Page 1

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

Бирав, зи таљрибаи рўзгор бањра бигир!

№ 07 (007), чоршанбе 17 июли соли 2013

сањ.6

www.ruzgor.tj info@ruzgor.tj

сањ.5

сањ.13

ЧАРО ТЕЛЕВЕЗИОНИ ТОЉИКРО ТАМОШО НАМЕКУНЕМ?

ЭЙ КАСИ МО, БЕКАСИИ МО БУБИН...

ТАБРИКОТИ МАРЊУМ УСТОД САЙИД АБДУЛЛОЊИ НУРЇ...

сањ.7

Њафтаномаи иљтимої-фарњангї

Сайид Абдуллоњи Нурї шахсияте буд, ки як давраи муњими таърихи миллатро ба номи худ ихтисос дод. Бо вурудаш ба майдони сиёсат Исломи сиёсї дар Тољикистон арзи вуљуд кард ва нањзатеро поягузорї намуд, ки имрўз њам пойдор аст. Сайид Абдуллоњи Нурї дар сулњу оштї ва њифзи истиќлолияти кишвар сањми арзишманд дорад ва наќши ў дар ин бахши таърихи миллат барљаста ва хоност.

сањ.11

НООРОМИЊО ДАР АФЃОНИСТОН АЗ ТАБАДДУЛОТИ ДАВЛАТИИ ДОВУД ОЃОЗ МЕГИРАНД

«БАЪДИ ДИДОРИ ФАРЗОНА ДАРЁФТАМ, КИ БЕ ШЕЪР БУДА НАМЕТАВОНАМ»

«МО ИМРЎЗ НАБОЯД ИШТИБОЊОТИ СОЛИ 1992-РО ТАКРОР КУНЕМ!» Дахолати Тошканд дар умури дохилии Тољикистон дахолати ошкор буд. Њанўз июни соли 1992 барои барњам додани њукумати Мусолињаи Миллї дар Тирмиз ситоди махсус созмон дода буданд. Мубориза алайњи њукумати Тољикистон аз њамон љо роњбарї мешуд. Роњбарони Тошканд хафа нашаванд. Ин таърих аст. Таърих бояд ошкор гуфта шавад.

ЌИССАЊО АЗ РЎЗГОРИ ЭШОНИ СУЛТОН Мелкумов пешнињод мекунад гуфтушунид бо эшони Султон дар дењаи Сайёд баргузор шавад. Эшони Султон мехоњад, ки он дар дењаи рў ба рўи Сайёд, дар дењаи Марѓак, ки дар соњили чапи Хингов воќеъ аст, ба вуќуъ пайвандад. Билохира Яков Мелкумов розї мешавад, ки дарёи Хинговро бо ќаиќ убур карда бо њамроњии Нусратуллоњ Махсум ва чанд нафари дигар ба назди эшони Султон, ба дењаи Марѓак равад.

сањ.12

сањ.9 "ЗАМОН ДИГАР ШУДА, АММО АНДЕШАИ МО ЊАМОН ШАХШУДА"

сањ.14

Таълиму тарбияи фарзандро аз рўзи нахустини ба дунё омаданаш бо назари нав ба роњ мондан даркор. Масалан, кўдакро набояд паст зад ва набояд гуфт, ки "њар коре, ки ман гўям мекунї, њар коре, ки нагўям не". Гуфтан даркор, ки ба гапи ман гўш кун, лекин медонистагии худатро кун. Мо бо ин роњ аз сари бача тарс, фурўтанї, бефаъолиятиро дур мекунем.

АМНИЯТИ ОСИЁИ МАРКАЗЇ ДАР «БОЗИИ БУЗУРГИ НАВ» Осиёи Марказї яке аз минтаќањои бузурги таърихии дунё буда, дар чорроњаи тамадунњо ва маънавиёти љањонї ќарор гирифта, на фаќат бо таъриху фарњанги ѓанию бостонии худ, балки бо дорої ва сарватњои табиї ва инсонї машњур ва маъруфи олами Ѓарбу Шарќ гардида буд.

сањ. 8

ruzgor@hotmail.com

СМК

info@ruzgor.tj

САЊ.4

СИТОРАЊО ДАР ОСМОНИ ПОМИР

www.ruzgor.tj


2

Ахбори Тољикистон ва љањон

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

Комроншоњи Устопириён аз Универсиада бо медали нуќра бармегардад Дар Универсиадаи 27-уми љањонии тобистона, ки дар шањри Ќазони Русия мегузарад, варзишгари љавони тољик Комроншоњи Устопириён дар риштаи самбо соњиби медали нуќра гардид. Комроншоњ дар вазни 90 кило раќобат мекард ва дар даври 1/16 нињої бо раќибаш Никто Хорват аз Словения ба њисоби 12:0 пирўз шуд.

Дар даври чорякфиналї бошад бо Валентин Љорданро аз Фаронса дар набард шуд ва ин озмоиш барои ин ду тан мусовї, 2:2 анљом шуд. Аммо доварон гуштингири тољикро шоистаи пирўзї донистанд ва ў дар даври ниманињої пушти Сўњроб Остонаеви узбакистониро ба замин молид. Дар даври нињої дар набард бо пањлавони Русия Павел Румянсев ба њисоби 0:1 шикаст хўрд. Комроншоњи Устопириён аз љумлаи варзишгарони хеле бомањорати кишвар буда, 7-уми январи соли 1993 дар дењаи Тољикободи ноњияи Љаббор Расулови вилояти Суѓд дар хонаводаи пањлавонон Устопириён по ба арсаи њастї гузоштааст. Падараш Усто Устопиров Мураббии шоистаи Тољикистон ва барандаи медали биринљии мусобиќоти ќањрамонии љањон оид ба самбо байни устодон аст. Бародараш Фаридун Устопирови 30-сола ќањрамони дукаратаи Бозињои Осиёи Марказї дар навъи самбои размї мебошад. Комроншоњ ќањрамони 10-каратаи Тољикистон буда, соњибљоизаи чемпионати љањон оид ба самбо миёни наврасон дар соли 2009 мебошад. Аз соли 2010 то соли 2012 се карат ќањрамони љањон ва се-

карат ќањрамони Осиё дар байни наврасону нављавонон оид ба самбо шудааст. Соли љорї Комроншоњ аз љоми Љоми Аврупо миёни нављавонон, ки дар шањри Киеви Украина барпо гардида буд, бо медали тилло баргашт. Дар аввали моњи май бошад дар мусобиќаи панљуми байналмилалї оид ба дзюдо барои љоизањои президенти Русия Владимир Путин дар шањри Хасавюрти Доѓистон иштирок намуд ва соњиби медали биринљї шуд. Дар мусобиќаи љањонї миёни ситорањои самбо, ки дар шањри Тошканд баргузор шуда буд, дар вазни то 90 кило пирўз омад ва соњиби ду медали тилло гашт. Универсиадаи 27-уми љањонии тобистона ќарор аст то 17-уми июл идома ёбад. То рўзи душанбеи њафтаи љорї дар он варзишгарони 64 кишвар ба дарёфти медалњо шарафёб гардиданд. Мунтахаби Русия соњиби 205 медал (102 тилло, 55 нуќра ва 48 биринљї) шуда ва дар љадвал дар љои аввал ќарор дорад. Дар љои дуюм бо 62 медал варзишгарони Љопон ва дар маќоми сеюм чинињо бо ба даст овардани 50 медал ќарор гирифтаанд. Тимњои Кореяи Љанубї, Украина, ИМА, Африќои Љанубї, Австралия, Беларусия ва Лањистон миёни дањгонаи кишварњои пешсаф љо гиифтаанд. Мунтахаби Тољикистон дар байни 64 кишваре, ки соњибони медалњо шуданд, бо 4 медал (2 нуќра ва 2 биринљї) дар маќоми 41-ум ва миёни кишварњои Осиёи Марказї пас аз Ќазоќистон, Узбакистон, Туркманистон ва Ќирѓизистон дар маќоми аз њама поён ќарор дорад. "Рўзгор"

Тољикистон ба умеди 3 миллиарду 600 млн доллари муњољирони корї Маќомоти Тољикистон аз он изњори хушбинї доранд, ки соли 2013 пулњои фиристодаи муњољирони корї аз Русия камтар аз соли 2012 нахоњад буд. Дар ин бора Фарида Муминова-муовини раиси Маркази мутолеоти стратегии назди Президенти Тољикистон изњор намуд. Хонум Муминова иброз дошт, ки соле ќабл муњољирони корї аз Русия ба кишвар 3 миллиарду 290 миллион доллар ворид кардаанд ва бар асоси пешгўии ў имсол ин раќам афзуда ва ба 3 миллиарду 600 миллион доллар хоњад расид. Маркази ёдшуда њамчунин омореро пешкаш мекунад, ки тибќи он соли

Мањмуд Алимардонов, прокурори гарнизони њарбии Ќўрѓонтеппа мегўяд дар маъракаи даъвати бањории имсол барои хизмати њатмии њарбї комиссариати њарбии ноњияи Шањритус 22 нафар толибилмони мактабњои тањсилоти њамагониро ба хизмат даъват кардааст. Мавсуф, ки охири њафтаи сипаришуда дар як нишасти матбуотї сухан мегуфт, инро як њодисаи бесобиќа дар вилояти Хатлон унвон кард. Ба гуфтаи ў 25-уми майи соли љорї прокуратураи гарнизони Душанбе нисбати аъзои комиссияи ноњиявии даъват мутобиќи моддањои 391 (Суистеъмоли њокимият ё маќоми хизматї, аз њадди ваколатњои мансабї ва хизматї баромадан ё бефаъолиятии њокимият) ва 314 (Суистифода аз ваколатњои мансабї)-и КЉ ЉТ парвандаи љиної боз намудааст.

Вай њамчунин ба хабарнигорон иброз дошт, ки дар љараёни тафтишоти пешакї иштироки њар кадоме аз аъзои комиссияи ноњиявї дар содир намудани љинояти мазкур муайян карда шуд. То ба имрўз 13 далели ѓайриќонунї ба хизмати њарбї даъват кардани толибилмони макотиби тањсилоти умумї муайян гардида, аз рўйи далелњои дигар тафтиш идома дорад. То кунун чор нафар мактаббачагони ѓайриќонунї ба хизмати њарбї даъватшуда ба хонањояшон баргардонида шудаанд. “Рўзгор”

Лионел Месси хабар дод, ки мусалмон шудаст Лионел Андрес Месси (Lionel Andrйs Messi) яке аз ситорањои футболи љањон ба дини мубини Ислом гаравид. Дар ин бора як нашрияи арабизабони Лондон бо номи «Ашшарќулавсат» хабар дод.

2011 маблаѓњои фиристодаи муњољирони корї 2 миллиарду 864 миллион доллар ё таќрибан 44 дарсади даромади нохолиси миллии Тољикистонро ташкил додааст. Дар гузориш таъкид шуд, ки ба ин пуле, ки муњољирон аз дигар нукот, масалан Ќазоќистону Украина мефиристанд, дохил намешавад. “Рўзгор”

Мадрасањои Суѓд аз фаъолият боздошта шуданд Дар вилояти Суѓд панљ мадрасаи динии маљуда муваќќатан аз фаъолият боздошта шуданд. Дар ин бора расман мудири умури динии њукумати ин вилоят Абдуњаким Шарипов дар як нишасти хабарї иттилоъ дод. Номбурда ин иќдомро муваќќатї унвон кард ва гуфт, ки мадрасањо бояд асноди Вазорати маорифи кишварро дар мавриди њаќи идомаи фаъолият дарёфт кунанд. Ба гуфтаи манбаъ дар саросари љумњурї расман 6 мадраса амал мекардааст, ки панљтои он дар ќаламрави вилояти Суѓд, дар шањрњои Истаравшану Хуљанд, Конибодому Панљакент ва ноњияи Бобољон Ѓафуров фаъолият доштанд. Теъдоди муњассилини он дар маљмўъ њудудан 300 нафар эълон шуд. “Рўзгор”

www.ruzgor.tj

Ифшои даъвати ѓайриќонунии 22 ноболиѓ ба хизмати њарбї

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru

Вай баъди арзи калимаи шањодат дар њузури хабарнигорон гуфтааст, ки «Ислом паёмовари сулњу муњаббат аст ва умедворам дўстон, наздикон ва хонаводаам дидгоњњои худро нисбати ман баъди ин иќдомам таѓйир намедињанд”. Ин нашрия дар шарњи хабар афзудааст, ки Месси дар интихоби роњи худ зери њељ љараёне ё созмоне ќарор нагирифтааст ва инро як тасмими ќотеъи худ медонад ва изњори умед мекунад, ки дигарон њам дар ин роњ бо ў бархўрди мантиќї дошта бошанд. Маврид ба ёдоварист, ки дар бораи ба Ислом гравидани футболбози машњур расонањои ќаблан њам навишта буданд, вале инро худи ў тайид накарда буд. Месси дар Аргентина мутаваллид шудааст ва дар айни замон њамлагари мунтахаби ин кишвар ва клуби “Барселона”-и Испониё мебошад. Соли гузашта ўро яке аз сердаромадтарин футболбозони олам дониста буданд. Месси чор маротиба ба дарёфти тўби тиллоии Аврупо ва љањон мушарраф шудааст. “Рўзгор”


www.ruzgor.tj

"Рўзгор" ва хонанда

№07 (007) 17 июли соли 2013

3

"Рўзгор" аз додгоњї шудани бањсњои эљодї пуштибонї намекунад

Б

хуб дар мавриди вазъи синамои имрўзаи кишвар кардааст. Вале ба назар расид, ки сар то по вай мекўшад бо накардему нагуфтем вазифаи худро адошуда њисобад. Магар бо ин кор мешавад? Дуруст аст, ки Иттифоќи синамогарони Тољикистион, ки раёсаташро љаноби Њаќдодов ба ўњда дорад, як созмони љамъиятист. Аммо пешнињоди таъсиси нињоди давлатии тањќиќи роњњои рушди синамо то куљо амалишаванда ва муассир аст. Мо аз ташкили сохторњо аксар ваќт бохтаем, чун вазифадору маошхури зиёд пайдо мешаваду кор зайли пештара мемонад. Дар њоле, ки мо вазорати фарњанг дорем. Магар синамо аз доираи фаъолияти ин вазорат берун аст ва кино ин фарњанг нест? Агар ња, пас бигзор ба ин кор ин вазорат машѓул шавад. Сохтори нав дар ин як замони мушкил чї лозим аст? Абдулњай Соњиб, Душанбе

о арзи салом хидмати њамаи дўстоне, ки шумораи шашуми "Рўзгор"-ро мутолиа карданд. Умедворем он барояшон мавриди писанд ќарор гирифта бошад. Аз зангњои телефонї ва ибрози назарњо ба маќолоту сўњбатњои људогонаи он пайдост, ки хонадагон бештар мекўшанд ба назари интиќод бингаранд ва ин айни њамон таќозоест, ки аз њаводорони худ дорем. Ифшои њар камбудиву норасої моро водор хоњад кард пайи ислоњи он бештар кўшо бошем.

Њафтаи сипаришуда Аъзам Афзалї, як тан аз масъулини Њизби демократии Тољикистон дар гузашта дар тамос бо мо дар бораи маќолаи "Марде, ки илмро бар сиёсат тарљењ дод», ки ба рўйдоди хотирмони ифтитоњи китобхонаи шахсии профессор Рањими Мусалмониён бахшида шуда буд ва муаллиф дар канори он гузаштаву имрўзаи ин олими барљаста ва пуркори тољикро, ки њоло гирифтори бемории фаромўшхотирист, ба риштаи тањлил кашида буд, ибрози назар намуд. Ва баъдан Аъзам Афзалї гуфт, ки аз замони њиљрати профессор

гонаш ба даст орем. Вале то ин лањзањо муваффаќ нашудем. Њарчанд муаллифи маќола як сўњбати сарироњї бо писари профессор Бењрўз доштаву шумори телефони худро гузошта буд, то дар тамос шаванд. Боиси таассуф аст, ки дигар тамосе аз љониби Бењрўз нашуд. Вале мо мекўшем љиддитар пайи ин кор шавем ва ба муљарради дарёфти суроѓаву иљозаи аёдат, шуморо низ хабардор кунем. Ва њоло мепардозем ба мутолиаи чанд номае, ки аз тариќи пустаи электронї расидааст:

њамин гуна шинохтааст. Пас зарур аст бо интишори маќола ё сўњбати њамсон ба ў фањмонд, ки бародар ту њаќ нестї. Бо далел исбот бояд кард, ки адабиёти муосир касеро му-

Мусулмониён ба ин сў дигар аз ў иттилое надошт ва танњо баъди мутолиаи маќолаи "Рўзгор" то љое воќиф шуд, ки олими шинохта ба чї корњое саргардон буд ва њоло чї рўзгоре дорад. Мавсуф гуфт, ки дар солњои истиќлолталабї ва то оѓози ноамнињову фирор аз кишвар канори њам буданд, узвияти як њизбро доштанд, њатто профессор Мусулмониён муддате муовини раиси њизб њам буд. Вале чархи айём њар киро дар чорсуи зиндагї ва талошњои будану зистан парешон кард. Њоло ки огоњ шудааст, Мусулмониён бо вуљуди маризї дар Душанбест, аз мо хост мусоидат кунем, то ба аёдаташ равад. Албатта, мо талош хоњем кард ин кор сурат бигирад, дар њоле ки худи мо низ муштоќи аёдати олими машњурем. Аммо, агар таваљљўњ карда бошед, дар шуморањои баъдї њам номањоеро интишор дода будем ва хонандаи мо Собири Сафо интиќод мекард, ки агар Мусулмониён дар Душанбест, пас чаро шумо наметавонед бо ў ва ё хонаводаи ў дар тамос бошед. Ва дар њаќиќат мо зиёд кўшидем то суроѓаашро пайдо ва иљозати аёдаташро њам аз баста-

Чаро намешавад Тоњир Рашидовро ба додгоњ кашид? Ман сўњбати басо пурмўњтаво бо адиби љавон Равшани Махсумзодро хондам. Дуруст аст, ки хонандаи тољик кам мутолиа мекунад ва Махсумзод њам сабаби инро дар таблиѓ нашудани адабиёт медонад, ки банда низ ба ин мувофиќам. Аммо нуктае, ки маро такон дод, ин даъвои Тоњир Рашидов дар мавриди пучу бемаънї будани шеъру њикояњои адибони муосир аст. Вай дар "Минбари халќ" гуфтааст, ки асарњо "на танњо пучу бемаънианд, балки хонандаро аз роњи рост мунњариф месозанд". Ман худ ин маќола ё мусоњибаро нахондаам, иќтибос аз гуфтаи Равшани Махсумзод аст. Агар ин гуна даъво пеш гузошта шуда бошад, пас дар њаќиќат як иддиои сардаргумкунанда кардааст. Пас чаро Иттињоди нависандагон ин гуна муаллифонро ба додгоњ намекашад? Магар онњо ба гуфтањои Рашидов мувофиќанд? Агар мувофиќ намебуданд ва мебоист эътироз мекарданд. Ба Олга Тутубалина тавонистанд эътироз кунанд-ку? Шавкат, ноњияи Рўдакї "Рўзгор": Бале, метавон эътироз

кард, метавон ба додгоњ кашид. Вале "Рўзгор" на њамеша аз додгоњї шудани ин гуна масъалањо пуштибонї мекунад. Мо њам даъвои Тоњир Рашидовро бепоя медонем, чун ба њадди имкон ошноии бештар бо адабиёти муосир дорем, ашъори хубу сараро зиёд хондаем. Аммо он ки чаро ба изњори назари Олга Тутубалина ин гуна вокуниш шуд, вале сухани Тоњир Рашидов ношунида монд, чизе гуфтан бармањал аст. Ба њар њол дар ду маврид њам мо љонибдори додгоњї шудани масъала нестем. Тоњир Рашидов бо истифода аз озодии баён ин гуна изњори назар кардааст ва бигзор он ѓалат бошад, вале дарки маънавии ўст ва адабиёти муосирро

ruzgor@hotmail.com

нњариф аз роњ намекунад. Чун даъвои мунњариф кардан хеле даъвои баланд аст. Яъне, ба гуфтаи љаноби Рашидов адабиёти мо хонандаро ба роњи бад њидоят мекунад. "Рўзгор" омода аст бањсе сари ин даъво оѓоз кунад, вале боз њам бо њамон риояи одоби сўњбат. Дар мавриди додгоњї шудани бањс бо Олга Тутубалина низ мавќеъи мо яксон аст. Набояд бањс ба додгоњ мерафт. Мебоист дар њамон "Азия-плюс" посухи арзишманд дода мешуд. Сафар Њаќдод бо накардему нагуфтем сўњбатро поён бурдааст Киношиносу коргардони синамо Сафар Њаќдод хеле тањлили

info@ruzgor.tj

Ман аз сўњбати Бурхвалї Ѓуломњайдаров гурез аз посух ба саволњоро мушоњида кардам. Шумо чї? Њатто мекўшад ба саволи "Њангоми тамошобин буданатон ба бозии кадоме аз њамкорон ва дўстонатон дар сањна самимона кафкўбї кардаед? Посух медињад: Ростї ман кам дар толор мешинаму бозии њамкоронамро тамошо мекунам. Зеро худам низ дар намоишномањо банд њастам". Дар њама намоишнома Бурхвалї наќш намебозад ку? Будагист спектакле, ки ў тавонад на дар

сањна, балки дар ќатори тамошобинон бошад. Ба фикрам ин просухи он ќадар љиддї њам набуд. Соро, Ќўрѓонтеппа Аз сањифањои рамазонии шумо хушам омад. Аз маќолаи "Њикмати гуруснагї, рўза ва тансињатї" хеле чизњои нав хондам, ки пештар намедонистам. Маќолаи эшони Сайид Ќиёмуддин "Дило, дар рўза мењмони Худої" низ хеле маќолаи хуб ва омўзанда буд. Бисёр мехостам шахсиятњое чун эшон дар сањифањои "Рўзгор" баромад мекарданд ва њикмату фалсафаи рўзаро мефањмониданд. А.Назир, шањри Вањдат

www.ruzgor.tj


4

С

Адиб ва рўзгор

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

иторањо дар осмони Помир - чунин ном дошт, шаби шеъре, ки њафтаи гузашта дар Маркази фарњанг ва илми Русия дар Душанбе баргузор гардид. Ин мањфил бо ибтикори Иттифоќи Нависандагон ва маљаллаи "Помир", ки рањбарии онро чанде пеш Нур Табаров, журналист, нависанда, драматурги маъруфи кишвар ба уњда гирифтааст, ба вуќуъ пайваст.

