва Худованд њар касеро, ки умеди нек дорад, ба орзуяш мерасонад. АЗ ЉУМЛА ИН МИЛЛАТРО НИЗ!

Сафорати Узбакистон ба Китобхонаи миллї 200 китоб тўњфа кард

Сафорати Узбакистон дар Душанбе ба Китобхонаи миллии Тољикистон 200 китоб таќдим кард. Шариф Комилзода, љонишини директори китобхонаи миллї дар сўњбат бо "Рўзгор" дар тайиди хабари мазкур гуфт, ки маросими таќдими китобњо рўзи чоршанбе, 30юми октябр бо њузури сафири Узбакистон дар Тољикистон Шоќосим Шоисломов ва љамъе аз масъулони сафоратхонаи ин кишвар ва кормандони идорањои давлатии мамлакат, бархе аз сафирону ањли адабу фарњанг доир гардид.

Сафири Узбакистон Шоќосим Шоисломов зимни суханронии худ узбакон ва тољиконро дорои решањои таърихии муштарак хондааст. "Пешиниён, ки мутаффакирону суханварони бузурги Шарќ ва ањли шеъру адаб буданд, њамдигарро људо намекарданд ва бо ду забон асар меофариданд. Ин њама ифтихороти таърихи мо аст, ки бояд мо њамеша дар хотир дошта бошем ва ин меросро њамеша њифз кунем." Шоисломов гуфтааст, ки мањз бо назардошти њамин муштаракоти таърихиву фарњангї сафорат тасмим гирифт дар ѓанисозии хазинаи Китобхонаи миллии Тољикистон сањм гузорад ва ин 200 китоб, ки њадя мешавад, асарњои классикону адибони муосири узбак аст. Шоќосим Шоисломов њамчунин ваъда додааст, ки гўшаи Узбакистон дар ин китобхонаро ташкил кунад ва онро њамвора бо китобњои тозанашр таъмин созад. Шариф Комилзода, љонишини директори Китобхонаи миллї бар ин назар аст, ки таќдими китобњои узбакї ба Китобхонаи миллї иќдомест, ки метавонад дар равобити фарњангї миёни Тољикистон ва Узбакистон наќши муњим бозад.

www.ruzgor.tj

Сафорати Амрико дар Тољикистон аз ироаи таќрибан 150 њазор доллар барои ободонии осорхонањои таърихии шањрњои Њисор ва Конибодом хабар дод. Бино ба иттилое, ки ахиран расонаї шуд, ин ибтикор дар доираи барномаи Хазинаи сафирони ИМА оид ба њифзи мероси фарњангї (ХСЊМФ) амалї мегардад ва гуфта мешавад, ки сафорати ИМА дар Тољикистон дар ин самт ду лоињаи муњимро дастгирї кардааст.

Ќарор аст бо пули људошуда созмони давлатии "Мамнўъгоњи таърихию фарњангии Њисор" осорхонаи таърихии Њисорро, ки дар бинои ќадимаи Мадрасаи Кўњна љойгир шудааст, таъмир менамояд. Аслан ин низ аз љумлаи силсилачорабинињоест, ки Њукумати кишвар ба истиќболи љашни 3000- умин солгарди бунёди Њисор тарњрезї кардааст. Бо 72 300 доллар гранти људокардаи сафорати Амрико девору боми мадраса бояд таъмир гардад ва он бо таљњизоти наву замонавї муљањњаз гардонида шавад. Сафорат њамчунин лоињаи пешнињодшуда аз љониби созмони љамъияти "Тараќќиёт"-ро дастгирї кардааст ва барои ободонии мадрасаи таърихии Мирраљабдодхоњи Конибодом 79 600 доллар људо намудааст. Гуфта мешавад, ки мадрасаи мазкур дар айни замон чун осорхонаи таърихї истифода мешавад ва он тањти назорати Вазорати фарњанг ќарор дорад. Мадраса дар нимаи дуввуми асри 17 аз љониби устоњои мањаллї бунёд шудааст ва дар масоњати 1693 метри квадратї доман пањн кардааст. Он дорои ду айвони бузург буда, 26 њуљра дорад. Сафорати Амрико дар Тољикистон мегўяд аз соли 2001 15 лоињаи таљдиди мероси фарњангии ќадимаро дар Тољикистон дастгирї ва 500 000 доллари амрикої масраф намудааст.

“Шоњнома”-и безавол баъди панљ аср ба Ќазоќистон баргашт

Роллан Сейсенбоев, адиби машњури ќазоќ, президенти клуби байналмилалии Абай мегўяд муваффаќ ба баргардонидани “Шоњнома”-и безаволи Њаким Фирдасї ба забони ќипчоќї шудааст. Бино ба иќрори адиб ин китоби бузург аз љониби фузалои ќипчоќ панљ аср ќабл тарљума гардидааст, вале нусхаи ягона дастхати он асрњо нопадид буд.

Роллан Сейсенбоев, ки дар маросими муаррифии он дар Китобхонаи миллии академикии Ќазоќистон сухан мегуфт, аз “Шоњнома” ба унвони бузургтарин ёдгории фарњанги љањонї ном бурд, ки аз љониби Њаким Фирдавсии Тўсї, шоир ва мутафаккири маъруфи форсу тољик эљод шудааст. Сейсенбоев бар ин назар аст, ки ягона дастхати ёфтшудаи тарљумаи “Шоњнома” бо забони пешгузаштагони ќазоќњо сањифаи тозаеро дар таърихи ин миллат боз мекунад.”Ман солњои дароз дар љустуљўи ин дастхат будам ва онро баъди 40 сол дар шањри Душанбе, бо кўмаки олими тољик Ќурбоналї Идрисов пайдо кардам”,-мегўяд ў. Ба гуфтаи адиб баъди пайдо шудани дастхат зарурати барќарорсозї ва таљдиди он пеш омад. Лозим шуд ин корро дар Лондон анљом дињанд, чун дар Ќазоќистон имкони амалии он набуд. Танњо баъди ин “Шоњнома”-и ќипчоќї ба теъдоди 500 адад дар Туркия нашр карда шуд. -Ман ин китобро ба китобхонањои бузурги донишгоњњои олам, ба олимони ќипчоќшинос ирсол мекунам, то ин ки онњо тавонанд ин бозёфти бузурги таърихии халќи ќипчоќро омўзанд. Агар дастхат месўхт ва ё нобуд мегардид, бидуни шак фарњанги миллати ќазоќ аз чунин як сањифаи дурахшон мањрум мегардид, -мегўяд олими машњур.

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru

Резаахбори олам ва кишвар дар њафтае,ки гузашт Аввалин марњилаи лоињаи инноватсионии "Шањри бехатар", ки як низоми худкори идорї дар соњаи наќлиёт мебошад, 31 октябри соли љорї бо ширкати Президенти Тољикистон Эмомалї Рањмон мавриди бањрабардорї ќарор гирифт. Ин марказ дар бинои Вазорати корњои дохилї бунёд шудааст ва шабакаи мутамарказе мебошад, ки њамаи камерањои видео ва аккосии роњњои пойтахти кишварро дар бар мегирад ва назорат мекунад. Акнун ин гуна камерањои дидбонї дар њамаи чорроњањои пойтахт насб шудаанд ва њамаи онњо тавассути як марказ идора ва назорат мешаванд. Бино ба гуфтаи масъулини ВКД аз ин ба баъд ягон њодисаи ќонунвайронкунї дар роњњо аз назарњо пинњон намемонад. Аз сўи дигар ин ибтикорест, ки то њадде имкониятњои даст ба коррупсия задани маъмурони пулиси роњро коњиш медињад. Эмомалї Рањмон дар љараёни боздидаш ба масъулин супориш дод, ки санадњои ќонунгузории кишварро ба талаботи низоми нав мутобиќ гардонанд, ташкилоту идорањо, бахусус иншооти муњим ва махсусан муњим, ки мушоњидањои видеої доранд, дар оянда ба Маркази низоми худкори идоракунї дар соњаи наќлиёт "Шањри бехатар" пайваст намоянд. *** Президент Русия Владимир Путин ќонун дар бораи тасњењи рўзи хотира бахшида ба лаѓви муњосираи Ленинградро имзо кард. Аз ин ба баъд на "27 январ Рўзи лаѓви муњосираи шањри Ленинград (1944)", балки "27 январ Рўзи озодсозии пурраи Ленинград аз муњосираи фашистї (1944)" номида мешавад. Аслан ин рўзи хотира аз соли 1995 таљлил мешуд, рўзе буд, ки баъди муњосираи 871-рўза шањр озод гардида буд. Дар рўзњои муњосира бар асари гуруснагї ва тирандозињову бомбафканињои фашистон бештар аз 641 нафар сокинони он ба њалокат расиданд. Бар асари роњандозии амалиёти густарда, ки аз 14 январи соли 1944 шурўъ гардида, 1 марти њамон сол ба анљом расид, шањр ва навоњии атрофи он комилан аз муњосираи душман озод карда шуд. Дар озодсозии Ленинград њазорњо тан аз сарбозони миллатњои гуногун иштирок доштанд, ки дар миёни онњо њаммиллатони мо низ кам набуданд. Садњо њазор нафар баъди пирўзї дар ин муњорибањо соњиби мукофотњои давлатї шуданд. Аз љумла 486 нафар мушарраф ба дарёфти унвони Ќањрамони Иттифоќи Советї шуданд, ки 8 нафари онњо дубора шоистаи ин унвон гардиданд. Аз декабри соли 1942 медали "Барои муњофизати Ленинград" таъсис дода шуда буд, ки наздик ба 1,5 миллион нафар сазовори он гардиданд. Аз 1- майи соли 1945 Ленинград шањри Ќањрамон унвон гирифт ва 8 -майи соли 1965 ба он медали "Ситораи Сурх" дода шуд. *** Сарвазири Гурљистон Бидзина Иванишвилї рўзи шанбе вазири умури дохилии ин кишвар Ираклий Гарибашвилиро љойгузини худ эълон кард. "Ираклий Гарибашвилї дар муддати вазири корњои дохилї будан исбот кард, ки шоистаи боварист ва метавонад чун сарвазир кишварро идора кунад. Дар оянда сарвазир аз ихтиёроти бештар бархўрдор хоњад буд ва Ираклий ба ин симмат мувофиќ аст",- гуфт Иванишвилї. *** Толибони Покистон баъди шањодати Њакимуллоњ Мањсуд Хон Саид Сайнаро рањбари нави худ баргузиданд. Њакимуллоњ Мањсуд бар асари зарбаи њавопаймои бесарнишини амрикої рўзи љумъа љоми шањодат нўшид ва тибќи иттилои расида ўро худи њамон рўз дар ќабристоне воќеъ дар шањри Мироншоњ ба хок супурданд. Њакимуллоњ Мањсуд низ дар пайи њалокати роњбари пешини Тањрики Толибон аз зарбаи њавопаймои бесарнишини амрикої моњи августи соли 2009 роњбари ин гурўњ интихоб шуда буд. Хон Саид Сайна низ аз љумлаи маъруфтарин муборизони зидди низоми Покистон ва нерўњои ишѓолгар дар Афѓонистон аст ва мегўянд тарњи њамлаи муваффаќиятомез ба як мањбас воќеъ дар шимолу ѓарби Покистон дар соли 2012, ки бар асари он таќрибан 400 нафар фирор карда буданд, мансуб ба ўст. *** Љурму љиноят дар кишвар зарфи нўњ моњи гузашта 10 дар сад афзудааст, вале љиноятњои вобаста ба маводи мухаддир дар ќиёс ба њамин давраи соли гузашта 30 дар сад кам шудааст. Дар ин бора ба "Рўзгор" аз дафтари матбуотии Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Љумњурии Тољикистон иттилоъ доданд. *** Пулиси Лос-Анљелеси ИМА эълон кард, ки њамла дар фурудгоњи байналмилалии ин шањр аз љониби як нафар бо исми Пол Сиансия, ки њамагї 23 сол доштааст, сурат ги рифтааст ва иддаоњо дар мавриди њамлаи дастаљамъї ё гурўњї беасосанд. Сиансия ба танњої амал мекард ва њоло сабаби даст заданаш ба ин амал тањќиќ нашудааст. Дар њамла як нафар куштаву 6 тани дигар захмї шудаанд. Манбаъ вазъи саломатии як нафар аз љумлаи захмиёнро низ вахим арзёбї кардааст. Худи њамлаварро баъди маљрўњ шуданаш боздошт кардаанд ва њоло тањти бозпурсї ќарор дорад. Амали террористї муљиби ќатъи њамаи парвозњо аз ин фурудгоњ шуд. *** Эдвард Сноуден њозир шудааст дар мавриди шунидани гуфтушунидњои телефонии канслери Олмон Ангела Меркел аз љониби хадамоти љосусии Амрико баёнот дињад ва маълумоти бештареро дар ихтиёри олмонињо гузорад. Вазири умури дохилии Олмон Њан Питер Фредерих дар як нишасти матбуотї ба хабарнигорон гуфт, ки агар "Сноуден мехоњад ба мо иттилоъ бидињад, мо онро бо майли том мепазирем." Эдвард Сноуден, ифшогари амрикої, ки ахиран баъди фош кардани асрори таъќиби сарварони олам аз љониби хадамоти амнияти ИМА дар Русия паноњанда шуд, изњор дошт, ки маълумотњои даќиќ ва мантиќї дорад, ки далолат ба шунидани гуфтугузори иддае аз сарварони кишварњои олам аз љониби Вашингтон мекунад. Ахиран Вашингтон расман эълон кард, ки Сноуден ба амнияти Амрико тањдид мекунад.


www.ruzgor.tj

"Рўзгор" ва хонанда

Б

Бори дигар ба њамаи алоќамандони “Рўзгор” салом арз мекунем. Нахустин занги телефонии њафтаи гузашта аз шањри Турсунзода буд, ки хонандаи мо Эшмирзо Толибов, омўзгори мактаб аз сањифаи нави “100 фарди маъруф” истиќбол мекард. Ба андешаи Эшмирзо Толибов поси хотири бузургони илму фарњанг ва сиёсат савоб аст. Миллат бояд гузаштагонашро донад, мо бояд бидонем, ки чї гуна шахсиятњои шинохта дорем. Њоло шумо танњо аз ин афрод ном мебаред, вале мо мехоњем маълумоти мухтасар дар бораи њар кадоми онњо дошта бошем. Албатта, мо дар бораи Бобољон Ѓафуров, Садриддин Айнї ва бисёрињо ба ќадри зарурї маълумот дорем, вале масалан ман намедонам Саъдиниссо Њакимова кист, ки номаш дар рўйхат омадааст. Ё худ дар бораи Пўлод Бобољонов, Рањимќул Малахбеков, Фаррух Амонатов...ва зиёданд ин афрод, ки номашонро њоло хондаму дар бораашон чизе намедонам.

бофтаву сохтаи сањюнистони яњудї медонанд, ки барњаќ рост аст. Дар замони Иттињоди Шўравї танњо дар Душанбе њазорњо хонаводаи яњудиён зиндагонї мекарданд ва аз миёни онњо дањњо тан шахсиятњои маъруф буданд, ки дар рушди санъати тољик њиссаи сазовор гузоштаанд. Номњои Малика Ќаландарова, Барно Исњоќова, Рафаэл Толмасов, Борис Наматиев ва дањњо тани дигар њељ аз ёду хотири мо намераванд. Мутаассифона, пош хўрдани Шўравї ва ноамнињои дохилї боис гардид, ки аксари онњо аз Тољикистон берун рафтанд. Њарчанд рафтанд, вале ќалбашон бо мо буд ва дар Амрикову Исроил њам, ки рафтанд, санъати тољикро таблиѓ намуданд. Яъне, мо аз яњудиёни Душанбе бадї надидем. Эдвард Саид њам аз зумраи њунармандони маъруф аст, вале фарќ дар ин ки тараннумгари сулњу оштист ва њоло арабу яњудиро дар як ансамбл гирд

муваффаќ нест. Чун шоир он замон натавонист дунёи шоири дигарро дарк кунад. Бозор Собир дар аввал хеле маъруфият дошт, вале сиёсат ўро ба њадде калаванда кард, ки баъди њиљрат ба Амрико зуд-зуд таѓйири мавзеъ менамуд. Аммо ба гумони ман Бозорро набояд Ато он замон чунин сахт мегирифт. Ин дарк накардани дунёи шоир аз љониби шоир буд. Бозор њоло њам калавиш дорад. Њоло њам ки ба Ватан омадааст ва аз љониби президент икром дидааст, таваљљўњ эњсос кардааст, вале њамоно дар мавзеъгирии сиёсї мекалавад ва шахсан ман бовар надорам, ки то охир чуноне имрўз њаст, боќї мемонад. Шоире, ки дар умраш мадњия наменавишт ва маддоњонро ба боди интиќод мекашид, имрўз худ мадњиясаро шудааст ва ин барои тафаккури Бозор як чизи бегона аст. Вале ин љо гап сари Ато Мирхоља аст. Агар таваљљўњ карда бошед, аввалин маќола зидди

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

3

СУЛТОНИ ДУЗДЊО ЊАМ ТОЉИК БУДААСТ? Маќолаи “Султони дуздњо”њоро хондам. Аљиб аст. Замоне расидааст, ки њама чизро мекованду меёбанд. Њоло акнун сарнавишти аввалин “вор в законе” њам вараќгардон мешавад. Ва маълум мегардад, ки вай аз Тољикистон будааст. Хеле аљиб аст донистани он. Марде парвардаи ин обу хок дузди ќонунист. Маќоларо пурра хонам, шояд бештар аз ин чизе нависам. Ёдгор Мустафоќулов, донишљў Э КОШ КАРИМОВ ЊАМ НАВИСАНДА МЕБУД... Шароф Рашидов, ки худ нависанда буд, шеър њам менавишт, ба ќадри адиб ва олим расид ва амр кард, ки бо бањонаи бунёди роњ хонаи устод Айниро чаппагардон накунанд. Кош Ислом Каримов њам шоиру нависанда мебуд, ки нисбат

Љоизаи баъди марг ба кї лозим? Дуруст аст, ки донистан хуб аст. “Рўзгор” мекўшад дар оянда дар бораи ин афрод маълумотномањои мухтасари энсиклопедї њам чоп кунад. Вале њоло тасмим шудааст, аз онњо танњо ном бурда шавад, то бидонем, ки дар садри сиёсату давлатдорї, адабиёту фарњанг, иќтисоду иљтимоъ, варзиш ва ѓайра кињо ќарор доранд. Њоло муаллифон танњо аз 5 марди низомї ном бурдаанд, ки аз сарлашкарони маъруфи таърихи миллатанд. Пас гумон меравад ин бахш њоло пурра омўхта нашудааст ва бахусус таърихи муосири низомї бояд мавриди тањќиќ ќарор гирад. Хонандаи мо Нигина, аз Вањдат мегўяд ин њафта интихоботи раёсати љумњурї баргузор мешавад, вале ў ва њамдењагонаш то њол номзадњоро намешиносанд. Мулоќот бо онњо доир нашудааст ва намедонанд, ки ѓайр аз Эмомалї Рањмон боз кињо бо кадом барнома мехоњанд дар интихобот ширкат намоянд. Аслиддин, донишљўи донишгоњи миллї аз ёдкарди Зиёдуллоњ Шањидї хуш шудааст ва мегўяд ин фарди худогоњ мусиќии суннатї ва симфониро ба њам омезиш дод ва симфонияи тољикро дар сатњи љањонї боло бурд. Малика Назарзода, ки худро журналисти музофотї муаррифї кард ва беш аз ин дар бораи худ маълумот надод, гуфт, ки аз сўњбат бо њунармандони театр хушаш меояд. Бахусус, мусоњиба бо Дилбар Умарова аз шумораи гузашта бештар писандаш омадааст. Аммо гуфт, ки Дилбар Умарова худ тимсоли як зани зебои миллї аст ва дар сањна њам мо ўро зебо дидаем. “Ўро аз хеле замонњо тамошо мекунам ва хуш мешавам аз садояшу аз нишасту хесташ дар сањна. Аммо афсўс, ки ваќтњои охир њунарманди шинохтаро дар телевизион хеле кам мебинам”. Ин њафта бо дархости хонандаи њамешагии худ ... аз сањифаи 15 рекламаро бардоштем ва ба љойи он “Ањмад Зоњир ва сад шоир”-ро пурратар љо додем. Хонандаи мо мегуфт, ки матни “Ањмад Зоњир ва сад шоир” ба иллати чопи реклом дар ин сањифа хеле кам чоп мешавад. Аммо мухлисон мехоњанд аз он бештар мутолиа намоянд. Ва мо ин дахостро ќабул кардем ва аз ин шумора сањифаро пурра ба ин пажуњиш мебахшем.

