Page 1

‫زنان و فقر‬ ‫زنان در حصار تبعیض گرفتارند و مبارزه با تبعیض علیه زنان همواره یکی از آماج‬ ‫اصلی جنبش زنان بوده است‪.‬اما این تبعیض از کجا می آید؟‬ ‫مناسبات ناعادلنه اقتصادی که تبعاتش زنانه شدن فقر‪،‬حقوق نابرابر و نابرابری‬ ‫حقوقی‪،‬ساختارمردسالرانه ساخت حقیقی قدرت و خشونت علیه زنان است‪.‬‬ ‫آنچه به عنوان نابرابری حقوقی زن و مرد به عنوان یکی از جلوه های برجسته تبعیض‬ ‫علیه زنان به چشم می آید پدیده ای است ناشی از ماهیت طبقاتی حقوق و دولت که‬ ‫برمبنای نابرابری سامان یافته اند‪،‬حتی وقتی ظاهر حقوقی نشانگر برابری حقوقی زن و‬ ‫مرد است این برابری در حقوق نابرابر است‪،‬ضمن آنکه قدرت تنها منحصر در ساخت‬ ‫حقوقی نیست و ساخت حقیقی قدرت است که نابرابری را بازتولید می کند‪ .‬این پدیده با‬ ‫فاکتورهای دیگر نظیر ایدئولوژی و در جوامعی که اشکال پیشاسرمایه دارانه و‬ ‫اقشارپیشاسرمایه داری دارای نفوذند‪،‬منافع اقشار پیشاسرمایه داری‪،‬تشدید می گردد‪ .‬در‬ ‫نتیجه زنانه شدن فقر که با بازارکار جدا شده براساس تقسیم جنسیتی و تخصیص کار‬ ‫ارزان به زنان و به تبع آن متزلزل کردن امنیت شغلی برای زنان نمود می یابد به انقیاد‬ ‫زنان می انجامد‪.‬این پدیده ای منحصر به کشورهای جهان سوم که دارای زمینه های‬ ‫فرهنگی پیشاسرمایه دارانه قوی و طبعا قوانین مردسالرانه تری هستند‪،‬نیست‪،‬بلکه در‬ ‫جوامع پیشرفته نیز با عقب نشینی دولت رفاه و سوسیال دموکراسی بر اثر تعرض نئو‬ ‫لیبرالیسم‪،‬حقوق زنان مورد چالش قرار می گیرد‪.‬‬ ‫کیت فیگز در کتاب » زنان و تبعیض« این مساله را به صورت تفصیلی و با بیان نمونه‬ ‫های متعدد در انگلستان نشان می دهد‪ .‬وی به تقسیم جنسی کار‪،‬سقف شیشه ای مانع‬ ‫ارتقای زنان و استثمار زنان به عنوان نیروی کار ارزان می پردازد و بیان می کند که در‬ ‫عصر نئولیبرالیسم)یعنی سالهای دهه ‪(1990‬است که از » پسا فمینیسم« سخن می رود‬


‫و دستاوردهای زنان که به ویژه در دهه ‪)1970‬دهه زنان( کسب شده بود مورد هجوم‬ ‫واقع می شوند‪ .‬او نشان می دهد که بین خشونت علیه زنان و وضعیت معیشت آنها‬ ‫رابطه مستقیم وجود دارد و خشونت علیه زنان نه امری خاص که پدیده عام نظام‬ ‫سرمایه است‪ ،‬نظامی که در آن به شکل صوری زنان و مردان در قانون مساوی اند و‬ ‫دارای فرصتهای برابر اما برای سود بری سرمایه‪،‬به زنان کار نیمه وقت‪،‬قراردادی‪،‬تکراری‬ ‫و فاقد خلقیت‪،‬بدون چشم انداز ارتقای شغلی‪،‬با دستمزد کم و بدون مزایا تعلق می‬ ‫گیرد‪ .‬پژوهش او بیانگر آنست که نظام سرمایه به » این تصور قدیمی و غلط که درآمد‬ ‫زنان نسبت به درامد مردان به عنوان نان آور اصلی خانواده حالت فرعی و ثانویه دارد«‬ ‫نیاز دارد تا » وابستگی زنان به مردان را تقویت کرده و بهره کشی از زنان را به عنوان‬ ‫یک نیروی کار ارزان تشویق نماید«‪ .‬این و ضعیت همراه است با کاهش خدمات‬ ‫اجتماعی که شرایط را برای زنان بدتر می سازد و آنها را از امکاناتی برای تامین و‬ ‫جبران تبعیض محروم می سازد‪.‬‬ ‫این موقعیت در کشورهای جهان سوم یا توسعه نیافته و درحال توسعه‪ ،‬وخیم تر است‬ ‫‪،‬زیرا هم سابقه حضور زنان در عرصه تولید کم است‪،‬هم زمینه های فرهنگی سنتی و‬ ‫پیشاسرمایه دارانه قوی است)یعنی فرهنگهای عشیرهای یا فئودالی( و هم اقشار‬ ‫پیشاسرمایه داری نفوذ دارند و عمدتا هم حاکمیتها استبدادی است‪،‬در نتیجه استثمار کار‬ ‫ارزان زنان شدید تر است و اشتغال زنان هم به دلیل محصور بودن در چهارچوب سنتها‬ ‫و قوانین تبعیض آمیز که سرمایه برای بهره کشی بیشتر به آنها نیاز دارد تغییر زیادی در‬ ‫وضعیت زنان ایجاد نمی کند‪.‬‬ ‫»در کتابی به نام » زنان در آسیای جدید« نویسنده)‪ (Matsui‬که یک ژورنالیست ژاپنی‬ ‫است در یک کار تحقیقی موقعیت زنان شرق آسیا را بررسی می کند‪ .‬او می پرسد‬ ‫وقتی می گویند قرن بیست و یک قرن آسیاست و وقتی از معجزه آسیا و ببرهای آسیا‬ ‫و توسعه در آسیا حرف می زنند سوال این است که چرا سهم زنان این منطقه از چنین‬