Тољикистону Русия ва Гулрухсор Сафиева, Шоираи Халќии Тољикистон шукўњу шањомати хоса бахшид. Темур Зулфиќоров на танњо ашъори нобашро ќироат кард, балки бархе аз таронањои эљоднамудаашро ба њайси як овозхони хушсалиќа дар њамовозї бо њамсафари њамешагиаш Иринабону дар њавои сењрангези гитор пешкаши њозирин намуд. Гулрухсорро дар ин шабнишинї бархе барои худ аз нав кашф карданд. Ў дар ин мањфил шеърњои ба забони русї эљод кардаашро ќироат кард, ки на њама аз ин самти фаъолияти машњуртарин шоири муо-

СИТОРАЊО ДАР ОСМОНИ ПОМИР

Устод Нур Табаров дар сухани муќаддимавии хеш иброз дошт, ки њадаф аз ин шабнишинї муаррифї кардани шоирони љавону умедбахши русзабони Тољикистон мебошад, ки ба тозагї бо ќадамњои устувор вориди сањнаи адабиёт шудаанд. Яке аз чунин навнињолони боѓи адабиёт Аниса Собирї мебошад. Ба гуфтаи адабиётшиноси маъруфи кишвар, доктори илмњои филологї Азимљон Аминов Аниса њанўз аз чордањсолагї ба навиштани шеър шурўъ кардааст ва инак дар зарфи њафт сол хеле њам рушду пешравї намудааст. Дурустии суханњои адбиётшиносро худи Анисабону бо ќироати чанд шеъри ба тозагї эљод намудааш тасдиќ намуд.

Бояд гуфт, ки шеърнависї шуѓли асосии Аниса нест. Ў њамин сол Академияи Вазорати корњои дохилаи Федератсияи Русияро бо бањои хубу аъло хатм карда, дар сохтори марбутаи кишварамон ба фаъолияти мењнатии хеш оѓоз бахшидааст. Дар баробари Аниса Собирї дар ин мањфили шеъру суруд шоирони ботаљрибатари русзабони Тољикистон аз ќабили Музаффар Њайдаров, Бахтиёр Аминї, Мирзо Кенља, Сметанкин ашъори ноби хешро ба ширкаткунандагони мањфил, ки умдатан ањли зиёи кишвар буданд, таќдим карданд. Шабнишиниро њузури Темур Зулфиќоров, шоир, нависанда ва драматурги машњури

сири тољик огањ буданд. Ќарсакзанињои пурмављи њозирин аз он далолат карданд, ки шоираи бузургамон дар навиштани ашъори русї низ муваффаќ аст. Дар ин шабнишинї мутрибону оњангсозони маъруфи кишвар аз ќабили ѓиљљакнавоз (скрипка)-и Театри давлатї-академии опера ва балети ба номи устод Айнї Салим Бурњонов ва нахустин академики соњаи мусиќї дар Тољикистон, овозхон ва оњангсоз Хуршед Ниёзї њунар ва истеъдоди хешро дар назди њозирин ба намоиш гузоштанд. Ба хусус ба ањли толор таронаи дар васфи Темур Зулфиќор эљодкарда ва сурудаи Хуршед Ниёзї писанд омад.

«ШОЊНОМА» БА ЗАБОНИ ЌИПЧОЌЇ НИЗ НАШР ГАРДИД «Шоњнома»-и безаволи Њаким Фирдавии Тўсї инак ба забони ќипчоќї низ чоп ва мунташир гардид. Ин рўйдоди фарањбахши фарњангї чанде пеш дар яке аз нашриётњои бонуфузи Алма-Ато, пойтахти Љумњурии Ќазоќистон ба вуќуъ пайваст. «Шоњнома» ба забони ќипчоќї ба теъдоди 1000 нусха дар њаљми 868 сањифа бо сифати баланд ба табъ расидааст. Чи навъе, ки дар китоб ќайд шудааст, матни интиќодии он дар њамкорї бо Институти шарќшиносї, забон, адабиёт ва мероси хаттии Академияи Илмњои Тољикистон тањия гардидааст. Бино ба гуфтаи Ќурбоналї Идрисов, донишманди тољик, ки яке аз он масъулоне мебошад, ки матни «Шоњнома»-ро ба забони ќипчоќї барои чоп омода кардааст, тарљумаи «Шоњнома» ба забони ќипчоќї њанўз дар Миср, дар замони сари ќудрат будани Консух-ал Љурї (солњои 1501-1516-и мелодї) аз сўи хаттот ва донишманди маъруф Сайид Шариф иљро шудааст. «Шоњнома»-и ба забони ќипчоќї тарљумашуда аз ќадимтарин нусхањои ин асари безавол буда, он тањти раќами 1032 дар

www.ruzgor.tj

ќипчоќї сарчашма мегиранд. Дар њоли њозир забони ќипчоќї ба ќатори забонњои мурда шомил шудааст. Лозим ба ёдоварист, ки «Шоњнома»-и Абулќосим Фирдавсї дар миёнањои асри 13-и мелодї аз сўи Абулфатњ Бундории Исфањонї аввалин маротиба ба забони хориљї, дар шакли наср ба забони арабї тарљума мешавад. Дар дарбори шоњони Гурљистон Довуд, Тамара ва дигарон матни аслї ва тарљумаи «Шоњнома»-и Фирдавсиро мехонданд. Тарљумаи гурљии

бойгонии китобхонаи Институти шарќшиносї, забон, адабиёт ва мероси хаттии Академияи Илмњои Тољикистон мањфуз аст. Ќурбоналї Идрисов инчунин афзуд, ки чопи ќипчоќии «Шоњнома»-и Фирдавсї дар натиљаи зањмати зиёди олимони шарќшиноси тољик, минљумла шодравон Амрияздон Алимардонов ва дигарон даст додааст. Нашри «Шоњнома» ба забони ќипчоќї аз сўи хонандаи ќазоќ ба истиќболи гарм рў ба рў гардид. Љои зикр аст, ки забони ќипчоќї шуруъ аз асри 13-и мелодї дар ќаламрави давлати Чингизхон забони муоширати байни миллатњо ба шумор мерафт. Забонњои ќазоќї, балќарї, бошќирдї, ќараќалпоќї ва боз чанд забони дигари туркї аз ќабили забонњоеанд, ки аз њамин забони

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru

«Шоњнома»-и Фирдавсї ба номи «Ростомиани» дар асрњои 16-17 ба вуљуд омадааст. Шоњнома»-и Фирдавї дар замони шўравї ќариб ба тамоми забонњои халќњои Иттињоди Шўравї тарљума шуда буд. Ба забони русї онро борњо шуарои маъруфи рус тарљума кардаанд. Вале яке аз тарљумањои муваффаќи он ба забони русї ин тарљумаи Силсила Бону, хонуми шоири машњури форсзабон Абулќосим Лоњутї ба њисоб меравад. «Рўзгор»


www.ruzgor.tj

Аз рўзгори њамсояњо

17

№07 (007) 17 июли соли 2013

5

-уми июли соли љорї ба сарнагун шудани Муњаммад Зоњиршоњ ва ба сари ќудрат омадани Муњаммад Довуд дар Афѓонистон расо 40 сол пур шуд. Аксарияти сиёсатшиносону тањлилгарони масоили Афѓонистон бар ин назаранд, ки нооромињо дар ин кишвари њамсояи мо оњиста-оњиста мањз аз њамин давра оѓоз гардиданд. Савлатшоњи Мерган, аз љумлаи он афѓонистоншиносони тољик аст, ки беш аз 20 соли њаёти худро дар ин кишвар, бахусус дар даврони њукмронии Муњаммад Зоњиршоњ ва Муњммад Довуд, сипарї кардааст ва беш аз њамтоёни дигари худ ба умќи сиёсатњои зимомдорони ваќти Афѓонистон ворид гаштааст. Ў аз соли 1967 то оѓози соли 1973 дар Вазорати плони Афѓонистон ба њайси сартарљумони мушовирони шўравї ва баъдан то замони Толибон дар симматњои мухталиф њамчун намояндаи Русия ва Тољикистон дар ин кишвар ифои вазифа кардааст. Сўњбати хабарнигори "Рўзгор" бо ў низ рўи масъалаи табаддулоти давлатии Муњаммад Довуд давр мехўрад.

Савлатшоњи Мерган:

истироњат мекардааст. Аз ин билохира рўзе занаш хабардор мешавад ва аз ѓояти рашк ба рўи аълоњазрат чанг мезанад ва чењраи ўро хуншор месозад. Аълоњазрат ба хотири табобат Малика Њумайроро бо худ гирифта ба Италия сафар мекунад. Муњаммад Довуд аз набудани Муњаммад Зоњиршоњ истифода бурда даст ба табадулоти давлатї мезанад. Муњаммад Довуд писари амак ва њамзамон шавњари хоњари Муњаммад Зоњиршоњ буд. -Оё табаддулот бе хунрезї сурат гирифтааст? Оё дар њукумат касе набуд, ки аз шоњ њимоят кунад? - Бале, табадуллот бе хунрезї сурат гирифт. Вале гап ин љост, ки

Муњаммад Довуд набуд. -Чї шуд, ки Муњаммад Довудро аз сари ќудрат дур карданд ва ба ќатл расонданд? -Миракбари Хайбар ном яке аз лидерони Њизби Демократики Халќи Афѓонистон (на Њизби ХалќїДемократии Афѓонистон чи тавре ки ѓалат мегўянд), ки њамзамон дар Академияи Полиси Кобул кор мекард, моњи апрели соли 1978 аз тарафи ашхоси номаълум ба ќатл расонда мешавад. Љонибдорони Миракбар ангушти иттињомро ба сўи Муњаммад Довуд мегардонанд. Ин њодиса 18-ми апрел рух дода буд. Дар маросими љанозаи Миракбари Хайбар алайњи Муњаммад Довуд ва њукумати ў шиорњои тањдидомез садо медоданд. Аз ин рў аз

илоб аќаллан ба кормандони сафорати хеш амр мекард, ки фарзандонашонро барои тањсил ба мактаб, ки дар сафорат буд, аз њар гўшаву канори шањр наоранд, зеро њаракат дар масири роњ хеле хатарнок буд. Њамон шабу рўз як идда аз кормандони ГРУ ва КГБ дар бинои сафорат неву дар шањр зиндагонї мекарданд. Миёни мардуми афѓон. Дар байнашон Виктор Козирев ном як корманди КГБ буд. Њамин шахс баъдњо ба ман наќл кард, ки шабе, ки пагоњаш дар Кобул инќилоб мешавад, баъзе роњбарони њизб аз ќабили Ватанљору Гулобзай ба хонаи ў меоянд ва ба ў мегўянд, ки фардо дар Афѓонистон Инќилоб сурат мегирад ва давлатро ЊДХА ба дасти худ

Нооромињо дар АФЃОНИСТОН аз табаддулоти давлатии ДОВУД оѓоз мегиранд Мусоњиб Султони Њамад -Муњтарам Савлатшоњи Мерган, ба аќидаи Шумо чаро Муњаммад Довуд дар Афѓонистон даст ба табаддулоти давлатї зад? Кадом сиёсати Муњаммад Зоњиршоњ ўро ќонеъ намекард? -Бояд бигўм, ки дар замони аълоњазрат Муњаммад Зоњиршоњ вазъ дар Афѓонистон ором буд ва мардум дар сулњу амният умр ба сар мебурданд. Мањз баъди табаддулоти Муњаммад Довуд вазъ дар ин кишвар ба тадриљ рў ба вахомат овард. Масалан, њанўз њамон давра, августи соли 1974, дар арафаи таљлили рўзи Истиќлоли давлатї, дар Кобул овоза шуд, ки Ањмадшоњи Масъуд рўзи ид аз Панљшер болои Кобул њамла мекунад. Ањмадшоњи Масъуд соли 1973 донишљўи соли дуввуми Институти Политехники Кобул буд. Бояд бигўям, ки ин институтро барои Афѓонистон шўравињо сохта буданд. Дањ рўз баъди табаддулоти Муњаммад Довуд ба нишони эътироз ба ин табаддулот Институтро тарк карда ба дараи Панљшер меравад ва эълон мекунад, ки алайњи режими Муњаммад Довуд ба мубориза бармехезад. Зеро Довуд подшоњро ѓайриќонунї сарнагун кардааст ва мехоњад як

режими зиддишариъатї бисозад. Бояд гуфт, ки Муњаммад Довуд Афѓонистонро сохти љумњурї эълон карда буд. Баъди пањн шудани хабари њамлаи эњтимолии Масъуд ба Кобул сафири њамонваќтаи Амрико дар Афѓонистон љаноби Дабс ба Панљшер рафт ва се рўз дар он љо буд. Баъди бозгаштани ў боз овоза пањн шуд, ки Масъуд аз амалї кардани нияти худ даст кашидааст. Вале баъдњо ошўбњову исёнњо алайњи режими Довуд яке паси дигаре дар манотиќи мухталифи Афѓонистон рух медоданд ва аксаран дар ин нооромињо нируњои исломї даст медоштанд. Сиёсати пешгирифтаи давлатдории дунявии Довуд онњоро тањрик медод, ки ба муќобилаш мубориза баранд. -Ба њар њол чаро ва чї гуна Муњаммад Зоњиршоњро аз сари ќудрат дур кард? -Аълоњазрат Муњаммад Зоњиршоњ мисли дигар шоњон њарамсарое, ки дар он љо занњои зиёде мављуд бошад, надошт. Ба гуфтаи халабон ё худ лётчики хусусии Муњаммад Зоњиршоњ, ки як шањрванди шўравї аз Одесса буд, шоњи Афѓонистон пинњонї аз зани худ Малика Њумайро бо духтаре, ки дар Кобул муовини рањбари Литсеи занона будааст, издивољ карда буд ва гоњ-гоњ тавассути њавопаймо ба яке минтаќањои Афѓонистон рафта бо ў

Муњаммад Довуд чанд сари сол дар замони њамин Муњаммад Зоњиршоњ ба њайси садри аъзам, яъне сарвазири мамлакат ифои вазифа менамуд. Баъдан бо ибтикори шоњ Парлумони кишвар ќароре ба тасвиб расонд, ки тибќи он ањли хонаводаи шоњ, хешони наздики ў наметавонистанд, ки дар њукумат вазифањои садри аъзам, вазири дифоъ ва вазири корњои дохиларо ишѓол намоянд. Муњаммад

њамон санаи 18-уми апрел то 25-уми апрел Муњаммад Довуд дар ќасри худ љаласаи њукматро доир карда аз аъзои њукумат иљозаи ба њабс гирифтани роњбарони ЊДХА-ро дархост мекардааст. Вале дар њукумат на њама ба ин дархости ў розї мешуданд. Билохира, рўзи 25-уми апрел чунин иљозаро мегирад ва тамоми роњбарони њизби мазкурро њабс мекунад. Чунин сурат гирифтани вазъро дида, рањбарияти дар

Њамон шабу рўз як иддаъ аз кормандони ГРУ ва КГБ дар бинои сафорат неву дар шањр зиндагонї мекарданд. Миёни мардуми афѓон. Дар байнашон Виктор Козирев ном як корманди КГБ буд. Њамин шахс баъдњо ба ман наќл кард, ки шабе, ки пагоњаш дар Кобул инќилоб мешавад, баъзе роњбарони њизб аз ќабили Ватанљору Гулобзай ба хонаи ў меоянд ва ба ў мегўянд, ки фардо дар Афѓонистон Инќилоб сурат мегирад ва давлатро ЊДХА ба дасти худ мегирад. Довуд тибќи њамин ќарор вазифаи Садри аъзамро маљбур буд канор бигзорад. Вале фикри ба сари ќудрат омаданро њамеша дар сар мепарварид. Чун бо вазирони дифоъ, дохила ва амният рафтуомади наздик ва муомилаи дўстона дошт, барои ў душвор набуд, ки тарњи аз сари ќудрат дур кардани Муњаммад Зоњиршоњро бо онњо дар миён бигзорад ва амалї созад. - Оё баъди табаддулот тазъиќу фишор болои тарафдорони шоњ сурат гирифт? -На, чунин кор дар замони

ruzgor@hotmail.com

озодї будаи њизб инќилобро роњандозї мекунад ва режими Муњаммад Довудро сарнагун месозад. -Оё шўравињо дар созмондињии ба ном ин Инќилоби савр даст доштанд? -Бархе аз сиёсатшиносону тањлилгарон бар ин назаранд, ки инќилоби моњи апрел ё худ Инќилоби савр бо роњбарии Иттињоди Шўравї сурат гирифтааст, ки ин билкул хато аст. Ман њамон шабу рўзњо дар Кобул будам. Агар Иттињоди Шўравї нияти инќилоб кардан медошт, дар њамон рўзњои инќ-

info@ruzgor.tj

мегирад. Ба гуфтаи њамон Козирев ў баъди рафтани мењмононаш ба бинои сафорати шўравї дар Кобул меравад ва аз он љо ба Маскав, ба идораи амнияти шўравї хабари таъљилї фиристода рањбарияти онро аз инќилоби ќарибулвуќуъ хабардор месозад. Баъдан сафирро, ки он ваќт Пузанов ном шахсе будааст, аз хоб бедор карда, ин хабарро ба ў низ мерасонад. Вале Пузанов ба гапњои ў чандон бовар намекунад. -Идомаи сарнавишти Муњаммад Довуд чї гуна буд? -Рањбарияти ЊДХА дар байни рањбарияти маќомоти ќудратии кишвар мавќеи хеле мустањкам дошт ва бо истифода аз нирўњои мусаллањи вазорати дифоъ ва вазорати корњои дохила ин инќилобро пирўз карданд. Муњаммад Довуд тўли ин муддат дар ќасри худ буд ва шароиту имконияти пешгирї кардан аз ин њодисаро надошт. Азбаски пешнињоди таслимшавиро напазируфт ба ќавле дар љараёни гуфтушунид ба ќатл расонда мешавад. Ањли хонаводаи ўро низ њамагї ба ќатл мерасонанд. Вале мутаассифона, бо аз байн бурдани режими Муњаммад Довуд, оромиву субботе, ки дар замони Муњаммад Зоњиршоњ буд, ба Афѓонистон дигар барнагашт. Баръакс вазъият дар Афѓонистон рўз то рўз бадтар мешуд ва оќибат он ба љанги тўлоние, ки њанўз њам идома дорад ва миллионњо куштаву захмї бар љой гузоштаву миллионњои дигарро бехонаву дар кардааст, оварда расонд. - Ташаккур барои сўњбат

www.ruzgor.tj


6

Телевизион дар рўзгори мо

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

Чаро аксари мардум ТЕЛЕВЕЗИОНи тољикро ТАМОШО намекунад? Ташкилоти љамъиятии "Хома" зери сарпарастии Созмони Амният ва Њамкории Аврупо дар як назарсанљии анљомдодааш ба ин натиља расидааст, ки намоишњои телевизиони тољикро 68 дар сади назардињандагон хуш надоранд тамошо кунанд. Сабаби хуш надоштани тамошои телевизионњои кишварро мо аз коршиносон ва соњибназарони тољик пурсон шудем ва чунин посух гирифтем: Абдуррањмон Сиддиќшоњ, "Рўзгор" Абдулвосит Салимзода, сокини шањри Хуљанд: - Чунки барномањои телевизионњои Тољикистон, манзурам шабакаи аввал, якрангу ќолабї ва дилгиркунанда мебошанд. Фузун бар ин дар ин шабака такрор ба такрор барномањоро пахш мекунанд, ки дархўри завќи мардум набуда аз воќеият дур мебошанд. Дар ќиёс ба шабакаи аввал ТВ Сафина ва Бањористон барномањои хуби тањлилї ва маърифатї доранд.

