Page 1

‫ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا‬ ‫رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ‬

‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ :‬ا‪ .‬ﻓﺮزام‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶ‪ ،‬وﯾﺮاﯾﺶ و ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ :‬روﺷﻨﺎ ﺑﻬﺮاﻣﯽ‬


‫‪٢‬‬

‫ﻫﺸﺪار!‬ ‫ﺧﻮاﻧﺪن اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺒﺎﯾﺪ زﯾﺎد داﻧﺴﺖ و ﻧﺒﺎﯾﺪ زﯾﺎد‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﯿﺪ و ﻫﺮ ﭼﯿﺰي را ﻧﺒﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ و ﺑﻪ ﻫﺮ ﭼﯿﺰي ﻧﺒﺎﯾﺪ اﻧﺪﯾﺸﯿﺪ!‬ ‫اﮔﺮ ﻣﻮﻣﻦاﯾﺪ و از اﯾﻤﺎن ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ﺧﺮﺳﻨﺪي ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﻧﺪن اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﭼﺮاﮐﻪ ﺧﻮاﻧﺪن ﺣﺘﺎ ﯾﮏ ﻓﺼﻞ از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﯾﻤﺎن ﺷﻤﺎ را ﺑﺮ ﺑﺎد داده ﯾﺎ ﺳﺴﺖ ﮐﻨﺪ!‬ ‫در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت ﺧﻮاﻧﺪن اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬و ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪن آن ﺑﻪ دﯾﮕﺮاﻧﯽ ﭼﻮن ﺧﻮدﺗﺎن‪ ،‬ﺳﻔﺎرش ﻣﯽﮔﺮدد!‬ ‫ر‪ .‬ب‬

‫ﯾﮑﯽ از ﻣﺆﺛﺮﺗﺮﯾﻦ ﺷﯿﻮهﻫﺎي اﯾﺠﺎد ﻣﺼﻮﻧﯿﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﮏ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﺸﺪار ﺧﻮفاﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻻي‬ ‫ﻫﯿﭻ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺘﺎب ﺣﺎﺿﺮ را ﺑﺎز ﻧﮑﻨﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً از ﺗﺮاوﺷﺎت ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻦ‬ ‫ﯾﻘﯿﻦ دارم ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎن آزاداﻧﺪﯾﺶ ﺑﺴﯿﺎرﻧﺪ‪ .‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دﯾﻨﯽ دوران ﮐﻮدﮐﯽﺷﺎن ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻮذﯾﺎﻧﻪ‬ ‫ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ آن ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت را ﻫﻀﻢ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﻮش ذاﺗﯽﺷﺎن آن ﻗﺪر ﻗﻮي ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﺮ آن‬ ‫ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت ﭘﯿﺮوز ﺷﻮﻧﺪ – رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ‬


‫‪٣‬‬

‫ﺑﻪ ﯾﺎد »ﻣﯿﺮزا آﻗﺎﺧﺎن ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ« )‪ 1231 -1275‬خ( از ﭘﺪران ﺟﻨﺒﺶ روﺷﻨﮕﺮي اﯾﺮان‬


‫‪٤‬‬

‫ﺧﯿﺎم ﮐﻪ ﮔﻔﺖ دوزﺧﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟‬

‫ﮐﻪ رﻓﺖ ﺑﻪ دوزخ و ﮐﻪ آﻣﺪ ز ﺑﻬﺸﺖ؟‬

‫)رﺑﺎﻋﯿﺎت ﺧﯿﺎم‪ ،‬ﻧﺴﺨﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﺮوﻏﯽ و ﻗﺎﺳﻢ ﻏﻨﯽ(‬


‫‪٥‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻋﻨﺎوﯾﻦ‬ ‫درﺑﺎره رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ و آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ‬

‫‪9‬‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر وﯾﺮاﺳﺘﺎر‬

‫‪25‬‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‬

‫‪27‬‬

‫ﻓﺼﻞ ‪ :1‬ﯾﮏ ﮐﺎﻓﺮ ﻋﻤﯿﻘﺎ ﻣﺬﻫﺒﯽ‬ ‫اﺣﺘﺮام ﺳﺰاوار‬

‫‪32‬‬

‫داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ دﯾﻨﺪار‬

‫‪36‬‬

‫دﯾﻦ آﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‬

‫‪41‬‬

‫اﺣﺘﺮام ﺑﻪ دﯾﻦ‬

‫‪47‬‬

‫ﻓﺼﻞ‪ 2 :‬رﯾﺸﻪﻫﺎي دﯾﻦ‬ ‫ﺣ‪‬ﮑﻢ داروﯾﻨﯽ‬

‫‪56‬‬

‫ﻓﻮاﯾﺪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ دﯾﻦ‬

‫‪59‬‬

‫اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ‬

‫‪62‬‬

‫دﯾﻦ ﺑﻪ ﺳﺎن ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﭼﯿﺰي دﯾﮕﺮ‬

‫‪65‬‬

‫ﻣﻔﺘﻮن رواﻧﯽ دﯾﻦ‬

‫‪72‬‬

‫ﻧﺮم و آﻫﺴﺘﻪ ﺑﯿﺎ‪ ،‬ﻣﺒﺎدا ﻣ‪‬ﻢﻫﺎﯾﻢ را ﻟﮕﺪ ﮐﻨﯽ‬

‫‪83‬‬

‫ﺑﺎرﭘ‪‬ﺮَﺳﺘﯽ‬

‫‪93‬‬

‫ﻓﺼﻞ ‪ 3:‬رﯾﺸﻪﻫﺎي اﺧﻼق; ﭼﺮا ﻣﺎ ﺧﻮب ﻫﺴﺘﯿﻢ؟‬ ‫آﯾﺎ وﺟﺪان ﻣﺎ ﻣﻨﺸﺎء داروﯾﻨﯽ دارد؟‬

‫‪99‬‬

‫ﯾﮏ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻮردي درﺑﺎرهي رﯾﺸﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯿﺎت‬

‫‪111‬‬

‫اﮔﺮ ﺧﺪاﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﺧﻮب ﺑﺎﺷﯿﻢ؟‬

‫‪114‬‬


‫‪٦‬‬

‫ﻓﺼﻞ ‪ 4:‬روح زﻣﺎﻧﻪ ﺑﺮاي اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺗﻐﯿﯿﺮﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ‬

‫‪121‬‬

‫آﯾﺎ ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﻋﯿﺴﯽ واﻗﻌﺎ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ؟‬

‫‪129‬‬

‫ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‬

‫‪136‬‬

‫روح زﻣﺎﻧﻪي اﺧﻼﻗﯿﺎت‬

‫‪142‬‬

‫در ﻣﻮرد ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﭼﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﯿﺪ؟ ﻣﮕﺮ آﻧﻬﺎ ﺑﯽﺧﺪا ﻧﺒﻮدﻧﺪ؟‬

‫‪152‬‬

‫ﻓﺼﻞ ‪ : 5‬دﯾﻦ ﭼﻪ اﯾﺮادي دارد؟ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ دﺷﻤﻨﯽ ﭼﺮا؟‬ ‫دﯾﻦ ﭼﻪ اﯾﺮادي دارد؟‬

‫‪161‬‬

‫ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ و اﻧﻬﺪام ﻋﻠﻢ‬

‫‪162‬‬

‫ﻧﯿﻤﻪي ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ‬

‫‪166‬‬

‫دﯾﻦ و ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﯽ‬

‫‪169‬‬

‫دﯾﻦ و ﻗﺪاﺳﺖ ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮ‬

‫‪172‬‬

‫ﺳﻔﺴﻄﻪي ﺑﺰرگ ﺑﺘﻬﻮون‬

‫‪177‬‬

‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯿﺎﻧﻪروي در اﯾﻤﺎن‪ ،‬ﮐﻮﺗﻪﻓﮑﺮي ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﯽآورد‬

‫‪180‬‬

‫ﻓﺼﻞ ‪ 6‬ﮐﻮدﮐﯽ‪ ،‬ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده و رﻫﺎﯾﯽ از دﯾﻦ‬ ‫ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎدهي ﺟﺴﻤﯽ و ذﻫﻨﯽ‬

‫‪193‬‬

‫در دﻓﺎع از ﮐﻮدﮐﺎن‬

‫‪203‬‬

‫ﺑﺎز ﻫﻢ آﮔﺎﻫﯽاﻓﺰاﯾﯽ‬

‫‪208‬‬

‫آﻣﻮزش دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺨﺸﯽ از ﻣﯿﺮاث ادﺑﯽ‬

‫‪211‬‬


‫‪٧‬‬

‫ﺑﺨﺶ دوم‬ ‫‪212‬‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر وﯾﺮاﺳﺘﺎر ﺑﺮ ﺑﺨﺶ دوم‬

‫ﻓﺼﻞ ‪ :1‬ﻓﺮﺿﯿﻪ وﺟﻮد ﺧﺪا‬ ‫ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪﭘﺮﺳﺘﯽ‬

‫‪224‬‬

‫ﺗﻮﺣﯿﺪ‬

‫‪232‬‬

‫دﯾﻦ آﻣﺮﯾﮑﺎ‬

‫‪234‬‬

‫ﻓﻘﺮ اﮔﻨﻮﺳﺘﯿﺴﯿﺴﻢ‬

‫‪242‬‬

‫ﻧﻮﻣﺎ‬

‫‪250‬‬

‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺰرگ دﻋﺎ‬

‫‪256‬‬

‫ﻣﮑﺘﺐ ﺗﮑﺎﻣﻞﮔﺮاﯾﯽ ﻧﻮﯾﻞ ﭼﻤﺒﺮﻟﯿﻦ‬

‫‪261‬‬

‫ﻣﺮدان ﮐﻮﭼﮏ ﺳﺒﺰرﻧﮓ‬

‫‪263‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ‪ :2‬ﺑﺮﻫﺎن ﻫﺎي وﺟﻮد ﺧﺪا‬

‫اﺛﺒﺎتﻫﺎي ﺗﻮﻣﺎس آﮐﻮﯾﻨﺎس‬

‫‪268‬‬

‫ﺑﺮﻫﺎن ﻫﺴﺘﯽﺷﻨﺎﺧﺘﯽ‬

‫‪272‬‬

‫ﺑﺮﻫﺎن زﯾﺒﺎﯾﯽﺷﻨﺎﺧﺘﯽ‬

‫‪277‬‬

‫ﺑﺮﻫﺎن ﺗﺠﺎرب ﺷﺨﺼﯽ‬

‫‪279‬‬

‫ﻗﻤﺎرﺑﺎزِ ﭘﺎﺳﮑﺎل‬

‫‪285‬‬

‫ﺑﺮﻫﺎنﻫﺎي ﺑﺎﯾﺴﯽ‬

‫‪287‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ‪ :3‬ﭼﺮا ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﺧﺪاﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ؟‬