‫معجزه ای‪،‬فقر وسیع‪،‬خشونت اجتماعی و جنسی است‪ .‬او در مصاحبه های متعددی با‬ ‫زنان کشورهای مختلف این منطقه که اکثرا کارگران کارخانه ها و یا مزارع هستند‬ ‫حقایق تلخی را عریان می کند که مکمل توسعه اقتصادی شتابان ببرهای آسیاست‪ :‬برده‬ ‫داری مدرن‪.‬‬ ‫زنان فیلیپینی از طریق شرکتها جهت کار به عربستان سعودی اعزام می شوند‪،‬یا خود‬ ‫جهت کار به ژاپن می روند و وقتی بعد از تجربه های تلخ از سوء استفاده های جنسی‬ ‫و دستمزد بغایت نازل به کشور خود باز می گردند) و بعضا با فرزندانی که به اجبار در‬ ‫این پروسه صاحب شده اند(‪ ،‬به فقیرانه ترین زندگی محکوم می شوند ‪.‬سن متوسط‬ ‫این زنان میان ‪ 16‬تا ‪ 25‬سال است و عموما ریشه روستایی دارند‪ .‬در کارخانه ها زنان‬ ‫کار شیفت شب را بدون مزایای ویژه ای موظفند انجام دهند‪.‬متوسط مزد این زنان در‬ ‫ویتنام‪،‬چین و اندونزی روزانه یک دلر است و جالب اینجاست که تنها زنان مجرد می‬ ‫توانند به چنین شغلهایی دست یابند‪،‬آنها به محض اینکه ازدواج کنند بازنشسته می شوند‬ ‫و باین ترتیب بازنشستگی در جوانی بسیار رایج است و حقوق تعریف شده مادری‬ ‫معنایی ندارد‪ .‬بعد دیگری از وقایع جاری در آسیای جنوب شرقی‪،‬تجارت سکس و‬ ‫گسترش بی سابقه فحشاست که بلواسطه به معنای گسترش ایدز در میان این زنان‬ ‫جوان است‪.‬ماتسویی می گوید امروز در این منطقه به توسعه اقتصادی می گویند‬ ‫دیکتاتوری توسعه و سوال بسیاری از این زنان که غالبا نیروی غیر متخصص هستند این‬ ‫است که توسعه برای چه کسی؟ فقر کلی ترین بیانی است که می شود برای ابعاد‬ ‫فجایع اجتماعی این پروسه به کار برد‪.‬شمار وسیعی از این زنان مشغول مهاجرت در‬ ‫میان کشورهای آسیایی هستند و این انتقال نیروی کار‪،‬در عمل سوای تضییقات عموما‬ ‫جنسی‪،‬برای آنها به معنای اینست که در کشور میزبان به عنوان نیروی کار حاشیه جامعه‬ ‫محسوب می شوند و غالبا هیچ قانونی ملزم به دفاع از آنها نیست«) نئولیبرالیسم‪،‬زن و‬ ‫توسعه‪ :‬لیل دانش(‬


