Page 1

www.ruzgor.tj

№06 (006) 10 июли соли 2013

Бирав, зи таљрибаи рўзгор бањра бигир!

№ 06 (006), чоршанбе 10 июли соли 2013

сањ.7

ruzgor@mail.ru info@ruzgor.tj

Њафтаномаи иљтимої-фарњангї

ЊАМЛА БА ПОСТГОЊИ 12 АЗ НИГОЊИ СОЊИБНАЗАРОН

ДИЛО, ДАР РЎЗА МЕЊМОНИ ХУДОЇ

САД ДАРЕЃИ ЗИНДАГОНЇ...

Мо медонем, ки дар сиёсат, ба хусус дар кишварњои пасошўравї, хеле муњим аст, ки оппозится нишон дода тавонад, ки имконияту захирањои бузург дорад.

"Моњи Рамазон, моњи Худои Азза ва Љалла аст,... моњи тавба ва баргашт ба сўи Худо, моњи маѓфират ва омурзиш, моњи озодї аз оташ ва моњи дастёбї ба бињишт аст".

Ќисмати дуюми ин парванда сарнавишти як хонаводаи дигарест. Ва боз њам зану шавњари зиндонї ва се фарзанди зиндаятим.

сањ.13

сањ.11

РАВШАНИ МАХСУМЗОД: "ИЛЛАТ ДАР

ТАРЃИБ НАШУДАНИ АДАБИЁТ АСТ"

сањ.5

"СИНАМО БЕ ДАСТГИРИИ ДАВЛАТ РУШД НАМЕКУНАД"

сањ.10

ЊИКМАТИ ГУРУСНАГЇ, РЎЗА ВА ТАНСИЊАТЇ

сањ.12

ЌИССАЊО АЗ РЎЗГОРИ ЭШОНИ СУЛТОН ...

Кї гуфт, ки адабиёти имрўза хонанда надорад? Дорад. Агар шумо дар ќиёс ба замони шўравї гўед, ин гапи дигар. Дар ањди шўравї адабиёт як рукни пурќуввати идеологияи замон буд ва коммунистњо аз он фаровон истифода низ мекарданд. Шароити кору маош ва маишати адибон хуб таъмин мешуд, эшон гули сари сабади мањфилњо буданд, суханашон дар љомеа мисли сурб вазн дошт, эњтиромашон дар њама љо ба љо оварда мешуд.

сањ. 6-7

МУШКИЛОТ БО ЧИНИЊО АФЗОИШ ДОРАД?! сањ.8

ШИКАСТИ МУРСЇ... СМК

Масалан, ман метавонам як мисоли мушаххас биёрам, ки як духтараки хеле љавони тољик, ки дар маркази Ќўрѓонтеппа зиндагї мекунад, бо як тољири чинї бидуни никоњи мусалмонї ва ё никоњи давлатї њамзистї кардааст, фарзанддор шудааст, дугоник зодааст, аммо фарзандонашро њоло худаш саробонї мекунад, чун падари тифлон њамон чинии ба истилоњ, "рањгузар" аст, ки баъди таваллуди фарзандон ба куљое рафтаасту ўро пайдо карда наметавонанд... ruzgor@hotmail.com

info@ruzgor.tj

сањ. 4

www.ruzgor.tj


2

Ахбори Тољикистон ва љањон

www.ruzgor.tj

№06 (006) 10 июли соли 2013

ВКД мављудияти одамфурўшї дар кишварро тайид кард Вазорати корњои дохилї бо пахши як изњорот эълон дошт, ки њолатњои харидуфурўши одам дар Тољикистон љой доранд. Дар ин изњорот, ки баъди зўњри 5-уми июл сомонаи расмии Вазорати корњои дохилї расонаї кард, гуфта мешавад, ки танњо дар шаш моњи аввали соли равон дар ќаламрави љумњурї як ќатор љиноятњои алоќаманд бо хариду фурўши одамон ошкор карда шудааст, ки аз он 94 далели ташкил ва нигоњдории фоњишахонањо, даллагї, ё занљалобї, 50 далели алоќаи љинсї ё дигар њаракатњои дорои хусусияти шањвонї бо шахсе, ки њанўз ба синни шонздањсолагї нарасидааст, 25 далели њаракатњои дорои хусусияти шањвонї, 17 далели љалби одамон барои истисмори шањвонї ва дигар намуди љиноятњо ошкор карда шуданд. Вазорат аз он изњори таассуф кардааст, ки расонањои хабарї бидуни далоили расмї ба инъикоси ин мавзўъи њассос даст мезананд. Бино ба навиштаи манбаъ, Тољикистон дар Осиёи Марказї аввалин кишварест, ки маљмўи санадњои меъёрї-њуќуќии байналмилалиро дар соњаи мубориза ба муќобили хариду фурўши одамон соли 2004 ќабул намуд. «Рўзгор»

Кашфи махфигоњи силоњ дар дараи Ромит Вазорати корњои дохилии Тољикистон хабар дод, ки кормандонаш дар ќаламрави дењаи Чирёси дараи Ромит махфигоњи силоњу муњимоти чангиро кашф кардаанд, ки аз даврони љанги дохилї боќї мондааст. Тавре сарвари дафтари матбуотии ин вазорат Мањмадулло Асадуллоев ба хабаргузорињо иттилоъ дод, аз ин махфигоњ як адад Калашников, ду таппонча, се автомат, се норинљак, як тўпи норинљакандоз, беш аз ду њазор тирњои калибри гуногун пайдо ва мусодира карда шуданд. Њамзамон бо ин сарвари дафтари матбуотии вазорат овозањо дар мавриди аз ин махфигоњ пайдо карда шудани 21 пулемётро, ки иддае аз расонањо интишор дода буданд, рад кард.

Маврид ба ёдоварист, ки дараи Ромит дар замони љанги њамватанї як пойгоњи мухолифони њукумат ба шумор меомад ва дар он гурўњњои зиёди мусаллањи мансуб ба Рањмон Њитлер, Ризвон Содиров, Муваккалов ва дигарон, ки дар даврањои мухталиф дар бархўрдњо ба њалокат расиданд, амал мекарданд. «Рўзгор»

«К+» мегўяд Тољикистон ба озодии пахши барномањояш монеъа эљод мекардааст Шабакаи телевизионии моњвораии Осиёи Марказї «К+» рўзи 5-уми июл бо пахши изњороте Тољикистонро ба монеъэљодкунї ба пахши барномањояш муттањам кард. Дар ин изњорот аз љумла омада, ки шурўъ аз 2-юми июли соли љорї мављњои моњвораии шабакаи телевизионии «К+» дар HotBird (13*) гоњ-гоњ ва аз 4-уми июл инљониб ба хомўшсозии шадид аз љониби ќаламрави Тољикистон дучор омадааст.

Муаллифони изњорот бар ин назаранд, ки мављи «К+» махсусан, дар он лањзањое башиддат дучори хомўшсозї гаштааст, ки дар эфир барномањо бо забони тољикї ва ё суханронии роњбари Њаракати мухолифи «Ватандор» Додољон Атовуллоев пахш мешуданд. «Чунин амалњо аз ќаламрави Љумњурии Тољикистон, ба назари мо, наметавонанд бе дастури бевосита ё худ ризоияти њукуматдорони расмии Тољикистон сурат бигиранд. Мо тахмин мезанем, ки барои хомўш намудани мављи моњвораї њукуматдорони Тољикистон аз иќтидори ширкати давлатии «Телерадиоком» истифода мебаранд», -менависад роњбарияти шабакаи телевизионї.

www.ruzgor.tj

Дар изњорот њамчунин гуфта мешавад, ки ќатъи басомади моњвораї, ки дар нисбати шабакаи телевизионии «К+» ба кор бурда шудааст, на танњо мављи шабакаи алоњида, балки бастаи пурраи шабакањоро, ки дар маљмўъ дањњо шабакаи радиоиву телевизионї аз он пахш мешаванд, фалаљ кардааст. Њамин тавр дар натиљаи таъсири халале, ки аз њудуди Тољикистон сарчашма мегирад, на танњо ба шабакаи телевизионии «К+», балки ба дањњо шабакаи дигари телевизиониву радиоии кишварњои минтаќаи АвруОсиё зарар расидааст. Њамзамон бо ин роњбарияти шабакаи телевизионии «К+» ин амалро хилофи Созишномаи байналмилалї дар бахши иттилоот ва мухобирот арзёбї карда, аз љомеаи љањонї хостааст мустаќиман мудохила кунад. Аз назари масъулини ин шабакаи љањонї Тољикистон меъёрњои байналмилалии пахши иттилоро даѓалона поймол намуда, ба озодии пањн кардани иттилоъ монеъ мешавад. «Рўзгор»

e mail: info@ruzgor.tj

ruzgor@mail.ru

Пешнињоди паноњандагї ба Сноуден аз љониби Венесуэла ва Никарагуа Сарварони Венесуэла ва Никарагуа эълон карданд, ки омоданд ба ифшогари амрикої, собиќ корманди ќарордоди Ољонси амнияти миллии Амрико Эдвард Сноуден паногоњи сиёсї дињанд. Президенти Венесуэла Николас Мадуро рўзи љумъаи гузашта хабар дод, ки кишвараш тасмим гирифтааст пуштупаноњи Сноудени фирорї шавад. Пештар аз ў рањбари Никарагуа Даниэл Ортега њам эълом дошт, ки Сноуден «дар сурати мусоид будани шароит» метавонад аз маќоми паноњандаи сиёсї дар ин кишвар бархурдор шавад. Ба гуфтаи ў Сноуден барои дарёфти паноњандагї ба сафорати Никарагуа дар Маскав ариза навиштааст. Сомонаи мољаробарангези WikiLeaks хабар дода буд, ки корманди собиќи Ољонси амнияти миллии Амрико барои пайдо кардани маќоми паноњандагї ба шаш кишвар мурољиат кардааст. Аммо ба хотири љилавгирї аз дахолати амрикої аз номи ин давлатњо ёд накардааст. Эдвард Сноуденро Амрико ба ифшои рози давлатї муттањам мекунад ва мегўяд ифшогарињои ў муљиби хисорати бузурге шудаву амнияти кишварро зери хатар ќарор додааст. Эдвард Сноуден дањ рўз ќабл аз Њонконг ба Маскав омад ва њоло тибќи иттилои маќомоти расмии давлати Русия ў дар минтаќаи озоди фурудгоњи Шереметовои Маскав сукунат дорад. Дар њамин њол љосуси собиќи рус Анна Чапман хостори издивољ бо Эдвард Сноуден шудааст. Сухангўи президенти Русия Дмитрий Песков ба хабаргузорињо гуфт, ки дар бораи љиддияти пешнињоди Чапман чизе гуфта наметавонад. Аммо рўзи љумъаи гузашта як нафаре дар шабакаи иљтимоии Twitter, ки бо номи Сноуден сабт шудааст, гуфт, ки омодааст дар зудтарин фурсат бо Чапман издивољ кунад. Вале коршиносон њоло дар ин тахмин назари воњид надоранд, ки ин њарфњо мутааллиќ ба худи Сноуден аст ва ё каси дигар аз номаш дар Твиттер сањифа боз кардааст. Дастнорасии Сноуден ба хабарнигорон њама хабарњои атрофи ўро ба фарзияву тахминњо баробар кардааст. Маврид ба ёдоварист, ки Анна Чапман соли 2010 дар Амрико барои љосусї боздошт ва баъди як табодули љосусї ба Маскав баргардонида шуда буд. «Рўзгор»

Њалокати 14 сарбози давлатї дар љанг бо Толибон Маќомоти Кобул изњор доштанд, ки зарфи як шабонарўзи охир дар бархўрди нерўњои амниятї бо мухолифони мусаллањ 14 сарбоз ва 64 Толиб кушта шуд.

Бино ба гузориши Газета.Ru дар љараёни инфиљори бомб дар сари роњ сиёсатмадори шинохтаи ин кишвар ва яке аз роњбарони Шўрои сулњи Афѓонистон Фозил Ањмад шадидан захмї гардид. Ронандаи мошине, ки Фозил Ањмад савори он буд, ба њалокат расид. Шўрои сулњи Афѓонистон бо ташаббуси президент Њомид Карзай таъсис шудаву замоне онро собиќ президенти Афѓонистон, марњум Бурњониддини Раббонї сарварї мекард. Њадафи ин шўро љустуљўи роњњои ба њам омадани гурўњњои мухолиф ва давлат љињати бунёди як Афѓонистони орї аз љангу хунрезї аст. Ахиран генерал Шер Муњаммад Каримї, сарфармондењи нерўњои мусаллањи Афѓонистон гуфта буд, ки бархўрдњо бо Толибон метавонад зарфи чанд рўзи наздик хотима ёбад, агар Покистон ин гуна фармон содир кунад. Ба гуфтаи Шер Муњаммад Каримї Толибон аз љониби Покистон идора ва њидоят мешаванд ва ворид шудани ин кишвар ба љараёни сулњи Афѓонистон метавонад хеле муфид ва арзишманд бошад. «Рўзгор»


www.ruzgor.tj

"Рўзгор" ва хонанда

№06 (006) 10 июли соли 2013

3

МАН АЗ БЕГОНАГОН ЊАРГИЗ НАНОЛАМ... “БЎИ ХУДО АЗ ЊАМА СЎ МЕРАСАД...” Хеле љолиб, ки “Рўзгор” сањифаеро ба моњи Шарифи Рамазон ихтисос додааст. Мехостам бо истифода аз фурсат њамаи сокинони кишварро ба муносибати фарорасии ин моњи муборак табрик кунам. Умедворам номаи ман њам дар “Рўзгор” чоп мешавад. Салима Њайларова, нафаќахўр

Аз нахустин рўзи интишори шумораи панљуми “Рўзгор” то ба ин дам шоњиди зангњои телефонии зиёд шудем, ки наметавон дар бораи њар кадоми онњо муфассал муњокимаронї кард. Иддае аз хоннадагон пешнињодоти вижае доштанд, ки ќабул кардем, вале њоло ифшо намекунем, онњоро дар љараёни кор амалї хоњем кард. Устод Иброњим Усмон, ки пири журналистони кишваранд, бо як занги телефонии худ чанд шумораи ахири “Рўзгор”-ро мухтасар тањлил карданд. Барои он мо он нукта хушњолкунанда буд, ки нашрия аз љониби ин устоди сухан мусбат арзёбї шуд ва зимнан чанд камбудии онро низ гуфтанд, ки мухлисона ва шогирдона ќабул дорем. Ва устод Иброњим Усмон пешнињодоти љолиб њам барои бењтар шудани мўњтавои нашрия иброз доштанд, ки боз њам ќобили ќабул аст. Журналисти шинохтаи кишвар Абдуќаюми Ќаюмзод дар тамоси телефонї гуфт, ки “Рўзгор”ро дар радифи 7 нашрияе ќарор додааст, ки маъмулан худаш пайваста мехонад. Садриддин Камолзода аз Кўлобшањр хостори аз як сањифа бештар нашри кардани “Ќиссањо аз рўзгори эшони Султон” шуд. Вале ба хонандаи азиз посух њам додем, ки ба сабаби мањдуд будани сањифањои “Рўзгор” ва таќсимбандї шудани њар сањифа наметавонем ќиссаро аз ин беш чоп кунем. Ва њоле муруре дорем ба баъзе аз номањои электронии то ин лањзањо ба дастрасида: ЌОМУСИ СУЛЊИ ТОЉИКОН БОЯД ТАЪСИС ШАВАД Мутолиаи сўњбат бо Мастура Ашурова маро ба андешае водор кард. То ба имрўз шахсан ин љониб шояд дањњо сўњбату маќолањо дар бораи сулњи тољикон хондаам. Ман ба он андеша, ки сулњи тољи-

конро беназир ва як таљрибаи нодири љомеаи байналмилалї меноманд, мувофиќам. Дар њаќиќат тољикон кореро анљом доданд, ки масалан бародарони афѓонии мо дар орзуи онанд. Мо медонем, ки љанги мо аз љанги Афѓонистон фарќ мекунад. Дар Афѓонистон дастони бегонагон баръало намудор аст, дар мо низ чунин буд, вале кор ба љое нарасид, ки бегонагон пурра вориди мамлакат шаванд. Аќли пурзаковати тарафњо кор дод ва мо бештар муваффаќ шудем. Аммо њадафи ман ин нест, чун ин мавзўъ борњо таъкид шудааст. Ман пешнињод доштам. Шояд ваќти он расида бошад, ки як ќомуси фарогири тањќиќотии сулњи тољикон ташкил карда шавад ва он фарогири њамаи матолиби то ин замон нашршуда бошад. Бовар кунед, ки ин кор басо зарур аст, чун гирдоварии он њама маќолањои чопшуда имкон хоњанд дод, ки дар оянда муаррихону тањлилгарон вазъро хуб тањќиќ кунанд ва таъ-

рихи воќеъии фољеаи миллат дар поёни садаи 20 навишта шавад. Муњаммадљон Нарихўљаев аз шањри Ќурѓонтеппа “ЊУСНИ ЉАЊОНОРО” “МУЊАББАТ” ШУД: САЙФИДДИНОВ ЌАБУЛ ДОРАД? Иљозат дињед дар атрофи мусоњибаи њунарманди шинохтаи кишвар Муњаммадљон Шодиев нуќтаю назарњои худро баён дорам. Вале ќабл аз њар чизи дигар маъзарат мехоњам ва бовар дорам намеранљед. Аввалан то кадом андоза ба рўњи замон мувофиќ омадани асари сањнавии 40 сол пеш эљодшуда мавриди шубња аст. Вале Муњаммадљон Шодиев итминон медињад, ки он хеле кор хўрдаву ба талаботи замон мувофиќ гардонида шуд. Дар сўњбат санъаткори шинохта сабаби рў овардан ба ин асарро пуштибони аз Шарофиддин Сайфиддинов, ки бемуњобо як чењраи матрањ дар олами санъати кишвар аст, ќаламдод кардааст. Ва гуфтааст, ки “хато намешавад агар гўем, ки навад дар сади асарро комилан таѓйир додем”. Ва саволи ман њам ин аст: агар коргардонњо навад дар сади асарро дигар карда бошанд, пас чї гуна метавон онро моли Шарофиддин Сайфиддинов номид? Боз ин дар њолест, ки номи онро низ аз “Њусни љањоноро” ба “Муњаббат” бадал кардаанд. Метавон итминон дод, ки муаллиф ба ин таѓйироту иловањо розї бошад ва ќабул дорад, ки зањмати дигаронро моли худ донад? Инъом Шодиев, ш. Душанбе БА ХЕШ АЗ НАЗАРИ БЕГОНАГОН Хеле маќолаи љолиб аз Абдуллои Рањнамо хондам. Ташаккур ба “Рўзгор”. Хеле тањлили фаро-

ruzgor@hotmail.com

гир, олимона, коршиносона. Абдуллои Рањнаморо намешиносам, њарчанд бо чанд навиштаи ў дар матубот огоњам. Ва шунидам, ки чанд китоб њам дар ин мавзўъњо таълиф кардааст, вале ман надидаам. Он чї аз маќолаи “Дин ва давлат дар Осиёи Марказї” мавриди писандам ќарор гирифт, тафсири замонавии достони “Рустам ва Сўњроб” буд. Як бори дигар ба ѓояи љовидонаи Њаким Фирдавсии Тўсї ањсант хондам. Абдуллои Рањнамо достонро ба вазъи имрўз мувофиќ тањлил кардааст . Вай менависад: “...сабаби фарзанд куштани Рустам ва худро чунин заифу танњову бадбахт кардани Рустам пеш аз њама дар як чиз буд: “дар надоштани шинохти сањењ ва надоштани иттилооти дуруст. Ў гумон мекард Сўњроб кадом пањлавони бегонаи туронї ва душмани љони ўст... Аксар давлатњо ва давлатмардони Осиёи Марказї дар баробари Ислом шинохти табиї, худї ва дуруст надоранд ва наќши он дар тањкими љомеа ва давлатдории худро дуруст тасаввур карда наметавонанд, худро бо дасти худ ва ва яке аз потенсиалњои ќавитарини худ мањрум месозанд ва гоњо њам бо он мубориза мекунанд...” Ва бардоште, ки аз тањлили сиёсати динии њукумати кишвар кардам ин буд, ки дар њаќиќат марказњои тањлилї аз вазъи динї дар кишвар иттилои бегона доранд ва агар он тањлилњо худї ва чуноне Рањнамо мегўяд табиї ва дуруст мебуд, шояд стратегия муносибати давлат бо дин таѓйир мехўрд. Тавре Хоља Њофиз фармуда: Ман аз бегонагон њаргиз нанолам, Ки бо ман њарчї кард, он ошно кард. Мавзуна, унвонљў

info@ruzgor.tj

ЧАРО АЊМАД ЗОЊИР ТАВОНИСТУ МО НЕ? Тањќиќоти таронањои хунёгари бемисл ва булбули шўридаи Шарќ Ањмад Зоњир хеле кори пурарзиш аст, ки “Рўзгор” интишор медињад. Бо гузашти солњо аз марги ин сарояндаи нотакрор сафи мухлисону њаводоронаш ба маротиб меафзоянд. Шояд дар ин чанд дањсолаи охир касе назири ўр таърихи санъати форсзабонон ёд надошта бошад, ки ин ќадар мањбуб ва ба ќалби њар кас наздик бошад. Шахсан ман замоне ба дунё омадаам, ки Ањмад Зоњир рахт аз олам барбаста буд. Таронањои ўро тадриљан аз бар кардам, оњанги таронањо яке марѓубтар аз дигаре буданд. Аз назари ман фарќ миёни Ањмад Зоњир ва сарояндагони мо он аст, ки дар мо таќлидгарон зиёданд ва боз ин ки аксари таронањои онњо матни хуби шеърї надоранд. Аммо дар Ањмад Зоњир инро намебинем. Вай таронањояшро бештар бо матни шоирони машњур сохтааст ва абадзиндагии таронањои Ањмад Зоњир њам аз баландии мазмуни матни сурудњои ўянд. Бинед, вай аз Њофизу, Бедилу Лоњутї мехонад ва њамаи он ѓазалњо зери навои эстрада ба њам меоянд. Магар шумо ёд доред, таронаи эстардии тољикиро, ки матни он аз Њофизу Хайём истифода шуда бошад? Албатта, њастанд, вале хеле кам. Ташакур ба сарояндагони шашмаќомсаро, ки аз ашъори бузургони классик истифода мекунанд. Аммо чаро дар эстрада Ањмад Зоњир тавонисту сарояндагони мо наметавонад? Гулзира, шањри Вањдат “РЎЗГОР”: Албатта, хонандаи мо Гулзира, ки мутаассифона, нанавиштаанд чї касб доранд ва чї шуѓл, назари шахсии худро иброз доштаанд ва “Рўзгор” на ба њамаи он фикрњо розї буда метавонадд. Мо сарояндагони тавонои мусиќии эстрада дорем, ки матнњои классикиро њам дар ќолаби ин мусиќї љаззоб сурудаанд ва овардани номи танњо Далер Назар кофист, ки андешањои Гулзираро рад кунем. Вале муаллифи мактуб хуб дарк кардааст, ки њофизони муосир хеле кам ба ашъори пурѓановати классикони адабиёти тољик таваљљўњ мекунанд. Мо инро ќабул дорем. Нома шояд ишорае шавад, ки муосирони мо њам дар пайравї аз Ањмад Зоњир муруре ба ѓазалиёту рўбоиёти классикон кунанд ва шояд ашъореро дарёбанд, ки дар ќолаби мусиќи эстрада бештар мувофиќ бошад. Фаќат кўшиш ва љустуљў лозим аст.

www.ruzgor.tj


4

Никоњ ва рўзгор

www.ruzgor.tj

№06 (006) 10 июли соли 2013

Мушкилот бо чинињо афзоиш дорад?! ИЗДИВОЉ БО ДУХТАРОНИ ТОЉИК Мушоњидањо нишон дода истодааст, ки дар њудуди кишвари Тољикистон њамасола зиёд шудани мардуми Чин ба назар мерасад. Мардуми кории чинї ба Тољикистон ќасди омадан доранд, вале рафтан не, чаро? Сабабњо њам зиёданд. Яке агар фазои ором дигаре озодї, имконот ... ва расидан ба тариќи осонї бо хонумњои тољикї будааст. Ба гуфтаи коршиносон, аз фаъолияти чинињо дар Тољикистон мо њам фоида мебинему њам зарар. Яке аз он нуќсонњое, ки муњољирони чинї дар Тољикистон ба амал овардаанд, ин издивољи муваќќатї бо хонумњои тољик мебошад.