‫ﺑﻮﯾﯿﻨﮓ ‪ 747‬ﻏﺎﯾﯽ‬

‫‪291‬‬

‫اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺳﺎن ﯾﮏ آﮔﺎﻫﯽاﻓﺰا‬

‫‪293‬‬

‫ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻓﺮوﻧﮑﺎﺳﺘﻨﯽ‬

‫‪297‬‬

‫ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺷﮑﺎفﻫﺎ‬

‫‪304‬‬


‫‪٨‬‬

‫رواﯾﺖ ﺳﯿﺎرهاي اﺻﻞ آﻧﺘﺮوﭘﯿﮏ‬

‫‪313‬‬

‫رواﯾﺖ ﮐﯿﻬﺎﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ اﺻﻞ آﻧﺘﺮوﭘﯿﮏ‬

‫‪321‬‬

‫ﻣﯿﺎنﭘﺮدهاي در ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ‬

‫‪330‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ‪ :4‬ﯾﮏ ﺷﮑﺎف ﭼﺸﻤﮕﯿﺮ؟‬

‫ﺑﯿﻨﮑﺮ; دوﺳﺖ ﺧﯿﺎﻟﯽ‬

‫‪339‬‬

‫ﺧﺪاي ﺗﺴﻠﯽﺑﺨﺶ‬

‫‪345‬‬

‫ﻣﺎدر ﻫﻤﻪ ﺑﺮﻗﻊﻫﺎ‬

‫‪356‬‬

‫ﮐﺘﺎبﻧﺎﻣﻪ و ﯾﺎدداﺷﺖﻫﺎ‬

‫‪368‬‬


‫‪٩‬‬

‫درﺑﺎرهي رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ و ﻣﮑﺘﺐ آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ‬ ‫ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ‪) 1،‬رﻓﺘﺎرﺷﻨﺎس‪ 2‬و زﯾﺴﺖﺷﻨﺎس ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‪ (3‬ﻣﺘﻮﻟﺪ ‪ 1941‬ﻧﺎﯾﺮوﺑﯽ‪ ،‬ﮐﻨﯿﺎ‪ ،‬از‬ ‫ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﺑﻨﺎم ﻋﺼﺮ ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬او در ﺳﺎل ‪ 1976‬ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ژن ﺧﻮدﺧﻮاه‪ 4‬ﺑﻪ ﺟﺮﮔﻪي ﭘﯿﺸﺮوﻫﺎي داﻧﺶ‬ ‫زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ وارد ﺷﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان او را ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﺑﺮﺣﻖ ﭼﺎرﻟﺰ داروﯾﻦ‪) 5‬ﻣﻮﻟﻒ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽِ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ(‬ ‫در ﺟﻬﺎن اﻣﺮوز و ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻋﻠﻤﺪار ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺟﻨﺒﺶ داروﯾﻨﯿﺴﻢ‪ 6‬داﻧﺴﺖ‪ .‬ﺷﯿﻔﺘﮕﯽ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪي ﭼﻨﺪ ﺳﺪهي اﺧﯿﺮ )ﺗﮑﺎﻣﻞ داروﯾﻨﯽ( از ﯾﮑﺴﻮ و ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﺣﺎﺷﯿﻪاياش در رﺷﺘﻪي اﻧﺴﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﯽ از آن را در ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب‬ ‫ﺟﺮﯾﺎنﺳﺎزش‪ ،‬ژن ﺧﻮدﺧﻮاه ﻣﻄﺮح ﮐﺮد‪،‬‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﺮور ﺑﻪ ﺳﻮي ﻓﻠﺴﻔﻪ و‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮐﺸﯿﺪه ﺷﻮد‪ .‬او ﺑﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﯽ‬ ‫ﺑﺴﻨﺪه ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻇﺮه‪،‬‬ ‫ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزي ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي‬ ‫اﻧﺠﻤﻨﯽ و ﮐﻤﭙﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺳﺮﺷﻨﺎسﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮه‬ ‫آﮐﺎدﻣﯿﮏ در دﻋﻮاي »ﺗﮑﺎﻣﻞ و آﻓﺮﯾﻨﺶ«‬ ‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه و ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان او را ﻧﺎﻣﯽﺗﺮﯾﻦ‬ ‫ﺳﺘﯿﺰهﮔﺮ ﺑﺎ دﯾﻦ و ﺧﺪا در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ‬ ‫داﻧﺴﺖ‪.‬‬

‫‪١‬‬

‫‪Richard Dawkins‬‬ ‫‪Ethology‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪Evolutional Biology‬‬ ‫‪٤‬‬ ‫‪The Selfish Gene‬‬ ‫‪٥‬‬ ‫‪Charles Darwin‬‬ ‫‪٦‬‬ ‫‪Darwinism‬‬ ‫‪٢‬‬


‫‪١٠‬‬

‫ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ داروﯾﻦ ﺣﺘﺎ ﭘﺲ از ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﻧﻈﺮﯾﻪاش و درﯾﺎﻓﺖ ﺑﺎزﺧﻮردﻫﺎي ﻣﻨﻔﯽ ﮐﺎﻧﻮنﻫﺎي دﯾﻨﯽ‪،‬‬ ‫ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺳﺘﯿﺰي ﺑﺎ دﯾﻦ و ﺧﺪا ﻧﮑﺮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﺸﻨﺒﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﻣﯽرﻓﺖ و از ﻫﻤﯿﻦ رو ﻣﻮرد‬ ‫ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ و ﺗﻤﺴﺨﺮ دﯾﮕﺮ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻫﻢ دورهاش‪ ،‬ﮐﺎرل ﻣﺎرﮐﺲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦﺣﺎل ﮐﻠﯿﺴﺎ رﻓﺘﻦ داروﯾﻦ‬ ‫در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻮج ﮐﯿﻨﻪ و ﻧﻔﺮت دﯾﻦداران و ﻋﺸﻖ و ﻣﻬﺮ دﯾﻦﺳﺘﯿﺰان ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ او‪ ،‬ﺑﯽاﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﮑﺎﻣﻞ‬ ‫داروﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎ ﯾﮏ ﺟﻨﮓاﻓﺰار ﺑﺮ ﺿﺪ دﯾﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل ﭼﺮا ﺧﻮد داروﯾﻦ اﯾﻦ ﺳﻼح را در دﺳﺖ‬ ‫ﻧﮕﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺤﺚ ﺟﺪاﯾﯽﺳﺖ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﺧﻮد را ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ اﻧﮕﻠﯿﮑﻦ‪ 7‬ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ‪ 9‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺷﮏﮐﺮدن‬ ‫در وﺟﻮد ﺧﺪا ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﺮﻫﺎن ﻧﻈﻢ او را ﻗﺎﻧﻊ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ درﯾﺎﻓﺖ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﮐﻪ در ﺟﻬﺎن ادﯾﺎن‬ ‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﻣﺴﯿﺤﯽﺑﻮدن او ﮐﺎﻣﻼ ﺷﺎﻧﺴﯽ ﺑﻮده و اﮔﺮ در ﺟﺎي دﯾﮕﺮي ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻣﯽآﻣﺪ دﯾﻦ‬ ‫دﯾﮕﺮي ﻣﯽداﺷﺖ روﯾﺶ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺧﻮدش‪ ،‬ﭘﯽ ﺑﺮد ﮐﻪ ﭼﻮن ﻫﺰاران دﯾﻦ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن وﺟﻮد‬ ‫دارﻧﺪ ﻫﻤﮕﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ درﺳﺖ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در ‪ 16‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ داروﯾﻨﯿﺴﻢ آﺷﻨﺎ ﺷﺪ و درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽﻫﺎي‬ ‫ﺟﺎﻧﺪاران ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺧﺎﻟﻖ و ﻃﺮاح ﻧﺪارد‪ .‬ﭘﺲ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽاش را از دﺳﺖ داد‪ .‬ﺷﯿﻔﺘﮕﯽ او ﺑﻪ داروﯾﻦ ﺑﺎﻋﺚ‬ ‫ﺷﺪ ﺗﺎ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺧﻮد را در رﻓﺘﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ﺟﺎﻧﻮري ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ اﺳﺘﺎدي داﻧﺸﮕﺎه آﮐﺴﻔﻮرد ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﻋﻀﻮ اﻧﺠﻤﻦ ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ ﻋﻠﻮم ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﺳﺖ و ﺟﻮاﯾﺰ ﭘﺮﺷﻤﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ را ﺑﺮاي آﺛﺎر ﻣﮑﺘﻮب و‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽاش درﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫او ﮐﺘﺎب ژن ﺧﻮدﺧﻮاهاش را ﺑﺎ ﯾﮏ دادﺧﻮاﻫﯽ ﺑﻪ ﺳﻮد داروﯾﻦ و ﺑﺮ ﺿﺪ ﻋﺮف ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ‬ ‫آﻏﺎزﯾﺪ‪» :‬اﮔﺮ ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﺮﺗﺮ ﻓﻀﺎﯾﯽ از زﻣﯿﻦ دﯾﺪار ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﭘﺮﺳﺸﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ارزﯾﺎﺑﯽ ﺳﻄﺢ‬ ‫ﺗﻤﺪن ﻣﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﭘﺮﺳﯿﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬آﯾﺎ آﻧﻬﺎ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺗﮑﺎﻣﻞ را ﮐﺸﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ؟ ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه ﺑﺪون‬ ‫آﻧﮑﻪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﭼﺮا‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺪت ﺳﻪ ﻣﯿﻠﯿﺎرد ﺳﺎل روي زﻣﯿﻦ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺮ ﯾﮑﯽ‬ ‫از آﻧﻬﺎ آﺷﮑﺎر ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺎﻣﺶ ﭼﺎرﻟﺰ داروﯾﻦ ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺮوز ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﻤﺎﻧﻘﺪر ﻣﻮرد ﺗﺮدﯾﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭼﺮﺧﺶ‬ ‫زﻣﯿﻦ ﺑﻪ دور ﺧﻮرﺷﯿﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ اﻧﻘﻼب داروﯾﻦ ﻫﻨﻮز ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ درك ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ...‬ﻓﻠﺴﻔﻪ و‬ ‫رﺷﺘﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﻌﺮوﻓﻨﺪ ﻫﻨﻮز ﭼﻨﺎن ﺗﺪرﯾﺲ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﯽ داروﯾﻦ ﻫﺮﮔﺰ در اﯾﻦ دﻧﯿﺎ‬ ‫‪ ٧‬ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻣﺬﻫﺐ از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺬاﻫﺐ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن‪ .‬آﻧﺮا ﺑﻪ ﻧﺎم ﮐﻠﯿﺴﺎي اﻧﮕﻠﯿﺲ ﻫﻢ ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١١‬‬

‫ﻧﺰﯾﺴﺘﻪ اﺳﺖ!‪ ...‬آﮔﺎه ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﻤﺎ و ﻧﯿﺰ ﻣﻦ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺟﺎﻣﻌﻪاي ﺑﺴﺎزﯾﻢ ﮐﻪ در آن اﻓﺮاد‪،‬‬ ‫ﺟﻮاﻧﻤﺮداﻧﻪ و ﻓﺪاﮐﺎراﻧﻪ ﺑﺮاي دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺧﯿﺮ ﻋﻤﻮﻣﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻫﻤﮑﺎري ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬از ﻃﺒﯿﻌﺖ زﯾﺴﺘﯽﻣﺎن‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ ﺳﻌﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺟﻮاﻧﻤﺮدي و ﻓﺪاﮐﺎري را آﻣﻮزش دﻫﯿﻢ‪ ،‬ﭼﺮاﮐﻪ‬ ‫ﺧﻮدﺧﻮاه ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻣﯽآﯾﯿﻢ‪ .‬ﺑﮕﺬارﯾﺪ ﺑﻔﻬﻤﯿﻢ ﮐﻪ ژنﻫﺎي ﺧﻮدﺧﻮاه ﻣﺎ ﭼﻪ ﻏﻠﻄﯽ دارﻧﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا در آن‬ ‫ﺻﻮرت ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ دﺳﺘﮑﻢ اﯾﻦ ﺷﺎﻧﺲ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﻃﺮحﻫﺎﯾﺸﺎن را ﻧﻘﺶ ﺑﺮ آب ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﮐﺎري ﮐﻪ‬ ‫ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻫﯿﭻ ﮔﻮﻧﻪي دﯾﮕﺮي ﺳﻮداي آﻧﺮا در ﺳﺮ ﻧﭙﺮوراﻧﺪه اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در ژن ﺧﻮدﺧﻮاه از ﯾﮑﺴﻮ ﭘﺪﯾﺪهي »اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ« داروﯾﻦ را ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ژﻧﺘﯿﮑﯽ )ﮐﻪ داروﯾﻦ‬ ‫از آن ﺑﯽﺧﺒﺮ ﺑﻮد( ﺗﻌﻤﯿﻢ داد و از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺗﻼش ﮐﺮد آﻧﺮا در ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ )در ﮐﻨﺎر ﺗﮑﺎﻣﻞ‬ ‫زﯾﺴﺘﯽ( ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺎزﻣﺎﯾﺪ‪ .‬او ژنﻫﺎي اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﻓﺮﻫﻨﮓ را »ﻣ‪‬ﻢ« ﻧﺎﻣﯿﺪ و ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮد اﯾﻦ ژﻧﺘﯿﮏ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم‬

