Issuu on Google+

#16 Brusselse Meltingpot Deze wandeling start in het metrostation ‘Hallepoort’ (1) op de metrolijn 2 ‘Clemenceau/ Simonis’. De wandeling duurt ongeveer een uur. Volg in het metrostation de groene pijlen ‘uitgang nr. 3 Hallepoortlaan’. Je komt uit op de Hallepoortlaan. Links zie je de Hallepoort (1). Dit bouwwerk is een restant van de tweede stadsomwalling uit de 14de eeuw, en werd in de tweede helft van de 19de eeuw echter zwaar gerestaureerd door architect Hendrik Beyaert. Hij voegde er zowel kasteeldak, kantelen, hoektorentjes, als traptoren met kegeldak aan toe. Het is dus een geromantiseerde versie van de oorspronkelijke Hallepoort. Draai de Hallepoort de rug toe, steek de Hallepoortlaan over en wandel naar rechts tot bij de ingang van het halfcirkelvormige gebouw dat voor je ligt. Tijdens deze wandeling waag je je even buiten de Brusselse Vijfhoek. De wandeling gaat door een stukje Sint-Gilllis, het vroegere Obbrussel. Tot het begin van de 19de eeuw was dit ‘de boerebuiten’. In de gemeente woonden nauwelijks 2000 mensen; groenteboeren, die hier vooral spruitjes teelden. Vandaar de bijnaam die de inwoners vandaag nog altijd dragen: ‘kuulkappers’. In de loop van de 19de eeuw deed zich in Brussel een ware bevolkingsexplosie voor. De nieuwe Brusselaars vestigden zich massaal in nieuwe voorsteden. De uitbreidingsplannen waren van de hand van architect Victor Besme, verantwoordelijk voor de aanleg van de Brusselse faubourgs. In Sint-Gillis ging de bouw van nieuwe wijken gepaard met de quasi volledige sloop van de oude dorpskern. Het resultaat is een geheel met brede rechte straten. Als je tijdens je wandeling eens een smalle, kronkelige straat tegenkomt, dan dateert die dus van voor de faubourg-aanleg. Het halfcirkelvormige gebouw is de Cité Fontainas (2), opgericht door de stad Brussel in 1867. De woningen waren voorbehouden voor gepensioneerde onderwijzers. In die tijd was het de gewoonte dat hoofdonderwijzers zich vestigden in een woning die hoorde bij het schoolgebouw. Eenmaal gepensioneerd hadden die mensen geen dak meer boven het hoofd. De Cité Fontainas is dus een soort seniorie met 45 heel kleine appartementjes. In de jaren ‘60 raakte de Cité in verval. Het geheel werd in de jaren ‘80 gerenoveerd. Het oorspronkelijke aantal woongelegenheden werd door samenvoeging gehalveerd. Keer terug richting Hallepoortlaan maar neem bij de

Cité Fontainas

Foto : Michael De Lausnay ©

verkeerslichten rechtdoor de Jean Volderslaan in. In deze straat vind je heel wat winkels, café’s en restaurants, uitgebaat door Portugezen, Grieken en Spanjaarden, de eerste immigranten. Dit multiculturele karakter is typisch voor Sint-Gillis. Je vindt er ook heel wat Marokkaanse handelaars, die meegekomen zijn met de tweede immigratiegolf in de jaren 1960-’70. Verder zijn er die enkele Belgische commercanten die hier nog een stek aan de grond hebben of er terug een proberen te krijgen, zoals de tweedehandsboekenwinkel ‘L’Ecrit Vint’, op je rechterkant. Op de hoek van de Volderslaan en de Vanderschrickstraat proef je in de taverne ‘La Porteuse d’Eau’ (3) de sfeer van een etablissement uit de art nouveau-tijd. Boven de voordeur zie je een prachtig glas-in-lood-raam, met het typische symbool van Sint-Gillis, de waterdraagster (maar daarover later meer). De eigenaar verwierf het gebouw in 1987 en wilde er een art nouveau-taverne in onder brengen. Van de oorspronkelijke inrichting kon hij echter slechts de hoofdmuren recupereren. Een ijzeren wenteltrap rond een centraal geplaatste kolom leidt naar de eerste verdieping en wordt er bekroond met een grote glas-in-lood lichtkoepel die een illusie moet oproepen van ruimte en licht. Het hele interieur is dus (geslaagde) neo-art nouveau. Draai links de Vanderschrickstraat in. Ernest Blérot bouwde hier een rij van twaalf woningen met art nouveaugevels. De reeks vormt een geslaagde compositorische beweging met een enorme variatie van bogen, curven, venstervormen, verticaliteit en horizontaliteit. Twaalf individueel herkenbare woningen met achter de façade een gelijklopend bouwplan. Cliënteel voor deze aanpak vond Blérot in de kleine burgerij die meer belust was op