-Медонам, ки занњои мо њељ ваќт розї намешаванд, ки шавњарашон зани дуюм гирад, лекин кори наѓз дошта бошад, маъоши хуб ба даст орад, дар умум таъмин карда тавонад,чаро не, чї ишколе дорад? Дар масъалаи издивољи духтарони тољик ба шањрвандони кишвари Чин рўњониён мегўянд, ки агар шањрванди Чин Исломро ќабул кунад, мешавад, ки як оилаи исломї барпо кард. Вале дар акси њол, Ислом ин

ри чинї дар Хуљанд чанд зани тољикро гирифтааст. Шумо тасаввур мекунед, ки 10 сол пас фарзанди зани тољик падарашро хитої мегўяд? Ин дањшатаст, дањшат! Бовар дорам, ки ин тухмњои киштаи чинї барои забт кардан як давлат осон аст. Ва ин заминаи як давлат аст. Ваќте бо як нафараш бо забони тољикї суњбат кардам, ў бо ман ба роњат ба забони модариам сўњбат кард. Онњо аллакай тољикиро ёд гирифтаанд. Чун пурсидам, ки ин љо зан надоред ва безанї чи кор мекунед? Бо ишораи ангушт гуфт, ки фалонї њамкорам дар Хуљанд 3 зани тољикї дорад.

иљозатро ба мусалмондухтар намедињад.

БО МАРДИ АФРИЌОЇ ВА НАЗАРИ РЎЊОНИЁН Гулнора Амиршоева, мудири нашрияи "Вечерний Душанбе" бар ин назар аст, ки зани тољик бигзор бо марди африќої издивољ кунад, зиндагии вай аст, њељ кас набояд монеъ шавад ва зани тољик њар тарзе

М

Умед Сиддиќшоњ, махсус барои "Рўзгор" Дар ин бора Маърифат Њасанова, як масъули шўъбаи сабти асноди њолатњои шањрвандии Ќўрѓонтеппа, ба расонањо гуфтааст, бисёре аз чинињо танњо ба хотири манзили зист ва рўзгори таъмин доштан бо занони тољикистонї њамзистї кардаанд. Вай аз як љавонзани 17-солае мисол меорад, ки њамзистии кўтоњмуддате бо як соњибкори чинї дошта, аммо њамакнун бо ду тифли худ дар чорсўи зиндагї саргардон мондааст: "Мутаассифона, њолатњои зиёде њастанд, ки духтарони љавони мо бо чинињо зиндагї карда, аз онњо фарзанддор шудаанд, вале имрўз таври маълум сарсон мондаанд. Масалан, ман метавонам як мисоли мушаххас биёрам, ки як духтараки хеле љавони тољик, ки дар маркази Ќўрѓонтеппа зиндагї мекунад, бо як тољири чинї бидуни никоњи мусалмонї ва ё никоњи давлатї њамзистї кардааст, фарзанддор шудааст, дугоник зодааст, аммо фарзандонашро њоло худаш саробонї мекунад, чун падари тифлон њамон чинии ба истилоњ,

www.ruzgor.tj

ЧИНИЊОИ СУЃД ВА АЛАМИ ЉАВОНОНИ ТОЉИК Ин нигаронї дар вилояти Суѓд њам зиёд ба чашм мерасад. Шањрванд Муњаммад Абдулвоњидов ба нашрияи "СССР" нигаронї намуда гуфтааст, ки ман 2 њафта пеш бо як сафар ба заводи арматурбарории шањри Хуљанд рафтам, ки завод њоло дар дасти хитоињо гардон аст. -Маро алам мекунад, ки як арматурбаро-

"рањгузар" аст, ки баъди таваллуди фарзандон ба куљое рафтаасту ўро пайдо карда наметавонанд. Он љавондухтар аз шўъбаи САЊШ гиламанд шудааст, ки гўё агар мо никоњи онњоро ба ќайд мегирифтем, падари кўдаконаш намегурехт. Вале њайњот, никоњи давлатї њам онњоро боздошта наметавонад…" РАФТОРИ ТОЉИКОН ШАБЕЊИ ЧИНИЊО? Ба гуфтаи Бањром Самадов, сокини ноњияи Њисор, рафтори чинињо дар Тољикистон шабењи муносибати тољикон бо русзанон дар Русия аст, ки баъди чанд муддате фаъолият намудан, њамсару фарзандони руси худро ба истилоњ "кидат" намуда бармегарданд. Ў мегўяд, ки ин амали чинињо болои духтарони тољик албатта як нањс аст, вале бояд ќоил шуд, ки ин камбудї нахуст дар худи мо тољикон аст, ки ањамият намедињем ва баъдтар аз дигарон дар хашм меоем, ки бо духтарони мо чинињо расидаанд...

e mail: info@ruzgor.tj

аро алам мекунад, ки як арматурбарори чинї дар Хуљанд чанд зани тољикро гирифтааст. Шумо тасаввур мекунед, ки 10 сол пас фарзанди зани тољик падарашро хитої мегўяд? Ин дањшатаст, дањшат! Бовар дорам, ки ин тухмњои киштаи чинї барои забт кардан як давлат осон аст. Ва ин заминаи як давлат аст. Ваќте бо як нафараш бо забони тољикї суњбат кардам, ў бо ман ба роњат ба забони модариам сўњбат кард. Онњо аллакай тољикиро ёд гирифтаанд. Чун пурсидам, ки ин љо зан надоред ва аз безанї чи кор мекунед? Бо ишораи ангушт гуфт, ки фалонї њамкорам дар Хуљанд 3 зани тољикї дорад.

мехоњад зиндагї кунад. Сабоњат Сафарова, муаллимаи яке аз мактабњои дењ дар ноњияи Рўдакї мегўяд, ки танњо шунидани њамин хабар маро асабонї мекунад. Ва ба ростї ман зид њастам, ки зани тољик ба марди чинї расад. Ў мегўяд аввалаш, ки духтари покфитрат њељ ваќт зани чинї намешавад, дуюмаш ин бањона аст, ки духтар пир шуду ё рўз гузаронида натавонисту маљбур шуд, ки зани кадом марди чинї шавад. Ва дигар ин ки мо мусулмонем ва бояд зани марди мусалмон бошем. Ба андешаи хонум Сабоњат аз зани кадом чинї шудан хубтар ин аст, ки тољикзан зани дуюми тољики мусулмони худ гардад.

ruzgor@mail.ru

ТОЉИКОН БА РУСИЯ ЧИНИЊО БА ТОЉИКИСТОН Ба андешаи коршиносон, теъдоди муњољирони кории тољик дар Русия сол то сол зиёд мешаваду дар Тољикистон теъдоди муњољирони кории Чин. Раванди муњољират бо њамин тарз љараён дорад. Ба гуфтаи коршиносон сабабњои мондани чинињо дар Тољикистон зиёдаст. Ба монанди озодии фаъолият, осудагии кишвар, камии ањолї, тиљорати сердаромад… Комил Аюбї, коршиноси мустаќил мегўяд, ки сабаби дигар њам љой дорад: "Обу њавои мусоиди Тољикистон намегузорад, ки на танњо мардуми чиниро, балки дигар шањрвандони хориљиро аз Тољикистон берун раванд." Њамчунин ба иттилоъи расонањо, ањолии Чин имрўз аз якуним миллиард гузаштааст, бинобар ин сабаб мардуми ин кишвар ба тамоми дунё њиљрат карда истодаанд. Ба гуфтаи онњо, ин ибтикор тасмими њукумати онњост, ки дар тамоми ќитъаи олам фаъолияти шањрвандони худро аз лињози молиявї дастгирї кунад. Имрўз дар Тољикистон, тибќи иттилоъи расонањо, расман зиёда аз 80 њазор нафар чинї фаъолият дорад, вале манобеъи ѓайрирасмї теъдоди аз ин бештарро ќоиланд. Њамзамон бояд ќайд кард, ки беш аз 60 дарсади муњољири кории хориљии дар Тољикистон сукунатдошта чиної мебошанд. Бархе аз коршиносон ва созмонњои байналхалќї шумораи муњољирони кории тољикро дар кишварњои хориљї аз ду миллион зиёд мегўянд. Коршиносони масоили иќтисодї њам бо назардошти мизони интиќоли маблаѓи аз сўйи муњољирон ирсолшуда мегўянд, ки теъдоди муњољирон ба ду миллион нафар расидааст. Ба маълумоти Созмони Милали Муттањид, агар дар солњои 60-уми асри гузашта шумораи муњољирони мењнатї дар љањон 65 миллион буд, ин раќам дар соли 2010 ба 214 миллион расид. Њамчунин дар асоси пешбинињои СММ то соли 2050 шумораи муњољирони мењнатї дар тамоми дунё 405 миллион нафарро ташкил хоњад кард. Дар умум бояд гуфт, ки издивољи духта-

ри тољик бо чиноињо танњо сабаби иќтисодї набуда он љанбањои дигар њам дорад. Табиати зан аст: чун шавњари тољик наёфт, маљбур аст, ки бо афѓону чиниву африќої расад. Аз ин лињоз ман аз масъулини баландпояи кишварамон таќозо дорам, ки ба бойбачањои тољик имкон дињанд, то соњиби на як зан балки ду ё се занї бошанд. Ва ин амал њам то њадди имкони Ќуръон дастур дода бошад ва илло эњтимол дорад то чанд соли дигар миллати тољик, ки аллакай омехта шудааст ба нестї равад. Ва аз бонувони тољик ман хоњиш дорам, ки барои як бурда нон ба чиниву афѓонњо нарасанд агар чї Ислом ин иљозаро додааст ва он њам дар сурати ќабул доштани ањкоми Ислом.


www.ruzgor.tj

Синамо дар рўзгори мо

Сафар Њакдодов:

-Пас аз воќеањои солњои навадум як шакли мутамаркази маблаѓгузорї ба синамо, ки дар замони Шўравї буд, аз байн рафт ва ин асар гузошт ќариб то солњои 2000-ум. Њамаи кишварњои собиќи Шўравї то андозае аз истењсоли филм дур монданд. Вале аксари онњо кинотеатрњои худро нигоњ доштанд ва тавонистанд, ки филмњои хориљиро ворид кунанду дар кинотеатрњо ба намоиш гузоранд. Кинотеатрњои худро љавобгў ба талаботи замони нав намуданд, то бинандаро љалб карда тавонанд ва бо иљрои ин кор як сармояи муайяне вориди хазинаи ташкилотњои синамоии онњо шуд. Мо ин корро карда натавонистем. Истењсоли филм он айём дар Тољикистон ќариб ки аз байн рафта буд. Агар дар сол филме истењсол мешуд, онро тариќи телевизион пахш мекарданд. Намоиши филмњо ба бозорњо , ба утоќњои тангу торик рафт, тамошобин аз кинотеатрњо дур монд. Баъдтар технология бештар рушд карду интернету шабакањои моњворавї иќтидори синаморо ба дасти худ гирифт. Толорњо холї монданду шакли

ни Шўравї кор мекард, вале чун мутахассисон рафтанд, касе онњоро истифода бурда натавонист. Чун инсон њамеша ба чизи нав таваљљуњ дорад, љавонон ба интернет рўй оварданд ва њама дар њалќањои хонаводагиву гуруњии худашон мањдуд шуданд. Њамин тавр њамаи ин омилњо зарбае шуд ба синамои њирфаї. Чун синамогарони њирфаї рафтанд, насли љавони мо ба душвории нора-

вори холї буд. Ва маљбур шудем, ки бозёфтњоямонро барои ба як маркази филмнамоишдињї табдил додани "Зебуниссо" харљ кунем ва аз ин сабаб идрорпулї ё кўмакпулие, ки ба синамогарон дар њар се моњ медодем, дар ин ду сол дода натавонистем. -Даромади моли Иттињодия аз кадом њисоб аст? -Мо як ташкилоте њастем, ки аз буљаи давлат ягон танга намегирем ва даромади аслии мо аз њисоби пайдо кардани кўмакпуливу грантњо ва дар доираи баргузор кардани ягон чорабинї ба даст меояд. Бояд зикр кунам, ки давоми ин ду сол мо аз ташкилотњои байналмилалї боз як гранте пайдо кардем ва Энсклопедияи кинои тољикро ба чоп омода намудем. Шояд агар як сохтори вижа ба ин кор машѓул мешуд, маблаѓњои зиёде сарф мекард, аммо мо чанд нафаре, ки дар садорати иттињодия будем, ба ин кор машѓул шудем. Мутаассифона, њанўз як роњи коммерсиеро наёфтаем, ки маблаѓњои бештаре рўйи даст дошта бошем ва гумон мекунам ин њам вобаста ба мушкилињои синамои тољик аст. -Чаро то имрўз филми тољикї барои филмбардор даромад намеорад? -Мо анъанаи дар кинтеатрњо баргузор кардани намоиши филмњоро аз даст додем. Њамин раванд

худро таѓйир доданд. Мо чун дидем, ки бо лавозимоти аз даврони Шўравї монда дигар филм намоиш дода намешавад, роњњои дигари пахши филмро накофтем. -Пас аз тамошои филмњои њамсоякишварњои мо, амсоли Ќирѓизистон, Узбекистон ва њатто Афѓонистони ноором кас мушоњида мекунад, ки сатњи филмњои тољикї дар муќоиса бо филмњои онњо хеле паст аст. Сабабаш дар чї бошад?

Ваќте, ки мо аз марказ омадем, дар инљо на курсї буд на пардаи синамо, танњо чор девори холї буд. Ва маљбур шудем, ки бозёфтњоямонро барои ба як маркази филмнамоишдињї табдил додани "Зебуниссо" харљ кунем ва аз ин сабаб идрорпулї ё кўмакпулие, ки ба синамогарон дар њар се моњ медодем, дар ин ду сол дода натавонистем. ба фаъолияти мо њам асар гузошт, яъне дигар филмофарон натавонистанд бо љалби тамошобин аз филми сохтаи худ сармояе ба каф оранд. Дигар кишварњо дубора кинотеатрњои худро фаъол карданд, масалан дар Русия, Ќирѓизистон, Ќазоќистон тамошобин ба синамо меравад ва аз харидани билет як маблаѓе ба хазинаи ташкилотњои синамої дохил мешавад. Мо то имрўз ин анъанаро барќарор карда натавонистем ва ин яке аз мушкилињои умдаи мо аст. -Чаро барќарор карда натавонистем?

-Як сабабаш шояд дар дур шудани таваљљуњи мо ба синамо бошад. Дар паси воќеањои маълуми солњои 90-ум мо як фурсатеро дар синамо аз даст додем ва кишварњои дигар чанд ќадаме аз мо пеш гузаштанд. Бо касофатии он рўзњо мо, синамогарон, як давраи таърихиро аз даст додем. Сабаби дуюмаш дар он буд, ки мутахассисони соња аз кишвар рафтанд, чї мутахассисони техникиву фаннї ва чї коргардону њунармандон. Бояд дар ин давра насли љавоне ба вуљуд меомад, ки ин халогиро пур мекард. Њатто њамон васоил ё технологияи филмофарии замо-

ruzgor@hotmail.com

5

риќи сохтори миллии синамои Фаронса танзим мекунад. Билети филми фаронсавї 5 доллар асту билети филми амрикої 10-доллар ва панљ доллар аз билети филми амрикої ба рушди синамои миллии Фаронса сарф мешавад. Яъне, ба њар роњу восита филмофари ватанї дастгирї карда мешавад. Ман ба боварї мегўям, ки бидуни дастгирии давлат њељ гуна синамо

Дар паси воќеањои маълуми солњои 90-ум мо як фурсатеро дар синамо аз даст додем ва кишварњои дигар чанд ќадаме аз мо пеш гузаштанд. Бо касофатии он рўзњо мо, синамогарон, як давраи таърихиро аз даст додем. соии маблаѓ ва дастрас набудани технология мувољењ гардид. Аммо баъдтар љавононе пайдо шуданд, ки бо маблаѓи камтарин ба филмофарї даст заданд ва чанде аз онњо муваффаќ шуданду чанди дигар на. -Аммо синамое, ки љавонони мо меофаранд, аксаран аз љониби синамогарони њирфаї мавриди танќид ќарор мегирад… -Синамо як тарзи тиљорат аст.

"Синамо бе дастгирии давлат рушд намекунад" -Аз Шумо њамчун аз Раиси Иттифоќи синамогарони Тољикистон аввалан мехоњам бипурсам, ки фаъолияти ин иттињодия имрўз дар кадом сатњ аст? -Иттињодияи синамогарони Тољикистон бо ибтикори яке аз бузургмардони синамои тољик Борис Кимёгаров њанўз 50-сол пеш таъсис ёфта, гумон мекунам таъсиси иттињодия њам дар доираи талаботњои сохтори њамон давра сурат гирифта буд. Солњои зиёд ин иттињодияро шахсони гуногун аз ањли њунар роњбарї мекарданд. Ду сол ќабл дар Анљумани дањуми Иттифоќи синамогарони Тољикистон ман њамчун раис интихоб шудам. Иттињодия як ташкилоти љамъиятї аст, ки дар асоси Низомнома фаъолият дорад ва маќсади аслияш њам дар як ташкилоти ѓайридавлатї љамъ овардани синамогарони њирфаї аст. Вобаста ба њамин низомнома мо пеш аз њама ба тарѓиби синамои асили тољик ва њамзамон бо доир кардани њафтаи филмњои кишварњои гуногун ба тарѓиби синамои љањонї машѓул њастем. Њамчунин мо пуле њастем барои бурдани осори филмофарони тољик ба љашнворањои хориљ. Дар конфронсњои байналмилалї њар сари чанд ваќт намояндагони иттињодия ё филмсозон иштирок мекунанд ва ба ин васила равандњои гуногуни синамои љањониро меомўзему огоњ њастем. Ин аст вазифањои аслие, ки Низомномаи мо муайян кардааст. Аз тарафи дигар, аз њаёти шахсии њар нафар узви иттињодия огоњ буда, ба ќадри имкон ба онњо кўмак мерасонему дар њолати мушкилияшон дастгирї менамоем. -Пас, Иттифоќи синамогарони имкони молї дорад, ки синамогаронро дар вазъи мушкилашон дастгирї карда тавонад? -Мутассифона, ба аъзои худ дар чанд соли охир кўмаки бевоситаи молї расонида натавонистем, барои он ки ваќте дар марказ будем, як андоза имкон доштем, аммо дар ду соли охир хеле аз тавонмандињоямон барои дубора барќарор кардани ин бинои нав, яъне хонаи кинои "Зебуниссо" сарф шуд. Ваќте, ки мо аз марказ омадем, дар инљо на курсї буд на пардаи синамо, танњо чор де-

№06 (006) 10 июли соли 2013

Ба вай сармоя мегузоранд ва истењсол мешавад. Синамо мол аст. Адабиёт моли интеллектуалї аст, синамо њам интеллектуалї њасту њам бозорї. Ваќте, ки як синамогари муваффаќ дар Узбекистон ё Ќирѓизистон пайдо мешавад, аллакай тамоми пахшкунандањо, тамоми кинотетарњои љумњурї ба вай фармоиш медињанд ва дар санаи муайян омода шудани филми ўро интизор мешаванд ва њисоб мекунанд, ки ба филми ў чї ќадар тамошобин меояду чї ќадр сармоя ба даст меояд. Кори филм њанўз ба анљом нарасида, онњо таблиѓи филмро шуруъ мекунанд. Масалан, дар Бишкек ду донишгоњ њаст, ки њамасола то сад нафар мутахассисони соњаи синаморо тарбия мекунад. Боз љавонони онњо ба Аврупову Амрико рафта санъати синаморо аз худ мекунанд. Тамоми кинотеатрњояшон фаъол аст. Бубинед, дар Фаронса чунин аст, ки тамоми телевизионњо вазифадор шудаанд, ки филм истењсол кунанд ва филмро фаќат баъди пурра пањн шуданаш дар кинотеатрњо дар телевизион намоиш медињанд ё дар дискњо ба бозор мебароранд. Њатто телевизионњо њаќ надоранд, ки дар ваќти намоиши филм дар кинотеатр барнома ё илмњои хориљии љолиб нишон дињанд, то тамошобинро ба худ љалб накунанд. Давлат инро аз та-

info@ruzgor.tj

рушд намекунад. Дар Узбекистон давлат солона барои сохтани њафтод филм кўмак мекунад. Дар Ќирѓизистон њам аз буљаи давлат барои тањияи филмњо маблаѓ људо мешавад. Баъд сарватмандонашон њам мебинанд, ки ба синамо маблаѓ гузоштан фоидаовар аст, сармоя мегузоранд. -Шумо дуруст гуфтед, маркази миллии синамо барои рушди синамо дар њар кишвар зарур аст. Аммо оё Тољиккино ё Тољикфилм ин рисолатро иљро карда наметавонанд? -Тољиккино њам ба он сохторе, ки имрўз дорад, дар ихтиёри Кумитаи телевизион ва радио аст. Њозир њамаи ќудрати онњо ба назорати филмњои хориљие, ки ба бозори Тољикистон ворид мешавад, равона шудааст. Бояд онњо ба пахши филмњо таваљљуњ кунанд.