‫»ﻣ‪‬ﻤ‪‬ﺘﯿﮏ« ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎزﺧﻮرد ﺟﺎﻣﻌﻪ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﺧﺎرج از ﺗﺼﻮر ﺑﻮد‪ .‬در ﻃﯽ ﯾﮏ دﻫﻪ ﭘﺲ از ﮐﺘﺎب ژن‬ ‫ﺧﻮدﺧﻮاه‪ ،‬ﻣﯿﺎنرﺷﺘﻪي »ﻣﻢﺷﻨﺎﺳﯽ« ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ و ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﻓﺮﻫﻨﮓ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺴﻂ ﻧﻈﺮﯾﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ از اﯾﻦ زﻣﺎن اﺣﺴﺎس ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﻪ وﻇﯿﻔﻪاي ﻋﻠﻤﯽ در ﺣﻮزه ﻋﻠﻮم ﺗﺠﺮﺑﯽ‪ ،‬ﮐﻪ رﺳﺎﻟﺘﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺮ‬ ‫دوش دارد‪ .‬او ﺑﺎﯾﺪ داروﯾﻨﯿﺴﻢ را از ﺳﻄﺢ ﯾﮏ ﺑﺤﺚ ﻋﻠﻢ ﺗﺠﺮﺑﯽ درﺑﺎره ﺑﺎور ﺑﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﮏ ﺑﺤﺚ‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ – ﻓﻠﺴﻔﯽ ارﺗﻘﺎ ﻣﯽداد‪ .‬دﯾﮕﺮ زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ‪ ،‬ژﻧﺘﯿﮏ‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻣﺒﺤﺚ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ و‬ ‫داروﯾﻨﯿﺴﻢ‪ ،‬ﻫﺪف ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬وﺳﯿﻠﻪاي ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮاي راهاﻧﺪازي ﯾﮏ ﺟﻨﺒﺶ ﻋﻠﻤﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮ ﺿﺪ دﯾﻦ و ﺧﺪا‪.‬‬ ‫ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ ﮔﺴﺘﺮشﯾﺎﻓﺘﻪ‪ 8‬دﯾﮕﺮ اﺛﺮ او در ﺣﻮزهي ﺗﺨﺼﺼﯽاش اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺛﺮي‬ ‫ﻣﻄﺮح در زﻣﯿﻨﻪي زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪ ،‬وي اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮد ﮐﻪ اﺛﺮات ﻓﻨﻮﺗﯿﭙﯽ‬ ‫ﻣﺤﺪود ﺑﻪ داﺧﻞ ﺑﺪن ﺟﺎﻧﺪاران ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ؛ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺑﯿﺮون از ﺑﺪن ﺟﺎﻧﺪار ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﺑﻨﺪ و ﺣﺘﯽ در ﺑﺪن‬ ‫دﯾﮕﺮ ﺟﺎﻧﺪاران ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻶﺧﺮه در ﺳﺎل ‪ 1988‬ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﺳﺎﻋﺖﺳﺎز ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ‪ ،9‬رﺳﻤﺎ ﺑﻪ ﺣﻮزه ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪاش ﯾﻌﻨﯽ ﻓﻠﺴﻔﻪ‬ ‫وارد ﺷﺪ‪ .‬او ﻗﺼﺪ ﮐﺮد ﺗﺎ آﻧﭽﻪ داروﯾﻦ ﻧﺨﻮاﺳﺖ ﯾﺎ ﻓﺮﺻﺖ ﻧﮑﺮد اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ ،‬را ﭘﯽ ﺑﮕﯿﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫‪٨‬‬

‫‪The Extended Phenotype‬‬ ‫‪The Blind Watchmaker‬‬

‫‪٩‬‬


‫‪١٢‬‬

‫ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ داروﯾﻦ‪ ،‬دﯾﻦﺳﺘﯿﺰان و ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن را ﻣﺴﻠﺢ ﮐﺮد‪ .‬ﺧﻮد داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺎ ﺣﺮارﺗﯽ وﯾﮋه ﺗﺎﮐﯿﺪ دارد‬ ‫ﮐﻪ ﭘﯿﺶ از داروﯾﻦ ﻣﯽﺷﺪ ﻫﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﻮد و ﻫﻢ دﯾﻨﺪار‪ ،‬وﻟﯽ ﭘﺲ از داروﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﭼﯿﺰي ﻫﺮﮔﺰ ﻣﯿﺴﺮ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در ﺳﺎﻋﺖﺳﺎز ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ اﺻﻞ آﻓﺮﯾﻨﺶ‪ 10‬و ﻃﺮاﺣﯽ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪ‪ 11‬را رد ﮐﺮده و ﻫﻤﭽﻨﺎن داروﯾﻦ را‬ ‫ﻧﻘﻄﻪي ﻋﻄﻒ ﻣﺒﺎرزه داﻧﺶ ﺑﺎ دﯾﻦ ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪ‪» :‬ﭘﯿﺶ از ﮐﺸﻒ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻂ داﻧﺶ‪ ،‬ﯾﮏ ﺧﺪاﻧﺎﺷﻨﺎس ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي‬

‫ﻧﻈﺮات ﻫﯿﻮم ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﮕﻮﯾﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺮاي ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﭘﯿﭽﯿﺪه زﯾﺴﺘﯽ ﺗﻮﺿﯿﺤﯽ ﻧﺪارم‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ ﺑﮕﻮﯾﻢ‬ ‫ﮐﻪ ﺧﺪا ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺧﻮﺑﯽ در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺒﺮ ﮐﻨﯿﻢ و ﭼﺸﻢ اﻣﯿﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﺗﺎ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻧﻈﺮي ﺑﻬﺘﺮ از راه ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬ﺑﺪون ﺷﮏ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﻣﻨﻄﻘﯽ درﺳﺖ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﻮان‬ ‫ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺳﺎﺧﺘﻦ اﻓﺮاد را ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﭘﯿﺶ از داروﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﻗﺎﺑﻞ دﻓﺎع‬ ‫ﮐﺮدن ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﯽ اﯾﻦ داروﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﮑﺎن را ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮد ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﺮد‪ ،‬ﺑﯽﺧﺪا و در ﻫﻤﺎن ﺣﺎل‬ ‫از ﻧﻈﺮ ذﻫﻨﯽ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ و راﺿﯽ ﺑﺎﺷﺪ«‪.‬‬ ‫او در ‪ 1998‬ﮐﺘﺎب ﮔﺴﯿﺨﺘﻦ رﻧﮕﯿﻦ ﮐﻤﺎن‪ 12‬را ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪي داوﮐﯿﻨﺰ‪ ،‬او اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي رﺳﯿﺪه از ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﭘﯿﺸﯿﻦاش ﭼﻮن ژن ﺧﻮدﺧﻮاه و ﺳﺎﻋﺖﺳﺎز ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪاﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﮐﻪ دﯾﺪﮔﺎه ﻃﺒﯿﻌﺖﮔﺮاﯾﺎﻧﻪي او ﺑﻪ ﺟﻬﺎن را ﻣﺎﺷﯿﻨﯽ و ﺑﯽاﺣﺴﺎس ﺧﻮاﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬داوﮐﯿﻨﺰ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﻋﮑﺲ اﯾﻦ ﺳﺨﻦ‪ ،‬او ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ داﻧﺸﻤﻨﺪ‪ ،‬ﺟﻬﺎن را ﭘﺮ از ﺷﮕﻔﺘﯽ و ﻟﺬتﺑﺨﺶ‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬وي دﻟﯿﻞ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﺬت را‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ دﯾﺪن ﺟﻬﺎن از زاوﯾﻪ ﺗﺼﻮر ﯾﮏ ﺧﺪاي ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ؛ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻓﻬﻤﯿﺪﻧﯽ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻼش داوﮐﯿﻨﺰ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬آﺷﻨﺎﺳﺎزي ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم ﺑﺎ ﺟﺬاﺑﯿﺖﻫﺎ و زﯾﺒﺎﯾﯽﻫﺎي داﻧﺶ اﺳﺖ‪ .‬او اﯾﻦ‬ ‫دﯾﺪﮔﺎه را ﻋﻨﻮان ﮐﺮد ﮐﻪ‪» :‬داﻧﺶ ﻧﻪ ﻣﻼﻟﺖآور؛ ﺑﻠﮑﻪ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ و ﺟﺬاب اﺳﺖ«‪.‬‬

‫‪١٠‬‬

‫‪Doctrine of Creation‬‬ ‫‪Inteligent Desing‬‬ ‫‪١٢‬‬ ‫‪Unveiling the Rainbow‬‬ ‫‪١١‬‬


‫‪١٣‬‬

‫ﻧﺎم ﮐﺘﺎب ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از اﺷﻌﺎر ﺟﺎن ﮐﯿﺘﺰ‪ ،‬ﺷﺎﻋﺮ رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ اﺳﺖ؛ ﮐﻪ اﯾﺰاك ﻧﯿﻮﺗﻦ را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ از‬ ‫ﺑﯿﻦ ﺑﺮدن زﯾﺒﺎﯾﯽ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ رﻧﮕﯿﻦﮐﻤﺎن ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﺗﺸﺮﯾﺢ آن ﺳﺮزﻧﺶ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎن‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻋﻠﻤﯽ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ اﻓﺰوده ﺷﺪن زﯾﺒﺎﯾﯽ و ﺷﮕﻔﺘﯽزاﯾﯽ آن ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﯿﺘﺰِ ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﻧﯿﻮﺗﻮن را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺎﺑﻮدﮐﺮدن ارزش ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪي رﻧﮕﯿﻦﮐﻤﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻧﮑﻮﻫﺶ ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﺎلﻫﺎي ﻓﺮﺷﺘﻪ را ﺧﻮاﻫﺪ ﭼﯿﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ رازﻫﺎ را ﺑﺎ ﺧﻂﮐﺶ و ﺷﺎﻗﻮل ﻓﺘﺢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻮا را از اﺛﯿﺮ‪ ،‬و‬

‫ﭘﺮﯾﺎن را از ﻣﻦ درﯾﻎ ﻣﯽدارد‪ ،‬رﻧﮕﯿﻦ ﮐﻤﺎن را ﻣﯽﺷﮑﺎﻓﺪ‪...‬‬ ‫واﮐﻨﺶ داوﮐﯿﻨﺰ درﺑﺮاﺑﺮ اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬

‫اي ﮐﺎش ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﮐﯿﺘﺰ را ﻣﻼﻗﺎت ﮐﻨﻢ ﺗﺎ او را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﮐﺸﻒ رازﻫﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻋﺮاﻧﮕﯽ ﭘﺪﯾﺪهﻫﺎ را‬

‫زاﯾﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬درﺳﺖ ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬اﻏﻠﺐ راهﺣﻞﻫﺎ زﯾﺒﺎﺗﺮ از ﻣﻌﻤﺎﻫﺎ از آب درﻣﯽآﯾﻨﺪ‪ .‬و در ﻫﺮﺣﺎل‪ ،‬راه ﺣﻞﻫﺎ‬ ‫رازﻫﺎي ژرفﺗﺮي را ﺑﺮﻣﻼ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﺗﺠﺰﯾﻪ رﻧﮕﯿﻦﮐﻤﺎن ﺑﻪ ﻧﻮرﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻃﻮل ﻣﻮجﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻻت‬

‫ﻣﺎﮐﺴﻮل‪ ،‬و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﻧﺴﺒﯿﺖ ﺧﺎص ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪.‬‬