#16 : 1


Vanderschrickstraat

Foto : Michael De Lausnay ©

geveleffect dan op wooncomfort. Blérot streefde dus veel minder dan zijn leermeester Horta naar inhoudelijke architectuurvernieuwing maar had vooral oog voor decoratieve aspecten van zijn gevels. Dit noemt men façadearchitectuur. Het geheel werd beschermd in 1988. De eigenaars moeten ook financieel in staat zijn de beschermde panden te onderhouden, wat niet altijd het geval is. Op het einde van de Vanderschrickstraat draai je rechts de Waterloosesteenweg in. Die leid je naar het SintGillisvoorplein (4). Het plein strekt zich uit van de kerk tot aan het Munthofplein en vormt de kern van LaagSint-Gillis. Elke voormiddag, behalve op maandag, is het hier markt, waarbij een mooie mengeling van voedingswaren en kleding, huisgerei en andere goederen te koop wordt aangeboden. De café’s rondom het plein hebben een absoluut volks en ongedwongen karakter, waar je een mooi beeld krijgt van de doorsnee bevolking van dit deel van de gemeente. Oudere migranten ontmoeten er elkaar rond een kop koffie en de nog resterende Belgische bevolking komt er dagelijks zijn pintje drinken, tegen zeer democratische prijzen. Loop even midden op het plein de ingang van het metrostation ‘Sint-Gillisvoorplein’ binnen. Op de betegelde wanden vind je de tekst van de Verklaring van de Rechten van de Mens, in het Frans en in het Nederlands, samen met uitspraken van filosofen waaronder Erasmus. Eén van de opmerkelijkste gebouwen van het plein is het Volkshuis. De architect ervan is onbekend, in 2002 werd het helemaal gerenoveerd door de gemeente om er een

La Porteuse d’Eau

Foto : Michael De Lausnay ©

cultureel oord van te maken met een populair café en er woongelegenheid in onder te brengen. De huidige kerk, een neo-romaans ontwerp van Victor Besme, werd gebouwd rond 1865 op een plaats waar zich al sinds de 13de eeuw een heiligdom bevond. Zij werd pas onlangs volledig gerestaureerd. Sla voor de kerk links de Fortstraat (5) in. Op de hoek van het plein met deze straat vind je de Brasserie Verschueren (4). Dit etablissement bestaat al sinds 1880 en was tot in de jaren 1980 in handen van de familie Verschueren. Het café was vooral bekend als supporterscafé van de voetbalploeg Union Saint Gilloise, toen die tegen Daring Molenbeek, die andere Brusselse ploeg, om de kampioenstitel streed. Vandaag is het een trendy café, dat zich wat artistiek wil profileren. Het witte gebouw op de rechterkant was het vroegere gemeentehuis en herbergt nu het Vredegerecht (4) van het gerechtelijk kanton Sint-Gillis. Volg de kronkelende Fortstraat omhoog. Deze straat was vroeger dé handelsstraat van Sint-Gillis. De ene winkel volgde op de andere. Daar is nu nog weinig van overgebleven. In deze straat bevindt zich ‘De Pianofabriek’ (5), Vlaams Gemeenschapscentrum van Sint-Gillis, ondergebracht in de gebouwen van een voormalige pianoproducent. Loop er gerust eens binnen. Neem bij de kruising met de Théodore Verhaegenstraat (straat met tramsporen) naar links. Deze wat grauwe en troosteloze straat leidt tot bij een rond punt, alom bekend als ‘Den Bareel van Sint-Gillis’ (6). De naam