ба миллатњо сахтгиру беадолат намешуд. Чї сирре њаст, ки ваќтњои охир аз Тољикистону тољикон робита бурид ва бо эњсоси душманї садди роњи бунёди иншоотњои бузург, аз љумла Роѓун мегардад. Дар њаќиќат миллатњо дар шахси сиёсатмадоронашон исмашон дар таърих сияњ мешавад. Агар Каримов дили огоњи Рашидовро медошт, шояд имрўз муносибати ду кишвар дигаргуна тарњрезї мешуд ва мо њам бурд мекардему узбакњо низ. Самари Олимљонзода, Душанбе ЉОИЗАИ БАЪДИ МАРГ БА КЇ ЛОЗИМ? Љумъа Одина љабрдидаи таърихи миллат аст ва Карим Мусо мегўяд баъди маргаш љоизаи Рўдакї гирифт. Ба кї даркор аст он? Агар адибро, ки дар замони зинда будан ба марг расонанд, пас магар бо љоизаву мукофот ўро мешавад зинда гардонидан? Вале мутаасифона, ќадрношиносиву носипосї як љузъи ахлоќи замон шудааст. Аз гузаштаи Љумъа Одина барин бузургон касе панд намегирад ва имрўз њам ба зиндањо носипосї мекунанд. Баъди марг сухани хуб ёфтану ќадршиносї кардан расм шудааст. Ваќте зинда буд, аз он адиб касе ёд намекард ва чун аз олам бирафт, таърифњои болохонадор меафзоянд. Ба кї лозим? Ёд дорам боре дар як сўњбаташ њунарманди шинохта ва нобиѓаи замон Њошим Гадо гуфта буд, ки эњтиёље надорад, ки баъди маргаш шўњраташро боло бардоранд. Њарчї метавонанд, њоло кунанд. Аммо ин суханон маъмулан ношунида мемонанд. Муруват Одинаева, омўзгор, Њисор Инак, чашмандоз ба навиштањои дигари хонандагон: ЯЊУД АЗ САЊЮНИСТ ФАРЌ ДОРАД Эдвард Саид ба гумонам худ яњудии исломоварда аст ва яњудї њам набошад як миллати дур аз Ислом аст, ки муњаббати беандоза ба дин дорад. Оркестри симфонии”Девони Шарќї-Ѓарбї” мањсули тафаккури сулњофаринии ў миёни исроилиёну фаластиниён аст, ки аллакай маъруфият пайдо кардааст. Исроилро давлати

овардааст, то мусиќиро ба нафъи сулњу оштї истифода барад. Мирзошариф Маќсудов, Душанбе АТО ЊАМ МЕКАЛАВАД, БОЗОР ЊАМ: ОЁ ЊАМАИ ШОИРОН ЧУНИНАНД? Ато Мирхоља гуфтааст, ки “мавќеъи нодурусти Бозорро маломат“ кардааст. Гапи хуб. Ин шоир ва ин журналист, ки воќеъан маќолањои хуб менависад, шеърњояшро њам мехонем, дар мавзеъгирињои сиёсї то њадде

ruzgor@hotmail.com

Олга Тутубалина бо номи “Тутуњои Тутубалина” дар “Љумњурият” бо имзои Ато Мирхоља чоп шуда буд ва он сабаб гардид, ки Иттифоќи нависандагон вокуниш нишон дињад. Вале ваќте ба суд мурољиат карданд, исми Аторо мо надидем. Ин албатта, кори шахсии ўст, шояд бо навиштани маќола вазифаи худро анљомшуда дарёфт. Вале ба назари ман ин њам калавиш аст. Ато њам мекалавад, Бозор њам: оё њамаи шоирон чунинанд? Њусниддин, Истаравшан

info@ruzgor.tj

Кош Ислом Каримов њам шоиру нависанда мебуд, ки нисбат ба миллатњо сахтгиру беадолат намешуд. Чї сирре њаст, ки ваќтњои охир аз Тољикистону тољикон робита бурид ва бо эњсоси душманї садди роњи бунёди иншоотњои бузург, аз љумла Роѓун мегардад.

www.ruzgor.tj


4

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Маориф ва рўзгор

www.ruzgor.tj

номи академик Муњаммадљон Осимї идома дода, соли 2005, баъди хатми он, ба факултети кимиё ва металлургии Донишгоњи милии маъданшиносї ва моли хоми шањри Санкт Петербург дохил мешавад. Онро соли 2010 бо ихтисоси металлургияи металњои ранга хатм кардааст. Њангоми тањсил Љањонгир барои азхуд кардани илму дониши ихтисоси интихобкардааш љидду љањд ва талошњои зиёде мекунад. Дар баробари азхуд кардани дарсњои устодон дар семинару конференсияњои илмии Донишгоњ фаъолона ширкат, суханронї ва маърўзањо мекард. Махсусан њангоми таљрибаомўзї, ки дар заводи алюминии Тољикистон сурат гирифт, дар амал нишон дод, ки ў касби интихоб намудаашро дўст медорад ва саъй дорад, ки тамоми нозукињо онро азбар намояд. Њамин саъйю кўшиш ва собитќадамиву устувории ў дар роњи касби илму дониш ва њунари интихобнамудааш буд, ки устодони Донишгоњ, махсусан роњбари кори дипломияш дотсент Бажин Ю.В. ва мудири кафедраи металлургияи ранга профессор, доктори илмњои техникї Сизяков В.М., пеши рањбарияти Донишгоњ кафил шуданд, ки Љањонгир агар

параметров в условиях кислых электролитов для мощных алюминиевых электролизеров") ном дорад. Ў диссертатсияашро охири моњи июни соли 2013 дар Санкт Петербург дар назди бузургтарин донишмандони соња дифоъ кард ва сазовори унвони номзади илмњои техникї шуд. Дар синни 26 солагї. Воќеан нахустин тољики хатмкардаи ин Донишгоњ, ки дар он љо боз рисолаи номзадиро дифоъ кардааст. Оѓози бад не. Аз ў мепурсам, ки "пажуњишњои илмияшро идома доданист ё на?". Бале, посух медињад ў. Вале нахуст мехоњад, ки агар Худо хоста бошад, нуктањои муњими кори номзадияшро дар амал дар заводи алюминийи тољик татбиќ намояд. "Ман дар кори илмиям барои тамоми заводњои алюминий, махсусан заводи алюминийи тољик, якчанд пешнињод дорам, ки дар сурати дар истењсолот љорї шудани онњо њам завод самараи хуби иќтисодї ба даст меорад ва њам ман метавонам маводи бештаре барои кори докториям ба даст биёрам", меафзояд Љањонгир Шарипов. Агар пешнињоди Чањонгир дар истењсолот татбиќ шаванд ба гуфтаи ў солона ба заводи алюминий 11, 8 миллион дол-

ЉАШНИ ДОНИШГОЊИ ЌАДИМАВУ АЗМИ

МУТАХАССИСИ ЉАВОН Њ

АФТАИ гузашта яке аз машњуртарин мактабњои олии Федератсияи Россия- Донишгоњи миллии маъданшиносї ва ашёи хоми шањри Санкт Петербург 240 солагии таъсисёбии худро љашн гирифт. Донишгоње, ки тарњи таъсиси онро њанўз М. В. Ломоносов кашидаву бо васияти Петри 1 ва фармони Екатерина он дар соли 1773 бунёд ёфта ба фаъолият пардохта буд. Ин аввалин муассисаи таълимии техникии Россияи подшоњї буд, ки дар соњаи маъданшиносї ба толибилмонаш маълумоти олї медод. Хатмкардагони ин Донишгоњ дар тўли наздик ба ин дувуним аср на танњо дар њудуди Русия, балки дар тамоми рўи замин њазорњо конњои канданињои фоиданокро аз нафт шуруъ карда то ангишту газ, тиллову нуќра ва дигар металњои рангаву сангњои ќимматбањо кашф намуда дар хизмати мардуми давлатњои мухталиф супоридаанд.

Александр Карпинский, геологи энсиклопедист, аввалин Президенти АУ Русия, Евграф Федоров, эљодкори методи кимиёкристаллї дар маъданшиносї, Владимир Обручев, бузургтарин геолог ва нависандаи маъруф, Николай Курнаков, эљодкори методи физикї-кимиёвї дар металлургия, Иван Губкин, геологи маъруф, асосгузори таълимот дар бораи нафт, Иван Ефремов, нависандаи фантаст, олими палеонтолог аз љумлаи хатмкардагони ин Донишгоњ њастанд. Воќеан, яке аз аввалин хатмкардагони ин Дошишгоњ аз љумлаи тољикон, собиќ аввалин Президенти Тољикистони соњибистиќлол Мањкамов Ќањњор Мањкамович мебошад. Мањкамов Ќ. М. ин Донишгоњро, ки он ваќт Институти кўњкории Ленинград (Ленинградский горный Институт) ном дошт, њанўз соли 1953 хатм кардааст. Яке аз роњбарони собиќи давлати Муѓулистон низ хатмкардаи њамин Боргоњи илму њунар аст. Имрўз њам дар 9 факултети он бештар аз 16 њазор донишљў таълиму тарбия мегиранд. Донишљўён баъди гирифтани донишњои зарурї онњоро дар базањои таълимие, ки дар вилоятњои Ленинграду Новгород фаъолият мекунанд, дар таљриба месанљанд, мустањкам ва афзун мекунанд. Дар ин Донишгоњ барои машњуртарин, маъруфтарин ва тавонотарин ширкатњои Русия ва љањон аз ќабили "ФосАгро", "Новатек", "Газпром нефть", "Сургутнефтегаз", "Русская медная компания", "Метал групп", "Уралкалий", "Норильский Никель, "Алроса", "Метрополь", "Тоталь", "Фербунднетц ГАЗ", "Лукоил", "BP" ва ѓайра муњандисони баландихтисос барои чандин соњањои хољагии халќ омода мекунанд. Бо ибтикори Донишгоњ чандин форумњои байналмилалї фаъолият менамоянд,

www.ruzgor.tj

ки яке аз онњо (Форуми Русї-Олмонии ашёи хом)-ро Президенти Русия Владимир Путин ва Канслери Олмон Ангела Меркел созмон додаанд ва дар бархе аз љаласањои он шахсан ширкат кардаанд. Осорхонаи Донишгоњ њудуди 2,5 њазор метри мураббаъ масоњатро ишѓол мекунад ва дар 22 толори барњавои он маводњое ба намоиш гузошта шудаанд, ки аз 80 давлати љањон љамъ оварда шудаанд. Ин осорхона дар байни осорхонањо, ки боигарии табиатро ба намоиш мегузорад, дар љањон љои саввумро ишѓол мекунад. Таќрибан 240 њазор экспонат дорад. Хушбахтона, дар чунин як муассисаи таълимии сатњи баланди љањонидошта имрўз њам фарзандони Тољикистони азизи мо сабаќ мегиранд. Ба мо муяссар шуд, ки бо яке аз онњо, ки ба њамагї се сол ќабл ин Донишгоњро хатм карда боз дар зарфи дувуним соли баъдї аспирантураи онро рўзона хатм карда унвони баланди

тањсилашро дар шуъбаи рўзонаи аспирантураи Донишгоњ идома дињад, ба манфиати кор аст. Ба бахти ман, мегўяд Љањонгир, Бажин ва Сизяков аз нахустин инженероне њастанд, ки дар бунёди заводи алюминии тољик, шахсан ширкат намудаву хидмат кардаанд. Онњо нисбат ба Тољикистону мардуми тољик як эњтироми бузург ќоиланд. Онњо аз фаъолияти завод ва њайати рањбарикунандаву коргарон, дастовардњову камбудињои он тавассути матбуот огоњии комил доранд. Барои њамин њам

Аз рўи иттилооте, ки ман дорам, завод дар як сол њудуди 250 -270 њазор тонна алюминий истењсол мекунад. Акнун њисоб кунед, ки дар сурати камтар истифода бурдани намаки фтор дар истењсоли як тонна алюминий барои завод чї ќадар фоида омаданаш мумкин аст, мегўяд Љањонгир. Њамин гуна пешнињодро дар мавриди истифодаи глинозем (дигар ашёи хом) низ дорам. номзади илмњои техникиро соњиб шудааст, њамсуњбат шавем. Шарипов Чањонгир Додољонович соли 1987 дар Душанбе таваллуд шудааст. То синфи 9-ум дар мактаби миёнаи тањсилоти њамагонии раќами 20-и пойтахт тањсил намуда сипасро хонданро дар лисеи назди Донишгоњи Техникии Тољикистон ба

e mail: info@ruzgor.tj

њангоме, ки кори илмиямро менавиштам, аз донишу таљрибаи онњо зиёд истифода мебурдам, меафзояд Љањонгир. Кори илмии Љањонгир "Ба эътидол овардани параметрњои технологї дар шароити электролитњои кислотаї (аксидї) барои электролизерњои пурќудрати алюминї" ("Стабилизация технологических

ruzgor@mail.ru

лар самараи иќтисодї оварда метавонад. Мисол барои истењсоли 1 тонна алюминий дар айни њол дар завод 23 килограмм намаки фтор истифода бурда мешавад. Як тонна намаки фтор дар бозори љањонї имрўз 5, 5 њазор доллар меистад. Аз рўи пешнињодњои Љањонгир бошад барои истењсоли як тонна алюминий аз 14 то 18 килограмм намаки фтор истифода мешавад. Яъне аз панљ то њашт килограмм камтар намаки фтор сарф мешавад. Дар њамин њол ќувваи барќ низ сарфакорї мешавад. Аз рўи иттилооте, ки ман дорам, завод дар як сол њудуди 250 -270 њазор тонна алюминий истењсол мекунад. Акнун њисоб кунед, ки дар сурати камтар истифода бурдани намаки фтор дар истењсоли як тонна алюминий барои завод чї ќадар фоида омаданаш мумкин аст, мегўяд Љањонгир. Њамин гуна пешнињодро дар мавриди истифодаи глинозем (дигар ашёи хом) низ дорам. Мо бо табрики хатмкардагони ин Донишгоњи машњур дар ин љо мерасем ба поёни матлабамон ва аз фурсат истифода бурда барои Љањонгир Шарипов ва ў баринњо, ки бо як умеду њавас баъди тањсил дар хориља ба Ватан баргашта мехоњанд ба халќу давлаташон самимона ва фарзандвор хизмат карда дар рушди онњо сањм бигзоранд, комёбиву муваффаќият ва барори кор орзу менамоем. "Рўзгор"


www.ruzgor.tj

Бузургони рўзгор

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

5

2. САД АРБОБИ МАЪРУФИ ДАВЛАТИЮ СИЁСИИ ТОЉИК Давлатмардони тољик дар љомеъа њамеша маќоми баланд доштанд, вале нуфузу эътиборашон баъди ташкили кишваре бо номи Тољикистон (соли 1924 њамчун љумњурии худмухтор ва соли 1929 чун љумњурии иттифоќии њайати СССР) афзуд. Тољик дар ин давра зимоми давлатдориро ба даст гирифт ва дар чањорчўби ќавонини шўравї бовуљуди баъзе мањдудиятњои сиёсї таќдирашро худ њал мекард. Ба рўихат нафароне ворид шудаанд, ки вазифањои баланди роњбарї (котибони КМ ПК Тољикистон, раисони Совети Олї ва муовинони онњо, раисони њукумати љумњурї ва муовинони онњо, роњбарони собиќадори вилоятї ва пойтахт) зањмат кашида, ба нафъи халќу Ватан корњои муфид зиёд анљом додаанд ва миёни мардум аз эътибори хос бархурдоранд.

1.Зардушти Испитамон (630-553 то мелод), арбоби давлатї, асосгузори дини ќадими мардуми эронинажод. 2.Курўши Кабир (вафот 530 то мелод), асосгузори давлати Њахоманишиниён. 3.Исмоили Сомонї (848-907), поягузори давлати империатории тољикон. 4.Балъамї Абуфазл (вафот 940), сиёсатмадори ваќт. 5.Низомулмулк (1017-1092), вазири султонњои Эрон. 6.Нусратулло Махсум (Лутфуллоев) (1881-1938), арбоби давлатї (1924-1933 раиси КИМ-и Тољикистон). 7.Љањонгирова Саломат (1881-1964), арбобзани давлатию љамъиятї, муборизи баланд бардошатани маќоми зани тољик. 8.Муњиддинов Абдуќодир (1891-1949), арбоби давлатї (1924-1926 Раиси СКХ РАССТ). 9.Зокиров Љўра (1894-1929), арбоби давлатї, яке аз ташкилкунан дагони Њукумати Советї дар шимоли Тољикистон. 10.Рањимбоев Абдулло (1896-1938), арбоби давлатї (1933-1937 раиси СКХ-и Тољикистон). 11.Имомов Чинор (1888-1938), арбоби њизбї, яке аз роњбарони аввалини КМ ПК Тољикситон. 12.Мавлонбеков Ањмадбек (1897-1937), арбоби њизбию давлатї, яке аз ташкилкунандагони РСС Тољикистон. 13.Хољаев Мўъмин (1897-1938), арбоби њизбї, яке аз аввалин роњбарони њизбии љумњурї (1924-1928). 14.Додобоев Бобо (1898-1967), арбоби њизбї, яке аз ташкилкунанда гони њизбї дар љумњурї (1924-1929). 15.Муњаммадиев Содиќ (1898-1963), арбоби њизбї, яке аз ташкил кунандагони њизбї дар љумњурї (1924-1929). 16.Ќурбонов Њалим (1898-1968), арбоби давлатї (1946-1958 љонишини Раиси Президуми Совети Олии Тољикистон). 17.Абдуллоев Сайфулло (1899-1938), арбоби њизбї, (1932-1934 котиби КМ ПКТ, 19361937 Котиби дуюми КМ ПК Тољикистон). 18.Шоњтемур Шириншоњ (1899-1938), арбоби давлатї (1933-1937 Раиси КИМ-и Тољикистон). 19.Шоњгадоев Мунаввар (1898-1974) арбоби давлатї (1938-1950 Раиси Президиуми Совети Олии Тољикистон). 20.Хољибоев Абдурањим (1900-1938), арбоби давлатї (1926-1933 Раиси СКХ-и Тољикистон). 21.Исмоилов Иброњим (1901-1939), арбоби њизбї (1931-1934 котиби дуюми КМ ПК Тољикистон). 22.Искандаров Љўрабек (1902-1979), арбоби њизбию давлатї (1937-1938 котиби дуюми КМ ПК Тољикистон,1951-1956 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 23.Ашўров Урунбої (1903-1938) арбоби њизбї (1934-1936 котиби дуюми КМ ПКТ, 1937 котиби якуми КМ ПК Тољикистон). 24.Шарифов Манзар (1903-1981), арбоби њизбї (1939-1940; 1945-1948 котиби КМ ПК Тољикистон). 25.Ашўров Неъмат (1904-1989), арбоби њизбї (1947-1951 котиби КМ ПК Тољикистон). 26.Исоев Тољиддин (1904-1971), арбоби њизбї (1938-1940 котиби КМ ПКТ, 1941-1945 котиби дуюми КМ ПК Тољикистон). 27.Саъдуллоев Муллољон (1904-1978), арбоби давлатї (1957-1965 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон).