‫او در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﺎ ﻫﺮﻧﻮع ﺧﺮاﻓﺎت و ﺷﺒﻪﻋﻠﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺧﺘﺮﺑﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﯽﭘﺮدازد و آﻧﻬﺎ را‬ ‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ زﯾﺒﺎﯾﯽ داﻧﺶ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ داوﮐﯿﻨﺰ‪» :‬ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺒﺎﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ‬ ‫ﺳﺮﮔﺮﻣﯽﻫﺎي ﺳﺒﮏ و ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﻮل ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﺧﺘﺮﺑﯿﻨﯽ ﺗﻮﻫﯿﻨﯽ ﺑﻪ زﯾﺒﺎﯾﯽﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ و ﺳﺘﺎرهﺷﻨﺎﺳﯽ را‬ ‫ﮐﻮﭼﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺑﺘﻬﻮون ﺑﺮاي دﻟﻨﮓ و دوﻟﻮﻧﮓ آﮔﻬﯽﻫﺎي ﺗﺠﺎري اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺣﺎدﺛﻪي ﯾﺎزده ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ 2001‬و رﺷﺪ اﺳﻼمﻫﺮاﺳﯽ در ﻏﺮب از ﯾﮑﺴﻮ و ﻗﺪرتﯾﺎﺑﯽ ﮐﺎﻧﻮنﻫﺎي‬ ‫ﻧﻮﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎر ﻣﺴﯿﺤﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ ﯾﮏ ﺟﻨﺒﺶ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻧﻮﯾﻦ ﺑﺮ ﺿﺪ ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﺑﮕﯿﺮد ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺳﺘﻮنﻫﺎي آن ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪ .‬او در ﺳﺎل ‪ 2003‬در واﮐﻨﺶ ﺑﻪ‬ ‫ﺟﻬﺎن ﻧﻮﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﭘﺲ از ﺣﻤﻼت ﺗﺮورﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺣﻤﻠﻪي آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن وﻋﺮاق ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﺘﺎب دﯾﻨﯿﺎر ﺷﯿﻄﺎن‪ 13‬را ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ درﺑﺎره زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬ژﻧﺘﯿﮏ و ﺗﺮورﯾﺴﻢ‬ ‫و دﯾﻦ ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻧﺎم ﮐﺘﺎب ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﮔﻔﺘﺎوردي از ﭼﺎرﻟﺰ داروﯾﻦ درﺑﺎره ﻋﺪم ﺑﺎورش ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺖ‬ ‫‪١٣‬‬

‫‪A Devil's Chaplain‬‬


‫‪١٤‬‬

‫»ﯾﮏ ﺟﻬﺎن ﺑﯽﻋﯿﺐ« ﺗﻮﺳﻂ ﺧﺪا اﺳﺖ‪ .‬داروﯾﻦ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪» :‬ﯾﮏ دﯾﻨﯿﺎر ﺷﯿﻄﺎنﭘﺮﺳﺖ در ﻣﻮرد ﮐﺎرﻫﺎي‬ ‫ﺑﺪﺗﺮﮐﯿﺐ‪ ،‬ﮐﻮرﮐﻮراﻧﻪ و ﺑﻪ ﺷﺪت ﺳﻨﮕﺪﻻﻧﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﭼﻪ ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻟﺒﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻨﻮﯾﺴﺪ!«‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در ﺳﺎل ‪ 2006‬و در ﺳﯽاﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد اﻧﺘﺸﺎر ژن ﺧﻮدﺧﻮاه ﮐﻪ در واﻗﻊ ﺗﻮﻟﺪ ﻣﻌﻨﻮي اوﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ‬

‫وﯾﺮاﯾﺶ و ﺑﺎزﻧﺸﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻗﺪﯾﻤﯽ دﺳﺖ زد و ﻫﻤﺰﻣﺎن ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا«‪ 14‬را ﺑﻪ ﺑﺎزار اراﺋﻪ داد‪.‬‬

‫اﻧﻔﺠﺎرﻫﺎي ﺗﺮورﯾﺴﺘﯽ ﻟﻨﺪن در ﺳﺎل ‪ 2005‬در ﺑﻐﻞ ﮔﻮش داوﮐﯿﻨﺰ و ﺷﺎﯾﺪ ﮐﺎﻣﯿﺎﺑﯽ ﮐﺘﺎب ﺿﺪ دﯾﻦ ﺳﻢ‬

‫ﻫﺮﯾﺲ‪ ،15‬ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ او ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا را ﺑﻨﮕﺎرد‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب داوﮐﯿﻨﺰ ‪ 2‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﺴﺨﻪ‬ ‫ﻓﺮوﺧﺖ و ﺑﻪ ‪ 32‬زﺑﺎن ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﻮدش ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ از ﻣﺪﺗﻬﺎ ﭘﯿﺶ در ﭘﯽ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﺮ ﺿﺪ دﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺎﺷﺮش ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﺮد ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻓﻀﺎي دوران ﭘﺲ از ﯾﺎزده ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻫﻤﺮاﻫﯽ آﻧﺎن ﺑﺎ داوﮐﯿﻨﺰ ﺷﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺗﺎ ﭘﯿﺶ از‬ ‫ﮐﺘﺎب اﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻫﻢ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻓﻌﺎل ﻣﺪﻧﯽ ﺿﺪ دﯾﻨﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪ وﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه او را‬ ‫ﯾﮏ ﭼﻬﺮه ﻣﺒﺎرز در ﺟﺒﻬﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞﮔﺮاﯾﺎن‪ 16‬ﺑﺮ ﺿﺪ آﻓﺮﯾﻨﺶﮔﺮاﯾﺎن‪ 17‬ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪ .‬و ﻧﯿﮏ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ در‬ ‫ﺟﺒﻬﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞﮔﺮاﯾﺎن‪ ،‬دﯾﻨﺪاران ﻫﻢ وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﻫﻤﭙﺎي ﺑﯽدﯾﻦﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺮ ﺿﺪ آﻓﺮﯾﻨﺶﮔﺮاﯾﺎن ﻣﺒﺎرزه ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺣﺘﺎ ﮐﻠﯿﺴﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﻣﺪﺗﻬﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ را ﺗﻠﻮﯾﺤﺎ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ در ﺗﻮﻫﻢ‬ ‫ﺧﺪا ﻧﯿﻤﯽ از ﺣﺠﻢ ﮐﺘﺎب را ﺑﻪ ﻧﻘﺪ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ – ﻓﻠﺴﻔﯽ ﭘﺪﯾﺪه دﯾﻦ اﺧﺘﺼﺎص داده اﺳﺖ‪ .‬و در ﻧﯿﻢ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﯽﭘﺮدازد‪ ،‬ﺑﯿﺶ از آﻧﮑﻪ از رﺷﺘﻪي ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺧﻮد ﯾﻌﻨﯽ رﻓﺘﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ﺟﺎﻧﻮري و زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺑﻬﺮه ﺑﺒﺮد‪ ،‬از رﺷﺘﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﭼﻮن ﻓﯿﺰﯾﮏ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ‪ ،‬رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ و ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در ﻣﯿﺎﻧﻪي ﮐﺘﺎب ﺷﻮراﻧﮕﯿﺰ ﺧﻮد »ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا« )ﮐﻪ ﺣﺘﺎ ﻋﻨﻮاﻧﯽ ﺗﻨﺪ دارد و ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﺎن را »ﻣﺘﻮﻫﻢ«‬ ‫ﻣﯽﻧﺎﻣﺪ!( زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭘﻨﺒﻪ ﺧﺪا را از ﻫﻤﻪ ﻧﻈﺮ زده اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬ ‫»ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﺧﺪاﯾﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬آﯾﺎ ﺑﺎز ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ دﯾﻦ ﭼﯿﺰي ﺑﺮاي ﻋﺮﺿﻪ‬ ‫دارد؟ آﯾﺎ دﯾﻦ ﺗﺴﻠﯽﺑﺨﺶ ﻧﯿﺴﺖ؟ آﯾﺎ دﯾﻦ ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﻧﯿﮑﯽ ﻓﺮا ﻧﻤﯽﺧﻮاﻧﺪ؟ اﮔﺮ دﯾﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ‬ ‫ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﻪ ﮐﺎري ﺧﻮب اﺳﺖ؟ در ﻫﺮ ﺻﻮرت‪ ،‬ﭼﺮا اﯾﻦ ﻗﺪر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﯾﻦ دﺷﻤﻦﺧﻮ ﺑﺎﺷﯿﻢ؟ اﮔﺮ دﯾﻦ‬

‫‪١٤‬‬

‫‪The God's Delusion‬‬ ‫‪Sam Harris‬‬ ‫‪١٦‬‬ ‫‪Evolutionism‬‬ ‫‪١٧‬‬ ‫‪Creationism‬‬ ‫‪١٥‬‬


‫‪١٥‬‬

‫ﮐﺎذب اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﺮا در ﻫﻤﻪي ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎ ﻫﺴﺖ؟ دﯾﻦ‪ ،‬ﭼﻪ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ و ﭼﻪ ﮐﺎذب‪ ،‬ﻫﻤﻪﺟﺎ ﺣﺎﺿﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ دﯾﻦ از ﮐﺠﺎ آﻣﺪه اﺳﺖ؟«‬ ‫اﯾﻦ زاﯾﺶ دوﺑﺎرهي داوﮐﯿﻨﺰ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ اﺧﻼق‬ ‫آﮐﺎدﻣﯿﮑﯽ و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه در ﻏﺮب‪،‬‬ ‫ﯾﮏ اﻧﻘﻼب ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬در ﻏﺮب رﺳﻢ ﻧﯿﺴﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻓﺮﺿﺎ‪ ،‬ﯾﮏ ﭘﺮوﻓﺴﻮر زﯾﺴﺖﺷﻨﺎس آﮐﺴﻔﻮردي‬ ‫ﮐﻪ در ژﻧﺘﯿﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎﯾﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ دارد‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺪﯾﻦ ﺣﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو »ﻓﺮﻫﻨﮓ« وارد ﺷﺪه و ﭘﺮﺳﺶﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ‬ ‫روانﺷﻨﺎﺳﺎن‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﺎن و اﺳﺘﺎدان ﻓﻠﺴﻔﻪي‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ ﻫﻢ ﺑﺎ اﺣﺘﯿﺎط ﺑﻪ آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬را روي‬ ‫ﭘﯿﺸﺨﻮان ﮐﺎر ﺧﻮد ﻗﺮار دﻫﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺮﮐﺖ رادﯾﮑﺎل در ورود ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ‬ ‫ﻣﻤﻨﻮﻋﻪ »اﻋﺘﻘﺎدات ﻣﺮدم«‪ ،‬از ﭼﻬﺮهي آﮐﺎدﻣﯿﮑﯽ‬ ‫ﭼﻮن داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻌﯿﺪ داﻧﺴﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﺻﺮاﺣﺖ ﻟﻬﺠﻪي‬

‫داوﮐﯿﻨﺰ را ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﯾﮏ‬

‫ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ‬

‫‪18‬‬

‫ﻫﻢ داﺷﺖ و ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻫﯿﭽِﻨﺰ‬

‫اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ در ﺧﺪا ﺑﺰرگ ﻧﯿﺴﺖ‬

‫‪19‬‬

‫از اﯾﻦ دو ﻧﯿﺰ‬

‫ﭘﯿﺸﺮوﺗﺮ رﻓﺘﺎر ﮐﺮد‪ .‬اﮔﺮ داوﮐﯿﻨﺰ ﺗﻼش ﮐﺮد »ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﻓﻌﺎل« را ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ »ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﺧﺎﻣﻮش« راﯾﺞ در‬ ‫ﻏﺮب ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻫﯿﭽِﻨﺰ ﺗﻼش ﮐﺮد ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ‪ 20‬را ﺑﻪ »ﺧﺪاﺳﺘﯿﺰي«‪ 21‬ارﺗﻘﺎ ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻫﯿﭻﯾﮏ از آن دو‬ ‫ﺑﺎزﺧﻮردﻫﺎي داوﮐﯿﻨﺰ را درﯾﺎﻓﺖ ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻪ وﺟﺎﻫﺖ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﺧﻮد آﺳﯿﺐ زد‬ ‫و از ﺣﻠﻘﻪ ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﺧﺎرج ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهاي ﺑﺮاي ﻋﻮام ﺑﺪل ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎر داوﮐﯿﻨﺰ را ﻧﻤﯽرﻧﺠﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن او آﻧﻘﺪر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ رﺳﺎﻟﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺧﻮد ﺟﺪي و ﺣﺴﺎس اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺑﺎزﻧﺸﺴﺘﮕﯽ‪،‬‬ ‫ﻧﺠﺎتﺑﺨﺸﯽ ﺑﺸﺮﯾﺖ از آﻧﭽﻪ »رﯾﺸﻪي ﻫﻤﻪي ﺷﺮﻫﺎ«‪ 22‬ﯾﻌﻨﯽ دﯾﻦ ﻣﯽﻧﺎﻣﺪ را ﺑﻪ ﺗﻤﺠﯿﺪﻫﺎي ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ در‬ ‫‪١٨‬‬