Абдуллоњи Муњаќќиќ, исломшиноси мустаќил -Телевизони тољик мутаассифона, аксари хабарњои љањониро аз дигар шабакањои моњворавии хориљї мегирад ва баъзеашро муњлати як њафта такрор ба такрор мемонад, ки дар дили тамошобин мезанад! Нигорандањои телевизони тољик шахсан худашон чун рўзноманигорони кишварњои рус, Амрико ва Ѓарб дар минтаќањои њаводис њузур надоранд. Ва хабари тозаеро низ нашр намесозанд. Бинобар фаъол будани бозори иттилооти љањонї ниёз ба хабарњои телевизони тољик дигар боќї намемонад. Тавассути интернет ва шабакањои моњворавї хонанда метавонад аз воќеањои љањонї њар лањза огоњ шавад. Телевизони "Љањоннамо" як хел барномањоро сад маротиба такрор мекунад. Њамин омил муштариёнро аз тамошои телвизони тољик мањрум сохтааст! Заъиф будани сатњи касбии кормандони барномањои телевизони омили дигаре аст, ки тамошбинро аз дидани барномањои тољикї дур месозад. Муњиддин Тољиев, тарљумон: -Ба фикри ман пеш аз њама сабаби асосии ин дар он аст, ки мардум аллакай аз бисёр рўйдодњои олам воќифанд. Тавассути моњвора мебинанд. Барои онњо барномањои телевезиони тољик аллакай љолиби диќќат нест. Ман аз вазъи молиявии телевезионњои Тољикистон бохабар нестам. Вале фикр мекнам аз сабаби кам будани маблаѓ хабарнигорон наметавонанд идеяњои худро амалї кунанд. Барои кормандон маблаѓ лозим аст, ки барномањои љолибро пешкаш намоянд. Бояд эътироф кард, ки роњбарони баъзе аз телевизионњо, масалан телевизиони "Бањороистон" роњбараш Зевар Давлатова барои рушди телевезион кўшишњо ба харљ дода истодааст. Гарчанде барномањои он барои кўдакон равона карда шудааанд, вале нисбат ба дигар шабакањо каме бехтаранд. Хотиррасон бояд кард, ки танњо бо филмњои њиндї диќќати тамошобинони имрўзаро љалб кардан мушкил аст. Асадуллоњ Вализода, коршиноси мустаќил: - Имрўз замони дигаргунињои бузург дар майдони сиёсат, иќтисод ва муносибатњои байналмилалї ба суръат љараён дорад. Бешубња, аз ин падида њама огоњ мебошад. Тамоми соњањои њаёт ба технологияи пешрафта ниёз дорад. Дигар дар ќолаби куњна фаъолият намудан, аз андешаи созанда ва нигоњи гуногунандешї сар печидан тамошобинро аз худ дур кардан аст. Аз тарафи дигар, ба таърифи дуруѓу сафсатањои муболиѓанок аз нумую тараќќиёти дар њаёти шањрвандон вуљуд надошта барномањо пешкаш намудан, шањрвандонро дилхаставу нороњат кардан аст. Имрўз шабакањои телевизионї таблиѓгари як андеша буда, чунон ба назар мерасад, ки он гуё моли фаќат як иддаи хоссони низоми њукумрон буда, аксари миллат ба он мансубияте надорад. Ин њаќиќатро дигар наметавон аз огоњони љомеа пинњон кард. Билакс ВАО бояд майдони инъикоси мушкилот ва камбудињои љомеъа бошад. Аз зовияњои гуногунї љои бањси андешањо ва мавќеъњои мухталиф гардад на воситаи таърифу тавсифи беандоза.

www.ruzgor.tj

e mail: info@ruzgor.tj

Гули Зард нависанда, раиси Комиссияи бањисобгирї ва назорати Иттифоќи рўзноманигорони Тољикистон: -Барномањои телевизиони мањаллї шавќовару љолиб нестанд ва завќи бинандаро бедор намекунанд ва дигар ин ки кам андар кам барномањои интеллектуалї доранд. Бештари намоишњо сохтакорона бастубанд шудаанд, касбияти ровиёну режессёрон дар сатњи паст ќарор дорад ... Абдуманнон Шералиев, сиёсатшиноси љавон: -Ман њудуди 10 сол аст, ки ТВ-њои Тољикистонро тамошо намекунам. Гоњо тасодуфан онњоро боз мекунам, аммо тоќати ним соат тамошо карданро надорам. Бовар надорам, аммо шояд тасодуфан стротеге, ки самти фаъолияти ТВ-њоро муайян мекунад, Худо инсофаш дињаду нашрияро ба даст гирад, ба ў гуфтаниам, ки "гўш кун љўра, бо ин корат агар маќсадат таблиѓи њукумат буд, онро то њадде сиёњ кардї, ки ногуфтанї. Аз Тољикистон танњо хубињоро нишон додану (он њам сохтмони кадом як варзишгоњу љамъоварии картошка) аз хориљ танњо камбудињоро гуфтан ањмаќ пиндоштани мардум аст. Агар фикр кардаї бо ин роњ мардумро бовар кунонидаї, ки Тољикистон гулгулшукуфон аст, худат њамоне њастї, ки мардумро мепиндорї. Агар бовар дорї, ки кўдакони тољикро бо "Бањористон" тарбия мекунї, номаъкул кардї ..." Зафар Ќурбонов, адвокат: -Ба фикри ман дар телевизионњои Тољикистон ѓайри мадњу сано ва консерт дигар чизе нест. Ва ин талаботи фарњангии мардумро ќонеъ карда наметавонад. Агарчи дар кишвар проблемањои зиёде мављуд бошад њам, дар телевезионњои Тољикистон бо як маром консерт меравад ва овозхонон месароянду мераќсанд, гўё мардуми тољик њељ як мушкилоте надоранд ё надошта бошанд. Масалан, њар њафта ќариб тобуте ба ватан мерасад, вале садо ва симои тољик ба љои таъзия ва ё тањлили объективонаи вазъи муњољирин консерт медињад. Ба кї маъќул аст чунин садо ва симо? Асомиддин Атоев, рањбари Анљумани ширкатњои фароњамкунандаи Интернет: -Ба андешаи ман мушкилї муњтаво (контент) аст, ки љавобгў нест ба талаботи љомеаву замон. Ва љавобгў њам буда наметавонад, чунки сабќат (competition) вуљуд надорад. Сабаби асосии вуљуд надоштани сабќат мавќеи дугонаи танзимгари соња мебошад, яъне њам танзимгар ва њам оператор. Љамолиддин Холбек, муњољири муќими Маскав: -Шояд мардум аз шунидани таърифу дурўѓњои шабакањои ТВ - њои Тољикистон хаста шудаанд. Ба фикрам таърифи зиёд ба манфиати кор нест. Аз њамин лињоз хоњиш доштам бештар ба асли воќеъа рўй оранд, на сарсарї ва пур аз ѓулу ва иѓроќе, ки хушоянд нест. Фирўза Шарифова, мудири шуъбаи кор бо занони Дастгоњи КИМ ЊХДТ: -Барои чи хуш надоранд? Ман инро мушоњида накардаам. Шахсан ман ва хонаводаи ман њама ваќт аз барномањои ТВ "Бањористон" дидан мекунем. Имрўз барномањои шабакањои телевизиони Тољикистон бењтар шуда истодаанд. Онњое ки аз моњвора ва дигар шабакањои хориљиро тамошо мекунанд, ин маънои онро надорад, ки барномањои шабакањои Тољикистон диданї нест. Завќи одам мањдудият надорад. Азиза Муњаммадиева, донишљўй: -Аслан Телевезиони тољик бароям писанд нест. Худи њамин љумла кифоя аст ...

ruzgor@mail.ru


www.ruzgor.tj

Аз рўзгори одамони наљиб

Б

узургон њатто баъди рењлаташон барои ин уммат чароѓеанд, ки роњи торики бандагони Худоро рушан мекунанд. Чун каломашон намиранда аст, њарфашон абадзинда аст, рўзгорашон омурзанда ва аъмолашон шоистаи пайравист. Ва яке аз ин касон устод Сайид Абдуллоњи Нурї, шахсияти мондагор ва шоистаи эњтирому дўстдорист.

Пас эй бандагони Худо, эй њамватанони мўъмину муътаќид, фурсатро ѓанимат шуморед. Ин моњро дарёбед. Дар мењмонї коре кунед, ки Худоро хуш биояд ва мушкили шуморо осон кунад. Бубинед агар хушксолї шавад, кї метавонад онро пешгирї кунад? Агар туфону обхезї шавад, кї илољи онро пайдо мекунад? Њатто дар Урупои пешрафта низ касе ёрои муќовиматро надорад. Агар зилзила шавад чи касе ќодир аст роњи ўро бигирад? Агар Худо нахоста касалие ё вабое пеш биояд, љони њалокшудагонро кї бармегар-

№07 (007) 17 июли соли 2013

7

хидмат аст, то ин мушкилот то андозае њалли худро пайдо кунад. Наљот ёфтан аз ин мушкилот низ аз тавони башарият берун аст. Биноан, аз њамаи шумо мехоњам дар моњи шариф бо ибодати Худо машѓул шуда, њалли мушкилотро аз ў таъоло бихоњед. Ва эй сарватмандон, роњи дарёфти ризои Худо барои шумо осон аст. Ятимњо, бевазанњо, камбаѓалу нодорњо дар моли шумо њаќ доранд. Ин њаќро дар њамин моњи Рамазон ба онњо бидињед ва ризои Худо ва халќи Худоро касб кунед. То баракатро Худованд дар молу хона ва фарзандонатон сарозер кунад.

Табрикоти марњум устод Сайид Абдуллоњи Нурї, ки дар остонаи њафтумин солгарди рењлаташ пайдо шудааст

Сайид Абдуллоњи Нурї шахсияте буд, ки як давраи муњими таърихи миллатро ба номи худ ихтисос дод. Бо вурудаш ба майдони сиёсат Исломи сиёсї дар Тољикистон арзи вуљуд кард ва нањзатеро поягузорї намуд, ки имрўз њам пойдор аст. Сайид Абдуллоњи Нурї дар сулњу оштї ва њифзи истиќлолияти кишвар сањми арзишманд дорад ва наќши ў дар ин бахши таърихи миллат барљаста ва хоност. Бо гузаштињафт сол аз рењлаташ, њамоно аз миёни китобу дафтарњо ва хотирапорањояш фарзандонаш вараќњоеро њам пайдо мекунанд, ки хитоб ба миллат доранд, пандомезу насињатомезанд. Ва ахиран, дар нахустин рўзњои вуруди Рамазони шариф ба диёр табрикоти марњум Сайид Абдуллоњи Нурї дар шакли сањифањои дастнавис пайдо шуд, ки яќинан љое чоп нашуда буд. Агар интишор меёфт, дастхат дар идораи њамон нашрия мемонд. Матни он ба гунае навишта шуда, ки гўё њамин шабу рўз иншо шуда бошад. Сайид Абдуллоњи Нурї дар остонаи моњи Рамазон ба мушкилоте ишора кардаву даъват ба њалли он намудааст, ки ин шабу рўз њам мо гирифтору дар банди онем. "Рўзгор" тасмим гирифт матни он табрикотро тавре њаст, њамон гуна интишор дињад. Њамдиёрони азиз. Инак моњи мубораки Рамазон омад. Моњи баракат, эњсон ва хатми Ќуръон. Моњи ибодату бандагї ба Худои инсу љон. Моњи сулњу амният, маѓфират ва рањмат. Моњи илму маърифат, моњи нуру зиё.

биъсати паёмбари охири замон ва ин шаб аз њазор моњ бењтар аст. Њар амали хайр ба хайри њазор моња баробар аст. Моњест, ки шайтон дар он баста мешавад ва малоик ба замин меоянд ва фазо-фазои малакути мешавад. Бандагони Худо талош мекунанд аз дастурхони маърифати Илоњї

Дар ин моњ маълум мешавад, ки тавонгар кисту нотавон кадом аст. Дар ин моњ маълум мешавад, ки дар пешгоњи Илоњї пулу сарват арзише надорад. Басо дида мешавад, ки нотавони камбизоат дар ибодат аз тавонои сарватманд сабќат мекунад ва дар пешгоњи Раббул иззат љойгоњи баландтареро ноил мешавад. Моње, ки њамаи шефтагони роњи њаќ дар партави нури илоњї ба истиќболи мењмонии Худо мераванд ва аз дастархони пурфайзи маърифтуллоњ бархурдор мешаванд. Ва занги гуноњ аз сањфаи дил мезудоянд. Ин моњ моњи озодист. Озодї аз гуноњ, озодї аз нањс, озодї аз шайтон ва пайравони он, озодї аз љабру зулми золимон. Моњи баробарї ва бародарист. Дар ин моњ тавоно ва нотавон, бою камбаѓал, раису раъият баробаранд. Зеро њама бо њам гурусна ва ташна, хаставу заиф амри Худоро ба љо меоранд. Дар ин моњ маълум мешавад, ки тавонгар кисту нотавон кадом аст. Дар ин моњ маълум мешавад, ки дар пешгоњи Илоњї пулу сарват арзише надорад. Басо дида мешавад, ки нотавони камбизоат дар ибодат аз тавонои сарватманд сабќат мекунад ва дар пешгоњи Раббул иззат љойгоњи баландтареро ноил мешавад. Моњест, ки Ќуръони ъазимушаън, охирин китоби осмонї барои њидоят ва низоми башарият фиристода шудааст. Моњест, ки дар он шаби Ќадр аст. Шаби

ѓизои тањмиду тасбињу рукўъу суљуд љамъ оваранд. Танњо шайтонсифатонанд, ки дар ин моњ чун моњњои дигар бидуни васвасањои шайтон даст ба гуноњ, исёну зулм ва истибдод мезананд. Ин моњ моњи хайр аст, моњи садаќа аст, моњест, ки њар хайру садаќа аљру савоби зиёда дорад. Моњест, ки тавонгарон бо кўмаки худ аз беваю бечора, аз ятиму барљомонда ризои офаридагорро касб мекунанд. Худованди карим дар касбу кор ва сарвати онњо баракат ато мефармояд ва сарвати онњоро бисёр мекунад. Моњи иљобати дуост. Њамаи бандагони Худо њар њољате, ки дошта бошанд, Худованд аз хазонаи ѓайби хеш бароварда месозад. Хусусан, масъулони давлатро лозим аст, ки барои њалли мушкилоти зиндагї бо посдории ин моњ ба тоъату ибодат ва дуъоњои шабона ризои Худовандро ба даст биёранд, то Худованди кариму рањим файзу баракати хешро бар давлати онњо бирезонад. Моњест, ки шоњу гадо, пиру љавон, марду зан хостањои худро ба даст меоранд.

донад? Бисёр шундед аз подшоњони гузашта ва президентњои њозира, ки тамоми имкониёти тиббї ва ќудрати низомиро дар ихтиёр доштаанд ва мехостанд, ки намиранд, вале њељ касе ва њељ ќудрате натавонист онњоро аз марг наљот бидињад. Чун Худо хоста буд њељ кас наметавонад дар муќобили хости Худо биистад. Пас эй банда, мехоњї саодати дунё ва охират биёбї? Ин моњро ѓанимат дор! Пас эй тољир, мехоњї аз ваљњи њалол пулат биафзояд? Бо Худо (љ.љ) тиљорат кун! Эй камбаѓал, мехоњи зиндагият дуруст шавад ва ба давлат шавї? Ин моњ моњи туст! Эй давлатдор, мехоњї мушкилоти сиёсї ва иќтисодї надошта бошї? Офарандаи худ ва љањони њастиро фаромуш накун!

Эй улламо ва машоих, кори шумо мушкилтар аст, агар бихоњед ризои Худоро соњиб шавед, њам худ ибодат кунед ва њам дар ислоњи фасодњои љомеа кушиш ба харљ дињед ва аз Худо бихоњед, ки љомеаи моро наљот бидињад. Зеро фасодул олимї фасодул оламї гуфтаанд. Агар олиме фасод шавад ва ё фасодро бинад ва хомўш бишинад ва фасодкоронро таъйид кунад, оламро фасод мекунад. Њамчунин агар олиме муслињ бошад ва дар ислоњи љомеа бикушад, олам гулистон мешавад. Худоё аз луфту карамат тоъот ва ибодоти моро ќабул бинамо, кишвари моро аз њама балоњои заминї ва осмонї наљот бидењ. Ва мушкилоти сиёсї, иќтисодї, иљтимои ва фарњангии моро осон фармо. Мар-

Эй улламо ва машоих, кори шумо мушкилтар аст, агар бихоњед ризои Худоро соњиб шавед, њам худ ибодат кунед ва њам дар ислоњи фасодњои љомеа кушиш ба харљ дињед ва аз Худо бихоњед, ки љомеаи моро наљот бидињад. Зеро фасодул олимї фасодул оламї гуфтаанд. Агар олиме фасод шавад ва ё фасодро бинад ва хомўш бишинад ва фасодкоронро таъйид кунад, оламро фасод мекунад. Њамчунин агар олиме муслињ бошад ва дар ислоњи љомеа бикушад, олам гулистон мешавад. Худоё аз луфту карамат тоъот ва ибодоти моро ќабул бинамо, кишвари моро аз њама балоњои заминї ва осмонї наљот бидењ. Эй мариз, эй њољатманд, мехоњї шифо ёбї ва њољатат бароварда шавад? Моњи Рамазонро дарёб! Ин моњ, моњи Худо аст. Худаш мукофоти аъмолро медињад! Эй мардуми мусалмони Тољикистон, эй уламо ва эй саидзодагон ва эй давлатмадорон ва донишмандон! Мо њама медонем, ки љомеаи мо бо мушкилоти гунонуни сиёсї, иќтисодї, иљтимої ва фарњангї дучор шудааст ва вазифаи њар як шањраванд

ruzgor@hotmail.com

думи моро мутаддайин, бо инсоф, хидматгузори кишвар ва ислоњ кунандаи он бигардон. Моњи мубораки Рамазонро ба њамаи њамватанони азизам табрик арз намуда аз Худованди карим ќабули тоъати њамагонро орзу дорам.ОМИН!

info@ruzgor.tj

Бо умеди ќабули тоъот, бародари шумо Сайид Абдуллоњи Нурї

www.ruzgor.tj


8

Д

Бозии абарќудратњо

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

ар маќолаи гузашта “Бозии бузург” идома дорад” (Рўзгор № 2), саволе гузошта шуда буд: “Давлатњои Осиёи Марказї дар ин шароит чї кор бояд кунанд”? Дар шароити феълї бо назардошти сиёсати љањонї ва робитањои байни давлатњои минтаќа ва вобастагии сиёсати онњо ба ин ё он кишвари абарќудрат љавоби ќаноъаткунандае додан ѓайри имкон мебошад, зеро худи сиёсат ин дастурест барои дастаи њоким, ки манофеи ќуввои сиёсии мушахасеро таъмин менамояд ва дар ин сиёсат дўсту душман ба љўз аз манфиат вуљуд надорад.

Сафарњои ахири маќомоти ИМА ба Тољикистон ва изњороти низомиёни рус аз силсилаи барномањоест, ки дар чорчўбаи бозињои геополитикї дар минтаќа анљом дода мешаванд. Тољикистон дар ин бозї љойгоњи хоси худро доро мебошад. Чунки дар бозии нави сиёсї дар минтаќа Тољикистон метавонад дар Афѓонистон, дар Покистон, дар Њиндустон, дар Ирон як наќши муайянро дар бозињои сиёсї ва иќтисодї иљро кунад. Дар ин бозињои геополитикї њам Русия, њам Иттињоди Аврупо ва бахусус ИМА, њар кадоме талош доранд, то нуфузи худро ба њар роњ дар минтаќа нигоњ доранд ва дар ин росто Тољикистон дар

Амнияти Осиёи Марказї дар

«Бозии бузурги нав»

њифзи марзи Тољикистон бо Афѓонистон, њамкорињои тиљоративу иќтисодии дутарафа ва дурнамои ин муносибатњо дар давраи то соли 2014 баррасї гардиданд. Барои чї фаќат то соли 2014? Чунки њузури низомии Руссия баробар ба хуруљи низомии зътилофи зиддитеррористї ба анљом мерасад ва масъалаи зарурати пойгоњи низомии Руссия дар ин минтаќа ба миён омадааст. Ба гуфтаи коршиносон феълан муносиботи ду кишвар Руссия ва Тољикистон каме сард шудааст ва ин чандин сабаб дорад: 1) Сангтудаи-1; 2) њосил нашудани тавофуќ оид ба сањмияњои нерўгоњи Роѓун; 3) истифодаи пойгоњи Айнї; 4) бањси бозгашт ва њузури марзбонони рус дар њимояи марзи Тољикистон. Пойгоњи низомии 201-и Руссия дар Тољикистон барои таъмини амният ва суботи Руссия ва манфиатњои он дар Осиёи Марказї ва умуман дар тамоми Шарќ дорои ањамияти хос ва ба манфиати њам Руссия ва њам Тољикистон мебошад, ба шарте манфиати Тољикистон ба назар гирифта шавад. Масълаи дубора овардани марзбонони Руссия, агарчи масъалаи байни Руссия

Комёб Љалилов, «Рўзгор» Осиёи Марказї яке аз минтаќањои бузурги таърихии дунё буда, дар чорроњаи тамадунњо ва маънавиёти љањонї ќарор гирифта, на фаќат бо таъриху фарњанги ѓанию бостонии худ, балки бо дорої ва сарватњои табиї ва инсонї машњур ва маъруфи олами Ѓарбу Шарќ гардида буд. Дар шароити феълї ин сарзамин ва мардуми кўњанбунёди он аз нав бори дигар баъд аз «Бозии бузург» дар фазои геополитикии муосир дар мубориза алайњи фишори нерўњои ќудратталаби берунмарзї ва аљнабї ба «Бозии бузурги љадид» рў ба рў гардидааст. Ёдовар мешавем, «Бозии бузург» ки зиёда аз ду садсола ба таври таззоду фољиабор аз тарафи давлатњои абарќурати аврупої, ба хусус Бритониёи Кабир ва Русия, баъдан ИМА ва Шўравї идома ёфта буд. Бозигарон кўшиши зиёде барои таъсиру нуфузи хешро дар ин сарзамин васеъ гардондан ва сарватњои маънавї ва моддии онро соњиб гардидан ба роњ андохта буданд. Вале чуноне мебинем, агарчи ин бозињо бо ба имзо расидани созишнома дар бораи муќаррар намудани давлати “буферие” миёни Империяи Бритониё ва Руссия Афѓонистон («Хати Дюран» соли 1893) ва сарњад байни Империяи Руссия ва Империяи Бритониё аз байни дарёи Панљ (соли 1895) ба охир нарасид ва бозї идома дорад. Ин њарду таќсими марзї то кунун њамчун масъалаи бањсноку таърихан то охир эътироф нагардида ва танзим нашуда боќї мондаанд.

