Issuu on Google+

www.ruzgor.tj

№18 (018) 02 октябри соли 2013

Бирав, зи таљрибаи рўзгор бањра бигир!

№ 18 (018), чоршанбе 02 октябри соли 2013

ТАСМИМИ ДЕРИНТИЗОРИ СПАД Путин гуфт: "Махсусан ин дар ин айёме, ки хуруљи нерўњои хориљї аз Афѓонистон тарњрезї шудааст, хеле муњим аст. Њар њолате, ки баъди ин пеш меояд, моро набояд ѓофилгир кунад".

www.ruzgor.tj info@ruzgor.tj

Њафтаномаи иљтимоию фарњангї

ШАБИ ЁД АЗ УСТОДИ ШАЊИД РАББОНЇ

25 ЊАЗОР СОМОНЇ, 30 ДАЌИЌА СУХАНРОНЇ ДАР ТВ, ТАНЊО БАЪДИ ЉАМЪОВАРИИ 210 ЊАЗОР ИМЗО

Бо ибтикори Сафорати Љумњурии Исломии Афѓонистон дар Тољикистон ба муносибати дуввумин солгарди ба шањодат расидани профессор Бурњониддин Раббонї, собиќ Раиси Љумњури Давлати Исломии Афѓонистон, сиёсатмадор ва олими бузурги исломї шаби ёдбуди ин абармарди таърих баргузор гардид, ки дар он намояндагони ањли зиёи Тољикистону Афѓонистону Эрон ширкат карданд. сањ.7

сањ.5

Дар њамин њол Ойнињол Бобоназарова, номзади эњтимолї ба мансаби президентї аз ЊНИТ дар як нишасти матбуотї ба хабарнигорони дохиливу хориљї нигаронии худро аз он иброз дошт...

сањ.4

Адиб ва рўзгор

“МАН МЕНАВИСАМ, БОЯД ЊАТМАН НАВИСАМ”

"АДАМИ АНДЕША ЯКЕ АЗ ДАРДЊОИ ЉОМЕАИ ИМРЎЗИ МОСТ"

сањ.8

Имрўз шеъри мо аз назари танаввуи сабкї ва лањни баёну андеша хеле шеъри ќавист. Шеъре, ки сифатан тафовут дорад аз шеъри Ќаноату Бозору Лоиќ ва Гулрухсор. Ман намехоњам бигўям, ки шеъри имрўз аз шеъри онњо бехтар аст, вале танаввуаш бештар аст, лањни баёну сабк ва андешааш дигар аст. Забони шеър њам имрўз таѓйир ёфта.

Таќриз ва китобиёт

НАБАРДИ РУСТАМ БО БАРЗУ ВА ТАФРИЌАИ ЗАБОНЇ Китоб бо порае аз "Шоњнома"-и Њаким Фирдавсии Тўсї, ки ба эњтимоми Муњаммад Њусейни Киёнпур ба наср гардонида шудааст, љамъбаст мешавад. Ин пораи "Шоњнома" як ќиссаи пандомўзи дигар аз рўзгори љањонпањлавон Рустами достон аст, ки баъди ќатли Сўњроб бо набераи худ, фарзанди Сўњроби љавонмарг Барзу дар набард мешавад...

сањ.7

Орифони мо

ДОМУЛЛОИ СУРХИЁН

СМК

АЊМАД ЗОЊИР ВА РАЊИИ МУЪАЙИРЇ www.ruzgor.tj

сањ.15

сањ.13

сањ.6

КАДОМ ДАСТА СОЊИБИ ОВОЗА ЊАМ ЊАЌИЌАТЕ ЉФТ МЕШАВАД? ruzgor@hotmail.com НУЊУФТА ДОРАД info@ruzgor.tj сањ.12

БОЃИ БАДАХШОН: ЊОСИЛ ХУБ, ВАЛЕ...

сањ.2

сањ. 8

Амир Абдурањмонхон духтари бародараш амир Њайдарро никоњ карда ба ў медињад. Муњаммадсолењ 13 сол дар шањри Кобул монд ва аз он љо бо њамсару писараш бо исми Муњаммадаслам (таваллудаш 1898 милодї, Кобул) озими ватан гардид. Бояд тазаккур дод, ки бозгашти Мавлавї Муњаммадсолењ ба ватан барояш суруру шодї оварда бошад њам, ѓаму андўњ низ дар пай дошт...


2

Президент дар Тавилдара кохи фарњангї ифтитоњ кард

Б

о ширкати Президенти Љумњурии Тољикистон Эмомалї Рањмон дар маркази ноњияи Тавлидара як бинои нави замонавї ифтитоњ шуд, ки номи Кохи фарњангї гирифт. Бино ба гузориши дафтари матбуотии Сардори давлат кохи мазкур аз ду ошёна ва тањњонаи дорои шароити мусоиди корї ва толори барњаво барои ќариб 500 љойи нишаст буда, барои гузаронидани чорабинињои фарњангию фароѓатї ва маърифатї пешбинї шудааст.

Фармоишгари иншооти мазкур Дирексияи иншооти сохтмонии Дастгоњи иљроияи Президенти Љумњурии Тољикистон буда, корњои сохтмонии он аз љониби ЉДММ "Наљљор" ба анљом расонида шудааст. Ин бино муддати ду сол бунёд ёфта, дар сохтмони он 6 милиону 500 њазор сомонї масраф шудааст. Дар толори кохи фарњанг аввалин мулоќоти Эмомалї Рањмон бо бо фаъолони ноњияи Тавлидара баргузор гардид. Президенти Тољикистон ноњияи Тавилдараро зода ва њамќадами замони истиќлолият донист ва гуфт њукумати кишвар пайваста дар рушду ободонии он талош мекунад. Ба гуфтаи Эмомалї Рањмон аз соли 1995 инљониб аз њисоби њамаи манбаъњои маблаѓгузории давлатї барои рушди иќтисодиву иљтимоии ноњияи Тавидара зиёда 118 миллион сомонї, аз љумла аз њисоби буљети љумњуриявї ва татбиќи лоињањои сармоягузорї ќариб 107 миллион сомонї равона гардидааст.

Њамоиши муколамаи забон ва фарњанг дар Душанбе 3-4 октябри соли равон дар шањри Душанбе њомоиши "Муколамаи забон ва фарњанги ИДМ ва СЊШ дар асри XXI" баргузор мешавад. Њамчуноне намояндаи хадамоти матбуотии Кумитаи иљроияи ИДМ ба "Рўзгор" гуфт, њамоиши мазкур аз љониби Донишгоњи давлатии лингвистї гузаронида мешавад ва макони баргузории он Донишгоњи миллии Тољикистон аст.

Дар доираи ин њамоиш баргузории љаласоту мизњои гирди табодули таљриба ва бањсњои илмї дар масъалањои шарокати давлатї-конфессионалї, наќш ва љойгоњи омодагињои забонї дар маориф, системањои миллии гуногунсатњи омодасозии кадрњо дар самти маорифи маънавї, омодасозии кадрњои илмї ва ѓайра баргузор хоњад шуд. Дар ин њамоиш олимони варзидаи соњаи забон, мутахассисони макотиби олї, шўроњои байни мактабњои олї аз мамлакатњои ИДМ даъват шудаанд. Манбаъ афзуд, ки ин як чорабинии анъанавист ва он дар гўшаву канори давлатњи узв сари чанд ваќт баргузор мешавад.

www.ruzgor.tj

Ахбори Тољикистон ва љањон

www.ruzgor.tj

№18 (018) 02 октябри соли 2013

Боѓи Бадахшон: Њосил хуб, вале талаф меёбад

Б

ОЃИ Бадахшон дар таъмин намудани маѓозањо ва бозорњои шањри Хоруѓ аз мањсулоти мевагї имрўз метавонад сањми бештар бигирад. Аммо барои коркард ва сифатнок ба савдо баровардани он шароити лозима мављуд нест.

Алимамади Алимардон чанд сол боз дар ин боѓ кор мекунад ва њар як бех нињолро хуб мешиносад. Чун пайваста дар парвариш ва нигоњубини он аст. Бино ба гуфтаи ў имсол боѓи онњо њосили хуб ба бор овардааст. Дар ин боѓ зиёда аз сї намуди дарахтони мевадињанда мављуданд, ки ќисми онњоро аз дигар давлатњои дурру наздик овардаанд. Аз намуди мевањои мањаллї навъи себњои гуламадї, шоњсеб, саидшоњї, туршсеб ва дигарњо ва аз намуди себњо, ки аз мамолики дигар оварда шудаанд, чилинии итолиёї, крипсоли амрикої, апорти алматої,ренеткаи сибирї семеренкои русї ва навъњои дигар мебошанд. Шоиста Мубаллиева корманди Пажуњишгоњи илмии шањри Хоруѓ, ки сарпарастии кори боѓдории Боѓи Бадахшонро бар ўњда дорад, мегуяд, ки аз даврони собиќ

Шўравї то ба њол дар ин боѓ намудњои зиёди нињолњои себу нок шинонда ва парвариш карда шуданд, ки имрўз самараи хуб дода истодаанд. Кормандони боѓи Бадахшон барои ба савдо баровардани мањсулоти худ онро бо истифода аз имконоти лозима хушк карда тоза мекунанд ва пас он пешнињоди мизољон менамоянд. Дар ин хона, ки аз боѓдорони даврони шуравї мерос мондааст, то ба њол хушккунии мава сурат мегирад. Аммо чун раќобати бозорї зиёд аст, зарурат пеш меояд,то меваи хушкардаи ин боѓ сифатнокии баландтарро соњиб бошад. Бино ба гуфтаи Шоиста Мубаллиева азбаски зиёд намудњои маваљоти ин боѓ мавсимианд, на њама ваќт имконияти ба савдо мондан, интиќол додан ва хушк намудани он фароњам мебошад. Гарчанд аз бозори марказии шањр дар канора ќарор дорем, барои интиќоли мева њатто мошинаи худї надорем. Аммо дар бораи дастрасї ва харидани тањљизоти мевахушкунанда маљоли сухан њам нест, зеро маблаѓи кофї дастрас нест. Њоло дар ин боѓ себ ва нокњои намудњои мухталиф рўи замин рехта, интизори дасти чинанда мондаанд, вале сари ваќт имконият даст намедињад, то ки кор анљом ёбад. Алишер Љунайдов «Рўзгор» Хоруѓ, ВМКБ

Сехи дузандагии Хоруѓ як сол боз фаъолият мекунад

К

ОРМАНДОНИ сехи дузандагии шахри Хоруг фаъолияти яксолаашонро ќайд мегиранд. Охири сентябри соли 2012 бо ташаббуси агентии таъминоти маводи назди президенти Љумњурии Тољикистон ин корхона дар шањри Хоруѓ таъсис ёфт ва ба фаъолият шурўъ намуд.

Инак кормандони ин сехи дузандагї фаъолияти яксолаашро љамъбаст намуданд. Бино ба гуфтаи Сусанна Муродбекова, роњбари ин корхона дар тули як сол ќариб 12 њазор адад мавод истењсол гардида дўхта ва тайёр карда шуд. Бо истифода аз тањљизоти муосир дар ин љо намудњои мухталифи либосворї, болишту тагсар ва рахти хоб духта мешаванд. Аз љониби ќисмњои низомии мустаќар дар Бадахшон, беморхонаи вилоятї ва муассисаи тафтишотї ва нигањдории муваќатии шањри Хоруѓ фармоишњоро ќабул намуда, кормандони корхонаи мазкур пайваста аз кор таъмин мебошанд. Дар тўли сол дар ин сехи дузандагї барои низомиён 10 њазор адад рахти хоб, 500 адад тагсар, барои беморхонаи вилоятї 140 адад ва инчунин барои муассисаи тафтишотї ва нигањдории муваќатї 120 адад рахти хоб духта омода карда шуд. Анборхонањои пури ин корхона оаз он шањодат медињанд, ки кор дар ин љо бо љўшу хурўш меравад. Алишер Љунайдов «Рўзгор» Хоруѓ, ВМКБ

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru

Резаахбори олам ва кишвар дар њафтае,ки гузашт Додгоњи Олии Тољикистон њукми њамлаварон ба манзили Муродалї Алимардонро баъди 8 соли рўйдод содир кард. Зайниддин Самадов ва Дилшод Мирзоев њар кадом 24 солї аз озлдї мањрум гардиданд. Иштирокчи дигар ин њамла Умед Насриддинов бошад 2 сол њукм гирифтааст. Маврид ба ёдоварист, ки афроди ёдшуда шаби 29 ба 30 июни соли 2005 ба манзили Муродалї Алимардон воќеъ дар дењаи Нољии болои ноњияи Њисор њамла карда, 4 њазор долларро рабуданд ва посбони хонаро ба ќатл расонда буданд. *** Дар Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Љумњурии Тољикистон љаласаи коршиносони маќомоти зиддимухаддиротии Љумњурии Исломии Афѓонистон, Љумњурии Ќирѓизистон ва Љумњурии Тољикистон - ташаббуси АЌТ ба кори худ поён дод. Мањмаднаим Маризоев-Љонишини сардори Ситоди Агентїдар сўњбат бо "Рўзгор" гуфт, ки мулоќоти сељониба дар доираи амалисозии "Барномаи минтаќавии Раёсати СММ оид ба маводи мухаддир ва љинояткорї барои Афѓонистон ва кишварњои њамсояи он дар солњои 2011-2014" баргузор шуд ва дар поёни он Протоколи муштарак ба имзо расид. Ќарор аст мулоќоти сеюми сарварони идорањои зиддимухаддиротии се кишвар моњи октябри соли равон дар шањри Бишкек баргузор шавад. *** Дар вилояти Бадахшони Афѓонистон миёни нерўњои давлатї ва љанговарони гурўњи Толибон, ки мехоњанд назорати худро дар дењаи Мунљон барќарор созанд, идома дорад. Котиби матбуотии ВКД Афѓонистон Сиддиќ Сиддиќї ба хабаргузорињо гуфт, ки аз бинои идораи пулиси минтаќа кормандон ољилона берун карда шуданд, то ба асорат ва ё муњосира науфтанд. Баъди ин љангиёни Толибон биноро дар ихтиёри худ гирифтанд. Аммо як амалиёти махсус дар назар аст, ки гумон меравад дар кўтоњтарин фурсат бино дубора аз Толибон холї карда шавад. *** Президентони Эрон ва ИМА Њасани Рўњонї ва Барак Обама бори аввал дар таърихи 34 соли охир мустаќиман телефонї гуфтугў карданд. Бино ба гузориши дафтари матбуотии Кохи Сафед ин муколама муддати 15 даќиќа идома доштааст ва љонибњо бештар дар мавриди оѓози гуфтушунид сари барномањои њастаии Эрон ва лаѓви зина ба зинаи тањримњои амрикої нисбат ба Эронро мавриди сўњбат ќарор додаанд. *** Бар асари роњандозии як амалиёти махсус ба пулиси Чин муяссар гардид, ки гурўњи љинояткореро аз байн барад, ки муддати дурудароз ба тиљорати инсон машѓул буд. Аз чанги ин гурўњ 92 тифле озод карда шуд, ки њоло ќурбонии харидуфурўш нашуда буданд. пулис аз боздошти њудудан 300 гумонбар иттилоъ дод. *** Дар ноњияи Шањритус падари 38-сола ба ќатли тифли ширхораи худ гумонбар мешавад. Кормандони умури дохилии ноњия мегўянд шањрванд Мањмадов Фахриддин Эргашевро боздошт кардаанд, ки дар хонаи хобаш ба писараш Фахриддинов Юсуфхон корд задааст ва бар асари ин амали вањшиёна тифле, ки њанўз яксола нашудааст, љон додааст. Гуфта мешавад, ки боздоштшуда аз бемории рўњї низ ранљ мебурд, вале њоло бо далели тиббї ин иддио исбот нашудааст. Намояндаи дафтари матбуотии ВКД Тољикистон дар сўњбат бо "Рўзгор" рўйдоди мазкурро дар вилояти Хатлон бесобиќа номид. *** Бар асари инфиљори бомб дар шањри Пешовари Покистон бештар аз 40 нафар љони худро аз даст доданд. Пулиси минтаќа аз харобшавии наздик ба 50 маѓозаву дукон ва рехтани шишањои тирезањои хонањои истиќоматї ва фурушгоњњои атроф хабар дод. Ин сеюмин инфиљори маргбор дар шањри Пешовари Покистон буда, рўзи љумъа бар асари таркиш њаддиаќал 16 нафар кушта шуда буданд. Сарвазири Покистон Навоз Шариф бо мањкум намудани ин амали террористї њамзамон эълон кард, ки Толибони Покистон даст доштани худ ба онро рад кард.


www.ruzgor.tj

"Рўзгор" ва хонанда

№18 (018) 02 октябри соли 2013

3

МО ХУД ИМИЉИ ХУДРО СОХТА НАМЕТАВОНЕМ,

ГИЛА АЗ БЕГОНАГОН ХАТОСТ Б

о арзи салом хидмати њама азизоне, ки њафтаи сипаришуда бо "Рўзгор" буданд. Њафтаи гузашта дар мавриди матолиби "Рўзгор" зиёд буданд касоне, ки бо зангњои телефонии худ ибрози назар мекарданд. Сулаймони Салимзода аз ноњияи Бохтар мегуфт, ки мухлиси китобњои хотиротист ва аз он ки устод Ќаноат дафтари хотирањои худро дар шакли китоб рўи чоп овардааст, хеле хуш шудааст. Вале мушкил он будааст, ки китобро дастрас накардааст. Ва њоло, ки аз "Рўзгор" хондааст, ки асари устоди назм ба теъдоди хеле кам чоп шудааст, иллати дарёфт накарданашро фањмидааст.