‫)‪A Letter to a Christian Nation (٢٠٠۶‬‬ ‫)‪God Is Not Great (٢٠٠٧‬‬ ‫‪٢٠‬‬ ‫‪Atheism‬‬ ‫‪٢١‬‬ ‫‪Antitheism‬‬ ‫‪٢٢‬‬ ‫‪The origin of all evil‬‬ ‫‪١٩‬‬


‫‪١٦‬‬

‫آﮐﺴﻔﻮرد ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬او دوﺳﺖ دارد در آﯾﻨﺪه از او در ﮐﻨﺎر دﯾﻦﺳﺘﯿﺰاﻧﯽ ﭼﻮن وﻟﺘﺮ و راﺳﻞ ﯾﺎد ﺷﻮد‬ ‫ﻧﻪ در ﮐﻨﺎر ﮔﯿﺮﻧﺪﮔﺎن ﺟﺎﯾﺰهﻫﺎي ﻧﻮﺑﻞ ﻋﻠﻤﯽ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ دﻟﯿﻠﺶ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ او ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬داﻧﺶ‪ ،‬ﺑﯽاو و ﺑﺎ او ﺑﺎ‬ ‫ﺷﺘﺎﺑﯽ ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﻫﻀﻢ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ژﻧﺘﯿﮏ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ از ﻏﻮلﻫﺎي آن ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي‬ ‫ﻟﺤﻈﻪاي ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺮا ﺗﻨﺪروﺗﺮﯾﻦ رﺷﺘﻪي ﻋﻠﻤﯽ ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ در زﻣﯿﻨﻪي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪،‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺎور دارد ﮐﻪ اﮔﺮ دﯾﻦ و ﺧﺪا از زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن ﺣﺬف ﺷﻮد‪ ،‬ﺟﻬﺎن ﺟﺎي زﯾﺒﺎﺗﺮي ﻣﯽﺷﻮد و ﻫﺮﭼﻪ‬ ‫زودﺗﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ آن ﻧﻘﻄﻪ آرﻣﺎﻧﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در اداﻣﻪي روﯾﻪي اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺧﻮد در ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺮدن دو ﺣﻮزهي زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮓ‪ ،‬ﺑﺎ‬ ‫ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮي از ﭘﺪﯾﺪهي »وﯾﺮوس راﯾﺎﻧﻪاي« ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮد ﮐﻪ اﻓﺰون ﺑﺮ ژن ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬ﺑﻪ »وﯾﺮوس ذﻫﻨﯽ«‬ ‫ﺑﺎور داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎن او رﻓﺘﺎر و ﺳﺎﺧﺘﺎر وﯾﺮوس ذﻫﻨﯽ ﻫﻤﺴﺎن ﺑﺎ وﯾﺮوس زﯾﺴﺘﯽ اﺳﺖ و ﻫﻤﭽﻮن‬ ‫وﯾﺮوس ﻧﺮماﻓﺰاري ﮐﻪ در ﺣﺎﻓﻈﻪي راﯾﺎﻧﻪاي‪ ،‬ﺳﮑﻮﻧﺖ و ﻧﺸﺮ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬اﯾﻦ وﯾﺮوس ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ در ذﻫﻦ‬ ‫اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬او ﯾﮑﯽ از ﻣﺼﺪاقﻫﺎي وﯾﺮوس ذﻫﻨﯽ در اﻧﺴﺎن را »دﯾﻦ« داﻧﺴﺖ‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ اﯾﻦ اﯾﺮاد ﮐﻪ ﭼﺮا ﻧﮕﺎﻫﯽ رادﯾﮑﺎل ﺑﺮ ﺿﺪ دﯾﻦ داﺷﺘﻪ و از داﻧﺶ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺳﻼح ﺑﻬﺮه ﻣﯽﮔﯿﺮد؟ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺎ دﯾﻦ و ﻣﺬﻫﺐ را ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﭼﺮﻧﺪﯾﺎﺗﯽ ﺑﯽﺿﺮر ﻧﮕﺎه‬ ‫ﻣﯽﮐﺮدﯾﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ﮔﺮﭼﻪ اﯾﻤﺎن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﯿﭻ ﺷﺎﻫﺪي ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﺧﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﯽ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﭼﻮب زﯾﺮ ﺑﻐﻞ‪ ،‬ﺗﮑﯿﻪﮔﺎه و ﺗﺴﻠﯽ ﺧﺎﻃﺮي ﺑﺮاي اﻓﺮاد ﺑﺎﺷﺪ و از اﯾﻦ رو آن را ﺑﯽﺿﺮر‬ ‫ﻣﯽداﻧﺴﺘﯿﻢ‪ .‬ﯾﺎزده ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ﻫﻤﻪي اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎ را زﯾﺮ و رو ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫ﭼﺮﻧﺪﯾﺎﺗﯽ ﺑﯽﺿﺮر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﭼﺮﻧﺪﯾﺎﺗﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎك و ﻣﺮﮔﺒﺎر ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ زﯾﺮا ﺑﻪ اﻓﺮاد اﻃﻤﯿﻨﺎن ﮐﺎﻣﻞ و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺮ ﺣﻖ ﺑﻮدﻧﺸﺎن ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ زﯾﺮا ﺑﻪ اﻓﺮاد ﺷﺠﺎﻋﺖ ﮐﺎذﺑﯽ ﺑﺮاي ﮐﺸﺘﻦ ﺧﻮد ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺠﺎﻋﺘﯽ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪي ﺧﻮد ﺗﻤﺎﻣﯽ‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺟﻠﻮي ﮐﺸﺘﻦ دﯾﮕﺮان را ﻣﯽﮔﯿﺮد از ﻣﯿﺎن ﺑﺮ ﻣﯽدارد‪ .‬ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ زﯾﺮا دﺷﻤﻨﯽ و‬ ‫ﮐﯿﻨﻪ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﯾﻦ ﮐﻪ رﺳﻮم ﺑﻪ ارث رﺳﯿﺪه ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﯽاﻧﮕﯿﺰد‪ .‬ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ زﯾﺮا ﻣﺎ ﺟﻤﻠﮕﯽ ﭘﺬﯾﺮاي اﺣﺘﺮام ﻏﺮﯾﺒﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن ﻫﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫از ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻧﻘﺪ و اﻧﺘﻘﺎدي ﻣﺼﻮن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ ﺗﺎ ﻫﻤﮕﯽ ﭼﻨﯿﻦ اﺣﺘﺮام اﺣﻤﻘﺎﻧﻪاي را ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارﯾﻢ‪«.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﻪ ﺧﺪاي ﯾﻬﻮد‪ ،‬درﺑﺎرهاش ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﻧﺎﻣﻄﺒﻮعﺗﺮﯾﻦ ﺷﺨﺼﯿﺖ‬ ‫داﺳﺘﺎﻧﯽ دﻧﯿﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺴﻮد اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺣﺴﺎدت ﺧﻮد اﻓﺘﺨﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻫﯿﻮﻻي ﺑﯽاﻧﺼﺎف‪ ‬ﮐﻮردﻟﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻧﺘﻘﺎمﺟﻮي ﺧﻮﻧﺨﻮاري اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﻗﻮﻣﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬زنﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و از ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﺎن ﻧﻔﺮت دارد‪.‬‬


‫‪١٧‬‬

‫ﮐﻮدكﮐﺸﯽ و ﻧﺴﻞﮐﺸﯽ و ﭘﺴﺮﮐﺸﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺪرتﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺎﻋﻮن ﻣﯽﻓﺮﺳﺘﺪ‪ .‬ﺳﺎدوﻣﺎزوﺧﯿﺴﺘﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﺪﻧﻬﺎد و ﺑﻠﻬﻮس و ﺳﺘﻤﮑﺎر‪«.‬‬ ‫او در آﻏﺎز ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻋﺎﻣﺪاﻧﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي اﺻﻄﻼح ﭘﻨﺪار )‪ ،(Relusion‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺧﻄﺎي‬ ‫ﺣﺴﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻫﻢ )‪ (Delusion‬ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎري رواﻧﯽ اﺳﺖ را ﺑﺮاي ﺑﺎور ﺑﻪ ﺧﺪا‪ ،‬ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﻣﺨﺎﻟﻒ اﮔﻨﻮﺳﺘﯿﺴﯿﺴﻢ راﯾﺞ ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻣﻮﺿﻊ ﺑﯽﻃﺮﻓﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ در ﻣﻮرد اﺣﺘﻤﺎل‬ ‫وﺟﻮد ﺧﺪا ﻫﯿﭻ اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮي ﻧﻤﯽﺗﻮان ﮐﺮد‪ .‬ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎﺳﺖ در ﻣﯿﺎن داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻏﺮب ﺑﻪ ﻋﺮف ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬او ﺗﻼش ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ ﻗﻀﯿﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎ ‪ 50 – 50‬ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬او ﭼﻨﺎن در ﻧﮑﻮﻫﺶ اﮔﻨﻮﺳﺘﯿﮏﻫﺎ‬ ‫ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود ﮐﻪ ﮔﺎه دﯾﻨﺪاران را از ﻧﻈﺮ ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﺟﺴﺎرت ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺮﺗﺮي ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫اﻓﺰون ﺑﺮ اﮔﻨﻮﺳﺘﯿﮏﻫﺎ‪ ،‬دﺋﯿﺴﺖﻫﺎ )ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﯽدﯾﻦ( و ﭘﺎنﺗﺌﯿﺴﺖﻫﺎ )ﻫﻤﻪ ﺧﺪاﯾﯽﻫﺎ(ﯾﯽ ﭼﻮن‬ ‫اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ و اﺳﺘﯿﻮن ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ ﻧﯿﺰ از ﺗﯿﻎ ﺗﯿﺰ او در اﻣﺎن ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ او ﺗﻼش ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻓﯿﺰﯾﮑﺪانﻫﺎ ﻋﻤﻼ ﺑﯽﺧﺪا ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان‪ ،‬او ﺑﯿﺶ از ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﺳﮑﺎل ﻣﯽﺗﺎزد و او را »ﻗﻤﺎرﺑﺎز«‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬در ﻋﻮض ﺟﺎ ﺑﻪ ﺟﺎ از ﺑﺮﺗﺮاﻧﺪ راﺳﻞ و ﺗﻮﻣﺎس ﺟﻔﺮﺳﻮن ﺳﺘﺎﯾﺶ و ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫او ﺑﺎ ﭘﯿﺮوي از راﺳﻞ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﺮﭼﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﻋﺪم وﺟﻮد ﺧﺪا را ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻋﺪم‬ ‫وﺟﻮد ﻗﻮري ﭘﺮﻧﺪه را ﻫﻢ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن‪ ،‬ﻋﺪم وﺟﻮد اﺳﺐ ﺗﮏ ﺷﺎخ ﺻﻮرﺗﯽ ﻧﺎﻣﺮﺋﯽ‪،‬‬ ‫ﻫﯿﻮﻻي اﺳﭙﺎﮔﺘﯽ ﭘﺮﻧﺪه‪ ،‬و ﮐﺮم دﻧﺪان را ﻫﻢ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ در اﺛﺒﺎت ﻋﺪم وﺟﻮد‬ ‫ﺧﺪا ﻫﯿﭻ دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺮاي ﺑﺎور ﺑﻪ وﺟﻮد آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‪ ،‬ﺑﺎر اﺛﺒﺎت ﻫﻤﻮاره ﺑﺮ دوش ﻣﺪﻋﯽ وﺟﻮد ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻣﻮاردي ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺎ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺻﺮار ورزﯾﺪ‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﻫﺸﺪار درﺑﺎره‬ ‫ﭘﯿﺸﺮوي ﺧﺰﻧﺪهي دﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺳﮑﻮﻻر آﻣﺮﯾﮑﺎ و اﻧﮕﻠﯿﺲ ﺑﺎ ﺳﻮاﺳﺘﻔﺎده از اﺻﻞ آزادي ﻣﺬﻫﺒﯽ اﺳﺖ و‬ ‫دﯾﮕﺮي اﺻﻄﻼﺣﺎت راﯾﺞ "ﺑﭽﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن" و "ﺑﭽﻪ ﻣﺴﯿﺤﯽ" ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺎﯾﺪ آﻧﻬﺎ را از داﯾﺮه ﻟﻐﺎت‬ ‫ﺧﻂ زد‪ .‬او ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻣﯽﭘﺮﺳﺪ ﮐﻪ »ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ ﺑﭽﻪ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﺖ ﯾﺎ ﺑﭽﻪ داروﯾﻨﯿﺴﺖ؟ و اﮔﺮ ﻫﻢ ﮐﺴﯽ‬ ‫ﺑﮕﻮﯾﺪ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ او ﺗﺬﮐﺮ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﭽﻪﻫﺎ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از آﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺮي ﻣﺴﺘﻘﻞ درﺑﺎره ﭘﺪﯾﺪهﻫﺎﯾﯽ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﭘﯿﭽﯿﺪه داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪«.‬‬ ‫در ﻣﯿﺎن آﺛﺎر داوﮐﯿﻨﺰ‪ ،‬ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا ﻣﺮﺗﺒﻂﺗﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ روﯾﺎروﯾﯽ داﻧﺶ و دﯾﻦ اﺳﺖ‪ .‬او در اﯾﻦ‬