Р

љадид бозингарони аслан шарќї, мисли Чину Ирон, Њиндустону собиќ љамоњири Шуравї ба майдон омадаанд. Чуноне гуфта будем дар Осиёи Марказї «Бозии бузурги нав» идома дорад. ИМА, Русия ва Чин, феълан бозингарони асосї,

усия минтаќаи Осиёи Марказиро минтаќаи манфиатњои худ мешуморад ва дар ин бозї мехоњад як бозингари хеле фаъолтар дар Осиёи Марказї шавад. Аз ин рў барои нигоњ доштани таъсир ва манофеи худ мекўшад аз нуфузи Амрико, Чин ва Эрон бикоњад, зеро нек медонад, ки густариши нуфузи ин кишварњо манфиатњои онро зери по мекунад. Ба ин маќсад чандин паймону созмонњо таъсис намуда, ки охиринаш Иттињоди гўмрукї ва тарњи Иттињоди АвруОсиё мебошад, ки кайњо боз ташвиќ мешаванд.

Марзњои давлатњои соњибистиќлоли Афѓонистону Покистони муосир дар њудуди марзи кунунии худ танњо бо назардошти он соњибистиќлолие ташаккул ёфтаанд, ки созишномањои имзо шудаи солњои 80ум ва авохири солњои 90- уми ќарни Х1Х байни Англия ва Русия ба онњо дода буд. Тољикистону дигар давлатњои собиќ љамоњири Шуравии Осиёи Марказї, инчунин дар асоси таќсими сарњадоте, ки Шуравї муайян карда буд, пас аз пош хўрдани ин њокимият мустаќилияти нисбии худро ба шакли давлатњои этникї ба даст оварданд. Собиќан агар созишномањо ва таќсимоти сарњадоти давлатњои Осиёи Марказї манфиатњои ду империяи абарќудрати он замонро инъикос ва њифз менамуданд, акнун дар «Бозии бузурги љадид» Россия майл ба Ѓарб кардааст, чунки дар бозии

www.ruzgor.tj

аз сиёсати љадиди љањоншавї истифода намуда, манфиати геополитикии худро муайяну амалї ва идеологияи сиёсати давлатњои ин минтаќаро таъин менамоянд. Амрико дар Осиёи Марказї бо падидањое, чун эњтимоли афзоиши талоши Русия барои эњёи манофеи аз даст рафтааш дар ин минтаќаи бой аз манбаъњои табииву инсонї ва аз њама бештар аз сиёсати Чин нигарон буда, мехоњад таъсири ин раќибонашро дар минтаќа ба њар роње бошад коњиш дињад. Ба гуфти муњаќќиќи аршади Сандуќи Мерос дар ИМА Ариэл Коэн, ИМА бояд дар сиёсати худ дар минтаќаи Осиёи Марказї ба се чиз: амният, бозору демократия ва њукумати мутамаркази хуб ањмият дињад ва њамкориашро ба кишварњои ин минтаќаи аз нигоњи стратегї муњим, таќвият бахшад1 .

e mail: info@ruzgor.tj

мењвари асосї ќарор гирифтааст. Дар ин бозї, бахусус ИМА манфиатдор аст, нуфузи Тољикистонро, ки нисбат ба ?збакистон дар минтаќа аз љињати фарњангї ва маънавиёт дар ояндаи наздик эътибори зиёдтар ва таъсирбахштар дар кишварњои минтаќа хоњад дошт, истифода намояд2 . Соли 2014-ум созишномаи њузури дањсолаи пойгоњи низомии Руссия дар Тољикистон ба поён мерасад. Чуноне маълум аст Руссия аз авохири соли 2011 то имрўз чандин бор тавассути генералњои олимаќом ва сиёсатмадорон тамдиди њузури пойгоњашро дар Тољикистон барои 49 сол масъалаи њалшуда эълон намуда ва аввалин бор дар муносиботи 20 солааш, ќабл аз Тољикистон Шартномаи њузури базаи 201-ро дар Дума ба тасвиб расонд ва онро Президенти Руссия имзо намуд. Вале ин созишнома то њол аз тарафи Тољикистон имзо нашудааст ва баъзе сиёсатмадорон ва шорењони рус иброз доштаанд, ки Тољикистон шартњои ѓайри ќобили ќабул пеш гузоштааст. Фишори иттилоотї ба Тољикистон аввал барои тамдид ва феълан тасвиби шартномаи базаи Руссия ба ављи баланд расида ва барои Њукумати Тољикистон дарди сари зиёде эљод карда ва мекунад. Саволе ба миён меояд: ин дарди сар барои њукумат зарур буд? Барои љавоб бояд вазъияти худи Тољикистон, минтаќа ва љањон ба назар гирифта шавад. Чуноне ки маълум аст, дар силсилаи мулоќотњо аз тарафи љонибњо њузури њарбии Руcсия дар Тољикистон, ширкати Руcсия дар посбонї ва

ва Тољикистон бошад њам бо назардошти бозии нави сиёсї, Њукумати Тољикистон бояд ба назар гирад, ки кишвараш инчунин аъзои СЊШ ва дигар шартнома ва паймонњои минтаќавї ва байналмилалї мебошад ва барои аз сари нав овардани низомиёни Руссия ба ин сарњад бояд мавќеи Чин, Узбакистон ва Афгонистонро ба инобат гирад. Руссия минтаќаи Осиёи Марказиро минтаќаи манфиатњои худ мешуморад ва дар ин бозї мехоњад як бозингари хеле фаъолтар дар Осиёи Марказї шавад. Аз ин рў барои нигоњ доштани таъсир ва манофеи худ мекўшад аз нуфузи Амрико, Чин ва Эрон бикоњад, зеро нек медонад, ки густариши нуфузи ин кишварњо манфиатњои онро зери по мекунад. Ба ин маќсад чандин паймону созмонњо таъсис намуда, ки охиринаш Иттињоди гўмрукї ва тарњи Иттињоди АвруОсиё мебошад, ки кайњо боз ташвиќ мешаванд. Ба фикри бисёрињо ин як навъ талоши Руссия барои эњёи Иттињоди Шўравї дар шакли љадид мебошад. Бањори њамин сол (2013) тарњи Корпоратсияи рушди Осиёи Марказї муаррифї шуд, ки то 60 миллиард доллар сармояи русї ба ин минтаќа, аз љумла то 12 миллиард доллар ба Тољикистон гўё љалб хоњад шуд. Дар матбуоти Руссия ин тарњро “наќшаи нави Маршалл” барои Осиёи Марказї, бо ишора ба барномаи кўмаки Амрико ба эъмори баъди Љанги дуввуми љахонї дар Аврупо номгузорї ва муќоиса мекунанд. (Давом дорад)

1. Радиои «Озодї» 25.07.2012 2. Профессор Ричард Фрей – мутахасис оид ба Осиёи Марказї ва Ирон. Суханронї. 21 марти соли 2011 дар маркази ситоди СММ «О роли иранских народов в развитии цивилизации» (Наќши мардуми иронинажод дар рушди маънавиёт).

ruzgor@mail.ru


Таљрибаи рўзгор

www.ruzgor.tj

лият дар ЊММ ман роњбарияти мухолифинро ќаноат кунондам, ки барои пешгирї кардани љанги шањрвандї бояд Рањмон Набиевро њаматарафа дастгирї кунем. Аз рўи хостањои ў амал кунем. Розї шуданд. Гуфтанд, ки бо худаш маслињат намо. Мо розї. Омадам маќсадро гуфтам. Гуфтам ба њар ќиммате, ки набошад, пеши роњи љанги шањрвандиро бояд гирифт. Рањмон Набиев бо кашидани як оњи сард гуфт: «Давлат, кор дасти манба не!». Ман њамин љумларо њељ гоњ фаромўш карда наметавонам. Баъд гуфтам: «Чаро охир?». Посух дод: «Панљ моњ пеш ман Йулбарс Эгамбердиев ном зотеро аз вазифа холї кардам. Баъди ин панљ моњ боз ба зангњои телефонии ман Ислом Каримов љавоб намедињад. Ман њамин ќадар ќадр вазн дорам». Инро вобастагї дар ќудрат мегўянд. Ана њамон вобастагии дуљониба моро ба љанги шањрвандї оварда расонд. Му-

ДАВЛАТ УСМОН:

№07 (007) 17 июли соли 2013

9

гирифт. Абдуллољонв даъво дошт, ки њамаи вакилони Парлумон аз вилояти Суѓд, ки шаст дар сади курсњои ин Маљлиси Олии кишварро ишѓол мекарданд, тарафдори ў њастанд ва дар сурати аз онњо хоњиш кардан истеъфои Рањмон Набиевро талаб хоњанд кард. Тибќи маслињати мо баъди истеъфои Рањмон Набиев Абдуллољонов бояд сарвазир таъйин мешуд ва салоњиятњои асосии Президент ба Сарвазир дода мешуд. Њамин тариќ сессияи августии соли 1992 ин кўшиши бо роњи ќонунї ба истеъфо роњї кардани Рањмон Набиев буд. Пеш аз сессия ман Нарзуллоњ Дўстовро, ки муовини Рањмон Набиев буд, даъват карда хоњиш кардам, ки аввалин шуда баромад кунаду истеъфои Набиевро талаб намояд. Гуфт аз ин чї ба ман мерасад? Гуфтам чї мехоњї? Гуфт: «Вазифаи вазири наќлиётро». Гуфтам «Гап нест. Вазири

«Мо имрўз набояд иштибоњоти соли 1992-ро такрор кунем!» Ба мањфили навбатии «Гуфтугўи тамаддунњо»-и профессор Иброњим Усмонов ин дафъа Давлат Усмон, дар гузашта яке аз бунёдгузорони Њизби Нањзати Исломии Тољикистон, собиќ муовини аввали Сарвазир дар Њукумати Мусолињаи Миллии Љумњурии Тољикистон дар соли 1992, собиќ муовини рањбари ЊНИТ, собиќ сардори Ситоди Марказии Артиши Нањзати Исломии Тољикистон, собиќ вазири иќтисоди њукумати Љумњурии Тољикистон дар солњои баъди барќарории сулњу субот дар кишвар, собиќ номзад ба вазифаи президентї дар интихоботи президентии соли 1999 ва њоло докторанти Академияи Илмњои Ќирѓизистон даъват шуда буд. Дар оѓози мањфил муљрии ин њамоиш профессор Иброњим Усмон аз ў хоњиш кард, ки атрофи мавзўи «Сабабњои муќовимати сиёсии соли 1992 ва пайёмадњои он дар Тољикистон» мулоњизаронї кунад. Давлат Усмон дар оѓози суханаш воќеањои февралии соли 1990-ро иѓво номид ва дар шарњи ин арзёбии хеш аз љумла чунин изњор дошт: «Созмони мардумии Растохез иљозаи расмї гирифта буд, ки 17-уми феврал дар Душанбе митинг доир кунад. Вале дар ин байн як гуруњи љавононе, ки маро мешинохтанд, ба бањонаи пешгирї кардан аз вуруди гурезањои арманї ба Тољикистон тасмим гирифтанд, ки 11уми феврал митинг доир кунанд. Маро њам даъват карданд, ки дар ин митинг ширкат кунам. Ман он шиносамро њушдор додам, ки созмони мардумии Растохез иљозати расмии гузаронидани митингро гирифтааст. Митинге, ки шумо баргузор карданиед, ин як иѓво њаст ва паёмади нохуб дорад. Ў ба ман гуфт, ки кор аз кор гузаштааст. Шумо агар метавонед ман њамон рўзи митинг ба Шумо сухан медињам ва мардумро мутаќоид кунед, ки пароканда шаванд. Тибќи ваъда он рўз дар назди њайкали Ленин аввалин шуда ба ман сухан доданд. Хоњиш кардам, ки имрўз њама пароканда шаванд, зеро аз ин митинг бўи иѓво баромада истодааст. Аммо касе ба гапи ман гўш накард ва роњ сўи ќасри

Кумитаи Марказиро пеш гирифтанд…». Ба гуфтаи Давлат Усмон воќеањои февралї љунбиши сунъиро ба вуљуд овард ва кинаву кудуратро дар љомеъа афзоиш дод. Дар идомаи суханаш Давлат Усмон гуфт: «Иттињоди Шўравї барњам хўрд. Нирўњои сиёсие, ки арзи вуљуд карданд, аз нерўи дар сари ќудратбуда ба назар пурќувваттар менамуданд. Аммо таљрибаи кофии сиёсї надоштанд, мехостанд, ки ба њадафњои сиёии хеш њарчї тезтар бирасанд. Ин буд як сабаби ба буњрон дучор шудани кишвар. Иштибоњоти мухолифин зиёд буданд, вале тарафи дигар низ на камтар аз неруњои демократї-исломї иштибоњ карда буд. Имрўз њама гуноњро дар воќеањои солњои навад ба дўши мухолифин бор кардан ин маънои аз инсоф дур буданро дорад. Иштибоњ ва камбудї аз њарду тараф буд. Иштибоњи Њизби Коммунист он буд, ки аз воќеияти онрўза хеле дур буд. Воќеиятро дуруст дарк намекард. Натавонист, ки бо нирўњои тоза ба сањнаи сиёсї омада вориди гуфтугўи конструктивї ва созанда шавад. Мо эътироф мекунем, ки дар њамон солњо нирўњое ки мо роњбарияшро ба уњда

доштем хеле зиёдаравї мекарданд. Як сабаби ба вуљуд омадани буњрони амиќи сиёсї дар кишвар мањз дар њамин буд. Ман ба андешаи он нафароне, ки исрор меварзанд, ки дар воќеањои солњои навадум омили дохилї асосї ва ягона буд, чандон розї нестам. Умуман розї шуда наметавонам. Зеро аён аст, ки таъсири омили хориљї дар њаводиси мо аз омили дохилї дида камтар набуд. Бахусус, вобастагии дутарафаи мо дар сиёсат, яъне вобастагї ба Тошканд ва Маскав, ки дар замони шўравї доштем, хеле наќши муњим дошт, дар њаводиси солњои навадуми кишвар. Њатто гуфта метавонем, ки омили аслї буд. Агарчи Маскав худ буњронзада буд, вале дасти Тошкандро дароз гузошта буд. Њар он чизеро, ки Тошканд дар он замон пешнињод мекард, Маскав ќабул мекард. Дахолати Тошканд дар умури дохилии Тољикистон дахолати ошкор буд. Њанўз июни соли 1992 барои барњам додани њукумати Мусолињаи Миллї дар Тирмиз ситоди махсус созмон дода буданд. Мубориза алайњи њукумати Тољикистон аз њамон љо роњбарї мешуд. Роњбарони Тошканд хафа нашаванд. Ин таърих аст. Таърих бояд ошкор гуфта шавад. Худоро шукр, ин роњбарияти феълии кишвар низ ин дахолати Тошкандро борњо зикр кардааст. Дахолати хориљиро дар љанги шањрвандии кишвар роњбарияти мамлакат борњо эътироф кардааст, ки сазовори арљгузорист. Омили хориљї дар баробари омили дохилї дар љанги шањрвандии мо хеле ќавї буд. Дар шароити имрўза омили дохилї бе кўмаки омили хориљї наметавонад кореро анљом бидињад. Заифтарин њукумат ќодир аст, ки ошўбу исёнњоро сари ваќт хунсо намояд. Дар замони муовини сарвазир буданам дар ЊММ ба чашми сар фалаљшавии њукуматро дидам. Дидам, ки чи тавр маќомоти ќудратї дар мањалњо дигар аз итоати њукумати марказї сарпечї карданд. Дигар моро гўш намекарданд. Як мисоли мушаххас меорам. Баъди ду њафтаи фаъо-

ruzgor@hotmail.com

таассифона, Тошканд њам дар он замон омода набуд, ки Тољикистонро њамчун кишвари мустаќил эътироф намояд. Аз бедоршавии нирўњои исломиву демократї дар кишвар метарсид. Ин таърих буд. Таърихро барои он ошкор мегўянд, ки аз он сабаќ бигиранд. Мо имрўз набояд иштибоњоти соли 1992 такрор кунем. Нерўњои сиёсие, ки имрўз дар Тољикистон њастанд, набояд дигар он камбудињоеро, ки мо роњ додем, инњо роњ бидињанд. Албатта, ќудрат ќудрат аст. Њамеша аз худ дифоъ мекунад. Аммо ќуввањои мухолиф бояд пухта амал кунанд. Бисёр максималист набошанд». Давлат Усмон баъдан ба саволњои њозирин посух дод. Аз љумла, дар љавоб ба саволи он ки «Шумо аз нерўњои сиёсї даъват ба амал овардед, ки максималист набошанд. Њол он ки дар шароити кунунии Тољикистон онњо умуман фаъол нестанд?», посух

наќлиёт мешавї». Дар сессия тибќи ваъда аввал Нарзулло Дўстов суханронї намуда, истеъфои Рањмон Набиевро талаб кард. Даврон Ашўров дуввум баромад кард ва ў низ истеъфои Рањмон Набиевро талабид. Саввум бояд Усмонќул Шокиров, раиси вилояти Суѓд, суханронї мекард. Вале Рањмон Набиев аз њуќуќи худ њамчун Президент истифода бурда, танаффус эълон намуд. Дар љараёни танаффус ў тавонист, ки раъйи вакилонро ба тарафи худ гардонад. Кўшиши бо роњи ќонунї сабукдўш кардани Президенте, ки дигар кореро анљом дода наметавонист, ноком шуд. Вале дар он истеъфои маљбурии шодравон Рањмон Набиев, ки дар фурўдгоњи Душанбе ба вуќуъ пайваст, мо даст надоштем. Ин корро онњое анљом доданд, ки ба роњбарони оппозитсия итоат намекарданд. Одамоне, ки ин корро карданд,

Мо имрўз набояд иштибоњоти соли 1992 такрор кунем. Нерўњои сиёсие, ки имрўз дар Тољикистон њастанд, набояд дигар он камбудињоеро, ки мо роњ додем, инњо роњ бидињанд. Албатта, ќудрат ќудрат аст. Њамеша аз худ дифоъ мекунад. Аммо ќуввањои мухолиф бояд пухта амал кунанд. Бисёр максималист набошанд». дод, ки «ман даврони буњрониро дар назар доштам. Дар замоне, ки кишвар буњронист, дар он даврон кучактарин иштибоњ метавонад бар зарари кор анљом ёбад. Дар он замон максималист набояд буд». Саволи дигар ба истеъфои иљбории Рањмон Набиев дар моњи сентябри соли 1992 дар фурудгоњи Душанбе рабт дошт. Давлат Усмон иброз дошт, ки баъд аз он ки Рањмон Набиев аз уњдаи таъмини субот дар кишвар набаромад, миёни роњбарони мухолифин андешаи ба истеъфо равон кардани Рањмон Набиев матрањ шуд. Вале ин истеъфо бояд ќонунї, аз тариќї парлумон сурат мегирифт. Бо њамин маќсад чанд мулоќоти пасипардагї бо Абдумалик Абдуллољонов доштем. Як мулоќоти мо њатто бо ширкати устод Нурї сурат

info@ruzgor.tj

афроди машкук буданд-, афзуд Давлат Усмон. Аз Давлат Усмон суол карданд, ки ба њайси номзад ба маќоми президентї нияти ширкат кардан дар интихоботи ќарибалвуќуъро дорад ё не ва ё агар худ ширкат наварзад дар интихобот номзадии киро дастгирї хоњад кард? Дар љавоби ин савол Давлат Усмон иброз дошт, ки муддатест, ки аз сиёсат канор рафтааст, узви кадом як њизби сиёсї нест, нияти дар интихоботи президентї њамчун номзад ширкат карданро надорад ва ба сабаби чанд муддати ахир дар хориљ аз кишвар зиндагї кардан бо вазъи сиёсии кишвар чандон ошної низ надорад ва феълан гуфта наметавонад, ки дар интихобот киро љонибдорї хоњад кард. «Рўзгор»

www.ruzgor.tj


10

№07 (007) 17 июли соли 2013

Тањиякунанда Ќиёмиддин Сатторї

Дин дар рўзгори мо

www.ruzgor.tj

Ќариб њар сол дар мавриди оѓозу анљоми моњи шарифи Рамазон миёни уламо бањсњое шурўъ мешаванд. Њамин бањсњо сабаб мегарданд, ки дар кишваре рўзе пеш ва дар мамлакате рўзе баъд рўза гиранд. Вале дар нињоят касоне пеш гирифтаанд ва касоне баъд, бо њам дар як рўз ид мекунанд. Њатто њолате њам шуда, ки иди Рамазон њам дар кишварњо рўзњои мухталиф барпо шудааст. Вале дар миён ихтилоф њамин як рўз пешу як рўз пас аст, на бешу на кам. Имсол њам мо шоњиди њамин сањна шудем. Дар Тољикистон рўзи 9-уми июл ва дар Арабистон ва кишварњои дигар рўзи 10уми июл рўза гирифтанд. Мушкил дар ихтилофот чї аст ва чаро иттифоќи назар дар шурўъ ва анљоми ин моњи муборак вуљуд надорад? Ба ин ва саволњои дигар аз сўњбате посух мегиред, ки бо Юсуф Ќарзовї, яке аз бузургтарин фаќењони муосири ањли суннат анљом шудааст. Юсуф Ќарзовї як шахсияти истисноист ва фатвои ў барои њамаи пайравони ањли суннат писандида ва ќобили ќабул аст.