28.Ќурбонов Мањмадалї (1905-1976), арбоби давлатї (1937-1946 Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 29.Љалилов Раљабалї (1905- 1989), арбоби њизбї (1936-1938 котиби КМ ПК Тољикистон). 30.Пўлодов Тоњир (1905-1979), арбоби њизбї (1945-1954 котиби КМ ПК Тољикистон). 31.Абдуллоев Пўлод (1907-1986), арбоби њизбї (1946-1951 котиби КМ ПК Тољикистон. 32.Гадолиев Кубоншо (1908-1987), арбоби њизбї (1940-1944 котиби КМ ПК Тољикистон). 33. Ѓафуров Бобољон (1908-1977), арбоби њизбї (1946-1956 котиби якуми КМ ПК Тољикистон). 34.Тошмуњаммадов Мастибек (1908-1989), арбоби низомї, аввалин генерали тољик (1962). 35. Асроров Ањмадљон (1909-1978), арбоби давлатї (1941-1953 љонишини Раиси Президуми Совети Олии Тољикистон). 36.Нарзиќулов Ибодулло (1909-1973), арбоби њизбї (1956-1957 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 37.Саломатшоев Зариф (1909-1983), арбоби давлатї (1946-1949 љонишини Раиси Советии Вазирони Тољикистон). 38.Имомов Алиќул (1910-1986), арбоби њизбию давлатї (1946-1955 котиби КМ ПК Тољикистон, љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 39.Љалилов Тошмад (1910-1987), арбоби давлатї (1941-1945 љонишини Раиси Президуми Совети Олии Тољикистон). 40.Холиќова Саида (1911-1981), арбобзани њизбї (1947-1956 котиби КМ ПК Тољикистон). 41.Ќањњоров Абулањад (1913-1984), арбоби давлатї (1961-1973 Раиси Совети Вазирони Тољикистон. 42. Расулов Љаббор (1913-1982), арбоби њизбию давлатї (1961-1982 котиби якуми КМ ПК Тољикистон). 43.Ќосимова Мунаввара (1914-1962), арбобзани давлатї (1959-1963 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 44.Рањматов Мирзо (1914-1998), арбоби давлатї (1956-1961 Раиси Президиуми Совети Олии Тољикистон). 45.Алиев Ѓулом (1915-2008), арбоби њизбї (1962-1973 котиби КМ ПК Тољикистон). 46.Додхудоев Назаршо (1915-2000), арбоби давлатї (1950-1956 Раиси Президиуми Совети Олии Тољикистон, 1956-1961, Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 47.Ўлљабоев Турсун (1916-1989), арбоби њизбї (1956-1961 котиби якуми КМ ПК Тољикистон). 48.Ќосимов Алибой (1916-1981), арбоби њизбї (1958-1961 котиби КМ ПК Тољикистон). 49.Абдуллоев Наљмиддин (1917-1982), арбоби њизбї. 50.Осимї Муњаммад (1920-1995), арбоби њизбию давлатї (1962-1965 котиби КМ ПК Тољикистон, баъдан љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 51.Њасанов Абдувоњид (1920-1988), арбоби давлатї (1954-1959 Раиси Совети Олии Тољикистон). 52. Холов Мањмадулло (1920-1989), арбоби давлатї (1961-1984 Раиси Президуми Совети Олии Тољикистон). 53.Рањимова Ибодат (1922-2009), арбобзани њизбї (1966-1978 котиби КМ ПК Тољикистон). 54.Зарифова Низорамоњ (1923), арбобзани њизбию давлатї (1956-1966 Котиби КМ ПК Тољикистон). 55.Каримова Махфират (1923-2012), ар-

бозани давлатї (1961-1974 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 56.Юсуфбеков Рустамбек (1923-2006), арбоби давлатї (1974-1984 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 57.Давлатќадамов Хушќадам (19241996), арбоби њизбию давлатї. 58.Њољиев Рифъат (1925-1999), арбоби њизбию давлатї. 59.Бобоев Мирзо (1926), арбоби њизбию давлатї (1973-1983 котиби КМ ПК Тољикистон, 1983-1987 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 60.Назаршоев Моёншо (1929-1994), арбоби њизбию давлатї (1992-1994 љонишини Сарвазири Тољикистон). 61.Паллаев Ѓоибназар (1929-2001) арбоби давлатї (1984-1990 Раиси Президуми Совети Олии Тољикистон). 62.Эргашев Султон (1929-1973), арбоби њизбї (1966-1973 котиби КМ ПК Тољикистон). 63.Њасанов Усмон (1930), арбоби давлатї (1975-1984 Раиси Совети Олии Тољикистон). 64.Набиев Рањмон (1930-1993), арбоби њизбию давлатї (1973-1982 Раиси Совети Вазирони Тољикистон 1982-1985 котиби якуми КМ ПК Тољикистон, 1991-1992 Президенти Тољикистон). 65.Додобоев Абдурањмон (1931), арбоби њизбию давлатї (1978-1985 котиби КМ ПК Тољикистон). 66.Бобосодиќова Гулљањон (1937), арбобзани њизбї (1978-1985 котиби КМ ПК Тољикистон). 67.Назаров Талбак (1938), арбоби давлатї (1985-1990 љонишини аввали Раиси Совети Вазирони Тољикистон, 1994-2006 вазири корњои хориљии Тољикистон). 68.Насриддинов Њикматулло (1938), арбоби њизбї, (1983-1986 котиби КМ ПК Тољикистон). 69.Додхудоева Бозгул (1939), арбобзани давлатї (1994-1999 љонишини Сарвазири Тољикистон). 70.Мирзоев Акбар (1939), арбоби давлатї (1992-1993 Сарвазири Тољикистон). 71.Мирхолиќов Темурбой (1938-2001), арбоби њизбї (1980-1985 котиби КМ ПК Тољикистон). 72.Назриев Мунавваршо (1939-1995), арбоби давлатї (1992-1995 љонишини Сарвазири Тољикистон). 73.Воњидов Вањњоб (1940), арбоби давлатї (1985-1990 љонишини аввали Раиси Совети Вазирони Тољикистон). 74.Ѓиёсов Ќадриддин (1940-2009), арбоби давлатї (1992-1997 љонишини Сарвазири Тољикистон). 75.Усмонов Усмон (1940), арбоби давлатї (1984-1989 љонишини Раиси Совети Вазирони Тољикистон, 1989-1990 љонишини Раиси Президиуми Совети Олии Тољикистон). 76.Кенљаев Сафаралї (1942-1999), арбоби давлатї (1991-1992 Раиси Шўрои Олии Тољикистон). 77.Рањимова Бихољал (1942), арбобзани давлатї (1990-1991 љонишини Раиси Совети Вазирони СССР). 78.Шабдолов Шодї (1943), арбоби њизбї ( 1986-1991 котиби КМ ПК Тољикистон). 79. Оќилов Оќил (1944), арбоби давлатї (1999-2013 Сарвазири Тољикистон). 80. Тўраев Сайфиддин (1945), арбоби давлатї (1991-1992 љонишини Раиси Шўрои Олии Тољикистон. 81. Достиев Абдулмаљид (1946), арбоби давлатї (1992-2006 љонишини аввали Раиси парлумони Тољикистон).

ruzgor@hotmail.com

info@ruzgor.tj

82.Миралиев Амиршоњ (1946), арбоби давлатї (аз соли 2009 љонишини аввали Раиси Маљлиси Намояндагони Тољикистон). 83.Хайруллоев Сайдулло (1946), арбоби давлатї (1999-2008 Раиси Маљлиси Намояндагони Тољикистон). 84.Азимов Яњё (1947), арбоби давлатї (1996-1999 Сарвазири Тољикистон). 85.Аслонов Ќадриддин (1947-1992), арбоби њизбию давлатї (1986-1989 котиби КМ ПК Тољикистон, 1990-1992 Раиси Шўрои Олии Тољикистон). 86.Савриддинова Гулафзо (1947), арбобзани давлатї (1994-1999 љонишини Раиси Маљлиси Намояндагони Тољикистон). 87.Сафаров Сафар (1947), арбоби давлатї ( 2006-2009 љонишини аввали Раиси Маљлиси Намояндагони Тољикистон). 88.Ќоимдодов Ќозидавлат (1949), арбоби давлатї (1992-1997 љонишини Раиси Шўрои олии Тољикистон, 1997-2003 љонишини Сарвазири Тољикистон). 89.Самадов Абуљалил ( 1949-2005), арбоби давлатї (1990-1993 љонишини Сарвазири љумњурї, 1993-1995 Сарвазири Тољикистон). 90.Азимов Абдурањмон (1950), арбоби давлатї (1996-1999 љонишини Сарвазири Тољикистон). 91.Давлатов Матлубхон (1950), арбоби давлатї (аз соли 2010 љонишини аввали Сарвазири Тољикистон). 92.Зуњуров Саидамир (1951), арбоби давлатї (1999-2005 љонишини Сарвазири Тољикистон). 93.Искандаров Акбаршо (1951), арбоби давлатї (1992 Раиси Шўрои Олии Тољикистон, иљрокунандаи вазифаи Президенти Тољикистон). 94. Мансуров Љамолиддин (1951), арбоби давлатї (1995-1999 љонишини Раиси Маљлиси Намояндагони Тољикистон). 95.Рањмон Эмомалї (1952), арбоби давлатї (аз соли 1992 Президенти Тољикистон). 96.Убайдуллоев Мањмадсаид (1952), арбоби давлатї (аз соли 1999 Раиси Маљлиси Миллии Тољикистон). 97.Ѓуломов Асадулло (1954-2010), арбоби давлатї (1995- 2010 љонишини аввали Сарвазири Тољикистон). 98.Зуњуров Шукурљон (1954), арбоби давалатї (аз соли 2009 Раиси Маљлиси Намояндагони Тољикистон). 99.Раљабов Сафаралї (1955-2011), арбоби давлатї (1995-1999 Раиси Маљлиси Намояндагони Тољикистон). 100.Алимардонов Муродалї (1960), арбоби давлатї (аз 2006 муовини Сарвазири Тољикистон). P.S. Њамчунин Нусратулло Абулњаќов, Аловиддин Бобоев, Мирзо Бекматов, Давлат Гадоев, Муњиддин Зоиров, Наим Ёќубов, Инъом Икромов, Ањмадљон Исмоилов, Шарифљон Ќаландаров, Абдукарим Ќосимов, Лаќай Ќармишев, Адолат Ќосимова, Худойназар Мањмадназаров, Рамазон Мирзоев, Султон Мирзошоев, Мењрубон Назаров, Мањмудбек Назрибеков, Сайфулло Пулодов, Адолат Рањмонова, Мастибек Раљаббеков, Абуњаким Њалимов ва дигарон чун сиёсатмадори варзида миёни мардум мањбубият доранд. Мураттибон: Ёр Муњаммад, Љамил Валиев - кормандони Китобхонаи миллии Тољикистон

www.ruzgor.tj


6

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Рўйдодњои бозори Бирюлево бањси љорї кардани низоми раводидро миёни Федератсияи Русия ва кишварњои Осиёи Миёна дар байни шањрвандон ва доирањои муайяни Русия аз сари нав ављ гиронд. Ва мутаассифона, миёни ин афрод тољиконе њам буданд, ки бо ироаи нома ба Путин аз ў талаб мекарданд, ки низоми раводид барои шањрвандони Тољикистон амри њатмист.

Бобољони Шафеъ, “Рўзгор” НИЗОМИ РАВОДИД ФАСОДРО АЗ БОЗОР БА МАРЗ КЎЧ МЕДИЊАД Аммо Президенти Русия Владимир Путин ба нањве пешнињоди низоми раводидии вуруд ба Русия барои бахше аз кишварњои пасошўравиро, ки хадамоти муњољират ва дигар сохторњои давлативу ѓайридавлатї ироа карда буданд, ба ваќти номуайяне мавќуф гузошт. Сарвари давлати Русия гуфт, ки ин кори чандон сода њам нест, онро мавриди омўзиш бояд ќарор дод. Аз сўи дигар Путин ба рушди коррупсия ишора кард. Ба гуфтаи ў дар ин њолат фасод аз бозорњо ба марзњо кўч мебандад, ки сади роњи он шудан душвор мешавад. Путин пештар њам ќотеъона пешнињоди раводид бо мамолики пасошўравиро рад карда буд. «Роњандозии низоми раводид дар доираи кишварњои ИДМ ба он маъност, ки мо мамолики собиќ Иттињоди Шўравиро аз худ дур мекунем. Ба мо лозим нест, ки онњо аз мо фосила гиранд, балки бояд кўшем, ки онњо бештар аз ин њам бо мо наздиктар бошанд»,-гуфта буд ў 8 октябр дар њамоиши АТЭС дар Индонезия. Константин Симонов, сиёсатшинос, ноиби президенти Маркази конъюнктураи Aкадемияи улуми Русия дар мавриди талошњои визакунонии вуруди шањрвандони Осиёи Марказї ва Ќафќоз назари худро дорад. Вай мегўяд «сиёсатмадорони

www.ruzgor.tj

Аз рўзгори муњољир

www.ruzgor.tj

љавоне, ки њоло майдон мељўянд ва то ба сатњи федералї мехоњанд боло раванд, ба мавзуъи миллї даст мезананд ва онро як василаи шўњрат ќарор медињанд. Мисоли рушани он Алексей Навалний мебошад, ки дар бинишњои худ миёни сиёсатмадорони навпо ягона нест». Дар њаќиќат, Навалний 14 октябр эълон карда буд, ки зарфи 4 рўз ба љонибдории љорї намудани низоми раводидии вуруд ба Русия барои шањрвандони Тољикистон, Узбакистон, Ќирѓизистон, Ќазоќистон, Туркманистон, Арманистон ва Озарбойљон 33 њазор имзо љамъоварї кардааст. Барои пешнињод ба баррасии Думо гирдоварии сад њазор имзо кофист ва Навалний дар сўњбат бо хабаргузорињо гуфт, ки 84 дар сади ањолии кишвар хостори низоми раводид бо ин мамоликанд. УМУМИЯТЊОИ ЌАБЛЇ ВА ОДАМОНИ ОСИЁИИ АСРИМИЁНАГЇ Сиёсатшинос Юрий Шевтсов бар ин назар аст, ки љорї намудани низоми раводид бо ин кишварњо барои худи Русия хатарнок аст. «Барои ду кишвари зиёда аз њама мушкилофарини ин минтаќа-Ќирѓизистон ва Тољикистон низоми шадиди раводид метавонад омили аслии ташаннуљи авзоъи дохилї гардад. Агар ин ду кишвар инфиљор ёбанд ва нооромињои Афѓонистон ба ин љо кўч бандад, пас лозим меояд он љо љангид. Маълум, ки имрўз Русия ба ин омода нест»,-мегўяд ў ва илова мекунад: “дар сурати љангу ноамнї чї фарќ дорад, ки ба Русия кї меояд: муњољири мењнатї ё овораву гуреза”. Коршиноси рус оид ба масоили њарбїсиёсї бо кишварњои Осиё Василий Кашин мегўяд барои Русия суботи минтаќа њоизи ањамият аст ва бояд як силсила тадбирњо андешид, то ин кишварњо дар чунин вазъи мушкил пуштибонї карда шаванд. Ба андешаи Кашин бештар мушкилот бо муњољирин хислати на миллї, балки иљтимої доранд. «Рушди Тољикистон дар сатњи рушди Африќост. Њамагї 5-10 сол пеш тољиконе ба Русия меомаданд, ки бо русњо умумиятњои зиёд доштанд: таърихи зиндагонї дар љомеаи Шўравї, маълумот, забон. Аммо њоло бо одамони осиёии асрими-

e mail: info@ruzgor.tj

ёнагї сарукор дорем. Он чї моро ба њам меовард, ба умќи таърих фурў рафт». РУСИЯ БА НЕРЎИ КОРЇ НИЁЗ ДОРАД, АММО ЧЇ ГУНА ВА АЗ КУЉО? Аммо дар дохили Русия кам нестанд касоне, ки мегўянд љорї кардани низоми раводид бо мамолики Ќафќоз ва Осиёи Марказї гуфтушунидњо дар мавриди лаѓви низоми раводид бо Иттињодияи Аврупоро метезонад. Вале Штефан Майстер аз Шўрои Аврупо оид ба равобити байналмилалї мегўяд ин масал ва ин тахмин бофташуда аст. «Аввал ин ки њоло сухан аслан дар бораи лаѓви низоми раводид намеравад, балки гап сари соддакунии ин низом аст. Дуюм, монеъаи асосї муњољирони кории Тољикистон нестанд, балки мушкил сари бањс дар мавриди шиносномањои хидматист, ки барои дорандагонаш Русия афзалият мехоњад ќоил шавад. Муњољирони Осиёи Марказї дар ин иртибот аслан мавриди баррасї ќарор нагирифтаанд»,-гуфт ў дар сўњбат бо DW. Сиёсатмадороне, ки ба гуфтаи Симонов бо истифода аз ќартаи муњољират ва масоили миллї чанг ба домони њокимият мезананд, нуктаи аслї: аз куљо пайдо кардани нерўи кориро дар оянда ба назар намегиранд. Дар Русия тибќи оморњои расмї њар сол таќрибан миллион нафар ќувваи корї аз байн меравад. Пас бояд ин љойро аз ягон њисоб пур кард. Дмитрий Полетаев, директори Маркази тањќиќоти муњољирати Русия дар сўњбат бо DW гуфтааст, ки њам мухолифони раводид ва њам љонибдорон ќоиланд, ки Русия ба нерўи корї ниёз дорад. Аммо саволи матрањ ин аст, ки чї гуна муњољир ва аз куљо? «Нодоние беш нест, агар мо ба Осиёи Марказї авлавият дињем ва он њам ба хотири таърихи муштараки гузашта. Чаро мо наметавонем чун њамаи љањониён коргарони Ветнам ва Флиппинро истифода барем»,-мегўяд Василий Кашин. Њамчуноне дида мешавад, сиёсати муњољират ва љорї намудани низоми раводид барои мамолики Осиёи Марказї ва Ќафќоз њадафњои сиёсиро њам дунбол мекунад. Иддае мехоњанд зинањои расидан ба ќудрати сиёсиро тай кунанд ва иддаи

ruzgor@mail.ru

дигар дар фикри онанд, ки чї гуна бо ин васила бо Аврупо наздик шаванд. Аммо дар ин миён муњољироне љабр мебинанд, ки на дарки сиёсї доранд ва на дар фикри онанд. ОХИР ЗИ КЇ НОЛЕМ, КИ...? Миёни љонибдорони низоми раводид њамватанони мо низ њастанд. Каромат Шарипов, раиси созмони «Муњољирони мењнатии Тољикистон» бо ирсоли номае унвонии президенти Русия Владимир Путин хостори љорї намудани раводид барои шањрвандони Тољикистон шуд. Каромат Шарипов дар ин нома ба марги Егор Шербаков ба сарвари давлати Русия изњори тасаллияти њамдардї кард. Ва навишт, ки љорї намудани низоми раводид на танњо барои њалли мушкилоти муњољират дар Русия зарур аст, балки давлатњое њам, ки шањрвандонашон азми муњољират мекунанд, лозим аст. Каромат Шарипов аз мўњтавои нома ва сабаби навиштани он дар як нишасти матбуотї дар Маскав ибрози назар кард. Вай гуфтааст, ки низоми раводид наметавонад дар муносибатњои дуљониба кишварњо таъсири манфї ба љой гузорад. Иззат Амон, Раиси Иттињоди љавонони тољик дар Русия дар ин замина назари дигар дорад. Вай мегўяд имрўз, ки Тољикистон дар як вазъияти номусоиди иќтисодї ќарор дорад ва љоњои корї барои мардум намерасанд, одамон ночоранд ба муњољират раванд. Маълум аст, ки агар Худо накарда раводид љорї шавад, рафтуомад ба Руссия мушкилтар мешавад. Ва ман тассаввур њам карда наметавонам, ки њангоми баргаштан 2 миллион мардум дар куљо кор мекарда бошанду чї гуна рўзашонро мегузаронда бошанд. Ман намояндаи њич миллатеро надидам, ки барои њамвататони худ аз Путин љорї кардани раводидро талаб карда бошанд. Каромат шояд намефањмад ки бо ин роњу бо ин кораш мушти сахте болои сари 2 миллион муњољир зада истодааст. Ин пешнињодро ягон созмони муњољирати тољикон дар Русия ва њатто Хадамоти муњољирати кишвар наметавонанд бипазиранд.


www.ruzgor.tj

Дин ва рўзгор

-Огоњ бошед, њатто омурзида мешавад бар касе, ки ширк варзидааст. Ва се бор ин љумларо такрор кард, яъне касе, ки ширк варзида ва сипас аз ширки хеш тавба кардааст, низ мавриди омурзиш ќарор мегирад. Имом Бухорї ва Имом Муслим аз Ибни Аббос (р) дар баёни сабаби нузули ин ояти карима ривоят кардаанд, ки фармуд: Љамъе аз мушрикон муртакиби ќатлу куштор ва зинову фањшои бисёр шуда буданд, сипас ба назди њазрати Муњаммад (с) омада гуфтанд: -Ба ростї, он чи ки ту мегўї ва ба сўи он фаро мехонї, бисёр зебову некўст, аммо оё метавонї ба мо хабар дињї, ки ба ин њама гуноње, ки муртакиб гардидаем, барои мо тавбае њаст? Оё барои он чи, ки мо кардаем, каффорате вуљуд дорад? Пас оятњои 68-70-уми сураи "Фурќон" ва ояти мазкур нозил шуданд. Тарљумаи оятињои 6870-уми сураи "Фурќон" инаст: "Ва ононанд, ки ба Худо маъбуди дигарро намепарастанд ва

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

7

медии шадиде расида бошад. (Ривояти Имом Муслим. Маснавї:) Зи чанголи гунањ кун бонгу ошўб, Дари рањмат ба дасти тавба мекўб. Ба оби тавба кун љурму гунањ пок, Ки зањр омад гуноњу тавба тарёк. Дар хабар омадааст, ки Парвардигори мутаъол ба њамон ќадар бузургиаш нигоњ накарда дар як шабонарўз ба бандагонаш 360 маротиба назар мекунад. Ин аст, ки суфии маълуму шинохта Шайх Абдулќодири Гелонї мефармояд: Сесаду шаст назар робитаи бандаи мост, Бандаро мартаба бингар зи куљо то ба куљост. Њазрати Абдуллоњ ибни Масъуд (р) наќл мекунад, ки Расулуллоњ (с) фармуданд: "Њар шахс иштибоње ё гуноње бикунад, баъд аз он пушаймону нодим бишавад, пас ин пушаймонї каффорати гуноњи ў мешавад" Байт: Гунањгорам, умед аз лутфи маъбуди азал дорам,

ДАРВОЗАИ ТАВБА ЊАМЕША БОЗ АСТ

Боз о, боз о, њар он кї њастї, боз о, Гар кофару габру бутпарастї, боз о. Ин даргањи мо даргањи навмедї нест, Сад бор агар тавба шикастї, боз о. Тавба дар урф тарки гуноњ аст ва тафсири он ба бозгаштан ба Худои субњонању ишорат аст. Ва он касе, ки бетавба асту иртикоби маосї мекунад, бандаест бигрехта аз Худованди худ. Чун тавба кард ва тарки гуноњ намуд, бозгардид ба соњиби худ. Аз ин љо гуфтаанд, ки њар кї ба сабаби тавба банда мегардад, њамчунон бошад, ки бандаи бигрехтаро ба соњибаш рад карда бошад. Ва дар тавба се чиз зарурист, ки бе он се чиз тавба сурат нагирад. Яке аз онњо тааллуќ ба мозї (гузашта) дорад, дуввум тааллуќ ба њол дорад, саввум тааллуќ ба истиќбол (оянда) дорад. Он ки тааллуќ ба мозї дорад, пушаймонист аз гуноњони гузашта. Ва он ки тааллуќ ба њол дорад, он аст, ки филњол боз истода бошад.