Пахши филмњо ба воситаи кинотеатрњои хуб сурат мегирад. Аммо таъсиси кинотеатри хуб сармоя ва технологияи муосир мехоњад. -Пас Шумо кадом омилро дар рушди синамои миллї таъсиргузор медонед? -Як сохторе бошад, ки шабу рўз андешаи синаморо кунад. Роњњои гуногуни рушди синаморо тањќиќ карда, ба давлат пешнињод кунад ва давлат онро дастгирї намояд. -Иттињодияи синамогарон ин корро намекунад? -Иттињодияи синамогарон ташкилоти љамъиятї аст. Барои иљрои ин сохтори давлатї лозим аст. Дар давлат ќонунњое ба вуљуд оянд, ки комплексї ин чизњоро баррасї кунанд. Ваќте, ки ин гуна маркази миллии синамо ба вуљуд меояд, њамаи масоили синамо ба тадриљ роњи њалли худро пайдо мекунад. Ин марказ метавонад бо тољирон дар мавриди сармоягузорї кардан дар тањияи филмњо њамкорї намояд. -Иттињодияи синамогарон боре барои таъсиси њамин гуна марказ ба Њукумати кишвар пешнињод ирсол намудааст? -Ба Њукумат мактуб навиштем, њатто њамон модели фаронсавиро њам пешнињод кардем. Вале то њанўз љавоб нагирифтаем. Шояд дар њоли омўзиш бошад. -Хуб ташаккур барои суњбат. "Рўзгор"

www.ruzgor.tj


6

Аз рўзгори адиб

www.ruzgor.tj

№06 (006) 10 июли соли 2013

Равшани Махсумзод:

"Иллат дар тарѓиб нашудани адабиёт аст" -Мехостам дар оѓози сўњбатамон андешаи шуморо дар хусуси вазъи насри муосири тољик бифањмам. -Солњои охир оид ба бурду бохти адабиёти муосири тољик, аз љумла шохаи насри он, гапу калочањо зиёданд. Гоњо чунин ба назар мерасад, ки касе бекор монд, дар ин хусус дањони сўњбат мекушояд ва бањудаю бењуда адибонро нањ мезанад. Бисёрињо ноогоњона, осори нависандагонро як сатр њам нахонда ба боѓи наср санг меандозанд. Ба ќарибї дар њафтаномаи бонуфузи "Минбари халќ" Тоњир Рашидов ном муаллиф дар маќолаи худ ба таври ќотеъона навиштааст, ки шеъру њикояњои адибони муосир на танњо пучу бемаъниянд, бал хонандаро аз роњи рост мунњариф месозанд. Магар чунин доварињо аз рўи адолат аст? Албатта, дар ягон давру замон ва дар адабиёти ягон халќ чунин набуда, ки њама хуб ва олї нависанд. Адабиёт низ мисли њар соња бурду бохт, хубию бадињо дорад, зеро сухан вуљуди зиндаест, ба осонї даст намедињад ба њар кас. Як њикоя ё ќиссаи сустро хонда намешавад ба кулли адабиёт бањо дињї. Солњои охир бинобар пайдо шудани матбаањои зиёди хусусї њар касе пул дорад, чизњои хому хаталаро низ чун моли адабиёт ба чоп расонда пешкаши хонанда, балки ба сараш бор мекунад. Чун низом иќтисоди бозоргонист пеши ин гуна ашхосро гирифтан низ душвор. Аз ин нигоњ моро наќди адабии ќавї лозим аст то сараро аз саќат људо карда, љилави ин гуна "корчаллонњои адабиёт"-ро бигирад. Бо вуљуди ин, агар ба адабиёти бист соли охир нек бингарем бисёр њикоя, ќисса ва романњое эљод шуданд, ки бори адабиёт мекашанд ва ба хонанда ѓизои маънавї мебахшанд. Аммо иллат дар тарѓиб нашудани онњост. Солњои охир осори нависандагон аз љониби мунаќќидону муњаќќиќони адабиёт хеле кам баррасї мегардад. Имрўз, дар замони сармоядорї, бинобар боло гирифтани њирси молу пулѓундорї, костагии завќи насли наврас ва паст рафтани маќоми сухан адабиёту њунар ба дастгирию тарѓиб аз љониби давлат ниёз дорад. Хондан кори мушкил аст, зањмат металабад ва аз ин љост, ки љавонон ба љойи китоб хондан ба тамошои филмњои авомфиребонаю пур аз ќатлу куштори хориљї ва оњангу мусиќии бемаънї рў овардаанд. Мо бояд њанўз дар боѓча ва мактаб ба дили

кўдакон мењри китобро љой кунем. Бубинед имрўз љавонон барои тамошои як барномаи консертї 40-50 сомонї мепардозанд, аммо китоб намехаранду намехонанд. Ин љо њам айби волидайну мактаб ва њам ањли љомеа аст, зеро љомеаи мо аз китоб дур шудан дорад. Имрўз дар наклиёт ва ягон гўшаи боѓе нафари дар даст китобро дидан амрест муњол. -Солњои охир навиштањои кадоме аз нависандагони тољикро хондеду писандатон афтод? -Њар китобе ки дастрас мекунам ва њико-

К

ли сурб вазн дошт, эњтиромашон дар њама љо ба љо оварда мешуд. Хуллас, адабиёту санъат, китоб ва фарњанги китобхонї васеъ тарѓибу ташвиќ ва њаматарафа дастгирї мегардид. Бар замми ин нархи китоб њам барои зиёї, њам коргару дењќон ва њам барои донишљўй дастрас буд. Ёд дорам, мо њангоми тањсил дар донишгоњ, ки идрорпулиаш 40 сўм буд, ќариб њама китобњои бадеии тозанашрро мехаридем. Оё имрўз ба ин маоше, ки аѓлаби мардум мегиранд ва ё идрорпулии хандаовари донишљўён имкони харидани китоб, ки нархаш

ї гуфт, ки адабиёти имрўза хонанда надорад? Дорад. Агар шумо дар ќиёс ба замони шўравї гўед, ин гапи дигар. Дар ањди шўравї адабиёт як рукни пурќуввати идеологияи замон буд ва коммунистњо аз он фаровон истифода низ мекарданд. Шароити кору маош ва маишати адибон хуб таъмин мешуд, эшон гули сари сабади мањфилњо буданд, суханашон дар љомеа мисли сурб вазн дошт, эњтиромашон дар њама љо ба љо оварда мешуд.

яву ќиссањои дар маљаллањо ба табъ расидаро ба ќадри имкон мехонам. Дар байни китобњои охир хондаам романи "Шинак"и Юнус Юсуфї писандам афтод. Романи хубу ихчамест аз рўзгори мардуми кўњистон ва дар маљмуъ миллати тољик, ки бо вуљуди љабру зулми таърих, тохтутозу куштори аљнабиён на танњо забону фарњанг ва њувияти миллиашро њифз кардааст, балки барои ѓанї гардонидани маданияту урфу одати бегонагон, њатто душманони хеш наќши бориз доштааст. Забонаш пуробуранг. Китоби хубест барои тарбияи њисси хештаншиносию ватандорї. Агар то њол мутолиа накарда бошед, хонданашро тавсия медињам. -Чаро адабиёти имрўзаи мо хонанда надорад? Айб дар нависанда аст ё хонанда? -Кї гуфт, ки адабиёти имрўза хонанда надорад? Дорад. Агар шумо дар ќиёс ба замони шўравї гўед, ин гапи дигар. Дар ањди шўравї адабиёт як рукни пурќуввати идеологияи замон буд ва коммунистњо аз он фаровон истифода низ мекарданд. Шароити кору маош ва маишати адибон хуб таъмин мешуд, эшон гули сари сабади мањфилњо буданд, суханашон дар љомеа мис-

аз 15-20 сомонї болост, мављуд њаст. Боз як парадокси дигари замони мо: мардуми пулдору доро завќи китоб хондан надораду шавќмандон имконияти харидан. - Чї бояд кард? - Аввал њама васоити ахбори омма, алалхусус телевизион бояд љиддї ба тарѓиби китоб ва фарњанги китобхонї машѓул шаванд. Њама китобхонањои дењот ва дўконњои китобфурўшї, ки дар солњои љанги шањрвандї аз љониби ашхоси пулдор муфт харида ба њавлию маѓозањои араќу колофурўшї табдил дода шуданд ва ё аз беањамиятии масъулин валангор гаштанд, бояд аз нав барќарор кард. Шояд барои паст бурдани нархи китоб матбааю нашриёт ва маѓозањои китоб аз андоз озод карда шаванд. Дар замони шўравї дар буљети мањаллї махсус моддае буд, ки љињати таъмин намудани китобхонањои дењот бо китобњои нав њар сол маблаѓи муайяне људо карда мешуд. Аммо имрўз бинобар кофї маблаѓгузорї нашудан солњои сол ба ин китобхонањо адабиёти тозанашр ворид намегардад. Албатта, китоб нону шакару равѓан нест, ки мардум њар рўз барои таъмин рўзгори хеш бихаранд, Лекин инсон

дар баробари шикам сер кардан ба ѓизои маънавї низ ниёз дорад ва агар нархи китоб барои мардум дастрас бошад, њатман мехаранду мутолиа мекунанд. -Чанд моњ ќабл дар Китобхонаи миллии Тољикистон бо иштироки кормандони Вазорати кишоварзї ва вазири он мањфили шумо баргузор гардид. Ин ташаббуси вазорат буд? -Ташаббускори он мањфил Китобхонаи миллї, њайати эљодии нашрияи "Дунёи китоб" ва шоир Хайрандеш буданд. Дар омади гап бояд зикр намоям, ки яке аз дастовардњои назарраси фарњангии даврони истиќлол бунёди Китобхонаи миллии Тољикистон аст. Бинои боњашамест бо технологияи навин таљњизонидашуда, дорои толорњои боњашамат, ки метавон ба сайёњон ва мењмонони хориља чун яке аз кохњои шоёни таваљљўњи пойтахтамон нишон дод. Дуюм, роњбарияти ин даргоњи илму маърифат тањти сарварии адабиётшиноси маъруф Носирљон Салимов ташаббуси наљиберо пеша кардаанд, ки љињати тарѓиби китобу фарњанги китобхонї наќши муњим хоњад бозид. Дар китобхона пайваста семинарњо, рўнамои китобњои тозанашр, мулоќот бо олимону адибони шинохта доир мегардад. Ба хотири тарѓиби китоб ва љалби доираи васеъи хонандагон ба китобхонї тасмим гирифта шудааст, то њар моњ бо иштироки кормандони ин ё он вазорат ё корхона мањфил доир гардад. Ќаблан асари муњокимашаванда дар шакли китоб ё нусхаи электрониаш ба корхонањо љињати мутолиа фиристода мешавад. Сипас, дар њузури муаллиф онро баррасї мекунанд. -Ба њайси рўзноманигор фаъолият кардан ба кори нависандагии шумо халал намерасонад? -Дар оѓоз ба њайси журналист фаъолият кардани адиби љавон ба фоидаи кор аст. Зеро њаррўза навиштани хабару маќола ва мусоњиба, ки касби журналистї таќозо дорад, барои рост шудани ќалами љавонон кўмак мекунад. Бар замми ин мулоќоту сафарњои корї таљрибаи зиндагї меандўзонад, барои эљоди њикоя маводи фаровон муњайё месозад. Аммо дуру дароз кор кардани нависанда дар рўзнома ба манфиати кор нест, чунки рўзноманигорї ноаён ваќтро мехўрад, навиштанро дилбазан ва имконияти эљоди асарро мањдуд мегардонад.

ЊАМЛА БА ПОСТГОЊИ 12 Расо 20 сол муќаддам, 13-уми июли соли 1993, як гуруњи мусаллањи низомиёни мухолифини тољик, ки дар Давлати Исломии Афѓонистон мустаќар буданд, ба постгоњи 12-ми нируњои марзбонии Русия њамла карданд. Дар натиљаи ин њамла беш аз 26 нафар сарбози Русия ба њалокат расид, теъдоде мафќудуласар шуданд. Дар бораи ин амалиёти њарбї дар замонаш ва њоло њам дар расонањои хабарї сару садоњои зиёде ба нашр мерасанд. Баъзе онро мањкум кардаанд, иддае онро ногузир донистаанд. Бархе ин њодисаро гардише дар эътироф шудани мухолифин аз сўи њукуматњои Тољикистону Русия медонанд ва мегўянд, ки ин њодиса љонибњои даргирро дар Тољикистон ба сари мизи музокирот овард. Иддае ин даъворо рад кардаанд. Хабарнигори «Рўзгор», Шукрона Ањмадова андешаи чанд соњибназареро пиромуни ин масъала пурсид ва ин посухњоро гирифт.

www.ruzgor.tj

e mail: info@ruzgor.tj

Абдулло Давлат, раиси Иттињодияи тољикони Русия: Он замон банда ёрдамчии вакили парлумони Удмуртиё будам ва робитаи мустаќим бо сиёсатмадорону вакилону мансабдорони русиягї доштам. Дар суњбатњо на як бору ду бор ба ин маънї шунида будам: «Бояд чорае андешид. Муљоњидини тољик бо як осонї яке аз постгоњњои баќуввати марзиро торумор карданд, пас маълум мешавад, ки ќувваи бузурге доранд! Русия бояд тасмими љиддие бигирад ва маълум кунад, ки агар њукумат заъиф ва мухолифин тавоно шуда истодаанд, оё дуруст аст, ки аз режими имрўза пуштибонї кунем?!». Ба гумонам он задухурд дар ба сари мизи гуфтушунид овардани ду љониб њалкунанда набуд! Шояд таконе буд, вале на бештар аз ин! Чун постгоњи русњо буд - шуру ѓавѓояш зиёд буду њаст. Чизе аз ин беш набуду нест!

ruzgor@mail.ru

Њикматёр Хикматзода, сармуњарири нашрияи овоза ва њаќиќат:


www.ruzgor.tj

Аз рўзгори адиб

Ќариб њама нависандагони имрўз баркамоли мо корро аз идораи рўзнома оѓоз кардаанд. Аммо онњое ки сари ваќт аз рўзнома ба нашриёт ё маљаллањои адабї гузаштаанд нисбат ба адибони ба ќавле дар рўзнома сари худро сафедкарда муваффаќтаранд. -Имрўз, ки ќариб њаќќи ќалам дода намешавад, шумо ба кадом хотир менависед? -Насли мо, манзурам онњое, ки аввали солњои навад ба майдони адабиёт ќадам гузоштаанд, дар оѓоз аз њаќќи ќалам бена-

ба тарафдории шумо камтар овоз доданд. Хабари муваффаќ нашуданатонро чи гуна ќабул кардед? -Агар аъзои раёсат ба чунин хулоса омада бошанд, пас ќарори эшонро бояд эътироф кард. Аммо ман бовар надорам, ки он њабдањ нафари дар овоздињї ширкатдошта китоби бандаро хонда бошанд. Шумо метавонед барои санљиш аз онњо бипурсед. Чї илољ, тарзи бањодињии мо ба њунар чунин аст… -Шумо ба навиштањои Марямбонуи

Њарчанд оњанги гуфтори Олга Тутубалина дар он маќола бисёр даѓал ва ба одоби журналистї мувофиќ набуд, аммо андешаашро дар хусуси бетараф, камфаъол ва баъзан дурўягии бархе аз намояндагони ањли зиё, ки шиорашон гўр сўзаду дег љўшад аст, фањмидан мумкин. сиб буданд, зеро чун шўравї барњам хўрд, додани њаќќи ќалам дар рўзномаю маљаллаю нашриётњо аз байн рафт ё хеле кам дода мешуд. Метавон ин наслро ќањрамон номид. Худатон ќазоват кунед: ин насл ба љуз эљоди асар, ки корест сангин, худро ба сад дар зада, барои нашри он маблаѓ мељўянд. Худо ба дили шахсони савобљўю сармоядор рањм андозаду китоб чоп шавад, масъалаи пањн кардан, яъне ба дасти хонанда расонидани он низ ба дўши муаллиф аст. Масалан, камина ду маљмўаи аввалини њикояњоямро аз њисоби дар бозор фурўхтани нўшоба ба табъ расонидам. Баъди аз байн рафтани Иттињоди Шўравї нашриётњои мо ба замони бозоргонї мутобиќ нашуданд ва то њол асосан наќши матбааро мебозанд. Онњо ба љойи он ки асарњои хубро ба нашр расонида аз фурўши он њам худ фоида бинанду њам ба муаллиф њаќќи ќалам дињанд, аз муаллиф пул ситонида чун миёнрав китоби ўро чоп мекунонанду ба дасташ медињанд. Имрўз бисёр нашриётњои давлатию шахсии мо ба њамин кор машѓуланд. Дар кишварњои дигар ноширон баъди чопи китоби нависандагон њаќќи ќалами калон медињанд то рўзгори ў таъмин бошаду беташвиш ба эљоди асари нав машѓул шавад. -Китоби "Пули Сирот"-и шумо чанд муддат пеш барои дарёфти Љоизаи адабии Иттифоќи нависандагони Тољикистон ба номи Садриддин Айнї пешнињод шуда буд, аммо аъзои Раёсати ИН

Фарѓонї ва Насим Раљаб, ки љоизаро соњиб шуданд, ошно њастед? -Бале, баъзе њикояву ќиссањояшонро хондаам. Нависандаи бад нестанд онњо. Алалхусус Насим Раљаб, ки дањсолањо боз дар собиќ рўзномаи "Пионери Тољикистон" (њоло "Анбоз") ва маљаллаи "Машъал" пурборона зањмат мекашаду чандин насли кўдакону наврасони мо бо њикояву ќиссањои эшон тарбият ёфта, ба воя расиданд, сазовори ќадрдонист. -Имрўз аксари адибон аз фаъол набудани мунаќќидону муњаќќиќони адабиёт изњори нигаронї мекунанд. То имрўз чандин китоби шумо аз ќабили "Ќалами шинос", "Духтари кўњистон", "Сояи ишќ", "Кафан киса надорад" ва ѓайрањо ба табъ расидаанд. Оё онњоро мунаќќиде наќду баррасї кардааст. -Чанд сол ќабл мунаќќиди чирадастамон шодравон Љўрахон Баќозода маќолае навишта буданд. Адабиётшиноси шинохта Шамсиддини Солењ, адибон Абдуѓаффори Абдуљаббор ва Ворис доир ба китоби "Пули Сирот" андешањояшонро дар таќризњои худ баён доштанд. Аз камфаъолиятии мунаќќидон гилаи адибон љон дорад. Имрўз камандаркам адабиётшинос ва ё мунаќќиде ёфт мешавад, ки пеши худ ягон китоби навро хонда, ба амри дилу таќозои касб онро холисонаю дилсўзона аз ѓалбери наќд гузаронида бошад. Чунин нафар нест гўем њам иштибоњ намешавад. Онњо ё ба супориши Ит-

тифоќи нависандагон ё худи муаллиф ва ё ба хотири њамшањрї ё ёру ошно будан ин корро анљом медињанд. Ин, албатта, хеле бад аст. Магар ба ин ањвол адабиёт рушд мекунад? Шумо наѓз медонед, ки эљодгарї сирф кори фардист ва њар нависанда худаш медонаду ќаламу мањораташ. Агар истеъдод модарзодї набошад, онро парвариш кардан корест душвор. Аммо гарм нигоњ доштани муњити адабї ва наќду баррасї намудани њатто як њикоя ба манфиати адабиёт ва муаллиф аст. Ба ин бештар адибони љавон, онњое ки ба майдони адабиёт нахустин гомњои хешро мегузоранд, эњтиёљманданд. Њатто як сухани ширин метавонад онњоро дилгарм созад. Устодони гузашта њамин бори гаронро ба дўш гирифта, барои дарёфт ва тарбияи истеъдодњои љавон хизмати беминнат кардаанд ва барои пухта шудани њамќаламони худ зиёда зањмат ба харљ додаанд. Мо бояд њатман он мактаби устодиву шогирдї, ки Айнии бузургвор ба он поя гузошта буду сипас дар солњои шастум Пўлод Толис ва Фазлиддин Муњаммадиев барин нависандагони чирадаст ва инсонњои љонфидо идома бахшиданд, пойбарљо нигоњ дорем. Ба назари банда ин мактаби устодию шогирдї солњои охир хеле заиф гашта, рў ба

