Issuu on Google+

Tekort technici te lijf in de praktijk

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. .. .

. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. . . . . . . . .


Aan de samenstelling van deze publicatie is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die desondanks onvolledig of onjuist is opgenomen, evenals voor de gevolgen van activiteiten die worden ondernomen op basis van dit document, aanvaardt ROVC geen aansprakelijkheid. Hoewel technische medewerkers zowel mannen als vrouwen betreffen, wordt voor de leesbaarheid in deze publicatie enkel de mannelijke vorm (hij, hem, zijn) gebruikt waar beiden (hij/zij, hem/haar, zijn/haar) gelezen kunnen worden. De gegevens zijn verzameld uit verschillende bronnen. Aan het eind van ieder hoofdstuk vindt u, indien van toepassing, een bronnenlijst.


Beste lezer, ROVC komt dagelijks bij uiteenlopende technische bedrijven over de vloer. De kennis en ervaring met competentieontwikkeling die wij de afgelopen decennia opgedaan hebben, delen wij graag met u. In de publicatie ‘Tekort technici te lijf: praktische aanpak voor uw bedrijf’ brachten wij eigen onderzoeksresultaten en een groot aantal externe bronnen samen. Feiten, cijfers, trends, relevante ontwikkelingen en signalen schepten een beeld van waar technische bedrijven problemen konden verwachten in de zoektocht naar goed geschoold technisch personeel. ‘Tekort technici te lijf: praktische aanpak voor uw bedrijf’ is met groot enthousiasme ontvangen. Proactief het tekort aan technici te lijf gaan blijkt pure noodzaak: het tekort wordt door maar liefst 88% van de bedrijven al gevoeld of in de toekomst verwacht. Als bedrijf moet u actie ondernemen om dit tekort binnen de perken te houden, maar hoe dan? In de markt wordt veel gesproken en geschreven over de knelpunten. Helaas blijven praktijkgerichte oplossingen vaak onderbelicht. Met een open, daadkrachtige houding en de beschreven oplossingsrichtingen uit de voorgaande publicatie, bent u reeds op de juiste weg. In de publicatie die voor u ligt vervolgen wij ons verhaal met concrete handvatten en inspirerende voorbeelden, waarmee wij hopen u weer een stap verder te brengen. Het kloppend hart van dit boekwerk wordt gevormd door bedrijven en organisaties die op succesvolle wijze oplossingen in de praktijk toepassen. Hoe gaan zij om met het tekort aan technici? Welke instrumenten zetten zij in? Welke valkuilen moeten zij ontwijken en welke factoren dragen bij aan hun succes? Kortom, een boeiende bloemlezing van ‘best practices’ als extra stimulans voor uw eigen personeelsbeleid. In het eerste hoofdstuk leest u een beknopte samenvatting van de relevante cijfers en trends over het tekort aan technici, aangevuld met enkele nieuwe ontwikkelingen in de markt. Het tweede hoofdstuk zet mogelijke oplossingsrichtingen kort op een rij. Vanaf het derde hoofdstuk duiken we de dagelijkse praktijk in met een verzameling interviews ter illustratie van de verschillende oplossingen. Neemt u een kijkje in de keuken van uw branchegenoten en laat u inspireren. Ik wens u veel leesplezier!

Roel Greutink Manager Ontwikkeling & Onderhoud producten

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .

. . . . . .


Inhoudsopgave

1.

Het tekort aan technici

06

1.1

Het effect van vergrijzing en ontgroening

08

1.2

Het reguliere MBO-onderwijs

10

1.3

Regionale verschillen

12

1.4

Ontwikkelingen op branche- en functiegebied

13

1.5

Van markt naar bedrijfspraktijk

15

1.6

Bronnenlijst

15

2.

De weg naar een oplossing

16

2.1

Effectief personeelsmanagement

19

2.2

Het verruimen van uw doelgroep

23

2.3

Opleiden naar een hoger plan

24

2.4

Samen meer bereiken

25

2.5

Bronnenlijst

25

3.

In de praktijk

26

3.1

Effectief personeelsmanagement

28

3.1.1

In-, door- en uitstroomscenario’s - Du Pont de Nemours B.V.

30

3.1.2

Goed werkgeverschap - Heinen & Hopman BV

34

3.1.3

Medewerkers binden en boeien - Pon Power BV

38

3.1.4

Competentiemanagement - Cargill Cocoa & Chocolate

42

3.1.5

Steun voor personeelsbeleid in (financiĂŤle) middelen - OOM

46

3.2

Verruimen doelgroep

50

3.2.1

Flexibilisering door interne zij-instroom - PGI Nonwovens B.V.

52

3.2.2

Interne zij-instroom - ThyssenKrupp Veerhaven B.V.

56

3.2.3

Jeugd enthousiast maken voor techniek - voestalpine Polynorm BV

60

3.2.4

Stimuleren vrouwen in de techniek - VHTO

64

3.2.5

Werken met verschillende nationaliteiten - MHI Equipment Europe BV

68

3.3

Opleiden naar een hoger plan

72

3.3.1

Eigen bedrijfsschool - IHC Merwede B.V.