агар осмон абрнок буд), сї рўзи моњи шаъбонро комил созед ва пас аз он рўза бигиред». Аз Ибни Умар (р) ривоят шуда, ки Расули акрам (с) ба бањс дар бораи Рамазон пардохт ва фармуд: «То њилоли моњи Рамазонро набинед, рўза нагиред ва то њилоли моњи баъдиро набинед, рўзаатонро нахўред ва агар ба воситаи абр ё њар чизи дигар моњ аз назари шумо пўшида шавад, ба воситаи њисоб ва тахмин амал кунед ва рўза бигиред (Ба ривояти Имом Бухорї). Он љо ки Худованди мутаол мусулмононро ба амалњои њисоб ва њисобкунии риёзї, ки шинохте дар ин бора надоштанд, вазифадор нанамудааст, ки ин худ рањмате барои мусалмонон ба шумор меравад. Барои исботи њилоли моњи Рамазон се роњ вуљуд дорад. Њадисњои сањењ ба исбот расондаанд, ки њилоли моњи Рамазон ба яке аз ин се роњ собит мешавад: 1.Дидани њилоли моњи Рамазон бо чашми сар. 2.Пурра гардонидани сї рўзи моњи шаъбон. З.Тахмин ва арзёбии њилоли моњи Рамазон. Дидани моњи нав: Фаќењон мавриди он ихтилоф доранд, ба ин сурат ки оё манзур аз он дидани як марди одил аст ё ду нафар

дааст. Расули акрам (с) бо шунидани ин гувоњї ба Билол (р) дастур дод, ки ба мардум эълон намояд, ки барои сањархўрї хезанд ва рўза бигиранд (Ба ривояти Абудовуд). Дар санади ин њадис ихтилоф аст, баъзе гуфтаанд, ки исботи њилоли моњи Рамазон бо гувоњии як нафар марди одил барои дохил шудан дар ибодат ба эњтиёт наздиктар аст ва гуноњи рўза гирифтани як рўзи моњи шаъбон аз хўрдани як рўзи моњи Рамазон сабуктар аст. Касоне, ки барои дидани њилоли моњи Рамазон гувоњї ва шоњиди одилро шарт донистаанд, ба ривояти Њусайн ибни Њариси Љадалї истидлол кардаанд, ки мегўяд: «Амири Макка – Њорис ибни Њотиб барои мо хутбае эрод намуд ва гуфт:- «Паёмбари Худо (с) ба мо дастур дод, ки дар сурати мушоњидаи њилоли моњи Рамазон рўза бигирем ва агар худ тавони дидани онро надоштем ва ду нафар шоњиди одил ба дидани њилол ё моњи нав гувоњї дињанд, бояд ба василаи шањодати он ду шоњид рўза бигирем». Ва ин њукми ќиёс бар гувоњии дигар ќазияњо мебошад, ки ба гувоњии ду нафар шахси одил ќазияи мавриди гувоњї собит мешавад. Касони дигар, аз љумла

ОЃОЗИ РАМАЗОН, ИДЊОИ ФИТР ВА ЌУРБОН АЗ РЎЙИ ИЛМИ ЊАЙАТ ВА НУЉУМ САВОЛ: - Шакке нест, ки Шумо њам дар њар сол як бор ё ду бор њангоми фарорасии моњи Рамазон, ки Худованди мутаол рўзаи онро бар мо вољиб гардонида ва њангоми даромадани моњи шаввол, ки мувофиќ ба иди Фитр аст, ибрози таассуф менамоед. Дар ин ду санаи бузург интизор меравад, ки тамоми мусулмонони љањон бо њам тавофуќ ва иљтимоъ дошта бошанд ва дар рўза гирифтан ва ифтор кардан бо њам вањдат дошта бошанд, яъне њама бо њам рўза бигиранд ва њама бо њам идњои сайидро таљлил намоянд. Вале мебинем, ки мусалмонон дар мавриди муайян кардани моњи Рамазон ва анљоми он на танњо миёни як кишвар бо кишвари дигар, балки аз шањре ба шањри дигар ихтилофи фаровоне вуљуд дорад, то љое, ки тафовути ду кишвари исломї дар рўза гирифтан ва таљлили ид ба се рўз мерасад. Оё ихтилофи мусалмонон то ин њад пазируфтанист? Чаро мусалмонони имрўзї аз илми нуљум ва њайат (ситорашиносї, астрономия), ки дар ин асри мо аз љойгоњи бисёр баланде бархўрдор аст, бањрабардорї намекунанд. Њангоме ки мебинем ба василаи ин илм инсон ба тасхири фазо ва рафтан ба курраи моњ ноил гаштааст. Оё равост, ки бигўем инсон бо вуљуди њама далелу бурњоне, ки дар ихтиёр дорад, донистани оё њилоли моњ дида шудааст ё не, ољиз ва нотавон бошад? Баъзе аз секуляристњо ин гуна ихтилофро далел ва нотавонии Ислом дар посух гуфтан бо хостањои замона медонанд ва касоне аз онњо ва вобастагони ин равия, ки аз инсофи бештаре бархўрдоранд, ин ихтилоф ва аќибмондагии уммати исломиро дастоварди намояндагони Ислом, ки њамон уламои динї, њавза ва донишгоњњои вобаста ба дин ва маъорифи исломианд, медонанд. Оё дар њаќиќат дари иљтињод дар

www.ruzgor.tj

ин мавзўъ ба куллї бастааст ва њадиси шариф, ки мефармояд: «Бо дидани њилол рўза гиред ва бо дидани њилол ифтор намоед», оё метавон гуфт, ки дар ин њадис рўза ва Фитрро ба дидани њилоли моњ марбут намуда, на ба њисоби фалакї ва ё ин ки ин мавзўъ ќобили иљтињоди муљтањидони исломист? Хоњишмандем, ки дар ин мавзўъ бо илми шоёне, ки Худованди мутаол дар синаи шумо ќарор дода, аз назароти гуногуни фиќњї огоњ созед. ЉАВОБ: - Шариати поки Ислом њангоме, ки рўзаро дар як моњи ќамарї вољиб гардонида, барои исботи њилоли он моњ як

e mail: info@ruzgor.tj

воситаи табиъї, осон ва дар тавони њама уммат ќарор додаст, воситае, ки њељ гуна пўшидагї ва печидагї дар он набошад. Барои мардуми асру замоне, ки на савод доштанд ва на аз илми њисоб ва њисобкунии илми ситорашиносї бањраманд буданд, дидани њилоли моњи Рамазон ва дидани он ба василаи чашми сар сурат мегирифт. Аз Абуњурайра (р) ривоят шуда, ки Пайёмбари Худо (с) фармуд: «Бо дидани њилоли Рамазон рўза гиред ва бо дидани њилоли моњи шаввол рўзаи худро кушоед, пас агар бар шумо пўшида шуд (ва тавони дидани онро надоштед, яъне

ruzgor@mail.ru

марди одил ё гурўње аз мардумон. Касоне, ки гуфтаанд, ки гувоњии як нафар марди одил пазируфтанї аст, ба њадиси Ибни Умар (р) истидлол намудаанд, ки мегўяд: «Мардум барои дидани њилоли моњи Рамазон нигоњ мекарданд ва ман ба Паёмбари Ислом (с) хабар додам, ки ман њилоли моњро дидаам. Њазрати Муњаммад (с) бо шунидани ин хабар рўза гирифт ва ба мардум њам дастур дод, ки рўза бигиранд» (Ривоят аз Абудовуд). Ин гурўњ њамчунин ба њадиси он аъробї истилол намудаанд, ки дар њузури Паёмбари Худо (с) гувоњї дод, ки њилоли моњро ди-

пайравони мазњаби њанафї барои исботи њилоли моњи Рамазон шарт гузоштаанд, ки гурўњи зиёд ва ё љамъомади бисёре онро бубинанд, албатта, ин кор дар сурати набудани абр ва монеъањои дигар аст, вале дар ваќти абрнок будани осмон ба гувоњии як нафар иктифо намудаанд ва гуфтанд, ки чї басо барои як лањза абри осмон канор биравад ва фаќат як нафар онро бубинад ва дигарон маљоли дидани онро надошта бошанд, вале њар гоњ осмон софу беабр ва беѓубор шуд, дигар монеъњое њам барои дидани он вуљуд надошта бошад. (давом дорад)


Аз рўзгори адиб

www.ruzgor.tj

биятгари ањли оила низ. Зану мард дар зиндагї якдигарро комил месозанд. Дар шеъру шоирї низ ба ќавли Мавло «Аќлњоро аќлњо ёрї дињанд», аммо љодаи эљод роњ, равиш, љустуљў, таљриба ва дарёфтњои хосаро талаб менамояд. -Хонанда зиёд донистан мехоњад, ки Озарахш пеш аз дидор бо Фарзона ба шеър гуфтан пардохта буд, ё дидори хонум Фарзона ўро шоир кард???

ОЗАРАХШ

Як ѓазали тозаи Озарахш, ки онро шоир бо соядаст ба хонандагони «Рўзгор » таќдим кард.

«Саломе чу бўи хуши ошної, Ба ин мардуми дида бар рўшної…

яъне ба хонандагони азизи «Рўзгор».

анд. Ба истиснои як таронаи «Модар», ки њангоми аёдат дар беморхонаи Хуљанд ба модари Валиљони Азиз додаам, ки « Ин сањар эљод шуд, ба Валиљон дињед, бихонад, ба нияти шифо..» Шояд сабаби аз ду албоми сурудњое, ки њамроњи ин љавони њунарманд навиштаем, дилнишинтар омадани ин тарона аз дасти модар гирифтан ва бо дуъои ў сурудан бошад: Модар! Њама хубї, њама наѓзї, њама покї, Оњанги самої ба забони гули хокї… -Шумо аз шоирони муваффаќи мо њастед, дар мавриди вазъи имрўзи шеър дар Тољикистон чї андеша доред? Ростї, дар баробари адабиёти азиму азизи форсї-тољикї њанўз мо коре накардаем, ки худро муваффаќ њисобем. Дар мавриди шеъри муосири тољик њам бо як суол ё як мусоњиба наметавон љавоби комил гуфт. Аммо камбин набояд буд, зеро,

№07 (007) 17 июли соли 2013

11

яд, кори худи ўст. Наметавон дар ин маврид сарњад гузошт. Як шоири ошиќ њам метавонад бо лутф шарњи иљтимоъ намояд, мисли: Нон надорам, лек аз љон дўст медорам туро… -Шоирони мо ба унвони як зиёї ё як фарњангии тољик имрўз дар љомеа чї рисолат доранд? - Рисолати шоири тољикро ваќт ва бузургон муайян намудаанд ва ин барои њамешааст: Шоир андар синаи миллат чу дил, Миллати бешоире анбори гил. Дасти он шоиреро бояд бўсид, ки дар баробари як шоњроњи кишвар як шоњбайт эљод намояд ва монанди њасрати модари як мардикори муњољир мисрае: Шеъре, ки сурудааст шоир сари ваќт Сабт аст чу наќши санг дар хотири ваќт Варна ба њазорсолаи хотирањо Не ваќт расад зиндаву не шоири ваќт! -Њамчун шоир аз шеъру адабиёт то љое

«Баъди дидори Фарзона дарёфтам, ки бе шеър буда наметавонам» Бахти ойина надорам, ки таманно кунамат, Рў ба рўям бинишиниву тамошо кунамат Дасти кўтоњи ману домани барчидаи бахт, Натавонам нафасе дар назаре љо кунамат Мисли љон омадану рафтани ту пинњонист, Ба чи савдо хабаре ёбаму пайдо кунамат? Сурати чашма наям, љўй наям, рўд наям, Ки дар оѓўш кашам, вусъати дарё кунамат Мон, ки монанди насиме бивазам боѓ ба боѓ, Бењтарин замзама дар мањфили гулњо кунамат Ту маро маърифати ишќ сурудан омўз, Ман аз ин роз ба он роз муљалло кунамат Озарахшона ба номат бизанам сози дигар, Матлаи як ѓазали тозаву зебо кунамат -Устод, шумо дар як шеъратон гуфтаед, ки: Он рўзгори хуб, Ман хобњои пучи сиёсї намедидам, Ва ѓамњои фачи иќтисодї намехўрдам… Инљо манзури Шумо кадом давра аст? -Адабиёт таърихи рўзгори башарро тафсир мекунад, «Он рўзгори наѓз», ки шумо зикр кардед, айёми кўдакист, ки аз сари мо содаву покизаву бе фикри иљтимову андешањои дигар гузаштааст. Зарафшон, хонаводаи омўзгор, зиндагии шокир, канори волидон, бародару хоњарон, њавлие, ки њар рўзу шаб саршори суруду тарона аст, садое, ки њамсоягонро нороњат намекунад ва гуруње аз онњо дар соатњои муайян пушти девору дарахтон љамъ меоянд, то оњанг шунаванд… Ёдаш ба хайр! -Имрўз Озарахш чи гуна ба сар мебарад? -Сипоси Худованд, имрўз он лањзањоро дар муњити дигар, дар шањри Хуљанд, боз њам дар оилаи фарњангї, канори азизону пайвандон фарзандони мо ба сар мебаранд. Гоњо мехоњам Њумоюнљонро, ки барои хоњараш Шањнавоз бо тамоми овоз аввалин сурудњояшро месарояд, бигўям, « пасттар бихон …њамсояњо…» Аммо дилам намешавад… Шукр, њамсояњои хуб њам дорем. Намедонам, чаро ваќтњои охир њар кас аз њолу ањволи имрўзам бипурсад, њарфи Суњроби Сипењриро мехоњам бигўям: Зиндагиям хуб аст, Тиканоне дорам… Ва њатман ин мисраъро њам: - Дўстоне дорам, чун оби равон… Ин ќадар шукр, ин ќадар давлату сарвате, ки дар ин вожањои содаву самимї Сипењрї дорад…Шояд шеъри «Доро»- ро, ки њама тарљумаињолияш меноманд, дар њамин њолу њаво суруда бошам: Ман ѓами кафш надорам, Кафшам аз обилањост. Рањ ба рањ нав ба наваш пои маро мекобад, Рањ ба рањ нав ба наваш пои маро меёбад… Падарам чўпон буд, Ки паи чўпонї Бе ягон мадрасае олим шуд. Ман басо мадрасањоро гаштам, Лек олим нашудам, Ман пас аз мадраса чўпон гаштам… -Бо хонум Фарзона зери як саќф зиндагї кардан ба кори эљоди Озарахш таъсиргузор аст ё на??? - Фарзона аз нодиртарин шоирони муосири мост. Аз бузургтарин модар ва тар-

-Ман шеъргўиро кўдакона, аз тифлї оѓоз намудаам. Падарам, ки нахустустод ва хонандаи офаридањои мананд, њоло њам шеър мегўянд. Айёми донишљўї аввалин шеърам бо њидояти устодон Лоиќ ва Гулназар дар маљаллаи «Садои Шарќ» бо номи « Беди Маљнун», баъдтар чањор шеър бо интихоби устод Бозор Собир дар њафтаномаи « Адабиёт ва санъат» нашр ёфтааст. Баъди бо Фарзона рў ба рў омадан дарёфтам, ки бе шеър зиндагї карда наметавонам. Њарчанд бештари дўстонам маслињат медоданд, ки «бењтараш овозхон шав». -Аввалин хонандаи шеърњои Шумо кї аст? -Нахустин бор, яъне такроран худам мебинам. Маъќултаринашро ба њамсарам мехонам, ё ба падар мефиристам, гоњо ба аввалин дўстам, ки ошиќи шеър асту телефон мекунад, мехонам. Аз сањифањои роёна фарзандонам огоњ мешаванд. Бисёр ваќт хонандагони ягон рўзномаву маљалла ва њатто китоб хонандаи нахустини ашъор мешаванд. -Шумо дар китоби «Намози мусофир »

М

ан шеъргўиро кўдакона, аз тифлї оѓоз намудаам. Падарам, ки нахустустод ва хонандаи офаридањои мананд, њоло њам шеър мегўянд. Айёми донишљўї аввалин шеърам бо њидояти устодон Лоиќ ва Гулназар дар маљаллаи «Садои Шарќ» бо номи « Беди Маљнун», баъдтар чањор шеър бо интихоби устод Бозор Собир дар њафтаномаи « Адабиёт ва санъат» нашр ёфтааст. Баъди бо Фарзона рў ба рў омадан дарёфтам, ки бе шеър зиндагї карда наметавонам. Њарчанд бештари дўстонам маслињат медоданд, ки «бењтараш овозхон шав».