Моњсанам Абдуллоева аз Кўлоб бори дигар дар бораи шоира Мањтоби Зокир ибрози назар кард. Вай гуфт, ки марњумро шахсан мешинохт ва аз љумлаи фарњангиёни номуроде медонад, ки дасташ ба гиребони орзуяш нарасид. Вале вай медонад, ки духтархонду писархондаш соњиби хонаву дари ободанд. Яке дар Балљувону дигаре дар Душанбе. Хонандаи мо Додихудо Гулмирзоев, корманди Тољикаэронавигатсия андешањои худро дар атрофи бањси имиљсозї дар Тољикистон иброз дошт. Вай гуфт аз нишасти "Мушкилоти ташкили имиљи Тољикистон дар ВАО-и байналмилалї" аз "Рўзгор" огоњ шудааст ва чун аз хонандагони њамешагии њафтанома аст ва аз шумораи аввал онро мехонад, хост назарашро аз њамин тариќ иброз дорад. Ба андешаи ў аввал бояд њукумат кўшад, ки имиљи кишварро дар дохил, миёни сокинони худ баланд бардорад. Як роњи ин он аст, ки камбудињои дохилиро бояд аввал бартараф кунад, то шикояти афроди норозї берун аз кишвар наравад. Буданд ва њастанд њодисањое, ки )ноадолатї дар маќомоти судї) билохира шањрвандонро водор карданд, ки ба созмонњои байналмилалї мурољиат намоянд. Ин дар њолест, ќонунњои кишвар мутобиќ ба меъёрњои байналмилалианд ва мушкил танњо дар риояи онњост. Поймол шудани њуќуќи шахс инсонњоро водор мекунад барои њимояи шарафи худ ба дигар љо мурољиат намоянд. Яъне, ба гуфтаи ин хонандаи мо Тољикистон танњо бо њалли мушкилоти фазояндаи дохилї метавонад обрўи байналмилалии худро њал намояд. Албатта, дар атрофи маќолаи ёдшуда андешањои дигар њам расиданд, ки баъзеи онњоро дар поён интишор медињем. Вале наметавонем аз таъкиди дигари Додихудо Гулмирзоев сарфи назар кунем. Вай мегўяд Фармоиши Президенти Тољикистон вуљуд дорад, ки аз мансабдорон талаб карда мешавад ба маќолањои танќидии нашрияњо вокуниш нишон дињанд. Вале мебинем, ки дар аксар маврид идорањо ба маќолањои танќидию тањлилї посух намедињанд ва љавоби дуруст намефиристанд. Ба дигар маънї ин ќарори њукумат аз љониби худи сарварон амалї намегардад. Додихудо Гулмирзоев њамчунин аз ташкили сањифаи "Армуѓони "Њамешабањор" истиќбол

Аз маќола хондам ва донистам, ки устод Раббонии шањид як донишманди шинохтаву варзида ва як олими эътирофшудаи исломї дар љањон будааст. То ин замон ман танњо он нуктаро медонистам, ки Бурњониддини Раббонї ва Ањмадшоњи Масъуд дар замони љанги дохилї пуштибону њомии муњољирони тољик буданд ва нагузоштанд, ки дар Афѓонистон онњо худро ѓариб донанд. Аммо умри мардони роњи Њаќ кўтоњ аст. Њам Масъуди сипањсолор ва њам Раббонии олиму сиёсатмадор билохира аз олам бо нўш кардани љоми шањодат рахти сафар барбастанд ва њарду њам ќурбонии аљнабиёни террорист шу-

ро њифз кунем. Агар касе аз дур барномањои шабакаи якро тамошо кунад, гумон мекунад дар Тољикистон ё љанг аст ё ин кишвар дар остонаи љанги дохилї ќарор дорад. Шахсан ман ягон барномаи тањлилии русиро тамошо накардаам, ки талоши имиљсозї дошта бошад. Агар худи мо ин корро карда натавонем, пас хориљињо мекунанд ва албатта, аз назари худ, ки дар аксар маврид манфї аст. Ман телевизиони Эронро аз тариќи мањвора тамошо мекунам. Барои обрўи кишварашон ончунон барномањои тањлилии љолиб бо забони инглисї ташкилу пахш мекунанд, ки офарин мехонї. Оё мумкин нест ба љои

шахсияте, ки шоириаш дар олам эътироф шудааст ва як худаш тавонистааст то "Тољикистон исми ман" ном достонаш мамлакати кучаки моро ба оламиён муаррифї кунад, камоли адаб нест. Муаллиф бигзор андешањои худро атрофи мавзуъи баррасишуда иброз медошт, вале ба устод Ќаноат санг намезад. Одоби бањсро бояд риоя намуд... Саъдии бузургвор фармудаанд: Даъвї макун, ки бартарам аз дигарон ба илм, Чун кибр кардї, аз њама нодон фурўтарї! Ва мехоњам касе аз донишмандони шинохта миёни ин ду тан њакам бошанд, то мо хонандагони оддї донем, ки кадоме дар мавриди Каррон њаќанд. Абдулло, Бохтар "Рўзгор": Гумон намекунем, ки ин љо њакаме лозим бошад. Маќола дар "Љумурият", органи расмии њукумати Тољикистон чоп шудааст ва яќинан касоне, ки мавриди мухотаб ќарор гирифтаанд, аз љумла устод Ќаноат ва Юсуфшоњ Яќубов посух медињанд. Фаќат мунтазир бояд буд, ин як бањси илмї аст. Мо њам ќабул дорем, ки каме одоби бањс риоя нашудааст, вале бояд бинем, ки посухи он чї гуна хоњад буд.

кард ва гуфт замоне худи ў низ аз ширкаткунандагои њамин мањфили шеър буд ва бо касоне, ки имрўз намунањои ашъорашон дар ин сањифа интишор меёбад, ошност. Вале бо сабабњои гирифторї чанд муддат аст, ки дар мањфил ширкат надорад, акнун кўшиш мекунад дар оянда боз вориди ин "Њамешабањор" шавад. Ва њоло муруре дорем ба номањои расида: РЎЊИ ШАЊИДОН ШОД БОД! Хеле маќолаи пурарзиш дар бораи устод Бурњониддин Раббонии зиндаёд хондам. Аслан "Рўзгор" дар ин шумора ду матлаби хуб дар бораи ду абармарди љињоду пайкор, сипањсолор Ањмадшоњи Масъуд ва сиёсатмадори эътрофшудаву матрањ Бурњониддини Раббонї интишор дод. Шањодати ин ду дар њамин як моњ иттифоќ уфтодааст ва дар Афѓонистон њам пайи њам ин ду сана таљлил гардид.

данд. Ањмадшоњи Масъуд умре дар сангар буд ва дар њамин сангар шањид шуд, устод Раббонї низ умре дар сангари муколамаю музокарот љињати ќатъи хунрезї ќарор дошт ва охирин нафаси ў низ њамин буд. Замоне, ки тарњи нави сулњ дар Афѓонистонро мекашиду амалї мекард, душманонаш аз байн бурданд, то ин сулњ дар Афѓонистон пойдор нагардад. Ў шањиди роњи сулњ буд. Рўњаш шод бод! Акрамхони Олимхон, Душанбе МО ХУД ИМИЉИ ХУДРО СОХТА НАМЕТАВОНЕМ, ГИЛА АЗ БЕГОНАГОН ХАТОСТ Магар мо метавонем бо барномањои телевизионие, ки дорем, имиљи кишварро боло барем? Чанд шабакаи ТВ давлатї 24 соат барномањои тафрењї доранд. Барномањои сиёсиашон саропо паст задани гурўњеву мадњи гурўњи дигар. Пас бо ин мафкура то куљо мо метаовнем обрўи байналмилалии худ-

ruzgor@hotmail.com

чор шабакаи дохилї, ки такрор ба такрор мераќсанду месароянд, як шабакаи соф инглисиву русї барои хориља созанд, ки имиљи кишварро боло баранд? Зарнигор, Душанбе МЕХОЊАМ КАСЕ МИЁНИ УСТОД ЌАНОАТ ВА ДОКТОР БОБОМУЛЛОЕВ ЊАКАМ ШАВАД

Таќризи Варќа Зайниддиновро дар бораи китоби хотирот�� устод Муъмин Ќаноат хондам. Ва њамзамон маќолаи С.Бобомуллоев: "Каррон: кашфиёти илмї ё њазёни навбатї?!"-ро, ки дар рўзномаи "Љумњурият" рўзи 23 снтябр чоп шуда буд, низ мутолиа кардам. Ва ањсан хондам ба муаллифи он доктори илми таърих Бобомуллоев. Чаро? Мо метавонем сари бузургонамон санг занем. Мо танњо инро метавонем. Шояд мўњтарам Бобомулоев донишмандтар аз устод Ќаноат бошанд, вале маќола дардовар аст. Муаллиф Муъмин Ќаноатро ба дурўѓнависї муттањам мекунад. Њамлаи лафзї бо

info@ruzgor.tj

"РЎЗГОР" ПЕШНИЊОДЊОЯШРО БОЯД ПАЙГИРЇ КУНАД Сад дар сад љонибдори онам, ки хонаи иљоравии Ањмадшоњи Масъуд ба осорхонаи ў дар Тољикистон табдил дода шавад. Албатта, ин кор мушкилоти худро дорад. Оё соњиби он хона розї мешавад, ки манзилашро ба фурўш гузорад ва дуюм оё шањрдории пойтахт њозир њаст ин гуна иќдом кунад. Вале муњим пешнињоди хуб аст. Ањмадшоњи Масъуд мансуби танњо Афѓонистон нест ва сипањсолорест, ки њамаи тољикон бояд аз ў ифтихор дошта бошанд. Коре, ки Масъуд кард, дар таърихи миллат камназир аст. Вай ќањрамони даврони мо буд ва мо њамагон шоњиди корномањои ў будем. Ягона фарде аз миёни фармондењони муљоњидини афѓон буд, ки њама генералњои рус, ки душманони ашадиаш буданд, эњтиром ќоиланд. Ба љавонмардї, ќавлу амал, љасорат, донистани токтики љангњои чирикї Масъуд беназир буд. Аз ин рў гумон мекунам хеле хуб мешуд агар шањрдорї ин пешнињодро меомўхт ва амалї месохт. Ин риштањои дўстии мову Афѓонистнро боз њам мустањкам мекард ва аз сўи дигар нишон медодем, ки ба ќадри бузургону азизонамон мерасем. Ва боз: дар кадоме аз шуморањои "Рўзгор" пешнињод шуда буд, ки кўчањоеро дар Душанбе ба номи Ањмадшоњи Масъуд ва овозхони нотакрор Ањмад Зоњир гузорем. Дигар нафањмидам, ки ин пешнињод амалї шуд ё не ва шањрдорї посухе ироа кард ба "Рўзгор" ё на. Ба њар њол нашрия бояд пешнињоди хонандагонашро пайгирї кунад ва аз маќомот таќозо намояд, ки ба изњори назарњои созандаи хонандагонаш эњтиром гузоранд. Ќодиршоњи Мурувват, рўзноманигори тољики муќими Бишкек, сардабири нашрияи тољикии "Паёми Алла-Тао"

www.ruzgor.tj


4

№18 (018) 02 октябри соли 2013

Интихобот-2013

www.ruzgor.tj

ташвишу изтироб нигоњ медорад. Баъзе аз номзадњо аз љараёни имзољамъкунї ибрози ќаноатмандї менамоянд ва мегўянд, ки дар ин маърака мушкилоте надоранд. Масалан намояндаи Њизби Аграрии Тољикистон ба хабарнигорон гуфтааст, ки дар 10 рўзи аввали имзољамъкунї ба тарафдории номзади эњтимолї аз ин њизб беш аз 100 њазор интихобкунанда дар вараќањои интихоботї имзо гузоштаанд. Дар њамин њол Ойнињол Бобоназарова, номзади эњтимолї ба мансаби президентї аз ЊНИТ дар як нишасти матбуотї ба хабарнигорони дохиливу хориљї нигаронии худро аз он иброз дошт, ки тўли 10 рўз намояндагони ин њизб натавонистанд вараќањои имзољамъкуниро аз њукуматњои мањаллї дарёфт кунанд. Дар њукуматњои шањру ноњияњо додани чунин вараќањоро бо бањонањои гуногун њарчї бештар ба таъхир

25 њазор сомонї,

мегузоштанд. Танњо дар рўзи дањуми имзољамъкунї ба онњо муяссар шудааст, ки чунин вараќањоро аз њукумати шањру ноњияњо дарёфт кунанд. Баъди гирифтани ин вараќањо низ мушкилот ва монеагузорињо аз сўи бархе аз мансабдорон кам нашуданд. Ба гуфтаи ў кормандони умури дохилаи бархе аз шањру ноњияњои кишвар ашхосеро, ки ба тарафдории номзади ЊНИТ имзо љамъоварї мекунанд, бе ягон сабаби узрнок ба идорањои маќомот бурда бозљўї мекунанд, ки ин хилофи Сарќонуни Тољикистони азиз аст. Њамин аст, ки то 27-уми сентябр ба тарафдории номзади эњтимолї аз ЊНИТ њамагї 21 њазор имзо љамъоварї шудаасту халос. Дар ин нишасти матбуотї гуфта шуд, ки агар монеагузорињо дар роњи љамъоварии имзоњо бад ин сурат идома кунанд, дар рўзњои наздик љаласаи Шўрои сиёсии ЊНИТ баргузор хоњад шуд ва баъди баррасии ин мавзуъ дар робита бо интихобот тасмими нињої гирифта хоњад шуд. Њизби сотсиал-демократии Тољикистон, ки ќарор буд анљумани хешро рўзи шашуми октябр

30 даќиќа суханронї дар ТВ, танњо баъди љамъоварии 210 њазор имзо

Њ

баргузор намуда номзади худро дар интихоботи президентї пешбарї мекард, изњор дошт, ки бо сабабњои бурузи баъзе аз «масоили дохилињизбї» баргузории Анљумани њизбро ба ваќти дигар мавќуф мегузорад. Дар айни њол бошад онњо аз номзадии Ойнињол Бобоназарова дастгирї менамоянд. Дастгирии худро аз номзадии Ойнињол Бобоназарова дар њафтаи гузашта инчунин њаракатњои љамъиятиву сиёсии «Ватандор», «Гуруњи 24» ва љинои аз сўи њукумат ба расмият шинохтанашудаи Њизби Сотсиалистии Тољикистон бо роњбарии Мирњусейн Назриев эълон доштанд. Рўзи чоруми октябр Анљумани Њизби Халќї-Демократии Тољикистон баргузор мегардад. Интизор меравад, ки дар он Эмомалї Рањмон, Президенти кунунии Тољикистон, ки њамзамон Раиси Њизби Халќї-Демократии Тољикистон низ мебошад, аз сўи ин њизб бори дигар ба њайси номзад ба мансаби президентї пешбарї карда мешавад. Хулоса то имрўз шаш њизби сиёсї ва њамчунин Иттифоќи љавонони Тољикистон ва Федератсияи иттифоќњои касабаи мустаќили Тољикистон номзадњои худ ба мансаби президентиро пешбарї намуданд. Аз ЊКТ Исмоил Талбаков, аз Иттифоќи љавонон ва Итифоќњои касабаи Тољикистон Эмомалї Рањмон, Президенти кунунии кишвар, аз Њизби ислоњоти иќтисодї раиси њизб Олимљон Бобоев, аз Њизби сотсиалистї раиси он Абдуњалим Ѓаффоров, аз Њизби аграрї академик Толиббек Бухориев, аз Њизби демократ раиси он Саидљаъфар Исмонов ва аз Њизби нањзати исломии Тољикистон Ойнињол Бобоназарова номзад ба мансаби президентї дар интихобот пешбарї шуданд. Интихоботи президентї дар Тољикистон рўзи 6-уми ноябри соли 2013 таъин шудааст. «Рўзгор»

АФТАИ гузашта аз Комиссияи Марказии интихобот ва раъйпурсии Тољикистон (КМИР) ба расонањои хабарии дохиливу хориљї иттилоъ доданд, ки њукумати Тољикистон барои баргузории интихоботи президентї аз буљети давлатї беш аз 10 миллион сомонї људо кардааст. Ба њар як номзад ба мансаби президенти Тољикистон барои гузаронидани чорабинињои пешинтихоботї аз њамин њисоб ба миќдори умумї дар њаљми 25 њазор сомонї маблаѓ људо карда мешавад.

Дар ин хабар омадааст, ки субъектњое, ки њуќуќи пешбарї кардани номзад ба мансаби президентиро доранд, азљумла ањзоби сиёсї, Иттифоќи љавонони Тољикистон ва Федератсияи иттифоќњои касабаи мустаќили Тољикистон, њаќ доранд ба номзад ба мансаби президентї иловатан боз ба миќдори умумї дар њаљми то 200 њазор сомонї маблаѓ људо намоянд. Њамчунин нашри плакатњо бо барномаи пешазинтихоботї, тарљумаи њол ва расми номзад ба мансаби президенти Тољикистон барои њамаи номзадњои баќайдгирифташуда аз њисоби маблаѓи буљети љумњурї амалї карда мешавад, омадааст дар иттилоияи КМИР. Дар њамин њол таъкид мешавад, ки «њар гуна иштироки мустаќим ва ё ѓайримустаќими ташкилотњои хориљї ва шахсони воќеї дар кори бо пултаъминкунї ва дигар хел дастгириии моддии маъракаи интихоботии номзадњо ба мансаби президенти љумњурї манъ аст». Дар њафтаи гузашта КМИР инчунин ќарор ќабул кард, ки пас аз расман ба ќайд гирифта шудани номзадњо ба мансаби президентї њар кадоми онњо њуќуќ пайдо мекунанд, ки ба маќсадњои таблиѓотї аз шабакањои давлатии телевизионї 30 даќиќагї су-

www.ruzgor.tj

ханронии ройгон кунанд. Номзадњо њамчунин њуќуќ доранд, ки дар бораи барномањои пешазинихоботии худ дар њаљми 10 сањифаи чопї (шрифти 14) дар матбуотї расмї ройгон маълумот ба нашр расонанд. Ба шахсони бовариноки номзадњо низ дар њар кадоме аз шабакањои давлатии телевизионї 20 даќиќагї ваќт барои таблиѓот дода мешавад. Аммо ба гуфтаи Абдурањмон Додоев, рањбари дастгоњи иљроияи КМИР ин њуќуќњоро номзадњое, ки то њол аз сўи ањзоби сиёсї ва дигар субъектњо пешбарї шудаанд, њамон ваќт пайдо мекунанд, ки аввал 210 њазор имзои интихобкунандагонро ба тарафдории худ љамъ кунанд ва дар тасдиќи ин шањодатномаи КМИР-ро дошта бошанд. То он дам онњоро, ба гуфтаи Абдурањмон Додоев, њатто номзад ба мансаби президентї номидан дар матбуот дуруст нест. Маъракаи љамъоварии имзоњои интихобкунандагон ба тарафдории номзадњои эњтимолї ба мансаби президентї расман то 7-уми октябр давом кунад. Дар њоли њозир вазъияти имзољамъкунии номзадњои эњтимолї ба мансаби президентї чї гуна аст? Ин саволе њаст, ки гуфтан мумкин аст, посухи он тамоми љомеаи имрўзаи моро дар

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru


www.ruzgor.tj

Ойини рўзгор

Д

ИГАР касе иштибоњ нахоњад кард, агар гўяд, ки НАТО ва ИМА дар љанги Афѓонистон маѓлуб шудаанд. Аммо дар љаласаи Шўрои амнияти дастаљаъии Созмони Паймони Амнияти Дастаљамъї тасмими дигар гирифта шуд: маѓлубияти хориљиён ва хуруљи онњо аз Афѓонистон муљиби нооромии марзњои давлатњои узви СПАД метавонад шавад. Аз ин рў бояд муњофизати сарњад байни Тољикистон ва Афѓонистон тањким бахшида шавад.

кунанд. Оё ин барои кишварњои узви СПАД ба манфиат аст?" Александр Лукашенко бар ин назар аст, ки мушкилоти аз Афѓонистон меомада трансмиллї аст ва дар сурати беамалї он чун ѓарами барф сарозер мешавад. "Аз ин рў моро лозим аст, то ба хотири таъмини амнияти худ ба Тољикистон кўмак расонем",-гуфт ў. Аммо вай таъкид њам кард, ки масъалаи кўмаки амалї ба Тољикистон борњо баррасї шудааст, аз љумла Белорус тасмим гирифтааст афсарони тољикро

№18 (018) 02 октябри соли 2013

5

фиќа расиданд, ки бояд љузвутомњои њавопаймої ва нерўњои вокуниши сареъ ташкил намоянд. Аммо муншии СПАД ��аъкид њам кард, ки бозгашти нерўњои марзбонии Русия ба Тољикистон матрањ нест. ПАНДИ ЛИБИЯВУ СУРИЯ ВА ЌУДРАТИ МАСКАВИ ЗАМОНИ ШЎРАВЇ Инак, иљлосияи навбатии СПАД њам ба кори худ поён дод. Тасмимњои нињої дар мавриди амнияти муштарак иттихоз шуданд. Аммо саволи то кадом њад ин созмон дар њадафњои худ муваффаќ хоњад буд, њамоно посухи ягона ва мушаххас надорад. СПАД аз замоне, ки таъсис шуд, имтињони таърихии муњофизатиро пушти сар накард. Ба дигар маънї, чун НАТО рўйдоде пеш наёмад, ки собит кунад ќудрату тавоної дорад. Дар гузашта дар бўњронњои дохилии кишварњои узв натавониста буд дахолат кунад, чун эъзоми нерў ба кишваре боиси норозигии кишвари дигар мешуд. Аммо мавриди имрўз дигар аст. Таљовузи хориљї ин кишварњоро тањдид мекунад ва гумон меравад то њадде СПАД метавонад коршоям ва дар иќдомоташ муваффаќ бошад. Ва коршиноси шинохтаи рус, профессор Александр Князев наќши СПАД-ро дар мавриди Афѓонистон ва таъмини амнияти минтаќа ин гуна тасаввур мекунад: "Наќши СПАД дар мавриди Афѓонистон метавонад дар ду самт бошад. Аввалан бунёди режими бехатарї дар имтидоди марз бо Афѓонистон аз љониби кишварњои узви СПАД аст. Як омили ташануљзо дар амнияти минтаќа интиќоли маводи мухаддир аз Афѓонистон аст ва ин кишварњоро лозим меояд ба ин масъала таваљљўњи хоса зоњир намоянд. НАТО ва ИМА-ро ин чандон ба ташвиш намеорад ва дар стратегияи њузури ин нерўњо дар Афѓонистон масъалаи мубориза бо мухаддирот камранг аст. Худи Тољикистон ба танњої наметавонад аз ўњдаи ин мубориза барояд. Як кишвари фаќир њељ ваќт наметавонад мустаќилона ба мављи интиќоли мухаддирот барин ха-