Ва он ки тааллуќ ба истиќбол дорад, он аст, ки баъд аз ин њаргиз ба сари он гуноњ наравад. Ва чун ин се чиз ба њосил омад, тавба дуруст шуда гуноњ омурзида мешавад. Ва агар боз ба сари ин гуноњ равад, агарчи тавба шикаста шавад, дигар ўро аз гуноњи пеш нахоњанд пурсид. Бишнав, ки шарти тавба се чиз аст: пушаймонї аз дил ва узр ба забон ва тан боздоштан аз гуноњ: Дили огоњ мебояд, вагарна Гадо як лањза бе номи Худо нест. Худои азза ва љалла мефармояд: "Бигў: (яъне эй Муњаммад, аз љониби ман бигў), эй бандагони Ман, ки бар худ таљовуз кардед, аз рањмати Худо ноумед нашавед! Њароина, Худо њамаи гуноњонро якљо меомурзад: ба ростї, ки Ў њамоно омурзгори мењрубон аст. Ва пеш аз он ки азоб ба шумо биёяду сипас мадад карда нашавед, ба сўи Парвардигоратон бозгардед ва ўро фармон баред!" (сураи Зумар оёти 53-54). Ин оят умедбахштарин оят дар Китоби Худост, зеро муштамил бар бузургтарин башорати Њаќ таъоло барои бандагонаш мебошад, чї њамон гуна, ки мулоњиза мекунем. Њаќ таъоло дар оят аввалан бо њадафи гиромидошт ва фузун сохтани башорат ба бандагон эшонро ба худаш

мансуб кард, сипас эшонро ба зиёдаравї дар нофармонињо ва иртикоби гуноњони бисёр мавсуф сохт. Он гоњ ба думболи он ин зиёдаравони дар маосї ифротгарро аз навмедї аз рањмати хеш нањй кард. Ва ин худ далолат мекунад бар ин амр, ки нањй аз навмедї барои гунањкорони мусрифе, ки дар ин арса зиёдаравї намекунанд, аз боби авло мавриди назари Њаќ таъоло мебошад. Сипас Њаќ таъоло иборате баён медорад, ки баъд аз он дар ин њаќиќат љои њељ гуна шакку тардиде боќї намемонад: "дар њаќиќат Худо њамаи гуноњонро меомурзад". Яъне: агар бихоњад, њар гуна гуноњро аз њар навъе, ки бошад, барои тавбакорон меомурзад, љуз ширке, ки соњибаш аз он тавба накарда бошад, ба далели ин фармудаи Њаќ таъоло: " Дар њаќиќат Худованд намеомурзад ин ки ба Ў шарик оварда шавад, вале модуни онро (яъне гуноњони саѓира ва кабираро) барои њар кас, ки бихоњад, меомурзад". (Нисо. 48) Сипас ин омурзиши хеш барои гуноњонро ба ин иборат таъкид месозад: меомурзад гуноњонро "њама якљо". Вањ, чї азим аст ин башорат. Башорате, ки дилњои мўъминони некўкор ба он ором мегирад ва шодию сурур лабрез

мегардад. "Бегумон, Ў омурзгору мењрубон аст", яъне Њаќ таъоло бисёр омурзанда ва нињоят мењрубон аства дар њарду васфи омурзандагиву мењрубонї инояти Вай бенињоят васеъ мебошад. Пас касе ки мепиндорад ноумед кардани бандагони Худо ва дилсард намуданашон аз рањмати Вай, барояшон бењтар аз он чизе аст, ки Худованд худ ононро бадон башорат додааст, чунин касе, бетардид, муртакиби бузургтарин ситам шуда ва иштибоње бас нодуруст аз вай сар задааст. Ибни Абўњотим ривоят мекунад, ки Абдуллоњ ибни Масъуд (р) бар ќозие гузашт, ки дар њоли мавъиза гуфтан барои мардум буд. Пас диранге кард ва он гоњ ба вай хитоб карда гуфт: "Эй воиз, чаро мардумро аз рањмати Худо навмед мекунї?" Сипас ояти мазкурро барои ў тиловат кард. Дар њадиси шариф ба ривояти Савбон- бандаи озодшудаи Расулуллоњ (с) омадааст, ки он њазрат (с) фармудаанд: -Дўст надорам, ки дунё ва он чиро дар он аст, дар баробари ин оят ба ман бидињанд. Марде аз он миён гуфт: Ё Расулуллоњ (с), пас касе, ки ширк варзидааст чї? Расулуллоњ лањзае сукут карда ва он гоњ фармуд:

ruzgor@hotmail.com

њељ нафсеро, ки Худо њаром кардааст, намекушанд магар ба њаќ; ва зино намекунанд; ва њар кї ин корњо бикунад, ба уќубати душвор бармехўрад: рўзи ќиёмат азоб барои ў дучанд карда шавад ва он љо хор шуда, љовид монад. Магар он касе, ки тавба кард ва имон овард ва амали шоиста намуд- пас ононанд, ки Худо бадињояшонро ба некињо бадал созад; Ва Худо омурзандаи мењрубон аст". Њазрати Бароа ибни Озиб (р) наќл мекунад, ки Расулуллоњ (с) фармуданд: -Шумо дар бораи хушњолии он шахс чї мегўед, ки шутури ў дар биёбони беобу гиёње ресмони худро боз карда биравад ва љое ки на ѓизо бошад, на об ва ѓизову оби он шахс бар пушти он шутур бошад. Он шахс барои пайдо кардани шутур хело даву тоз мекунад, то ин ки хаста мешавад. Пас аз чанде он шутур аз канори дарахте мегузарад ва мињораш ба танаи он дарахт мепечад. Он шахс шутурро пайдо мекунад? Мо арз кардем: Ё Расулуллоњ (с), бисёр хушњол мешавад. Расулуллоњ (с) фармуданд: Гўш кунед, ќасам ба Аллоњ, Худованд аз тавбаи бандаи худ аз ин шахс њам хушњолтар мегардад, ки маркаби ў баъд аз чунин ноу-

info@ruzgor.tj

Хушо он дил, ки ёди лутфи Рањмон дар баѓал дорад. Њазрати Агар (р) наќл мекунад, ки Расулуллоњ (с) фармуданд: "Эй мардум, пеши Худои таъоло тавба кунед. Барои ин ки ман рўзона сад бор пеши Худои таъоло тавба мекунам" (ривояти Имом Муслим) Инак, дар зер овардани њикоятеро хеле бомаврид медонем. Шахсе аз бузурге чунин савол кард: -Чї мефармої дар ин њадис, ки Расулуллоњ (с) фармуд: "Ба дурустї, ки Худованди таъоло ќабул мекунад тавбаи бандаи гунањгорро модом ки љони вай ба ѓарѓара нарасида бошад?" Он бузург гуфт: -Оре, чунин аст, аммо ту чї пеша дорї? Гуфт: -Ман марди хайётам, љомањо медўзам. Гуфт: -Дар касби ту кадом кор аз њама осонтар аст? Гуфт: -Бо ќайчї буридани матоъ. Гуфт: -Чанд сол аст, то ту ин кор мекуни? Гуфт: -Сї сол. Гуфт: -Дар он ваќт, ки љон ба ѓарѓара расид, тавонї, ки љомаро бибуррї? Гуфт: -Не. Гуфт: -Коре, ки муддате дар вай зањмат кашидаї, то омухтаї ва муддати сї сол ба осонї мекардї, дар он ваќт натавонї, ки бикунї, тавба, ки дар њамаи умр накарда бошї, дар он ваќт кай тавонї? Тавба имрўз кун, ки метавонї, ки шояд он дам натавонї тавба кард. Он мард тавба кард ва аз љумлаи солењон гашт. Огоњ бош, ки марг дар камин аст, то кай ѓофил бошї? Маснавї: З-он пеш, ки марги ногањонї, Тира кунад оби зиндагонї. Биштоб ба тавбаву ибодат, То ёбї љазойи он саодат. Гар тавбаи ту насуњ бошад, З-он тавба туро футуњ бошад. Фароњамсоз С. Шарифов

www.ruzgor.tj


8

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Адиб ва рўзгор

www.ruzgor.tj

Зиндагї ва рўзгори донишманди тавоно, равшанфикру фидоии миллат Одили Исломї аљиб буд. Ў соли 1945 дар ноњияи зебову воќеан бињиштии Ховалинг дар оилаи зиёї ба дунё омада аз падари бузргвораш шоири халќ Хол Ислом њанўз дар даврони туфулият дарси хештаншиносї омўхта, пас аз хатми мактаби миёна ба Донишгоњи Давлатии Тољикистон, факултаи Шарќшиносї дохил шуд ва онро бо дипломи сурх хатм намуд. Муддате дар мактабњои миёна ва Институти забону адабиёт кору фаъолият намуда, панљ сол дар Ирон дар Корхонаи зуби фулузоти Исфањон ба њайси тарљумон ифои вазифа намуда, баъдан дар барномањои радиёи форсї дар Кумитаи радиои собиќ ба њайси муњаррир барои кишварњои форсзабон барнома омода намудааст. Бинобар сабаби бад шудани саломатиаш дубора ба Ховалинг баргашта, дар мактаб аз фанни забону адабиёт дарс додааст. Ваќте бо иллатњои маълум даргирињои дохилї оѓоз шуд, ў дигар љое барои худ пайдо намекард ва мисли кўдаке, ки ятиму бекас буд, зор-зор гиря мекард ва ба кумак эњтиёљ дошт, вале дигар њељ тасаллое наметавонист соиќањои ќалбашро даво бахшад. Шабу рўз аз даргоњи Худованд масъалат дошт, ки чашму аќлу њуши ин миллатро дубора боз кунад ва онњоро ба њам биёварад. Вале, медид, ки дигар кор аз кор гузаштааст ва чашми ин мардум кўру ќалбњояшон торику дар зулмот печидааст. Медид, ки чї гуна мардум ба љони якдигар мерезанд ва якдигарро мекўшанд. Ин њамаро медид ва ба сардамдорони ваќт лаънатњо мехонд, ки чаро мардумро зидди якдигар мешўронанду мехоњанд аз хуни шањидон барои худ курсиву чавкињои рањбарї бисозанд. Ў мутмаин буд, ки рўзе кинатузон худ ба сияњрўзї дучор меоянд ва киштаи худро бармедоранд, ки воќеан њамин тавр њам шуд. …Одили Исломї дар тули зиндагї маќолаву њикоёте таълиф намуда, ки саропо мавзуоти мубраму доѓи рўзро фаро гирифта, дар аксар маврид ба масоили миллї ва хештаншиносї сару кор гирифта, ин мавзуъро хеле пайгирона ва мўшикофона баррасї ва тањлил намудааст. …Махсусан суњбати як ќумондонро бо як асири куњистонї (њикояи «Талаби омурзиш») хеле нозук оварда, ки аз гуфтугў ва бањси онњо маълум мегардад, ки мо чи ќадар нотавонбину хурдагир њастем, то як идеяи хоми пўсидаро, ки манфиати гуруњи хурди љомиаро дар бар мегирад, авлотар аз сухани њаќ ва ѓояњои миллї медонем.

ТАЛАБИ ОМУРЗИШ

Ибодуллоњи Оќилпур Одили Исломї, нависанда Бародари азизам Саидањмад, бо ин ки њак надорам туро бародар бихонам ва аз зикри ин сухан хиљолат мекашам, зеро њељ бародар бародари бегуноњашро накуштааст, боз њам наметавонам номи дигаре бароят пайдо кунам. Аз он рўзњои нањсу дањшатнок инак чанд сол мегузарад. Чанд сол аст, ки ту дар ќабристони умумї зери бори гарони хоки сиёњ хобидаї. Шояд ту аз њама гуна ѓаму шодї, мушкилоту печидагињо осудаї, вале барои мо зиндагон то меравад мушкилтар мешавад. Таќрибан шабе нест, ки туро дар хоб набинам. Њар дафъа бо тамоми ќувва ба пешвозат меравам, бо оѓўши кушод ба сўят медавам. Мехоњам туро ба оѓўш гираму бародарвор бибўсам ва сар ба поят нињода узр бихоњам. Вале, њар дафъа ту аз ман рў мегардонї ва аз ман дур мешавї. Ман њарчанд, ки медавам, пойњоям мисли ин ки дар кунда ва занљиранд. Он гоњ мисли абри бањорон зорзор гиря мекунам ва дар ин њол бедор мешавам. Мебинам, ки болиштам аз оби дидаам тар шудааст ва дилам аз оташи андуњу алам ба ёди ту месўзад. Њоло барои он ки ин алам ва асрори ин гуноњро бо худ ба хок набарам, онро чун талаби омурзиш ба хонанда дар миён мегузорам. Бигузор њама, њар кас, ки виљдон дорад дар рўи ман туф андозад, зеро ба он меарзам. Фирдавсии бузург бењуда аз номи Рустам дар куштани Суњроб нагуфта буд: Буридан ду дастам сазовор аст, Љуз аз хоки тира мабодам нишаст. Киро омад ин пеш к-омад маро, Ки фарзанд куштам ба пиронсаро. Ба гетї кї куштаст фарзандро, Далеру љавону хирадмандро. Чи гўям чу огањ шавад модараш, Чи гуна фиристам касеро бараш. Чї гўям чаро куштамаш бегуноњ, Чаро рўз кардам бар ў бар сиёњ. Соле, ки онро соли љанги бародаркушии тољикон меноманд, мо як гуруњ љавононро як даста ќумондонњо, ки бештар ба роњзанони дарёї монанд буданд, дар маркази ситодашон гирд оварднд. Аз чашмони онњо хун меборид. Танњо аз мушоњидаи башараи дањшатнокашон њаросу вањшат саропои вуљудамонро фаро гирифта буд. Њар кадоми онњо ба худ лаќабе доштанд. Мегуфтанд, ки ќумондонњо дар зиндонњои Руссия ба дарёфти ин лаќабњои вањмангез мушарраф гаштаанд. Ин лаќабњо аз ќабили «ханљар», «кордча», «гург», «хирс», «шер», «паланг», «аждањо», «ѓул», «наррадев», «уќоб», «кафтар», «бабр» ва ѓайра буданд. Барои он ки чи гуна кас будани худро ба мо нишон дињанд, ду-се нафари моро бо бањонањои мухталиф дар пеши назари саф мурданивор лату кўб мекарданд. Ќумондонњо дар ситод шабу рўз филмњои

www.ruzgor.tj

одамкўшї ва заљру шиканљаро тамошо карда, худашон он усулњоро машќ намуда ёд мегирифтанд ва дар муќобили ба истилоњ сарбозони гунањкор амалї менамуданд. Чанде баъд моро ба маркази љангу задухурдњои бародаркўшї ба шањри Ќурѓонтеппа бурданд. Њамон рўз ќумондон Бабр соатњои 2-и шаб моро бо садои бонги хатар дар майдони машќ љамъ кард. Чанд лањза баъд ягон 20 нафар бандиро дар баробари мо ќарор намуданд. Ќумондон Бабр дар пешорўи мо пасу пеш ќадам зада, ба сўи фалакзадагон ишора намуда гуфт: -Медонед инњо кистанд? Мо хомўш будем. Њама аз тарс меларзидем. Хиёл мекардем, ки њамин њозир онњоро не, моро мепаронанд. Бабр гуфт: -Намедонед? Пас бидонед! Инњо вовчиканд. Инњоро паррондан лозим аст. Њоло мехоњам бидонам, ки аз шумо каси боѓайрате ёфт мешавад, ки ин сагњоро ба он дунё бифиристад? Аз мо касе ёрои овоз баровардан он тараф истад, сар бардоштан надошт. Он гоњ Бабр автоматашро, ки пайваста дар сари китфаш буд, ба даст гирифт ва гуфт: -Беѓайратњо, нигоњ кунеду ёд гиред. Дафъаи дигар ин корро худатон ба љо меоред! Бабр бо як хунсардии аљиб автоматашро ба сўи он бечорагон, ки аз вањшати марг ба замин нигоњ мекарданд, гардонд ва дар як он тирњояшро ба сари онњо боронд. Бадбахтон паси њам ба замин афтиданд. Иттифоќан ягон тири Бабр хато нарафта буд. Баъд аз муддате, ваќте ки мо мурдањоро ба мошин бор мекардем, ягон тои онњо зинда набуд. Аз фардои он рўз моро ба ќисмњо таксим карданд. Баъзењо ба ќисмњои зарбазан, баъзењо ба ќисмњои «пок» кардани мањаллањо ва ќишлоќњо аз вовчикњо таъйин шуданд. Ман ва чанд нафари дигарро посбони асирони ситод таъйин намуданд. Њар рўзу шаб гуруњ-гуруњ одамонро ба унвони вовчик ба ситод меоварданду баъд аз истинтоќи мухтасар гуруњ-гуруњ бароварда мепарронданд. Истинтоќро аксаран ќумондонњо мегузарониданд, вале гоњњо худи сарќумондон, ки ўро бо ифтихор Батко меномиданд, мегузаронид. Истинтоќ гузаронидани Батко аз он шањодат медод, ки њамон рўз дар амалиёташ бемуваффаќиятие рўй дода, чанд нафар аз шогирдонашро аз даст дода бошад. Барои он ки худаш бо дасти худаш вовчикњоро кушта, дилашро тар кунад, ба истинтоќи чанд нафар машѓул шуда, пас онњоро бо туфанги худаш ба ќатл мерасонид. Иттифоќан, як дафъа ман ва чанд њамяроќам шоњиди истинтоќи Батко будем. Мо бо фармони Бабр 10-12 нафар вовчикро ба кабинети Батко дароварда дар њолати «хабардор» туфангњоро ба сўи бандињо рост карда меистодем. Батко бо муштњои бузург ва оњанини худ ба назди њар кадом рафта чанд савол медод. Он бечорањо, ки њавли марг дар вуљудашон

e mail: info@ruzgor.tj

) ї е ќ о в и я о (њик њукумат дошт, на ёрои гап шунидан доштанд, на љавоб додан. Он гоњ Батко бо як њунармандї устоди карате будани худро нишон дода, бо як зарб онњоро наќши замин мекард ва љигарашро хунук менамуд. Аз байни онњо љавонмарде боѓайрату нотарс будани худро нишон дода, бо Батко ба бањс пардохт. Ваќте, ки Батко љавони дар пањлўи ў бударо наќши замин кард, он мард ки номаш Рустам буд, гуфт: -Шумо, ки њамаи моро мекушед, бо кї мемонед? Батко аз ин густохии Рустам њайрон шуду пурсид: Чї тавр бо кї мемонем? Маќсадат чист? Рустам гуфт: -Маќсадам ин аст, ки дар Тољикистон ќавми тољики куњистон вуљуд дорад. Шумо, ки тољикони куњистонро мекушед, бо кї мемонед? Батко аз ин савол, ки ўро ба фикр водор мекард, аз задан бозистод ва гуфт: -Саги лаъин, мехоњї, ки маро бо ташвиќоти миллатчигиат аз роњ барорї? Наметавонї! Мо миллатчї нестем. Барои мо њамаи миллатњо баробар ва бародаранд. Аз куштани шумо мо танњо намемонем. Бародарони рус њастанд, узбек њастанд. Рустам гуфт: -Њамон бародароне, ки ду тољики куњистонро ба љони њамдигар андохтаанд?

ruzgor@mail.ru

Батко гуфт: Онњо моро ба љони њамдигар наандохтаанд, баракс ба мо ёрии падарона расондаанд. Автомат доданд, тир доданд, тупу танк доданд. Агар ёрии падаронаи онњо намебуд, магар шуморо шикаст додан осон буд? Рустам гуфт: -Ин бародарон њамон ќадар, ки ба шумо тупу танку тиру туфанг доданд, ба мо њам доданд. Оё шумо ягон бор фикр накардед, ки куштану аз байн рафтани тољикон ба фоидаи кист? Батко гуфт: -Ин љо гап дар бораи як миллат намеравад. Ман як умрамро дар зиндонњо гузаронидам. Мо њељ гоњ намемондем, ки намояндаи як миллат худро аз дигарон боло шуморад. Лекин мо набояд кўрнамак набошем. Халќњои русу узбак ба мо чї бадї карданд? Онњо моро соњиби як дањан нон карданд, соњиби пўшоку савод карданд. Рустам гуфт: -Шумо ба сагатон, ки шаб то рўз хонаатонро посбонї мекунад, нон намедињед? Ба харатон, ки дар зери бори шумо шабу рўз љон меканад, коњ намедињед? Инњо ба мову шумо њамин ќадар хўроку пўшоку савод додаанд, на бештар. Агар мо ба андозаи як рус ё як узбак хўроку пўшоку савод медоштем, њамдигарро мисли саг намекуштем.