аз кабўтарњо мепурсед, ки «дар андешаи мурѓона маънои паридан чист?» Дар андешаи Озарахш шеър гуфтан чи бошад? - Агар кабўтарњо бубахшанд…ба гумонам онњо бе фикри паридан парвоз мекунанд. Шоир њам дар шеър парвозе монанди онњо дорад. Ин њолат тадриљан, рафта-рафта дар вуљудаш эљод мешавад. Чунонки њар сў нигарад, шеър мебинад, он сон, ки таљаллои Худованди шеърро. Ба ќавли Мавлоно: Њар кабўтар мепарад дар мазњабе, Ин кабўтар љониби бемазњабї –Шумо барои сарояндањо тарона њам менависед. Таронањоро баъди навишта шуданашон ба хонандањо пешнињод менамоед ё онњо аз Шумо дархост мекунанду тибки дархости онњо тарона менависед? -Аксари ѓазалњои китоби « Аз чашмасор омадам»-ро пеш аз чоп Њунарманди мардумии Тољикистон Хосияти Зарафшонї бо суруд мунташир сохтааст. Муддате буд, ки шавњари ў, бародари фарњангшиноси ман Абдулњаќ, дар Хуљанд кору зиндагї дошт ва шеърњои навэљоднамударо интихобан ба воситаи телефон ба Хосият мехонд. Баъди фурсати кўтоње ба оњангаш аз радио ё телевизион мешунидем. Њунармандони маъруфу мањбуб Љамшед Исмоилов, Афзалшоњи Шодї, Сирољиддини Фозил ва чанде дигарон ашъори маро аз китоб ё нашрияе хондаву оњанг бастаанд. Дигар њама таронањо дархостианд. Аз рўи мазмуне ё мусиќие эљод шуда-

имрўз адабиёти мо бењтарин намунањои назму наср дорад, ки метавон дар ќатори баргузидањои адаби олам гузошт. -Вазъи њавзаи адабии Хуљанд имрўз чї гуна аст? - Њавзаи адабии Хуљанд асосан аз рўи барномањои шуъбаи суѓдии иттифоќи нависандагон кору эљод дорад. Бо маблаѓгузории Њукумати вилоят њар сол китобњои зиёди адибони Тољикистон нашр мешавад, мањфилњои фарњангї- адабии « Ганљи сухан» ва «Суханварони Суѓд» мунтазам баргузор мегардад. Адибони куњансол њастанд, љавонони нав ба нав меоянд. Аммо дар офариниш коргоњи эљодии њар яке ранги хоса дорад. -Љавоншоирони њавзаи Хуљанд бештар ба мавњумбаёниву мураккабгўї рўй овардаанд… Дар ин маврид ва умуман дар мавриди оне, ки шеъри имрўз бояд чї гуна бошад, чї назар доред? - Ба назари ман шеър содаву мураккаб намешавад. Шеър шеър аст ва ба кадом сабку равиш сурудани он мувофиќи табъи гўяндаву хонандааш. Муњим расидани андешаву пиндори шоир ба як вусъатест, ки озодона њарфи худро мегўяд. Аммо дуруст аст, ки сухани содаву равшану равону баландро њама дўст медоранд. -Бархе мегўянд, шеър бояд сиёсї ва иљтимої бошад, Шумо чї назар доред? - Шоирони мо дар њама мавзуъ шеър гуфтаанд. Агар нафаре љодаеро интихоб намо-

ruzgor@hotmail.com

дур мондани љавонони моро чї гуна тафсир мекунед? Агар хато накунам љое њам гуфта будед, ки: Замоне, ки љавонони Душанбе њаваси репсарої ба саранд, Маснавихон шудани ѓарб чї маънї дорад?... -Љавонон давлату сарвати љавонї ва ин ќадар манбаъњои омўзишии хаттиву электрониро дар ихтиёр доранд, ки ин онњоро њар лањза ба худ мекашад. Репсароиро касе манъ намекунад, лекин љовидона он нафаре хоњад буд, ки аз ашъори ноб ба њамон сабк бихонад, масалан, аз Њазрати Иќбол: Эй љавонони Аљам, љони ману љони шумо! Ман бар онам, касе, ки «Девони Кабир» ва « Маснавии Маънавї»-ро мехонад, бењтарин репи тољикиро эљод хоњад кард. Фарњанги асил шарќиву ѓарбї намешавад, агар шеваи миллии худро дарёбад. -Шумо чанд рўз пас панљоњсола мешавед, аввалан тањният мегўем, аммо баъдан пурсиданї њастем, ки имрўз ба панљоњ соли умри даргузаштаи худ чї назар дореду руњияатон чї гуна аст? - Сипос…Њакиме мегўяд, ки дар таќвими эљодкор солу моњ хурду бузург мешавад. Аммо мо њама одамони заминием ва дил ба мењри зиндагї монї, намонї, меравад… Шукр, ки панљоњи хуб буд… Мисли як панљ гузашт… -Агар дубора љавон шавед, боз њам меомадед ба арсаи шоирї? - Дубора не… Агар шоир бошам, якбора, то дами марг љавон хоњам буд ва агар эњсоси љавонї бошад, баъди марг њам шоир… - Дар мањфили шеъратон дар Театри Камоли Хуљандї писари шумову устод Фарзона Њумоюн шеъре бо оњанги љолиб дар васфи Ватан суруда буд. Манзурам ин аст, ки Њумоюн њам ба љодаи шеъру суруд гом бардоштанист? - Чашми бад дур! Дар вуљудаш чизе њаст, ки Худованд ба њар љодае боз созад, њунарманд хоњад шуд. Умед дорем… -Ташаккур барои суњбат «Рўзгор»

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


12

Аз рўзгори орифон

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

ЌИССАЊО АЗ РЎЗГОРИ

ЭШОНИ СУЛТОН... (Аввалаш дар шморањои гузашта)

Мелкумов пешнињод мекунад гуфтушунид бо эшони Султон дар дењаи Сайёд баргузор шавад. Эшони Султон мехоњад, ки он дар дењаи рў ба рўи Сайёд, дар дењаи Марѓак, ки дар соњили чапи Хингов воќеъ аст, ба вуќуъ пайвандад. Билохира Яков Мелкумов розї мешавад, ки дарёи Хинговро бо ќаиќ убур карда бо њамроњии Нусратуллоњ Махсум ва чанд нафари дигар ба назди эшони Султон, ба дењаи Марѓак равад. Султони Њамад, «Рўзгор»

Њангоми гуфтушунид Мелкумов аз эшони Султон аз хусуси чакмани сафедаш пурсон мешавад: - Мегўянд шумо як чакмани сафед доред, ки аз он тир намегузарад. Мешавад, ки он чакманро ба мо нишон дињед. Дар њаќиќат, мо медидем, ки тирњоеро, ки ба сўи шумо мепаррондем, ба шумо зиён намеоварданд, чаро? Эшони Султон ба муридонаш ишора мекунад, ки чакмани сафедашро биёранд. Мелкумов он чакманро њайрон тагу рў мекунад ва мегўяд, ки ягон сирре дар худ нињон надорад, як чакмани оддї аст. Эшони Султон баъди анљоми гуфтушунид чакманашро ба Мелкумов туњфа мекунад. Мелкумов дар навбати худ аз ин туњфаи ногањонї то андозае худро гум карда даст ба силоњи шахсиаш, ки таппончаи навъи маузер будааст, бурда онро аз ѓилоф кашида ба эшони Султон туњфа кардааст. Ин оташбас тахминан як сол идома доштааст. Дар ин муддат эшони Султон њукумати навро эътироф карда дар Ёзѓанд зиндагонї мекардааст. Вале баъдан аз љониби болшевикон наќзи оташбас сурат мегирад. Мегўянд сабаби наќзи оташбас омадани Путовский ба њайси ќумондон ба Тољикистон будааст. Ў оташбасро амали хоинона эълон кардааст ва ќариб будааст, ки Нусратуллоњ Махсумро Путовский барои байни Мелкумов ва эшони Султон миёнљигарї карданаш душман эълон кунад. Хулоса, баъди наќзи оташбас аз сўи болшевикњо тарафдорони њукумати амирї аз љумла эшони Султон, боз аз нав ба даст силоњ мегиранд ва бо болшевикњо љанг мекунанд. ЭШОНИ СУЛТОН ВА МАХСУМИ ФУЗАЙЛ Махсуми Фузайл аз Ѓарм ба эшони Султон мактуб навишта аз ў талаб мекунад, ки мардумро ба љињод даъват кунад ва аз њисоби муридону шогирдони сершумо-

www.ruzgor.tj

раш ба ў сарбоз бифиристад. Эшони Султон дар љавоби мактуби Махсуми Фузайл менависад, ки дигар кор аз кор гузаштааст. Идомаи љињод маънои худкуширо дорад. Дар шароите, ки мардум ба љуз каланд дигар силоње надоранд, мубориза бурдан бо як артиши сар то по мусаллањ маънои ба дами марг задани худро дорад, мегўяд эшони Султон. Хоњиши Махсуми Фузайлро

М

ни Султон аланга мебахшад. Салимпошшо низ ба маќсади мустањкам кардани мавќеи худ дар байни ќумондонњо аз ин ихтилофи байни эшони Султон ва Махсуми Фузайл ба манфиати хеш моњирона истифода бурданї мешавад. Баъди ин Махсуми Фузайл худ ба фаъолиятњои зидди эшони Султон шурўъ мекунад. Ў дар як мактуби дигари худ аз эшони Султон даъват мекунад,

ахсуми Фузайл аз Ѓарм ба эшони Султон мактуб навишта аз ў талаб мекунад, ки мардумро ба љињод даъват кунад ва аз њисоби муридону шогирдони сершумораш ба ў сарбоз бифиристад. Эшони Султон дар љавоби мактуби Махсуми Фузайл менависад, ки дигар кор аз кор гузаштааст. Идомаи љињод маънои худкуширо дорад. Дар шароите, ки мардум ба љуз каланд дигар силоње надоранд, мубориза бурдан бо як артиши сар то по мусаллањ маънои ба дами марг задани худро дорад, мегўяд эшони Султон.

эшони Султон рад мекунад. Дар ин байн ба љои Анварпошшо, ки дар Ховалинг кушта шуда буд, ба Бухорои Шарќї амир Олимхон сарлашкари дигари турк- Салимпошшоро фармондењ мефиристад. Салимпошшо баъди аз сарњад гузаштан дар Дарвоз ба асорати фармондењи ин минтаќа Диловаршоњ меафтад. Амир Олимхон ба эшони Султон нома навишта хоњиш мекунад, ки Салимпошшоро аз асорати Диловаршоњ озод карда, ўро њамчун фармондењи кулл ба ќумандонњо муаррифї намояд. Эшони Султон Салимпошшоро аз зиндони Диловаршоњ рањо карда ба Ёзѓанд меорад ва дар зиёфате, ки ба ин муносибат ташкил карда буд, 11 фармондењи минтаќа, ба љуз Махсуми Фузайл, ширкат меварзанд. Овозаи мењмони эшони Султон шудани Салимпошшо ба Фузайл Махсум низ мерасад ва ин амал оташи ѓазаби ўро зидди эшо-

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru

ки Акбар тўќсаборо, ки дар аѓбаи Лўлихарвї фаъолият карда, гўё мардумро азият медодааст, љазо бидињад. Эшони Султон ин мактубро гирифта аз иљрои он низ худдорї мекунад. Зеро аввал ин ки эшони Султон далелу аснод надошт, ки собит созанд чунин корњоро Акбар тўќсабо кардааст ё не. Дуввум, эшони Султон њаќ надошт, ки њукми ќатли нафареро содир кунад, чун ў ќозї набуд, ки гуноњ доштан ва ё надоштани одамонро дайн намояд. Аз сўи дигар Акбар тўќсабо низ одами баобрў буд ва нафарњои зиёде дар пушташ буданд. Вале дар ин байн одамони Махсуми Фузайл омада пинњонї Акбар тўќсаборо ба ќатл расонда љасадашро дар наздикињои Ёзѓанд дар таги санге пинњон мекунанд. Баъдан овоза пањн мекунанд, ки Акбар тўќсаборо эшони Султон пинњонї ба ќатл расондааст. Махсуми Фузайл ба болои эшони Султон боз гуноњњои дигарро бор карданї мешавад. Якум, чаро бо болшевикњо ва Нусратуллоњ

махсум музокира кард? Чаро аз Лаби Љар аќибнишинї кард. Чаро бо онњо то охир љанг накард? Болои сари онњо њамла накард? Дуввум чаро фармондењ Шермуњаммадро, ки чанд муддат бо ў дар Ёзѓанд будааст, њамчун душмани Махсуми Фузайл ба дасти ў насупурдааст ва њатто тавассути додараш эшони Сулаймон ўро бемамониат гузоштааст, ки ба Афѓонистон гузашта равад? Дар љавоби иттињомот эшони Султон гуфтааст, ки ў наметавонист љангро зидди болшевикњо дар Лаби Љар идома дињад, зеро худаш имкони шикаст хўрдан дошт. Дар масъалаи фармондењ Шермуњаммад бошад эшони Султон гуфтааст, ки ў низ як бародари исломї буд ва ў низ идомаи љангро бо чунин шароит бемантиќ мењисобид. Ў мехост ба Афѓонистон биравад то бо омодагињои пурратаре ба ин љо баргардад. Аз тарафи дигар эшони Султон боз як бори дигар такрор кардааст, ки идомаи љанг дар ин шароит бо болшевикњо натанњо бефоида, балки бар зарари мусалмонњост. Аз ин рў, мегуфт ў, тактикро бояд дигар кард. *** ЌИССАИ БА ЌАТЛ РАСИДАНИ ЭШОНИ СУЛТОН Махсуми Фузайл, ки нисбат ба эшони Султон адовати шахсї дошт ва обрўву манзалати рўзафзуни эшони Султон эњсосоти бухлу њасади ўро бедор карда буданд, дар фикри аз байн бурдани эшони Султон мешавад. Баъди ба наздаш рафтани Салимпошшо ин нияти нопокашро Махсуми Фузайл тезтар амалї карданї мешавад. Зеро маълумотњое њастанд, ки Салимпошшо ихтилофи байни эшони Султон ва Фузайл Махсумро вусъат бахшидааст ва ин корро бо маќсади дар оянда сарвари ягонаи нирўњои мусаллањи зиддишўрвї шудан карда будааст. Салимпошшо чун дидааст, ки аксари сарбозони Фузайлро ќирѓизњои Олой ташкил медињанд, умед мебандад, ки дар оянда фармондењии онњоро ба даст мегирад. Дар масъалаи солу моњи ќатли эшони Султон ихтилофи назарњо хеле зиёданд. Бархе аз муњаќќиќон менависанд, ки ин њодиса дар соли 1921 ба вуќуъ пайвастааст, иддаи дигар бар ин назаранд, ки ин фољиа соли 1923 рух додаст. Вале тањлили хронологии њодисањо дар манотиќи куњистон моро ба ин натиља меорад, ки куштори эшони Султон ва эшони Сулаймон дар тирамоњи танги соли 1922 амалї гаштааст. Ин њам бошад на ќабл аз моњи ноябр. (Идома дорад)


Дин ва рўзгор

www.ruzgor.tj

Як њафта аз моњи муборак сипарї мешавад ва дар поёни ин њафта мо бо дањаи аввали он падруд мегўем ва вориди дањаи дуюм мешавем. Њамин минвол боз фурсате баъд ба дањаи сеюм ва баъд тасбењи Алвидоъ аз поёни ин моњи нусрат пайѓом медињад. Муштоќон ба гиря меоянд, ошиќон лобаву зорї мекунанд, ки кош ин моњ тўлонї буд. Вале сї рўзи ин моњ ба њаде кўтоњ ба назар мерасад, ки гўё дирўз шурўъ шуда. Зеро дар ин моњ баракату нусрат буд, ки дар моњњои дигар набуд. Пас моро зарур аст аз савоби он шому сањар бархўрдор шавем, рў ба аъмоли нек орем, ки ин моњ моњи накуст ва савоби он накуињо танњо пеши Худованд маълум аст. Савоби аъмоли ин моњ дар моњи дигар нест. Пас талош кунем, ки бештар аз он бањра бардорем.

№07 (007) 17 июли соли 2013

ва башорати сињатмандии комили ў мебошад.

13

Гуфтаву ногуфта пушаймонї аст. Дил зи куљо в-ин пару бол аз куљо? Ман киву таъзими љалол аз куљо? Љон ба чї дил роњ дар ин бањр кард, Дил ба чї густохї аз ин чашма х(в)ард. Дар сифати гунг фурў мондаем, Ман арафаллоњ фурў хондаем. Чун хиљилем аз сухани хоми хеш, Њам Ту биёмурз ба инъоми хеш. Пеши Ту гар бе сару по омадем, Њам бо уммеди ту Худо омадем. Ёр шав, эй муниси ѓамхорагон Чора кун, эй чораи бечорагон. Ќофила шуд вопасии мо бубин, Эй Каси мо, бекасии мо бубин. Бар кї паноњем, Туї беназир, Дар кї гурезем Туї дастгир. Љуз дари ту ќибла нахоњем сохт, Гар нанавозї Ту кї хоњад навохт? Даст чунин пеш кї дорад, ки мо, Зорї аз ин беш кї дорад, ки мо. Даргузар аз љурм, ки хоњандаем, Чораи мо кун, ки паноњандаем. Эй шарафи номи Низомї ба Ту, Хољагии ўст ѓуломї ба Ту. Нузли тањийят ба забонаш расон, Маърифати хеш ба љонаш расон.

ЭЙ КАСИ МО, БЕКАСИИ МО БУБИН... Њаким Низомии Ганљавї, ин достонсарои маъруф ва ин сарояндаи ишќи поки Илоњї аз љумлаи шайхони бузурги замони худ буд, вале мо ба љуз он ки достонњои шўрида сурудааст ва дар хамсасарої устоди даврони худ ва намунаи ибрат барои ояндагон буд, аз зиндагиномаи ў чизи бештаре намедонистем. Мавлоно Абдурањмони Љомї дар асари машњури худ "Нафањот ал-унс", ки дар шарњи њоли орифон, машоих ва донишмандони маъруфи замонњои гуногун таълиф шудааст ва арзиши бењамтои таърихиву адабї дорад, дар бо-

ИЛОЊО! ШИРИНТАРИН АТОЊО ДАР ДИЛИ МАН РАЉОИ ТУСТ Ва њоло чанд њарфе аз мунољоти Яњёи Маъоз (р), пири тариќат ва ошиќи зоти худовандї, ё ба таъбири Аттори Нишобурї (р) "чашмаи разваи ризо ва нотиќи њаќоиќ" бихонем. Зикри ў дар кутуби мўътабар зиёд омада ва Шайх Аттор, ки худ тазкиранависи авлиёст, њикоёти љолибе аз рўзгори ў дорад. Аммо дар ин маврид чанд мунољоти ин азизро зарур ба зикр донистем, чун моњи Рамазон моњи ниёиш ба даргохи Парвардигор аст. Бо овардани ниёишњои ў аз "Тазкират-ул-авлиё"-и Шайх Аттор хостем ба равандагони роњи Њаќ, ба касоне, ки

ЭЙ КАСИ МО, БЕКАСИИ МО БУБИН... Илоњо! Агар ман натавонам, ки аз гуноњ бозистам, Ту метавонї, ки гуноњам биёмурзї АЪМОЛ ХОС БАРОИ ХУДО БОШАД Дар бемористон аз олам даргузашт. Беш аз як моњ мариз буд, вале касе аз дўстон хабар аз њолаш надошт. Моро танњо субњи он рўзе, ки ба хок месупориданд, огоњ карданд, ки рафт Шариф, биёед алвидоъаш бигўед. Ва омадем. Вале аз ин омадан чї суде? Ќадри инсонро бояд дар зиндагонии ў бишносанд, баъди рафтан аз ў ёдеву хотирае мемонад, ки он њам дигар барояш арзише надорад. Ин як гилаи сарироњии марде ба марди дигар буд. Аммо онро наметавон гилаи фарде ба фарди дигар номид. Инсон худ мењмони чандрўзаи ин олами вайрон аст, вале аз ёд мебарад, ки эњтироми мењмонии худро нигоњ дорад. Аёдат аз рукнњои басо муњими ахлоќи исломист ва ин нукта дар ояњои каломи Маљид ва ањодиси Расули Акрам алайњиссалом сарењан таъкид шудааст. Дар ањодис на танњо таъкид, балки мизони савоби он ва мањбубияти аёдаткунанда пеши Худо ва Расули ў (с) оварда мешавад. Дар нигоштањо аёдат чун ќадршиносї омадааст. Инсон ќадри бародари мўъмини худро мешиносад ва танњо бањри ризои Худо аз њоли ў хабар мегирад, вале подоши ўро Худои бузург медињад. Расули Акрам (с) мефармоянд: "Марде ба зиёрати бародараш мерафт, ки дар ќарияи дигаре буд. Худованд дар аснои роњ фариштаеро ба њифозати вай гумошт. Ваќте, ки фаришта назди вай омад, пурсид, ки куљо меравї? Он мард гуфт: Мехоњам ба зиёрати бародарам биравам, ки дар он ќария аст. Гуфт (фаришта): Оё мар туро бар вай неъмате аст, ки мехоњї ба василаи он зиёраташ кунї? Гуфт: На, лекин ман ўро хос барои Худо дўст медорам. Он фаришта гуфт: Ман фаришта ва фиристодаи Худоям. Бо ин ки ин суханро ба ту мерасонам, тавре, ки ту он бародаратро дўст дорї, Худованд туро дўст медорад" (ба ривояти Муслим). "Касе, ки хос барои Худо маризеро аёдат кунад ва ё бародарашро зиёрат намояд, мунодї ўро садо мекунад, ки аз гуноњон пок шудї, ё ки хушо ба њоли ту ва пок аст рафтани ту ва ќадамњои ту. Ва барои худ дар љаннат љоеро омода кардї" (ба ривояти Тирмизї). Дар ин бора њадисњо зиёд ворид шудаанд. Аз љумла, аз Абуњурайра (р) ривоят аст,ки Расулаллоњ (с) фармуд: Худованд дар рўзи ќиёмат мегўяд: Эй бани одам, ман мариз шудам ва маро аёдат накардї. Банда мегўяд, эй