ТАСМИМИ ДЕРИНТИЗОРИ СПАД Бобољони Шафеъ, "Рўзгор" "Кишварњои узви СПАД ба њар таѓйирот дар Афѓонистон баъди хуруљи нерўњои хориљї бояд омода бошанд". Ин љумла иќтибосе буд аз президенти Русия Владимир Путин, ки ба назар мерасад дар љараёни баргузории Шўрои амнияти дастаљамъии давлатњои узви СПАД назар ба роњбарони дигар кишварњои узв масъулияти бештар њисс мекард. Ва чунин њам бояд бошад. Зеро гардонандаи СПАД аслан њамин Русия аст ва дар он беш аз дигарон пешнињодоти Маскав амалї мешавад. Дар гузашта ваќте ин созмон рўи кор омад баъзењо механизми эњёи СССР ва амалї гардидани ѓояњои шовинизми русиро дар он дида буданд. Вале ба тадриљ СПАД такмил ёфт ва њоло мекўшад ба як нерўи муќовимат ба НАТО табдил ёбад, њарчанд дар оинномаву барномаи он ин нукта возењан зикр намешавад. Дар љараёни ифтитоњи иљлосияи Шўрои амнияти дастаљамъии СПАД сарвари давлати Русия таъкид кард, ки кишварњои узв муттасил машќњои њарбии муштарак мегузаронанд ва танњо дар моњњои сентябр ва октябри соли равон ин гуна чорабинињо се маротиба ба наќша гирифта шудаанд. Баланд бардоштани иќтидори њарбї ва самаранокии нерўњои муштарак имкон медињад, ки як сипари боэътимод ба муќобили террористон ва экстримистон сохта шавад. Ва Путин аз љумла гуфт: "Махсусан ин дар ин айёме, ки хуруљи нерўњои хориљї аз Афѓонистон тарњрезї шудааст, хеле муњим аст. Њар њолате, ки баъди ин пеш меояд, моро набояд ѓофилгир кунад". Вале ба назар мерасад нигаронии сарони кишварњо аз хуруљи хориљиён аз Афѓонистон ин бурузи ноамнї дар дохи-

ли ин кишвар нест, њарчанд ин низ метавонад омили бесуботии минтаќа бошад. Давлатњо аз нуфузи созмонњои террористї бим доранд, ки тўли ин дањ соли охир бо истифода аз ноамнии Афѓонистон нерў гирифтанд. Путин ќайд кард, ки аллакай метавон дар хусуси мављудияти њаддиаќал дањ гурўњи террористї ва экстремистї дар ќаламрави кишварњои узв њарф зад. Мушоњидони мустаќил ба ин натиља расидаанд, ки баъзе аз ин гурўњњо аллакай дар мавриди мустањкам кардани суфуфи худ дар кишварњои њаммарз бо Афѓонистон муваффаќ њам шудаанд. Сухан аз гурўњњо ва њизбу созмонњои "Толибон", Љунбиши исломии Туркистон, Иттињоди "Љињоди исломї", "Љамоати Ансоруллоњ", Њизби тањрир, гурўњи "Љунд алХилофат" ва ѓайрањо меравад. Ва СПАД чун иттињоди њарбї бояд садди роњи густариши терроризм аз Афѓонистон ба Тољикистон баъди хуруљи нерўњои НАТО аз ќаламрави ин кишвар бошад. "МУТТАЊИДОНИ МО МАЊЗ ЊАМИНРО ИНТИЗОРАНД..." Аммо аксари коршиносон бар ин назаранд, ки СПАД ин бор ба њам омад, дар масъалањои калидї иттифоќи назар дошт. Њатто президенти Белоруссия дар мавриди кўмак ба тањкими марзњои Тољикистон бо Афѓонистон изњори назари љолибе кард. Вай гуфт, ки амрикоињо ба ин минтаќа хеле тааваљљўх доранд ва хабарњои зиёде мерасанд дар мавриди он ки алњол НАТО ва ИМА мекўшанд бахше аз нерўњои худро, ки мехоњанд аз Афѓонистон хориљ кунанд, дар Осиёи Марказї мустаќар созанд. Онњо њатто њозиранд бунёди постгоњњои марзї ва муљањњазсозии онњоро дар марзи тољику афѓон маблаѓгузорї кунанд. "Аммо чизе ройгон намешавад. Ин табиист, ки ба ивази ин гуна хизматњояшон аз ин мамолик чизе њам талаб ме-

ройгон омўзиш дињад. "Вале мо акнун ба ин натиљаи ќатъї расидем, ки бояд љиддан иќдом кунем. Муттањидони мо мањз њаминро интизоранд", - таъкид намуд Лукашенко. ТАЊКИМ, ВАЛЕ НА БОЗГАШТ Дар ибтидо, ваќте пешнињоди Президенти Тољикистон дар мавриди тањкими марзњо аз минбари иљлосия садо доданд ва нахустин ишороњо дар мавриди пазируфта шудани пешнињод расонаї гардиданд, иддае аз коршиносон саросемавор дар ин иќдом амалишавии њамон орзуи генералњои русро диданд, ки бо њар васила мехо-

тари љањонї муќобилият кунад. Аз сўи дигар амрикоињое, ки бо бањонаи кўмак ба сохторњои ќудратии ин кишвар њузур доранд, ошкоро монеъа эљод мекунанд. Ва њоло замоне расида, ки дар бораи њифозати муштараки марзи Тољикистон бо Афѓонистон бо истифода аз нерўњои кишварњои узви СПАД сухан равад". Аз сўи дигар рўйдодњои охири Сурия ва тањдидњои дахолати њарбии хориљиён кишварњои узви СПАД-ро тањрик дод, ки даст ба иќдомоти амалї зананд. Амрико ва муттањидони вай аз НАТО тасмими хуруљ аз минтаќа надоранд. Ќазияи Сурия нишон дод, ки наздик будани НАТО ба њавзаи

СПАД аз замоне, ки таъсис шуд, имтињони таърихии муњофизатиро пушти сар накард. Ба дигар маънї, чун НАТО рўйдоде пеш наёмад, ки собит кунад ќудрату тавоної дорад. Дар гузашта дар бўњронњои дохилии кишварњои узв натавониста буд дахолат кунад, чун эъзоми нерў ба кишваре боиси норозигии кишвари дигар мешуд. Аммо мавриди имрўз дигар аст. Таљовузи хориљї ин кишварњоро тањдид мекунад ва гумон меравад то њадде СПАД метавонад коршоям ва дар иќдомоташ муваффаќ бошад. њанд дубора ба марзи тољику афѓон баргарданд. Аммо дар љараёни эълони мушаххасот ва чигунагии кўмак ба тањкими марз ин фарзия худ аз худ аз байн рафт. Ба ќавли Муншии СПАД Николай Бордюжа аввалтар аз њама расонидани кўмаки фаврї барои эњтиёљоти марзбонон ва дуюм тарњрезии барномањои байнидавлатии инженерї-техникии муљањњазсозии марз бо Афѓонистон аст, ки барои њама кишварњои узви СПАД марзи хориљї унвон мешавад. Ва барои он ки муќовимати кишварњо њадафмандона бошад, иљлосияи Сочї тарњи рушди њамкорињои њарбии кишварњои узви СПАД-ро барои то соли 2020 ќабул кард. Сарварони кишварњо ба муво-

ruzgor@hotmail.com

info@ruzgor.tj

кишварњои Осиёи Марказї дар ояндаи хеле надик зояндаи бўњронњои амниятии минтаќавї хоњад шуд. Дар вазъе, ки мамолики тозаистиќлоли Осиёи Марказї доранд, тањрики ноамнињои дар оѓоз кўчак ва баъд сартосарї чандон мушкил нест. Ин дар њолест, ки вазъи сиёсии мамолики арабї аз нигоњи њокимияти худкома иќтисоди дарњамшикаста ва вазъи ноустувори сиёсї њамсон ба кишварњои Осиёи Марказист. Русия аз Либия ва Сурия панд гирифт ва њоло љиддан даст ба иќдом задааст, ки њавзаи кишварњои зери нуфузи худро рањо накунад ва тадриљан он ќудратеро дар минтаќа доро бошад, ки Маскави замони Шўравї доро буд. Вале на дар он шакл.

www.ruzgor.tj


6

№18 (018) 02 октябри соли 2013

Орифони мо

www.ruzgor.tj

ро барои сафари дуру тўлонї дуо дода буд, чењра ба хок кашида, муридону ихлосмандонаш њанўз њам аз рењлати ў ашк мерехтанд. Модари Мавлавї аз дидор бо фарзанди ба мартабаи авлиёї расида хеле шод гашт. Муњаммадсолењ марди бутун гашта, ришу салла ва ќабои сабзаш ба ў хеле мувофиќ афтода буд. Бозгашти Мавлавї Муњаммадсолењ ба ватан шуру ѓиреви шодмониро дар бекигарии Њисор ба амал овард. Њазорон одамон ба дидорбинию зиёраташ омада, дуояшро мегирифтанд. Аз мансабњои пешнињоднамудаи бекигарї даст кашид. Дар зодгоњаш Нињолдара ва Сурхиён ба тадрису таълими њамватанон пардохт ва хидмати модари бузургворашро то рењлати ин мастура ба љо овард. Баъди бозгашт ба ватан Мавлавї Муњаммадсолењ танњо як бори дигар аз ватан берун рафт. Ин соли 1907 ба вуќўъ пайваста буд. Њамроњи чанд нафар њамдењагон ба Кобул сафар намуда, зану фарзандаш-

Бурњон Салмонов, барои «Рўзгор»

ДОМУЛЛОИ СУРХИЁН (Тољике, ки дар ќарни нуздањ аз Њинд ба Ингилистон сафар кардааст)

Д

АР нимаи дуюми ќарни нуздањи милодї, замоне, ки шањрњои бузурги мо - Самарќанду Бухоро садњо мадрасањои олї доштанд, писарбачаи 17сола Муњаммадсолењ ибни Муњаммадшариф ибни Абдурањим, зодаи дењаи Нињолдараи Файзободи куњан, дар роњи илм ба сўйи Њиндустон гом бардошт. Сафари ў 27 сол ба дарозо кашид. Истеъдоди фавќулодда ба Муњаммадсолењ имкон дод, ки дар баробари фаро гирифтани илоњиёт инчунин илмњои тиб, риёзиёт, љуѓрофия, њандаса ва ѓайраро омўзад. Дар Њиндустон ба ќуллањои баланди илм ва таќво расид ва метавонист он љо бимонад ва чун ситорае бидурахшад, аммо ќалбаш ��амеша бо Ватан буд ва бо ёди ёру диёр дилаш метапид.

Мавлавї Муњаммадсолењ соли 1900 аз мулки Њинд тавассути Афѓонистон ба зодгоњаш баргашт. Ў Афѓонистонро њам ватани худ медонист. Дар дарбори шоњони он шуњраташ ба дараљае расида буд, ки амир Абдурањмонхон духтари бародараш амир Њайдар-Хонимљонро ба никоњи Муњаммадсолењ даровард, то ин орифи бузург дар Афѓонистон муќимї бимонад. Мењри Ватан ўро ба зодгоњаш овард ва зиндагии басо њам пуртазодеро бо ин бузургие, ки дошт, дар ин љо сипарї намуд ва дар соли 1938 дар сини 81-солагї чашм аз дунё баст. Мазораш дар дењаи Сурхиёни љамоати Ромити шањри Вањдати имрўза, дар макони бињиштие воќеъ аст, ихлосмандони зиёрати оромгоњи Мавлавї Муњаммадсолењ кам нестанд. Ин њарфњои мухтасар бардоште буданд аз китоби "Офтоби паси абрњо", ки ба ќалами набераи Мавлавї Муњаммадсолењ маъруф ба домуллои Сурхиён, шахси хеле њам фарњангї Муњаммадрасули Иброњимзода тааллуќ дорад. Муњаммадрасул дониши олии филологї дошта, тайи беш аз понздањ соли охир осору рўзгори бобои бузургворашро омўхта, чанд китобе њам ба нашр расондааст. Шахси донишманд, ки њаст аз рўйи китоби "Тибби Мавлавї"-и бобои бузургвораш ба табобати мардум пардохта ва табиби муваффаќу шинохта њам мебошад. Чанде пеш љињати зиёрати оромгоњи мавлавї Муњаммадсолењ бо њамроњии наберааш Муњаммадрасул Иброњимзода роњи дењаи Сурхиёнро пеш гирифтем. Роњи навадкилометраи Душанбе-Сурхиён бо тамоми мушкилоташ чї гуна пушти сар шуд, надонистем. Суњбати мо рањо-

www.ruzgor.tj

рањ аз рўзгори Мавлавї Муњаммадсолењ буд. Муњаммадрасул аз тањќикоти анљомдода, такудавњояш дар чопи китобњо ва сохтани маќбараи хеле зебои бобояш аз љониби њамдиёрон хеле бомењр њарф мезад. -Бобои ман, њазрати мавлавї шахси сиёсї набуд,-мегўяд Муњаммадрасул. Дар роњи расидан ба Њаќ зањмати зиёде кашид, сўфї буд, мартабаи авлиёиро касб кард. Табиби хеле донишманд њам буд. Тибби њиндиро омўхт, барои табобат осори пурќимате низ аз худ боќї гузошт, ки ман аз навиштањои бобои бузургам дар табобати мардум истифода мекунам. Бобоям соли 1874- ум озими Њиндустон шуд. Дар хобаш њазрати Мир Сайид Алии Њамадониро дида буд. Ин пири тариќат ўро барои дониш андўхтан ба Њиндустон њидоят мекард. Он ваќт 17 ё 18 сол дошт ва њофизи Ќуръони маљид буд. Саводи ибтидоиашро дар ватан, дар назди домулло Одина, бобои Эшони Тољ бароварда буд. Дар роњ ба Њиндустон се сол дар мадрасањои Кобул, Њирот ва Ќандањор илм меомўзад. Баъдан ба Кашмири Њиндустон меравад. дар Кашмир ба мартабаи авлиёї расид. Бояд бигўям, ки бобоям дар Њиндустон асосан дар се шањр: Бомбай, Дењлї ва Кашмир тањсил карда буд. Забонњои арабї, урду, англисї ва њиндуро хуб медонистанд. Мавлавї Муњаммадсолењ дар соли 1887 дар њайати 22 нафараи љавонони Њиндустон ба Англия сафар мекунад. Сафари Мавлавї Муњаммадсолењ ба Лондон аз љониби мустамликагарони англис љанбаи сиёсї дошт, зеро онњо мехостанд дар нињоди љавонони њинду мењру муњаббати Ѓарбро амиќтар

e mail: info@ruzgor.tj

созанд. Бинобар ин, онњо ба ин њайат толибилмони пешќадам ва боњушу гўшро шомил намуда, мехостанд дар оянда љонибдорону муттакои хешро тарбия намоянд. Љуноне аз рўзгори Њазрати Мавлавї Муњаммасолењ дар мулки Њинд бармеояд, ў бо хати иршоди дар дастдошта ва мактуби шахсии яке аз пирони тариќати сулуки сўфия дар шањри Кашмир авлиё Шамсуллоњ Мирњасан, ки пири амирони Афѓонистон низ мањсуб меёфт, соли 1887 ба Кобул бармегардад. Амир Абдурањмонхон аз номаи пири тариќаташ бо шахсияти Муњаммадсолењ шинос шуда, ўро табиби дарбор таъйин намуда, аз вай хоњиш менамояд, ки чанд соле дар мадрасањои шањри Кобул чун устод ба тадрису таълими тиб ва илоњиёт пардозад. Дар он айём табибони Кобул дар табобати Њабибуллохон - писари шоњ, ки ба маризии љигар гирифтор буд, ноилољ монда буданд. Муњаммадсолењ Њабибуллоњ-

ро ба ватанашон бурда буд. Хонимљон, зани Мавлавї Муњаммадсолењ, духтари амир Њайдар, бародари амир Абдурањмонхон то соли 1960 дар ќайди њаёт буд. Мазораш дар дењаи Дубедаи ноњияи Файзобод воќеъ аст. Фарзандони Мавлавї Муњаммадсолењ аз шоњдухтар Хонумљон ду духтару ду писар дошт. Махдуми Аслам ва Махдуми Абдулњак шахсиятњои ботаќвое буданд ва дар тарбияи динию маънавии сокинони ноњия хеле њам њисса гузоштаанд. Бояд хотирнишон сохт, ки Мавлавї Муњаммадсолењ се издивољ карда буд ва аз се зан соњиби 6 писару 4 духтар буд. Фарзанди Мавлавї Муњаммадсолењ Махдуми Абдулќуддус (тав.1924) бо тахаллуси "Дањмарда" (рўњаш шод бод) на танњо дар ноњияи Файзободу шањри Вањдат, балки дар навоњии гирду атроф муридону ихлосмандони зиёде дошт. Имрўз мардум аз ў бо некї ёд мекунанд. Махсуми Дањмарда то рўзњои охирини зиндагии хеш мар-

хонро табобат намуд. Бо шифоёбии валиањди шоњ боварию эътиќоди дарбор, бахусус шоњ ба табиби тољик боз њам бештар гардид. Амир Абдурањмонхон духтари бародараш амир Њайдарро никоњ карда ба ў медињад. Муњаммадсолењ 13 сол дар шањри Кобул монд ва аз он љо бо њамсару писараш бо исми Муњаммадаслам (таваллудаш 1898 милодї, Кобул) озими ватан гардид. Бояд тазаккур дод, ки бозгашти Мавлавї Муњаммадсолењ ба ватан барояш суруру шодї оварда бошад њам, ѓаму андўњ низ дар пай дошт. Падари бузургвораш, домуллои хеле маъруф Муњаммадшариф, ки 27 сол ќабл нури дидааш Муњаммадсолењ-

думро ба ободии ватан, вањдати миллї ва дўстию бародарї даъват менамуд. Меоем сари рўзгори Мавлавї Муњаммадсолењ дар замони шўравї. Он чї гуна буд ва чї шуду чї монд, ки ин валию авлиё аз тунбоди террори сталинї сињату саломат ва эмин монд? Њамсафари мо Муњаммадрасул мегўяд, ки бобои бузургвораш шахсияти сиёсї набуд ва дар тўли зиндагиаш ба сиёсат, ба умури давлатдории сохти амирї ва сотсиалистии шўравї дахолате њам накардааст. Муњаммадрасул Иброњимзода дар китоби "Офтоби паси абрњо", иќтибосеро аз таълимоти Шайх

ruzgor@mail.ru

Абўалї ибни Сино меорад, ки чунин аст: "Аз орифон ба гўши ту ахборе бирасад, хилофи одат бошад ва ту онњоро рад кунї, мисли ин ки гўянд: Орифе барои мардум борон хост ва борон омад, ё бемореро шифо хост, шифо ёфтанд… ё љонварони вањшї эшонро фармон бурданд, ё мурѓон аз он нарамиданд… албатта, инњо комилан мумкин аст, зеро њаммонанди ин хел корњо дар розњои ѓайбї асбобест ва бошад, ки ман бархе аз онњоро барои ту ёд кунам". Он гоњ бигўянд: " Њам таљриба, њам ќиёсу истеъдоди аќлї собит кардааст, ки мумкин аст нафси нотиќаи инсон дар ваќти бедорї аз мурѓайибот огоњ шавад, чунонки одам дар олами хоб онро мебинад". Солњои сиюми ќарни гузашта таъќиботи олимону домуллоњо ва муллоњо дар Тољикистон низ оѓоз ёфт, ки Мавлавї Муњаммадсолењ њам аз имтињони рўзгор дар канор намонд. Њама медонистанд, ки ин ќутбу валї ба чї ќодир аст. Мавлавї Муњаммадсолењ њамчун пир муридону мардумро ба роњи рост њидоят намуда, мегуфт, ки њар фарде дар кадом маќому мансабе набошад, Худои бузургро фаромўш насозад, зеро бе ризояти субњон Аллоњ њељ таѓйироте дар љањон рух нахоњад дод. Аммо оташи сиёсати атеистии замон ба домони поки ин бузургвор наздик омад ва хостанд ўро дар љумлаи "бою муллою ањли таќвою китобдор, заминдор ва феодал" ба Сибир ё Ќафќоз бадарѓа намоянд. Муњаммадрасул Иброњимзода аз забони шоњидони њоли он замон, ки аксарашон њанўз зиндаанд, шунидааст, ки дастгиркунандагони њазрати Мавлавї то дењаи Сурхиён расидан ба сад бало гирифтор мешуданд. Ё аз асп афтида гарданашон мешикаст ё лабу дањонашон каљ мешуд ва ё чашмонашон аз косахонаи сарашон берун мељаст. Мавлавї бошад онњоро табобат мекард ва шифоёфтагон дар назди Мавлавї Муњаммадсолењ тавба менамуданд. Бо вуљуди њамаи ин, Мавлавї Муњаммадсолењ аз таъќибот рањої надошт, то ваќте ки як комиссияи њукуматї аз Маскав барои "имтињонаш" наомад. Соли 1934 Маскав ба сардори гарнизони таъйиноти махсуси НКВД дар шањри Душанбе Абдулло Валишев супориш медињад, ки сатњи дониши Мавлавї Муњаммадсолењро бо иштироки ду шарќшинос мушаххас намуда, аз миёни мардум "душманони халќ"-ро људо намоянд. (Валишев Абдулло Негмонович, "Чекистские были", Душанбе: "Ирфон", 1988) Њукуматињо мардуми якчанд дењањои гирду атрофро дар дењаи Лошхарф љамъ меоранд, ки дар байни онњо низ ањли илму муллоњои зиёде буданд. Абдулло Валишев, ки шахси босавод буду хатти арабиро хуб медонист, ба Мавлавї Муњаммадсолењ мактуб навишта, ба дењаи Сурхиён, ки аз Лошхарф 4 километр дуртар буд, мефиристад. Азбаски чекисти баландрутба аз кўфти роњи тўлонї хеле хастаю шалпар шуда буд, дар масљиди дењаи Лошхарф дароз кашида, мехоњад сари хобашро гирад. Дар берун 25 сарбоз ўро посбонї менамуданд. Абдулло Валишев аз хоби сарироњї бо доду фарёд бедор шуда, пойи пиёда ба пешвози мавлавї, ки аз дењаи Сурхиён ба мулоќот меомад, мешитобад. Чекист аз Мавлавї Муњаммадсолењ барои чунин густхоњї узр пурсида, њарду суњбаткунон вориди масљиди Лошхарф мегарданд. Суњбати "мењмонон"-у Мавлавї Муњаммадсолењ панљ соат тўл мекашад. Ду шарќшинос, ки яке русу дигаре тотор буданд, бо дидану ташхиси чор муњри хати иршод аз се шањри бузурги Њиндустон ва шањри Кобул ин бузургворро имтињон гирифта, ба ин хулоса меоянд, ки Мавлавї Муњаммадсолењ доктори чор фан: фалсафа, риёзиёт, нуљум ва тиб буда, ба њукумату давлат мисли обу њаво зарур аст. Бо њамин Мавлавї Муњаммадсолењ аз таъќиботи сталинї рањо ёфта, то охири умри мубораки хеш дигар касе муќобили ў иќдоме накардааст. Рўњу ��авонаш шод бод!