№06 (006) 10 июли соли 2013

7

зи миллат, балки наљосатанд" истифода кард. Шумо дар мавриди зиёиёни тољик чї андеша доред? - Дар хусуси он љумлаи доњии пролетарњои љањон Владимир Ленин, ки соли 1919 дар љавоб ба мактуби нависандаи бузурги рус Максим Горкий гуфтааст, баъзе нофањмињо њаст. Бисёрињо дар он андешаанд, ки гўё Ленин - яке аз намояндаи пешќадами зиёиёни рус нисбат ба ањли зиё мутанаффир будааст. Ин фикр билкул ѓалат аст. Ленин дар он мактубаш ба Горкий, ки аз њабс шудани чанд нафар олимони шинохта ва зиёиёни пешќадам бинобар мансубияташон ба њизби кадетњо норозї буд, дар ѓазаб мешавад. Кадетњо тарафдори шоњигарї буданд ва инќилоби болшевикиро ќабул надоштанд. Ленин дар он мактуб аз љумла менависад: аз њисоби коргару дењќон насли нави ањли зиё месабзад ва дар муборизањо љињати сарнагун сохтани буржуазияву шарикони онњо, зиёичањову косалесони олами сармоя, ки худро маѓзи миллат мепиндорад, пурќувват мешавад. Аммо дар асл онњо на маѓз, балки г…анд". Воќиан, мо дар давлати демократї њаёт ба сар мебарем ва њар кас метавонад барои бењбудии кор ибрози андеша намояд. Ин ягон љойи бадї надорад, зеро бењуда нагуфтаанд аќлњоро аќлњо ёрї дињад. Њарчанд оњанги гуфтори Олга Тутубалина дар он маќола бисёр даѓал ва ба одоби журналистї мувофиќ набуд, аммо андешаашро дар хусуси бетараф, камфаъол ва баъзан дурўягии бархе аз намояндагони ањли зиё, ки шиорашон гўр сўзаду дег љўшад аст, фањмидан мумкин. Мардуми оддї дар симои зиёиён виљдони љамъиятро мебинанд ва њамеша мехоњанд эшон аз дарду ранљ ва мушкилоти онњо њарф зананд, дар њалли он сањм бигиранд. Аммо зиёиёни мо бинобар дастнигар, дасткўтоњ ва мўњтољ будани хеш ин рисолатро пиёда карда наметавонанд. Дар замони шўравї намояндаи пешќадами зиёиён муаллимон ва пизишкон ба њисоб мерафтанд. Имрўз онњо чї њол доранд? Муаллим аз назари донишљўю талабаи мактаби миёна як шахси порахўру тамаъљўй ва духтурон барои бемор

Баъди аз байн рафтани Иттињоди Шўравї нашриётњои мо ба замони бозоргонї мутобиќ нашуданд ва то њол асосан наќши матбааро мебозанд. Онњо ба љойи он ки асарњои хубро ба нашр расонида аз фурўши он њам худ фоида бинанду њам ба муаллиф њаќќи ќалам дињанд, аз муаллиф пул ситонида чун миёнрав китоби ўро чоп мекунонанду ба дасташ медињанд. Имрўз бисёр нашриётњои давлатию шахсии мо ба њамин кор машѓуланд. таназзул нињодааст. Адибони имрўз баркамоли мо, ки худ аз ин мактаби бузурги адабї бањрањо бардоштаанд, бепарвої мекунанд. Нависандаи шинохтаи рус Валентин Распутин дар як мусоњибааш аз зиёд хондани дастхат ва дарёфти истеъдодњои љавон андеша ронда мегўяд: замоне устодон моро тарбия карданд, акнун ман дар навбати худ њамон ќарзро ба адабиёт бармегардонам. -Чанд рўз муќаддам муњаррири њафтаномаи "Азия плюс" Олга Тутубалина дар як маќолааш њине, ки дар бораи бархе аз зиёиёни тољик гап мезад, аз суханони Владимир Ленин "Зиёиён на маѓ-

ќариб ба ѓоратгар табдил ёфтаанд. Бењуда имрўз дар байни мардум маќоле пайдо нашудааст: Худо гўй, ки корат ба духтуру милиса наафтад. -Дар анљоми сўњбатамон мегуфтед, ки имрўзњо чї менависед? -Ќиссае аз њаёти як љавонзан, ки дар солњои љанги шањрвандї бо вуљуди сахтию азобњо иффати худро аз даст надода, барои аз дасти яроќбадастон халос кардани шавњари хеш мубориза мекунад, аммо оќибати кор аз шавњар бевафоию тўњмату тањќир мебинад. - Барои сўњбат ташаккур. «Рўзгор»

АЗ НИГОЊИ СОЊИБНАЗАРОН Мањмадали Њаит, собиќ корманди масъули ситоди марказии АНИТ: Пас аз таѓйири ном кардани Њизби Нањзати Исломии Тољикистон ба Њаракати нањзати исломи Тољикистон устоди равоншод Сайид Абдуллоњи Нурї ибтидои соли 1993 эълон дошт, ки ЊНИТ омода ба музокирот бо њукумати давр мебошад, аммо ин даъват пазируфта нашуд. Муќовимати низомии Артиши НИТ ва бахусус њамла ба постгоњи 12-уми марзбонии рус сарманшаи музокирот буданд, ки пас аз 7 давраи мулоќоти ду рањбар ва 9 даври музокироти њайатњои мухолифин ва њукумат мо ба сулњи деринтизор расидем.

Марат Мамадшоев, мудири бахши русии ољонсии иттилоотии «Озодагон»:

Собир Вазиров, номзади илмњои иќтисодї:

Мо медонем, ки дар сиёсат, ба хусус дар кишварњои пасошўравї, хеле муњим аст, ки оппозится нишон дода тавонад, ки имконияту захирањои бузург дорад. Баъди ин њодиса њукумат дигар наметавонист мухолифинро њамчун нирўи низомиву сиёсї нодида бигирад ва маљбуран вориди гуфтушунид бо онњо шуд. Эњтимолан Русия, ки намехост чунин њодисањо дар оянда такрор шаванд, ба таѓйир ёфтани нуќтаи назари њукумат оиди мухолифин, мусоидат кардааст.

ruzgor@hotmail.com

Ќабл аз њама бояд донист, ки њамлаи мазкур то замони ба имзорасии Сулњ буд ва яке аз њамлањои хело љиддї буд. То амалиёти мазкур љониби њукумат ба он назар буд, ки мухолифин пурра шикаст хўрдаанд ва њатто бо онњо зарурияти гуфтушунид њам нест. Аммо ин амалиёт комилан баракси њолро нишон дод ва сабаби љиддї кабул кардани мухолифин шуд ва њамчунин ба гуфтушунид низ водор кард.

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


8

Љањони ислом

www.ruzgor.tj

№06 (006) 10 июли соли 2013

ШИКАСТИ МУРСЇ

нишони тањаммулнопазирии Ѓарб ба роњбари исломгарост Инќилоби исломии Миср баъди як соли пирўзї шикаст хўрд. Президенти исломгаро дар зиндон аст, садњо љонибдораш аз љониби њарбиён боздошт ва ё куштаву захмї мешаванд. Ин роњ Мисрро ба куљо хоњад буд?

мемонад. Матузов инро як шикасти сардаргумкунандаи исломиёни бунёдгаро дар минтаќа ва љањон медонад. ДАСТИ АМРИКО? Суолест, ки посухи даќиќ надорад ва расман аз љониби Кохи Сафед такзиб шудааст. Аммо шоеъоте вуљуд доранд, ки аз дахолати Вашингтон дар умури Миср далолат ме-

Бобољони Шафеъ, шорењи сиёсии "Рўзгор" Њафтаи гузашта дар Миср табаддулоти њарбї сурат гирифт. Ва ин як рўйдоди комилан пешгўишаванда буд, чун њарбиён ќаблан ду рўз ба мухолифон ва љонибдорони Муњаммад Мурсї, президенти интихобии ин кишвар фурсат дода буданд, ки бо њам канор оянд, дар акси њол даст ба амал хоњанд зад. Ин худ як раванди дахолати ошкорои њарбиён дар умури сиёсии Мисрро пешгўї мекард ва яќин буд, ки бо истифода аз тазоњуроти мардуми норозї аз амалкардњои президент Мурсї низомиён як бори дигар сари ќудрат меоянд ва оќибати ин табаддулот њоло њам пешгўинашаванда аст. Як сол ба инљониб, ки "Барордарони мусалмон" сари ќудрат ќарор дорад, намояндаи он Муњаммад Мурсї ба исломгарої муттањам мешавад ва љомеаи либералии Миср њоло тавони бардошти тањаввулоти шариатиро надошт. Аз ин рў аз ќабл пешгўї мешуд, ки пирўзии исломиён дар љомеаи имрўзаи араб худ хислати муваќќат дорад. Зеро агар аз сўе љомеа омодаи пазириши низоми исломї набошад, аз љониби дигар худи олами Ѓарб ва роњандозикунандаи "бањори араб" намехост зимоми амр ба дасти исломиён гузарад. Зеро ин айни он чизе буду њаст, ки бегона ба арзишњои демократии ѓарбист. Яъне, тарроњони демократияи ѓарбї њанўз љоеро барои исломи демократї људо накардаанд. Аз назари тањлилагарони ин ќитъа аз хоки олам Ислом ва демократия ду ќутби муносибатњои башарии ба њам бегонаанд. Ва инак, сарнавишти "бањори арабї" дар Миср ба дасти њарбиён њалл мешавад, эъти-

сиёсати Федератсияи Русия Александр Игнатенко сарнагун шудани Муњаммад Мурсї шакли нави инќилоб аст, ки дар он мардум барои кўмак ба њарбиён мурољиат карданд. Ваќте вазири мудофиаи мамлакат Абдулфаттоњ ас-Сисї тарњи "харитаи роњ"ро ќироат кард, дар атрофи ў аллакай хеле аз анбўњи мардум гирд омада буданд ва њамон ваќт мушаххас буд, ки роњбарї барои Мурсї ба поён омадааст. "Наметавон онро табаддулоти њарбї номид. Он бидуни шак идомаи њамон инќилоби 25 январи соли 2011 аст, на чизи дигар. Он диниву мазњабї набуд ва љорї сохтани ќонунњои шариатро талаб намекард. Танњо мехост озодї бошад ва адолати иљтимої риоя гардад", - мегўяд журналисти мисрї Мазин Аббос.

кунанд. Он ки худи инќилобњои арабї зодаи тафаккури амрикої буданд, шаке нест. Њанўз дар аввалин рўзњои шикасти Њуснї Муборак Барак Обама ба худкомагони олам паём дода буд ва дар он сарењан таъкид мекард, ки инќилобњои арабї тибќи сенариёи Амрико сурат мегиранд ва баъди панљ сол дар олам њокимон ва кишварњои худкома боќї нахоњанд монд. Аввали њафтаи љорї "New York Times"нашрияи маъруфи чопи Амрико хабари њангомабарагезе интишор дод, ки тибќи он Вашингтон чанд лањза пеш аз табаддулоти њарбї ба Муњаммад Мурсї дасти мадад дароз кардааст, вале ин президенти Миср буд, ки пешнињодро нодида гирифт ва имрўз кишварро ба вартаи њалокат тела дод. Бино ба навиштаи ин нашрия пеш аз табаддулот ва анљоми соати зарбулаљали њарбиён вазири умури хориљии яке аз кишварњои арабї бо Мурсї дар тамос шудааст

Рўзноманигор Афшин Раттанзї, як тан аз тањлилгарони машњури њаводиси араб, бар ин назар аст, ки бо "интихоби неолибералии Сандуќи байналмилалии асъор Мурсї бозии сиёсиро бохт. Вай ќишрњои гуногуни ањолї, аз љумла, коммунистон, анархистон ва њатто, бахши азими исломиёнро ба худ зид кард. Њатто, онњоеро њам ноумед сохт, ки њељ намехостанд њарбиён ба ќудрат баргарданд ва ба ин хотир, ба љонибдории Мурсї овоз дода буднд.

моди мардум ба демократия коста мегардад, дар ин кишвар як љанги шањрвандии тўлонї дар остонаи шурўъ шудан аст. Аз њоло аз кушта шудани дањњову захмї гардидани садњо нафар гузоришњо мерасанд. Ба дигар маънї, барканории Муњаммад Мурсї ва ба зиндон андохтани ў њоло оѓози кор аст. Рўзи љумъаи гузашта тарафдорони "Бародарони мусалмон" барои дифоъ аз президенти худ даст ба тазоњуроти густарда заданд ва шиорњое дар миён андохта шуданд, ки бўи ќасос доштанд. ТАБАДДУЛОТ Ё ИДОМАИ ИНЌИЛОБИ СОЛИ 2011? Коршиносон ва тањилигарони кишварњои мухталиф рўйдодњои Мисрро аз дидгоњи худ шарњу тафсир мекунанд. Чунончї, аз назари президенти пажуњишгоњи дин ва

www.ruzgor.tj

Вячеслав Матузов, президенти Љамъияти њамкорињо бо кишварњои Араби Русия мегўяд агарчї аз сўе Мурсї намояндаи "Бародарони мусалмон" аст, вале муддати тўлонї дар Амрико зистааст, дар маљмаъаи њарбї ва саноатии ин кишвар кор кардааст ва ба њаддест, ки духтаронаш шањрвандони ИМА мебошанд. Ин тањлилгар бар ин назар аст, ки дар тањаввулоти демократии баъдимуборакии Миср нишонањои бозињои сиёсие ба мушоњида мерасанд, ки аз ИМА идора мешаванд. Ин аст, ки ба домони њукумат чанг задани нерўњои исломимаоб норозигии як бахши калони ањолии ин мамлакатро ба миён овард. Ин тањлилгар мегўяд рўйдоди охир бидуни шак ба мавќеъи љамъиятї ва сиёсии "Бародарон" зарбаи муњлик зад ва таъсири он дергоњ дар минтаќа боќї

e mail: info@ruzgor.tj

ва гуфтааст, ки вай њоло дар наќши эммиссари Кохи Сафед аст. Ин вазир аз Мурсї пурсид, ки оё вай розї аст сарвазири нав таъин кунад ва ин нахуствазир масъулияти комили ќонунгузориро ба ўњда дошта бошад ва оё ў метавонад ба ин пешнињод розї шавад, ки њамаи губернаторњои таъинкардаи худро бо афроди дигар иваз намояд. Ин шарте буд, ки ИМА мехост баъди пазириш аз љониби Мурсї ўро пуштибонї намояд ва нагузорад, ки сарнагун гардад. Аммо тибќи гуфтаи мушовирони президенти ИМА Мурсї розї нашуд ва њатто изњор дошт, ки маргро мепазирад, вале ин пешнињодро сарфи назар мекунад. Баъди гуфтугўи Мурсї бо вазири кишвари номаълум ёвари президенти Миср Эссам эл-Њаддод бо сафири ИМА дар Миср Энн Паттерсон ва мушовири президенти ИМА оид ба масоили амнияти давлатї Сюзан Райс дар иртибот шудааст. Дар љараёни ин гуфтушунидњо Њад-

ruzgor@mail.ru

додро аз омодагии њарбиён ба табаддулоти низомї њушдор доданд, аммо ёвари президенти Миср эълон кард, ки Муњаммад Мурсї омода нест шартњои ИМА-ро бипазирад. Аз љониби худ намояндаи президенти Миср дар ин сўњбатњо гуфтааст, ки сарнагун шудани Мурсї ба маънои бесуботї на танњо дар Миср, балки дар олами араб хоњад буд ва муљиби он мегардад, ки мардум эътиќодашонро ба демократия коњиш дињанд. Бино ба навиштаи New York Times президент Мурсї то ба охир бовар надошт, ки њарбиён даст ба табаддулоти низомї мезананд ва ўро барканор месозанд. Њарчанд интихоботи президентии Миср мавриди ќабули Вашингтон ќарор гирифта буд, вале њоло ба мушоњида мерасад, ки њукумати Мурсї ниёзњои Кохи Сафедро бароварда насохт. Он ки њарбиён бебокона даст ба кор шуданд, баёнгари он нукта аст, ки ризояти Вашингтон ба даст оварда шудааст. Рўзноманигор Афшин Раттанзї, як тан аз тањлилгарони машњури њаводиси араб, бар ин назар аст, ки бо "интихоби неолибералии Сандуќи байналмилалии асъор Мурсї бозии сиёсиро бохт. Вай ќишрњои гуногуни ањолї, аз љумла, коммунистон, анархистон ва њатто, бахши азими исломиёнро ба худ зид кард. Њатто, онњоеро њам ноумед сохт, ки њељ намехостанд њарбиён ба ќудрат баргарданд ва ба ин хотир, ба љонибдории Мурсї овоз дода буднд. ЭРОН ЊАМ НИГАРОН АСТ Аммо Аловуддини Булуљардї, яке аз сиёсатмадорони шинохтаи Эрон дар ин замина назари дигар дорад. Вай мегўяд нерўњои исломї бо ба сари ќудрати Миср омадан иштибоњи нобахшидании тактикї карданд. Онњо натавонистанд ва ё нахостанд нерўњои мусаллањи кишварро ба тарафи худ моил созанд "Бародарони мусалмон" тањти роњбарии Муњаммад Мурсї ба бегонагии дипломатии Эрону Миср, ки дањсолањо идома дошт, поён доданд. Баъди пирўзии инќилоби исломї дар Эрон муносибат миёни ду кишвар рў ба тирагї овард. Миср ба шоњи фирории Эрон Ризо Пањлавї пешнињоди паноњандагии сиёсї кард. Аммо Тењрон бештар баъди он ки Ќоњира бо давлати яњудї муоњадаи сулњ имзо намуд, аз режими Муборак рў тофт. Аловуддини Булуљардї, сарвари кумитаи парламони амнияти миллї ва сиёсати хориљии ЉИЭ дар сўњбат бо хабарнигорон гуфт: "Иштибоњи аввалини "Бародарони мусалмон" он буд, ки гумон карданд бо сарнагунсозии Њуснї Муборак метавонанд ба инќилоб хотима бахшанд. Илова ба њамаи ин Мурсї натавонист масоили мушкили бўњрони иќтисодиро њал кунад". Эрон метавонад аз таљрибаи худ дар бобати пирўзии инќилоб ва њифзи музафариятњои он соатњо њарф занад. Зеро роњбарияти ваќт ба муљарради сарнагунсозии шоњ аввалин коре, ки анљом дод, нерўњои мусаллањи вафодор ба инќилоб ва рўњонияти мамлакатро бунёдгузорї кард. Аммо Мурсї натавонист њарбиёнро ба худ моил созад, нерўњои амниятї низ аз ў дар фосила монданд. Ин буд, ки ваќте тазоњуроти зиддипрезидентї шурўъ гардид, на артиш ва на хадамоти амниятї ба кўмаки ў нашитобиданд. Баръакс, њарбиён бо истифода аз фурсат зарбулаљал таъин намуданд, ки тибќи он Мурсї ё канор мерафт ва ё ба хостањои тазоњуркунандагон сар мефаровард. Њамчуноне дида мешавад, бузургтарин кишвари мусалмоннишини минтаќа, ки соле пеш аз пирўзии нерўњои исломиаш дар интихоботи демократї пайѓом дода буд, имрўз дар остонаи ба хоку хун кашидан ќарор дорад. Дар њоле, ки интихоботаш чун интихоботи демократпазируфта шуда буд, љомеаи демократии Ѓарбу Амрико њузури як президенти исломгаро дар ин кишвари бузургро тањаммул накарданд.


Аз рўзгори њамсояњо

К

оршиноси масоили байналмилалї ва шарќшиноси рус Иннокентий Адясов зимни нашри як маќолаи тањлилї дар шабакаи интернет сайъ кардааст, ки омилњои ба сардї гаравидани муносиботи Тољикистону Ўзбекистонро ба баррасї гирад ва чигунании мавќеи Россияро дар бархўрдњои лафзии ин ду кишвари Осиёи Миёна пешгўї кунад. Љаноби Адясов менависад, “њарчанд муносибатњои Ўзбекистон ва Тољикистон ба даъвоњои “ќудратманди минтаќа” шудани Тошканду роњи њал наёфтани “мушкили об” вобаста аст, вале хусумати шахсии Ислом Каримов нисбат ба њамтои тољики худ њамоно яке аз омилњои муайянкунанда дар ин замина боќї мемонад.”

www.ruzgor.tj

бетарафиро нигоњ дорад ва баъзан далелњои пешнињодкардаи љониби Ўзбекистонро дастгирї кардааст. Аз тарафи дигар, менависад коршинос, нодида гирифтани эњтиёљоти Тољикистон ба гази табиї аз сўи Ўзбекистон дар бењтаршавии муносибатњои ду кишвар садди дигарест. Тољикистон дар як сол њудуди 180 миллион метри кубї аз Ўзбекистон газ мехарад. Тошканд сол аз сол ќимати фурўши гази табииро меафзояд ва бар замми ин, гоњу ногоњ љумаки газро мебандаду њамсоякишварашро дучори мушкил месозад. Дар идомаи навиштааш љаноби Адясов саволеро ба миён мегузорад, ки “айни њол Тошканд аз Эмомалї Рањмон чї мехоњад?” ва дар посух ба ин саволи худ менависад, ки ин навбат љониби Ўзбе-

тибќи овозањои зиёд њангоми сафари моњи апрелии худ ба Маскав Ислом Каримов сайъ кардааст, то назари Маскавро дар масъалаи њамлаи эњтимолии нерўњои мусаллањи Ўзбекистон ба хоки Тољикистон бифањмад, ки

№06 (006) 10 июли соли 2013

9

омилњои сар задани онњоро номбар накардааст. Дар њамин њол, менависад љаноби Адясов, Маскав дар пешорўи интихоби мушкиле ќарор дорад, ки дар ин даргирињои эњтимолї аз кї љонибдорї кунад?