Парвардигори ман, чї тур туро аёдат кунам, дар њоле, ки ту Парвардигори оламиён њастї? Мегўяд: оё надонистї, фалон бандаи ман мариз шуд ва ту ўро аёдат накардї? Оё ту инроо надонистї, ки агар ўро аёдат мекардї, маро дар назди вай меёфтї. Эй бани одам, ман аз ту ѓизо хостам, ту маро ѓизо нахўрондї. Ў мегўяд, эй Парвардигори ман, чї гуна Туро ѓизо медињам, дар њоле, ки ту Рабби оламиён њастї? Мегўяд: Оё ту инро надонистї, ки фалон бандаи ман аз ту ѓизо хост ва ўро ѓизо надодї. Оё нафањмидї, ки агар ўро ѓизо медодї, савоби онро дар назди ман меёфтї. Эй бани одам, ман аз ту об хостам, ту маро об нанушондї. Мегўяд: Эй Парвардигорам, чї гуна ман Туро об менўшонам, дар њоле, ки Ту Рабби оламиён њастї? Мегўяд фалон бандаи ман аз ту об мехост ва ўро об надодї, оё надонистї, ки агар ўро об менўшондї, савоби онро дарњол назди ман меёфтї? (ба ривояти Муслим). Тирмизї, аз Алии Абутолиб (р) ривоят кунад, ки гуфтааст: Шунидам, ки Расулаллоњ (с) мефармуд: Њељ мусалмоне нест, ки мусалмони дигарро аз тарафи субњ аёдат кунад ва ба теъдоди њафтод њазор малоика то бегоњ барои вай дуруд мефиристанд ва агар аз тарафи бегоњ аёдат кунад, магар ин ки ба теъдоди њафтод њазор малоика то дами субњ барои ў дуруд мефиристанд... Имом Бухорї (р) аз Анас (р) ривоят аст, ки мегуфт: писари яњудие буд, ки Расулаллоњ (с)-ро хидмат мекард. Ва ў мариз шуд ва Расулаллоњ (с) назди ў омад, то ўро аёдат кунад ва дар назди сари ў нишаст ва барояш гуфт: мусалмон шав. Он писар ба падараш назар кард, ки наздаш буд. Падараш гуфт, ки Абулќосим (Расулаллоњ (с)- ро итоат кун. Пас он писар мусалмон шуд. Ва Расулаллоњ (с) аз пеши вай берун омад дар њоле, ки мегуфт њамду сано мар Худовандрост, ки ўро аз оташи дўзах наљот дод. Чуноне дида мешавад, савоби аёдати мариз бузург аст ва хоса дар моњи мубораки Рамазон, ки њар аъмоли нек ва амали шоиста аљру савобе дорад, ки онро танњо Худои пок медонад чї миќдор аст. Пас дар ин моњ бикўшем то барои бародарону хоњарони мусалмони худ шафќат кунем, аз њоли маризон бештар хабар гирем, дилњои аз шиддати дард ранљурашонро шод гардонем, бо суханони таскиномез давое бењтар аз давои дорухонањо фароњам орем, ки ин сўњбати дилпазир

раи Њаким Низомї менависад: "Вайро аз улуми зоњирї ва мусталањоти расмї бањраи тамом будааст. Аммо аз њама даст бардошта будааст ва рўй дар њазрати Њак субњонању Таъоло оварда, чунон ки мегўяд: Њар чи њаст аз даќиќњои нуљум, Бо якояк нуњуфтањои улум. Хондам, сирри њар вараќ љустам, Чун Туро ёфтам, вараќ шустам. Њамаро рўй дар Худо дидам, В-он Худо бар њама Туро дидам. Умри гаронмоя аз аввал то ба охир ба ќаноат ва таќво ва узлат ва инзивоъ гузаронидааст. Њаргиз чун соири шуаро аз ѓалабаи њирсу њаво мулозимати арбоби дунё накарда, балки салотини рўзгор ба вай табаррук мељустанд. Чунон ки мегўяд: Чун ба ањди љавонї аз бари Ту, Ба дари кас нарафтам аз дари Ту. Њамаро бар дарам фиристодї, Ман намехостам, Ту медодї. Чунки бар даргоњи Ту гаштам пир, З-он чи тарсиданист, дастам гир! Њакими бузург дар аввали њар достонаш баъди ситоиши Худову Расул (с) боберо ба омурзишу авфи гуноњон мебахшад, ки басо хонданиву шуниданист. Лањни сухан равону сода ва ба завќи њар хонанда муносибу мувофиќ. Дар он калимоте нестанд, ки душворфањму душворшунав бошанд. Мутолиаи он рўњи инсонро сабук мекунад, ќалбашро нарм мегардонад, умедашро ба бахшиши гуноњон аз љониби Худои пок меафзояд. Инак, он порчаи интихобї: ДАР БАХШИШ ВА АВФИ ЯЗДОН Эй ба азал будаву нобуда мо, В-эй ба абад мондаву фарсуда мо. Давр љанибаткаши фармони Туст, Суфти фалак ѓошиягардони Туст. Њалќазани хонабадўши Туем, Чун дари ту њалќа ба гўши Туем. Доѓи ту дорему саги доѓдор, Менапазиранд шањон дар шикор. Њам Ту пазирї, ки зи боѓи Туем, Ќумрии тавќу саги доѓи Туем. Бетамаем аз њама созандае, Љуз ту надорем навозандае. Аз паи туст ин њама уммеду бим, Њам ту бибахшою бибахш, эй Карим. Чораи мо соз, ки бедоварем, Гур ту биронї, ба кї рў оварем? Ин чї забону чї забонронї аст,

ruzgor@hotmail.com

шабњои рамазониро мехоњанд ба ниёишу зикри Офаридгори бузург бахшанд, аз гузаштагон дастуроте ироа кунем, то донанад, ки шайхону суфиён чї гуна ба Парвардигори худ рўи ниёз меоварданд. ВА МЕГЎЯД ЯЊЁИ МУЪОЗ (Р): Худовандо! Њарчї аз дунё маро хоњї дод ба кофирон дењ ва њар чї аз уќбо маро хоњї дод ба мўъминон дењ, ки маро басанда аст дар дунё ёдкарди Ту ва дар уќбо дидори Ту. Илоњо! Чї гуна имтиноъ намоям ба сабаби гуноњ аз дуъо, ки намебинам Туро, ки имтиноъ намої ба сабаби гуноњи ман аз ато, агарчї гуноњ мекунам, Ту њамчунон ато медињї. Пас ман низ агарчї гуноњ мекунам, аз дуъо боз натвонам истод. Илоњо! Агар ман натавонам, ки аз гуноњ бозистам Ту метавонї, ки гуноњам биёмурзї. Илоњо! Њар гуноњ, ки аз ман дар вуљуд меояд, ду рўй дорад: яке рўй ба лутфи Ту дорад ва яке ба заъфи ман. Ё бад-он рўй гуноњам авф кун, ки ба лутфи Ту дорад, ё бад-он рўй биёмурз, ки ба заъфи ман дорад. Илоњо! Ба бадкирдорї, ки марост, аз Ту метарсам ва ба фазле, ки Турост ба Ту умед дорам. Пас аз ман бозмадор фазле, ки Турост ба сабаби бадкирдорї, ки марост. Илоњо! Бар ман бахшой, зеро, ки ман аз они Туам. Илоњо! Чї гуна тарсам аз Ту ва Ту каримї ва чї гуна натарсам аз Ту ва Ту азизї! Илоњо! Чї гуна хонам Туро ва ман бандаи осї ва чї гуна нахонам Туро ва Ту Худованди каримї. Илоњо! Тарсам аз Ту, зеро бандаам ва умед медорам ба Ту, зеро ки Ту Худовандї. Илоњо! Ту дўст медорї, ки ман Туро дўст дорам бо он ки бениёзї аз ман. Пас ман чї гуна дўст надорам, ки Ту маро дўст дорї бо ин њама эњтиёљ, ки ба Ту дорам. Илоњо! Ман ѓарибам ва зикри Ту ѓарибу ман бо зикри Ту улфат гирифтаам, зеро ки ѓариб бо ѓариб улфат гирад. Илоњо! Ширинтарин атоњо дар дили ман раљои Туст ва хуштарин суханон бар забони ман санои Туст ва дўсттарин ваќтњо ваќти лиќои Туст. Илоњо! Маро амали бињишт нест ва тоќати дўзах надорам. Акнун кор бо фазли Ту уфтод. «Рўзгор»

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


14

Аз рўзгори адиб

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

Урун Куњзод:

дум бедор шавад. Фикри мо дар хоб аст, фикри бедор надорем. Акнун барои он ки њамин фикр бедор шавад, чї бояд кард? Албатта, ин масъалаи якрўза ё дурўза нест. Ба ин масъала њамешагї машѓул бояд шуд. Дар халќи мо њамин хел як зарбулмасал аст, ки "дунёи васеа чї кунам, ваќте ки кафши поям танг аст". Яъне ин њамин хел як тафаккурест, ки њамин кафши танги маро ягон кас омада, ба пойи ман мувофиќ карданаш даркор. Ин аќидаи куњнаи дар майнаи мо љошуда аст, ки мо то имрўз инро берун карда наметавонем. Аз ин аќида акнун бояд гурезем. Кафши ман танг бошад, бояд ман худам илољашро ёбам, ба поям мувофиќ кунам. Ман ба умед нашинам, ки ягон каси дигар меояду кафши танги маро соз мекунад. Фањмише, ки каси дигар бояд њољати маро барорад, аз решааш нодуруст аст. Дар ин бора чї ќадар зарбулмасалњои мо њаст, классиконамон дар ин бора зиёд гуфтаанд, мисли: Ба њар коре, ки њиммат баста гардад, Агар хоре бувад, гулдаста гардад.

мутеї тарбия ёфтаем, ки њатман бояд мутеъ бошем, њатман нафари дигар бояд дасти моро гирад. Фарзандро аз кўдакї чунон бояд тарбия кард, ки вай ба худ такя дошта намояд. Модари мо ба худаш такя накунад, падари мо ба худаш такя накунад, мо ба худ такя карданро аз куљо меомўзем? -Њамчунин њисси тарс, боварї надоштан ба худ низ дар тафаккури мардуми мо реша до-

шумо таъсир дорад. Фарзанд бояд аз худаш дилпур бошад, ки ман метавонам. Аќли мо дар гўши мост, на дар майнаи мо. Мо фикри мустаќил надорем. Чун фикри мустаќил надорем, на ќувваи худро пурра истифода бурда метавонем, на ба љомеа манфиате аз мо мерасад. Мо фикр мекунем, ки дар асри нуњ фалонї фалон хел гуфта буд, бояд аз рўйи гуфти ў амал намоем. Охир бо ин наме-

Акнун бо Мавлавию Саної ё дигар бузургони гузаштаамон зиндагиро пеш бурда наметавонем. Ин маънои онро надорад, ки мо онњоро инкор кунем. Не, мо бояд онњоро донем. Онњо дар замони худашон кори худро карданд, вазифаашонро иљро карданд. Мо бояд имрўз донем, ки чї хизматњои бузурге онњо анљом доданд. Лекин мо имрўз дорем, фардо дорем. Бояд дар бораи ояндаи худ њам андеша намоем. рад. Ман бисёр љавононеро медонам, ки корњои зиёд аз дасташон меояд, лекин чун ба худ бовар надоранд, тасмим намегиранд… Шояд адабиёти классикиямон дар зењни мо ин гуна аќидањоро љо карда бошад? -Фаќат адабиёти классикї не, умуман рўзгорамон ба њамин ра-

шавад, зиндагї ин хел нест. Замон дигар мешавад ва фикри андешаи мо њам бояд дигар шавад. Замон дигар шуда, аммо андешаи мо њамон шахшуда. - Ба фикрам дар ягон адабиёти халќњои дунё мисли адабиёти мо чунин насињати зиёд дида намешавад. Њамин насињат

"Замон дигар шуда, аммо андешаи мо њамон шахшуда" -Шумо дар романи "Њайљо" дар мавриди воќеоти сад соли ахири миллати мо нуктањоеро овардаед, ки њанўз таърихнигорони мо нагуфтаанд. Дар навиштани романи "Њайљо" аз кадом манобеъ истифода шуда? - "Њайљо" аз сар то охир ягон љумлаи бемаъхаз надорад. Њамаи нуктањо дар асоси ягон факт ё далеле оварда шудаанд. Дар ин роман вазифаи ман њамчун иншонавис тарзи баён ва чида гирифтани далелу фактњои лозимї буд. Ман аз њамаи он чизњое ки дар ин бобат хондаму омўхтам, танњо бист фисадашро дар роман истифода бурдаму халос. Њаштод фисади дигар дар паяш истодааст. Лекин ишорањо њаст ва бояд хонанда онњоро худ дарк кунад. Дар "Њайљо" ягон љумлаи аз андешаи ман бофташуда нест, њамаи љумлањо асоси таърихї доранд ва бемаќсад навишта нашудаанд. -Омўхтану истифодаи чунин маъхазњои ваќти бисёрро талаб мекунад. Устод Куњзод чанд соли умри худро ба навиштани романи "Њайљо" сарф карда? - Аз рўзе, ки фикри навиштани роман дар сари ман пайдо шуд то анљоми дафтари панљум бист сол гузашт. -Баъди романи "Њайљо" чї чизњои тозае навиштед? - Дар ду соли охир чанд маводи публисистї навиштам. -Як навиштаи Шуморо бо номи "Фарњанги ватандорї" дар "Садои Шарќ" хонда будам… -"Фарњанги ватандорї" дар рўзномаи "Озодагон" њам нашр шуда буд. Ин навишта дар мавриди он буд, ки бояд фарњангшиносї ва фарњангдонии моро аз њамин рўз тамоман нав кардан даркор. Акнун бо Мавлавию Саної ё дигар бузургони гузаштаамон зиндагиро пеш бурда наметавонем. Ин маънои онро надорад, ки мо онњоро инкор кунем. Не, мо бояд онњоро донем. Онњо

www.ruzgor.tj

дар замони худашон кори худро карданд, вазифаашонро иљро карданд. Мо бояд имрўз донем, ки чї хизматњои бузурге онњо анљом доданд. Лекин мо имрўз дорем, фардо дорем. Бояд дар бораи ояндаи худ њам андеша намоем. Шароиту вазъ дигар шудааст ва ин чизњоро бояд ба назар гирифт, даркор. Аммо аз нашри маќола ду сол гузашта бошад њам, атрофи он ягон фикри умумї пайдо нашуд. -Чї гуна бояд фарњанги моро нав кард устод? -Суханњои имрўзаро бояд гуфт. Аз оне ки мо гапњои њазор пешро такрор карда мегардем, њарчанд, ки њамаи онњо њикмати рўзгор њастанд, нафъе нест. Дар ќатори онњо бояд суханњои имрўзаро гуфт. Гуфтан даркор, ки фалон хел масъала њаст, фалон хел мушкил аст, ба инњо чї хел муносибат кардан даркор, љањонфањмиро чї хел кардан лозим, тарбияро чї гуна ба роњ бояд монд. Имрўз гуфтани мушкилоту њарфњои рўз муњимтар аст. - То андозае аз адабиёт дур мондани насли љавони мо њам шояд ба њамин бастагї дошта бошад? -Умуман аќидае, ки мардум китоб намехонад, ѓалат аст. Мардум китоб мехонад, ба шарте, китоб ба дарди вай хўрад, ба вай лозим бошад. Китоберо, ки дарду сухани ба вай даркориро надорад, албатта намехонад. -Чї кор бояд кард, ки китобхонї оммавї шавад? -Барои ин шароит ва талаботи имрўзаи мардумро ба назар гирифтан даркор, ки чї гуна китобњо ба онњо лозиманду кадом китобњо не. Дар тамоми љањон ин чизњоро меомўзанд, тањлил мекунанду хулоса мебароранд. Дар кишвари мо марказњое, ки фикру аќидаи мардумро омўзаду тањлил кунад, нест. Мо њанўз бо њамон тасаввуроти куњна ва ќолабњои куњна зиндагї карда истодаем. Муњите намесозем, ки фикри мар-

e mail: info@ruzgor.tj

Ба ин њарфњо сарфањм рафтан лозим. Маънии "њиммат баста гардад" ин аст, ки ту корро бо дили гарм, дониста бикунї ва ба худат такя намої, на ба каси дигар. Ту ба худат такя кун, коратро њалол ва бо дили гарм иљро кун, олам гулистон мешавад. Дар тарбияи имрўзаи мо, на танњо имрўза балки давоми асрњо њамин чизњо нест. Моро њамин хел тарбия кардаанд, ки ту корат набо-

Т

вия аст. Ба дараљае расидааст, ки ин аќидањо дар майнаи мо чун хишти рехтагї устувор гаштаву касе аз пайи таѓйир додани он њам нест. Лекин акнун замона маљбур мекунад, ки мо инро таѓйир дињем. -Мардуми мо маќоли дигар њам дорад, мегўянд , ки "таваккал нар бувад, андеша мода.." -Албатта њама не, лекин ба њукми аксарият мо мардуми таваккалием. Зиндагии мо тавак-

гуфтан ба зењни инсон таъсири мусбї расонида метавонад? - Саволи дуруст, насињат кардан ин аќлу фаросати њамсуњбатро писанд накардан аст. Адабиёти классикии мо ба як меъёри худаш бузургтарин адабиёт аст. Дар радифи насињатњо адабиёти классикии мо дурдонањои бисёр дорад. Њатто њамин суханњое, ки ману шумо гуфта истодаем, классикони мо њамаи њаминњоро њам

аълиму тарбияи фарзандро аз рўзи нахустини ба дунё омаданаш бо назари нав ба роњ мондан даркор. Масалан, кўдакро набояд паст зад ва набояд гуфт, ки "њар коре, ки ман гўям мекунї, њар коре, ки нагўям не". Гуфтан даркор, ки ба гапи ман гўш кун, лекин медонистагии худатро кун. Мо бо ин роњ аз сари бача тарс, фурўтанї, бефаъолиятиро дур мекунем. Дар дунё њама чиз аз сухан сар мешавад, њар коре, ки одам мекунад, аз сухан сар мешавад. Њатто сухане, ки Шумо аз дилатон мегузаронед, ба хислати шумо таъсир дорад. Фарзанд бояд аз худаш дилпур бошад, ки ман метавонам. Аќли мо дар гўши мост, на дар майнаи мо.

шад, гаштан гир, ягон ќувваи дигар омада, кори туро буд мекунад. Њоло он ки дар зиндагї ин хел намешавад. Албатта, њар кас умед доштанаш даркор, эътиќод доштанаш даркор, вале дар айни замон худ бояд фикри бедор дошта бошад. Он фикре, ки пареррўз доштї, мумкин имрўз куњна шуда бошад, пас онро бояд рањо кард ва навашро гирифт. Ана њамин проссес нест. Барќарор кардани ин проссес аз таълиму тарбия сар мешавад, аз хона, аз њавлї, аз дења, аз шањр сар мешавад. -Шояд љомеаи мо банди мушкилоти худ аст ва ба тарбия ањамият намедињад… -Ин чиз њам њаст, аммо амиќтар бояд нигоњ кард. Мо, падаронамон, бобоёнамон, бобои бобоёнамон њама дар руњияи

ruzgor@mail.ru

калї, кору борамон таваккалї ва њама умри мо таваккалї гузашта меравад. Ин чизи хуб њам нест. Ин ба љуз бетарафї нисбати таќдири худ чизи дигар нест. -Оё роњи таѓйир вуљуд дорад? -Таълиму тарбияи фарзандро аз рўзи нахустини ба дунё омаданаш бо назари нав ба роњ мондан даркор. Масалан, кўдакро набояд паст зад ва набояд гуфт, ки "њар коре, ки ман гўям мекунї, њар коре, ки нагўям не". Гуфтан даркор, ки ба гапи ман гўш кун, лекин медонистагии худатро кун. Мо бо ин роњ аз сари бача тарс, фурўтанї, бефаъолиятиро дур мекунем. Дар дунё њама чиз аз сухан сар мешавад, њар коре, ки одам мекунад, аз сухан сар мешавад. Њатто сухане, ки Шумо аз дилатон мегузаронед, ба хислати

борњо таъкид кардаанд. Лекин насињатњо бештар чопу тарѓиб шудаанду њамон дурдонањое, ки бевосита ба рўзгор вобастаанд, камтар пинњон монда ва мардуми мо њам бештар ба насињатњои онњо таваљљуњ намудааст. -Дар проссеси таѓйир додани тафаккуру андеша адабиёт чї рисолатро иљро карда метавонад? -Дар ин маврид адабиёт бузургтарин рисолат дорад. Боз мегўям, ки њама чиз аз сухан сар мешавад ва адабиёт сухан аст. Сухан њамон хел гуфта шавад, ки ба дарди имрўзаи љомеа хўраду мушкилоти вайро осон карда тавонад. Баъдан, ин гуна сухан ба мардум умуман дар бораи љамъият, маданият чї хел андеша карданро ёд медињад, ёд медињад, ки ин масъаларо ин хел фањмидан мум-


Рўзгори нобасомон кин ва оќибаташ ин гуна мешавад. Агар њамин хел набошад, вай адабиёт адабиёти муфид нест. Адабиёти муфид бояд дар замони худаш, дар њолате, ки даркор аст, гуфта шавад. Масалан, як њикмати бисёр наѓзе, ки дар асри њабдањ гуфта шуда, мумкин имрўз куњна шуда бошад. Пас, имрўз дигарашро гуфтан лозим. Ман гумон мекунам, ки адабиёт тањкурсии њамаи дониши инсон аст. - Оё мо имрўз њамин гуна адабиёт дорем? - Ба ин савол мутахассис бояд љаво дињад. Нафаре љавоб дињад, ки њамаи адабиётро фаро гирифтаву пайдарњам осори нашршудаи чанд соли охирро мехонад ва дар мавриди њамаи осори нашршуда аќќалан тасаввуроти умумї дорад. Ман танњо андешаи шахсиямро гуфта метавонам. -Андешаи Шумо чї гуна аст? -Дорем, аммо хеле кам ва он њам дар доираи забон ва маърифати худамон. Агар дар доираи маърифати умумиљањонї гирем, мо бисёр ќафо мондаем. Аммо њамон асарњо њам сариваќт тарѓиб намешаванд. Ѓайр аз ин асарњои хуб аз даруни асарњои носара берун ва ба мардум нишон дода намешавад. Ба хонанда китоби наѓзро пешнињод кардан даркор, њамон китоберо пешнињод кардан даркор, ки фикри ўро бедор кунад, ба љунбиш биёрад. Њозир њар касе, ки хоњад, китоб чоп мекунад. Сара кардани адабиёт нест. -Нашриётњо њам шояд танњо барои фоидаи худашон ин гунна китобњоро нашр кунанд… -Маъмурони нашриётњои шахсї њам бояд андеша кунанд, ки чї хел карда, асари хубро ба хонанда расонанд. Њар чизе, ки дар рўйи мизашон пайдо шаваду онро нашр кардан гиранд, аз ин ба кї фоида? Бубинед, мо маљаллањо дорем, рўзномањо дорем, лекин дар инњо як љунбиши фикру андеша дида намешавад. Дар як ќолабу њар чї пеш омад, хуш омад мегўянду сањифањоро пур мекунанд ва ба фурўш мебароранд. Рўзномаву маљаллањои мо маќсад надоранд, маќсади муайяне, ки аз сањифаи аввал то сањифаи охир равад. Талаботи хонандаи имрўза ба назар гирифта намешавад. -Чаро мардум "Одина"-и устод Айниро дўст доштаву то имрўз мехонад ва ќиссањои нави моро не? Шояд хонанда дар асарњои мо ќањрамонеро намеёбад, ки нисбат ба таќдири ў бетарафиро ихтиёр карда натавонад? -Комилан дуруст, њамин хел аст. Дар асар ќањрамони ибратбахш бояд бошад. Шумо "Одина"-ро мисол овардед, таќдири Одина аз чї љињат барои хонанда ибратбахш аст? Дар симои Одина симои миллат тасвир ёфтааст ва њамон воќеањо аз сари як ќањрамон нагузаштааст. Вай тарљумаи њоли як миллат дар як давраи муайян аст. Бинобар ин, вай ба дили мардум наздик аст. Одина намояндаи як халќи мазлуми бењуќуќ аст, ки воќеан дар њамон давра ин таќдири халќи мо буд. -Аммо Одина барои таѓйири сохтори давраш мубориза набурда… - Бале, лекин бо вуљуди ин ба дили мардум нишастааст. Барои он ки мардум дар он асар симои худро шинохтааст. Зиндагии худро дидааст. Барои офаридани ин гуна ќањрамон мо бояд тарљумаи њоли умумии миллатамонро ёбем, мо бояд амиќ дарк кунем, ки дар кадом шароит зиндагї мекунем ва ин шароит аз кадом љињат дилинишин асту аз кадом љињат дилгир. -Ташаккур устод барои суњбати самимї Суњбати Бањманёр

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

15

ТАЌДИРИ ЯК ЗАН Ќиссае, ки аз пайи наќлаш њастем, воќеъист. Ва он чї аз сари ќањрамони он гузаштааст низ аз воќеъият аст. Танњо чизе, ки илова шуд, таѓйири ному насаб ва мањалли истиќомати ќањрамонони он аст.