www.ruzgor.tj

Таќриз ва китобиёт

№18 (018) 02 октябри соли 2013

7

Набарди Рустам бо Барзу ва тафриќаи забонї И

СТИЌЛОЛИ давлатї ва гиромидошти забони модарї", чунин номидааст китоби нави худро Зафар Сайидзода, пажуњишгар ва рўзноманигори шинохтаи тољик, ки ахиран дар нашриёти "Контраст" интишор ёфтааст. Китоб гулчинест аз њикмати бузургону нухбагони миллат дар бораи истиќлол, андеша, фарњанг, забон, истифодаи вожањо ва истилоњоти забонї, наќлу ривоёти љолиб ва хонданиву шуниданї аз абёти бузургон. Аммо бардошти умумї он аст, ки муаллиф кўшидааст талошњои Президенти кишвар Эмомалї Рањмонро дар рушди забони милливу давлатдории миллї, фарњангу тамаддуни миллї барљаставу созанда нишон дињад.

Бобољони Шафеъ, "Рўзгор" "Президент Эмомалї Рањмон доимо такрор ба такрор њамватанонро, пеш аз њама насли љавонро даъват мекунад, ки фарњанги ѓании гузаштаи миллати худро хуб омўзанд, аз мероси гаронбањои шоирону мутафаккирони асрњои пешин бањрабардорї намоянд, ба ќадри тамаддуну арзишњои фарњангї, забони миллї ва шеъру сухани оламгири ниёгонамон бирасанд". Дар боби "Нигоњи мухтасар ба гузаштаи забони тољикї" муаллиф бо истинод ба манбаъњои таърихї рољеъ ба бузургиву азамати забони тољикї њарф задааст ва аз љумла меорад, ки "пажуњишњои зиёде аз донишмандон баёнгари он аст, ки сарзаминњои Хуросони бостон ва Мовароуннањр зодгоњ, љавлонгоњ ва парваришгоњи забони тољикї (дарии порсї) будааст". Муаллиф бо овардани иќтибосоти зиёде ин андешаро таќвият медињад. Аз назари ў "форсї, дарї ва тољикї се шохаи нави забони порсии дарии классикї буда, њар кадом роњи мустаќили ташаккули худро доранд. Аз нигоњи љомеашиносии забон форсї, тољикї ва дарї дар се кишвар дар тўли ќарнњои баъдї дар як маќом ќарор

надоштаанд. Забони форсии муосир дар Эрон њамеша ягона забони давлатии ин кишвар буд ва дар баробари он забони дигаре бар ин маќом ќарор надошт. Аммо тољикї ва дарї дар муњит ва вазъи дузабонї мавриди истифода шуда, имрўз пас аз истиќлолияти Тољикистон барои рушди озоди забони тољикї дар маќоми давлатї имкониятњои фаровон фароњам оварда шудааст". Талошњои Президенти кишвар дар гиромидошти забони тољикї дар ин китоб боби махсус дорад, ки чунин унвон гирифтааст: "Роњбурди посдории забон дар ростои таълимоти Эмомалї Рањмон". Муаллиф дар ин боб кўшидааст талошњои сарвари давлати Тољикистонро дар эњтироми забони модарї барљаста ва созанда нишон дињад ва аз назари ў њанўз аз Иљлоссияи 16уми Шўрои Олї Эмомалї Рањмон сайъ кард таваљљўњи љомеаи кишварро ба эњтироми забони тољикї чун пояи аслии истиќлолияти давлатї љалб созад. "Нигоњи гузарое ба ду дањаи гузашта ба равшанї нишон медињад, ки алораѓми вазъияти печидаву мураккаби сиёсиву њарбї ва баъдан дар шароити боз њам душвори эњё ва тањкими бунёди иќтисоди миллї ва анљоми дигар фаъолиятњои марбут ба устувор намудани пояњои давлатдорї Њукума-

ти Тољикистон тањти рањбарии Эмомалї Рањмон њељ ваќт аз њаллу фасли масъалањои марбут ба рушди забон фориѓ набудааст". Ва дар идома як навъ хронологияи ин кўшишњову талошњоро ба тартиб овардааст, то собит шавад, ки њукумати Эмомалї Рањмон як замоне аз ин гуна часпу талошњо фориѓ набудааст. Аз назари муаллиф баъди истиќлолияти давлатї забони тољикї боз ба маќоми арзандаи таърихии худ бозгашт. "Агар суханронињо ва хитобањову даъватњои Сарвари давлатро бо гуфтаву навиштањои бисёри дигар аз адибону суханварон ва равшанфикрон муќоиса кунем, хоњем дид, ки суханронињои Эмомалї Рањмон дар риояи забони меъёрї намунаи бењтарин барои пайравї мебошад. Бидуни муболиѓа Президент барои насли љавон дар заминаи сухангўї як устоду омўз-

гори ќобили пайравї аст"-, менависад муаллиф. Зафар Сайидзода љонибдори он нукта ва он биниш аст, ки дар мактабњои таълимоти њамагонї шарт нест, мисоли дарсњои забону адабиёт шоироне бошанд, ки исми онњо на ба њамагон ошност. "Мушкили дигаре ва сањењтар бигўем, сањву хатое, ки мо пайваста дар чанд соли охир мекунем, ин аст, ки дар эњёи забони тољикї ва њини таълими адабиёти асрњои гузашта мо ба осори адибон ва шоирони дараљаи дањуму понздањум такя менамоем. Матну ќитъањои шеърї, ки аз ин муаллифон дар китобњои дарсї оварда шудаанд, дар баробари душворфањм буданашон комилан орї аз фасоњату балоѓати фикрї мебошанд... Чунин рафтор дар сурате, ки фаќат худи "Шоњнома" метавонад чун дар ањди Сомониён эњёгари забон бошад ва низ

осори дигар бузургони адабиёти классикї аљиб менамояд...". Ва дар поёни ин бахши китоб, баъди тањлили фарогири иќдомоти Президенти Тољикистон муаллиф кўшидааст аз матни суханронињои ў нуктањои љолиби таваљљўњ ва андаромези сарвари давлатро дар мавриди гиромидошту пок нигоњ доштани забони тољикї гулчин кунад. Фаслњои дигари китоб, аз љумла, "Чї гуна бояд забон омўзем?", "Бузургони адабиёти форсу тољик дар ситоиши забони дарї", "Намунањое аз ганљинаи адаби форсї", "Зарбулмасалњо ва корбурди онњо" дар таќвияти бобњои ќаблї омадаанд ва муаллиф бар ин назар аст, ки "забони тољикї забонест, ки дар тўли ёздањ садсола асолаташро нигоњ доштаву зинда аст ва зинда хоњад монд". Китоб бо порае аз "Шоњнома"и Њаким Фирдавсии Тўсї, ки ба эњтимоми Муњаммад Њусейни Киёнпур ба наср гардонида шудааст, љамъбаст мешавад. Ин пораи "Шоњнома" як ќиссаи пандомўзи дигар аз рўзгори љањонпањлавон Рустами достон аст, ки баъди ќатли Сўњроб бо набераи худ, фарзанди Сўњроби љавонмарг Барзу дар набард мешавад. Вале ин бор макри шоњону амирони кинаљў ба кор намеравад ва Барзу ва Рустам ба њам меоянд, гузаштаи худ, пайванди хунии худро дармеёбанд ва даст аз ќатли якдигар бозмедоранд. Рамзист омадани ин ривоят ва ин достони шўрангез дар китобе, ки ба забони тољикї ва наќши сарвари як давлати соњибистиќлол дар рушду фарњангу забону тамаддуни миллаташ. Яъне, форсиву дариву тољикї аз њамон як решаанд, ки душманон имрўз мехоњанд бо коштани тухми бегонагї ва адовату кина онњоро аз њам људо созанд. Вале асолат чизест, ки нопокиву наљосатро дур мекунад. Ва талоши ононе њам, ки мехоњанд бо василаи се забон ба љилва андохтани тољикиву форсиву дарї Тољикистону Эрону Афѓонистонро дур аз њам нигоњ доранд, мањкум ба нокомї хоњад буд.

Шаби ёд аз устоди шањид Раббонї Бо ибтикори Сафорати Љумњурии Исломии Афѓонистон дар Тољикистон ба муносибати дуввумин солгарди ба шањодат расидани профессор Бурњониддин Раббонї, собиќ Раиси Љумњури Давлати Исломии Афѓонистон, сиёсатмадор ва олими бузурги исломї шаби ёдбуди ин абармарди таърих баргузор гардид, ки дар он намояндагони ањли зиёи Тољикистону Афѓонистону Эрон ширкат карданд. Доктор Абдулѓафури Орзу, сафири Љумњурии Исломии Афѓонистон дар Тољикистон дар оѓози мањфил китоби зиндагиномаи пандбори зиндаёд устод Раббониро пеши њозирони ин мањфил вараќгардон кард ва зикри хайри ўро намуд. Дар ин мањфил устод Мўъмин Ќаноат, Шоири Халќии Тољикистон, Давлат Усмон, сиёсатмадор ва ходими љамъиятї, Мирзо Шукурзода, нависандаи маъруфи тољик, Абдунабї Сатторзода, сиёсатмадор ва олими шинохта, Абдулњаким Аюбї, котиби аввали Сафорати Љумњурии Исломии Афѓонистон, Амир Њамза Сањрої, атташеи тиљорати Сафорати Љумњурии Исломии Афѓонистон, Адибаи Азиз шоираи тољик ва Султони Њамад, сармуњаррири

ruzgor@hotmail.com

њафтаномаи «Рўзгор» аз бўстони хаёли хеш гулњои хотираву аз гулистони ашъори худ лолањои доѓдардилеро, ки барои ин шањиди роњи сулњ баста буданд, таќдими њозирин карданд. Дар ин мањфили фаромўшношуданї њама бар ин назар буданд, ки «устод Раббонї аз дидањо рафт, аммо чењраи мубораку нурониву хирадмандонааш дар дилњо, корнамоиву фидокорињояш дар ёдњову сањафоти таърихи Афѓонистону Тољикистон барои њамеша мањфуз монд. Марг дер ё зуд дари њар фардро мекўбад, аммо гоњо гулчин мекунад». Њар гул, ки бештар ба чаман медињад сафо, Гулчини рўзгор амонаш намедињад. «Рўзгор»

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


8

Адиб ва рўзгор

www.ruzgor.tj

№18 (018) 02 октябри соли 2013

шояд шарофати он пири нуронї ба Шумо расидаву шоира шудаед? -Намедонам, шояд. Ё шояд шеърнависии ман ба омилњои дигаре њам рабт дошта бошад. -Масалан ба кадом омилњо? -Масалан, ман дар оилае ба камол расидаам, ки басо фарњангист. Падарам кони афсона буду хазинаи шеъру панду андарз. Бо падарам китобњои “Њазору як шаб”, “Самаки айёр”, “Чор дарвеш” ва чандин ќиссањои дигарро њанўз дар 8-9-солагиам хонда будам. Аз тарафи дигар, падари модарам ва бародаронаш њофизону шоироне буданд байни мардум шинохта. Ба забони шуѓнонї шеър мебофтанду бо дойра мехонданд. -Имрўз Раъноро чї маљбур мекунад, ки нависад? Ва оё Раъно бе шеър њам зиста метавонад? Маќсудаш аз шеъргўї чист? -Дар китоби “Ёдњо ” ба ин суол ин гуна посух додаам... “-Чаро менависї, Раъно? -Чаро нанависам? -Охир шоиру нависандањо он ќадар бисёр навиштаанд, ки… -Рост мегўї, лекин ман њам бояд нависам. -Ту мисли онњо-ку навишта наметавонї, пас биё, нанавис. -Мисли онњо навишта наметавонам, аммо маљбурам, ки нависам. -Маљбурї? Чаро? -Онњо њарфњои дили худро мегўянд, ман њарфњои дили худро дорам. Масалан, онњо аз куљо медонанд, ки чї гуна Лоњутї ба ман шамшеру хома дод? Ё кай шеъри аввалинам дар рўзномаи русии «Правда» ба забони тољикї чоп шуд. Ё чї тавр ман ниничаи њафтрўза будаму Хўљаи Хизр ба хонаи мо омад. Мори сафеди калон се бор бо ман чї

Раънои Мубориз:

ашъори ��озаи адибонро вараќ назадаам, чун гирифторињои зиёде дорам. Аз љумла, китоби калонњаљми “Ёдњо”-ямро мураттаб кардан дорам, тарњи нашри китоби нави ашъорамро мекашам ва боз чандин наќшањои дигар. -Шеърњои Шумо бўйи сангу хоки Бадахшон доранд. Масалан љойе гуфтаед, ки: Лаъл маљў, лаъли Бадахшон манам, Духтари дилбанди куњистон манам... Ёд ба «Шањнома» зи Шуѓнон шуда, Ёсумани домани Шуѓнон манам. Ва боз нигоштаед: Сарњад машикан, ки дар камини Ватанам, Њар њад машикан, ки дар замини Ватанам. Гўї, ки писар наям, ки аскар бошам? Ман духтари шеъри оташини Ватанам! -Манзурам ин аст, ки аз нигоњи Раънои Мубориз Шеър бояд чї гуна бошад? -Шеър бояд шеър бошад. -Чї рўзњову соатњои хотирмоне њастанд дар зиндагии Раънои Мубориз, ки фаромўш кардан наметавонад? -Он лањзањоро замоне аз китоби хотиротам хоњед хонд. Яъне њар рўйдоде, ки дар зиндагї ба ман таъсири мусбат ё манфї мерасонад, ман онро њатман аввал дар зењнам нигоњ дошта, пас ба коѓаз мекўчонам, пас ба китоби “Ёдњо”-ям њавола мекунам. -Ёд доред аз чандсолагї дар ќалбатон завќи таваљљуњ кардан ба шеър рў зад? -Дар ин бора мехоњам ба Шумо як воќеаро наќл кунам. Дар синфи сеюм мехондам. Рўзе дар рўзномаи онваќтаи «Комсомоли Тољикистон» шеърњои шоирае бо номи Симини Бењбањонї чоп шуд. Мафтуни он ашъор гаштам ва байти аввали як шеърро дар пушти «Китоби хониш»-ам навиштам: Нилуфари шабнамзадаи соњили рўдам, Кас љома напўшид зи дебои кабудам. Ба зери вожаи нилуфар хат кашидам ва дигар дилдодаи ашъори Симин шудаму хаёлан умре мељустамаш. Ситораи тобонтарини мусиќии Шарќ Ањмад Зоњир њар гоње сурудњои дилангези ин хонумро мехонд, ман, мане, ки дар зиндагї боре тамъи шаробро начашидаам,

“Ман менависам, бояд њатман нависам” Р

АЪНОИ МУБОРИЗ зодаю парвардаи ноњияи Шуѓнони куњистони Бадахшон аст. Хатмкардаи факултаи филологияи тољики Донишгоњи миллии Тољикистон мебошад. Соли 1987-ум, баъди ба итмом расонидани донишгоњ, ба рўзномаи вилоятии “Бадахшон” ба кор даъват шуда, чанд муддат ба њайси ходими адабї, мухбири калон, муовини сармуњаррири рўзномаи “Бадахшон”, сармуњаррири њафтаномаи «Анис» фаъолият дошт. Соли 2003юм ба шањри Душанбе омада, муовини сардабири маљаллаи “Фирўза” таъин шуд. Солиёне чанд муњаррири масъули њафтавори “Чархи гардун” буд. Феълан дар њафтаномаи “Адабиёт ва санъат” дар вазифаи мудири шўъба кор мекунад. Соли 1993-юм ба узвияти Иттифоќи нависандагони Тољикистон пазируфта шудааст. То имрўз маљмўањои ашъораш бо номњои “Гањвораи сангин”, “Навои найсон”, “Садбарги куњї”, “Мусоњиби офтоб”ва “Лаъли Бадахшон” ба нашр расидаанд. Чакидањои хомааш њамчунин ба забонњои русї, ўзбекї, англисї ва чинї тарљума гардидаанд. Раънои Мубориз имсол ба љоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода сазовор гардид ва зањматњояш бо медали “Хизмати шоиста” низ ќадр шуд.