Президент Каримов Тољикистонро зери роњбарии Эмомалї Рањмон вобастаи Тошканд дидан мехост, њарчанд ин кишвар расман соњибистиќлол њам бошад. Аммо Эмомалї Рањмон ин шартро напазируфт ва Каримов дар љавоб Тољикистонро дар муњосираи наќлиётиву иќтисодї ќарор дод. оё дар њолати иттифоќ афтодани чунин амалиёт Душанбе метавонад чун узви Созмони ањдномаи дастљамъии амният аз љониби Россия пуштибонї ёбад. Вале коршинос нагуфтааст, ки Маскав дар посух ба ин саволи

“Президент Рањмон бо мавќеъгирињояш бар сари пойгоњи низомии 201, гаравгонгирии халабонњои рус, гуфтушунидњо дар мавриди љойгирсозии низомиёни Амрико дар њудуди кишвараш, тангсозии мавќеи забони русї аллакай Маскавро хеле бар зидди худ шўронд. Аз љониби дигар, сиёсати Каримов њам таи солњои ахир алайњи хостањои Россия шудааст ва то љое характери оммавї

ОМИЛЊОИ БА САРДЇ ГАРАВИДАНИ МУНОСИБАТЊОИ ЎЗБЕКИСТОНУ ТОЉИКИСТОН Ба бовари коршиноси рус, президент Каримов то њоло ба он назар аст, ки фаќат бо кумаку дастгирии вай дар солњои 90-уми асри гузашта Эмомалї Рањмон тавонист сари ќудрат биёяд ва зимоми њукуматро ба даст гирад. Вале муаллиф дар идомаи матлабаш дурустии ин андешаи президенти Ўзбекистонро зери суол мебарад ва менависад, ки “Каримов шояд намедонад ё донистан намехоњад, ки пеш аз њама ба шарофати ташаббусу фаъолиятњои тўлонї ва устувори љониби Россия президент Рањмон тавонист, ки бо мухолифонаш сари мизи гуфтушунид нишинад ва љанги шањрвандї бо оштии тарафайн анљом ёбад. Мањз натиљаи њамин ташаббусњои Россия буд, ки Эмомалї Рањмон таи солиёни дароз зимоми ќудратро дар даст дорад ва то њоло дар сари њукумат аст”. Ба пиндори коршиноси рус, њарчанд наќши Ўзбекистон дар бартарафсозии муноќишаи байни тољикон муњиму назаррас аст, вале наќши дуюмдараљае беш нест. Омили дигари ба сардї гаравидани муносибатњои Тољикистону Ўзбекистонро љаноби Адясов дар амалкарди Эмомалї Рањмон баъди соњиби њукумат гардиданаш мебинад. Тавре коршинос менависад, “баробари ба сари ќудрат омадан Эмомалї Рањмон нишон дод, ки њокимиятро бо касе таќсим карданї нест, аз љумла бо пуштибони худ Ислом Каримов. Зеро президент Каримов Тољикистонро зери роњбарии Эмомалї Рањмон вобастаи Тошканд дидан мехост, њарчанд ин кишвар расман соњибистиќлол њам бошад. Аммо Эмомалї Рањмон ин шартро напазируфт ва Каримов дар љавоб Тољикистонро дар муњосираи наќлиётиву иќтисодї ќарор дод”. Омили сеюми Душанбебадбинии Тошканд, ба пиндори љано-

АЗ НАЗАРИ ЯК ТАЊЛИЛГАРИ РУС

би Адясов, оѓози сохтмони нерўгоњи Роѓун мебошад. Ба андешаи коршинос, њароси Тошканд аз он аст, ки агар Душанбе танзими маљрои оби дарёи Вахшро ба даст гирад, бегуфтугў, дар оянда метавонад бо истифода аз ин љињат дар иќтисодиёти Ўзбекистон таъсиргузор бошад. Бар замми ин, љониби Ўзбекистон даъво пеш гузоштааст, ки лоињаи бунёди нерўгоњи Роѓун чил сол пеш тарњрезї шуда буд ва љавобгўи талаботи имрўза нест. Њарчанд, мегўяд коршинос, “дар бањси об” Тошканд ва Душанбе барои дарёфти пуштибонии Маскав талошњои зиёдеро ба харљ додаанд, аммо Россия тавонистааст, ки дар ин миён то њадде

кистон аз Тољикистон талаби гирифтани обанбори Фарњодро дорад, ки ин даъво ба дунбол таѓири хати сарњадро миёни ду кишвар ба бор меорад. Обанбори Фарњод соли 1947 дар њудуди имрўзаи Тољикистон бо маќсади захираи оби Сирдарё ва обёрї кардани заминњои корами Ўзбекистону Ќазоќистон ва худи Тољикистон сохта шуда буд. Обанбор аз сарбанд ва якчанд танзимгари корезњои обрасон иборат аст ва яке ин корезњо нерўгоњи Фарњодро, ки дар њудуди Ўзбекистон љойгир шудааст, бо об таъмин мекунад. Аммо Тољикистон ба њељ ваљњ намехоњад, ки обанбори Фарњодро ба њамсоякишвараш дињад. Љаноби Адясов менависад,

ruzgor@hotmail.com

Каримов чї гуфт ва кадом роњи њалли масъаларо пешнињод кард. Ба пиндори љаноби Адясов, Ўзбекистон мудохилаи низомии худро метавонад бо фаъолиятњои густардаи исломгароён дар њудуди кишвари њамсояаш асоснок гардонад. Зеро хадамоти махсуси Ўзбекистон метавонанд фаъолияти бобарори “исломгароёни кисагиро” ба хубї тарњрезї ва амалї созанд. Аз љониби дигар, менависад коршинос, мудохилаи низомї метавонад зери шиори “њимояи ањолии ўзбекзабон” дар шимоли Тољикистон њангоми сар задани бетартибињои оммавї низ амалї гардад. Аммо муаллиф аз кадом њисоб будани бетартибињои оммавї ва

info@ruzgor.tj

касб кардааст. Ба иддаои љаноби Адясов, роњбарони ин ду кишвари Осиёи Миёна бетарафии Маскавро њар кадоме ба таври худ ќабул кардаву мехоњанд тибќи хостањои худ амал намоянд. Аммо, мегўяд коршинос, роњи њалли бењтарини масъала дар шароити афзоиши нофањмињо байни ду кишвар даќиќ бурда расонидани як нукта њам ба Каримов ва њам ба Рањмон аст, ки дар њолати ављ гирифтани низоъ Маскав наметавонад устувории режими онњоро кафолат дињад. Зеро ба нуќтаи нињої расидани муноќиша байни роњбарони Ўзбекистон ва Тољикистон метавонад суботи тамоми минтаќаро барњам занад. “Рўзгор”

www.ruzgor.tj


10

№06 (006) 10 июли соли 2013

Дин дар рўзгори мо

www.ruzgor.tj

шуд, садњо њикмати нуњуфта аст, ки мебояд дањњо рисолаи дигар тањия ва чоп шавад.

ЊИКМАТИ ГУРУСНАГЇ, РЎЗА ВА ТАНСИЊАТЇ Ривоят аст, ки Людовиг Корнаро-як аристократи машњури Венетсия, ки солњои 1465-1566 зистааст, сарватмандтарин ва шинохтатарин инсони замонаш буд. Чун соњибдавлат буд ва моли зиёд дошт, аз андоза бештар мехўрду менўшид, мастии бењад мекард. Аммо дар чилсолагї беморие домангираш шуд, ки тадриљан ўро аз по уфтонд. Њељ табибе наметавонист дарди ўро илољ кунад, њарчанд, ки варзидатарин духтурони Италия ба табобаташ доман зада буданд. Кор ба љое расид, ки умедњо канда шуданд, табибон низ ба ин натиља расиданд, ки ба умри ў рўзњои бошуморе мондааст. Аммо дар ин замон табибе њозир шуд ва баъди муоина ѓайриинтизор ба ў тавсия дод, ки гуруснагї кашад, аз хўрдану нўшидан барои як муддате даст кашад. Нињоят мўъљизае рух дод. Корнаро намурд, балки шифо ёфт ва ба по хест. Тавсияи гуруснагї ба ў сињатии комил бахшид. Шахсе, ки тибќи гуфтаи табибон бояд дар њамин синни чилсолагї бо њаёт падруд мегуфт, 101 сол умр дид ва тўли ин муддат парњез аз таом дошт. Дар синни 83-солагї китоби худро дар бораи зиндагии маќсаднок навишт. Нињоят баъди садсолагї замоне љон ба љонофарин таслим кард, ки дар роњаткурсї истироњати бофароѓат дошт ва аз он хоби роњат дигар барнахест. Оре, ин як сарнавишт аст ва агар ба таърих ва китобњои он руљўъ шавад, садњо чунин мисол пеши рў меояд. Њикмати гуруснагї дар фалсафаи моњи Рамазон баръало намудор аст ва Ислом гуруснагї ва камхўриро аз василаи наздикї ба ќурби Илоњї медонад. Агар ин њамаро ба риштаи тањлил кашем, пас мебинем, ки Ислом рўзаро василаи мубориза бо нафс ќарор додааст ва ин нуктаест, ки дар ањодиси набавї зиёд аз он ситоиш шудааст. Њатто

www.ruzgor.tj

ба њадде, ки Расулаллоњ (с) љанг зидди куффор ва мушрикинро, ки љонњои мўъминин ќурбон мешуданд, љињоди асѓар (хурд) ва љанг бо нафсро љињоди акбар (бузург) меномиданд. Ва аз Расули Худо (с) ривоят аст, ки фармуд: "Бо нафси худ ба василаи гуруснагї ва ташнагї мубориза кунед, зеро подоши он монанди подоши муљоњидин дар роњи Худост. Ва амале назди Худованд мањбубтар аз тањаммули гуруснагї ва ташнагї нест". Ва боз он Њазрат (с) фармуд: "Касе, ки шиками худро пур кардааст, ба малакути осмон роњ наёбад". Ривояте њаст аз Абдулазиз бинни Умар, ки гуфт: "Навъе аз мурѓон чињил рўз гуруснагї кашиданд, пас андар њаво бипариданд. Чун пас аз чанд рўз боз омаданд, аз онњо бўи мушк меомад". Пайѓамбари Ислом (с) як рўзгори басо фаќирона доштанд. Бо вуљуди он ки пешвои мўъминон буданд, баъзан њафтањо ноне надоштанд, ки тановул кунанд. Дар ин бора ањодиси зиёде аз сањобагони киром ривоят шуда, ки яке аз онро њадисшиносон аз забони Сањл бинни Саъд (р) овардаанд. Ў мегўяд: "Аз ваќте, ки Худованд њазрати Расулаллоњ (с)-ро

e mail: info@ruzgor.tj

ба пайѓамбарї фиристод, то рўзе, ки рўњи ўро ќабз кард, нони сафеди бидуни сабусро надид…". Ва шайх Абдуллоњи Ансорї ин њикматро чунин шарњ додаст: "(Худованд) Мустафо (с)-ро аз аввал ятим кард, то ятимонро неку дорад, пас ѓариб кард то ѓарибии худ ёд оварад ва бар ѓарибон рањмат кунад ва бемол кард вайро, то дарвешонро фаромўш накунад". Неъмати гуруснагї ва шифои беморињои зиёде аз он аз замонњои басо ќадим ба инсоният маълум будааст. Њанўз дар ќарнњои 5 ва 4 ќабл аз милоди Масењ (ъ) донишмандон дар Рими ќадим, Њинд ва Чин ба натиљае расида буданд, ки аксари беморињо ба бадани инсон аз тариќи ѓизоњои мухталиф ворид мешаванд ва як роњи табобат ва љилавгирї аз маризї њамин парњез аз таъому шароб аст. Ривоят мекунанд, ки Пифагор-олими машњу-

Гиппократ (460-357 то солшумории мо)- табиби машњур, ки њикмати тиббии "Зарар нарасон!" мутааллиќ ба ўст, љонибдори ашадии табобат бо усули гуруснагї буд. Ва ин гуна мисолњо басо зиёданд. Баъдан дар асрњои милод низ шахсиятњои басо машњуре њамин тарзи табобатро тавсия карданд. Фарќ танњо дар ин буд, ки усули мазкур илман асоснок ва такмил дода шуда. Аз љумла Абўалї ибни Сино ба маризони худ бештар аз дигарон тавсия медод, ки бо роњи гурусна нишастан ва рўза гирифтан худро муолиља кунанд. Табобати беморињое аз ќабили оташак (сифилис) бо ин усул мањз кашфиёти Синост. То ин замон њатто китобњои зиёде навишта шуданд, садњо нафар дар гўшаву канори олам бо кашфи љанбањои мухталифи табобат бо усули гуруснагї корњои

НИЁИШЊО БА ДАРГОЊИ ХУДОИ ТАЪОЛЛО Эй тўшаам дар њангоми сахтї! Эй фарёдрасам дар замони гирифторї! Эй сарпарастам дар неъматњо! Эй бароварандаи њољатњо! Эй паноњам дар лаѓзишгоњњо! Эй рањонандаам аз њалокат ва бадбахтї ! Эй њамроњ ва ёварам дар танњої! Хато ва лаѓзишамро бубахш ва корамро осон фармо, ба иљтимоамон гармї бубахш ва њољатамро баровар ва корамро ислоњ гардон, ончї, ки бад-он эњтимом дорам, кифоят кун ва дар корам кушоиш ато фармо ва то он гоњ, ки зиндаам ва баъд аз марг байни ман ва саломатї ва офият њаргиз људої маяндоз, эй бењтарин рањмкунандагон. *** Парвардигоро! Аз ту мехоњам дар муќобили њар кор, ки тавони рўёрўї бо онро надорам, тавоне ба ман арзонї дорї, ки умеди онро надошта ва бар забонам љорї нашуда бошад ва яќине ба ман ато фармо, ки маро аз њољат хостан аз ѓайри ту боздорад; ба дурустї, ки ту бар њар кор ќодир ва тавоної. *** Худовандо! Аз Ту мехоњам ба нерў ва азамат ва салтанат, ки маро аз шайтони рондашуда ва аз шарри њар ситамгари кинатуз паноњ дињї. Эй он ки аз падару модар ва аз тамоми мардум некукортарї! Ту бахшандае њастї, ки бухл намеварзад ва бурдборе, ки љањл дар ў роњ надорад ва азизе њастї, ки залил намегардад. *** Эй шунавандаи њар садо ва эй пешгирандаи њар заволёбанда! Эй зиндакунандаи устухонњо пас аз пўсида шудан ва эљодкунандаи онњо баъд аз марг! Бар Муњаммад ва Оли асњобаш дуруд фирист ва барои ман ва тамоми мўъминон аз њар ѓаму андўњ роњи рањої муќаррар кун, ту, ки бар њар кор ќодирї. *** Худовандо! То он ки зиндаам маро дар зиндагї осуда гардон, зиндагие, ки баъд аз он бар тоатат нерўманд гардида, дар рўзи ќиёмат ба бињишт рањнамун гардам ва маро аз ранљу рўзие, ки ба туѓён кашонад, бањраманд макун ва ба фаќре, ки маро бадбахт созад ва бар ман танг гирад, мубтало масоз. *** Илоњї ! Медонї, ки нотавонам, пас аз бало бирањонам! *** Илоњї! Бад-он шодам, ки на ба худ, ба ту афтодам. *** Илоњї! Ман ба ќадри ту нодо-

Пайѓамбари Ислом (с) як рўзгори басо фаќирона доштанд. Бо вуљуди он ки пешвои мўъминон буданд, баъзан њафтањо ноне надоштанд, ки тановул кунанд. Дар ин бора ањодиси зиёде аз сањобагони киром ривоят шуда, ки яке аз онро њадисшиносон аз забони Сањл бинни Саъд (р) овардаанд. Ў мегўяд: "Аз ваќте, ки Худованд њазрати Расулаллоњ (с)-ро ба пайѓамбарї фиристод, то рўзе, ки рўњи ўро ќабз кард, нони сафеди бидуни сабусро надид…". ри Юнони бостонї, файласуф ва риёзидони варзида њар сол 40 рўз гуруснагї мекашид ва чунин мегуфт, ки ин боиси инкишофи фикр ва истеъдод мегардад. Ва аз шогирдонаш низ талаб мекард, ки ин гуруснагии чилрўзаро тањаммул кунанд. Платон-шогирди Сократ, ки солњои 427-347 то эраи мо њаёт ба сар бурдааст, тиббро ба ду: асил, ки саломатї эњдо мекунад ва ѓайриасил, ки танњо нишонањои њаёт ба инсон медињад, људо кардааст. Ба аввалї риояи рўзадориро дохил мекард.

ruzgor@mail.ru

илмї навиштанд ва унвонњои докториву профессориро гирифтанд. Танњо ном бурдан аз ин кашфиётњо сањфањои зиёдро мегирад, ки ин љо маљоли он нест. Танњо ба он таъкид мекунем, ки Ислом чун дини инсонсоз аст, ба пайравони худ рўзаро чун воситаи ќурби Илоњї, ѓизои рўњї ва тансињатї тавсия додаст ва иљрои онро фарз гардонидааст. Яъне, шахси мусалмон бояд њамеша тансињат ва бардам бошад. Боз кї ѓайри Худои пок дар фикри бењбудии бандааш бошад? Дар ин фармуда, чуноне дида

нам ва дар сазои ту нотавонам. Дар бечорагии худ саргардонам ва рўз ба рўз бар зиёнам. *** Илоњї! Бунёди тавњиди мо хароб макун ва боѓи умеди моро беоб макун. ИЛОЊЇ ! Аламеро, ки худ афроштї, нагунсор макун. Чун дар охир авф хоњї кард, дар аввал шармсор макун. Тане надорам, ки бори хидмат бардорад. Дасте надорам, ки тухми давлат бикорад. Чашме надорам, ки њар замон фитна орад. «Рўзгор»


Розњои зиндагї

Х

www.ruzgor.tj

еле солњо сипарї шуданд, шояд чанги солњо њам асароте ба љараёни сабти њодиса дар дафтари хотиротам гузошта бошанд. Вале боз њам медонам: инњо бо сарнавишти талхи худ домани андешањои маро дар ин шаби торики зулмонї рањо намекунанд. Ва ман бо фонуси хаёл роњњои тираи шаби сарду борониро тай намуда, бо нардбони тахайюл мехоњам боло равам, то аз ќуллае, ки инак, рушании хирае майл дорад пардаи зулмотро бидарад, ба зер чашм андозам. Њадафи ман наззораи шебу фарози дунё нест, њадафи ман аз ин ќулла нигаристан ба сарнавишти касоне, ки њоло ин рўшноии хира ва ин шебу фарозро намебинанд. Онњое, ки њам ба осмон ва њам ба замин аз паси як панљараи кўчаке дида медўзанд, ки дар осмон ба љуз чанд ситора ва дар замин ба љуз хоки сари роњ чизеро наметавонанд дид. Вале замоне буд, ки онњо низ шабона ба зебоии осмони нилфом бо чашми њайрат менигаристанд, аз тамошои ситорањо ва хирмани моњи дуњафта лаззат мебурданд. Он рўзгор акнун барояшон ба њукми хотира аст.