‫ﮐﺘﺎب ﭼﮑﯿﺪهاي از ژن ﺧﻮدﺧﻮاه‪ ،‬ﺳﺎﻋﺖﺳﺎز ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ و دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﺤﺒﻮباش را آورده و ﻫﻤﺰﻣﺎن از ﻧﮑﺎت و‬


‫‪١٨‬‬

‫ﻧﻮآوريﻫﺎي ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ ﺑﻪ وﯾﮋه داﻧﯿﻞ د‪‬ﻧ‪‬ﺖ‪ 23‬ﺑﻬﺮه ﺟﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﻫﻤﭽﻮن ﻫﻤﯿﺸﻪ‪ ،‬داوﮐﯿﻨﺰ ﺣﺮف ﺧﻮد‬ ‫را ﻣﯽزﻧﺪ و ﺑﺎ ﺟﺴﺎرﺗﯽ ﮐﻪ از ‪ 30‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از او ﺳﺮاغ داﺷﺘﯿﻢ‪ ،‬ﻫﺮاﺳﯽ از ﻣﺘﻬﻢ ﺷﺪن ﺑﻪ ورود ﺑﻪ ﺣﺮﯾﻢﻫﺎي‬ ‫ﻣﻤﻨﻮﻋﻪ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦﺣﺎل ﺣﺠﻢ اﻧﺒﻮه و ﺳﺘﺎﯾﺶﺑﺮاﻧﮕﯿﺰي از آﺛﺎر ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان دﯾﮕﺮ را ﺑﺮاي ﺗﺎﯾﯿﺪ ﯾﺎ رد‬ ‫ﮐﺮدن روي ﭘﯿﺸﺨﻮان ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬از اﯾﻦ رو ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﯾﮏ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع »دﯾﻦ و‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪي دﯾﻦ« ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﺪن ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از آﻧﭽﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽآورد و ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﭘﺲ از‬ ‫ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ آﺛﺎر دﯾﮕﺮ ﯾﺎ ﻣﻼلآور و ﺗﮑﺮاري ﺟﻠﻮه ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﯾﺎ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺷﺪه و از ﺣﻮﺻﻠﻪي‬ ‫ﺧﻮاﻧﻨﺪهي ﻋﺎم ﺑﯿﺮون ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻧﮑﺘﻪي ﺧﻮﺑﯽ ﮐﻪ ﺧﻮاﻧﺪن ﮐﺘﺎب ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا اﺛﺮ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺮاي ﺧﻮاﻧﻨﺪهي ﻓﺎرﺳﯽزﺑﺎن دارد‪ ،‬ﭘﯽ‬ ‫ﺑﺮدن ﺑﻪ ژرﻓﺎي ﻓﻘﺮ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ در اﯾﻦ ﺣﻮزه اﺳﺖ‪ .‬داوﮐﯿﻨﺰ ﮐﻪ از اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي راﯾﺞ در ﻏﺮب ﻣﯽﻧﺎﻟﺪ‪،‬‬ ‫ﻫﯿﭻ ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ‪ 95‬درﺻﺪ آﺛﺎري ﮐﻪ او در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ارﺟﺎع داده‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ‪ 75‬ﺳﺎل از زﻣﺎن ﺗﺸﮑﯿﻞ داﻧﺸﮕﺎه )داﻧﺸﮑﺪهﻫﺎي ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ( در اﯾﺮان ﻣﯽﮔﺬرد‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ آﻧﮑﻪ اﮔﺮ اﺷﺘﺒﺎه ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب از ﻫﯿﭻ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬ﺳﯿﺎﺳﯽ ﯾﺎ ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﯾﺮان ﺑﻪ‬ ‫ﺟﺰ آﯾﺖاﷲ ﺧﻤﯿﻨﯽ ﯾﺎد ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﺪن آن ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﻓﻬﻤﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬داﻧﺸﻨﺎﻣﻪاي از‬ ‫ﻧﺎمﻫﺎي ﺷﺨﺼﯿﺖﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻪ ﻫﯿﭻوﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻓﻘﺮ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﯾﺮان‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ ﯾﺎر ﻏﺎر داوﮐﯿﻨﺰ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻫﯿﭽِﻨﺰ ﺳﻔﺮي ﭘﺮﺑﺎر ﺑﻪ اﯾﺮان داﺷﺖ و ﮐﺘﺎب ﺑﻨﺎم‬ ‫ﺧﻮد »ﺧﺪا ﺑﺰرگ ﻧﯿﺴﺖ« را ﺑﺎ ﺷﻌﺮي از ﺧﯿﺎم آﻏﺎزﯾﺪ‪ .‬ﺷﺨﺼﯿﺖﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﭼﻮن زرﺗﺸﺖ‪ ،‬ﻣﺰدك‪،‬‬ ‫ﻣﻨﺼﻮر ﺣﻼج‪ ،‬زﮐﺮﯾﺎي رازي و ﭘﻮرﺳﯿﻨﺎ ﻫﻢ ﺗﺎﺛﯿﺮات ﻣﻬﻤﯽ ﺑﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﻮرد اﺷﺎره در ﮐﺘﺎب او داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺎﻣﺸﺎن ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮوش و ﺗﺮﺟﻤﻪ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن را در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﻘﺪ دﯾﻦ داﺷﺘﻪ‪،‬‬

‫ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ واﮐﻨﺶ را ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺧﻮد دﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺘﺎبﻫﺎ و ﻣﻘﺎﻻت ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻘﺪ اﯾﻦ اﺛﺮ‬

‫داوﮐﯿﻨﺰ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪ :‬ﺗﻮﻫﻢ ﺷﯿﻄﺎن‪ 24‬ﻧﻮﺷﺘﻪي دﯾﻮﯾﺪ ﺑﺮﻟﯿﻨﺴﮑﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻫﻢ ﺑﯽاﯾﻤﺎﻧﯽ‪ 25‬اﺛﺮ دﯾﻮﯾﺪ‬

‫آﯾﮑﻤﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻫﻢ داوﮐﯿﻨﺰ‪ 26‬ﺗﺎﻟﯿﻒ آﻟﯿﺴﺘﺮ ﻣﮏﮔﺮاث‪ ،‬ﭘﺮﯾﺸﺎﻧﯽ داوﮐﯿﻨﺰ‪ 27‬ﻧﻮﺷﺘﻪي آﻟﻮﯾﻦ ﭘﻼﻧﺘﯿﻨﮕﺎ‪ ،‬داوﮐﯿﻨﺰ‬ ‫و ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ آﺗﺌﯿﺴﺘﯽ‪ 28‬از ﺳﯿﻤﻮن واﺗﺴﻮن‪ ،‬ﻓﺮﺷﺘﻪي داروﯾﻦ‪ 29‬اﺛﺮ ﺟﺎن ﮐﻮرنول‪ ،‬ﺧﺪا ﺗﻮﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ‬

‫‪30‬‬

‫‪٢٣‬‬

‫‪Daniel Dennett‬‬ ‫‪The Devil's Delusion‬‬ ‫‪٢٥‬‬ ‫‪The Delusion of Disbelief‬‬ ‫‪٢٦‬‬ ‫‪The Dawkins Delusion‬‬ ‫‪٢٧‬‬ ‫‪The Dawkins Confusion‬‬ ‫‪٢٨‬‬ ‫‪Dawkins and Atheist Fundamentalism‬‬ ‫‪٢٩‬‬ ‫‪Darwin's Angel‬‬ ‫‪٣٠‬‬ ‫‪God is not a Delusion‬‬ ‫‪٢٤‬‬


‫‪١٩‬‬

‫ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺗﻮﻣﺎس ﮐﺮﯾﻦ و ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا; ‪ 160‬ﺧﻄﺎ‪ ،‬اﻏﺮاق ﺷﺮمآور و ادﻋﺎي ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﮑﻮك‪ 31‬از دﯾﻮﯾﺪ ﻣﺎرﺷﺎل‬ ‫و ﺟﻤﻌﯽ از داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن آﮐﺴﻔﻮرد و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻮﻫﻢ ﺗﮑﺎﻣﻞ‪ 32‬از ﮔﺮوﻫﯽ از ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬

‫اﻟﻮﯾﻦ ﭘﻼﻧﺘﯿﻨﮕﺎ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺎﯾﯿﺪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﯾﮏ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهي ﺑﺎ اﺳﺘﻌﺪاد در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در اﺻﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺳﺖ‪ ،‬داوﮐﯿﻨﺰ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬او ﯾﮏ زﯾﺴﺖﺷﻨﺎس‬ ‫اﺳﺖ‪ ...‬واﻗﻌﯿﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از اﺳﺘﺪﻻلﻫﺎي او در ﮐﻼس درس ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﻤﺮه ﻗﺒﻮﻟﯽ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻣﮏﮔﺮاث ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ از اﻟﻬﯿﺎت ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﺎآﮔﺎه اﺳﺖ و ﻧﺘﯿﺠﺘﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﺮز‬ ‫ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪاي ﺑﺎ دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﺎﺳﺦ داوﮐﯿﻨﺰ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ‪» :‬آﯾﺎ ﺑﺮاي ﺑﺎور ﻧﮑﺮدن ﭘﺮﯾﺎن‪،‬‬ ‫ﻻزم اﺳﺖ ﭘﺮيﺷﻨﺎﺳﯽ ﺧﻮاﻧﺪه ﺑﺎﺷﯿﺪ؟« داوﮐﯿﻨﺰ در ﻓﺴﺘﯿﻮال ادﺑﯽ ﺳﺎﻧﺪيﺗﺎﯾﻤﺰ در ‪ 2007‬ﻣﻨﺎﻇﺮه ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﮏﮔﺮاث داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﺮي اﯾﮕﻠﺘﻮن – در ﻓﺴﺘﯿﻮال ﻧﻘﺪ ﮐﺘﺎب ﻟﻨﺪن ﻧﻈﺮات داوﮐﯿﻨﺰ در ﻣﻮرد اﻟﻬﯿﺎت را ﺑﻪ ﻧﻈﺮات ﮐﺴﯽ ﺷﺒﯿﻪ‬ ‫ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻣﻮرد زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ داد ﺳﺨﻦ ﻣﯽدﻫﺪ وﻟﯽ اﻃﻼﻋﺎت او در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع در ﺣﺪ ﮐﺘﺎب‬ ‫ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳﺮوش ﻓﯿﻠﺴﻮف اﯾﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا ارزش ﻓﻠﺴﻔﯽ ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﻧﺪارد‬