Адиб ва рўзгор Батко гуфт: -Гапњоятро бигў, дилатро холї кун, то онњоро бо худат ба гўр набарї! Рустам гуфт: -Ба далелњои ман гўш кун! Оё дар зарфи 70 сол ягон нафар тољики куњистон дар сари њукумати Тољикистон буд? Набуд. Дар сари њукумат њамеша кињо буданд? Русзабонњову узбакзабонњо. Аксари кули ањолии пойтахтро кињо ташкил медоданд? Русзабонњову узбакзабонњо. Дар пойтахт кадом забонњо њоким буданд? Русиву узбакї. баъд тољикї. Таќрибан, њамаи љамъомадњову маљлисњо ба забони русї баргузор мегардид. Дар тамоми идорањову муассисањо намояндагони ин миллатњо бартарї доштанд. Мо дар хонаи худ хонагадо ва хонаѓариб будем. Оё њиллаву найранг ва хиёнату љинояти њамин бародарон набуд, ки марказњои бостонии адабу фарњанги мо Самарќанду Бухоро ба дасти бародарони узбак вогузор гардид? Ин бародарон ваќте ки вилоятњои ќадимї ва аљдодии тољикон Самарќанду Бухороро ба узбакон медоданд, чї асосу далеле доштанд? Батко гуфт: -Ин сафсатањоро мону љавоб дењ, ки сагњои лаъин, чаро бар зидди њукумати ќонунї сар бардоштед? Чаро нисбат ба Рањмон Набиев ва Сафаралї Кенљаев барин падарони миллат бењурматї карда, истеъфои онњоро талаб кардед? Рустам гуфт: -Ин бародарон, ки мегўед, 70 сол дар сояи пуштибонии режими диктатурии Маскав бар сари мо-тољикони куњистон њукмронї карданд. Тољик аз тарсу фишори режими хуношоми диктотурии Сталин ва пайравонаш ёрои сар баланд кардан надошт. Баъд аз 70 соли салтанати режим аввалин бор имконият пайдо шуд, ки тољик ба тарафдории намояндаи асили худ овоз дињад. Оё мо њаќ надоштем аз ин имконият истифода барем? Батко гуфт: -Чаро тољикони Кулобу дигар минтаќањои Тољикистон ин корро накарданд? Чї, онњо аќл надоштанд? Ба андозаи шумо савод надоштанд? Доштанд, лекин онњо дар гирди њизби коммунист ва сарварони ростини он Рањмон Набиев ва Сафаралї Кенгљаев муттањид шуда, ба дифоъ аз њукумати ќонунї бархостанд. Дар ин мубориза онњо бо бародарони русу узбак такя карда, шумо ба муллоњою, њољињову муфтињо такя кардед. Шумо хостед мамлакатро исломї кунед. Чї, магар мо мусулмон набудем? Намоз намехондем? Рўза намегирифтем? Магар дар њар ќадам масљиду љанозагоњ намесохтем? Магар тамоми фоидаву даромадамонро сарфи худоињову шиками муллоњо намекардем? Чї, ин бас набуд? Ё шумо мехостед, ки 5 ваќт намозро 15 ваќту 30 рўзи рамазонро 300 рўз кунед? Не, љавоб дињед! Ростї, мехостед, ки умуман, сарамонро аз саљда набардорем? Пас чї мехостед? Мусиќї ба шумо чї бадї кард? Занњо чї гуноњ карданд? Агар шумо он ќадар аз шањват парњез мекардед, чор занї намегирифтед. Баъзе намояндањоятон то 300 зан намегирифтанд, хонаи садњо муридашро њаром намекарданд. Шумо њайвонњои њаром аз бемаѓзї, бесаводї, хариву аблањї сар ба баѓали муллоњои мурдашўй мондаед. Мањз шумо хари бесаводед. Магар харї ва аблањї аз ин зиёд мешавад, ки аз 16 солагї мисли харони бўр дар саросари шуравї пушт хам карда бор мекашед? Чї, дар ватанатон обу нон ёфт намешавад? Мо шуморо ќатл карда, аз боркашї ва саљдаи бисёру гушнагии рамазон халос мекунем. Шумо бояд пушт дар пушт аз мо минатдор бошед. Акнун ба саволи аввалаат бармегардем. Ту гуфтї, ки мо бо кї мемонем? Шумо лаънатињо он ќадар, ки иттифоќљў ва вањдатпараст мебудед, чаро дар вилояти Ќурѓонтеппа сояи кўлобиро аз девор метарошидед? Дар як идора, ки љо мегирифтед, ягон кўлобиро роњ намедодед. Њатто аз амборњо ба шофирњои Кўлоб чиз намедодед. Ба кулобињо дар њама љо таназанї мекардед, ба кўлобињо духтар намедодед ва аз онњо низ духтар намегирифтед. Худро аз кўлобињо баланду кўлобињоро паст мешумурдед. Њайвонњои лаъин, боз худатонро босавод мегиред! Аз ин сабаб яктои шуморо зинда мондан љиноят аст, фањмидї, лаънатї? Шумо худро бандаи њалќабагўши муллоњои хар карда, дар майдони СЕКА мурдапартов кардед. Боз худро босавод мегиред. Ку ба ман бигў њамин дини ислом дар кадом таърих тољиконро муттањид карда буд? Оё ќатлњои ому њамдигаркўшии шиа ва суннї мисоли барљастаи њайвонии шумо нест? Лаънатињо, шумо чї тавр исбот мекунед, ки яке кофар ва дигаре мусулмон аст? Оё њамин шумо нестед, ки љуњудро кофар ва помирињоро аз љуњуд њам кофартар мешуморед? Дар сурате, ки њамон бечорањо њам ањли дини ислом њастанд! Рустам љилави суханро ба даст гирифту гуфт: -Шумо метавонед моро ба њар сурате, ки дилатон мехоњад, ба ќатл расонед, лекин њаќ надоред ба бузургонги ислом тавњин кунед.

www.ruzgor.tj

Махсусан, ки Њољї Акбар Тураљонзода, Саид Абдуллоњи Нурї, Ќорї Ќиёмиддин ва дигарон нињоят шахсиятњои бузургу донишманди олами исломанд. Батко лабханд заду гуфт: -Бисёр хуб, фарз мекунем, ки ин шахсиятњое, ки шумо ном бурдед, бисёр бузурганд, вале бузургии онњоро шумо дар чї чиз мебинед? Шоире гуфтаст: Одамият на ба нутќ асту на ба ришу на ба гўш, Тутї њам нутќу буз њам ришу хар њам гўш дорад. Ин бузургони шумо ѓайр аз ин ки нутќњои авомфиребона мекунанд, чї кори дигаре аз пеш бурдаанд? Китобе, ё шеъре навиштаанд ё чизе ихтироъ кардаанд? Оё шумо намози љаноза

Шумо тасаввур намекунед, ки дар љомиа як миќдор одамони боаќл буда метавонанд, ки аз њушёрї зарар надидаанд ва бангї шудан намехоњанд. Шумо чунин одамонро аз кишвар меронед. Ба назари шумо касе, ки бангиву кукнорї набошад, њаќќи дар мамлакати шумо зистанро надорад. Ба фикри шумо оё дар љомиае, ки дар он мурдашўйњо њоким буда, шабу рўз навњагарон нола кунанду сухан танњо аз азоби гўру оташи дузах дар миён бошад, зиндагї кардан ягон лаззате дорад? Шумо дар пеши виљдонатон шарм намекунед, ки љомиаро ба мурдахона табдил медињед ва њукуматро ба дасти мурдашўйњо месупоред. Боз шарм накарда бузургони динии худро донишманду олиму боаќл мехонед!

Шумо хостед мамлакатро исломї кунед. Чї, магар мо мусулмон набудем? Намоз намехондем? Рўза намегирифтем? Магар дар њар ќадам масљиду љанозагоњ намесохтем? Магар тамоми фоидаву даромадамонро сарфи худоињову шиками муллоњо намекардем? Чї, ин бас набуд? Ё шумо мехостед, ки 5 ваќт намозро 15 ваќту 30 рўзи рамазонро 300 рўз кунед? Не, љавоб дињед!

хондану се-чор њадиси сохтаву пардохта наќл карданро бузургиву олимї медонед? Агар ин бузургони шумо њаќиќатан олиму донишманду боаќл мебуданд, корро ба љангу хунрезї намекашиданд. Саъдї гуфтаст: Ду оќилро набошад кину пайкор, На доное ситезад бо сабукбор. Агар нодон ба вањшат сахт гўяд, Хирадмандаш ба нармї дил биљўяд. Агар аз њар ду љониб љоњилонанд, Агар занљир бошад, бигсилонанд. Рустам гуфт: -Хоњиш мекунам, дар њаќки бузургони ислом тавњин накунед. Онњо мехостанд, ки дар Тољикистон ахлоќи њамида њукмрон бошад. Барои њамин мамлакатро исломї кардан мехостанд. Вале, њоло љомиаи мо ба исломї шудан тайёр набуд. Мо дарњол љомиаро исломї карданї набудем, балки оњистаоњиста онро исломї мекардем. Батко гуфт: -Ман намедонам, ахлоќи њамида мехостед, њалима мехостед, лекин аз ин ахлоќи њамидаву њалима ба халќ чї фоида аст? Шумо муллоњо, њатто фоидаи худатонро аз зараратон фарќ намекунед. Охир њамаи мардумро ба мурдашўй табдил дода, чї фоида мекунед? Мулло кам бошад, ќадраш баланд мешавад. Шумо, ки њамаро мулло мекунед, кї кор мекунад? Шиками шуморо ки мисли магасњои њаромхўр дунболи гўшту равѓан мегардед, кї сер мекунад? Албатта, дар харї, нодонї, аблањї нигоњ доштани мардум ба фоидаи шумост, вале њамаро мулло кардан бемаънигист! Њар ќадар мардум хари бесавод бошанд, њамон ќадар пеши шумо барои гирифтани тумору таштову дуову дуруд мурољиат мекунанд. Шумо барои исломї кардан не, балки барои хар кардани мардум мубориза мебаред. Вагарна, худоро шукр дар Тољикистон њама мусулмон аст. Њељ кас пеши рўзаву намозро нагирифтааст. Пас, боз илова бар ин исломї кардани кишвар чї маънї дорад? Рустам гуфт: -Њама мусулмон њам бошанд, на њама намоз мехонад, на њама рўза мегирад, на њама закот медињад. Занњо рўи кушода мегарданд. Дар тўйњо њамроњи мардон мераќсанд, ки ногузир шањвати онњоро меангезад. Батко гуфт: -Шумо харњои бўр, аз коммунизм гурехта, коммунизми дигар сохтаниед. Њамаро бо як говрона њай кардан мехоњед. Занњоро зери чодар ва мусиќиро манъ мекунед. Њамаро, бихоњад ё не, 5 ваќт ба масљидњо меронед. Ин ба монанди он аст, ки њамаро бангиву кукнорї кардан мехоњед.

Рустам гуфт: -Бо шумо, кофирњо бањс кардан бефоида аст. Бењтар, ки њукматонро иљро кунед! Аз ин сухани Рустам ќањру ѓазаби Батко дањчанд шуд ва ўро чунон зери мушту лагад гирифт, ки баъд аз лањзае зинда ва ё мурда будани ўро муайян кардан душвор буд. Баъд аз ин Батко њашњашкунон ба Бабр ишора кард, ки њукмро дар њаќќи онњо иљро кунад. Чанд даќиќа баъд Бабр аз иљрои њукми Батко гузориш дод. Чанд рўз баъд ќумондон Хирс ба дењае шабехун зада, як гуруњ мардонро асир гирифта оварданд. Дар байни онњо љавоне бо њусну љамоли фавќулодаи худ диќќатњоро љалб мекард. Ў ќади баланду синаи ситабр дошт. Танњо роњ рафтанаш њаваси касро меангехт. Абрўвони дарози сиёњ, чашмони гиро, бинии росту борики мутаносиб, лабони зебо ва манањи росткунљааш нишонаи нажоди пок ва омезишнаёфтаи ориёињои ќадим буд. Бачањо њамагї шефта ва мафтуни љамоли он љавон шуда, бо њамдигар зеригўшї мегуфтанд, ки куштани чунин љавон њайф аст. Аз њама бештар дили ман ба ў месўхт. Аз сўрохи дар медидам, ки рўзи дароз ба як нукта чашм дўхта, мањзуну хомўш менишаст. Ба суњбати њамроњонаш шарик намешуд. Номаш Саидањмад буд. Боре, ки ўро аз халољо бармегардонадам, ба ў гуфтам: -Саидањмад, дили њамаи мо ба ту месўзад. Агар аз роњи худ баргардї, туро наљот додан мумкин аст. Ў баргашту бо лабханди ѓамгинона гуфт: -Аз кадом роњам баргардам? Гуфтам: -Магар ту вовчик нестї? Гуфт: -Вовчик чї чиз аст? Гуфтам: -Магар ту намоз намехонї? Гуфт: -Њанўз нахондаам. Ман њайрон шуда пурсидам: -Пас туро бо кадом гуноњ ин љо оварданд? Гуфт: -Намедонам. Ќазияро ба сарќумондон Батко арз кардем. Вай гуфт: Ин љо гунањдорї ва бегуноњии асиронро ман муайян мекунам, на шумо. Магар њамин «угам» гуфтанаш гуноњ нест? Хулоса, њар кас кори худашро кунад, вагарна сарашро муфт мехурад! Ин сухани Батко баробар ба њукми ќатл буд ва ањаде љуръати онро дигар кардан надошт. Ман њар гоњ, ки ба симои зебо ва марггирифтаи ў нигоњ мекардам, дилам аз оташи андуњ кабоб мешуд. Дар фурсатњои муносиб ба ў мегуфтам:

ruzgor@hotmail.com

info@ruzgor.tj

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

9

-Саидањмад, дилам ба ту месўзад, вале чи кор кунам, ки туро халосї дињам? Ў мегуфт: -Аз дилсўзии ту минатдорам, вале аз он ба ман чї суд? Чанд рўз баъд ќарор шуд, ки гуруњи онњоро берун аз шањр дар байни теппањо тирборон кунанд. Ваќте, ки Саидањмадро ба мошин савор мекардем, аз ў пурсидам: -Ба хешонат чї бигўям? Гуфт: -Аз хешонам касе зинда нест. Вале, ба зиндагон бигў, ки Саидањмадро бегуноњ куштем. Ашк дар чашмонам њалќа зад. Рўямро гадондам, то туѓёни олами даруниямро дар рўям набинанд. Мошин дар љодаи байни теппањо истод. Асиронро пиёда кардем. Ќумондонњо Бабр, Хирс ва Ханљар вазъиятро зиракона назорат мекарданд. Нињоят асиронро дар як ќатор рост намуданд ва моро дар муќобили онњо. Хирс ќасдан маро дар муќобили Саидањмад ба истодан водошт. Ногањон чашмам ба чашми Саидањмад бархурд. Дар нигоњаш як дунё маъноро хондам. Беихтиёр чашмамро ба замин духтам. Гўё ман ўро на, ў маро мепаронд. Худро гунањкортарин башари рўи дунё мепиндоштам. Вазъияти маро њис карда, Хирс ба пешам омад ва оњиста гуфт: -Батко амр кард, ки агар ту аз худ сустие нишон дињї њардуятонро бипаронем. Бинобар ин њушёр бош! Нагў, ки хабарам накардї! Дасту поямро ларза гирифт. Дар миёни маргу зиндагї будам. Дар ин лањза фармони «омода бош» баланд шуд. Сарбозон автоматњои худро ба синаи бародарони њамхуну њамнажод ва куњистонии худ рост карданд. Гуноњашон асосан њамин буд, ки њангоми сухан гуфтан «угам» мегуфтанд. Ба њар сурат, гуноњи Саидањмад, ки ман ба ў дил бохта будам, аз ин зиёд набуд. Ногањон фармони «оташ» баланд шуд. Ангушти ман њам беихтиёр кулангро фишор дод. Ба назарам се ё чор тир холї шуд. Њамаи асирон ба шикам ва пањлў афтиданд. Танњо Саидањмад рост меистод ва бо дидаи њайрон ба ман нигоњ мекард. Хирс ба сари ман дод зад: -Падарлаънат њозир худатро њам мепаронам. Бизан мегўям! Рост ба синааш бизан! Ман гуфтам: -Рост ба синааш задам. Намебинед аз синааш хун љорист? Хирс њамчунон фарёд мезад: -Боз бизан. Дароз бизан! Ангушти ман ин дафъа кулангро дуру дароз фишор дод ва тамоми тирњо холї шуд, вале Саидањмад њамчунон рост меистод ва ба ман бо табассум нигоњ мекард. Хун аз сари синааш љорї ва заминро сурх карда буд. Хирс боз дод зад: -Лаънатї, бизан мегўям! Ман гуфтам: -Магазинро холї кардам, дигар тир надорам. Он гоњ ў автоматро рост кард ва њамаи тирњояшро ба синаи ў холї кард. Вале, Саидањмад њамчунон рост меистод ва бо чашмони мањзун гиламандона ба ман нигоњ мекард. Ман дигар тоќат накарда дод гуфтам ва худро ба замин партофта нола кардам. Хирс дар ин ваќт магазини дигарро дар автоматаш љо мекард. Ман гўшњоямро бо ду ангуштам мањкам карда будам. Дар ин ваќт садои дарози боридани тир шунида шуд, аммо Саидањмад ин дафъа њам ба замин наафтид. Хирс њаросону вањшатзада автомат дар даст ба сўи Саидањмад рафт ва бо ќундоќ ба сари ў зад. Фаќат баъди ин зарба Саидањмад ба пушт афтод. Бачањо тарсону њаросон бадани ўро даст-даст карданд. Њамин ваќт диданд, ки пеши синаи Саидањмад ба андозаи як ваљаб сўрох буд ва њамаи тирњо аз пушташ гузашта буданд. Вале чашмонаш њанўз њам боз буд. Лабханд дар лабонаш наќш баста буд. Аз нигоњ ва лабхандњояш танњо як калимаро мехонадм, ки мегуфт: -Номардњо… Аз дидани ин сањнаи вањшатнок ман ба бемории руњї дучор шудам. Шабу рўз гиря мекардам. Гоњњо механдидам. Билохира, ќумондон Бабр розї шуд, ки маро аз хизмат љавоб дињанд. Инак, чанд сол аст аз он њодисаи дањшатнок мегузарад, вале симои Саидањмад, нигоњњои таънаомезу гиламандонаи ў, лабханди зебояш як лањза аз пеши назарам дур намеравад. Таќрибан шабе нест, ўро дар хоб набинам. Њар дафъа бо тамоми ќувва ба пешвозаш медавам, вале ба назди ў расида наметавонам. Мехоњам ўро дар оѓўш бигирам, сар ба поњояш монда узр пурсам. Вале ў дур меравад. Танњо садои пасту заифе аз ў шунида мешавад: «Номардњо»! Ман њарчанд, ки медавам, пойњоям мисли ин ки дар кунда ва занљиранд. Он гоњ мисли абри навбањор зор-зор гиря мекунам ва дар ин њол бедор мешавам. Мебинам, ки болиштам аз оби дидаам тар шудааст ва дилам дар оташи андуњу алам месўзад. Дар ин љо мехоњам васияти Саидањмадро ба гўши зиндагон бирасонам, ки гуфта буд: -Ба зиндањо бигў, ки Саидањмадро бегуноњ куштем!

www.ruzgor.tj


10

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Аз рўзгори орифон

www.ruzgor.tj

Шоми шанбе мо чун њарваќта дар бошишгоњи хилват бозї мекардем. Даври севум ё чањоруми бозї буд, ки њамсояамон Рашид Абдуллоњ назди мо омад. Ў афсари артиш буд ва мо ба либоси низомии ў, ки ба пайкари лоѓараш мезебид, одат карда будем. Эњтимол, ў навакак аз хизмат баргашта ва гурўњи бозингаронро дида, сўйи бошишгоњ меомад. Ў бозингари ашаддї, ки буд, ба ќартабозї бетафовут наметавонист нигоњ бикунад. Вале ин бор ў ба ќартабозон нанигариста сигоркашон дар гўшае нишаст.