-Муаллима, ба наздикї порае аз китоби “Ёдњо”-и Шуморо бо номи “Њиссањо аз ќиссањо” дар њафтавори “Адабиёт ва санъат” хондам. Ба ростї, ки басо мароќангезанд хотирањоятон. Махсусан, он ќиссае, ки дар бораи Шумову Хўљаи Хизр аст. Ин њаќиќат бошад? -Њаќиќат аст албатта. Мегўянд, ки якњафтаина будааму мўйсафеди аљоибу нуроние ба дењаяки куњии мо омадааст. Мардуми дењ, чи пиру чи барно аз ќафои ў хона ба хона мерафтаанду мегуфтаанд, ки ин Хўљаи Хизр аст. Мўйсафед ба хонаи мо њам ташриф меорад. Дар куњистон ба пеши модару навзод даромадани бегонагон манъ аст. Аммо он мўйсафеди нуронї медарояду парпечи маро аз дасти модарам мегирад, чизе дар гўшам мехонаду гўшаконамро мањскунон молиши мулоим медињад ва аз модарам пиёлаи чойхўрї мепурсад. Пиёлаи садаќашударо дар халтачае мегузораду аз хонаамон мебарояд. Издињоми мардум, ки ўро дар сањни њавлиямон интизорї мекашидаанд, боз дунболагираш мешаванд. Мўйсафед ба чанд хонаи дигар даромада, пиёла мепурсад. Ва ногањон дар пеши чаш-

www.ruzgor.tj

ми мардум ѓайб мезанад. Пиёлаи зеботаринро ба ў як таѓобачаи падарам, ки номаш Давлаталї будааст, медињад. Баъд амакам Давлаталї шаби њамон рўзе, ки мўйсафеди нуронї ѓайб мезанад, якбора гум мешавад. Ўро танњо пас аз ду рўз аз куњи Хабост пайдо мекунанд, ки лаби чашмае хоб рафта. Бедораш мекунанд ва мебинанд, ки аз худ бехуду аз аќл бегона шуда. Касеро намешиносад, њазён мегўяду бо нигоњ њамон мўйсафеди нурониро мељўяд. Њамин тавр, он амакам аќлбохта шуда, чанд соли дигар дар ишќи Хўљаи Хизр сўхта обу адо мегардад. Ба беморхонаи касалињои руњї мебаранд ўро. Вале сињат нашуда, бо њамин дард аз олам меравад. Маро баъди нопадид шудани мўйсафед модару модаркалонам њартарафа аз назар гузаронида мебинанд, ки дар пушти гўшам, ба он љойе, ки мўйсафед даст расонида буд, пайи панља боќист. Пайњо њанўз њам дар гўши ман ба ёдгор мондаанд. Модарам пайваста хотиррасонам мекунад, ки ин нишонањоро ба ягон кас нишон надињам, ки мабодо ба офате гирифтор нашавам. -Раънобону, агар чунин бошад, пас

e mail: info@ruzgor.tj

кор кард, инро њам намедонанд! Онњо шояд њатто надонанд, ки ба духтари њанўз таваллуднашудаам соли 1991ум шеъре навишта ўро «Нилуфари ниличашми нусхаи асли падар» гуфтаму ваќте ў соли 1993-юм ба дунё омад, њаќиќатан њам ниличашми нусхаи асли падар буд. Бар иловаи ин адибонеро, ки ту медонї, њаќќо, ки устоданд, вале устод њам бошанд, њељ гоњ њарфи дили маро аз ман муфассалтар намегўянд. Онњо устоданд, бењамтоянд, вале бењамто њам бошанд, њељ гоњ ба забони модарии шуѓнонии ман андешида, ба забони тољикї онро баён намекунанд. Балки ба ин њољат њам надоранд. Охир тољикї забони модариашон аст. Њар њарфе дар дил, дар сар, дар њис, дар андеша доранд, онро ба забони тољикї ба ќалам медињанд. Ба тарљумон ниёзе њам намемонад. Дар нињоди ман бошад тарљумоне њаст, ки андешањои шуѓнонии маро ба тољикї тарљума мекунад. Ин кори душвореро, ки ман бар дўш дорам, медонам, њељ як устоде кардан намехоњад. Дар ин кор ман тани танњоям. Ба як забон меандешаму ба дигар забон менависам. Магар ин осон аст? Не, инро фаќат ман метавонам, ман! Не, ѓалат гуфтам, фаќат ман не. Устодон Миршакару Шанбезодаву Њалимшову Њайдаршову Ширин Бунёду Ато Мирхоља ва чанд нафари дигар ин њунари маро доранд. Аммо охир онњо њам дунёи мардонаи худро бозгў мекунанд, пас розњои занони ќавми маро кї бояд ба оламиён кушояд?! Кї?! Не, ман менависам, ман бояд њатман нависам. -Ростї, муаллима, ин гуфтугў касро ба андеша мебарад. Дарвоќеъ, ба Шумо ба забони модариатон навиштан осонтар аст ё ба забони тољикї? -Ба забони шуѓнонї осонтар аст, аммо бештар ба забони тољикї менависам. Ваќтњои охир як ќисми ашъорам ба забонњои дигари дунё тарљума шуда, то доираи васеътари хонандагонро фаро гирад. Масалан, як манзумаам дар шањри Ландан ба забони инглисї рўи чопро дид. -Дар бораи шеъри имрўзи тољик чї мегўед? -Маъзарат мехоњам, аммо чандест, ки

ruzgor@mail.ru

маст мешудам. Ањмад Зоњир месуруд: Ситора дида фурў басту орамид, биё, Шароби нур ба рагњои шаб давид, биё. Ё: Зи чї љавњар офаридї дили доѓдори моро? Ки њазор лола пўшад пас аз ин мазори моро. Ё: Чун дарахти фарвардин пуршукуфа шуд љонам, Домане зи гул дорам, бар чї кас бияфшонам. Ў месуруду ман Симинро бештар аз пештар дўст медоштам.... -Пас боре дидор доштед бо Симини Бењбањонї? -Иттифоќан, моњи августи соли 2004-ум ба Љумњурии Исломии Эрон рафтем ва рўзе мењмони хонадони Симини азиз, Симини орзуњоям шудем. Ин њангом духтарчаи ман Нилуфар дар синфи сеюми дабистон мехонд. Ба хонум Симин гуфтам, ки чї тавр дар дањсолагиям шеърњои ўро хондаму мафтун шудам, вожаи нилуфарро писандидам ва акнун духтарчаам Нилуфар дањсола аст. Чењраи Симини азиз шукуфт. Писараш Њусейнро фармуд, то бо њам аксбардориамон кунад. Духтараш Умед бо яхмоси лазизи хонагї зиёфатамон дод. Симини мењрубон як китоби бузургњаљмашро бо соядаст ба ман ва њамсафаронам таќдим кард. -Ба кадом орзуњоятон расидаеду ба кадомашон не? -Танњо як орзуям амалї нашуд ва ин аст, ки баъди хатми донишгоњ њуљљатњоямро ба мактаби ронандагї додам, мехостам, мошин њай кунам, аммо оиладор шудаму шавњарам садди роњи ин ниятам гардид. -Вале, муаллима, њанўз њам дер нашудааст-ку. -Вале њанўз њам шавњарам дар аќидааш устувор истода, ки ронандагї кори занона нест! -Шоираи азиз, њамеша муваффаќ бошеду чун лаъли Бадахшон дурахшону пурљило! “Рўзгор” ба Шумо рўзгори рангин таманно мекунад. -Ташаккур. Хонаатон обод бод! Мусоњиб Бањман, “Рўзгор”


www.ruzgor.tj

Адиб ва рўзгор

ќиссаи Шањзодаи Самарќандї "Замини модарон" ва силсилаи њикояњои Анвар Олимов, ки дар маљаллаи "Садои Шарќ" мунташир шуд. Романи Юсуфї аз назари сабки нигориш, забон ва истифодаи вожањо таќрибан барои адабиёти мо беназир аст. Ин роман дар равияи адабиёти муосири љањонї офарида шудааст, романи мудерн аст. Гарчанд мавзўъ куњна аст, вале Юнус Юсуфї бори аввал як ривояти афсонагунаро бо сабки реалистї иншо намудааст. -Дар мавриди забони адабиёти имрўзи мо чї андеша доред? -Забон бо андеша пайванди ќавї дорад. Ваќте ки андеша нест, забон њам аз назари корбурди вожагон бисёр мањдуд, аз назари сарфу нањв ноќис ва хароб мешавад. Барои нависанда ду бол вуљуд дорад, яке андеша ва дигар забон. Андешае, ки бар асоси отифаи инсонї бошад. Бештари нависандагони имрўзаи мо, мутаассифона, забони бисёр мањдуд ва ноќис доранд. Барои он ки аз адабиёти классикї ва забони зиндаи халќ омўзиш надоранд ва дигар ин ки андеша надоранд. Адами андеша яке аз дардњои љомеаи имрўзаи Тољикистон аст. Њамчунин дар љомеаи мо фарњанги китобхонї аз байн рафтааст. Нависандаи бузург хонандаи бузург аст. Бубинед, Њерман Њессе дар тўли умраш ба китобњои дигарон беш аз ду њазор таќриз

Ќодири Рустам:

№18 (018) 02 октябри соли 2013

9

адабиёт мегузарем на худи адабиёт. Масалан мо мегузарем, ки Рўдакї кай таваллуд шуд, Низомии Ганљавї чї навишт, Абдурањмони Љомї бо образи Искандар чї хост бигўяд ва њамин гуна. Дар сурате, ки кофист барои синфи њаштум як "Гулистон"-и Саъдиро гузоранд. Бо як "Гулистон"-и Саъдї метавонї њам забонро биомўзї, њам ахлоќро биомўзї ва њам худи адабиётро. Дар мактабњои мо соати дарсии забон ва адабиёти тољик зиёд аст, аммо мутаассифона, хонандагон чун аз мактаб бурун меоянд, ягон китоби бадеї нахондаанд. Ба ман њикоят карданд, ки профессор Худойназар Асозода чордањ нафар донишљўйи курси чоруми факултаи филологияро аз имтињонаш гардонд, чун онњо на китобе аз Айнї хонда буданду на аз Улуѓзода. Ва њамин донишљўён пагоњ дар мактабњои миёна дарси адабиёт медињанд. -Биёед сари эљоди Шумо меоем. Ман ќиссаи "Рўдакї"-и Шуморо хондам. Дар ин ќисса Рўдакї дар љомеаи сотсиалистї гўё дубора зинда мешавад, аммо чаро он ќадар фаъол нест? -Бале, устод Рўдакї дар ин ќисса он ќадар фаъол нест ва ин шояд аз камбуд ва наќзи нигоранда бошад. Вале маќсади ман фаъол будани Рўдакї нест. Маќсади ман муносибати мардум ба устод аст. Он солњое, ки ман ин ќиссаро навиштам, худа-

"Адами андеша яке аз дардњои

љомеаи имрўзи мост"

Ќ

ОДИРИ РУСТАМ интињои солњои њаштодум бо диду нигоњи тоза ба майдони адабиёт омада буд. Осори адабии ў амсоли "Рўдакї, фаромўшї, Чингизхон ва хар", "Чойхонаи Роњат ё ќисса ва њикоёт барои хониши пеш аз хоб" мавриди истиќболи гарми адабиётшиносон ва ањли адаби кишвар ќарор гирифтаанд. Њамчунин Ќодири Рустам солиёни дароз машѓули тањќиќ ва пажуњиши адабиёти классику муосири тољик буда ва дар масоили умдаи забон ва адабиёти мо маќолаву пажуњишњои зиёдеро њам мунташир кардааст. Ў соли 2007-ум "Девон"-и нахустин гўяндаи соњибкитоби шеъри форсї устод Рўдакиро дар шањри Алматои Ќазоќистон тањияву ба нашр расонид. Хабарнигори "Рўзгор" Бањман бо Ќодири Рустам дар мавриди љараёнњои насри имрўзи тољик, забони адабиёт ва бедор кардани фарњанги китобхонї дар кишвар суњбате дошт, ки онро манзури Шумо мегардонем.

- Устод, љараёнњои имрўзи насри моро чї гуна бањо медињед? - Барои ба ин суол љавоб додан бояд як шиносоии комил аз насри муосири тољик дошта бошї. Ман ба чанд далел ин гуна шиносоии комилро надорам. Аввалан, ман солњои тўлонї берун аз кишвар будам ва аз падидањои адабие, ки дар Тољикистон зуњур меёфтанд, чандон хабаре надоштам. Баъдан, ман дар китобхонї дар панљоњ соли умрам таљрибањои зиёд андўхтаам, аз ин рў њар чизро њам намехонам. Ман як сањифа аз китобро мехонам ва агар хушам омад идома медињам агар на, онро канор мегузорам. Чун ваќте надорам, ки њар чизи дар адабиёт падидомадаро бихонам, дар сурате, ки дар адабиёти љањон осори хуби хонданї хеле зиёданд. -Ба њар сурат осореро њам аз адабиёти мо имрўзи мо мутолиа кардаед… -Аз он чизњое, ки ман хондам, ба ду натиља метавон расид: натиљаи хушбинона ва натиљаи бадбинона. -Натиљаи хушбинонааш кадом аст? -Натиљаи хушбинонааш ин аст, ки насри тољик њарчї бештар ба адабиёти љањон ворид мешавад ва њампо бо адабиёти љањон ќадам мезанад, ба мактабњои адабии љањонї, ба сабкњое, ки имрўз дар насри љањонї мутадовиланд (маъмул), наздик шудааст. Ин навоварї аслан аз эљодиёти нависандагоне мисли Бањманёр, Сайф Ра-

њимзод, Муњаммадзамони Солењ дар насри мо шуруъ шуда. То ин нависандагон њам адабиёти мо албатта пайвандњое бо адабиёти љањон дошт, вале он пайвандњо аслан бо адабиёти Шуравї, махсусан бо адабиёти рус буданду љанбаи публисистии хеле ќавї доштанд. Насри мо имрўз аз мактабњои љадиди адабї таъсир мегирад. Албатта ин њанўз ба он тавре нест, ки гўем мо як насри неруманде дорем, вале агар нависандањои тоза ба тоза аз насли љавон пайдо шаванд, метавон умедвор шуд, ки мисли шеъри имрўзи мо насри ќавие њам дар адабиёти тољик ба вуљуд меояд. -Шеъри имрўзи мо аз кадом нигоњ шеъри ќавист? -Албатта, имрўз шеъри мо аз назари танаввуи сабкї ва лањни баёну андеша хеле шеъри ќавист. Шеъре, ки сифатан тафовут дорад аз шеъри Ќаноату Бозору Лоиќ ва Гулрухсор. Ман намехоњам бигўям, ки шеъри имрўз аз шеъри онњо бехтар аст, вале танаввуаш бештар аст, лањни баёну сабк ва андешааш дигар аст. Забони шеър њам имрўз таѓйир ёфта. Забони шеър имрўз бо забони асри фанниву техникї њарчї бештар мунтабиќ (мувофиќ) мешавад. -Дар ин чанд соли охир чї асарњоеро аз адабиёти мо мутолиа кардед, ки дархўри завќи Шумо буд? -Аз он чизњое, ки ман дар солњои охир хондам, романи "Шинак"-и Юнус Юсуфї,

ва китобиёт навиштааст. Шояд ин як бахши кўчаке бошад аз китобњои хондаи ў. Гарсиа Маркес мегўяд, ки китобхонаи ман барои ман коргоњ аст. Яъне ваќте ки хонанда нест, чи тавр нависанда ба вуљуд меояд? -Шумо њанўз солњои навадум дар мавриди аз китоб дур шудани мардум маќолае навишта будед, ки атрофаш сару садоњои зиёд баланд шуда буд. Имрўз дар ин маврид чї мегўед? Шояд як сабаби рушди бештар надоштани адабиёти мо њам њамин кам будани хонанда бошад? - Он солњое, ки ман ин маќолаи интиќодиро навишта будам, шумораи нашри китобњо ба забони тољикї аз панљ њазор шуруъ шуда, то ба сад њазор мерасид. "Исёни Муќаннаъ" ва "Темурмалик"-и устод Айниро нашриёти "Маориф" бо теъдоди сад њазор нусха, "Дасти дуои модар"-и устод Лоиќро бо шумораи њафтод њазор нусха мунташир карда буд. Осори дигар адибон бо шуморагони аз њафт то чордањ њазор чоп мешуд ва ба фурўш мерафт. Имрўз бошад китобњо бо теъдоди њазор нусха ва аз он камтар ба чоп мерасанд ва њамон њам ба фурўш намеравад. Бубинед, ягона маљаллаи адабии Тољикистон "Садои Шарќ" шуморааш њазор нусха аст. Барои миллате, ки даъвои бофарњанг бу-

тон огоњ њастед, ки вазъи љумњурї чї гуна буд. Сабаби асосии фољеањои њамон давраро ман дар он мебинам, ки мардуми авоми тољик ба дарки гуфтањои рањбарони худ намерасиданд. Дар ин ќисса муносибати авом ба як нобиѓа нишон дода шудааст. Як нобиѓа дар як љомеа њамту пайдо намешавад, балки мардум њастанд, ки нобиѓаро ба вуљуд меоранд. Ва мардум масъул њастанд, ки нобиѓаро бифањманду ќабул дошта бошанд. Дар ќисса њадафи аслии ман њамин аст. Бубинед, чунон устод Рўдакиро маљбур карданд, ки дубора худаш ночор шуд ба гўраш равад. Ин чиз барои ман муњим буд. Вале боз мегўям, ки шояд ин наќзи ман бошад ва агар ман таљдиди назар бикунам, мумкин Рўдакиро фаъолтар нишон бидињам. -Ќодири Рустам ќалами буро дорад, аммо чаро кам менависад? - Китоби аввалини ман соли 1987-ум чоп шуда буд. Баъд аз он дар Тољикистон он воќеањо шуруъ шуд ва ман як муддате ба он натиља расидам, ки адабиёт ба мардум чизе намедињад. Ба он бовар будам, ки агар адабиёт ба мардум чизе медод, мо ба ин њол гирифтор намешудем. Баъди ин ман аз адабиёт худамро канор кашидам ва чанд сол на танњо чизе нанавиштам,

«...Забон бо андеша пайванди ќавї дорад. Ваќте ки андеша нест, забон њам аз назари корбурди вожагон бисёр мањдуд, аз назари сарфу нањв ноќис ва хароб мешавад. Барои нависанда ду бол вуљуд дорад, яке андеша ва дигар забон...» данро мекунад, даъвои Рўдакиву Фирдавсї мекунад, ин як айб аст. Дар љомеаи мо дигар касе китоб намехонад ва дар љомеае, ки китоб намехонанд, андеша вуљуд надорад ва чун андеша вуљуд надорад, ягон гуна пешрафт њам намешавад. Барои ин мо бояд аз дигарон на, аз худамон нолем. -Барои бедор кардани андеша дар љомеа чї бояд кард? -Устод Шакурї як замон пешнињод карда буданд, ки дарси адабиёт дар мактабњои миёна ба гунаи дигар гузашта шавад. Ман њам ба он фикрам, ки бояд дарси адабиёт дар макотиби миёна яке аз дарсњои асосии инсонї ќарор бигирад. Мо айни њол дар мактабњои миёна таърихи

ruzgor@hotmail.com

info@ruzgor.tj

балки умуман китоби бадеї намехондам. Ба њамин минвол њафт- њашт сол аз байн гузашт, вале боз андешаам таѓйир ёфту дубора рўй овардам ба адабиёт. -Чї чиз муљиби таѓйири андешаи Шумо шуда бошад? -Њоло ёдам нест, ки чї чиз буд, вале ба њар сурат ман дубора баргаштам. Баъдан, дигар чї суд аз бисёр навиштан? Ман бисёр фикр мекунам, ки ман барои кї менависам? Охир ман дар Тољикистоне, ки њудуди њашт миллион ањолї дорад, шояд камобеш панљсад нафар хонанда дорам. Пас чаро бисёр нависам? -Ташаккур барои суњбат. Мусоњиб Бањман, «Рўзгор»

www.ruzgor.tj


10

Андарзи рўзгор

www.ruzgor.tj

№18 (018) 02 октябри соли 2013

Гулчине аз "Тазкират-ул-авлиё"-и

Аттори Нишопурї

(Охираш. Аввалаш дар шуморањои гузашта)