‫ﻧﻘﺪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺮ ﺗﻮﻣﺎس آﮐﻮﯾﻨﺎس )اﻻﻫﯽدان ﻗﺮون وﺳﻄﺎ( را در ﺧﻮشﺑﯿﻨﺎﻧﻪﺗﺮﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل وي ﺑﻪ ﻗﺪرت ﻃﻨﺎزي داوﮐﯿﻨﺰ در ﺟﺬب ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎم اذﻋﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 2007‬ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ از اﻧﺘﺸﺎر ﮐﺘﺎب ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا در ﺗﺮﮐﯿﻪ‪ ،‬دادﮔﺎﻫﯽ ﺑﺎ ﺷﮑﺎﯾﺖ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯽ ﯾﮏ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهي ﺗﺮك ﺣﮑﻢ ﺑﻪ ﺗﻮﻗﯿﻒ ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﺳﺘﮕﯿﺮي ﻧﺎﺷﺮ و ﻣﺘﺮﺟﻢ و ﻓﯿﻠﺘﺮﺷﺪن ﺗﺎرﻧﻤﺎي‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ در ﺗﺮﮐﯿﻪ داد‪ .‬ﺗﺎرﻧﻤﺎي داوﮐﯿﻨﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﺎرﻧﻤﺎﻫﺎي ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ و ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻫﯿﭽِﻨﺰ‪ ،‬در اﯾﺮان ﻧﯿﺰ‬ ‫ﻓﯿﻠﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫داوﮐﯿﻨﺰ در ﺳﺎل ‪ 2009‬و ‪ 2011‬دو ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﻧﺎمﻫﺎي ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻧﻤﺎﯾﺶ روي زﻣﯿﻦ; ﻣﺪرﮐﯽ‬

‫ﺑﺮاي ﺗﮑﺎﻣﻞ‪ 33‬و ﺟﺎدوي واﻗﻌﯿﺖ; ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﭼﯿﺰي واﻗﻌﺎ درﺳﺖ اﺳﺖ؟‪ 34‬را ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ دوﻣﯽ‬ ‫ﺑﺮاي ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٣١‬‬

‫‪The God's Delusion; ١۶٠ Errors, Gross Exaggration and highly Dubious Claims‬‬ ‫‪The Delusion of Evolution‬‬ ‫‪٣٣‬‬ ‫‪The greatest show on earth; the evidence fo evolution‬‬ ‫‪٣٤‬‬ ‫‪The Magic of Reality; How We Know What's Really True‬‬ ‫‪٣٢‬‬


‫‪٢٠‬‬

‫دﯾﮕﺮ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن ﻣﮑﺘﺐ آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ‬

‫در دﻫﻪي اﺧﯿﺮ در ﻣﯿﺎن ﺑﺮﺧﯽ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎ اﺻﻄﻼح »ﭼﻬﺎر ﯾﮑﻪﺗﺎز آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ«‪ 35‬ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻪ‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﺳﺮﺷﻨﺎسﺗﺮﯾﻦ آﻧﻬﺎﺳﺖ‪ .‬از اﯾﻦ رو ﺑﺪ ﻧﯿﺴﺖ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﮔﺬراﯾﯽ ﺑﺎ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪.‬‬ ‫ﭼﺮاﮐﻪ اﻓﺰون ﺑﺮ ﻫﻢﺳﻮﯾﯽ اﯾﻦ ﺳﻪ ﺗﻦ ﺑﺎ داوﮐﯿﻨﺰ‪ ،‬او در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا‪ ،‬از آﺛﺎر و زﺑﺎﻧﺰدﻫﺎي‬

‫اﯾﻦ ﺳﻪ ﺑﻬﺮهاي ﺑﺴﻨﺪه ﺑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫دو ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از اﻧﺘﺸﺎر ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا‪ ،‬ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ‪ 36‬ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهي ﯾﻬﻮديزاده آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎ ﻧﺎم ﭘﺎﯾﺎن‬

‫اﯾﻤﺎن‪ ،‬ﻣﺬﻫﺐ‪ ،‬ﺗﺮور و آﯾﻨﺪه ﺧ‪‬ﺮد‪ 37‬ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﺮﻗﺮاري ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎم و ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﻦ واﮐﻨﺶ‬ ‫و ﺑﺎزﺧﻮرد در ﺗﺎرﯾﺦ ادﺑﯿﺎت آﻣﺮﯾﮑﺎ »ﯾﮏ اﺗﻔﺎق« ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪ 38.‬او در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺧﻼف ﻋﺮف ﺣﺎﮐﻢ‬ ‫ﺑﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ رﻓﺘﺎر ﮐﺮده و ﻧﻈﺮﯾﻪ »آزادي اﻋﺘﻘﺎدات« را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬زﯾﺮا ﺑﻪ ﻧﻈﺮ او‬ ‫اﻋﺘﻘﺎدات ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻨﻄﻘﯽ و ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ دﻧﯿﺎي واﻗﻊ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎن او وﻗﺘﯽﮐﻪ ﻣﺬﻫﺐ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ اﺛﺒﺎت ﺧﻮد از ﻃﺮﯾﻖ‬ ‫ﻣﺪارك ﻣﻠﻤﻮس را ﻧﺪارد‪ ،‬اﯾﻤﺎن داﺷﺘﻦ ﺑﻪ آن ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎري رواﻧﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ‪ ،‬اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﺷﻨﯿﺪه ﺷﺪن دﻋﺎي ﺷﻤﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺧﺎﻟﻖ ﺟﻬﺎن ﯾﮏ‬ ‫اﻣﺮ ﻋﺎدي ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود وﻟﯽ اﯾﻦﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﺪ ﺧﺪا از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻄﺮات ﺑﺎراﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﻨﺠﺮه اﺗﺎق ﺧﻮاب ﺷﻤﺎ‬ ‫ﻣﯽﺧﻮرد ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ارﺗﺒﺎط ﻣﻮرﺳﯽ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﮐﻨﺪ "دﯾﻮاﻧﮕﯽ" ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻫﺮﯾﺲ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺳﯿﺮ ﮐﻮﺗﺎه در ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﻪ ﺗﻔﺘﯿﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﻋﺪام ﺟﺎدوﮔﺮان و ﯾﻬﻮدﺳﺘﯿﺰي‬ ‫اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ و ازﯾﻦ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻫﻮﻟﻮﮐﺎﺳﺖ را ﻫﻢ ﻧﺘﯿﺠﻪي ﻣﻨﻄﻘﯽ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬

‫از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﺑﺤﺚاﻧﮕﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻤﺎن‪ ،‬اﻧﺘﻘﺎد آن از اﺳﻼم اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﯾﺲ از آن ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »ﮐﯿﺶ‬

‫ﻣﺮگ« ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬او ﭘﯿﻮﻧﺪي ﻋﻤﯿﻖ ﺑﯿﻦ آﻣﻮزهﻫﺎي اﺳﻼم و ﺣﻤﻼت ﺗﺮورﯾﺴﺘﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﯾﺎزده ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ و ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎﯾﺶ آﯾﺎﺗﯽ از ﻗﺮآن ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﺮﯾﺲ ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﻣﻨﻔﯽ ﺟﻨﺎح راﺳﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺣﺎﮐﻢ در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮ ﻗﻮاﻧﯿﻦ داروﻫﺎ‪،‬‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻠﻮلﻫﺎي ﺑﻨﯿﺎدي و ﭘﯿﺶﮔﯿﺮي از ﺷﯿﻮع اﯾﺪز در ﮐﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺷﺎره‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻫﺮﯾﺲ ﺑﻪ ﻋﺒﺎراﺗﯽ ﭼﻮن ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺧﻼق ﺑﺎﯾﺪ در ﺟﻬﺖ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﭼﻮن‬ ‫ﺷﺎدي و ﻧﯿﮏﺑﺨﺘﯽ اﻧﺴﺎن ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﻮد‪ .‬در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻫﺮﯾﺲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﻣﯽﭘﺮدازد و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫‪٣٥‬‬

‫‪Four Horsemen of New Atheism‬‬ ‫‪Sam Harris‬‬ ‫‪٣٧‬‬ ‫‪The End of Faith, Religion, Terror and the future of Reason‬‬ ‫‪ ٣٨‬ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ واﮐﻨﺶ ﻫﺎ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻤﺎن ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﭘﺎﯾﺎن ﺧ‪‬ﺮد )‪ (The End of Reason‬اﺛﺮ راوي زاﺧﺎرﯾﺎس اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪٣٦‬‬


‫‪٢١‬‬

‫ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﻏﺮﺑﯽ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺎﺷﺪ »ﻣﺎ ﺑﺮ ﺷﺎﻧﻪﻫﺎي ﮐﻮﺗﻮﻟﻪﻫﺎ اﯾﺴﺘﺎدهاﯾﻢ«‪ .‬او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫از آﻧﺎن ﻣﺪد ﺑﺨﻮاﻫﯿﻢ در درون ﻣﺎﺳﺖ‪ :‬ﺧﺮد‪ ،‬راﺳﺘﯽ و ﻋﺸﻖ‪ .‬و ﺗﻨﻬﺎ ﺷﯿﺎﻃﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﻬﺮاﺳﯿﻢ ﻫﻢ‬ ‫در درون ﻣﺎ ﮐﻤﯿﻦ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ :‬ﺑﯽاﻋﺘﻨﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻧﻔﺮت‪ ،‬ﻃﻤﻊ و اﯾﻤﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎ ﺷﺎﻫﮑﺎري ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺟﻨﺒﺶ »آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ« در ﺳﺎل ‪ 2006‬ﺑﻪ ﮐﻤﺎل رﺳﯿﺪ‪ .‬ﺳﺎﻟﯽ ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر اﻧﺘﺸﺎر ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا اﺛﺮ داوﮐﯿﻨﺰ‪ ،‬ﺳﻢ‬

‫ﻫﺮﯾﺲ‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﺟﻨﺠﺎﻟﯽ دﯾﮕﺮي ﺑﻪ ﻧﺎم »ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ«‬

‫‪39‬‬

‫ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‬

‫واﮐﻨﺶﻫﺎ و ﺑﺎزﺧﻮردﻫﺎي ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻤﺎن و ﭘﺎﺳﺦﻫﺎي ﻧﻮﯾﻦ ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ را در‬

‫ﺧﻮد داﺷﺖ‪ .‬واﮐﻨﺶ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺴﯿﺤﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب دوم ﻫﺮﯾﺲ از ﭘﯿﺶ ﻫﻢ ﻣﺤﮑﻢﺗﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎﯾﮑﻞ ﭘﺎﺗﺮﯾﮏ‬

‫ﻟﯿﻬﯽ ﮐﺘﺎب ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﯾﮏ آﺗﺌﯿﺴﺖ را ﻧﻮﺷﺖ و داﮔﻼس وﯾﻠﺴﻮن ﺑﻪ اﻧﺘﺸﺎر ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﺎﻣﻪاي از ﯾﮏ‬ ‫ﺷﻬﺮوﻧﺪ ﻣﺴﯿﺤﯽ دﺳﺖ زد‪.‬‬

‫ﻫﺮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺶ دﯾﺪﮔﺎﻫﯽ اﻧﻘﻼﺑﯽ را در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﻄﺮح ﮐﺮد و آن »ﻋﺪم ﺗﺤﻤﻞ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي ﮔﻔﺘﻤﺎن« در‬ ‫ﺿﺪﯾﺖ ﺑﺎ »ﺗﺴﺎﻫﻞ و ﺗﺴﺎﻣﺢ دﯾﻨﯽ« اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس او ﺑﻪ ﺳﮑﻮﻻرﻫﺎ و ﺑﯽدﯾﻦﻫﺎ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي‬ ‫ﺳﮑﻮت و ﺗﺤﻤﻞ دﯾﻦ و دﯾﻨﺪاران‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻘﺪ ﺻﺮﯾﺢ آﻣﻮزهﻫﺎ و رﻓﺘﺎرﻫﺎي آﻧﺎن دﺳﺖ ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ او اﯾﻦ ﺳﺘﯿﺰ‬ ‫را ﺻﺮﻓﺎ در ﻏﺎﻟﺐ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﺠﺎز ﻣﯽداﻧﺪ و ﻧﻪ آزار‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﻨﺘﻘﺪﯾﻨﺶ او را ﺑﻪ اﻓﺮاط و ﺗﺮوﯾﺞ دﯾﻦﺳﺘﯿﺰي‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻼف آرﻣﺎنﻫﺎي آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﺖ ﻣﺘﻬﻢ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺿﻠﻊ ﺳﻮم ﻣﺮﺑﻊ ﺟﻨﺒﺶ »آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ« ﺑﻪ ﻓﯿﻠﺴﻮف آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ داﻧﯿﻞ د‪‬ﻧ‪‬ﺖ‪ 40‬اﺧﺘﺼﺎص دارد‪ .‬او دوﺳﺖ‬ ‫ﺻﻤﯿﻤﯽ رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ و ﻫﻤﮑﺎر او در آﮐﺴﻔﻮرد و اﺳﺘﺎد ﻓﻠﺴﻔﻪي ذﻫﻦ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪي ﻋﻠﻢ و ﻓﻠﺴﻔﻪي‬ ‫زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬او ﻫﻤﭽﻮن داوﮐﯿﻨﺰ ﺷﯿﻔﺘﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ داروﯾﻨﯽ اﺳﺖ و ﻫﻤﻮاره در آﺛﺎرش ﺗﻼش دارد‪ ،‬ﺑﺮ‬