#16 : 2


Markt, Sint-Gillisvoorplein

Foto : Michael De Lausnay ©

verwijst naar de vroegere functie van dit plein. Tot in 1865 werd er tol geïnd voor het gebruik van de Waterloosteenweg. Later, van 1871 tot 1882, was deze plek de ‘terminus’ van de paardenkoets die de reizigers vanuit het stadscentrum tot hier voerde. In 1898 besloot de gemeenteraad om deze plek symbolisch te ‘markeren’ door er een fontein te plaatsen. De oorspronkelijke fontein was een waar kunstwerk van de hand van Alban Chambon, die ook tekende voor het interieur van het Hotel Métropole in de binnenstad. De opdracht voor het beeldje werd gegeven aan Julien Dillens, die zich liet inspireren door het meisje dat de paarden van de paardenkoets moest laven terwijl ze hun rustpauze hielden. Het oorspronkelijk beeldje staat, net als de fontein, in het stadhuis van Sint-Gillis. Sla de derde straat rechts in, te tellen vanaf de Th. Verhaegenstraat. Vanaf deze Paul De Jaerlaan verandert het karakter van de gemeente. De volkse sfeer verdwijnt en je komt in meer burgerlijke wijken terecht. Dat is al

Pelgrimsplein

Foto : Michael De Lausnay ©

Pré-metrostation Sint-Gillisvoorplein

Foto : Michael De Lausnay ©

te zien aan enkele huizen hier in de straat. Op nr. 9, aan de rechterkant van de straat, zie je een huis van Gustave Strauven uit 1902. Deze architect was, in de versiering van zijn gevels, een volgeling van Horta, maar deed er graag een schepje bovenop. Men noemt zijn stijl wel eens de ‘rococo’ van de art nouveau. Aan de overzijde van de straat, op nr. 10, staat, wat verkommerd, een huis ontworpen door Paul Hankar, art nouveau-architect die eerder geometrische vormen gebruikte. Nog wat hoger, op nr. 16, is nog een mooie vitrine te bewonderen van wat tot een tiental jaren geleden nog een ambachtelijke beenhouwerij was. Bij het straateinde bereik je het Van Meenenplein, gedomineerd door het imposante stadhuis. Rond dit plein zijn ook verschillende cafés, maar de sfeer is er totaal anders dan op het Sint-Gillisvoorplein. Het volkse heeft plaats gemaakt voor ernst. Op dit plein is het markt op maandagnamiddag en zelfs in het marktgebeuren merk je een verschil: andere marktkramers, andere klanten. Het stadhuis (7) dateert van 1904 en is van de hand van architect Albert Dumont. Aangezien er op het grondgebied van Sint-Gillis een stadsfort heeft gestaan, mocht de gemeente officiëel haar gemeentehuis een ‘stadhuis’ noemen. Het moest niet alleen de welvaart van Sint-Gillis weerspiegelen, maar diende tevens symbool te staan voor de op het einde van de 18de eeuw verworven gemeentelijke autonomie. Dumont vertaalde dit in een majestueuze architectuur in Franse Renaissancestijl met een belforttoren als stedelijk vrijheidssymbool. Het interieur toont door de keuze van de artiesten en de kwaliteit van het oeuvre, een echt panorama van de Belgische kunst bij het begin van de XXe eeuw. Je vindt er werk van schilders als F. Khnopff, A. Ciamberlani, E. Fabry en O. Dierickx, vertegenwoordigers van het Belgische Symbolisme; de beeldhouwers J. Dillens en J. De Lalaing hebben de eretrap onder handen genomen en buiten siert ‘de godin van de Bock’ van Jef Lambeaux de ingang van de erekoer. Rechts achter het stadhuis kan je even tot in de Savoiestraat stappen en een pintje drinken bij Moeder Lambic, bekend om zijn honderden soorten bier. Als je op je stappen terugkeert vind je op het plein voor het stadhuis aan de linkerkant nog een aantal volkse cafés waar zeer democratische prijzen gehanteerd worden. Neem, als je met je rug naar het stadhuis staat, in de rechterbenedenhoek van het plein de A. Demeurstraat. Steek de Waterloosesteenweg over en volg de Taminesstraat. Al snel bereik je een groot open plein, het Moricharplein (8).

#16 : 3


Deze openbare ruimte werd door de gemeente ingericht met speelterreinen en groen om het samenleven in de buurt te bevorderen. Een ideaal plekje voor een picknick tussen de spelende kinderen. Aan de overzijde zie je bij het nr. 14 een prachtig art nouveau-gebouw van architect Georges Delcoigne.

met groen, banken en een speelterrein. Van het voormalige Munthof rest enkel nog een klein hoekgebouwtje dat dienst doet als postkantoor. Steek het plein over en neem in de linkerbenedenhoek de Moskoustraat (11). Je krijgt in deze straat op een lap grond niet groter dan een zakdoek een panoplie van de wereldkeuken gepresenteerd. Je kan hier ondermeer de Griekse, Algerijnse, Berberse, Marokkaanse, Senegalese en Spaanse keuken uitproberen. Maak alvast je keuze.