Тањияи Саидмурод Шарифов, "Рўзгор" АБУБАКРИ ШИБЛЇ Наќл аст, ки Абубакри Шиблї гуфт: аз љумлаи фираќи олам, ки хилоф кардаанд, њељ кас данитар (нокас, сифла) аз рофизї ва хориљї наёмад, зеро ки дигарон, ки хилоф карданд, дар Њаќ карданд ва сухан аз Ў гуфтанд ва ин ду гурўњ рўз дар халќ ба бод доданд. *** Ва (Шиблї) гуфт: њар кї муњаббат даъво кунад ва ба ѓайри мањбуб ба чизе дигар машѓул шавад ва ба љуз њабиб чизе талабад, дуруст он аст, ки истењзо мекунад бар Худои таъоло. *** Њам ў гуфт: маърифат се аст: маърифати Худо ва маърифати нафс ва маърифати Ватан. Маърифати Худойро мўњтољ бошї ба ќазои фароиз ва маърифати нафсро мўњтољ боши ба риёзат ва маърифати ватанро мўњтољ боши ба ризо додан ба ќазо ва ањкоми Ў. *** Ва аз маърифат пурсиданд: гуфт: авва��аш Худо бувад охирашро нињоят набувад. *** Ва гуфт: илмуляќин он аст, ки ба мо расид бар забони пайѓамбарон алайњмуссалом ва айнуляќин он аст, ки Худо ба мо расонад аз нури њидоят ба асрори ќулуб бевосита ва њаќќуляќин он аст, ки бад-он роњ нест. *** Ва пурсиданд: аз фаќр. Гуфт: дарвешонро чањорсад дараља аст, камтари-

www.ruzgor.tj

ни он он аст, ки агар њамаи дунё ўро бошад ва он нафаќа кунад ва пас дар дили ў дарояд, ки кошки ќути якрўза бозгирифтї фаќри ў ба њаќиќат набувад. АЛИИ РУДБОРЇ Ва Алии Рудборї гуфт: њар чизро воизе аст ва воизи дил њаёст ва фозилтарин ганљи мўъмин њаёст аз Њаќ. АБУЛЊАСАНИ ЊУСРО Ва Абулњасани Њусро гуфт: нишастан ба андеша ва тафаккур дар њоли мушоњидаи як соат бењтар аст аз њазор њаљи маќбул. АБЎИСЊОЌ ШАЊРИЁРИ КОЗИРУНЇ Ва шайх Абўисњоќ Шањриёри Козирунї гуфт: њар кї дар кўдакї ва љавонї мутеъи Њаќ таъоло бошад ва дар пирї њамчунон мутеъ, ботини ў ба нури маърифат мунаввар бошад ва янобеъи (чашмањо) њикмат аз дили ў бар забони ў равон бошад ва њар кї дар кўдакї ва љавонї исён кунад ва дар пирї тавба кунад, ўро мутеъ хонанд, аммо камоли шоистагї њикмати ўро дер даст дињад ва камтар. *** Ва гуфт: љањд кун дар дунё то аз ѓафлат бедор шавї, ки дар охират пушаймонї суд надорад. *** Ва гуфт: љањди он кун, ки дар миёни шаб бархезї ва вузў созї ва чањор ракаъат намоз кунї, ва агар нафс мутобеат

e mail: info@ruzgor.tj

накунад, ду ракаъат бикун, ва агар натвонї, чун бедор шавї, бигўй: "Ло илоња иллаллоњ Муњаммада расулаллоњ". БУУСМОНИ МАЃРИБЇ Буусмони Маѓрибиро пурсиданд аз сўњбат: Гуфт: некўии сўњбат он бошад, ки фарох дорї бар бародари мусулмон он чи бар худ медорї ва дар он чи ўро бувад, тамаъ накунї ва ќабул кунї љафои ў ва инсофи ў бидињї ва аз вай инсоф талаб накунї ва мутеъи ў бошї ва ўро тобеъи худ надонї ва њар чи аз вай бар ту расад, ту онро аз вай бузург ва бисёр ва њар чи аз ту бад-ў расад, ањќар ва андак донї. АБУЛЊАСАНИ ХАРАЌОНЇ Ва гуфт: Уламо гўянд, ки мо ворисони расулем. Ва расулро ворис моем, ки он чи расул буд, баъзе мо дорем. Расул дарвешї ихтиёр кард ва дарвешї ихтиёри мост. Бо саховат буду бо халќ некў буд ва бехиёнат буд. Бо дидор буд, рањнамои халќ буд, бетамаъ буд, шарру хайр аз Худованд, дид, бо халќаш ѓам набуд ва ин љумла сифоти љавонмардон аст. Расул алайњиссалом дарёе буд бењад, ки агар ќатрае аз он берун ояд њама оламу офарида ѓарќ шавад. Дар ин ќофила, ки моем, муќаддима Њаќ аст, охираш Мустафост, бар ќафо сањобаанд. Хунук (муборак) онњо, ки дар ин ќофилаанд ва љонњошон бо якдигар пайваста аст, ки љони Булњасанро хељ офарида пайванд накард.

ruzgor@mail.ru

*** Ва гуфт: њазор манзил аст бандаро ба Худо. Аввалин манзилаш каромат аст, агар банда мухтасарњиммат бувад, ва ба њељ маќомоти дигар нарасад. *** Ва гуфт: њар он диле, ки берун аз Худой дар ў чизе дигар бувад, агар њама тоъат аст, он дил мурдааст. Гуфтанд: дилат чї гуна аст? Гуфт: чињил соласт то миёни ману дил људойї андохтаанд. *** Ва гуфт: Аз корњо бузургтар зикри Худой аст ва парњезу саховату суњбати некон. *** Ва гуфт: агар мўъминро зиёрат кунї, бояд, ки савоби он ба сад њаљи пазируфта надињї, ки зиёрати мўъминро савоб бештар аст аз сад њазор динор, ки ба дарвешон дињї. Чун зиёрати мўъмин кунї ва ба эътиќод гирї, ки Худои таъоло бар шумо рањмат кардааст. *** Ва гуфт: як нафас бо Худо задан бењтар аз њамаи осмону замин. *** Ва гуфт: њар чи барои Худо кунї, ихлос аст, ва њарчи барои халќ кунї, риё. *** Ва гуфт: чун нестии хеш ба Вай дињи, Ў низ њастии хеш ба ту дињад. *** Ва гуфт: њар кї дунёву умр ба сари кори Худой дар натавон кард, гў даъво макун, ки ба ќиёмат бебор бар сирот бигзарад. Ва гуфт: Чун Худованди таъоло таќдире кунаду ту бад-он ризо дињї, бењтар аз њазор амали хайр, ки ту бикунї ва Ў написандад. *** Ва гуфт: дар дунё њељ саъбтар (душвортар) нест, ки туро ба касе хусумат бувад. *** Ва гуфт: намозу рўза бузургтар аст, лекин кибру њасаду њирс аз дил берун кардан некўтар аст. *** Ва гуфт: Њар кї хушии сухани Худой начашида аз ин љањон берун равад, ўро чизе нарасида бошад. *** Ва гуфт: Агар дили ту бо Худо буваду њама дунё туро бувад, зиён надорад ва агар љомаи дебо дориву ва агар палос пўшида бошї, ки дили ту бо Худованд набувад, туро аз он њељ суде нест. *** Ва гуфт: Аз њар љониб, ки нигарї, Худост ва агар забар нигарї ва агар зер нигарї ва агар рост нигарї ва агар чап нигарї ва агар пеш нигарї ва агар аз пас нигарї. *** Ва гуфт: Њар кї ошиќ шуд, Худойро ёфт ва њар кї Худойро ёфт, худро фаромўш кард. *** Ва гуфт: Аз тоати халќи осмону замин он љо чи зиёдат падид омадааст, ки то аз ту падид ояд? Зиёдатї кардан чї афзої? Аз муомила чандон бас, ки шариатро бар ту таќозо намонад. Аз илм чандон бас бувад, ки бигўй ва бидонї ки он чи рўзии тўст ба ту ояд. Ва аз зуњд чандон бас бувад, ки бигўй ва бидонї, ки он чи ту мехўрї рўзии туст, то нагўй, ки ин хўрам ё он хўрам.


Мољарои рўзгор

www.ruzgor.tj

(Охираш. Аввалаш дар шуморањои гузашта)

бари акрам (с) як кореро анљом доданї буд, аммо ин кор ба вай њељ даст намедод ва барои бартараф кардани сењру љоду Муњаммади Мустафо (с) шаб то сањар дуъо кард". (Њадис бо ривояти Муслим). Барои бемор (шахси ба љоду гирифторшуда) риояи ќатъии тарзи дуъохонї, зарурати одоби дуъо, тањорат ва рў ба љониби ќибла овардан лозим аст. Ваќти иљобат пораи сеюми шаб ба шумор меравад. Худованди Мутаъол нисбати ин ваќт барњаќ фармудааст: "Дар ваќти зикршуда (пораи сеюми шаб) касе аз Ман даъво намояд, даъвояш ќабул мегардад, касе чизе талаб намояд, ато мекунам, касе истиѓфору тавбаи гуноњ металабад, маѓфират мекунам". (Њадис бо ривояти Имом Бухорї). Ба бемор (шахси ба љоду гирифторшуда) риояи ваќти дуъохонї ва истифода аз дуъои муайяншуда лозим аст. Расули акрам (с) дар ин маврид барњаќ чунин фармудаанд: "Касе, ки њангоми шаб ин дуъо: "Ло илоња иллаллоњ вањдању ло шарика лању лањулмулку ва лањулњамду ва њува ъало кулли шайин ќадир, алњамду лиллоњи ва субњоналлоњ ва ло илоња иллаллоњ валлоњу акбар ва ло њавла ва ло ќуввата илло бил-

Одил ибни Тоњири Муќбил

№18 (018) 02 октябри соли 2013

11

љоб мегардонам". Дуюм, доимо аз Худованди Баландмартаба маѓфират талаб кун, ки ин бузургарин васила рањої аз ѓам аст. Сеюм, васияти Расули акрам (с)ро ба ту мегўям: "Њар мусалмонеро мусибате пеш ояд ва ин амри Парвардигор: "Инно лиллоњи ва инно илайњи рољиъун", яъне, «Ба ростї, Худованд моро офаридааст ва ба назди Ў бозгардандаем) бигўяд, њатман Парвардигори Баландмартаба вайро подоши хубтару бењтаре медињад». (Њадис бо ривояти Муслим). Модари муъминон Уммисалма яке аз занони Расули акрам (с) мегўяд: "Ваќте ки Абўсалма вафот кард, ман њамин дуъоро хондам ва гумон надоштам, ки ба бењтаре аз Абўсалма ноил мешавам, аммо Худованди Мутаъол дар ин мусибат маро ба шахсе мушарраф гардонд, ки аз Абўсалма бењтар буд, яъне маро Расули акрам (с) ба занї гирифт". Сипас ин мард баромада рафт. Баъд аз панљ рўз вай ба наздам баргашт ва чењраи вай аз хурсандї чун моњи тобон медурахшид. Маро ба гўшае даъват намуда, аз кисааш як чизи љодумонандеро баровард. Ба вай хитоб намудам: -Эй амак, аз Худо битарс, ту њам ба назди ягон љодугару фолбин на-

CЕЊРУ ЉОДУ-АМАЛИ ШАЙТОНЇ РОЊИ ХАЛОСЇ АЗ СЕЊРУ ЉОДУ Роњи халосї аз сењру љоду ба ду усул сурат мегирад: -Усули аввал, пеш аз ба сењру љоду гирифтор шудан; -Усули дуюм, баъди ба сењру љоду гирифтор шудан. Шахсе, ки ба љоду гирифтор шудааст, аввал бояд ба Парвардигори азимушшаън таваккал кунад ва аз даргоњи Худованди Мутаъол мадад талаб намояд, яъне Парвардигори баландмартаба дар каломи ќудсии худ фармудааст: "Ва аз љое, ки гумонашро надорад, рўзияш медињад. Ва њар кї ба Худо таваккул кунад, Худо ўро кофист. Њаройна, Худо кори худро ба иљро мерасонад. Ва њар чизро андозае ќарор додааст". (Сураи "Талоќ", ояти 3). Султони њар як банда, ки ба Аллоњ Таъоло имон овардааст ва бар Ў таваккал кардааст, ки Парвардигори Баландмартаба мебошад, на ин ки шайтони раљим, ки аз ў мадад талаб кардан ќатъиян манъ аст. Шайтон султони шахсонест, ки онњо ба ў рў меоваранд ва бо ин васила худро мушрик месозанд ва тобеъи вай мегарданд. Дуюм, хондани намози субњ бо љамоъат дар масљид, чунонки дар њадиси Паёмбари Ислом (с) омадааст: "Касе, ки намози субњро бо љамоъат хонд, дар њимояи Худои таъолост ва касе ки дар њимояи Аллоњ таъолост, ба вай на шайтон, на соњир, на коњин, на љодугар зараре расонида наметавонад". Сеюм, њифз намудани худ ба воситаи ќироъати ин ду сура: "Фалаќ" ва "Нос": Аз Аќаба ибни Умар (р) ривоят аст, ки Расули акрам (с) чунин фармуданд: "Аз ин ду сура: "Фалаќ" ва "Нос" паноњ бихоњ". (Абўдовуд инро тасдиќ кардааст). Ин сурањоро се маротиба пагоњї ва се маротиба бегоњї ќироъат кардан лозим аст. Чорум, хондани "Оятулкурсї" њангоми хоб рафтан. Расули акрам (с) дар њадиси набавї барњаќ фармудаанд: "Касе, ки пеш аз хоб рафтан "Оятулкурсї"ро хонад, то дамидани субњ Парвардигори Баландмартаба вайро нигоњбон аст ва шайтон ба вай наздик намешавад". Оё муъминеро, ки Худо ўро нигањбон аст, шайтон метавонад, ки ба вай наздик шавад? Њаргиз не! Ё ки сењру љоду роњ меёбанд? Мутлаќо не! Ва "Оятулкурсї"-ро њар рўз пагоњї ва бегоњї ќироъат кунед, то ки бо изни Худованди Мутаъол шуморо аз љину шайтони раљим њифз намояд.

Панљум, хондани сураи "Баќара". Дар хона чунонки Расули акрам (с) фармудаанд, ки сураи "Баќара"-ро ќироъат кунед, чунки тиловати он баракат меорад, тарки он пушаймонист ва соњир ќудрати ботил кардани онро надорад. (Њадис бо ривояти Муслим). Расули акрам (с) барњаќ мефармоянд: "Дар хонае ки сураи "Баќара" мехонанд, шайтон аз он љо мегурезад". (Њадис бо ривояти Муслим). Шашум, "Бисмиллоњиллазї ло юзирру маъа исмињи шайъун фил арзи ва ло фиссамої ва њувассамиъул ъалим". ("Ба номи Худованде, ки ба номаш на дар осмон, на дар замин, на ба касе ва на ба чизе зараре намерасад ва Ў шунаванда ва донанда аст"). Ин дуъоро се маротиба сањар ва се маротиба бегоњ хонед. Њафтум, ин дуъоро "Аъузу бикалимотиллоњи аттомот мин шарри мо халаќ" ("Паноњ мебарам ба каломи Худованд аз бадињои њар чї офаридааст"), се бор њар бегоњ хонед ва агар ба њар манзиле дароед, ин амалро анљом дињед. Дар ин маврид Расули акрам (с) дар њадиси щарифи худ мефармоянд: "Касе, ки ба хонае даромад ва гуфт: "Паноњ мебарам ба каломи Худованд аз бадињои њар чї офаридааст", то даме ки аз он манзил берун наравад, аз бадињо дар амон аст". (Њадис бо ривояти Муслим). Хондани ин дуъо барои муњофизат аз бадињои шайтон, љин, сењру љоду низ муфид аст. Расули акрам (с) ба шахси каждумгазидае гуфт: "Агар ту пеш аз хобравї мегуфтї: "Аъузу бикалимотиллоњи аттомот мин шарри мо халаќ" ("Паноњ мебарам ба каломи Худованд аз бадињои њар чї офаридааст"), ба ту зараре намерасид". (Њадис бо ривояти Муслим). Њаштум, "Ло илоња иллаллоњ вањдању ло шарика лању, лањулмулку ва лањулњамду ва њува ъало кули шайин ќадир" ("Нест Худое љуз Аллоњ, ки Ўро шарике нест ва њамагї мулк ва њамду сано аз Ўст ва Ў ба њамаи чиз тавоност"). Расули акрам фармудаанд, ки касе ин дуъоро њар рўз сад бор хонад, сад њасанот дар номаи аъмолаш навишта ва сад гуноњи вай бахшида мешавад ва аз сањар то бегоњ аз бадињои шайтон наљот меёбад. Дар нисбати њифз аз шарру бадињо ва фасоди шайтон љуз хондани ин дуъо афзалтар нест. (Њадис бо ривояти Имом Бухорї). 9. Њар касе дуъоро: "Аъузу биллоњи минал хубси вал хабоиси вар риљси ваннаљас" ("Паноњ мебарам

А

з сари худи ман њодисае гузашт. Рўзе ба назди ман марде омад ва аз зани фоњишае, ки борњо аз рўйи бадахлоќиаш мавриди њабс низ ќарор гирифта буд, шикоят кард, ки гўё ин зан писарашро чунон сењру љоду намуда, ба худаш моилу ошиќ кунондааст, ки писар боисрор талаб дорад, ки бо ин зан издивољ намояд. Писар хеле маъюсу мањзун буда, агар њар шаб ба дари хонаи ў наравад, хобаш намебарад ва бесаранљом мешавад. Ин мард аз ман талаб кард, ки гирењи ин сењру љодуро кушоям.

бар Худованд аз хабисињо ва ифлосиву наљасотњо") њангоми даромадан ба хољатхона хонад, аз бадињои шайтон эмин хоњад монд, зеро њољатхона љоест, ки шайтонњо он љо љамъ меоянд. (Њадис бо ривояти Њоким) 10. Дуъо њангоми баромадан аз хона чунин аст: "Бисмиллоњ таваккалту ъалаллоњ вало њавла ва ло ќуввата илло биллоњ" ("Ба номи Худованд, таваккал кардам ба номаш ва касеро љуз Парвардигор тавоноиву ќувват нест"). Бо хондани ин дуъо бандаи муъмин аз васвасаи шайтони раљим халосї меёбад. 11. Ба њафт дона хурмо нањорї кардан. Расули акрам (с) фармудаанд: "Њар касе ки ба њафт дона хурмои хушки Мадина нањорї кунад, на сењру љоду ба вай таьсир мекунад ва на зањр". (Њадис бо ривояти Имом Бухорї). Ба гуфти Шайх Абдулазиз ибни Боз (р) ин сифат хоси њамаи навъњои хурмост. Сењру љоду он ваќт ба љодугару соњир муяссар мегардад, ки бо шайтон ќаробати наздики маънавї дошта бошад, он гоњ шайтон ба кори хабиси вай мусоидат мекунад. ТАБОБАТ ПАС АЗ ВУЌУЪИ СЕЊРУ ЉОДУ Чї тавре ки Шайх Абдуллоњ Азиз ибни Боз (р) дар китоби "Њукми сењр" зикр кардааст, хуб мешуд, ки љойи сењру љодуро пайдо карда, аз маконаш бароварда шавад, он гоњ сењру љоду таъсири худро гум мекунад. Агар макони сењру љоду маълум набошад, бењтарин ва тезтарин роњи табобати сењру љоду дуъо аст. Аз модари муъминон, њазрати Оишаи Сиддиќа (р) нисбати гирифтор шудани Расули акрам (с) ба сењру љоду чунин омадааст: "Як замон Паём-

ruzgor@hotmail.com

лоњ"-ро бихонад ва бигўяд: "Худоё, маро маѓфират намо", дуъо ва намози ў пазируфта мешавад". (Њадис бо ривояти Имом Бухорї) Барои шифои комил ёфтан аз сењру љоду ба бемор (шахси ба љоду гирифторшуда) лозим меояд аз даргоњи Худованди Мутаъол маѓфират талаб намояд, то ки гуноњонаш бахшида шавад, аз амалњои баде, ки содир кардааст, тавба намояд. Чї тавре ки Расули акрам (с) дар њадиси шарифи худ барњаќ фармудаанд: «Њар касе, ки аз тањти дил аз Худованди Мутаъол талаби маѓфират кунад, аз њар ѓаму ранљ Худованд ўро рањої бахшад ва аз њар як тангї берун орад ва аз макони ѓайричашмдошт ризќи ўро дињад». (Њадис бо ривояти Абўдовуд ва Њаким). САРГУЗАШТИ АЉИБ Аз сари худи ман њодисае гузашт. Рўзе ба назди ман марде омад ва аз зани фоњишае, ки борњо аз рўйи бадахлоќиаш мавриди њабс низ ќарор гирифта буд, шикоят кард, ки гўё ин зан писарашро чунон сењру љоду намуда, ба худаш моилу ошиќ кунондааст, ки писар боисрор талаб дорад, ки бо ин зан издивољ намояд. Писар хеле маъюсу мањзун буда, агар њар шаб ба дари хонаи ў наравад, хобаш намебарад ва бесаранљом мешавад. Ин мард аз ман талаб кард, ки гирењи ин сењру љодуро кушоям. Ба вай гуфтам: -Бародар, ман гирењи сењру љодуро кушода наметавонам, лекин ба ту роњи кушодашавии ин гирењро нишон медињам. Аввал таваккал ба Аллоњ таъоло намуда, дар пораи сеюми шаб дуъои бисёр кун, чунонки Худованди Мутаъол барњаќ мефармояд: "Њар касе, ки ба сўям дасти дуъо бардорад, дуъояшро муста-

info@ruzgor.tj

рафта бошї? Ў бо њарду даст ришашро ќабза намуда гуфт: -Ќасам ба номи Худованд, ки агар фарзандонам паси њам бимиранд, ман дину ойинамро намефурўшам. Боз аз вай пурсидам: -Пас шумо чї тавр љодуро пайдо намудед? Аммо вай ѓайр аз ашк резондан ба ман чизе љавоб надод. Баъдан вай боз як чизе дигари сењршудаеро баровард. Ман боз аз вай пурсидам. Вай дар посух гуфт: -Ваќте ки ман аз назди шумо баромадам, машѓул ба талаби маѓфират аз даргоњи Худованд ва ба хондани намози шабона банд будам. Шабе аз шабњо њангоме ки машѓули намозгузорї будам, соати дуи шаб буд ва ман аз даргоњи Парвардигор илтиљои сабук кардани ѓаму андўњамро мекардам, ногоњ телефон занг зад ва ман ба он љавоб додам, дарњол шахсе салом дод ва пурсид: -Шумо фалонї њастед? Гуфтам: -Бале. -Мехоњї, ки сењру љодуи ба писарат кардаро дарёфт намої? Гуфтам: -Бале. Гуфт: -Онро аз замини холии ба хонаат пайваст буда дарёфт мекунї. Ман дар њол давида аз хона берун шуда, ба љое, ки он шахс нишон дода буд, рафтам ва онро ёфтам, аммо барои оварданаш ба назди шумо шубња доштам, чунки метарсидам бовар намекунед. Рўзи дигар дар њамон ваќте ки рўзи гузашта занг зада буд, боз телефон занг зад ва маконеро, ки чизи сењркардашудаи дуюм пинњон карда шуда буд, шарњ дод. Ман онро дарёфт кардам ва наздатон овардам, ана вай,гуфта онро ба ман нишон дод. Аммо ман аз шумо пурсиданиам, ки шахси телефонкарда кї бошад? Гуфтам: -Инро Худованди Мутаъол медонаду бас. Банда дар ин маврид ољиз аст, аммо мумкин вай шахсе буд, ки бо супориши он зани бадахлоќ он чизњои сењркардашударо дар љойњои гуфтааш таги хок карда буд. Замоне ки даъват дар дасти худи Худованд мебошад, таќдир ва ќалби њар як банда дар дасти худи Парвардигор аст, чунки вай њамадон ва холиќу љаббор аст ва њар чизе, ки нисбати банда хоњад, хоњ бад бошад, хоњ нек, яќин њамон мешавад. Шояд Худованди Бузург дар дили он шахс андохт, ки вай љойи сењру љодуро ба ту нишон дињад.