лобро чун тарањњуми инсон ба њоли зани бенаво мепазиранд, агар авф њам намекунанд (зеро ин номумкин аст), сабукие дар дафтари аъмолашон бинвисанд. Шояд акнун мехост бо нидое таваљљўњи љомеаи бе ин њам фаќиру бенаворо, ки ў ва њазорњо ў баринњоро ба ин њол афкандааст, ба мушкилоти худ, ба дарди њамзамонони худ ошно созад. Вай ин лањзањо њар умедро дошт, ба љуз умеди озодї, ки медонист ќонун ба ин аъмол оштинопазир аст ва ин рафторро ќобили авф намебинад. Вай њар умедро дошт, вале намедонист, ки интиќоли мухаддирот барои ў мояи зиндагонї, сарчашмаи пайдо намудани василаи зинда мондану чун инсон њаёт ба сар бурдан, вале барои миллионњо тан ањли башар ќадами марги иљборї, худкушї ва худсўзист. Ин аст, ки ќонун ўро авф намекунад ва меъёри љазо баробар ба одамкушист ва ё њатто болотар аз он. Зиндагї њам аз оѓоз барои Гулзира чан-

№06 (006) 10 июли соли 2013

11

тод. Ин аст, ки фарзанди калонии хонавода аз 6 сол беш надорад. Ва он њам дар тарбияи модари Насиба-пиразани 73-сола аст. Эраљро наметавон майзада номид, вале ба айшу нўш раѓбати беандоза дошт. Ба ин иллат мољарову хархаша низ дар хонаи онњо бештар аз хонаи њамсоягон аст. Ва табиист, ки рўзгори нобасомоне доштанд. Эраљ моњњо дар Руссия нопадид мешуд ва баъди бозгашт муддати дигаре пули овардаи ўро сарфи рўзгор мекарданд ва боз азми сафар менамуд. Овозањо дар хусуси он ки ў мањз героин интиќол медињад, зиёд буданд. Аммо худи Эраљ мегуфт, ки дар Руссия мардикорї мекунад. Дар парванда аз наќли Гулзира омада, ки Эраљ ба он ки мавриди шубња ќарор дорад, эњсоси хавф мекунад. Вале бо вуљуди њамаи ин њампаймони дастаи љиної шуд ва дар омодасозии ѓилофакњо барои интиќол бевосита ширкат варзид…

САД ДАРЕЃИ ЗИНДАГОНЇ... Бобољони Шафеъ, "Рўзгор" Ва ногоњ андешањои ман такон мехўранд. Ба тасаввурам меояд, ки садое аз умќи он торикї ба гўш мерасад. Аљабо, ин садо басо шинос аст, ман ўро боре шунидаам. Ва бо он нуќтаи рушанї дида медўзам ва мешиносам садои овозро. Ў Гулнозаи хурдакак аст, ки бо нигоњи њаросон ва њаввоси парешон ба атроф менигарад. Пироњани гулобї дар тан ва кулоњи ќирмизї дар сар дорад. Ин њамон сару либосест, ки шаш сол ќабл дар бар дошт ва чун ман ўро дигар надида будам, вай наметавонист ба олами хаёлоти ман бо пироњан ва кулоњи дигар ворид гардад, ки ўро нашносам. Меандешам, ки он духтарки хандонаки хурдакак њоло хеле бузург шудаст, шояд акнун 12 ё 14 сол дорад. Замони нахустин дидори мо Гулноза чунин њаросону парешон набуд. Ў дар роњрави бинои коргоњи мо љастухез мекард, дари утоќњои кориро боз намуда, беибо ва бо њамон љуръате, ки хоси атфол аст, ворид мешуд, бо кормандон чанд њарфе раду бадал менамуд ва боз шитобон берун шуда, ба утоќи дигар дохил мегардид. Аз сари субњ то баъди нисфирўзї ў чунин њол дошт. Баъди зўњр Гулнозаро ба хонаи бобояш гусел карданд ва мо ўро дигар надидем. Ангезаи пеши назар омадани симои ў парвандаи љиноии модараш буд, ки њоло вараќ мезадам ва чењраи тифлонаи Гулнозаи панљсола пеши чашмонам меомад. Ў нахустин шаби људої аз модарро дар хонаи яке аз кормандони мо рўз карда буд ва модар аввалин шоми фироќро дар боздоштгоњи муваќќатии Агентї сипарї намуд. МОДАРИ ЗИНДОНЇ Сарнавишти талх, вале ибратомўзи ду падару модари рањгумзада ва шаш тифли зиндаятим дар як парвандаи сар то по оњу фиѓон, ки вараќ мезанам… Дар он шаб се тан ба даст афтода буданд ва аз ин се яке марду дуи дигар зан. Зану шавњаре, ки соњиби се фарзанди ноболиѓ буданд.Сарони ду хонавода аз савдои героин бояд беш аз як дањсола аз умри ширинро сарфи зиндон мекарданд ва шаш тифли бегуноњу бемуттако, ки шояд аз замони таваллуд то ба ин дам роњати айёми тифлї надида буданд, ѓарќи гирдоби таќдир ва гирудори зиндагї дар парешониву дармондагї ба сар мебурданд. Фардои онњо шоми торикеро дар биёбони нопайдоканор мемонад ва касе наметавонад тахмин кунад, ки ин шоми зулматро кай дидаи интизори субњ рўшної хоњад бахшид. Гулноза падарашро њам дар ёд дорад. Вале шояд намедонад, ки ду сол инљониб чаро дигар ўро намебинад, садояшро намешунавад, њамроњаш кўчаву гулгаштњои шањрро тамошо намекунад. Бале ў намедонист ва намехост бовар кунад, ки инак, ду сол аст падари даст ба љиноят задааш зиндонист ва шояд басо шабњои дарози зимистони сардро дар ёди љигарбанди ормониаш сипарї мекунад. Вай аз зиндон ба занаш номањо менавишт, ки њоли сангине дорад, дилаш

торс мекафад ва шояд то поёни мўњлати љазо зинда намонад. Ин номањо дили рањмгини занро пора мекарданд ва тавре мегўяд дигар илоље надошт ба љуз пул пайдо кардану ба шавњари гирифтораш кўмак намудан. Вале пулро бояд аз куљо ёбад. Хонаи ободе надорад, ки ба савдо монад, на мошин дораду на ќолин, на зару зевар ва на пешае, ки њаќќи зањматаш гўшае аз зиндагониашро обод кунад. Ва боз савдои героин ба сараш мезанад ва кўр ин бор низ асои дасташро гум мекунад. Ба андешаи ў ин ягона воситае буд, ки дар сурати бобарор анљом гирифтан пули калон ба даст меомад ва њољат раво мегашт. Вале агар рафту бобарор наояд чї? Аќли занонаи ў посухи ин саволро пайдо накард. Ва шояд бовар њам наменамуд, ки сарнавишти шавњар ва дањњо нафари дигаре, ки ў мешинохт, метавонад барои ў такрор гардад. Шояд дар ин бора намеандешид. Аз мушкилот шояд ў дигар тавони онро надошт, ки бори сангини зиндагиро тани танњо бикашад. Ин буд, ки хост ў низ "бахти худро" бисанљад. Бигзор шавњарро натавонад аз зиндон рањо намудан. Вале њаддиаќал барояш кўмаки молие хоњад намуд, ки дар байни зиндониён обрўмандтар њаёт ба сар барад. Дар посухи пурсишњои муфаттиш якояк ин њама дарду ранљњояшро баён медошт. Аз бечорагињо менолид ва шояд бо ин васила мехост чизе аз шафќат дар парвандаи љиноияш илова шавад. Зеро медонист, ки акнун сарнавишти ў дар панљаи њамин парванда аст, ќисмати ояндаи ў аз он вобаста аст, ки муфаттиш аз њарфњояш чї бардоште мекунад. Ва яќин медонад, муддате њатман зиндонї хоњад шуд. Вале бо ин худсафедкунињо шояд мехост њимоягари иљтимої низ дошта бошад, ки расман бо дар назар гирифтани вазъи иљтимоияш љурмеро, ки дар забони ќонун љиноят дониста мешавад, сабук гардонад. Ва ќалби ќонунро њам рањми занона фаро гирад, то дањњо ў баринњоро, ки сангинии рўзгор саргаронашон медорад, љустуљўи коре, ки ќути фарзандонашон аз он њосил шавад, бидуни натиља меанљомад ва оќибат пешнињоди нашъаљал-

дон мењрубон набудааст. Бахти аввалаш бо сабабе сўхт, ба ќавле хислаташон муносиб наомад. Бинои хонаводаи бо сад ормону њавас бунёд ёфта хароб гардид ва ў бо ду тифл аз навозишњои шавњар мањрум шуд. Чанде баъд Саидназар соябони сараш шуд ва зиндагї боз бо маљрои ќадима идома намуд. Вале ин хурсандї низ барояш тўлонї набуд, Се сол баъди таваллуди Гулноза таќдир боз як хати људої дар њаёти оилавии ў кашид. Ин бор Саидназарро њангоми њамли героин боздошт намуданд ва бо њукми додгоњ ба муддати 10 сол аз озодї мањрум гардид. "Касеро бахт баргардад, шикаст андар шикаст афтад", - гуфтааст бузургворе. Акнун, ки ба гузашта менигарад, мебинад, ки дар тўли беш аз сї соли умр ин шикасту рехтњо дар зиндагиаш басо зиёд будаанд. Ва сахттарин шикаст људої аз дидори ширини фарзандон буд. Инро њатто тасаввур њам намекард. Куљо медонист, ки рўзе аз ноилољї домани фарзандоне, ки ба љони ширинаш баробар медонист, рањо мекунад ва худ рањсипори зиндон мегардад. Куљо тасаввур мекард, ки баъди ду соли мулоќоти гоњ-гоњ бо шавњар ў низ ба он њол гирифтор мешавад ва чунин дидорњоро дигар дар хоб мебинад. Вале чї илољ, ба хости таќдир муросо бояд кард. ЗИНДАЉУДОЇ Ќисмати дуюми ин парванда сарнавишти як хонаводаи дигарест. Ва боз њам зану шавњари зиндонї ва се фарзанди зиндаятим. Эраљи 43-сола бо зављаааш Насибаи 35 сола низ дар њамон шаби сарди бороние, ки њикояташ дар боло гузашт, якљо бо Гулзира боздошт шуданд. Ин ду тан шарики љинояти якдигар буданд ва муддате дар тафтишот зан героини мусодирашударо моли шавњар медонисту шавњар онро мутааллиќ ба зављааш. Ба ин бањсњои зану шавњар хулосаи тафтишот ва њукми суд хотима бахшид. Он миќдор героин моли се тани боздоштшуда буд, ки дар якљоягї як дастаи муташаккили љиноиро ташкил дода буданд. Издивољи ин ду тан дертар иттифоќ аф-

ruzgor@hotmail.com

Домани таќдир дар ин дањ солу понздањ сол барояшон чї армуѓоне

БА ЉОИ ОХИРСУХАН Инак, мехоњам ба ќисса нуќта гузорам. Њукми суд барои ин се тан содир гардид ва њар кадоми онњо, ки яќинан аз таќдир домангиранд, дар мавзеъњои гуногун зиндонианд. Вале њикмат ин љост, ки зиндагонї хотима наёфтааст. 10 солу 15 сол муддати тўлонист ва фурсати андешањо ба оянда аст. Мушкилтарин зиндон барои инсон зиндони андешањои сарбаста аст. Ва ин замонест, ки кас гумон мекунад ў дигар роњи рањої аз ин гирдобро надорад ва шояд орзуи дидор бо фарзандонро ба гўр барад. Дар чунин њолатњо ин умед аст, ки инсонро зинда медорад. Њамаро як сў гузоштан ва дар орзуи фардои нек зинда мондан. Зеро зиндонї шудан масъулияти падарї ва модариро аз байн намебарад. Баъди озодї ин бори масъулият боз бар дўши онњо хоњад буд. Ва акнун дар ду хонаводаи низоми зиндагї пошхўрда 6 тифлаки маъсум солњои дароз дар интизории волидайни зиндонї дида чароѓ мекунанд. Сарнавишти онњо дар хонаи бобову бибї шояд садњо достони дигар дорад, ки аз сањнањои хушу нохўш иборат аст. Ва табиист, ки бобову бибї ба наберагон ќиссаву афсонањои ширин наќл мекунанд. Ва худи тифлон низ дар њавои ин ќиссањо ва ё дар њошияи афсонањои модаркалон афсонањои дигар мебофанд. Ва шояд бењтарини ин ќиссањо васфи нахустин дидор бо волидайн баъди беш аз 10 ё 15 соли људої бошад… Домани таќдир дар ин дањ солу понздањ сол барояшон чї армуѓоне хоњад дошт касе намедонад. Ваќте падару модари рањгумзада аз зиндон рањо мешаванд, тифли аз њама хурдсоли худро 20 ё 25 сола хоњанд ёфт. Духтари ќадрас ва ё љавони ба камолрасида. Вале њоло бояд дар ёди соатњои нахустин дидор баъди људоии чандинсола шабњоро ба рўзу рўзњоро ба шаб биёваранд. Гўё онњо аз њам људо шудаанд, то барои мулоќот баъди људоии тўлонї оѓўш боз кунанд… P.S.: Тафтиши ин парванда дар Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти ЉТ анљом гирифта буд. Номњо таѓйир дода шудаанд.

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


12

Аз рўзгори орифон

www.ruzgor.tj

№06 (006) 10 июли соли 2013

ЌИССАЊО АЗ РЎЗГОРИ

ЭШОНИ СУЛТОН...

Эшони Султон бо маќсади озод кардани Анварпошшо аз зиндони Иброњимбек бо 200 сарбозаш аз дењаи Ёзѓанд ба водии Њисор,ба ноњияи Лаќай, ба пеши Иброњимбек меояд. Иброњимбекро эшони Султон бори аввал дар Бухоро њангоми дар сари ќудрат будани амир Олимхон дар дарбори њамин охирин амир манѓит мебинад. Иброњимбек њамон ваќт дар яке аз ќасрњои амир Олимхон сардори воњиди низомие будааст, ки амнияти ањли хонаводаи амирро он љо таъмин мекардааст. Тибќи маълумоти пайвандони эшони Султон њамон ваќт Иброњимбек худаш ба назди эшони Султон меояд ва худро њамчун шахсе, ки нисбати эшони Султон ва аљдоди ў эњтироми зиёде ќоил аст, муаррифї мекунад.

Амир Олимхон Султони Њамад, «Рўзгор» (Аввалаш дар шморањои гузашта)

Иброњимбек иззату эњтироми эшони Султонро дар Бухоро хеле олї ба љо меорад. Эшони Султон бошад дар навбати худ баъди баргаштан ба Бухорои шарќї бо пайвандону бозмондагони Иброњимбек дар минтаќаи Лаќайи атрофии Душанбе алоќа барќарор мекунад ва рафтуомад менамояд. Иброњимбек эшони Султонро барои ин илтифоташ сахт эњтиром мекард. Аз ин рў ваќте, ки эшони Султон бо хоњиши амир Олимхон ба назди Иброњимбек омаду рањоии Анварпошшоро аз зиндонаш талаб кард, Иброњимбек натавонист ба ў љавоби рад бидињад. Хулоса, Иброњимбек Анварпошшоро озод карда, ба дасти эшони Султон месупорад. Дар њамин њол дар мавзее, ки наздики он имрўз муљассамаи Исмоили Сомонї ќомат афрохтааст, як гарнизони Артиши Сурх мустаќар буд. Анварпошшо баъди аз ќайди зиндони Иброњимбек озод шудан худро рањбари тамоми муљоњиддини амри Олимхон эњсос карда, ба эшони Султон ва дигар фармондењон маслињат медињад, ки њама гурўњњои мусаллањи зиддишўравї муттањид шуда, ба ин гарнизон шабехун зананд. Чунин њамлаи ѓофилгирона њамон шабу рўз сурат мегирад ва Артиши Сурх аввалин бор дар Бухорои Шарќї дар њамин љо ба талафоти калоне дучор мешавад ва маљбуран ба дарунтари водї аќибнишинї мекунад. Пеш аз он ки ин аќибнишинї бе талафоти иловагї сурат бигирад, фармондењони Артиши Сурх бо фармондењони муљоњиддин ба музокира пардохта, ваъда медињанд, ки агар сарбозони амир роњ кушоянд, ки аскарони сурх аз муњосира бароянд, дигар онњо љанг нахоњанд кард. Эшони Султон ба ин ваъдањо бовар карда ба Артиши Сурх роњ мекушояд, ки аз муњосира бароянд. Аз ин ѓалабаи нахустин фармондењон ва сарбозони вафодор ба амир Олимхон рўњбаланд шуда, аз њар гўшаву канори собиќ аморати Бухоро барои идомаи мубориза ба водии Њисор меоянд. Аз љумла, ба

www.ruzgor.tj

ќавле фармондењи водии Фарѓона Шермуњаммад, ки болшевикон ўро Кўри Шермат мегуфтанд ва мавќеаш дар води Фарѓона љо хеле танг шуда буд, низ ќисме аз сарбозони худро гирифта ба водии Њисор меояд. Махсуми Фузайл бо њазор сарбозаш, ки асосан аз ќирѓизњои Олой иборат буданд, дар раъси онњо ба ин водї меояд. Хулоса, њамон шабу рўз дар ин

Дар љаласае, ки на њамаи фармондењони амир Олимхон њузур доштанд, Анварпошшо худро фармондењи кулли лашкари Бухоро эълон мекунад ва бо њамин ба ихтилофу тафриќа миёни ќумандонњо оѓоз мебахшад. Аксари фармондењон аз ин кори Анварпошшо норизо шуда аз ў худро људо мекунанд. Анварпошшо ќариб, ки танњо мемонад. Эшони Султон бо сарбозонаш ба Ёзѓанд бармегардад. Дар Њисор бошад байни Иброњимбек ва Махсуми Фузайл муноќиша ба амал омада ба задухўрд табдил меёбад. водї наздик ба 12 њазор сарбози тарафдори Амир Олимхон љамъ шуда буд. Дар љаласае, ки на њамаи фармондењони амир Олимхон њузур доштанд, Анварпошшо худро фармондењи кулли лашкари Бухоро эълон мекунад ва бо њамин ба ихтилофу тафриќа миёни ќумандонњо оѓоз мебахшад. Аксари фармондењон аз ин кори Анварпошшо норизо шуда, аз ў худро људо мекунанд. Анварпошшо ќариб, ки танњо мемонад. Эшони Султон бо сарбозонаш ба Ёзѓанд бармегардад. Дар Њисор бошад байни Иброњимбек ва Махсуми Фузайл муноќиша ба амал омада, ба задухўрд

e mail: info@ruzgor.tj

табдил меёбад. Дар ин љанг Иброњимбек таќрибан њазор сарбози Махсуми Фузайлро халли силоњ карда худи ўро ба асорат мегирад. Аз як њамлаи болшевикњо ба лашкари Иброњимбек Махсуми Фузайл истифода бурда, аз зиндони ў мегурезад. Умуман Махсуми Фузайлро Иброњимбек се маротиба ќасди куштан мекунад, вале ду бор эшони Султон монеъи ў мешавад ва намегузорад, ки ин корро Иброњим-

баромад. Вале дар ин бора каме баъдтар маълумот хоњем дод. Њоло бошад њаминро гуфтанием, ки аз ин ихтилофњои байни фармондењони амир Олимхон болшевикњо моњирона истифода бурда боз Артиши худро мукаммал карда, ба љангњои навбатї омода шуданд. Онњо баъдтар ба тарафдорони њукумати амирї зарбаи сахт зада, бархеро маљбур карданд, ки ба манотиќи кўњистон аќибни-

Иброњимбек бек дар њаќќи Махсуми Фузайл анљом дињад. Эшони Султон њар бор бо овардани далоил, ки ин куштор метавонад ихтилофро дар байни муборизони зидди болшевикњо бештар кунад, аз амалї шудани нияти Иброњимбек љилавгирї мекард. Бори охирин ваќте ки эшони Султон ба тарафдории Махсуми Фузайл њарф мезанад, Иброњимбек ба эшони Султон мегўяд, ки "Шумо ин ќадар зиёд ин Махсуми Фузайлро пуштибонї мекунед, вале ман чунин эњсос мекунам, ки рўзе шумо мањз аз дасти ў кушта мешавед". Њаёт нишон дод, ки пешгўии Иброњимбек, мутаассифона, дуруст

ruzgor@mail.ru

рад. Фармондењи Артиши Сурх Яков Мелкумов (миёни мардуми кўњистон ўро бо лаќаби Ёќуб-тўра хубтар мешинохтанд) бо аскар ва силоњу муњимоти зиёд ба њуљум гузашта, размандагони эшонро маљбур мекунад, ки ба самти Њавзи Кабуд аќибнишинї кунанд. Дар Њавзи Кабуд размандагони эшони Султон мавќеи хубтарро ишѓол карда, Артиши Сурхро намегузоранд, ки дигар пешравї кунад. Хулоса, баъди ин фармондењ Мелкумов ба Ѓарм, ки дар дасти болшевикон буд, рафта аз он љо кўмак мегирад ва аз ду самт (аз Кафтаргузар ва аз аѓбаи Ёфуч) бо ќувваи зиёд ба болои размандагони эшони Султон дар мавзеи Њавзи Кабуд њамла мекунад. Эшони Султон аз муридонаш, ки дар Ѓарм буданд, хабари даќиќ мегирад, ки фалон рўз наќша доранд дар Ёзѓанд мардумро ќатли ом кунанд. Эшони Султон пайвандону наздиконашро гирифта, ба Тавилдара аќибнишинї менамояд. Эшон аз пули Тавилдара гузашта онро оташ мезанад. Болшевикњо Ёзѓандро гирифта, ба сабаби аз байн бурда шудани пули Тавилдара дигар наметавонанд эшони Султонро дунболагирї кунанд ва ноилољ роњи музокиротро пеш мегиранд. Маќсади асосии музокирот эълон кардани оташбас будааст. Ба гуфтаи эшони Саидкабир музокирот бо ибтикор ва миёнљигарии Нусратуллоњ Махсум баргузор мешавад.

Анварпошшо

шинї кунанд. Масалан, Анварпошшо, ки худро фармондењи кулли муљоњидини амир Олимхон мењисобид, аќибнишинї карда, ба вилояти собиќи Кўлоб меравад ва дар минтаќаи Ховалинг бо мири Балљувон Давлатмандбї муттањид шуда, алайњи болшевикон љанг карда, њарду ба шањодат мерасанд. ЌИССАИ МУЗОКИРОТИ ЭШОНИ СУЛТОН БО ФАРМОНДЕЊ МЕЛКУМОВ

Ба хотири љилавгирї кардан аз вуруди Артиши Сурх ба водии Хингов эшони Султон пости размандагони худро дар Лаби Љар мегузо-

Бањсу мунозирањо дар масъалаи љои баргузории музокирот хеле доманадор мешавад. Мелкумов пешнињод мекунад гуфтушунид бо эшони Султон дар дењаи Сайёд баргузор шавад. Эшони Султон мехоњад, ки он дар дењаи рў ба рўи Сайёд, дар дењаи Марѓак, ки дар соњили чапи Хингов воќеъ аст, ба вуќуъ пайвандад. Билохира Яков Мелкумов розї мешавад, ки дарёи Хинговро бо ќаиќ убур карда, бо њамроњии Нусратуллоњ Махсум ва чанд нафари дигар ба назди эшони Султон, ба дењаи Марѓак равад. (Идома дорад)


Дин ва рўзгор

www.ruzgor.tj

мазон) як оя аз Ќуръон тиловат кунад, савобаш монанди касе аст, ки дар ѓайри моњи Рамазон, як хатми Ќуръон карда бошад.

Эшони Сайид Ќиёмуддини Ѓозї

МОЊИ РАМАЗОН МОЊИ БОЗГАШТ ВА ИСТИЃФОР Хотам ва нигини сафирони Илоњї (с) мефармоянд: "Моњи Рамазон, моњи Худои Азза ва Љалла аст,... моњи тавба ва баргашт ба сўи Худо, моњи маѓфират ва омурзиш, моњи озодї аз оташ ва моњи дастёбї ба бињишт аст". Он њазрат (с) дар ривояти дигаре мефармоянд:" Худро бо истиѓфор муаттар созед то боѓи тааффуни гуноњон шуморо расво насозад". Дар моњи зиёфати Илоњї, дар баробари анбуњи гуноњон ва кудуратњо ва њамо-

шад. Бояд, ки дар ин моњи муборак, забон аз ѓайбат, туњмат, буњтон, дашном ва ѓайра дур бошад. Ќадамњо аз рафтан ба љойњое, ки гуноњ дар он љо вуљуд дорад, њаракат накунад. Гўшњо аз шунидани суханони лањву лаиб ва мусиќињои барангезанда ва њаром барњазар бошад. Чашмњо аз нигоњи номањрам ва нигоњњои њавасолуд ва шањвонї, пўшида бошад. Паёмбари Акрам (с) мефармоянд: "Чї бисёр касоне, ки рўза мегиранд ва аз рўзаи худ љуз гуруснагї ва ташнагї суде намебаранд". Аз Абуњурайра (р) ривоят аст, ки Расули Худо (с) фармуданд: "Шахси рўзадор бояд на фањш бигўяд ва на каломи лаѓв, агар касе ўро дашном дињад ва бо вай љанг кунад, бояд бигўяд, ки ман рўзадор њастам".