Њар субњ ўро медидам, зани ситорагарм, вале эњсос мешавад бори гарони зиндагї хуб азияташ карда. Мушкилоти зиндагї хеле бармањал зери бори сангин кашидааст. Аз чењрааш њатто осори ѓаму андўњи гарон эњсос мешавад. Ва баъд аз наздик шинос шудам. Худро Нигора муаррифї кард, Нигора Самадова, сокини пойтахти кишвар, 42-сола. Дар оила фарзанди «кенља» буд. Падараш ки худ аз илму маърифат огоњ буд, фарзандонро низ њамеша ба хондан роњнамої мекард. Баъди хатми мактаби миёна бо тавсияи падар ба яке аз донишгоњњои бонуфузи кишвар дохил шуд. Нигора ќавл дода буд, ки љавобан ба ѓамхории ќиблагоњаш донишгоњро бо сари баланд хатм менамояд. Соли аввали хонишро бомуваффаќият ба анљом расонида, ба соли хониши дуввум омодагї мебинад. Аммо бадбахтие ин духтараки ташнаи илму донишро пеш меояд: падараш бо сабаби бемории нобањангом аз олам чашм мепўшад. Аз ин марги падар гўё як ќаноти Нигораи эркаи хонадон мешиканад. Рењлати падар орзуњои ўро низ барбод медињад. Бародаронаш наметавонистанд љои холимондаи муњаббати падарро бигиранд ва ин љо тамоми умр барояш холї монд. Азбаски шартномавї тањсил мекард, соли дуюм натавонист пули тањсилро бипардозад. Бародаронаш шадидан мухолифи идомаи тањсили хоњар шуданд ва њатто хеле бо лањни тунд ибрози назар намуданд: «Барои хондани ту њељ гуна пул-мул нест! Духтарро хондан чї лозим?!». Бародари калонї, ки ба хондани ў розї набуд, бо тањдид мегўяд: «Аз њамин рўз эътиборан донишгоњ рафтанат ќатъиян манъ аст. Туро аз донишгоњ хориљ карданд. Бас, дигар дари донишгоњ ба рўйи ту баста аст!». Пас аз шунидани ин гуна суханњо Нигораи дил пур аз алам дар љойяш шах шуд ва дигар мадори гап задан надошт, аз ду чашмонаш ашк љорї мешуд. Нигора ба њамаи ин берањмии бародарони бемењр тањаммул мекунад, чунки ў медонист, ѓайр аз сабр чорае нест. Чї њам метавонад бикунад? Пеши кї арзу дод кунад? Киро ѓами духтари маъсумест, ки дар дил њаваси хондан дораду наметавонад муќовимати бародаронашро бишканад? Чун хумори донишгоњу дўстони донишгоњиаш мегирифт, пеши модар мерафт ва сар ба зонуи ў мегузошту талх мегирист. Модари маъюбу бистарї бо панду насињат духтари ягонаи худро ором мекард. Суханони ў марњам ба дили решаш мегашт ва бо тасаллои модар худро ором мегирифт. Бо гузашти муддате бародарон дар фикри хонадор кардани хоњар мезананд. Нигора намехост шавњар кунад, мехост назди модари бемораш бошад, ўро парасторї кунад. Вале боз њам наметавонист. Барои бародарон, ки ин тасмимро гирифта буданд, на нолаву лобаи ў ањамият дошт ва на хоњиши модар. Модар тадриљан дарк карда буд, ки баъди вафоти шавњараш писаронаш аз ў камтар ќадрдонї мекарданд. Билохира, он рўз њам фаро расид. Бо касе издивољ кард, ки надидаву нашунида буд. Ба бахташ Низом љавони хубе буд. Зуд ба њамдигар унс мегиранд, Низом њамсарашро дўст медошт ва намегузошт, ки ба пойи ў хоре халад. Њамаи инро Нигора низ дарк мекард ва ба шавњар мењрубонї менамуд ва эњтиромашро ба љо меовард. Рўзњо ба њамин минвол мегузаштанд, онњо соњиби се фарзанд - як духтару ду писар гардиданд. Фарзандон калон мешаванд, мушкилоти зиндагї бештар мегардад. Ноилољ Низом бо машварат бо њамсараш озими Русия мешавад, то бо пули мардикорї оилаашро хўронаду пўшонад, то хонаводааш рўи мўњтољї ва фаќру бенавоиро набинад, то фарзандонаш тањсил кунанд, серу пур ба камол расанд. Ин гуна андешањо билохира ўро ба мусофират бурд. Аммо чї рафтане...рафтани бебозгашт...рафтани бе хату хабар. Баъди як занги телефонї дигар на тамосеву на иртиботе. Куљо шуданд он ваъдањо, ки мегуфт, ба муљарради расидану кор пайдо кардан њар моњ пул мефиристад. Нигора дигар намедонист суроѓи Насимро куљо љўяд, чї кор кунад, пеши кї равад, аз кї мадад хоњад. Ваќте Насим буд, бори ин мушкилотро бо њам мекашиданд. Аммо акнун чї кунад? Бо се фарзанди ноболиѓ, бо се тифли њанўз талхию ширинии

ruzgor@hotmail.com

њаёт ночашида танњо монд ва бори ѓаму кулфати таъминоти онњоро тани танњо бар душ гирифт. Ў мисли кабутари беболу паре буд, ки дигар мадори ба ягон љо паридан надошт. Бори вазнини зиндагї ба дўшаш афтод. Њолатњое мешуданд, ки аз чунин гардиши љонфарсои зиндагї дилсард мешуду мехост, ки даст ба худкушї занад. Аммо боз худдорї мекард. Охир агар худро њам, ки бикушад, ин се тифлак ба чї њол гирифтор мешаванд? Нињоят роњи бозорнишиниро пайдо кард. Дар њота кабудї мекишт ва онро ба бозор мебурду мефурўхт ва аз пули он рўзии фарзандонашро пайдо мекард. Баъди бозор дар мактаби пеши хона фаррошї мекард. Баъдтар бо кўмаки яке аз њамсояњояш моеъњои покшўйї гирифта, кўча ба кўча мегардад, то онњоро фурўшаду соњиби як бурда нон барои тифлаконаш шавад. Бародаронаш њам дигар кам ба суроѓаш меомаданд, шояд намехостанд ба аёдати хоњар омадаву шарики дарду ѓуссаи ў бошанд. Баръакс, пешнињод мекарданд, ки акнун дигар роњи Насим напояд, бо марди дигаре издивољ кунад. Агар Насим зинда мебуд, дар ин солњо аќалан садояш шунида мешуд. Вале ин Нигора буд, ки ањду паймонро аз њар гуна айшу ишрат бо шавњари дигар болотар медонист. Насим барои ў зинда буд, вай наметавонист муњаббати ўро бо дигаре ќисмат кунад. Аз ин рў ќотеъ ин гуна пешнињодотро рад кард. Чун нек медонист, ки њељ марде наметавонад мисли Насим фарзандони ўро падарї кунад. Солњо сипарї шуданд. Духтари калониаш ба синни арўсї расид. Хостгор омад, ноилољ ба шавњар дод. Намехост, вале њамсояњо дахолат карданд, ки дари бахти духтарашро набандад. Духтарашро ба хонадони сарватманде, ки писараш ошиќаш шуда буд, ба шавњар дод. Рўзи тўй мушоњида намуд, ки њангоми ба хонаи духтараш рафтан хушдоманаш ўро бо дили нохоњам ќабул мекунад. Ин муносибату рафтори онњоро дида Нигора нороњат шуд. Аз ин пас њатто дар ду моњ як маротиба ба дидорбинии духтари ягонааш мерафт. Хушдомани духтар боре гуфтаст: «Ба модарат гўй, ки ба хонаи мо набиёяд, барои он ки аз либоси ў мо назди њамсояњо шарм мекунем. Боз ту њам ба хонаатон намеравї. Ту келини ин хонадонї, хизмати ин љоро кун ва ёди хонаатон накун. Ин суханони маро ба модарат расон». Духтарак ноилољ бо телефон њамаи гуфтањои хушдоманро ба модар мегўяд. Нигора духтарашро тасаллї медињад: «Ња, духтарам, хушдоманат рост мегўяд. Ту ѓамгин машав, барои ман шуда зиндагиатро талх накун. Агар маро модар донию суханамро ба љо орї, њар чизе, ки хусуру хушдоманат мефармоянд иљро кун. Ман доимо дуогўят њастам, духтарам! Худо нигањбонат бошад!»,- гуфта телефонро хомўш мекунад ва баъд бо садои баланди дарднок талх-талх мегиряд. Аммо ин зани ќавиирода ба шукронаи фарзандонаш умр ба сар мебарад. То њол чашм ба роњи шавњари гумгаштааш - Низом аст, ки ў зинда ва шояд рўзе расад, ки Худованд ўро аз дари хона ворид кунад. Агар ин тавр низ нашуд, дидори мањбуби гумгаштаашро дар ќиёмат интизор аст. Дар њаёт боз аз як чиз пушаймон аст ва афсўс мехўрад, ки ба он ќавле, ки ба падар дода буд, ки бо сари баланд донишгоњро хатм хоњад кард, вафо накард. Гарчанде сабабгори асосї бародарон буданд, вале Нигора аз худ норозї аст, ки ба нияташ нарасид. Бо вуљуди ин њама душворињои зиндагї дар дил ниятњои нек дорад, мегўяд, ки «Аз Худованд талаб менамоям, ки умри ин ду фарзанди дигарамро дароз кунад, то ояндаи некамро аз давлати писаронам бинам». Бале, муњољирати корї ин гуна мушкилот дорад. Њолатњое зиёданд, ки мардон рафтаву дергоњ барнагштаанд ва бори сангини таъминоти хонавода бар души занон вогузор шуда. Ва ин бор дар њаќиќат гарон аст, сангин аст. Танњо касоне тањаммули ин мушкилот хоњанд дошт, ки иродаи мустањкам, имон ба Худо ва шафќат ба фарзанд ёрашон аст. Тањмина КАРИМОВА, «Рўзгор»

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


16

Аз рўзгори нобиѓањо

www.ruzgor.tj

№07 (007) 17 июли соли 2013

(Аввалаш дар шморањои гузашта)

ки мо, мањбусони дигар, аз Ањмад Зоњир хоњиш кардем, ки дар тўи духтари Амин аввалин сурудеро, ки мехонад, бояд њамин суруди "Зиндагї охир сарояд бандагї даркор нест" бошад. Ањмад Зоњир ин хоњиши дўстонашро иљро мекунад ва аввалин бор суруди мазкурро дар хонаи Амин мехонад. АЁ САЙЁД, РАЊМЕ КУН, МАРАНЉОН НИМЉОНАМРО Ѓазали "Аё сайёд, шарме кун, маранљон нимљонамро" соли 1918 дар Истамбули Туркия иборат аз њафт байт навиштааст. Ба гуфтаи баъзе аз дўстони Ањмад Зоњир ин сурудро ў њанўз соли 1975 њангоми дар мањбас буданаш бори аввал сурудааст. Њаќиќатан њам соли 2012 дар байни мухлисони садои Ањмад Зоњир фита (кассета)-е пайдо шуд, ки њама онро фитаи дар зиндон сурудаи Ањмад Зоњир меноманд. Дар њамин фита Ањмад Зоњир ва њамроњанаш матлаи ин ѓазалро бо як мисраи байти панљум месарояд. Аз њамин варианти суруд чунин ба назар мерасад, ки Ањмад Зоњир њанўз матнро азёд накардааст. Давомнокии варианти дар мањбас хондаи суруд 2 даќиќаву 16-сония мебошад. Феълан дар бойгонии мо ба љуз њамон варианти дар зиндон хондашуда боз як варианти дигари ин суруд мављуд аст, ки он соли 1976 дар студияи "Афѓон-музик" сабт шуда ба албоми шумораи 7 ё худ албоми "Султони ќалбњо" ворид карда шудааст. Дар зер мо ѓазали устод Лоњутиро њамон тавре ки дар китобњояш омадааст, бе таѓйир мео-

Султони Њамад, «Рўзгор»

АЊМАД ЗОЊИР ВА САД ШОИР

Устод Абулќосим Лоњутї ѓазали "Зиндаги охир сарояд бандагї даркор нест"-ро иборат аз шаш байти зерин соли 1930 дар Маскав навиштааст: Зиндагї охир сарояд, бандагї даркор нест, Бандагї гар шарт бошад, зиндагї даркор нест.

Дар варианти дигаре, ки дар яке аз студияњо сабт гардидааст (шояд дар студияи радиои Кобул бошад), Ањмад Зоњир се байти ѓазалро истифода кардааст. Байти матлаъ, байти саввум ва дар охир байти охирини ѓазалро месарояд. Бояд гуфт, ки дар ваќти навохтани оњанги ин варианти тарона аз аккордеон, пианино, љозбанд истифода бурда шудааст. Дар як варианти мањфилї Ањмад Зоњир се байти аввали ѓазалро бо њамон тартибе, ки дар китоб оварда шудаанд, месарояд. Дар мањфили дигар бошад баъди матлаъ байти саввум ва дар охир байти дуввумро месарояд. Дар њарду мањфил њам сурудњоро тањти навои њармония ва табла месарояд. Давомнокии яке 3 даќиќаву 45 сония дигаре 2 даќиќаву 43 сония мебошад. Вале дар консерте, ки дар њотели Интерконтинентал баргузор гардидааст, дар ваќти навохтани оњанг аз мандалин, трумпет (труба) љозбанд истифода шудааст. Ањмад Зоњир се байти авали ѓазалро бо њамон тартибе ки шоир овардааст, хондааст. Давомнокии ин варианти суруд 3 даќиќаву 05 сония мебошад. Аз дўсти наздики Ањмад Зоњир Лоло Абдусамад, ки бо лаќаби Самади Дор-Дор машњур аст, шунидам, ки ин сурудро Ањмад Зоњир аввалин бор ваќти дар мањбас буданаш сурудааст. Њамон ваќт Самади Дор-Дор низ бо ў дар мањбас будааст. Духтари Амин яке аз роњбарони ваќти Афѓонистон бояд шавњар мекардааст. Ў гўё дар назди падараш шарт мегузорад, ки ба шавњар танњо дар сурате мебарояд, ки таронаи "Оста буру"-ро дар тўяш Ањмад Зоњир бихонад. Амин гўё ба ин шарти духтараш розї мешавад. Самади Дор-Дор мегўяд,

рем. Ањмад Зоњир дар варианте, ки дар студия сабт кардааст, байтњои якуму дуввум ва чоруму панљумро истифода бурдааст. Бояд гуфт, ки мисраи аввали байти матлаъро Ањмад Зоњир каме бо таѓйирот хондааст. Аниќтараш ба љои ибораи "шарме кун" Ањмад Зоњир "рањме кун" месарояд. Боќї дигар њамаро чун навиштаи шоир хондааст.

АЊМАД ЗО ЊИР ВА СА Д ШОИР

Гар фишори душманон обат кунад, мискин машав, Мард бош, ай хастадил, шармандагї даркор нест. Бо њаќорат гар биборад бар сарат борони дур, Осмонро гў: "Бирав, борандагї даркор нест!".

Гар ки бо вобастагї дорои ин дунё шавї, Дураш афкан, инчунин дорандагї даркор нест!

Гар ба шарти пойбўсї сар бимонад бар танат, Љон дењу рад кун ки сарафкандагї даркор нест! Зиндагї озодии инсону истиќлоли ўст, Бањри озодї љадал кун, бандагї даркор нест!

Дар варианте, ки бо мутрибони гурўњи "Ситорањо" онро хондааст, Ањмад Зоњир чор байти ин ѓазалро истифода бурдааст. Яъне дар аввал байти матлаъ, баъдан байти саввум, пас аз он байти дуввум ва дар охири тарона байти охирини ѓазалро месарояд. Давомнокии суруд 5 даќиќаву 20 сонияро ташкил медињад.

Аё сайёд, шарме кун, маранљон нимљонамро, Пару болам бикан, аммо масўзон ошиёнамро. Ба гардан бастаї чун риштаву бар пой занљирам, Мурувват кун, иљозат дењ, ки бикшоям дањонамро.

Ба перомуни гул азбас халида хор бар поям, Бувад хунин ба њар љои чаман бинї нишонамро. Дар ин кунљи ќафас, дур аз гулистон сўхтам, мурдам, Хабар кун, эй сабо, аз њоли зорам боѓбонамро.

Зи танњої дилам хун шуд, надорам мањрами розе, Ки бинвисад барои дўстдорон достонамро. Мани бечора он рўзе ба ќатли худ яќин кардам, Ки дидам, тоза бо гург улфате бошад шубонамро. Чу Лоњутї ба љон миннат пазирам то абад онро, Ки бо ман мењрубон созад бути номењрубонамро. (Идома дорад)

Дару тирезањои пластикї аз масолењи баландсифати туркї СИФАТИ АЪЛО, НАРХИ ДАСТРАС, МУЊЛАТИ КЎТОЊ

МУАССИС: ТАШКИЛОТИ w ЉАМЪИЯТИИ w w . r u z g o r«РЎЗГОР» .tj СМК

Рўзнома дар Вазорати Фарњанги Љумњурии Тољикистон тањти раќами 0216/рз, аз дувоздањуми декабри соли 2012 сабти ном шудааст.

e mail: info@ruzgor.tj

Сармуњаррир: Султони ЊАМАД Веростор: Љањонгири СУЛТОН

ruzgor@mail.ru

* Аксу дастхатњо ба муаллифонашон баргардонида намешавад. * Ба дурустии далелу арќоме, ки дар номањои расида ва эълону рекламањо истифода шудаанд, муаллифонашон масъулият доранд. * Њангоми истифода ва иќтибосњои људогона аз матолиби «Рўзгор» истинод ба манбаъ њатмист.

Суроѓаи мо: шањри Душанбе, кўч. Бухоро 13 Телефон: (907) 91-59-34 Нашрия дар чопхонаи «Мушфиќї» ба табъ расидааст. Теъдоди нашр: 1000 нусха.

Рузгор №07 17.07.13  
Advertisement