www.ruzgor.tj


12

Варзиш дар рўзгор

www.ruzgor.tj

№18 (018) 02 октябри соли 2013

Љоми Президенти Тољикистон оид ба дзюдо насиби пањлавонони Миср ва Украина шуд

О

ХИРИ њафтаи гузашта дар майдони варзишии Наврўзгоњи пойтахти кишвар нахустин мусобиќаи байналмилалии гўштии тарзи дзюдо барои гирифтани Љоми Президенти Тољикистон баргузор гардид. Дар ин мусобиќа намояндагони сездањ кишвари олам байни њам дар ду вазн: вазни то 81 килограмм ва вазни болотар аз 81 килограмм ќувва санљиданд. Мухлисони сершуморе, ки барои тамошои ин ќувваозмоињои шавќовар омада буданд, дар тўли беш аз 8 соат шоњиди набардњои пурњаяљону хотирмони дзюдочиёни кишварњое њамчун Россия, Украина, Венгрия, Љумњурии Мисри Араб, Ќирѓизистон, Ќазоќистон, Љумњурии Исломии Афѓонистон, Белоруссия, Тољикистон, Ўзбакистон, Љумњурии Исломии Эрон, Муѓулистон ва Озарбойљон гардиданд. Дар вазни то 81 килограмм пањлавони Тољикистон Фарњод Рањимов ва пањлавони Украина Виталий Дудчук тамоми раќибони худро аз дигар кишварњо маѓлуб сохта ба даври нињої баромаданд. Дар ќувваозмоии нињої пањлавони украинї раќиби худ Фарњод Рањимовро маѓлуб сохта ба гирифтани Љоми Президенти Тољикистон ва маблаѓи 40 њазор сомонї мушарраф шуд. Ба Фарњод Рањимов, ки дар вазни то 81 килограмм љои дуюмро дар ин мусобиќаи байналмилалї гирифт, 20 њазор сомонї љоиза доданд. Пањ-

лавон Ласло аз Венгрия љои саввум ва 10 њазор сомонї мукофот гирифт. Дар вазни аз 81 килограмм боло низ як пањлавони дигари мо Муњаммад Абдурањмонов ба даври нињої роњ ёфт. Вале мутаассифона, дар даври нињої ўро низ нокомї интизор буд. Ў дар ќувваозмої бо пањлавон аз Љумњурии Мисри Араб бо номи Ислом Ал-Шињобї, ки миёни гўштигирони дзюдо дар љањон хеле маъруф аст, маѓлуб гардид ва љои дуюмро ишѓол кард. Бояд гуфт ки дар ин вазн љои сеюмро ду варзишгари мо Парвиз Собиров ва Фурќат Назриев соњиб шуданд. Ба ѓолиби мусобиќа дар вазни беш аз 81 килограмм пањлавони мисрї низ Љоми Президент ва 40 њазор сомонї љоиза дода шуд. Муњаммад Абдурањмонов соњиби 20 њазор сомонї шуд. Пањлавононе, ки љои саввумро гирифтанд, њар кадом бо 10 њазор сомонї ќадр гардида��д. «Рўзгор»

Кадом даста соњиби Љоми футболи Тољикистон мешавад? Нарзуллоњи Латиф Дастаи «Вахш»-и Ќўрѓонтеппа дар варзишгоњи “Металлург”-и шањри Турсунзода бар тими мизбон -“РегарТадАЗ” бо њисоби 3:2 ѓолиб омад. Голи њалкунандаро Фурќат Мирњайдаров дар даќиќаи севуми замони изофї вориди дарвозаи мизбонон кард. Ду голи дигари “Вахш”-ро Хуршед Бекназаров дар даќиќањои 35-ум ва 50-ум ба њадаф расонд. Голњои «Регар-ТадАЗ»-ро Ањтам Њамроќулов дар даќиќаи 22-юм ва Сардорбек Эминов, легионер аз Узбакистон, дар даќиќаи 51-ум заданд. Дар бозии дигари ниманињої дастаи “Истиќлол”-и Душанбе дар мењмонї, дар варзишгоњи “Фурудгоњ”-и ноњияи Бобољон Ѓафуров, бар тими «Парвоз» бо њисоби 2:0 пирўз гашт. Њисобро дар ин бозї Фатњулло Фатњуллоев, нимњимоятгари “Истиќлол”, дар даќиќаи 38-ум боз кард. Голи дувуми “Истиќлол”-ро нимњимоятгар Александр Кудряшов, легионери русиягии “Истиќлол”, дар даќиќаи 62-юм ба њадаф расонд. Бозињои љавобии ниманињої миёни дастањои “Вахш” – “Регар-ТадАЗ” ва “Истиќлол” – “Парвоз” рўзи сешанбеи 1-уми октябр барпо мегарданд. Њарду бозии љавобї соати 15 шурўъ мешавад. Барандаи Љоми Тољикистон-2013 дар бозии нињої, ки рўзи 5-уми октябр дар Варзишгоњи марказии шањри Душанбе барпо мегардад, маълум хоњад шуд. Бояд тазаккур дод, ки соли гузашта дастаи Регар-ТадАЗ” барандаи Љоми Тољикистон гардида буд. Бозии нињоии Љоми Тољикистон-2012 рўзи 5-уми октябр дар шањри Хуљанд, дар Варзишгоњи “20-солагии Истиќлолияти Тољикистон” миёни ду дастаи лигаи олї - “Истиќлол” ва “РегарТадАЗ бо њузури 8 њазор тамошогар баргузор шуд. Замон асосї ва изофии ин ди-

www.ruzgor.tj

дор бо натиљаи мусовии 1:1 поён ёфт. Њисобро дар даќиќаи 80-ум Ањтам Њамроќулов, њамлагари «Регар-ТадАЗ», боз кард. Дилшод Восиев, капитани дастаи «Истиќлол», дар даќиќаи 90-ум аз љаримаи ёздањметра њисобро баробар намуд. Бар асоси низомномаи мусобиќот барои муайян кардани дастаи ѓолиб 30 даќиќа замони изофї дода шуд, вале он бидуни гол поён ёфт. Дар задани силсилаи зарбањои ёздањметра бошад, кори футболбозони «Регар- ТадАЗ» омад кард ва онњо бо њисоби 6:5 ѓолиб шуданд. Њамин тариќ, «Регар-ТадАЗ» бо њисоби умумии 7:6 ѓолиб омад ва барои бори шашум Љоми Тољикистонро соњиб гашт. Бояд гуфт, ки барои аввалин бор Федератсияи футболи Тољикистон барои дастањои ѓолиб ва маѓлубшудаи бозии нињоии Љоми Тољикистон мукофоти пулї таъсис дода буд. Ба дастаи ѓолиб - “РегарТадАЗ” ба ѓайр аз Љому медалњои тилло, љоизапулї ба маблаѓи 30 њазор сомонї ва ба дастаи «Истиќлол» барои љои дувум медалњои нуќра ва љоизапулї ба мабаѓи 20 њазор сомонї супурда шуд. Бояд тазаккур дод, ки мусобиќа барои Љоми Тољикистон сар аз соли 1992 барои бори 22-юм барпо мегардад. Њамагї 10 даста барандагони Љом гардидаанд. Аз њама бештар – 6 бор дастаи “Регар-ТадАЗ” Љоми Тољикистонро ба даст овардааст. Инчунин се бор дастаи “Хуљанд”-и Хуљанд барандаи Љом шудааст. Дастањои “Вахш”и Ќўрѓонтеппа, “Варзоб”-и Душанбе, “Парвоз” (собиќ “Авиатор”)-и Бобољон Ѓафуров ва “Истиќлол”-и Душанбе дуборї соњибони Љоми Тољикистон гаштаанд. Дастањои “Помир”-и Душанбе, “Ситора”-и Душанбе, “Равшан”-и Кўлоб ва “Пахтакор”-и ноњияи Љаббор Расулов якборї Љомро азони худ кардаанд. Натоиљи њамаи бозињои нињоии Љоми Тољикистон: 1992 – «Помир» (Душанбе) - «Регар» (Турсунзода) – 1:0 1993 – «Ситора» (Душанбе) – «Равшан»

e mail: info@ruzgor.tj

(Кўлоб) - 0:0. Аз рўи пеналтї - 5:3 1994 – «Равшан» (Кўлоб) – «Шодмон» (Њисор) – 2:1 1995 – «Пахтакор» (Љаббор Расулов) – «Регар- ТадАЗ» (Турсунзода) – 0:0. Аз рўи пеналтї - 3:2 1996/1997 – «Вахш» (Ќўрѓонтеппа) – «Хуљанд» (Хуљанд) – 4:0 1997/1998 – «Хуљанд» (Хуљанд) – «Ранљбар» (Восеъ) – 2:1 1998 – «Варзоб» (Душанбе) – «Хуља Каримов» (Ѓозималик) – 3:1 1999 – «Варзоб» (Душанбе) – «Регар-ТадАЗ» (Турсунзода) – 0:0. Аз рўи пеналтї - 4:2 2000/2001 – «Регар-ТадАЗ» (Турсунзода) – «Варзоб» (Душанбе) – 4:2 2001/2002 – «Регар-ТадАЗ» (Турсунзода) – «Хуљанд» (Хуљанд) - 3:1 2002 – «Хуљанд» (Хуљанд) – «Вахш» (Ќўрѓонтеппа) – 3:0 2003– «Вахш» (Ќўрѓонтеппа) – «Олимп-

ruzgor@mail.ru

Ансол» (Кўлоб) – 3:1 2004 – «Авиатор» (Бобољон Ѓафуров) – «Уротеппа» (Истаравшан) – 5:0 2005 – «Регар-ТадАЗ» (Турсунзода) «Вахш» (Ќўрѓонтеппа) – 1:1. Аз рўи пеналтї - 3:1 2006 – «Регар-ТадАЗ» (Турсунзода) – «Хима» (Душанбе) – 2:1 2007 – «Парвоз» (Бобољон Ѓафуров) – «Хима (Душанбе) – 1:0 2008 – «Хуљанд» (Хуљанд) – «Энергетик» (Душанбе) – 2:1 2009 – «Истиќлол» (Душанбе) - ССКА «Помир» (Душанбе) - 3:1 2010 - «Истиќлол» (Душанбе) - «Хуљанд» (Хуљанд) - 5:0 2011 - “Регар-ТадАЗ” (Турсунзода) “Истиќлол” (Душанбе) - 1:0 2012- “Регар-ТадАЗ” (Турсунзода) “Истиќлол” (Душанбе) – 1:1. Аз рўи пеналтї - 6:5


Посухи «Рўзгор»

www.ruzgor.tj

Ташаккур ба модари азиз Моњниссо, ки ба нишони эњтиром бо нома ба "Рўзгор" мурољиат кардаанд. Ростї, хабари даргузашти Яхиэл Сабзанов, ки дар гузашта мо ўро чун Ёќуб Сабзанов мешинохтем ва дар кишвар ў мањз бо њамин ном маъруфияти хос дошт, моро њам ѓамгин сохт. Яхиел њарчанд яњудии Бухоро буд, вале муддати 65 сол дар Тољикистон зист ва худро як узви њамин милат медонист ва дар рушду нумўи мусиќии тољик хеле хизматњои шоиста кардааст. Албатта, дар ин гўшаи "Пурсишеву посухе" наметавон дар бори ин марди њунар зиёд њарф зад, тањлилу баррасии њаёт ва фаъолияти эљодии ўро ба ваќти дигар вомегузорем. Аммо ин љо мекўшем хеле мухтасар дар бораи ў маълумот дињем. Сабзанов як оњангсози маъруф буд, ки 84 сол пеш дар Душанбе дида ба олам кушод. Гузаштагонаш аз яњудиёни Бухоро буданд ва мансубияташ ба миллати яњуд сабаб шуд, ки соли 1992, ќатори дигар њаммиллатонаш аз Душанбе ба Ню-Йорк рахти сафар баст ва боќии умрашро дар Амрико сипарї намуд. Ва рўзи 11 сентябр дар ќабристоне дар ин шањри амрикої ба хок супурда шудааст. Сабзанов муаллифти таронањои хеле мањбубу марѓуби "Аз ќадат гардам", "Шањри ман", "Тўёна", "Ишќ", "Ба дилбар" ва таронаи ёдкардаи шумо, модари арљманд аст, ки дар гузашта сарояндагони яњудитабори Тољикистон Шоиста Муллољонова, Борис Наматиев, Рене Ѓолибова ва Рафаэл Толмасов сароиданд ва њоло дар Хазинаи тилоии радио ва телевизиони Тољикистон мањфуз мебошанд. Ёќуб Сабзанов муддати 37 сол дар Тољикистон кори фарњангї кардааст. Вай дар ин муддат гоњ дар Театри давлатии Академїдрамавии Лоњутї, гоњи дигар дар кумитаи радио ва телевизион, дар филармонияи давлатї фаъолият доштааст. Ва муддате устоди до-

13

гардидан ба онро надоштанд. Албатта, ин то табаддулоти њарбиён буд. Њоло маълум нест, ки соњиби њутал тавонист худ ва ѓояи худро дар њукумати истибдодї ва низомии Миср њифз кунад ё на.

Ёќуб Сабзанов як чењраи тобноки санъати кишвар буд Агар гўям, ки таронаи "Зебанда туро либоси атлас" аз дўстдоштатарин таронањои замони љавонии ман буд ва њоло њам, ки синнам аз 70 болост онро тараннум мекунам, иштибоњ нест. Аммо он сарояндагон ва муаллифаш яњудиён буданд, њоло дар Душанбе нестанд ва гумон њам намекунам, ки онњо дар ќайди њаёт бошанд. Ва дирўз шунидам, ки бастакораш Ёќуб Сабзанов аз олам гузаштааст. Ростї шунидани ин хабар як бори дигар хотироти љавонии маро тоза кард. Бисёр мехостам дар бораи шахсияти Сабзанов донам. Моњниссо Шарифова, сокини шањри Душанбе

№18 (018) 02 октябри соли 2013

http://tourism.kupitedom.com/?p=398

Суолоти худро аз тариќи пустаи электронии "Рўзгор" ruzgor@hotmail.com ва ё телефонњои 907-91-59-34, 934-26-00-43 метавонед ирсол кунед. нишкадаи њунарњои зебои ба номи Турсунзода низ будааст. Вале бахши оњангсозии фаъолияти ў дурахшонтар аз устодиаш дар донишкада арзёбї мешавад. Ўро дар Тољикистон мањз њамин таронањояш машњур карданд. Яхиэл Сабзанов на танњо тарона навиштааст, балки дар хазинаи мусиќї ва санъати тољик операи "Бозгашт", ки дар асоси достони Аминљон Шукўњї соли 1967 эљод шудааст, "Имтињон" аз

рўи песаи њамноми Файзуллоњ Ансорї, ораторияи "Нурњои Норак", ки онро соли 1970 дар айни љўшу хурўши бунёди ин нерўгоњи азим навиштааст, њамчунин достонњои симфонии "Турнањо", Маќом" ва "Ёди Рўдакї" мањфузанд, ки низ мансуб ба ўянд. Таронањои ў ба њадде мањбубият доранд, ки имрўз њам агар аз радио садо дињанд, маќбули њамагон мегарданд. Яъне, эљоди ў мансуби давру замон набуда, наслњо мешунаванду лаззати маънавї мебаранд. Аз љумла, ремикси таронаи "Зебанда туро либоси атлас"-ро соли 2007 сарояндаи маъруфи тољик Сирољиддини Фозил суруд, ки зуд ба дили дањњо њазор мухлисони созу наво роњ ёфт. Хулоса, Яхиэл Сабзанов яке аз маъруфтарин чењрањои њунар аз миёни яњудиёни Бухоро буд, ки дар Тољикистон кору эљод кард ва баъди њиљрат ба Амрико низ ќатори дигар њунармандон аз мубаллиѓони фарњанги тољикї дар ин кишвари ќудратманди олам мањсуб мешуд.

Сарез љавонтарин ва хавфноктарин кўли љањон аст Оё дуруст аст, ки кўли Сарез аз заминљунбї пайдо шудааст? Аслонхуља, Восеъ Бале, Сарез таърихи навин дорад ва метавон гуфт, ки аслан он як мўъљизаи худовандист ва баёнгари ќудрату тавоноии Он зоти пок аст. Аз сўи дигар Сарез љавонтарин кўл дар олам аст. Он дар Вилояти мухтори куњистони Бадахшон воќеъ шудааст ва наздик ба 55,8 километр дарозї дорад. Чуќурии кўл њудудан 500 метр аст, њаљми оби дохили онро беш аз 16 км? њадс мезананд. Кўњњои атрофаш он то 2416 м баланд мебошанд. Кўли мазкур 5 (18) феврали соли 1911 баъди як заминларзаи шадид, ки наздик ба 9 бал раќам зада мешавад, ба вуљуд омадааст. Он за-

мон дарёи Мурѓоб дар натиљаи фуруд омадани дењаи Усой ва банд шудани маљрои он сарбанди табиии худро ба вуљуд овард, ки баландии он 567 метр б��д. Чуќурии пуршуда худи њамон сол дењаи Сарезро ба коми худ фурў бурд ва чун дар љои он дења кўл бунёд ёфт, номи Сарезро гирифт. Ин кўл то соли 1914 бидуни таѓйир боќї монд ва аз он ба баъд аввалин чашмањо ба вуљуд омаданд.Тадриљан дарёчаи ШадауДарё низ зери Усой монд ва дар натиыа кўли дигари хурдакак бо номи Шадау пайдо шуд. Аз њамон ваќт ба инљониб кўли Сарез бештар аз пештар на танњо барои сокинони гурду навоњаш, балки барои кулли љумњурї хатарофарин мешавад. Борњо мављудияти ин гуна бањри навпайдо муљиби овозањо ва тањдидњои амниятї шудааст. Дар минтаќаи хавфноки кул дар ќаламрави Афѓонистон, Тољикистон, Туркманистон ва Узбакистон наздик ба 6 миллион нафар одамон зиндагонї мекунанд. Ба дигар маънї кўчиш дар кўл ё бар асари заминларза ва ё офати дигари табиї љони ин миќдор инсонњо дар хатар аст. Соли 2000 њукумати 4 кишвари зидахл-Ќазоќистон, Ќирѓизи-

стон, Тољикистон ва Узбакистон ба љомеаи љањонї барои кўмаки модди коњиши хавфи ин кўл мурољиат намуданд. Худи њамон сол Бонки умумиљањонї як лоињаи пешгирї аз хатари фазояндаро роњандозї кард, ки ин гуна унвон дошт: "Кўли Сарез: лоиња оид ба коњиши хатар". Кўл њамоно љои обрез надорад ва оби он ба миќдори начандон бузург аз чашмањои атрофаш берун мешорад.