‫در تحت برنامه های توسعه)نظیر آنچه ذکر شد( و تعدیل ساختاری اقتصاد » در اغلب‬ ‫کشورها‪،‬نخست دخترها هستند که در نتیجه اجباری شدن شهریه ‪،‬یا بالرفتن قیمت‬ ‫روپوش مدرسه و یا اجبار به مراقبت از بچه های کوچک خانواده برای این که پدر و‬ ‫مادر سرکار بروند‪،‬از تحصیل باز می مانند‪.‬وقتی خانواده با کمبود غذا روبرو می شود‬ ‫‪،‬اغلب زنان و دختران هستند که کمتر غذا می خورند‪ .‬وقتی حق ویزیت پزشکان بیشتر‬ ‫می شود‪ ،‬اغلب زنان هستند که کمتر به درمانگاه می روند‪.‬‬ ‫زنان مدیران فقرند‪.‬برای این که جریان زندگی ادامه داشته باشد‪،‬معمول زنان هستند که‬ ‫باید بار سنگین ساعات طولنی تر کار را تحمل کنند‪.‬وانگهی‪،‬باید با یاس و ناامیدی با‬ ‫شریک زندگی خود که کارش را از دست داده و ناتوان از تامین معاش خانواده‬ ‫است‪،‬سرکنند‪.‬اغلب زنان هستند که باید از خود مایه بگذارند و مثل ‪،‬آن چه را که خانواده‬ ‫نمی تواند از بازار خرید نماید‪،‬در منزل تهیه کنند«) جهانی کردن فقر و فلکت‪:‬ترجمه و‬ ‫گردآوری‪:‬دکتر احمد سیف(‬ ‫بر اثر پدیده زنانه شدن فقر بنا به گزارش سازمان ملل ‪ 70‬درصد فقرا زن هستند و ‪70‬‬ ‫درصد زنان مورد خشونت واقع شده اند و ‪ 70‬درصد زنانی که مورد خشونت یا سوء‬ ‫استفاده قراز گرفته اند این امر را گزارش نمی کنند‪.‬و البته اگر این را در کنار آمار فقر‬ ‫یعنی گذران زندگی دومیلیاردنفر با کمتر از ‪ 2‬دلر در روز که یک میلیارد نفر آنها کمتر از‬ ‫یک دلر در روز درآمد دارند‪،‬فقدان دسترسی یک میلیاردنفر به آب آشامیدنی‬ ‫بهداشتی‪،‬فقدان دسترسی دو میلیاردنفر به برق‪،‬فقدان دسترسی پنج میلیارد و دویست‬ ‫میلیون نفر به امکانات بهداشتی‪،‬سکونت یک میلیارد نفر از سه میلیارد نفر جمعیت شهری‬ ‫در محله های فقیرنشین و زاعه نشینها‪،‬بگذاریم آنگاه به عمق فاجعه بیشتر پی می بریم‬ ‫‪.‬البته اینها فقط آمار فقر مطلق است نه فقر نسبی‪.‬به وضوح عاملیت فقر در تبعیض و‬ ‫خشونت علیه زنان مشاهده می گردد‪،‬عاملیتی که نمی توان آن را حذف کرد یا معادله‬ ‫را معکوس کرد و تصور نمود که با برابری حقوقی می توان با فقر مبارزه کرد‪.‬‬


‫اکنون نگاهی کوتاه به ایران می اندازیم‪:‬‬ ‫‪ 88‬درصد درآمد کشور در دوره زمانی ‪ 1375‬تا ‪ 1385‬متعلق به مردان بوده است)دفتر‬ ‫امور فرهنگ و جوانان معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری(‬

‫بیکاری مهم ترین عامل فقر در ایران است‪،‬بحران بیکاری گسترده در ایران ‪ 40‬درصد‬ ‫مردم این کشور را که شامل ‪ 28‬میلیون نفر می شود ‪،‬به زیر خط فقر مطلق یا نسبی‬ ‫برده است)نشریه تحقیقات اقتصادی خاورمیانه‪/‬میس‪(/‬‬ ‫نرخ بیکاری زنان ‪ 50‬درصد بیشتر از مردان است‪.‬‬ ‫از سال ‪ 1375‬تا ‪،1385‬بیکاری مردان ‪ 28‬درصد کاهش داشته‪ ،‬در حالی که بیکاری زنان‬ ‫‪ 5/1‬درصد رشد کرده است‪).‬دفتر امور فرهنگ و جوانان معاونت برنامه ریزی و نظارت‬ ‫راهبردی ریاست جمهوری(‬ ‫‪ 7/88‬درصد نرخ بیکاری در شهرها و ‪ 4/59‬درصد نرخ بیکاری در روستاها در ایران‬ ‫متعلق به زنان با تحصیلت عالی یا متوسط است)مرکز آمار ایران(‬ ‫‪ 60‬درصد خودکشی ها در ایران به طور مستقیم با مساله بیکاری در ارتباط است)نشریه‬ ‫تحقیقات اقتصادی خاورمیانه‪/‬میس‪(/‬‬ ‫ایران رتبه اول خودسوزی زنان و رتبه سوم خودکشی زنان در جهان را دارد)صدای‬ ‫آلمان(‬