№06 (006) 10 июли соли 2013

13

таќвопеша шуд ва аз њар гуна олудагињо ва хабисињо пок гашт, дар натиља он љомеа, љомеаи солим ва солењ хоњад буд. Дар ин бора Худованди Њаким дар Ќуръони Карим мефармояд: "Умед аст, ки ботаќво шавед". Шахсе, ки дар моњи шарифи Рамазон рўза мегирад ва фармони Худо ва Расули Худо (с)-ро дар ин моњ иљро кунад, зоњир ва ботини ўро таќво ињота мекунад. 3. ОСОРИ ИЉТИМОЇ Рўза, муљиби тањзиб ва эљоди рўњия, њамбастагї, њамдилї, баробарї ва бародарї миёни мусалмонон мешавад, њамдардиро падидор месозад ва пояњои фазоили иљтимоиро истењком мебахшад. Паёмбари Акрам (с) ва пешвоёни бузургвори дин,

ДИЛО, ДАР РЎЗА МЕЊМОНИ ХУДОЇ Аз Расули Худо (с) ривоят аст, ки фармуданд: "Бо нафси худ ба василаи гуруснагї ва ташнагї мубориза кунед, зеро подоши он монанди подоши муљоњидин дар роњи Худост. Ва амале назди Худованд мањбубтар аз тањаммули гуруснагї ва ташнагї нест". ЧАШМИНТИЗОРЇ БАРОИ ФАРОРАСИИ МОЊИ ШАРИФИ РАМАЗОН Ба номи Худованди љону хирад. Воќеан чашминтизорї барои фаро расидани моњи мубораки Рамазон ва иштиёќи афзун барои дидор ва дарк ва истифодаи комил аз он моњи пур файзу баракат дар зиндагии мўъминон ва мусалмонони њаќиќї њамвора ошкор ва њувайдо аст. Дар ривоёт фаровон наќл шуда аст, ки ин моњи муборак ва шариф моњи Худо аст ва Худованди Карим онро ба худ нисбат дода ва подош ва аљрашро низ худ мепардозад. Дар мањзари пур файзи њазрати Имом Муњаммади Боќир (р), суњбат аз Рамазон мекарданд, он њазрат фармуданд: "Нагўед ин аст Рамазон, ё рафт Рамазон, ё омад Рамазон; чун Рамазон исми Худованди Азза ва Љалла аст ва Худованд на меравад ва на меояд. Рафту омад марбут ба умури муваќќатї аст, пас шум; бигўед: моњи Рамазон". МОЊИ РАМАЗОН, БАЊОРИ ЌУРЪОНИ КАРИМ Дар миёни фаслњо бењтарин, зеботарин, муаттартарин ва нарму латифу шодбахши рўњу дил, фасли бањор аст. Дар байни

Д

ар моњи Рамазон, забонатонро аз гуноњ њифз кунед. Чашмњоятонро аз он чи назар кардан бар он њаром аст, бипўшонед. Гўшњоятонро аз њар чизе, ки шунидани он њалол нест, боздоред". Яъне, рўза гирифтан фаќат гуруснагї ва ташнагї нест, ин як ќисми рўза мебошад. Бояд, ки дар ин моњи муборак, забон аз ѓайбат, туњмат, буњтон, дашном ва ѓайра дур бошад. Ќадамњо аз рафтан ба љойњое, ки гуноњ дар он љо вуљуд дорад, њаракат накунад. Гўшњо аз шунидани суханони лањву лаиб ва мусиќињои барангезанда ва њаром барњазар бошад. Чашмњо аз нигоњи номањрам ва нигоњњои њавасолуд ва шањвонї, пўшида бошад. Паёмбари Акрам (с) мефармоянд: "Чї бисёр касоне, ки рўза мегиранд ва аз рўзаи худ љуз гуруснагї ва ташнагї суде намебаранд".

моњњои сол низ моњи инсонсоз ва зудояндаи ѓуборњои олуда ва хабосатњои рўњу ќалб моњи Рамазон аст. Ќуръони Карим, китоби Худо ва рањоварди Рамазон аст ва бузургтарин нишонаи бартарии моњи Рамазон, нузули ин китоби осмонї ва суруши малакутї аст. Арзиши инсонњо низ метавонад ба миќдори рўњи латифи Ќуръони Карим дар онњо бошад. Ин китоб бо њаќоиќи олї ва мутаолї омехта шуда, дар њар замон ва маконе машѓули нур афшонї аст. Њазрати Паёмбари гиромии Ислом (с) мефармоянд: "Дар ин моњ бисёр Ќуръон бихонед". Аз њазрати Имом Муњаммади Боќир (р), наќл аст, ки фармуд: "Бањори Ќуръон моњи Рамазон аст". Ва дар дигар гуфторњои исломї омада аст: Агар касе дар ин моњ (Ра-

ќатњои инсонї, дарњои тавба гушуда шуда аст. Шахси мўъмин, њамеша бо тарсу бимнокї аз аъмоли хеш, набояд аз рањмати густурдаи Парвардигори худ ноумед бошад, ки Худованди Рањмон мефармояд: Аз рањмати Худо ноумед нашавед, ки Худо њамаи гуноњонро меомурзад. РЎЗАИ ЊАЌИЌЇ ВА ВОЌЕЇ Паёмбари воломаќоми ислом (с) дар хутбаи маъруфи Шаъбония мефармоянд: "Эй мардум! Дар моњи Рамазон, забонатонро аз гуноњ њифз кунед. Чашмњоятонро аз он чи назар кардан бар он њаром аст, бипўшонед. Гўшњоятонро аз њар чизе, ки шунидани он њалол нест, боздоред". Яъне, рўза гирифтан фаќат гуруснагї ва ташнагї нест, ин як ќисми рўза мебо-

ОСОР, ЊИКМАТЊО ВА ФАЛСАФАЊОИ РЎЗА Худованди Мутаол Њаким аст ва њељ фармон ва дастураш ќатъан ва яќинан холї аз њикматњо нест. Яке аз он фармонњо ва дастуроти Илоњї амр ба гирифтани рўза (ташнагї ва гуруснагї), дар моњи Рамазон аст, ки саросар њикматњои маънавї, фардї, иљтимої, иќтисоди ва ѓайраро доро мебошад. Дар поён ба баъзе аз онњо хулосавор ишора мекунем.

дар ривоёт ва дуоњо, моњи Рамазонро "моњи мувосот", номидаанд, ки маќсуд, сањим сохтани якдигар дар ризќ ва рўзї аст. Барангехтани њисси њамдилї дар мавриди мустамандон ва њам касони тангдаст, яке аз натиљањои боањаммияти рўза аст; чунон, ки яке аз имомони бузургвор дар љавоби номае менависанд: "Худои Мутаол рўзаро вољиб кард то сарватманд лаззат ва мазза ва таъми гуруснагиро ламс кунад, ба он умед, ки бар фаќир тарањњум намояд".

1. САЛОМАТЇ ВА ТАНДУРУСТЇ Рўза аз назари бењдошти љисм ва саломатии бадан ва абъоди дигар дорои фавоиди фаровоне аст, рўза дар саломатии меъда ва поксозии он аз анвои ѓазоњо, ки муљиби анвои беморињост асароти фавќулоддае дорад. Паёмбари Худо (с) фармуданд: «Меъда марказ ва хонаи њар дарде аст ва парњез ва иљтиноб (аз ѓазоњои номуносиб ва зиёд хурдан) асос ва раъси њар доруи шифобахш аст». Дар љои дигар он Њазрат (с) мефармоянд: рўза бигиред то солим бошед. Ќарнњо пас аз ин ривояти дурахшон, дониши навини пизишкї кашф кард, ки рўза маводи зоиде аз чарбї ва ѓайраро, ки дар ёздањ моњ дар бадан љамъ мешавад ва боќї мондаи он дар бадан, муљиби беморињои гўногуне мегардад, дафъ мекунад. Дар њадиси дигаре, Амиримўъминин њазрати Алї (к) мефармоянд: "Њар чизе закоте дорад ва закоти бадан рўза аст".

4. ОСОРИ ИЌТИСОДЇ Рўза, садди муќовим дар баробари исроф аст ва муљиби адами табъиз ва шикофи табаќотї аз назари иќтисодї мешавад. Ин фаризаи Илоњї мусалмононро аз ѓарќ шудан дар моддигарої ва њирсу оз барои лаззатњои фонї ва шањвонї ва саробї мерањонад, ононро ба зистан бо масрафи кам ва дурї аз масрафи бе равия савќ медињад, ва худкафої ва худбасої ва вобаста набудан ба бегонагонро ба армуѓон меоварад.

2. ОСОРИ ФАРДЇ Ислоњи љомеа, аз ислоњи фард шурўъ мешавад. Ваќте фард- фарди љомеа ислоњ шуд,

ruzgor@hotmail.com

ДУО Худовандо, тамоми мусалмонони љањонро ба иззат ва шарафи ин моњи муборакат аз тамоми мушкилот ва зањмат ва гирифторињо халос намуда ба растагорї ва хушї ва шодмонии дунё ва охират моро бирасон! Парвардигоро, хусусан бар миллати ранљдида ва зањматкашидаи миллати мусалмони Тољикистонї улфат, оромї, камоли шодї, фарохдастї, саломат ва саодатро њадя бифармо!

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


14

Аз рўзгори ниёгон

www.ruzgor.tj

№06 (006) 10 июли соли 2013

"НАЌШИ РУСТАМ" ЊОФИЗ

Кадом аст Љоми Љаму Љам куљост? Сулаймон куљо рафту хотам куљост? Чу сўйи адам гом бардоштанд, Дар ин буќъа љуз љом нагзоштанд.

Ќавмњои ориёї дар шаклгирии тамаддуни љањонї маќому манзалат ва љойгоњи хосе доранд. Аз ин љост, ки осори тамаддунофари онњо бо махсусиятњои мондагорї бо њаёту рўзгори оламиён омезиш ёфта, то љойе мояи ифтихор ва њайрат шудааст. Бурњон Салмонов, рўзноманигор Барњаќ шоњони имперотурии Њахоманишињои ориёї яке аз асосгузорони тамаддуни љањонї мањсуб ёфта, осори таърихї ва фарњангии онњо алъон дар Аврупо, Ховари Миёна, Осиёи Марказї, Ѓарбї ва чанд ќисмати дигари љањони куњан боќї монда, ба рушду пешрафти љомеаъи љањонї њанўз њам наќши такконбахшї мебозанд. Марвдашти куњан ва навин. Он дар остони Форси Љумњурии исломии Ирон, байни ду шањри кадим- Исфањону Шероз воќеъ буда, ба ќавли муаррихон њампои таърихи башарият мањсуб ёфта, дар домони васеаш осори бузурги таърихї ва фарњангии даврони Њахоманшињо, Сосониён ва баъдиро љой додааст. Дар ин љо, дар фосилањои гуногун маљмаањои Тахти Љамшед, Куруши Кабир, Наќши Рустам, вайронањои шањри Астахр, Наќши Раљаб, Тахти Гавњар ва дањњо осорњои таърихї-фарњангї љойгир буда, ба ин сарзамин шукўњу шањомат ва шуњрат бахшидаанд. Марвдашт номи олими љањонгарду сайёњ Ибни Балхї, ки дар садаи шашуми њиљрї-ќамарї ба Ховари Миёна сафар карда, таассуроти диданињоро дар "Форснома" ном китоби хеш ба ќалам медињад, гирифтааст. Дар фасли"-

обидањое љалб месозад, ки он замон дар Марвдашт назаррабої доштаанд. Ибни Балхї онњоро бо чашми сар дида ва бо катибањои дар сафолу санг њаккокишуда шинос мешавад. Миёни ин осори таърихї-фарњангї маљмааи Тахти Љамшед, маќбараи Куруши Кабир ва Наќши Рустам, ки дар фосилањои ба њам наздик ќарор доранд, аз назару эътибори Ибни Балхї дур намондааст. Ибни Балхї замоне ба ин љо сафар кард, ислом дар ин пањнои бузург аллакай њукмфармо ва аз он шањри овозадори Сосониён-Астахр, ки ин обидањои таърихї марбути он мањсуб меёфтанд, ѓубори хок ба рўй кашида буд. Хилофати Араб Астахрро ба вайрона табдил дода, сокинони он маљбуран шањри Шерози имрўзаро макони иќомат интихоб мекунанд. Ва ин мардуми бумї бо вуљуди аз даст додани дину ойини пешини хеш, ки юнонињо онњоро ќавми "барбарї" меномиданд, дар муќобили аљнабї љоннисорї намуда, нагузоштанд, ки аъроб ин осори гаронмояи таърихї-фарњангиро аз байн бибаранд. ДАХМАИ ШОЊОНИ ЊАХОМАНИШЇ "Наќши Рустам" дар кўњи боњашамати Њусейн воќеъ буда ва дар камари ин љиболи боазамат чањор оромгоњ бо наќши чалипо ороёфта ба назар мерасад, ки вусъати њар

Бояд гуфт, ки њар наќш аз рўзгори шоњони Сосонї интихоб гардида, тасвирњо бо муњтавои худ аз њамдигар тафовут доранд. Масалан, наќши чорум-пирўзии Шопури аввалро (270-239) ба императори Рум бо номи Валеринро мунъакис кардааст. Шоњи Сосонї бори аввал ѓосибро дар сарзамини Ирон шикаст медињад; Валерин ба зону зада, ба Шопури аввал сари таъзим фуруд овардааст. Ќањрамонии Њурмузи дуюм, набераи Шопури аввал дар наќши панљум барљастатар њаккокї ва симои ў дар болои асп бањодурона аст. Наќши шашум, ки аз бузургии шоњони Сосонї дарак медињад, дер зери оромгоњи Дориюши дуюм, дар рў ба рўйи Каъбаи Зардушт ба назар мерасад. Дашти Марв"-и китоб Ибни Балхї аз муаррихон Њеродод, Газанфар,Лусї ва ёдгорињои таърихии замони Њахоманишињо,Сосониён, Ашкониёну Пешдодиён маълумоти муфассал ироа медорад. Таваљљуњи муаррихро

www.ruzgor.tj

яки он њайратовар аст. Дахмањо 23 метр иртиќоъ ва15 метр пањно доранд. Ин гўри подшоњони Њахоманишї ва наќшњои зебои чалипо, ки гуё дахмањоро бо кўњ кафшер кардаанд, аз даврони Сосониён ва Эйломињо ба ёдгор монда, дар онњо

e mail: info@ruzgor.tj

хусравон, ки як замоне "лаъли оташин дар тољи шоњї доштанд", ба хоби абад рафтаанд. Дахмањо мансуб ба Хашоёршоњ, Дориюши Кабир, Ардашери аввал ва Дориюши дуюм буда, онњо њар кадоме дар имперотурии Њахоманишињо, баъд аз Куруши Кабир наќши мондагоре боќї гузоштаанд. Бояд тазаккур дод, ки наќшњои њаккокишуда хеле барљаста ба назар мерасанд, њатто бо гузашти ќарнњо симоњои шоњон бо он шукўњу љалолу љаззобияти ба худашон хос, ки доштанд, боќї мондааст. Масалан, тољгузории Нарсї, пирўзии Бањроми дуюм, пирўзии Шопури аввал ба имперотури Рум, ѓалабаи Њурмузи дуюм, наќши Эйломиён ва тољгузории Ардашери Бобакон хеле зебо офарида шуда, аз хотири њар бинанда то дерњо зудуда намегардад. Дахмаи шоњони Њахоманишї дар "Наќши Рустам" панораммаи бузургеро мемонад. Њахоманишињо ва Сосониён дар замони хеш санъати баланди сангтарошї, њайкалсозї ва наќшофарї дар кўњро асос гузоштаанд. КАЪБАИ ЗАРДУШТ Дар даромадгоњи "Наќши Рустам" Каъбаи Зардушт-поягузори дини зардуштї дар муќобили оромгоњи Дориюши Бузург назаррабої менамояд. Аз рўйи омў-

ruzgor@mail.ru

зиши катибањо, муаррихон ба ин назаранд, ки Каъбаи Зардуштро Дориюши Бузург бино кардааст. Он чун Оташкада ва љойгоњи муќаддас ба шумор мерафт ва дар замони Сосониён онро њатто диж ном мебурданд. Дар мавриди ин обида назарњо хеле гуногун аст; гўё он оташкада набуда, балки хазинаи шоњ ва ё ќубури шоњон будааст, ки дар он салотини мумиёкардашударо то ковиши дахмаи сангї дар он муваќќатан нигоњ медоштаанд. Вале баъди омўзишу тањќиќи катибањои бешумор оташкада будани ин обида собит шудааст. Каъбаи Зардушт аз сангњои сафеду сиёњи мармар сохта шуда, бо мурури ваќт баъзе ќисматњои он ба вайрона табдил ёфта ва аз њама муњим, ин обида - Каъбаи Зардушт то имрўз дар "Наќши Рустам" барљост. НЎЊ НАЌШ-НЎЊ АСАР Дар синаи кўњи Њусейн нўњ наќш ё ин ки нўњ асари муњташами меъморї (сангтарошї) осоре аз рўзгори куњан боќї мондааст. Аввалин наќш як фазои холии мураббаъ буда, тўлу арзи он ба 15х5 метр баробар аст. Дар он замонњои дури дур шоњони Сосонї амру фармонњои хешро менавиштанд. Дар зери ин наќш бист сатр, ки ба назар мерасад, бо забони форсї њаккокї шуда, дар он рољеъ ба таќсимбандии об ва киштукори заминњои кишо-

дарак медињад, дер зери оромгоњи Дориюши дуюм, дар рў ба рўйи Каъбаи Зардушт ба назар мерасад. Дар расм Шопури дуюм аспсавор найза-силоњи чангиро ба гардани душман фурў бурдааст. Дар даврони Сосониён дудмони Бањроми дуюм наќши мондагортаре доштаанд. Дар наќшњои њаккокишуда номи ин шоњ бештар ба назар мерасад. Бинобар ин, дар як лавњаи бузурге хонаводаи Бањроми дуюм, ки дар дираи фармонравоёни Эйломї бештар таъсиргузор будаанд, барљаста наќш ёфтааст. Ин лавња аз чанд ќисмат иборат буда, дар он шоњ тољ дар сар ва руйї дастонаш шамшер ба назар мерасад. Порањои ин наќш бо мурури ваќт хира њам гашта бошад, наќшњои муттабоќї ба назар равшан мерасанд. Нўњумин наќше, ки ин маљмааи осори таърихї-фарњангиро зебу фари махсус бахшидааст, лањзаи тољгузории Ардашери аввал аст. Даврони њукумати ин шоњи диловар (солњои 239-224 то милод) айёми тилоии Сосониён мањсуб ёфта, доир ба ќањрамонию диловарии Ардашери аввал асотирњо низ боќї мондаанд. Муаррихон овардаанд, ки шоњони Њахоманишї ва Сосонї ба дину ойин эњтироми бузург гузошта, кулли ин музаффарияту пирўзињоро, пеш аз њама, аз Худои бузург-Ањурамаздо медонистанд. Масалан, дар катибањое, ки

варзї сухан меравад. Наќши дуюм марбут ба тољгузории шоњ Нарсї (304-294 то милод) аст. Њангоми тољгузорї дар пањлўи шоњ наќши зани тољдор ба назар мерасад, ки ин ишора ба Аноњито-олињаи об ва ободонї мебошад. Дар наќши сеюм ѓалабаи Бањроми дуюм-яке аз шоњони Сосонї бар душман тасвир ёфтааст ва ин наќш дорои ду тасвир (лањза) буда, аз нерумандии шоњ ва пирўзиаш бар душман башорат медињад. Агар Бањроми дуюм дар расми боло савори аспу бо силоњи љангї њаккокї шуда бошад, дар расми поён зери пойи аспи ў аскари румї забун афтодааст. Бояд гуфт, ки њар наќш аз рўзгори шоњони Сосонї интихоб гардида, тасвирњо бо муњтавои худ аз њамдигар тафовут доранд. Масалан, наќши чорум-пирўзии Шопури аввалро (270-239) ба императори Рум бо номи Валеринро мунъакис кардааст. Шоњи Сосонї бори аввал ѓосибро дар сарзамини Ирон шикаст медињад; Валерин ба зону зада, ба Шопури аввал сари таъзим фуруд овардааст. Ќањрамонии Њурмузи дуюм, набераи Шопури аввал дар наќши панљум барљастатар њаккокї ва симои ў дар болои асп бањодурона аст. Наќши шашум, ки аз бузургии шоњони Сосонї

аз номи подшоњони Њахоманишї ва Сосонї боќї мондаанд, аввалин ниёши онњо ба Худои яктоАњурамаздо аст. Худи шоњон дар оташкадањо ба њайси мубадон оташ афрўхта, ба рўњи муќтадири Ањурамаздо дуруд мефиристоданд. Бо чунин лањзаи ниёиш Ардашери аввал (наќши нўњум) оташи муќаддасро болои сар бардошта, зери пойи аспи вай каллаи яке аз подшоњони Ашконї бо мўйњои мормонанд забуну шармсор афтодааст. Лањзаи диданї ва хотирмони ин наќш боз дар он аст, ки дар аќиби Ардашери аввал хидматгоре истода, аз тољи вай магасро дур месозад. Аз осори илмии нашршудаи Ирон бахшида ба замону рўзгори шоњони Њахоманишиву Сосонї бармеояд, ки кору пайкори онњо дар њифозати сарзамини ориёињо мамлу аз ќањрамониву диловарї ва шуљоату мардонагї будааст. Мардум дар сурати онњо ќањрамонии Рустами афсонавиро дида, бо як эњтироми хоса ба ин макон номи "Наќши Рустам"-ро додаанд. Дар баъзе адабиёти илмии ќарнњои баъдї ин маљмааи таърихї-фарњангї бо номи "Кўњи Хусейн" низ ёд мешавад, аммо миёни мардум ин макон бештар бо номи "Наќши Рустам" машњур аст.