Абдумавлони Одиназода, аспиранти Институти таърих, бостоншиносї ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АИ ЉТ

ДЕВОНИ ЊОФИЗ Мансур Суруш, нависанда -Чї гап, њамсоя?, - пурсидам, вале вай дар љавоб танњо даст афшонд. Пули ќимор кам ва бози сард буд, ба зудї њама парешон шуданд. Тамоми рўз њаво гарм буд ва њоло насими фораме мевазид, баргњо хиш - хиш мекарданд. Намехостам ба њуљраи нафасгир бозгардам ва ба Рашид наздик шуда, дар пањлўяш нишастам.Вай ѓарќи андеша оташи сигорашро кушт ва пастмондаи онро ба ахлотќуттї партофт. -Дар љойи корат ягон нохушие рух дод? - эњтиёткорона мароќ зоњир намудам. -Не, њамааш хуб,-бо дили нохоњам посух дод ў, -Дасташро рўйи синааш бурд ва аз љайбаш дубора сигор берун овард. Чизе нафањмида кунљковона ба ў чашм дўхтам. -Агар хоњї бифањмї, гўш кун.

Ба ту ќиссаи њайратоваре наќл мекунам. Аввал сигорро даргиронам. Рашид аз чизе дар изтироб буд, чашмонаш медурахшиданд. Ба ў оташ гирондан ба осонї даст надод, донањои гўгирд мешикастанд. Пас аз лањзае сукут њикояташро оѓоз кард. -Чанде пеш ба гарнизони мо аз Маскав генерали пире омад. Хеле ваќт дар хориља ходими њарбии сафоратхона будааст, дар Академияи њарбї низ дарс додааст. Ба тамом сафедмў, вале ботартибу озода, ки буд, љавон менамуд. Хулоса, моро сардори гарнизон љеѓ зада, ба ќавли худаш супориши махсус дод: мењмони олиќадрро њамроњї мекунї. Генерал бо табассум даст дод ва ман дар чашмонаш таваљљуњи зиндаву самимиеро ба атрофиён мушоњида намудам. Баъд бо ў аз наздик шинос шудам. Маълум шуд, ки номаш Юрий Еремеевич Попов будааст. Дар сулолаи онњо њамаи мардон афсар будаанд ва падари бобокалонаш муќобили Наполеон љангида. Љањонро гашта бошад њам, тасаввур мекунї, хизмати њарбиро аз гарнизони мо оѓоз карда будааст. Ў аз ман хоњиш намуд, ки ба ў аввал ќисми њарбии худамонро нишон дињам. Вай ба њар чиз мароќ зоњир мекард. Аљиб, вале баъзе чизњо аз он замонњо бетаѓйир монда

Гарнизони мо пеш њам дар љойи њозирааш ќарор дошт. Замони ноороме буд. Дар атроф босмачиён бадрафторї мекарданд. Шунидам, ки баъзе таърихнигорони имрўзаи тољик њоло мехоњанд аъмоли онњоро њаќ бароранд. Шояд онњо муњофизони ватан ва динашон буданд. Шояд дар ин заррае њаќиќат бошад, охир. Дар мо њам ифроткорї љой дошт, вале мо бо гузашти солњо ба ин иќрор мешавем. Он ваќт босмачиён душмани синфї њисоб мешуданд ва бо онон сухан кўтоњ буд. Як рўз шомњангом, баъди давр задани дењоти атроф ба хона баргашта, гауптвахтро рўшан дидам. Хонаи чўбини паси саисхонаро, ки одатан асиронро он љо нигоњ медоштем, чунин меномидем. Ин ваќт посбон мардеро рўйи њавлї баровард. Як марди миёнаќади миёнсол бо риши сиёњи анбўњ. Дар дасташ китобе дошт.

www.ruzgor.tj

e mail: info@ruzgor.tj

буданд. Ба бахти ў хонае, ки як ваќтњо дар он зиндагї мекардааст, побарљо буд. Албатта, мо якбора ба он тараф тоб хўрдем. Маълум шуд, ки он љо як афсари хурде бо оилааш зиндагї мекардааст. Бечора аз ташрифи ногањонии генерали ношинос шах шуда монд. Мехост тугмањои куртаашро гузаронад, вале онњоро ёфта наметавонист. Занаш чобукдасттар будааст, ки дарњол ба мењмон курсї гузошт. Мо чанд даќиќа хомўш нишастем. Бинам, генерал мутаассиру чашмонашро бо даст пўшида, дар хусуси чизе фикр мекард. Ба соњибхонагон ишора кардам, ки ором бошанд, шояд мардак айёми љавониашро ба ёд меовард. Баъд бо мураббо чой нўшидем ва генерал наќл кард, ки шасту чанд сол пеш дар ин кулба, ки чароѓи карасинї дуд мекард, њамроњи арўсаш мезист. Аз паси девор, дар шафати саисхона воќеъ буд, садои фириќ-фириќи аспњо шунида мешуд ва ўро, ки гирифтори вараља буд, дастёри духтур парасторї мекард. Пирамард андўњгинона гуфт, ки чанде пеш занашро гўрондааст. Ба хотири занги дилашро зудудан ўро ба сайругашти шањр даъват кардам. Бо камоли майл розї шуд ва гуфт, ки растањои савдои шањрро дидан мехоњад. Бозорњои шарќиро дўст медорам, - иќрор шуд генерал. -Њанўз аз њамон солњо… Ў њайратзада ба њар гўшаи шањр менигарист. Њам биноњои серошёна, њам хиёбонњои васеъ, њам сели мошинњо барояш ношинос, ба љуз чанорони канори роњ. Чандсолаанд онњо?... -Оњ, агар ин чанорњо забон медоштанд, ба ту бисёр чизњоро наќл мекарданд, - андешамандона гуфт генерал. Офтоб ба тафсидан сар кард ва ман дурандешона мењмонро љониби дараи Варзоб бурдам. Чї љойи бароњате! Гирдогирд кўњ, шилдироси об. Дар соњили рўди пуртуѓён нишастем ва сихкабоб фармудем. Мўйсафед хушњол шуд ва аз ман хоњиш намуд, ки сумкаи ўро кушоям. Дар сумка шишаи нўшокї буд, коняки фаронсавї! Аз афташ, генерал онро ваќти сайр даъват карданам гирифта-

аст. Ин аз ѓаниматњои Париж аст,гуфт ў.-Ба худат бирез, ба ман мумкин не. Дилам… Ман нороњат шудам.-Охир дар хидмат њастам, рафиќ генерал, -гуфтам. -Гапи маро гўш кун, капитан. Ба њар њол генерал њастам, агарчанде мустаъфиам. Ва баъд даст афшонд. -Майлаш, ба ман њам бирез. Фаќат камакак. Нўшидем. Сукут кардем. Пирамард аз чї бошад, боз ѓамгин шуд. Аз ваљоњаташ пай бурдам, ки чизе гуфтанист, њодисаи асрорангезеро бароям њикоят карданист, вале андеша менамояд. Ман боз ба ќадањњо шароб рехтам. Ў бодиќат ба чашмонам нигарист ва гуфт: -Писарам, мехоњам воќеаро, ки шоњидаш будам, наќл кунам. Чандин сол гузашт, вале њељ фаромўш карда наметавонам. Њатто баъзан шабњо ба хобам медарояд. Аммо ман њоло каме сархушам, метарсам, ки шояд иштибоњ кунам. Гўр пирї шавад. Пирамард каме сукут варзида сипас наќли худро идома дод. -Гарнизони мо пеш њам дар љойи њозирааш ќарор дошт. Замони ноороме буд. Дар атроф босмачиён бадрафторї мекарданд. Шунидам, ки баъзе таърихнигорони имрўзаи тољик њоло мехоњанд аъмоли онњоро њаќ бароранд. Шояд онњо муњофизони ватан ва динашон буданд. Шояд дар ин заррае њаќиќат бошад, охир. Дар мо њам ифроткорї љой дошт, вале мо бо гузашти солњо ба ин иќрор мешавем. Он ваќт босмачиён душмани синфї њисоб мешуданд ва бо онон сухан кўтоњ буд. Як рўз шомњангом, баъди давр задани дењоти атроф ба хона баргашта, гауптвахтро рўшан дидам. Хонаи чўбини паси саисхонаро, ки одатан асиронро он љо нигоњ медоштем, чунин меномидем. Ин ваќт посбон мардеро рўйи њавлї баровард. Як марди миёнаќади миёнсол бо риши сиёњи анбўњ. Дар дасташ китобе дошт. Посбон бо ман баробар шуда, китф дарњам кашид: -Аљаб одаме. Њељ аз китобаш људо намешавад. Метарсад, ки касе онро мегирад? -Чї китобест? - пурсидам. -Ман аз куљо донам? - содади-

ruzgor@mail.ru

лона посух дод посбон. - Бо алифбои онњо, бо хатњои каљу килеб навишта шудааст. Шояд ягон хел тўмор бошад, вале акнун ўро њељ тўмор наљот намедињад. Фардо вайро ба девор рост мекунанд. -Ў чї кор кардааст? Муќобили мост, магар? -Њо, дар дењааш мактаби мусалмонї доштааст. Ба ќавли онњо домулло будааст, вале инаш муњим нест. Мегўянд, ки ў барои ба Афѓонистон гузаштани босмачиён ёрї мерасонидааст… Он шаб ман то дер гоњ натавонистам бихобам. Дар гауптвахт равшании хира месўхт. Наздик шуда аз тарќиши дар домуллоро дидам. Сари ду по нишаста намоз мехонд. Ба назар тамоман ором менамуд. Китоб дар пањлуяш буд… Субњ ўро бурда парронданд. Ў, кї буд, гуноњ дошт ё надошт, то њол намедонам. Аммо аз чашмон ва тарњи рўяш одами бад набуданаш аён буд. Худи њамон рўз посбон китобро назди ман овард ва гуфт, ки домулло пеш аз марг њам намехост аз он људо бишавад. Кўшидаанд кашида гиранд, вале ба он часпида надодааст. Посбон китобро ба ман дароз кард. Гўшаи рости он тир хўрда буд. Минбаъд он китобро аз худ дур накардаам. Он њамеша, њатто ваќте дар Фаронса хизмат мекардам, бо ман буд. Њайратовараш он аст, ки бо ин китоби захмин ман то њол комёбам ва дар зиндагї гирифтори бебарорие нашудаам. Њоло мехоњам онро ба ту таќдим намоям, писарам. Шояд ин китоб ба ту њам бахт оварад. Ман бошам, дер намезиям… Хомўшї ба миён омад. Рашид даст ба сигор бурд, вале ќуттии сигорро холї ёфта, онро дар кафи дасташ пачаќ кард. Пас аз кисаи дарунаш китоби кўњнаву фарсудаеро бароварда ба ман дарз кард. Дар гўшаи рости он пайи тир намоён буд. -Ана, он тўмор. Ман бо дастони ларзон дастнависи ќадимаро гирифтам ва сахифаи аввали онро бо эњтиёт кушодам. Дар равшании хираи шом номи китобро хондам - "Девони Хоља Њофиз". Тањияи Ќиёмиддин Сатторї


Рози зиндагї

www.ruzgor.tj

Як рўз мо ба назди модари худ омада аз гушнагї шикоят кардем. «Аз дасти ман чї меояд?»–гуфту гиристан гирифт. Дар њамин ваќт падари нави мо бо таёќ бар сари мо чун деви сиёњ њозир шуда, вањшиёна наъра кашид: «Ой, занаки бадхосият! Бо ин гиряњои беохири худ сари ду шавњари нозанинатро хўрдї, акнун мехоњї, ки сари ман маро хўрї? Не! Пеш аз он ки ту сари маро хўрї, ман туро зинда ба зинда ба он дунё мефиристам!...» Амаки золимам модарамро чунон куфт, ки баданаш сипсиёњ шуд ва дасти чапаш шикаст. Агар он рўз ба ќишлоќи мо аскарони сурх намеомаданд, дар кўча аз гушнагиву ташнагї мемурдем. Онњо моро ба Кўктош бурданд, модарамро дар беморхонаи њарбї хобонданд, ба мо, фарзандонаш, дар њуљрае љой доданд.

айни љўшу хурўши «шикор» касе дастамро тоб дод. Ин њамшањриям командир Муродов буд. Муродов кї буданамро ба командири полк њикоя кард. Командири полк фармон дод, ки ман ба њайси «писари полк» ќабул карда шавам. Фармон бечунучаро иљро шуд. Аљибаш ин буд, ки њатто њамшањриям Муродов боре напурсид: «Эй бародар, модоме ки аз интернату техникумњо гурехтаї, пас дар куљою бо пули кї зиндагї карда истодаї?». Њар боре ки бо либоси низомї ба кўча мебаромадам, хурду калон бо њасад ба сўям менигаристанд ва агар касе кї будамро мепурсид, «Писари полки 15-уми округи њарбии Туркистон Икром Ќурбонов» гуфта љавоб мегардонидам. Дар Тошканд анљумани бепарасторон даъват шуд. Яке аз вакилони ин анљуман ман будам. Болои ин, дар рўзномаи «Красная звезда» суратам чоп шуд ва дар яке рўзњои маљлис њатто дар пањлуи Юлдош Охунбобоев нишаста будам. Дар бозгашт дар вокзали Тирмиз маро бо гулу гулдас-

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

11

Мирсаид Миршакар, Шоири халќии Тољикистон

СУЛТОНИ ДУЗДЊО (Аввалаш дар шумораи гузашта)

Бори аввал нони сафеду шўрбои равѓаниро серї хўрдем. Модари мо баъд аз як моњ сињат шуд ва дар њамон љо ба ў кор ёфтанд. Як бегоњ аз кор дертар омад. Мо ўро шодон пешвоз гирифтем. Вай њам он рўз хеле хурсанд буд. Бо навбат аз лабу лунљи мо бўсид, баъд– «ана, бачањоям ,– гуфт,–дар ноњияи Кўктош кумитаи њарбии инќилобї (ревком) ташкил ёфт, ин як. Дуюмашу муњиммаш ин ки модари шумо– Зайнаббибиро муовини раиси кумитаи мазкур таъин карданд!». Мо, ки маънои ин гапњоро намефањмидем, бо ташвиш пурсидем, ки ин наѓз аст ё бад? Модар мўйњои сари моро сила карда истода: «Не, љонакњои ширинакам,–гуфт, – њамаи он чизњое, ки бад буд, дар ќафо монд. Минбаъд зиндагии мо–камбаѓалон рўз то рўз наѓз шудан мегирад. … Њамин тавр,–мегўяд командир,–Њукумати камбаѓалон њам њамин тавр мегўяд!». Дар њаќиќат, на танњо зиндагонии мо, фарзандонаш, балки зиндагонии тамоми бачањои Кўктош рўз то рўз бењтар шудан гирифт. Соњиби пўшоку хўрок шудем, барои мо мактаби нав кушоданд, мактабхон шудем. Модарам дар хона дарс мегирифт, як командир, ки худаш нуѓай буд, ба вай дарс медод. Њар субњи нави Ватан хабари хуше меовард. Дар оилаи мо њам њар рўз як хабари хуше! Модари мо раиси љамоат шуд, баъд ба партия даромад. Камбаѓалдухтаре, ки ягон бор аз ќишлоќаш дуртар ќадам нанињода буд, якбора вакил шуда, ба Тошканд ва аз он љо ба Маскав рафта омад. Тобистони соли 1928 дар тамоми ноњия овоза шуд, ки духтари камбаѓал Зайнаббибї Ќурбонова раиси кумитаи иљроияи ноњияи Кўктош (њозира ноњияи Рўдакї) интихоб шуд. Ду рўз ин сухан вирди забони хурду калон буд. Рўзи сеюм мардум бо сари хам љасади хунини ўро ба хок супориданд… Ашкњоям ба рухсорам љорї шуданд. Мураббияњо маро «гиря накун» мегуфтанду тасаллї медоданд, вале ашки худро дошта наметавонистам. Ба ман маслињат доданд, ки рафта хобам, лекин ман иљозат пурсидам, ки ба кўча бароям. Онњо њатто ба куљо рафтанамро напурсида гуфтанд: «Майлаш, ту соњибихтиёр њастї». Барои чї ман соњибихтиёрам? Эњтимол гумон кардаанд, ки ман њоло тифле њастам, ки љуз фикри мењр ва навозиши модар андешаи дигаре дар сар надорам. Кай медонистанд, ки ман дар сари ѓоре истодаам, агар дасти маро нагиранд, чунон меафтам, ки дигар аз љо хеста наметавонам. … Дар бозорча Тош маро бо Љўра ном дузди калон, ки лаќабаш Игор буд, ошно кард. Љўра маро бо худ ба Ленинобод (алњол шањри Хуљанд) бурд. Ба чашмам дар он солњо Ленинобод аз Душанбе серодамтар намуд. Ду бозори калон дошт, ки њар дуяш њам њамеша бо одам пур буд, одамон

ё ќиссаи талхи аввалин «вор в законе»-и Осиёи Марказї

рўз савдо мекарданду шабњо дар чойхонаву саройњо бо пулњои калон рафта мехобиданд ва субњдам кисаро бурида ва њамёнро холї дида, доду фарёд мебардоштанд, вале ман чун мусичаи бегуноњ дар гўшае нишаста ба њоли онњо механдидам. Дар рўзи равшан аз пеши назарам Љўра гум шуд. Аён буд, ки ба даст афтод. Мувофиќи дастури махфии дуздон шарикони дузди ба дастафтида бояд дар худи њамон замон ба шањре ё мањаллаи дигаре кўчанд. Роњи Самарќандро пеш гирифтам. Шањри Самарќанд бо манорњои сар ба фалаккашида, мадрасањо, ёдгорињои таърихии Гўри Мир, Шоњи Зинда ва бозорњои серодамро мафтуни худ кард. Ќавл додам, ки то ба даст наафтам, аз он шањр берун ќадам намегузорам. Як рўз дар пањлуи дарвеше нишаста, саргарми шунидани панду насињатњояш будам, ки бачае номи маро гирифта, маро фарёд кард. Бинам бачаи ошное, ки дар Душанбе њамроњ мехондем, дар наздам истодааст. Вай аз дастам гирифта маро ба назди мудири техникум бурд. … Дар соли 1932 техникумро партофта, ба шањри Тирмиз гурехтам. Рўзе дар

тањо пешвоз гирифтанд ва ман ба љойи сухан аз хурсандї гиря кардам... Хабар доданд, ки командири полк маро дидан мехоњад. Иљозат пурсидаму ба назди ў даромадам. Чун њарбиён рост истода арз кардам: –Рафиќ командири полк! Писари полк Икром Ќурбонов бо фармони шумо њозир шуд! Командир ба нишастан ишора кард. Ман нишастам. Командир пакетеро ба ман дода, таъин кард, ки онро бурда бо дасти худ ба Кумитаи Иљроияи Марказии РСС Тољикистон супорам. Дар ин даќиќањо њар кас њам дар љойи ман мебуд, гулгул мешукуфт ва дар пўсташ намегунљид. Ба ман бовар мекарданд ва маро ќањрамони оянда меномиданд. Магар ин бахт нест? Супориши муњимми њарбиро дар ваќташ иљро кардам. Ваќте ки аз бинои Кумитаи Иљроияи Марказии Тољикистон баромадам, дар пеши назарам Кўктош, зодгоњам намоён шуд. «Эй кош, – гуфтам худ ба худ,– модараки нокомам лоаќал даќиќае чашм мекушоду медид, ки писараш чї тавр калон шуда, ба Ватанаш хизмат карда истодааст…».