Бале дуруст аст. Ин хабар аз аввали соли љорї расонаї шудааст ва гуфта мешавад, ки аввалин мењмонхонаи бидуни маводи алкулї, яъне шаробу араќ соли 2013 дар шањри Хургади Миср дарњои худро ба рўи мизољонаш боз кард. Ин рўйдоди таърихї аввали моњи май иттифоќ уфтод ва ин рўзро дар таърихи сайёњии Миср як рўи махсус меноманд. Њамчуноне мебинед, ин иќдом дар замони њукумати "Бародарони мусалмон" сурат гирифтааст ва њадафи аслии он оѓози бунёди истироњатгоњу тафрењгоњњо барои сайёњони мусалмон буд, то макони озоди сарфи ѓизо бидуни маводи спиртї дошта бошанд. Бунёдгаронаш номи онро њутали Le Roi -и Ёсир Камол номиданд. Ва бояд гуфт, ки дар аввалин рўзњои ифтитоњаш ба муќовимати либералњо дучор омад. Онњо бар ин назар буданд, ки "Бародарони мусалмон" тадриљан озодињои демократї ва интихоби фаъоли муносиби зистро аз байн мебаранд ва Мисрро ба оњистагї ба сўи як љомеаи динї њзаракат медињанд. Аз љониби дигар онњо мегуфтанд, ки ин гуна иќдомот дарњои

њуталро ба рўи сайёњони ѓарбї мебандад ва боиси коњиши сафи онњо дар кишвар мегардад. Аммо соњиби Le Roi мегуфт, ки мехоњад дар Миср навъи нави сайёњиро ба роњ монад. Њутали Ёсир Камол махсусияти дигар њам дошт: як ошёна ва њавзи оббозї комилан ба ихтиёри занон вогузошта шуда буд ва мардон аслан њаќу њуќуќи ворид

Овоза њам њаќиќате нуњуфта дорад Мегўянд дар Русия њар касе аќаллан боре маводи мухаддир истеъмол кардааст, наметавонад њуљљати ронандагї гирад. Дуруст аст? Назриддин, муњољири собиќ, ронанда Тахмин меравад, ки аслан ин гуна ќонун дар њич давлати дунё вуљуд надорад. Аммо саволи хонанда моро водор ба љустуљў кард, ки шояд дар Русия чунин тартибе љорї шуда бошад ва агар не, пас ангезаи ба миён омадани савол чї будааст. Маълум шуд, ки ин гуна як пешнињод аз љониби њизби "Русияи ягона" шудааст, ки аз тариќи намояндагонаш дар парламони кишвар мехоњад пазируфта ва амалї карда шавад. Тибќи лоињаи пешнињодї њар касе, ки дар њаёташ аќалан як маротиба мухаддирот истеъмол кардааст, шањодатномаи ронандагї, иљозатнома доштани силоњи оташфишон дошта наметавонад. Вай њатто наметавонад корманди пулис ё њавонавард ва халабон бошад. Аммо эњтимолияти ќабули ќонун бо андаке таѓйирот вуљуд дорад, зеро аллакай он аз љониби Кумитаи амнияти Думои давлатї мавриди пазириш ќарор гирифтааст. Њатто пешнињод њам шудааст, ки лоињаи Ќонуни ёдшуда дар аввалин ќироат ќабул карда шавад. Тибќи лоињаи пешнињодї истеъмоли якдаъфаинаи мухаддирот њам боиси он хоњад шуд, ки корманд аз кор озод карда шавад ва муоњадаи кории вай бо корфармо бекор карда шавад. Аммо бањс сари чигунагии ин ќонун њоло дар љараён аст. Аксари коршиносон зидди онанад, ки ќонун баъди истиъмоли якдаъфаина афродро аз њуќуќи доштани шањодатномаи ронандагї мањрум созад. Ба андешаи профессори донишгоњи тиббии Ќазон, Владимир Менделеев 30% донишљўён ва хонандагони мактабњои миёна ва бисёре аз сиёсатмадорон аќаллан боре маводи мухаддир истеъмол кардаанд. Магар мешавад ин теъдодро аз шањодатномаи ронандагї мањрум кард? Аз сўи дигар бадбахтињои фаровонро истеъмоли нўшокињои спиртї ба сари сокинони Русия меорад ва профессор Менделеев мегўяд бояд ќонуни истеъмоли маводи спиртї шадид шавад. Хулоса, пешнињоди "Русияи ягона" њоло бањсбарангез аст ва то ќабул шудани он наметавон гуфт, ки чунин ќонуне вуљуд дорад.

Le Roi даричае барои вуруд ба тафрењгоњи бидуни нўшокињои спиртї Шунидам, ки дар Миср мењмонхонае бунёд шуда, ки истеъмоли шароб манъ аст. Оё барои кишваре, ки як манбаъи даромади аслии он сайёњист, ин гуна иќдомњо то кадом њад муассиранд? Абдулло Назир, Ќурѓонтеппа

ruzgor@hotmail.com

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


14

Шеъри рўзгори мо

www.ruzgor.tj

№18 (018) 02 октябри соли 2013

Ш

АРМУЃОНИ

ФАЙЗИ ФУЮЗЇ

«ЊАМЕШАБАЊОР» Њафтаи гузашта дар мањфил 32 нафар эљодкор ширкат доштанд. Атрофи шеъри «Саљдаи модар»-и Холи Одина хеле бањс шуд. Љазбуллоњи Ботинї гуфт, ки ба љуз Худо дигар ба ягон мављуди олам саљда кардан раво нест. Њатто агар модар бошад њам. Моњрў Пайкаршоева, ки бори аввал ба мањфил омад, шеъри «Медалборон»-ро дар васфи фарзанди варзишгараш, ки соњиби 30 медали мусобиќањои кишварию љањонї дар гўштии таэкван-до шудааст, хонд. Љолиб он аст, ки фарзандаш Манучењр бо медалњояш њамроњи модар ба мањфил омада буд. Бародари Олињаи Муњаббат аз шањри Маскав тавассути телефон шеъри љолибе ба мањфил ирсол кард. Фирдавси Рањмон, ки аввалњо гоње Мулло ва гоње Шоираш мегуфтанд, билохир бо маслињати ањли мањфил тахаллуси Фуюзиро пазируфт. Бошад, ки ин тахаллус њам ба ў ва њам ба мањфил файз биафзояд. Хайрандеш Холи ОДИНА, ноњияи Рўдакї

САЉДАИ МОДАР Гар љањонї, модаратро саљда кун, Комронї, модаратро саљда кун. Гар сарат бар ављи гардун мерасад, Осмонї, модаратро саљда кун. Гар заифї мисли хас дар рўи роњ, Нотавонї, модаратро саљда кун. Гар ба њуснї - Юсуфи Канъони давр, Дилситонї, модаратро саљда кун. Аз намозу рўзаат ѓофил мабош, Фарзхонї, модаратро саљда кун. Гар ба дониш њамчу Афлотун туї, Нуктадонї, модаратро саљда кун. Гарчи шоир гаштаї чун Рўдакї, Шеърхонї модаратро саљда кун. Гар ба зўрї Рустами Дастон туї, Пањлавонї, модаратро саљда кун. Гар барои ин Ватан љон медињї, Ќањрамонї, модаратро саљда кун. Гар шавї Пайѓамбари рўи љањон, Сад љањонї, модаратро саљда кун.

ФУЮЗЇ, шањри Душанбе

ЌАДРИ ОДАМ Њар замон аз дарду ѓам ду дидаам тар мешавад, З-оњувоњи бекасон ду гўши ман кар мешавад. Як су найранг асту бозї, як су дод аз бекасї, Њар замон дар пеши рўям рўзи мањшар мешавад. Одамї - беќадру ќиммат, симу зар бошад азиз, Њайфи ќадри одамї, торафт камтар мешавад. Олимон андар азобу золимон дар роњатанд, Њурмати одам зи молу сарваташ сар мешавад. Ин мусулмоне, ки худро мешуморад ёри Њаќ, Луќмаи нонаш, ки доданд, оњ, кофар мешавад. Эй ки шеъри ман њамехонию сангам мезанї, Аз Фуюзї зањр агар хонї ту, шаккар мешавад.

Њикматуллои ШЕРАЛЇ, ронанда

Моњрў ПАЙКИШОЕВА, шањри Душанбе, соњибкори бозори «Дўстї»

ЃАЗАЛ Њар дардро тасаллие малњам намешавад, Аз гиряи зиёда замин нам намешавад. Гар зиндагонї оварадат ѓуссањо зиёд, Рўзи сияњ сафед ба мотам намешавад. Шукронаи Худо бикуну шукри зиндагї, Бе ранљ ганљи умр ба як дам намешавад. Садчанд агар фузун бишавад давлати хасис, Зинњор дастхайр чу Њотам намешавад. Аз лаъли мањваше, ки дилатро рабудааст, Гирї њазор бўса агар, кам намешавад. Бад аблање агар бишавад маст аз шароб, Бо зўри тозиёна хар одам намешавад. Њикмат агар ба љид(д) бикунї тавбаи Насуњ, Бори гунањ ба гардани ту зам намешавад.

Нодир НОЗИМЇ

САФАР БА ЭРОН Меравам дур аз канорат, эй Ватан, Меравам аз боѓу дашти ин чаман. То шавам љарроњи дил дар кишварам, Меравам бар мулки Эрони куњан. Аз канори модари дилсўзи хеш, Аз бари он дилбари дандонсафед. Дар талоши донишу илму хирад Меравам ман бо њазору як умед. Гарчи мехоњам бимонам дар барат, Нозанини дилкаши гулгунќабо. Ишќи Эрони саропо илму фазл, Мекашад дилро чу як оњанрабо. Ёри љонам, интизори ман бишав, Бовафо то охири умрам бимон. Бок не, гар пора созї ќалби ман, Мешавам љарроњи ќалб, охир, бидон!

МЕДАЛБОРОН Манучењри ман љон аст, Марди зўри майдон аст, Чолоку њам чаќќон аст, Љомаш медалборон аст, Фахри Тољикистон аст, Пањлавони љањон аст. Бачаи гапдароям, Кунљковаку доноям, Тездаваку расоям, Дар пирї – муттакоям, Њам ќуввату асоям. Умре бо ту осоям.

Ѓаффор АМИРЇ, корманди ВКД

ЭЙ ЊАМВАТАН! Биё, эй њамватан, якљону тан бошем, Гули вањдатасоси ин чаман бошем. Ватанро дўст дорем! Дўсттар аз љон! Биё то љонфидои ин Ватан бошем. Гузашти рўзгорон панд бар мо шуд, Биё таќдирсози хештан бошем. Фурўѓи нури њикмат партави мо буд, Биё шамъе ба њар як анљуман бошем. Ниёзи ин Ватан бар мо бувад, бешак, Ватан аз мову мо аз ин Ватан бошем. Магар бегона созад ин Ватан обод?! На! Њаргиз! Созгораш мову ман бошем. Бувад њубб-ул-ватан аз гўшаи эмон, Биё бар хоки он атри кафан бошем.

Аксњои ин сањифа аз Љалол Шафеї

www.ruzgor.tj

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru


Аз рўзгори нобиѓањо Султони Њамад, «Рўзгор»

www.ruzgor.tj

№18 (018) 02 октябри соли 2013

15

(Аввалаш дар шуморањои гузашта)

Дар Афѓонистон овозхонњои маъруфи ин кишвар устод Яќуб Ќосимї, устод Ѓуломдастгири Шайдо, шодравонњо Абдуљалил Залонду Абдурањим Сорбон, Зоњир Њувайдо, инчунин Ношинос, Рањим Љањонї, Наљим, Њайдар Салим ва ѓайра бар ашъори Рањии Муъайирї таронањои зиёде сурудаанд. Аммо бояд мунсифона эътироф кард, ки касе мисли Ањмад Зоњири нотакрор ѓазалњои Рањии Муъайириро зиёду муассир нахондааст. Ў бо вуљуди умри кутањи худ беш аз дигарон ашъори Рањиро дар таронањояш истифода бурдааст.Шумо хонандаи азиз аз шумораи гузаштаи њафтаномаи "Рўзгор" дар љараён њастед, ки Ањмад Зоњир 9 ѓазал ва як рубоии Рањиро дар ќолаби тарона сурудааст. НА ДИЛ МАФТУНИ ДИЛБАНДЕ, НА ЉОН МАДЊУШИ ДИЛХОЊЕ Нахустин таронаи бар матни ашъори Рањии Муъайирї сурудаи Ањмад Зоњир "На дил мафтуни дилбанде, на љон мадњуши дилхоње" ном дорад, ки онро соли 1970 дар студияи 48-уми радиои Кобул сабт карда ба албоми шумораи

Рањии Муъайирї аз таронасароёни номдори Эрон аст

Ањмад Зоњир - Алмоси Шарќ

АЊМАД ЗОЊИР ВА САД ШОИР 2-и баста (коллексия)-и сабтњои родиёї шомил кардааст. Ањмад Зоњир ин таронаашро бар пояи "Ѓуборе дар биёбон" ном ѓазали Рањї сохтааст. Ѓазалро Рањии Муъайирї соли 1953 иборат аз њафт байти зерин эљод кардааст: На дил мафтуни дилбанде, на љон мадњуши дилхоње, На бар мижгони ман ашке, на бар лабњои ман оње. На љони бенасибамро паёме аз дилороме, На шоми бефурўѓамро нишоне аз сањаргоње. Наёбад мањфилам гармї, на аз шамъе, на аз љамъе Надорад хотирам улфат, на бо мењре на бо моње. Ба дидори аљал бошад, агар шодї кунам рўзе Ба бахти вожгун бошад, агар хандон шавам гоње. Киям ман? Орзугумкардаи танњову саргардон, На ороме, на умеде, на њамдарде, на њамроње. Гање афтону хезон, чун ѓуборе дар биёбоне, Гање хомўшу њайрон, чун нигоње бар назаргоње. Рањї, то чанд сўзам дар дили шабњо чу кавкабњо? Ба и?боли шарар нозам, ки дорад умри кўтоње. Ањмад Зоњир аз њафт байти ѓазал дар ин таронааш се байти онро истифода кардааст: байти нахустин, яъне матлаи ѓазал, байти панљум ва байти охиронро, яъне маќтаи ѓазалро. Давомнокии суруд 3 даќиќаву 51 сония мебошад ва аз созњои пианино, табла, љозбанд, гитори барќї, аккордеон истифода бурда шудааст. Оњанги тарона эљоди Ањмад Зоњир аст. Вале шояд, шумо хонандаи азиз, савол

бидињед, ки "пас чаро ба чор байти ѓазал бо ранги сиёњи ѓафс ишора шудааст?". Гап ин љост, ки ин ѓазалро Ањмад Зоњир боз бо як оњанги тамоман дигар сурудааст. Бо оњанги Фазлањмади Найнавоз. Дар суруди дуввум низ Ањмад Зоњир аз се байти ѓазал истифода кардааст. Дар ин љо ў байти матлаъ, байти саввум ва панљумро месарояд.Тарона 5 даќиќаву 30 сония давомнокї дорад. Зоњиран бо њармонияву таблаву ситор суруда шудааст. Мутаассифона, соли сабти ин суруд ба мо маълум нест. Вале аз он ки дар њамин оњанги суруди дуввум Ањмад Зоњир соли 1977 дар студияи Афѓонмузик таронаи "Агар пинњон бувад пайдо, ман он пайдои пинњонам"-ро бар матни Хољўи Кирмонї сабт намуда шомили албоми "Ёри бевафо" мекунад, метавон њадс зад, ки суруди дуввуми "На дил мафтуни дилбанде…"-ро таќрибан солњои 1976-77 хондааст. ДАР ПЕШИ БЕДАРДОН ЧАРО ФАРЁДИ БЕЊОСИЛ КУНАМ? Шумо, хонандагони азиз, аз маќолањои ќаблї медонед, ки Ањмад Зоњир одати дар ќолаби як оњанг хондани чанд матнро дошт. Доимо дар љустуљў буд, дар мањфилњо ва нишастњои хоса таљриба мекард ва медид, ки кадом оњангаш бо кадом матн бештар маќбули шунаванда мешуд, сипас њамон оњангро ва ё њамон матнро интихоб мекард. Масалан дар оњанги суруди "Агар пинњон бувад пайдо…", ки эљоди Фазлањмади Найнавоз аст, Ањмад Зоњир ба ѓайр аз "На дил мафтуни дилбанде…" боз як ѓазали дигари Рањии Муъайирї "Дар пеши бедардон чаро фарёди бењосил кунам"-ро месарояд. Ѓазал дар китоби Рањї "Ѓарќи таманнои туам" ном дорад. Онро шоир соли 1961 эљод кардааст. Воќеан ин таронаи Ањмад Зоњир ба наздикї дар шабакаи љањонии Интернет пайдо шуд ва он нотамом аст. Чунин ба назар мерасад, ки он солњои њафтодум дар студияи 48-уми

ruzgor@hotmail.com

радиои Кобул сабт шудааст. Зеро тарзи иљроиши оњанг ва истифодаи созњо таронањои солњои њафтодум, махсусан албоми шумораи 2-и сабтњои родиёиро ба хотир меорад. Њини иљрои оњанг аз пианино, гитори барќї, трумпет, љозбанд, аккордеон истифода шудааст. Давомнокии ин суруд њамагї ду даќиќаву 15 сония мебошад. Баъди ин суруд канда мешавад. Дар муддати беш аз ду даќиќа Ањмад Зоњир аз њашт байти ѓазал ду байти аввали онро месарояд: Дар пеши бедардон чаро фарёди бењосил кунам? Гар шиквае дорам зи дил бо ёри соњибдил кунам. Дар парда сўзам њамчу гул, дар сина љўшам њамчу мул, Ман шамъи расво нестам то гиря дар мањфил кунам. Аввал кунам андешае то баргузинам пешае, Охир ба як паймона май андешаро ботил кунам. З-он рў ситонам љомро, он мояи оромро, То хештанро лањзае аз хештан ѓофил кунам. Аз гул шунидам бўи ў мастона рафтам сўи ў, То чун ѓубори кўи ў дар кўи љон манзил кунам. Равшангари афлокиям, чун офтоб аз покиям, Хокї наям то хешро саргарми обу гил кунам. Ѓарќи таманнои туам, мавље зи дарёи туам, Ман нахли саркаш нестам то хона дар соњил кунам. Донам, ки он сарви сињї, аз дил надорад огањї, Чанд аз ѓами дил чун Рањї, фарёди бењосил кунам. (давом дорад)

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


16

№18 (018) 02 октябри соли 2013

МУАССИС: ТАШКИЛОТИ ЉАМЪИЯТИИ «РЎЗГОР»

www.ruzgor.tj СМК

www.ruzgor.tj

Рўзнома дар Вазорати Фарњанги Љумњурии Тољикистон тањти раќами 0216/рз, аз дувоздањуми декабри соли 2012 сабти ном шудааст.

e mail: info@ruzgor.tj

Рангинкамон

Сармуњаррир: Султони ЊАМАД Веростор: Љањонгири СУЛТОН

ruzgor@mail.ru

* Аксу дастхатњо ба муаллифонашон баргардонида намешавад. * Ба дурустии далелу арќоме, ки дар номањои расида ва эълону рекламањо истифода шудаанд, муаллифонашон масъулият доранд. * Њангоми истифода ва иќтибосњои људогона аз матолиби «Рўзгор» истинод ба манбаъ њатмист.

Суроѓаи мо: шањри Душанбе, кўч. Бухоро 13 Телефон: (907) 91-59-34 *** Нашрия дар чопхонаи «Мушфиќї» ба табъ расидааст. Теъдоди нашр: 1000 нусха.


Рузгор №18