‫‪ 12‬میلیون و ‪ 500‬هزار زن خانه دار در کشور با انجام کارهای سخت خانگی و ساعات‬ ‫کار طولنی بدون مزد‪،‬نه بیمه هستند و نه پس اندازی دارند‪.‬‬ ‫در واقع این تصاویر گویای آنند که تبعیض علیه زنان دارای پایه های مادی است و این‬ ‫پایه ها مبانی مناسبات سرمایه دارانه اقتصادند که به فقر و فلکت می انجامند‪.‬لذا نمی‬ ‫توان مانند خدیجه مقدم)از اعضای کمپین یک میلیون امضاء برای تغییر قوانین تبعیض‬


‫آمیز علیه زنان(ادعا کرد که برابری حقوقی موردنظر کمپین به بهبود زدگی زنان کارگر و‬ ‫کم درآمد منجر می شود‪.‬آب سر بال نمی رود‪،‬این معادله معکوس است‪،‬بهبود زندگی‬ ‫زنان کارگر و کم درآمد است که برابری حقوقی می انجامد‪.‬جنبش زنان در ایران نمی‬ ‫تواند نسبت به سیاستهای اقتصادی خنثی و بی طرف باشد‪،‬چرا که این سیاستها تعیین‬ ‫کننده قوانین و تاثیر آنهایند‪،‬وگرنه قوانین مترقی زیادی در قوانین ایران هست نظیر‬ ‫آموزش و پرورش رایگان‪،‬منع کار کودکان‪ ،‬منتها سیاستهای اقتصادی سرمایه دارانه‬ ‫مغایر اعمال اینها هستند یا نمونه اصل ‪ 44‬قانون اساسی که ناظر بر ملی بودن برخی‬ ‫حوزه های اقتصادی) اعم از منابع‪،‬صنایع و خدمات(است و منع دست اندازی بازار به‬ ‫آنها‪،‬ولی اکنون در پرتوی نئولیبرالیسم و پروسه پیوستن ایران به سازمان تجارت‬ ‫جهانی‪،‬به عنوان اصل خصوصی سازی تفسیر می شود‪.‬همچنین تغییر قوانین پایه های‬ ‫مادی آنها را از بین نمی برد‪ ،‬برای مثال در مورد صیغه )همان تن فروشی شرعی(‪،‬با‬ ‫الغای آن چیزی عوض نمی شود‪ ،‬چون شرایطی که زنان را ناگزیر از تن فروشی می‬ ‫گند پابرجاست‪.‬هم اکنون روزانه ‪ 54‬دختر ‪ 16‬تا ‪ 25‬ساله ایرانی در بازارهای کراچی‬ ‫خرید و فروش می شوند و روانه تجارت سکس بدون پوشش شرعی و صیغه ای آن‬ ‫می گردند) و به این باید افزود فروش دختران ایرانی در بازارهای دیگر نظیر فجیره( و‬ ‫البته علوه بر صادرات سکس‪ ،‬در داخل نیز سن تن فروشی به ‪ 13‬سال رسیده‬ ‫است‪.‬در شرایطی که سیاستهای نئولیبرالی کارگاههای کوچک را خارج از شمول قانون‬ ‫کار می کند و زنان را که بیشترین شاغلن این کارگاهها را تشکیل می دهند را از‬ ‫کوچکترین حقوق خود در عرصه کار محروم می کنند نمی توان بی توجه بود و تنها بر‬ ‫طبل برابری حقوقی در چهارچوب اسلم کوبید‪ .‬در ضمن در ایران اقشار پیشا سرمایه‬ ‫داری نظیر روحانیت از تبعیض علیه زنان دارای منافعند و بدون خلع ید از این‬ ‫اقشار‪،‬نمی توان تبعیض علیه زنان را برچید‪.‬لذا جنبش زنان ایران در مطالبات و‬ ‫سیاستهایش نمی تواند اقتصاد را نادیده بگیرد و باید سویه طبقاتی داشته باشد‪ ،‬مبارزه‬


‫با فقر را دستور کار خود قرار دهد و نیازهای زیستی)براساس هرم مازلو که در پایه‬ ‫نیازهای انسانی قراردارد(را در فهرست مطالباتی خود قرار دهد‪.‬‬

lejfddfdw  

rhrhgfnnglnn

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you