ruzgor@hotmail.com

info@ruzgor.tj

Мебоист њамон замон ба Тирмиз баргардам, лекин якбора дўстонам ба ёдам омаданд. «Рафта нишон дињам, ки чї тавр зиндагонї кардан лозим аст!» гуфта, ба назди онњо рафтам. Тош бо ќавоќњои овезон барои чї омаданамро пурсид. Ман дилсофона гуфтам, ки дўстонамро ёд кардам. Ба Тош ин љавобам, аз афташ, писанд омад, ки якбора фармон дод: «Дўстро зиёфат додан лозим аст!». Зиёфат то ними шаб давом кард. Ваќте ки пагоњї бедор шудам, худро дар гўшаи бозорча дидам. Дар танам либосњои мулкї буд. Љўрањоям либосњои њарбиамро кашида, байни худ таќсим карда буданд. На танњо либосњои низомиямро аз даст додам, балки фаромўш кардам, ки бо супориши махсусе омадаам ва бояд фавран ба Тирмиз баргардам. Танњо баъд аз як моњи мастигарию дуздию ќартабозї бо сари хам гашта ба Тирмиз рафтам. Хайрият, ки навбатдори полк боз њамон њамшањриям Муродов буд. Вай маро хуб њаќорат дода, ба назди командири полк бурд ва пешакї таъкид кард, ки аз командир хељ чизро пинњон надорам. Бо сари хам саргузаштамро ба командири полк њикоя кардам. Командир гуноњамро бахшид. … Дар охири августи њамон сол ба командири полк рапорт дода, хоњиш кардам, ки маро ба ихтиёри Комиссариати маорифи халќи РСС Тољикистон фиристанд. Командири полк њангоми рафтанам ба ман саломатї ва дар тањсилам муваффаќият хоста, таъкид кард, ки дар ваќтњои таътил ба љое нарафта, рост ба полк биёям, полк мехоњад, ки писарашро тарбия карда ба воя расонад. Чї орзуи нек! Њамин ки ба Сталинобод расидам, худамро дар оѓўши дўстонам дидам. Оњистаоњиста на танњо хонданро, балки шарм, њаё, ору нангу номус ва њатто кї буданамро фаромўш кардам. Ман дигар ба дўстонам ноз намекардам, тамоми ихтиёрам дар дасти онњо буд, њар чї мефармуданд, ба љо меовардам. Боре лозим омад, ки ба дўстонам зиёфат дињам, лекин пулам набуд, ба дуздї баромадам, лекин корам барор нагирифт. Рост ба Кумитаи Иљроияи Марказии Тољикистон рафтаму гуфтам: «Дар Ѓарм хешовандони наздики ман осудањолона зиндагї карда истодаанд, мехоњам ба назди онњо рафта, њам хонаму њам кор кунам, лекин роњпулї надорам». Панљсад сўм ба даст даровардаму дўстонамро ба ресторан бурдам. Соли 1934 ба синни бист ќадам мондам ва аввалин бор чун дузди кисабур ба даст афтодам. Бо њамроњи дигар бачањо маро ба идораи милитсия бурданд. Аён буд, ки барои љиноятњои чандинсолаам маро љазои сахт медињанд. Роњи халосиро ёфтан даркор буд. (Давом дорад)

www.ruzgor.tj


12

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Таманниёт

www.ruzgor.tj

Мењрнома ба журналисти шинохта Муњиддин Идизода, ки ин њафта зодрўз дорад Њанўз њам боварам намеояд, ки пушти дар соли 2014 дар мекўбад ва аз гузашти боз як соли умр ово медињад. Њанўз њам боварам нест, ки аз хатми донишгоњ каме бештар аз сї сол сипарї мешавд ва њанўз боварам нест, ки Муњиддин њам чун нигоранда ин сї соли баъди донишгоњиро сарфи навиштан мекунад. Мо сї сари сол аст менависем, вале њарфу њиљо поён надорад. Сї сари сол мо навиштем, вале куљост девону дафтари ба ёдгор монда? Ва ин сї сол мо њамон дарду ранљњоро навиштем, ки худ гирифтораш будем. Ба гумонам Муњиддин беш аз њар кадоми мо гирифтортар буд, мусибатњояш бештар аз дигарон буданд. Муњиддин Идизода рўзноманигори талхиву ширинии рўзгори њиљратро кашидааест. Замоне, ки пешопеши танку тўпи душманони миллат фирор мекард, садњо сањ-

Дигаронро намедонам, вале барои ман басо душвор аст дар бораи шахсе бинвисам, ки хуб мешиносам. Ва мушкили дигар он аст, ки то њол дар бораи њељ њамсабаќе сатре нанавиштаам, њарчанд мебояд бинвисам. Њоло њам ќалам дар даст дар он фикрам, ки дар бораи Муњиддини азиз чї бинвисам ва аз чї оѓоз кунам. Шояд аз он мужда, ки зодрўз дорад ва беш аз ним аср аз умраш сипарї мешавад? Оре, мањз аз ин, чун њадаф њам ин аст. Ва дар аввалин сархати навиштањо мехоњам орзу кунам: БОЗ ЯК АСРИ ДИГАР БО МО БОШАД!

торњои дили њассосаш нохун занам, намехостам њаввосашро дигарбора парешон созам, зеро медонистам, ки марги љигарбандаш хеле асароте ба саломатии ўву њамсараш гузоштааст. Ваќте аз панљоњу панљи ў гуфтанд, боз њам боварам наёмад. Гўё дирўз буд, ки мо шабњои сарди тирамоњро гирди шўълаи базми шабона дар саргањи сањрои пахта мехостем ба рўз орем. Ва гирди њамон шўъла таронахониву чак-чаку раќси њамдарсон ба ављ мерасид. Муњиддин њам њунари сарояндагї дошт ва гоњ рубобу гоњ таблак дар даст бењтарин таронаи худро замзама мекард. “Нисољон гулаки ман, гулаки ман...” Ва њамин наќароти суруди ў, ки њар шаб дар фазои озоди сањро танин меандохт, бо гузашти солњо чун дигар таронањои љавонї дар лавњи хотир наќш баст. Ва њар боре онро аз радио мешунавам, мегўям, ки Муњиддин њам инро месуруд. Гоњо таронањо таърихи як лањзаи зиндагї мешаванд ва бо шунидани онњо кас њамон лањзаи акнун зери чанги солњо мондаро зинда мекунад. Бо њамин ёд мехоњам Муњиддини азизро ба зодрўзаш муборакбод кунам ва барояш бењтарин хушињои рўзгорро таман-

Ба дил гуфтам, кадомин шева душвор аст дар олам… нањои мудњишро ба лавњи хотир месупурд. Вай медонист, ки бояд рўзе ин њамаро бинвисад. Зеро ин њамон расолати рўзноманигории ў буд. Гарчанде медонист, ки то кунун дањњо њамќаламаш сари иљрои њамин расолат ќалам дар дасту дафтар дар бар ќурбон шуданд. Гарчї медонист, ки замона ќадри расолати касбии журналистро намешиносад ва боз медонист, ки расолат њам метавонад ќурбонии манфиатњо, ќурбонии сиёсат бошад. Чун медид, ки дањњо тан аз њамќаламонаш њамин расолатро ќурбонии зиндагонии осуда карданд. Аммо вай мегуфт, ки њола на, вале баъд бояд бинвисад. Ва навишт. Гузаштаи талхи миллатро дигарон шунида навиштанд, вале Муњиддин дидањои худро рўи коѓаз овард. Аз сари эњсос њам навишт, вале он навиштањо самимитар буданд, чун онњо мушоњидањо, дидањову шунидањо буданд.

Пора-пора он хотиротро ба дасти чоп супурд, аммо куљост он илњоми саршору куљост он имкони чоп, ки он хотирапорањо дар шакли китоб интишор ёбанд? Вале он њама ба мусибате, ки ба хонаводаи ў расид, ќиёснашавандаанд. Вай љигарбанди љавон ва фиребхўрдаи худро бо дастони худаш ба хок супурд. Њанўзам ваќте аз он рўзи мудњиш ёдаш ояд, оњи љигарсўз аз сина берун мекунад ва ашки талх аз дидагонаш љорї мешаванд. Вай бо писари азиз, бо оне ки мебоист роњашро идома медод, бо сад алам падруд гуфт. Чї мудњиш аст ин рўз, чї талх аст ин мусибат. Ва хеле талош кард, то ќотилони марги фарзанди љавонмаргаш пайдо шаванд. Аммо дар ин талош њам ноком монд. Њар боре бо ў рў ба рў меоям, мехоњам бидонам, ки натиља чї шуд, вале аз пурсидан истињола мекунам. Чун намехостам ба

но намоям. Бигзор дањсолањо саломату бардам бошад. Тўли умр вай очерку маќолањои зиёде навишту чоп кард, вале бењтарин асари ў њанўз тавлид нашуда. Ва њоло бояд нависад, њоло мо интизор бошем, ки бихонем. Ба дил гуфтам, кадомин шева душвор аст дар олам, Нафас дар хун тапиду гуфт поси ошноињо Бобољони Шафеъ Мо низ дигар аз ањли эљоди њафтаномаи «Рўзгор» Муњиддини гиромиро бо ин санаи фархунда табрику муборакбод гуфта барояш аз Худованди муттаъол саломатии бардавом, бахту саъодат дар рўзгор ва барору комёбињо дар фаъолияти мењнатиаш таманно дорем. Бо эњтиром.

Тирамоњи заррини Бадахшон www.ruzgor.tj

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru


Таљрибаи рўзгор

www.ruzgor.tj

Исмоили Сомониро кай дар кино мебинем? Дар бораи давлати Сомониён мо зиёд мегўему менависем. Вале то љое медонам, дар бораи ин чењраи шинохтаи таърихи башар филми таърихї бардошта нашудааст. Њарчанд театрњои кишвар чанд намоишнома дар ин бора доранд, аниќтараш дар соли љашнвора ин гуна кўшишњо шуда буданд. Вале гуфта наметавонам, ки онњо тавонистанд образи ин абармарди таърихро офаранд. Аммо чаро филме дар ин бора гирифта нашудааст? Магар мо таљрибаи офаридани филми таърихиро надорем?

Оё майзадагиро метавон табобат кард? Албатта, гуфтани сирри оилавї хеле њам хуб нест. Аммо барои рушан шудани савол мехоњам наќл кунам.

13

дар Сурия ду сол аст оташи љанг хомўш намешавад ва тибќи иттилои СММ њудуди миллион нафар сокинони он овораву дар ба даранд. Албатта, минтаќае шояд бошад, ки мардум дар муњосара гушнаву ташнаанд. Мехостам донам, ки инсон бе хўрок чї ќадар ваќт метавонад зинда монад?

Суолоти худро аз тариќи пустаи электронии "РЎЗГОР" ruzgor@hotmail.com ва ё телефонњои

907-91-59-34, 934-26-00-43 МЕТАВОНЕД ИРСОЛ КУНЕД.

Собир Шамсиддин, сокини ш. Душанбе, омўзгор Ба саволи хонанда Раиси Иттифоќи синамогарони Тољикистон Сафар Њаќдодов посух дод. Албатта, гуфтани он ки Тољикистон таљрибаи офаридани филмњои таърихиро надорад, иштибоњ аст. Мо зиёд филмњои таърихї дорем, аз љумла филми хеле машњури “Ќисмати шоир”, ки њаёти устод Рўдакиро ба риштаи тасвир мекашид, “Ситорае дар тирашаб” ки аз рўзгори Аллома Ањмади Дониш наќл мекунад ва силсилаи филмњои марњум Борис Кимёгаров аз рўи достонњои “Шоњнома”-и безаволи Њаким Фирдавсиро метавон бењтарин ва арзишмандтарин филмњои таърихї номид. Вале дар њаќиќат то кунун дар бораи Исмоили Сомонї мо натавонистем филм офарем. Њарчанд тасвири замони Сомониён ва кашмакашњои дарбориву ноадолатињо дар ќадри њунарманде чун Рўдакї дар “Ќисмати шоир” омадааст. Аммо гумон мекунам дар замони Шўравї иљозати филмбардорї дар бораи Исмоили Сомонї ва замони ў набуд, чун низоми давлатдории вай аз љониби њукумати ваќт таблиѓ намешуд. Зеро шумо медонед, ки дар замони Сомониён арзишњои башарї дигар буданд, њокимон дигаргуна бархўрд бо мардум доштанд. Ва ноадолатињои сулола баъд аз сари Исмоил ба вуљуд омаданд, ки бахше аз он дар филми “Ќисмати шоир“ њам омадааст. Аммо дар замони Истиќлол мушкилоти дигар пеш омад. Ин кор масъулият дорад, шахсе масъули филмбардорї дар бораи Исмоили Сомонї бошад, ки дониши хуби таърихї дошта бошад, гузаштаро хуб омўзад. Яъне, тасмим як чиз ва масъулияти бардошти он чизи дигар аст. Аз сўи дигар офаридани филме дар бораи Исмоили Сомонї барин нобиѓа ва инъикоси замони ў маблаѓу воситањои зиёд талаб мекунад. Агар тасмим гирифта шавад, ки сериёли Исмоили Сомонї (чун дар як ё ду серия наметавон он давронро инъикос кард ва ин бояд њатман сериёл бошад) офарида шавад, пас зарур меояд таљњизоти “Тољикфилм” комилан нав карда шавад. Зеро бо дастгоњњои фарсудаву боќимонда аз гузашта наметавон ин гуна филм офарид. Ва баъдан аз сенария сар карда то наворбардорї бояд маблаѓњои зиёд масраф шаванд, ки 1 ё 2 миллион доллар њам барои ин басанда нест. Зеро дар он одамони зиёд бояд љалб карда шаванд, галаи бузурги аспон, чун сањнањои муборизаву љангу љидол дорад он замон, силоњњои истифодамешуда, сару либос ва ѓайраву њоказо. Ман гумон мекунам агар давлат дар сатњи олї ин гуна тасмим гирад ва маблаѓгузорї кунад, ин филм офарида хоњад шуд.

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Љамила, омўзгор Инсон махлуќи ба њар мушкил тобовар аст. Аз љумла дар гуруснагиву ташнагї низ. Дуруст гуфтед, ки дар манотиќи чангзадаи олам одамон мушкилоти хўрокаву пўшока доранд. Дар љомеаи муосир давлатњо ва созмонњо зуд ба доди оворагони љангњо мерасанд ва бо кўмакњои худ лагерњо созмон медињанд ва он афродро бо таому пўшок таъмин месозанд. Вале на њамеша ин кор ба пуррагї даст медињад. Њолатњое њам мешаванд, ки мардум моњњо кўмак дарёфт намекунанд ва аз њисоби захирањои худ ва ёрињои њамсоягону афроди дилсўз умр ба сар мебаранд. Бино ба тањќиќотњои илмї одам метавонад бе хўрок аз 5 то 6 њафта зинда монад. Аммо беоб њудудан ду њафта. Бадани инсон дар интизори таоми нав муддатњо энержии захиравии худ, аз љумла карбогидрадњо, сафедањо, амникислотањо ва боќимондаи равѓану чарбуро мехўрад. Ва баъд аз камбуди ин моддањо бадан заъиф мегардад ва тадриљан саломатии инсон ба вахомат мегарояд ва ўро ба марг рў ба рў месозад.

Њамёни зираки љопонї: хоб аст ё хаёл? Шунидам, ки љопонињо бо сохтани њамёни аљибе оламиёнро боз ба њайрат овардаанд. Ин чї њамён аст ва боз мегўянд гап њам мезадааст. Ин хоб аст ё хаёл? Мустафо Одилљонов, Вањдат

Шавњарам ќариб њар рўз баъд аз кор менўшад ва ба хона кам њолате мешавад, ки њушёр баргардад. Лекин инсони хуб, ки њаст, дилам ба њолаш месўзад. Ду фарзанд дорем ва намехоњам аз мо људо бошаду мо аз ў. Аммо њарчанд мегўям ва талош мекунам, ки табобат кунад, намекунад. Мегўяд худам ба наздикї њамаро бас мекунам. Моњњо мегузаранду вай талоши бењбуди саломатии худро надорад ва ба ваъдањояш њам дигар бовар надорам. Њисс мекунам, ки ваќтњои охир вай зиёдтар аз пештара менўшад. Њатто ба њадде, ки субњгоњон аксар ваќт намедонад шаб чї гузашта буд. Дугонаам мегўяд гўё роњњое њам будаанд, ки бе он ки ўро хабардор кунем, метавонам табобат кунам. Масалан, дар таомаш кадом моддае ў доруе њамроњ кардан мумкин будааст ўро наљот дињад. Ин чї дору аст?

аввал бояд комилан аз ташхиси тиббї гузарад, то духтур донад, ки кадоме аз ин доруњо барои ў муфиданд. Бе розигї ва хоњиши шахси майзада ўро табобат кардан аз имкон берун аст. Ва баъд ин ки табобат бояд њатман зери назари духтур гузарад. Чунки бемор метавонад доруи таъиншударо истеъмол накунад ва берун њаво дињад. Зеро дар марњилаи аввал майли табобат нахоњад дошт, чун зиёд ба нўшидан одат кардааст. Аз ин рў маслињат медињем, ки худатон аввал бо мутахассисон, масалан нарколог, равоншинос, духтури беморињои рўњї мурољиат кунед. Шояд роњеро бароятон маслињат дињанд, ки манфиатовар бошад. Аммо боз њам таъкид мекунам, ки аз майзадагї инсон танњо бо хоњиши худ метавонад рањо шавад. Агар ў нахоњад, кўшишњои мову Шумо натиља намедињанд.

Муслима, Ёвон

Шараф Ќоштї, ноњияи Айнї

Ба саволи хонанда духтури нарколог Наимљон Маликов посух дод: - Бале, дуруст аст. Ин гуна доруњо њастанд, вале ќонуни тиб мегўяд, ки њатман бояд бо розигии худи бемор тавсия шаванд. Барои ин вай

Албатта, илми имрўза ба бисёр саволњо посухњои асоснок додааст. Аз љумла дар бораи умри дарахтон дар олами муосир низ. Ва илман собит шудааст, ки дарахтон нисбат ба одамон умри дароз мебинанд ва дар

Дарахтон то чанд сол умр мебинанд? Дар бораи умри дарахтон чандон зиёд намедонам. Аммо донистан мехостам. Оё илман исбот шудааст, ки навъи дарахтони дарозумр кадомњоянд?

ruzgor@hotmail.com

яке аз шуморањои худ мо дар мавриди ќадимитарин дарахти олам маълумот дода будем. Аммо олимон ба саволи синну соли дарахтони гуногун посухњои мухталиф додаанд. Зеро дарахтоне мављуданд, ки бештар аз 500 сол умр мебинанд ва баъзе дарахтон на беш аз 20 сол. Дар ин миён дарахтоне кашф шудаанд, ки то 9500 умр дидаанд. Аз ин рў метавон гуфт, ки посухи даќиќи ин савол вуљуд надорад. Вале бо чанд мисол синну соли дарахтони гуногунро дар зер меорем ва ќазоватро ба худи шумо вогузор мекунем: Дарахти ангат (Облепиха) аз 25 то 30 сол метавонад умр бинад. Ѓубайро (собир) то 80, тўс то 250, зайтун ва чормаѓзи юнонї њатто то 400 умр мебинанд. Умри санавбари оддї ва арчаро 600 сол гуфтаанд, зерфуни баргпањн, булут ва сафедори нуќрафом умри то 1000-сола дошта метавонанд. Дарахтони зернаб ва сарв то 3000 сол ва баобаб (дарахти азими тропикї), секвоя (навъе аз дарахтони бисёр калони сўзанбарги ёбої дар Амрикои Шимолї) то 5000 сол умр мебинанд.