74

3.3.2

Competentieverhoging - Ardagh Group

78

3.3.3

Rendement van opleiden - Lely Industries N.V.

82

3.3.4

Allround opleiden - VolkerRail bv

86

3.3.5

Succesfactoren van opleiden - ROVC

90

3.4

Samen meer bereiken

94

3.4.1

Stimuleren samenwerking bedrijven, onderwijs en overheid - FME-CWM

96

3.4.2

Samenwerking met externe opleiders - Van den Pol Elektrotechniek

100

3.4.3

Samen kinderen enthousiast maken voor techniek - Technodiscovery

104

3.4.4

Samenwerking met arbeidsbemiddelingsbureaus - Randstad Techniek

108

3.4.5

Samenwerking met brancheverenigingen - Uneto-VNI

112

4.

Slotwoord

116

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .


. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . ..

PGI Nonwovens te Cuijk, pagina 52

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. .5.

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..

. . . . . . . .

. .


1

. .

Het tekort aan technici


Welke trends en ontwikkelingen zijn van invloed op uw huidige en toekomstige personeelsbestand? Een belangrijke vraag, waar u echter niet dagelijks bij stil zal staan. Nieuwe ontwikkelingen lijken vaak een ‘ver van mijn bed show’, terwijl de gevolgen – op korte of langere termijn – hard aan kunnen komen. U bewust zijn van wat er speelt en welke invloed dit op uw bedrijf heeft, is onontbeerlijk. Alleen dan kunt u bepalen of ook uw bedrijf met tekorten te maken krijgt. En belangrijker nog, hoe u aan de slag kunt om tekorten aan goed geschoold technisch personeel te bestrijden. In hoofdstuk 1 leest u: 1.1

Het effect van vergrijzing en ontgroening

1.2

Het reguliere MBO-onderwijs

1.3

Regionale verschillen

1.4

Ontwikkelingen op branche- en functiegebied

1.5

Van markt naar bedrijfspraktijk

1.6

Bronnenlijst

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . .


1

1

Het tekort aan technici

In 2011 kwam ROVC met de publicatie ‘Tekort technici te lijf: praktische aanpak voor uw bedrijf’. Een uitgave met daarin relevante trends en ontwikkelingen met betrekking tot het tekort aan technici. In dit hoofdstuk geven wij u een samenvatting van deze eerdere uitgave. Voor een uitvoerige beschrijving en volledige bronnenlijst verwijzen wij u naar de publicatie uit 2011 De relevante trends en ontwikkelingen rond het tekort aan technici kunnen grofweg in vier groepen verdeeld worden: 1.

Het effect van vergrijzing en ontgroening

2.

Het reguliere MBO-onderwijs

3.

Regionale verschillen

4.

Ontwikkelingen op branche- en functiegebied

1.1

Het effect van vergrijzing en ontgroening

Nederland vergrijst de komende jaren in verdubbeld tempo. Cijfers van het CBS tonen aan dat de vergrijzing onomkeerbaar en structureel is. De uitstroom van ervaren vakkrachten uit de arbeidsmarkt door (pre)pensionering neemt toe, waardoor niet alleen mankracht maar vooral ook veel kennis en ervaring verloren gaat. De beroepsbevolking wordt kleiner en bestaat voor een steeds groter deel uit oudere werknemers. Hoewel de daling van het aantal jongeren landelijk gezien gering is, zijn de regionale verschillen groot. Sommige regio’s moeten wel degelijk rekening houden met een substantiële daling van het aantal jongeren. Vergrijzing en ontgroening zorgen binnen bedrijven voor problemen. In technische branches is de vergrijzing zelfs groter dan gemiddeld, vooral bedrijven in de industrie en bouw hebben een vergrijsd personeelsbestand. De personeelsopbouw raakt in onbalans. Tijdens de economische recessie van de afgelopen jaren zijn veel tijdelijke contracten van jongere werknemers niet verlengd. Dit heeft de scheve personeelsopbouw verder in de hand gewerkt. Daarnaast stokt de interne doorstroom van medewerkers. Medewerkers blijven langer in dezelfde functies, waardoor bedrijven ‘verstarren’ en jongere medewerkers met doorgroeiambities genoodzaakt zijn hun heil buiten de bedrijfspoort te zoeken.

De komende jaren vergrijst Nederland in verdubbeld tempo Centraal Bureau voor de Statistiek (2011)

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .


Totaal economische activiteiten

aantal x 1000

Werkzame beroepsbevolking industrie

Industrie

8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 1971

1975

1979

1983

1987

1991

1995

1999

2003

2007

2010

2011

Perioden

Figuur 1a: Werkzame beroepsbevolking in de industrie neemt af (CBS Den Haag/Heerlen maart 2012) Totaal economische activiteiten Industrie

leeftijd

Gemiddelde leeftijd werknemers industrie

44 42 40 38 36 34 32 1971

1975

1979

1983

1987

1991

1995

1999

2003

2007

2010

2011

Perioden

Figuur 1b: Gemiddelde leeftijd van de werknemer in de industrie neemt toe (CBS Den Haag/Heerlen maart 2012)

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . .


1 1.2

Het reguliere MBO-onderwijs

Kwaliteit en aansluiting van onderwijs De aansluiting van de competenties van de afgestudeerde MBO’er techniek op de beroepspraktijk laat nogal eens te wensen over, zo blijkt uit ROVC onderzoek en het actieplan ‘Focus op Vakmanschap 2011-2015’ van de overheid. Maatregelen die het aantal praktijkuren verder inperken kunnen dan ook rekenen op veel scepsis, aangezien deze uren door bedrijven juist als cruciaal gezien worden. Ook bij leerlingen lijkt een groter aandeel praktijk een positief effect te hebben. Gediplomeerde MBO’ers van de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) beoordelen de aansluiting van hun opleiding op de beroepspraktijk (significant) vaker als ‘voldoende’ dan afgestudeerden van de beroepsopleidende leerweg (BOL). Overigens zijn MBO-3 leerlingen positiever over de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt dan hun MBO-4 collega’s. Naast de structuur van de opleidingen baart ook de door de Onderwijsinspectie gemeten kwaliteit van MBO-opleidingen (nog steeds) zorgen. Gelukkig is het aantal MBO-opleidingen met onvoldoende examenkwaliteit het afgelopen jaar wel sterk gedaald. Waar dit er in 2011 (meting juni) nog 200 waren, zijn dit in 2012 (meting maart) ‘nog maar’ 78 opleidingen. Het aantal MBO-opleidingen met beoordeling ‘zeer zwak’ steeg daarentegen wel van 15 naar 19. In- en uitstroom De kwantitatieve statistieken van het reguliere onderwijs zijn van groot belang voor het aantal beschikbare technici op de arbeidsmarkt. VMBO-gediplomeerden zijn van oudsher de belangrijkste instromers op het MBO. De interesse in techniek op het VMBO neemt de afgelopen jaren echter af. Het aantal MBO-gediplomeerden is nog wel licht toegenomen. Deze toename komt voor een groot deel voor rekening van WEB-2 gediplomeerden, waar bedrijven juist steeds meer behoefte hebben aan medewerkers met kennis en vaardigheden op het hogere WEB-3 en WEB-4 niveau. Daarnaast stroomt slechts 56% van de nieuwe MBO-gediplomeerden in op de arbeidsmarkt, de rest studeert verder. TechniekTalent.nu heeft berekend dat het tekort in 2014 al uit 38.400 technische VMBO’ers en 23.100 technische MBO’ers zal bestaan.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .


Afname instroom

35000 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0

2007/’08

2008/’09

2009/’10

niveau 1

niveau 2

niveau 3

niveau 4

Totaal

Figuur2: Instroom in MBO-techniek, industrie en bouw neemt af (CBS Den Haag/Heerlen maart 2012)

MBO-4 gediplomeerden zijn ook gewild als doorstromers voor HBO-opleidingen. Het ROA (onderzoeksinstituut voor onderwijs-arbeidsmarkt van de Universiteit van Maastricht) geeft aan dat het bedrijfsleven behoefte heeft aan meer technische HBO-gediplomeerden. Omdat de stap van MBO naar HBO soms te groot blijkt, presenteerden MKB-Nederland en VNO-NCW in maart 2012 een plan voor 25 nieuwe, voornamelijk technische opleidingen (waaronder procestechniek). Deze nieuwe zogenaamde ‘associate degree opleidingen’ dichten in twee jaar tijd het ‘gat’ tussen MBO en HBO. Ze moeten MBOstudenten en werkenden met een MBO-4 diploma stimuleren gemakkelijker en sneller aan een HBOopleiding te beginnen om zo aan de verhoogde eisen van werkgevers te kunnen voldoen. Bedrijfsleven helpt onderwijs te verbeteren Bedrijven zien steeds vaker in dat zij meer en meer de samenwerking met het technisch onderwijs moeten zoeken als zij ook in de toekomst willen beschikken over voldoende goed opgeleid personeel. Verschillende initiatieven (waaronder het Platform Bèta Techniek) stimuleren deze samenwerking op zowel landelijk als regionaal niveau door het bieden van faciliteiten, tegemoetkoming in de kosten en programma’s als ‘Toptechniek in bedrijf’. In november 2011 luidde de Stichting Platform VMBO, de werkgeversorganisatie VNO-NCW en de brancheorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf, MKB Nederland de noodklok bij de Tweede

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 . . . . . . . .


1

Verder lezen? Klik hier en vraag het boek aan Tekort technici te lijf: in de praktijk, 2012

Untitled-2 1

27-8-2012 14:44:22


Tekort technici te lijf: in de praktijk