Театр ва рўзгор

www.ruzgor.tj

Бурхвалї Ѓуломњайдаров, њунарманди маъруфи Театри давлатї- академии ба номи устод Лоњутї, ба синни мубораки 60 ќадам гузошт. Мардум мегўянд, ки дар синни шастї њамеша башастї. Дар њаќиќат, Бурхвалї имрўз њам як љавони њузарбро мемонад. Баробари ўро дидан асло розї шуда наметавонед, ки ўро љавон нагўед. Њоло њам чаќќону чусту чолок, хулоса њоло њам љавон аст. Бо вуљуди он ки аз хурдсолї сарнавишти талхеро тањаммул кардааст. Баъди муборакбодї нахуст аз зиндагиномааш пурсон шудем.

Бурхвалї Ѓуломњайдаров:

№06 (006) 10 июли соли 2013

15

дар овони донишљўї муаллими гиромии мо устод Низом Нурљонов љо карда буданд. Дар ваќти дарс Чатскийро бисёр таъриф мекарданд. Мегуфтанд, ки як љавони бисёр ростгўву росткор буд. Бисёр мехостам, ки њамин гуна љавонро дар сањна бозї кунам. Вале насиб набудааст. Албатта, ман мехостам, ки Њамлетро бозї кунам, Чатскийро бозї кунам. Имрўз мехоњам, ки Макбетро бозї кунам. Ромеоро бозї кунам. Вале наќши Отеллоро ман талабгор нестам. Бояд одилона бигўям, ки шояд зарфияту истеъдоди ман њанўз омодаи иљрои чунин наќше набошад. Бале, орзуњои ман љомаи амал напўшиданд. Вале љомаи амал пўшидани ин орзуњо танњо аз ман вобаста набуд. Режиссёрњо бояд маро медиданд. -Шумо чанд муддат аз театр дур шудед ва ба дигар корњо машѓул будед? Чаро чунин шуд? -Боре наќшаи гастроли театр ба Бишкекро кашидем. Охири солњои навадум буд. Яке аз ташаббускорони ин иќдом ман будам. Аз сабаби њамоњангии дуруст нашудан сафарамон бебарор анљом гирифт. Ман, ки аз њисоби маблаѓи ќарз харљи ин сафарро тањия кардам, ќарздор шудам. Ба хотири баргардондани ќарз ба Русия ба муњољирати мењнатї рафтам. Вале њамеша дар ёдам театр буд. -Масалан киро ва ё чи чизи театрро бештар ёд мекардед? -Бештар рафиќонамро, њамкоронамро

"ОРЗУ ДОШТАМ, КИ НАЌШИ ЧАТСКИЙРО БОЗЇ КУНАМ"

-Ман соли 1954 дар дењаи Пошхарви ноњияи Дарвоз, собиќ ноњияи Ќалъаи Хумб, таваллуд шудаам. Дењаи мо аз машњуртарин дењаи Дарвоз, дењаи Курговад, зодгоњи устод Мўмин Ќаноат, чандон дур нест. Аз як тараф дењаи мо бо Пшихарв њамсарњад аст. Пшихарве, ки устод Мўмин Ќаноат дар достони "Падар" васфи онро кардааст.Мањз дар њамин дења яке аз муборизони зидди сохти шўравї Диловаршоњи далер ба муќобили Артиши Сурхи сар то по мусаллањ бо пилтакамон сангар мегирад. Ман фахр мекунам, ки њамдењаи њамин Диловаршоњам. Њанўз шашмоња будаам, ки модарам дар 29-солагї вафот мекунад. Дар синни сесолагиям аз падар мањрум мешавам. Падарам раиси љамоат буд. Худо рањматаш кунад, љавон вафот мекунад. Дар синни 45-солагї. Мактаби ибтидоиро дар дењаамон хондам. Њоким Мањмадов гуфтанї як муаллими хуб доштем. Моро њамчун фарзандаш дўст медошт. Дилаш барои њар яки мо месўхт. Зањмати зиёд мекашид. Хату саводро мо аз ў омўхтем. Баъди хатми синфи се мо тањсили худро дар дењаи Ќалъаи Хумб идома додем. Дар он ваќт ноњияи Дарвоз вуљуд надошт. Ноњияњои Рўшону Ќалъаи Хумбу Ванљ як ноњия буданд ва марказ дар ноњияи Ванљ буд. Чанд муддат дар мактаб интернати Ванљ тањсиламро идома додам. Баъд боз Ќалъаи Хумб ноњия шуд. Чанд муддати дигар дар Ќалъаи Хумб мактаби

бад низ набудам. Баскетболбозиро дўст медоштам. Њанўз дар синфи нуњум хонданам унвони варзишгари дараљаи як миёни љавонони баскетболбозро гирифтам. Мегуфтанд, ки дар Институти тарбияи љисмонї бо чунин унвон маро бе имтињон ќабул мекарданд. Ман њам соли 1971 баъди хатми мактаби миёна њуљљатњоямро барои супурдан ба Институти тарбияи љисмонї омода кардам. Вале дар Душанбе, таѓоям Одинаев Асо Абдуллоевич, ки њамон ваќт корманди хадамоти амниятии шўравї буд, њидоят кард, ки њуљљатњоямро ба факултети нав таъсисшудаи санъати Институти Омўзгории шањри Душанбе супорам. Супоридам ва дохил шудам. Чањор сол тањсили илм кардам ва соли 1975 онро хатм намудам. -Аз кадом устодони санъат таълим гирифтед? -Устодони аввалини мо хатмкунандагони Институти Давлатии театрии ба номи Луначарскии шањри Масква буданд, ки баъдан дар соњаи театри тољик хеле машњур шуданд. Инњо устодон Шодї Солењ, Ислом Ѓолибов, Асалбегим Саодатова, Таѓоймурод Розиќов ва дигарон буданд. Инњо соли аввал ба мо дарс гуфтанд. Баъдан ба кори театр гузаш-

миёнаро хондам. -Аз кай боз Шумо ба кори театр ва актёрї мењру дилбастагї пайдо кардед? -Рости гапро гўям, мегўянд, ки падари шодравонам овозхони бад набудааст. Ман њам сурудхониро аз овони мактабхонї дўст медоштам. Вале шарм медоштам, ки дар байни мардум сурудхонї кунам. Боз тамошои филмњои бадеиро, махсусан филмњои њиндиро хеле зиёд дўст медоштам. Тамошои филмњои "Гули чангзеркарда", "Сангам", "Љаноби 420", "Овора" ва ѓайра ба ман њаловат мебахшид. Ба тарзи либоспўшии кањрамонони ин филмњо пайравї мекардам. Баъзе аз ин актёрњои њиндї ба хобам медаромад. Масалан, Раљ Капур чанд бор ба хобам даромад. Росташро гўям варзишгари

танд. Ба љои онњо аз Маскав мутахассиси ин соња Маслюков омад. Устоди њунар, ки имрўз хеле маъруф аст, устод Асалбек Назриев ба мо дарс медоданд. Лекин хизмати зиёдро дар ташаккули ман ва дигар њамкурсонам њамчун актёри оянда муаллимаи азиз Тамара Махсумовна Абдушукурова кардаанд, ки аз он кас мо як умр миннатдорем. -Баъди хатми мактаби олї дар куљо корро шурўъ кардед? -Баъди хатми донишкадаи санъат танњо ба се нафар роњхат доданд, ки дар Театр кор кунанд. Ба боќимондањо гуфтанд, ки худатон љои коратонро ёбед. Ман њам аз љумлаи њамон боќимондањо будам. Хушбахтона, устод Ислом Саломов ва Сайрам-апа Исоева аз театри давлатии мусиќї-мазњакавии ба

номи Пушкини шањри Хуљанд, бозии маро дар сањна њангоми донишљў буданам тамошо карда буданд ва баъди хатми донишгоњ ба ман пешнињод карданд, ки ба театри онњо ба кор биёям. Ман њам бо љону дил розї шуда ба театри Хуљанд ба кор рафтам. Он ваќт роњбари бадеии театр Одилљон Назаров буданд. Бо чењраи кушод маро истиќбол

Ф

ёд мекардам. Доим дар фикри он будам, ки фалонї дар чи њол бошаду бењмадонї чї кор мекарда бошад. Њатто дарбону фаррошу ороишгарони театрро ба ёд оварда дилам гум мезад. -Барои шумо мушкилтарин лањзаи актёр дар сањна кадом аст? -Фикр мекунам на танњо барои ман,

икр мекунам на танњо барои ман, балки барои тамоми њунармандони театр мушкилтарин лањзаи дар сањна буданашон њамон лањзаест, ки дар ваќти иљрои наќш риштаи суханро аз даст медињанд ё соддатар гўем суханашонро фаромўш мекунанд. Ин њолатест, ки фикр мекунї на сухан, балки њаво ё оксиген бароят намерасад. Ин як дањшат аст! Бо ман чунин њолат дар як сабти телевизионї рух дода буд.

гирифтанд ва тарбия намуданд. Љои хобам низ дар њамон як њуљраи театр буд. Бо актёрони машњури њамон давр ба мисли Солењ Фармонов, Ойдина Усмонова, Муътабар Иброњимова, Аскар Одинаев, акаи Абдуњамид ва махсусан устод Ислом Саломов дар њаќќи ман хизматњои хуб кардаанд, ки як умр аз онњо миннатдорам. -Чанд муддат дар театри Хуљанд будед ва кадом наќшњоро дар сањнаи ин театр бозї кардед? -То соли 1978 дар он љо кор кардам. Дар ин байн ду сол хизмати аскариро низ ба љо овардам. Дар театри Хуљанд наќши шоњзодаро дар "Рамаяна" бозї кардам. Коргардонаш устод Ислом Саломов буданд. Дар намоишномаи "Ашрофпараст"-и Молиер наќши Кленкро бозї кардам. Дар спектакли "Хушдоман" наќш доштам, дар "Авлодони шайтон"- Карло Голдони наќш бозї кардам. Дар намоишномаи "Камоли Хуљандї" наќши Алоуддинро иљро кардам. Дар "Хонашерони майдонѓариб"-и Шамсї Ќиёмов наќши Њодї, дар "Исёни арўсон" наќши рўзноманигорро бозї кардам. Хулоса соли 1978 маро ба Душанбе оварданд. Дар он ваќт саррежиссёри театри давлатїакадемии ба номи устод Лоњутї Николай Кузмич Детсик буданд. Ќариб шаш моњ бекор истодам. Баъдан Детсик "Њамлет"-и Шекспирро ба сањна гузошт. Дар он наќши асосї-Њамлетро устод Њошим Гадо бозї мекард, шодравон устод Ато Муњаммадљонов наќши Клавдиро бозї мекарданд. Ба мо бовар карда наќши Мартселро доданд. Баъди иљрои ин наќш дигар роњи ман дар театри ба номи устод Лоњутї кушода шуд. -Кадом наќшро мехостед, ки дар сањна бозї кунед, вале бо сабабњое ин кор бароятон муяссар нашуд? -Ман бисёр орзу доштам, ки дар сањнаи театр наќши Чатскийро аз намоишномаи "Дод аз дасти аќл"-и Грибоедов бозї кунам. Муњаббати ин наќшро дар дили ман њанўз

ruzgor@hotmail.com

балки барои тамоми њунармандони театр мушкилтарин лањзаи дар сањна буданашон њамон лањзаест, ки дар ваќти иљрои наќш риштаи суханро аз даст медињанд ё соддатар гўем суханашонро фаромўш мекунанд. Ин њолатест, ки фикр мекунї на сухан , балки њаво ё оксиген бароят намерасад. Ин як дањшат аст! Бо ман чунин њолат дар як сабти телевизионї рух дода буд. -Гуворотарин лањза барои актёр кадом аст? -Њамон лањзаест, ки ту сухан мегўиву толори пур аз тамошобин бо таваљљуњи бузурге ба ту гўш медињад ва баъди хатми намоиш барои њунарат кафкўбињои самимонаи давомдор мекунад. Инњо бењтарин лањзањои њаёти њар як актёр њастанд. Чї лаззате мебарї аз дидани ин лањзањо! Њар як актёр хушбахтии худро дар њамин мебинад. Албатта, агар кафкўбињо самимонаву аз тањти дил бошанд. -Худи шумо њангоми тамошобин буданатон ба бозии кадоме аз њамкорон ва дўстонатон дар сањна самимона кафкўбї кардаед? -Ростї, ман кам дар толор мешинаму бозии њамкоронамро тамошо мекунам. Зеро худам низ дар намоишномањо банд њастам. - Аз њунармандони дигар театрњо ба бозии кадом актёрон кафкўбињои самимї кардаед? -Ваќтњои охир яке аз намоишномањои Мирзоватан Мировро дар Театри давлатии љавонон дида, ба бозии њунармандон самимона кафкўбињо кардам. Њамин гуна кафкўбињои самимонаро баъди намоишномаи"Гуноњи Ќобил"-и Бањодур Миралибеков дар Театри давлатии ба номи Маяковский аз љой бархоста кардам. Ман њамчун тамошобин ба ваљд омада будам. -Ташаккур барои суњбат. Орзумандем, мањбубият ва маъруфияти шумо аз ин њам бештар бошаду офаридани он наќшњое, ки дар дил орзуяшонро мепарваред, бароятон муяссар гардад. -Ташаккур "Рўзгор"

info@ruzgor.tj

www.ruzgor.tj


16

№06 (006) 10 июли соли 2013

Аз рўзгори нобиѓањо

www.ruzgor.tj

(Аввалаш дар шморањои гузашта)

АЊМАД ЗОЊИР ВА САД ШОИР ОШИЌАМ ОШИЌ БА РЎЯТ, ГАР НАМЕДОНЇ, БИДОН Дар байни сурудњои Ањмад Зоњир таронањои башуморе њаст, ки танњо як варианти сабти он дар дасти мо мављуд аст. Шояд варианти дигари ин сурудњоро дигар ашхос низ надошта бошанд. Бо эњтимоли зиёд варианти дигари ин сурудњо умуман вуљуд надоранд Суруди "Ошиќам ошиќ ба рўят гар намедонї бидон" аз љумлаи њамин навъи таронањост.

Султони Њамад, «Рўзгор»

Абулќосим Лоњути ин ѓазали зеборо соли 1920 дар Истамбул эљод кардааст ва он аз њафт байти зерин иборат аст: Ошиќам ошиќ ба рўят, гар намедонї, бидон, Сўхтам дар орзуят, гар намедонї, бидон. Бо њама занљиру банду њилаву макри раќиб, Хоњам омад ман ба кўят, гар намедонї, бидон. Машнав аз бадгў сухан ман сустпаймон нестам, Њастам андар љустуљўят, гар намедонї, бидон. Гар пас аз мурдан биёї бар сари болини ман, Зинда хоњам шуд ба бўят, гар намедонї, бидон. Ин ки дил љои дигар ѓайр аз сари кўят нарафт, Баста онро тори мўят, гар намедонї, бидон. Гар раќиб аз ѓам бимирад, ё њасад кўраш кунад, Бўса хоњам зад ба рўят,

гар намедонї бидон. Њељ медонї, ки ин Лоњутии овора кист? Ошиќи рўи накўят, гар намедонї бидон… Ањмад Зоњир дар ин суруди дилнишини хеш, ки оњангашро низ худаш эљод кардааст, байтњои якум, дуввум, саввум ва шашуми ѓазали мазкурро бе ягон таѓйирот истифода бурдааст. Давомнокии суруд 5 даќиќаву 56 сония мебошад. БУТИ НОЗАНИНАМ, МАЊИ МЕЊРАБОНАМ Ѓазали "Бути нозанинам, мањи мењрабонам"-ро устод Абулќосим Лоњутї соли 1925 дар Маскав эљод кардааст ва он аз њафт байти зерин иборат аст: Бути нозанинам, мањи мењрабонам, Чаро ќањрї аз ман, балоят ба љонам. Азизам, чї кардам, ки ранљидї аз ман,

Бигў то гуноњи худамро бидонам. Зи ман умр хоњї, бигў, то бубахшам, Ба ман зањр бахшї, бидењ, то ситонам. Фалак мот буд аз тавоноии ман, Ки акнун чунин пеши ту нотавонам. Зи дарси муњаббат ба љуз номи љонон, Ба чизе нагардад забон дар дањонам. Ман охир аз ин шањр бояд гурезам, Ки мардум ба танг омаданд аз фиѓонам, Чї дастон кунам, то равам љои дигар, Ки ин мулк пур шуд аз достонам. Дар бойгонии мо сабти се ва-

рианти ин суруд дар иљрои Ањмад Зоњир мављуд аст. Варианти аввал ин њамон таронаест, ки соли 1974 дар студияи Афѓонимузик сабт шуда ба албоми "Модар" ворид карда шудааст. Дар ин суруд Ањмад Зоњир се байти ѓазалро айнан бе ягон таѓйирот дар матне, ки шоир овардааст, истифода кардааст. Байти аввал, байти панљум ва байти охири ѓазалро. Давомнокии ин варианти суруд 4 даќиќаву 18 сония њаст. Дар консерте, ки дар кинотеатри "Брикут"-и Кобул баргузор шудааст, Ањмад Зоњир дар ваќти хондани њамин тарона баъди сурудани матлаи ѓазал байти охири онро мехонад ва сипас дар охир байти дуввуми онро. Њамагї њамин се байти ѓазалро дар консерти "Брикут" хондааст. Ин варианти суруд се даќиќаву 10 сония давом мекунад. Дар варианти саввум, ки бо эњтимоли зиёд дар мањфиле хонда шудааст, Ањмад Зоњир чор байти ин ѓазали зеборо мехонад. Баъди матлаи

ѓазал байти охири ѓазалро месарояд, баъди он байти панљуми ѓазалро. Сипас, дар охир байти дуввуми ѓазалро месарояд. Давомнокии ин суруди мањфилї 3 даќиќаву 58 сония мебошад. Оњанги таронаи "Бути нозанинам, мањи мењрабонам" сохтаи оњангсозони њиндист ва онро аввалин маротиба дар филми "Пияр ка сагар вафо чин си ки бевафо" овозхони машњури њиндї Мукеш сурудааст. ЗИНДАГЇ ОХИР САРОЯД БАНДАГЇ ДАРКОР НЕСТ Оњанги таронаи "Зиндагї охир сарояд бандагї даркор нест" низ оњанги як суруди њиндист. Суруд "Чанди ки дивор на тури пияр сара дилд турдия" ном дорад ва онро низ аввалин бор Мукеш сурудааст. То ин лањзањое, ки сатрњо навишта мешаванд, дар ихтиёри мо панљ варианти ин суруд мављуд аст. Ду варианте, ки дар студињо сабт шудаанд, як варианте, ки дар рафти консерти дар њотели "Интерконтинентал" баргузоргардида сабт шудааст ва боз ду варианти мањфилии ин суруд. Соли сабти танњо як варианти ин суруд ба мо имрўз даќиќ маълум аст. Ин њам бошад варианте њаст, ки он соли 1977 дар ширкати "Музик сантар" бо њамроњии гурўњи њунарии "Ситорањо" сабт шудааст. Баъзе аз алоќамандони садои Ањмад Зоњир то ба њол фикр мекунанд, ки гурўњи "Ситорањо" гурўњи њунарии эронист, ки ин нодуруст аст. Гурўњи њунарии "Ситорањо" њамчун гурўњи њунарии "Борон" яке аз гурўњњои муваффаќи солњои њафтодуми асри гузашта ба шумор мерафт. Аъзои ин гурўњ Њошим Бањо, Љамол Маъсумї, Аъзам Парванта ва Ањмад Шоњ дар баробари навозандагони хуби созњои мухталиф будан инчуни овозхонї низ мекарданд. Ањмад Зоњир дар њамкорї бо онњо њамон як албоми маъруф бо номи "Ситорањо"-ро тањия кардааст, ки "Зиндагї охир сарояд бандагї даркор нест", яке аз 13 суруди он мебошад. Њангоми навохтани оњанги ин тарона "Ситорањо" аз гитори барќї, љозбанд (ударник), синтезатор истифода кардаанд. (Идома дорад)

Дару тирезањои пластикї аз масолењи баландсифати туркї СИФАТИ АЪЛО, НАРХИ ДАСТРАС, МУЊЛАТИ КЎТОЊ

МУАССИС: ТАШКИЛОТИ w ЉАМЪИЯТИИ w w . r u z g o r«РЎЗГОР» .tj СМК

Рўзнома дар Вазорати Фарњанги Љумњурии Тољикистон тањти раќами 0216/рз, аз дувоздањуми декабри соли 2012 сабти ном шудааст.

e mail: info@ruzgor.tj

Сармуњаррир: Султони ЊАМАД Веростор: Љањонгири СУЛТОН

ruzgor@mail.ru

* Аксу дастхатњо ба муаллифонашон баргардонида намешавад. * Ба дурустии далелу арќоме, ки дар номањои расида ва эълону рекламањо истифода шудаанд, муаллифонашон масъулият доранд. * Њангоми истифода ва иќтибосњои људогона аз матолиби «Рўзгор» истинод ба манбаъ њатмист.

Суроѓаи мо: шањри Душанбе, кўч. Бухоро 13 Телефон: (907) 91-59-34 Нашрия дар чопхонаи «Мушфиќї» ба табъ расидааст. Теъдоди нашр: 1000 нусха.

Рузгор №06 10. 07.13  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you