Als je het plein diagonaal oversteekt, bereik je de Parmastraat die je een tiental meter naar rechts inslaat tot bij de ingang van een parkje aan je linkerkant. Dit Pelgrimspark (9) is een groene oase in een volgebouwde buurt, en leid je naar de Munthofstraat. Aan de andere straatzijde stond tot 1979 het Munthof (10). Sinds 1420 werden de munten geslagen in de Munte, bij het Muntplein in hartje Brussel. De bevolkingstoename en de economische explosie in de 19de eeuw noopten tot veranderingen in het productieproces. De overheid besloot een nieuwe Muntslagerij te bouwen in Sint-Gillis. Het nieuwe Munthof was zo imposant dat het voor een groot deel het karakter van de straat bepaalde. Honderd jaar later besloot het ministerie van Financiën de Muntslagerij opnieuw te verhuizen naar de binnenstad, dicht bij de Nationale Bank. Ondanks heel wat verzet, onder meer omwille van de unieke industrieel-archeologische waarde van de specifieke ovens, handpersen en andere toestellen, besloot de gemeente Sint-Gillis het gebouw in 1979 te slopen. Het vrijgekomen terrein bleef jarenlang braak liggen tot het in 1986 zijn huidige inrichting als openbare ruimte kreeg

Halverwege de Moskoustraat neem je links de Smidsestraat. De arbeidershuisjes (12) aan de linkerkant vormen een mooi, nog vrij authentiek gebleven, geheel. Aan het eind van de straat sla je rechts de Waterloosesteenweg in tot aan de Kleine Ring en dan verder links naar beneden tot bij de ingang van het metrostration ‘Hallepoort’. Om de metrolijn <Simonis/Clemenceau> opnieuw te bereiken, volg je, na een eerste roltrap, steeds de aanduidingen ‘Metro 2’. Boven de (rol)trap die je hiervoor moet nemen hangt één luik van het kunstwerk dat François Schuiten in 1993 voor dit metrostation ontwierp, ‘Le passage inconnu’ (1). Je moet nog een lange gang door om het eigenlijke metrostation te bereiken. Dat is meteen het eindpunt van deze lus.

Kaartje voor wandeling #16 : Brusselse Meltingpot HALLEPOORT

2

FRANCKPLEIN

1 JASPARLN.

D ER

VOL

U

TR

TR . AS

MORICHARPLEIN

ES

E

IN

OS

ST

R.

8

R.

.

RGS

7

ST

LO

RLN

JAE

W AT ER

S NG

DE

MBE

R PA

ALSE

AN

A KL

BAREEL VAN ST.-GILLIS

NI

6

IN

.

9

M

AA T TR

TR

5

NS

W ER

GE

PELGRIMSPARK

10

OV

AE

RT S

RH

FO

ST SE R ST

VE

WATERLOOSESTW.

VO

11

.

4

R.

12

ST.-GILLIS VOORPLEIN

AS

M

.

M

C

RS

DE

VAN

HR

St.-Gillis voorplein

W .

.

R.

T IKS

O SC

TR

T

MO

NS

RS

STR

TA M

VO

GE

ANS

SMIDSESTR.

PA R

AE

CKM

MU NT HO FS TR .

RH

BER

3

. SLN

VE

S SE

. TW

GU

PA R

.

E

LD

Hallepoort M

PE AE FON TAIN P ASS TR

MU NT HO FS T

CITÉ FONTAINAS

N.

SL

IE

L NV

R.

ST EUR

G.

ESTW

DEM

VAN MEENENPLEIN

. STR

IE SAVO

W AT ER

LO

OS

ES

TW

G.

Elke week een nieuwe ‘doe-het-zelf ’ wandeling van Broodje Brussel op www.opbrussel.be Deze wandeling is een intiatief van OPB in samenwerking met Brukselbinnenstebuiten Copyright Onthaal en Promotie Brussel ©

���������������������������� Onthaal en Promotie Brussel Muntplein - Prinsenstraat 8 • B-1000 Brussel 0800 13 700 • info@opbrussel.be • www.opbrussel.be

#16 : 4


test