Одам бе хўрок чї муддат метавонад зинда монад? Дар матбуот мавриди гуруснагиву ќањтї дар мамолики љангзада бисёр хабарњо мехонем. Шумо тасаввур кунед, ки масалан

info@ruzgor.tj

Мутмаъин бошед, ки на хобеду на аз хаёлатон мегузарад. Ин тозатарин хабаре буд, ки њафтаи сипаришуда расонаї гардид. Дар њаќиќат љопонињо ин гуна њамёне сохтаанд ва онро Living Wallet номидаанд, ки дар остонаи ба фурўш баровардан аст. Ин њамён дар масрафи пул соњибашро њамвора огоњ мекунад ва агар аз меъёр зиёд истифода барад, намегузорад, ки боз кунад. Вале агар соњибаш хира бошаду кўшиш кунад, ки пули бештар гирад, бо фиѓон модари ўро ба ёрї мехонад. Дар баробари ин, ба њамён видеокамерањое насб карда шудаанд, ки дар сурати рабуда шуданаш, бо забони англисї «Ба ман нарасед!», гўён, фарёд мезанад. Ба маънии дигар Living Wallet барои одамони гирифтори ба истилоњ «шопоголизм» - афроди њавасманд ба харидорї сохта шудааст, то онњоро сари ваќт аз талафи пули бештар аз меъёр огоњ созад. Барои он ки аз соњиби худ тавонад фирор кунад, барояш чархњо ва видеокамерањо насб кардаанд ва ин камерањо дасти соњиби њамёнро мешиносанд. Агар соњибаш кўшиши даст задан ба он кунад, дигаронро ба кўмак мехонад ва бо забони инглисї садо мезананд: “ба ман даст нарасон!” Аз сўми дигар метавон маълумотномаи онро тавре љўр кард, ки дар бораи масрафот ба зан ва ё шавњари соњибаш хабар расонад. Аммо ин њамён хубии дигар њам дорад. Living Wallet-ро метавон дар низоми “сарфи бењуда” ё “камомад” гузошт ва он ба оњистагї оњанги “Ќасидаи хушбахтї”-ро аз симфонияи №9 Бетховен месарояд. Дар ин њолат њамён фирор намекунад ва ба сўи соњибаш мехазад ва илтиљо мекунад, ки зудтар пули дохили онро масраф кунад.

www.ruzgor.tj


14

Шеъри рўзгори мо

www.ruzgor.tj

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

Ш

АРМУЃОНИ

«ЊАМЕШАБАЊОР» БА ИНЊО МОЊЇ НАДИЊЕД, БАЛКИ МОЊИДОРИРО ЁД ДИЊЕД Амири Каримї аз Мозандарони Эрон дар мањфил шеъри сафеди тулоние хонд. Дар шеър кўдакашро тасвир мекрад, ки дар хона дафтари шеърњои падарро пайваста хат мекашид, њама китобњоро хат мекашид. Ў чунон бузург буд, ки њатто Њофизу Саъдию Бедил, Афлотуну Арастуро низ хат мекашид, деворњои хонаро хат мекашид. Дар хатми шеър Амирї мегўяд, ки агар ба хонаи ман омадї, хатпоккуну (резинка) мусалсал (пулемёт) биёр. Бо

хатпоккун хатњоро пок кунему бо мусалсал кудакро битарсонем то ў љањонро хат назанад. Ў ба ман, ба роњбари мањфил ин маќоли ибратомузи чиниро (хитоиро) хотиррасон кард: ба инњо моњї надињед, балки моњидориро ёд дињед. Яъне, шеърашонро ислоњ накунед, балки худ ислоњкуниро ёд гиранд. Ин маќоли хитої ба ман њамчун ба роњбари мањфил хеле писанд омад. ХАЙРАНДЕШ

Мафтунаи НАЗИР, донишљўи курси аввали Донишгоњи Миллии Тољикистон, аз ш. Панљакент

Эътибор ЮСУФЇ ЉИГАРХУН Меравию рафтанат ќалбам љигархун мекунад, Њаљри ту дарди маро аз дида берун мекунад. Оташи сўзандаи ишќи ту, љоно, оќибат Рўзгорамро сияњ монанди Маљнун мекунад. Ёди ту дилро даруни сина месозад кабоб, Ашкњоям рўди пуртуѓёни Љайњун мекунад. Зери лаб гўям, Худоё, рањм кун бар њоли ман, Лек берањмї њамеша чархи гардун мекунад.

ДУХТАРИ ПАЗМОН Очаљонам! Аз миёни мардумони бешумор Зери пойи Парчами партавфишон Кош медидам Шуморо як назар Бо њамон симои хуршедии худ Боз мекардед ќалбам шўълавар.

Холи ОДИНА Алиакбари ЉОНФИДО, сардухтури Маркази саломатии №1, ш.Душанбе НАХОЊАМ БЕ ВАТАН БОШАМ! Бимирам, бекафан мирам, нахоњам бе Ватан бошам, Чу шири модарам лабташнаи оби Ватан бошам. Зи чанги Рўдакї аз тору пудам наѓма мехезад, Ки пайванди њазорон панди пирони кўњан бошад. Њама оњи фалак дар нолањои чангу най дидам, Ба назми пурнишоти Мавлавї дар анљуман бошам. Кафи хокат шавам ё абр андар ќулаат гардам, Ба табъи шод чун шоњаншањи мулки Яман бошам. Бимирам, бекафан мирам, нахоњам бе Ватан бошам.

ОН ГАЊ БА ЌАДРАМ МЕРАСЇ Рўзе парешон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї, Мўњтољи дармон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї. Хун карда чашмони маро пайванди дил бигсастаї, Рўзе пушаймон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї. Њоло чу гул бишкуфтаї, аз банди љонам растаї, Аз карда њайрон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї. Љамъи раќибони маро болои сар биншондаї, Танњову нолон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї. Эй бевафо, эй хирабин, бишкаста паймони маро, Дар чанги афѓон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї. Парварда ман ишќи туро, дар сина пинњон кардаам, Як рўз пазмон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї. Як умр љуё мешавї, њаргиз намеёбї маро, Бар хок яксон мешавї, он гањ ба ќадрам мерасї.

Бобораљаби ФАТЊУДДИН, донишљўи курси 1-и ДМТ

Мискин АЗИЗЇ, корманди Китобхонаи миллии Тољикистон

ЭЙ ХОК БАР САРАТ БОД! Миллат агар надорї, эй хок бар сарат бод! Давлат агар надорї, эй хок бар сарат бод! Бигзашт умрат, овањ, дар мољарои ќисмат, Њиммат агар надорї, эй хок бар сарат бод! Берун зи марзи кишвар рафтан тавон, валекин, Исмат агар надорї, эй хок бар сарат бод! Бањри дифои миллат омода бош доим, Вањдат агар надорї, эй хок бар сарат бод! Бобораљаб, миёни ањли каломи кишвар Њурмат агар надорї, эй хок бар сарат бод!

СЎЗИ ДИЛ Танамро дардњо афгор карданд, Ѓамамро беѓамон бисёр карданд. Ду поямро набошад тоби рафтан, Људоям аз рању рафтор карданд. На султон бошаму на банди султон, Маро аз њардуяш бекор карданд. Ба гўшам мерасад аз ѓайб овоз, Адабро бетамизон хор карданд. Фиребандозњо андар фиребанд, Ки айби худ зи нав такрор карданд. Надонад кас чї ояд пеш охир, Амал кам карда гап бисёр карданд. Сарам дар бистари хобам бимондам, Вале ѓамњо маро бедор карданд. Худоё, кун тарањњум бар Азизї, Ки гирдогирди ман девор карданд.

Назар ЭМОМ, ноњияи Шўробод ТАЌДИР Бо амри Худо њаме равам зери замин, Дар хок бимонанд, бигўянд омин! Он гањ ду малак пурсанд дину Раббам Таќдир њамин њасту њамин асту њамин.

Нодирхони АЛИХОН, шањраки Пахтаобод, шањри Турсунзода ЖАНДА Пир шавї, жанда шавї, Бо њама ту ганда шавї. Аз њама дилмонда шавї, Аз дари худ ронда шавї.

www.ruzgor.tj

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru


(Аввалаш дар шуморањои гузашта)

Аз рўзгори нобиѓањо

www.ruzgor.tj

Шоњвалї Валии Таронасоз бо бењтарин дўсти Ањмад Зоњир Ањмадшоњи Аламшоњ

Султони Њамад, «Рўзгор»

муњаммад ном шахсе аз ќавми пупалзай хонадор шуда аз ин издивољ соњиби нўњ фарзанд: шаш писар ва се духтар мешавад. Писари калонии Шоњмуњаммад Валихон Ањмад Алї Валї ба Обида, духтари Амонуллоњхон хонадор мешавад. Аз ин издивољ як фарзанде бо номи Аклил монда буд, ки то соли 2007 дар Рим, пойтахти Италия зиндагонї мекард. Шоњвалї Валии Таронасоз, писари саввуми Шоњмуњаммад Валихон мебошад. Ў аз хурдсолї ба шеъру мусиќї раѓбати беандоза калон зоњир мекунад. Зеро падари фарњангдўсти ў сари њарчанд ваќт дар хонаи худ мањфилњои шеъру суруд ороста ба он шоирону овозхонњои маъруфи кишварро даъват мекард, ки аз ин њамоишњо фарзандони ў низ бањра мебурдаанд. Ба гуфтаи Фирўза Валї Таронасоз, духтари Шоњвалї Валии Таронасоз, гули сари сабади ин мањфилњо устод Ќосими Афѓон, бузургтарин овозхони аввали асри гузаштаи мелодии Афѓонистон буд. Устод Ќосими Афѓон, сардафтари мусиќии муосири афѓон бо он машњур аст, ки соли 1919 ќабл аз эълон шудани истиќлолияти давлатии Афѓонистон дар як бањси фарњангї сафири Бритониё Добсро, ки

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

15

ки оё шумо навохтани яке аз оњангњои эљод кардаатонро дар пианино ба ман ёд дода метавонед? Устод Ќосим посух медињад, ки бале, вале ба як шарт. Шарт њамин ки њамон як оњангро ман аз як парда менавозам шумо аз пардаи дигар. Агар розї бошед шурўъ мекунем. Добс розї мешавад. Устод Ќосим оњанги таронаи истиќлоли Афѓонистонро дар њамон ќасри бошукўњ месарояд: Мактаби мост љои истиќлол, Дарси мо нуктањои истиќлол. Ваќте, ки ин мисраъњоро устод Ќосим месарояд, ањли мањфил бо шавќ кафкўбї мекунанд. Њарчанд, ки баъди ин Добс ба назокати масъала сарфањм меравад, вале аз идомаи навохтани мусиќї дигар худдорї карда наметавонад. Дар худи њамин мањфил дар як суруди дигараш устод Ќосим бо ишора ба чашмони обии сафири англис Добс боз мегўяд: Мезанад чашми кабуди ту ба мижгон нохун, Тарсам, ай шўх, миёни ману љанг шавад. Ва боз байтеро њамчун шаккаррез дар идомаи ин суруд мехонад: Њамин љо сулњ кун бо мо,

АЊМАД ЗОЊИР ВА САД ШОИР

чї лозим, Ки дар мањшар зи мо шарманда бошї! Дар поёни ин њамоиш устод Ќосим дар њузури Добс ин сурудро, ки матнаш аз шоир Мустаѓнист ва баъдњо ба яке аз таронањои машњури Афѓонистон табдил ёфта буд, месарояд:

АЊМАД ЗОЊИР ВА ШОЊВАЛЇ ВАЛИИ ТАРОНАСОЗ Хонандаи гиромии њафтаномаи «Рўзгор», силсиламаќолањои «Ањмад Зоњир ва сад шоир»-ро идома медињем. Инак шумораи 23-уми њафтанома ба дасти Шумо расид. То ин ваќт Шумо дар бораи Ањмад Зоњир ва тарзу шеваи истифодаи ў аз ашъори устод Абулќосим Лоњутї дар њашт шумора (1-8), аз ашъори Фурўѓи Фаррухзод дар њашт шумора (9-16) ва аз ашъори Рањии Муъайирї дар шаш шумора (17-22) маълумот гирифтед. Дар айни замон дар он маќолањо мо талош кардем, ки каме њам бошад дар бораи зиндагиномаи ин шуаро, иртиботи онњо бо мусиќї, дар бораи он ашъори онњо, ки Ањмад Зоњир истифода кардааст, дар бораи оњанги таронањои бар ин ашъор сохтаи Ањмад Зоњир ва ё дигар оњангсозон барои Ањмад Зоњир эљодкарда ба Шумо маълумот бидињем, матни пурраи ин ашъор ва ин сурудњоро пешкаши Шумо, алоќамандони таронањои ин хунёгари нотакрор гардонем.

Њамзамон боз дигар маълумоти љолиберо бароятон ироа бисозем. Аз ин шумора ба баъд дар бораи Ањмад Зоњир ва Шоњвалї Валии Таронасоз мегўем. Шоњвалї ВалииТаронасозро бештар на њамчун шоир, балки њамчун оњангсоз ва овозхон дар Афѓонистон мешиносанд. Вале ў дар баробари оњанг эљод кардан барои оњангњояш гоњ-гоњ матн низ менавишт, ки маъмулан чунин матнњоро дар Афѓонистон тасниф мегўянд. Матни шеърие, ки танњо ба хотири ѓунљондани он ба чањорчўбаи оњанге навишта мешавад, тасниф номида мешавад. Дар Афѓонистон бисёр оњангсозон таснифсоз низ њастанд. Шоњвалї Валии Таронасоз аз љумлаи нахустин таснифсозони мусиќии муосири Афѓонистон ба шумор меравад. Панљоњ сол мешавад, ки дар Тољикистони азизи мо суруд таронањои Шоњвалї Валии Таронасоз ќариб, ки њар рўз дар тўю базмњо, мањфилњо, консертњо садо медињанд. Таронањои ўро на як насл ду насл сурудаанд. Масалан таронаи ў «Ба нўги панља меравї»-ро агар аввал Њунарпешаи мардумии Тољикистон шодравон Тољиддин Муњиддинов суруда бошад, имрўз духтари ин овозхони маъруфи кишвар Шабнами Тољиддин онро њамчун мерос аз падар месарояд. Сурудњои машњури Њофизи Халќии Тољикистон, худорањматї апаи Нигина Рауфова «Раќсида биё, ёрат мануме», «Дуздида ба ман дидиву ман дидам» низ аз сохтањои ў мебошанд. Њунарманди мардумии Тољикистон Дона Бањромов солњои 70-уми асри гузашта суруди дигар ў «Катим бугу магу кардие»-ро миёни алоќамандони

мусиќї дар Тољикистон маъруф карда буд. Ба гуфтаи Њунарманди мардумии Тољикистон Ќурбоналї Рањмонов яке аз сабабњои њанўз аз даврони мактабхонї маќбули алоќамандони мусиќї гардидани ў њамчун овозхон дар яке аз озмунњо сурудани таронаи «Ма ќурбони сару пои ту мешам модари ман»- мебошад, ки матн ва оњанги он сохтаи њамин шоиру овозхону оњангсоз аст. Ва ногуфта намонад, ки ин суруди зеборо аввалин маротиба Љўраек Назриев, овозхони маъруфи кишвар, ягона овозхони тољик, ки бо Ањмад Зоњир аз наздик шинос буд ва бо ў чанд суруди дугона хондааст, аз Афѓонистон ба Тољикистон ба армуѓон овардааст. Њамон солњои њафтодуми асри гузаштаи мелодї њунарманди Мардумии Тољикистон Давлатманд Холов як таронаи дигари машњури ў «Озорам мадењ, ки дилам танг аст»-ро дар консертњояш месуруд, ки аз љониби алоќамандони мусиќї гарм истиќбол мешуд. Ахиран Парвина Юсуфї, як овозхони љавону маъруфи мо, суруди ў «Гиря мекунам»-ро, ки овозхони машњури Афѓонистон Ањмад Валї аввалин бор онро сурудааст, дар репертуари худ љой додааст. Сурудњои дигари ў «Худо бувад ёрет, Ќуръон нигањдорет» (бо истифода аз дубайтињои халќї), «Худо бувад њамроњет, Ќуръон пушту паноњет» (бо истифода аз дубайтињои халќї), «Дўстат дорам њамеша, њамеша», «У Шањрбону бону љоно», «Кай бошаду кай», «Не, не, њаргиз, њаргиз» тавассути садои Ањмад Зоњири нотакрор вориди Тољикистони мо шуданду дар ин љо ба сурудњои

Ноз дорад бесарусомониям, Бањр дар бар ќатраи тўфониям, Осмон сайраст саргардониям, Мушкили њар кор шуд осониям, Гар надонї ѓайрати афѓониям, Чун ба майдон омадї медониям. Кист афѓон дар замони гиру дор, Менатарсад аз нањиби корзор, Рашки Рустам, ѓайрати Исфандиёр, Кай бувад аз хасм рўгардониям. Гар надонї ѓайрати афѓониям, Чун ба майдон омадї медониям. Кай ба ѓайр аз љанг бошад кори ман, Љанг бошад кори ман, кирдори ман, Шуд фароз аз љанг нангу ори ман, То ба чанд, ай хасм, метарсониям. Гар надонї ѓайрати афѓониям, Чун ба майдон омадї медониям.

Шоњмуњаммад Валихон дўстдоштаи алоќамандони мусиќии ноб табдил ёфтанд. Имрўз ин таронањоро ќариб њамаи овозхонњои љавони мо азёд медонанду месароянд. Хонандаи гиромї, пеш аз он ки дар бораи таронањои барои Ањмад Зоњир эљод кардаи Шоњвалї Валии Таронасоз њарф бизанем, мехоњам дар бораи шарњи њоли ин бузургтарин чењраи мусиќии Афѓонистон ва љањони форсигў дар асри 20 маълумот дошта бошад. Шоњвалї Валии Таронасоз соли 1927 дар Кобул дар хонадони Шоњмуњаммад Валихони Дарвозї, ки њамон солњо дар маќоми ноибуссалтанат ва вазири корњои хориљаи давлати нав ба истиќлолрасидаи Афѓонистон ба рањбарии Шоњ Амонуллоњхон ифои вазифа менамуд, чашм ба љањони њастї кушодааст. Шоњмуњаммад Валихони Дарвозї, ки худ низомии њирфаї буд ва рутбаи љенеролї дошт, шояд табъи шоирї низ дошта бошад, ки дар баъзе маъхазњо ўро бо тахаллуси «Огоњ» ёд мекунанд. Шоњмуњаммад Валихон ба Узро, духтари Фаќир-

ruzgor@hotmail.com

њам навозанда ва њам донандаи хуби мусиќї буд, ночор месозад оњанги таронаи озодии Афѓонистонро бо ў якљо навозад ва устод Ќосим он сурудро бисарояд. Ба назари банда чун ин ќисса љолиб аст, мехоњам онро ба тавваљљўњи шумо, хонандаи азиз, муфассалтар наќл кунам. Ин њодиса замоне ба вуќўъ пайваст, ки љанги саввуми Бритониё бо Афѓонистон хатм шуда , вале њанўз созишномаи сулњ ба имзо нарасида ва Бритониё Афѓонистонро ба расмият њанўз нашинохта буд. Добс гўё њамон шабу рўз масъул буд, ки масъалаи ба расмият шинохтан ва ё нашинохтани Афѓонистонро аз сўи Бритониё дар Кобул њаллу фасл бикунад. Дар яке аз даъватњои расмї, ки дар он устод Ќосими Афѓон низ ширкат мекард, Добс аз овозхони машњур мепурсад, ки кадом олоти мусиќиро ў навохта метавонад. Устод Ќосим посух медињад, ки њамаашро. Добс боз мепурсад, ки пиониноро њам навохта метавонад? Устод Ќосим посух медињад, ки бале. Добс боз аз устод Ќосим савол мекунад,

info@ruzgor.tj

Гирдињамомадагони он мањфили фаромўшнашуданї ба ин њозирљавобињову њунари волои сарояндагии устод Ќосим то дер кафкўбї мекунад. Устод Ќосими Афѓонро барњаќ сарояндаи истиќлолу озодї ном мемонанд. Воќеан, ин сурудро имрўзњо низ дар баъзе мањофил дар Афѓонистон бо ишора ба хуруљи эњтимолии нирўњои низомии Бритониё ва дигар давлатњои узви эътилофи байналмилалии зиддитерористї дар соли 2014 аз ин кишвар месароянду аз муаллифи он ёд мекунанд. Акнун бармегардем ба идомаи ќиссаи шогирди устод Ќосими Афѓон Шоњвалї Валии Таронасоз, ки таронањояш ним аср боз дилњоро дар ќаламрави аълоњазрат забонї форсї ба шўру валвала меоранд. Шоњмуњаммад Валихон чун шавќу раѓбати бузурги писараш Шоњвалиро ба мусиќї мебинад аз устод Мадамхони ситорнавоз, донандаи илмї мусиќї хоњиш мекунад, ки асосњои ин њунари зеборо ба ў сабаќ бидињад. Шоњвалї дар муддати кўтоњ навохтани њармонияро ёд мегирад. Ў ташнаеро мемонд, ки ба лаби чашма расида буду мехост, ки њарчи тезтар ташнагиашро бишканад. Вале таќдир дигар чизро мехостааст…

(давом дорад)

www.ruzgor.tj


16

№23 (023) 05 ноябри соли 2013

МУАССИС: ТАШКИЛОТИ ЉАМЪИЯТИИ «РЎЗГОР»

www.ruzgor.tj

Варзиш дар рўзгор

www.ruzgor.tj

Рўзнома дар Вазорати Фарњанги Љумњурии Тољикистон тањти раќами 0216/рз, аз дувоздањуми декабри соли 2012 сабти ном шудааст.

e mail: info@ruzgor.tj

Сармуњаррир: Султони ЊАМАД Веростор: Љањонгири СУЛТОН

* Аксу дастхатњо ба муаллифонашон баргардонида намешавад. * Ба дурустии далелу арќоме, ки дар номањои расида ва эълону рекламањо истифода шудаанд, муаллифонашон масъулият доранд. * Њангоми истифода ва иќтибосњои људогона аз матолиби «Рўзгор» истинод ба манбаъ њатмист.

ruzgor@mail.ru

Суроѓаи мо: шањри Душанбе, кўч. Бухоро 13 Телефон: (907) 91-59-34 *** Нашрия дар чопхонаи «Интишор» ба табъ расидааст. Теъдоди нашр: 1000 нусха.

Рузгор №23  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you