‫اﻋﺘﺒﺎر داروﯾﻦ ﺑﯿﺎﻓﺰاﯾﺪ‪ .‬او در ﮐﺘﺎب اﯾﺪه ﺧﻄﺮﻧﺎك داروﯾﻦ‬

‫‪41‬‬

‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻢ ﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ‬

‫ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ در ﺑﯿﻦ ﻫﻤﻪ ﻧﻈﺮﯾﺎت را ﻣﻄﺮح ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺟﺎﯾﺰهاي ﺑﺪﻫﻢ؛ آن را ﭘﯿﺶ از ﻧﯿﻮﺗﻮن و اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ و‬ ‫ﻫﺮﮐﺲ دﯾﮕﺮي ﺑﻪ داروﯾﻦ ﻣﯽدﻫﻢ‪ .‬ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ از ﻃﺮﯾﻖ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﯾﮏ ﺣﺮﮐﺖ‪ ،‬ﻋﺮﺻﻪﻫﺎي‬ ‫ﺣﯿﺎت‪ ،‬ﻣﻌﻨﯽ و ﻣﻘﺼﻮد را ﺑﺎ ﻋﺮﺻﻪﻫﺎي زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن‪ ،‬ﻋﻠﺖ و ﻣﻌﻠﻮل‪ ،‬ﺳﺎزوﮐﺎر و ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﺖ ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣ‪‬ﺎ اﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺷﮕﺮف ﻧﯿﺴﺖ؛ ﯾﮏ اﯾﺪهي ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ‪«.‬‬

‫‪٣٩‬‬

‫‪A letter to a christian nation‬‬ ‫‪Daneil Dennett‬‬ ‫‪٤١‬‬ ‫‪The Dangerous Idea of Darwin‬‬ ‫‪٤٠‬‬


‫‪٢٢‬‬

‫دن د‪‬ﻧ‪‬ﺖ‪» ،‬آﻓﺮﯾﻨﺶ« را ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪي رو ﺑﻪ زوال ﻣﯽداﻧﺪ و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﮑﯽ از ﺑﺪﯾﻬﯽﺗﺮﯾﻦ‬ ‫اﯾﺪهﻫﺎي ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬دن دﻧﺖ اﻓﺰون ﺑﺮ ﯾﮏ دوﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪي ﻓﻠﺴﻔﯽ رﯾﭽﺎرد راوﮐﯿﻨﺰ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪.‬‬ ‫دﻧﺖ در ﮐﻨﺎر داوﮐﯿﻨﺰ ﺣﻤﻼت ﺳﺮﺳﺨﺘﺎﻧﻪ ﻋﻠﻤﯽ را ﺑﺮ ﺿﺪ دﯾﺮﯾﻦﺷﻨﺎس آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﺳﺘﻔﻦ‪ .‬ﺟِﯽ‪ .‬ﮔﻮﻟﺪ‬

‫‪42‬‬

‫ﺗﺮﺗﯿﺐ دادﻧﺪ‪ .‬ﮔﻮﻟﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 2002‬زﻧﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﻓﺰون ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪي اﻧﻘﻼﺑﯽ داوﮐﯿﻨﺰ در ژن ﺧﻮدﺧﻮاه‬ ‫درﺑﺎره »ﺗﮑﺎﻣﻞ ژنﻣﺤﻮر« را ﺑﻪ رﯾﺸﺨﻨﺪ ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ و ﻣﯽﮔﻔﺖ واﺣﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ اﺳﺖ ﻧﻪ‬ ‫ژﻧﻮﺗﯿﭗ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻫﻢ ﻣﺒﺎرزهي داﻧﺶ ﺑﺮ ﺿﺪ دﯾﻦ را ﻧﻤﯽﭘﺬﯾﺮﻓﺖ و داﻧﺶ و دﯾﻦ را ﺣﻮزهﻫﺎي‬ ‫ﻧﺎﻫﻤﭙﻮﺷﺎن )‪ (NOMA‬ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ .‬او ﻣﯽﮔﻔﺖ‪» :‬داﻧﺶ ﺑﺎ اﺑﺰارﻫﺎي ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺧﻮد ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺖ در ﻣﻮرد‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﯽ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺧﺪا ﺑﺮ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻗﻀﺎوت ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﻪ آن را ﺗﺎﯾﯿﺪ و ﻧﻪ آن را رد ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ؛ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان داﻧﺸﻤﻨﺪ از ﻧﻈﺮ دادن در ﻣﻮرد آن ﺧﻮدداري ﻣﯽورزﯾﻢ«‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﮔﻮﻟﺪ‪ ،‬دن دﻧﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﻮزهﻫﺎ را‬ ‫ﻧﺎﻫﻤﭙﻮﺷﺎن ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ .‬او ﺗﻤﺎﯾﻞ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﯾﺎ ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎري در ﻃﺒﯿﻌﺖ )ﭘﻨﺪار وﺟﻮد ﯾﮏ ﻃﺮاح‬ ‫ﭘﺸﺖ ﻫﺮ ﭘﺪﯾﺪه ﻃﺒﯿﻌﯽ( را ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﯽداﻧﺪ‪ .‬داوﮐﯿﻨﺰ ﻫﻢ ﺳﺮﺳﺨﺘﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﮔﻮﻟﺪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺮده و‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﻊﺑﻨﺪ ﻫﻤﻪ ﻣﻘﺎﻻت و ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻇﺮهﻫﺎﯾﺶ اﯾﻦ ﺑﻮده ﮐﻪ »ﻧﺒﺎﯾﺪ اﻻﻫﯿﺎت را از اﻧﺘﻘﺎد ﻣﺼﻮن‬ ‫ﺑﺪارﯾﻢ«‪» .‬وﺟﻮد ﯾﺎ ﻋﺪم وﺟﻮد ﺧﺪا و دﯾﮕﺮ ﭘﺪﯾﺪهﻫﺎي ﻣﺎوراﯾﯽ ﻧﯿﺰ در ﺣﻮزه داﻧﺶ ﻗﺮار دارد و ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ‬ ‫ﻫﻤﺎن ﺷﮑﺎﮐﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺪاﻧﻬﺎ ﺑﻨﮕﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﻈﺮﯾﺎت ﻣﯽﻧﮕﺮﯾﻢ‪«.‬‬

‫دﻧﺖ در ﺳﺎل ‪ 2006‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﭘﺮﻓﺮوش و ﺟﻨﺠﺎﻟﯽ داوﮐﯿﻨﺰ‪) ،‬ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا( و ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮ‬

‫ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ )ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ(‪ ،‬ﺷﮑﺴﺘﻦ ﻃﻠﺴﻢ‪ ،‬دﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﭘﺪﯾﺪهاي ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ 43‬را ﻧﮕﺎﺷﺖ‪ .‬از‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ اﺑﺪاع دﻧﺖ اﺳﺖ و ﺷﻬﺮﺗﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم »ﺑﺎور ﺑﻪ ﺑﺎور«‪ 44‬اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم از‬

‫ﺳﻮي داوﮐﯿﻨﺰ و دﯾﮕﺮان ﺑﺮ ﺿﺪ ﺳﮑﻮﻻرﻫﺎ و ﻟﯿﺒﺮالﻫﺎي دﯾﻦدوﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺖ‪ .‬زانﭘﺲ ﮐﺎﻓﺮاﻧﯽ ﮐﻪ‬

‫‪٤٢‬‬

‫‪Stephen JayGould‬‬ ‫‪Breaking the spell; Religion as a natural phenomenon‬‬ ‫‪٤٤‬‬ ‫‪Belief in Belief‬‬ ‫‪٤٣‬‬


‫‪٢٣‬‬

‫ﮐﻠﯿﺖ وﺟﻮد دﯾﻦ را ﻻزم و ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬از ﺳﻮي دﻧﺖ و داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ "ﺑﺎور"‪ ،‬ﺑﺎور‬ ‫دارﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫دﻧﺖ در ﺳﺎل ‪ 2010‬ﮐﺘﺎب داﻧﺶ و دﯾﻦ; آﯾﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺳﺎزﮔﺎرﻧﺪ؟‪ 45‬را ﻧﻮﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻬﺎرﻣﯿﻦ ﻧﻔﺮ از ﭼﻬﺎر ﯾﮑﻪﺗﺎز آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ‪ ،‬ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻫﯿﭽِِﻨﺰ‪ 46‬ﺑﻮد‪ .‬ﻫﯿﭽِﻨﺰ ﯾﮏ روزﻧﺎﻣﻪﻧﮕﺎر ﭼﭗﮔﺮاي‬

‫اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﻻت ﺧﻮد‪ ،‬ﺟﻮرج اورل‪ ،‬ﺗﻮﻣﺎس ﭘﯿﻦ و ﺗﻮﻣﺎس ﺟﻔﺮﺳﻮن را ﺳﺘﻮده و ﮐﺘﺎبﻫﺎﯾﯽ در‬ ‫ﻧﮑﻮﻫﺶ ﻣﺎدر ﺗﺮزا‪ ،‬ﺑﯿﻞ ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن و ﻫﻨﺮي ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬او ﺑﺎ ﭘﺎﯾﺎن ﺟﻨﮓ ﺳﺮد‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﭘﺲ از‬ ‫ﻣﺎﺟﺮاي ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي و ﻓﺘﻮاي آﯾﺖاﷲ ﺧﻤﯿﻨﯽ درﺑﺎرهاش‪ ،‬اردوﮔﺎه ﺳﯿﺎﺳﯽ ﭼﭗ را ﺗﺮك ﮔﻔﺘﻪ و ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻮاداري از راﺳﺘﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬ﭘﺲ از ﺣﻤﻼت ﯾﺎزده ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﺳﻪ ﻇﻠﻊ دﯾﮕﺮ ﻣﺮﺑﻊ آﺗﺌﯿﺴﻢ ﻧﻮ‪ ،‬از‬ ‫ﺑﻮش و ﺣﻤﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ‪ ،‬ﻫﻮاداري ﮐﺮد و آﻧﺮا ﺗﻨﻬﺎ راه ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮاي روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺎ »ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ اﺳﻼﻣﯽ«‬ ‫داﻧﺴﺖ‪ .‬او در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﻨﺎﻇﺮهاي ﻗﻠﻤﯽ ﺑﺎ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺑﻨﺎم ﻧﻮآم ﭼﺎﻣﺴﮑﯽ داﺷﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﺴﺎل ﺑﻪ درازا ﮐﺸﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﯿﭽِﻨﺰ را ﻣﯽﺗﻮان ﭘﺮ ﺷﺮ و ﺷﻮرﺗﺮﯾﻦ ﺑﯽﺧﺪاي دﻫﻪﻫﺎي اﺧﯿﺮ داﻧﺴﺖ‪ .‬او ﺗﻼش ﺑﺴﯿﺎر ﮐﺮد ﺗﺎ ﺧﺪاﺳﺘﯿﺰي‬ ‫)آﻧﺘﯽﺗﺌﯿﺴﻢ( را ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ )آﺗﺌﯿﺴﻢ( ﮐﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﮔﻔﺖ‪» :‬ﯾﮏ ﺑﯽﺧﺪا ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ آرزو ﮐﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ اﯾﮑﺎش ﺧﺪاﯾﯽ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﯾﮏ ﺧﺪاﺳﺘﯿﺰ از ﻧﺒﻮد ﺧﺪا‪ ،‬ﺷﺎدﻣﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬

‫او در ﺳﺎل ‪ 2007‬ﯾﮏ ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺮ ﺿﺪ دﯾﻦ و ﺧﺪا ﺑﻪ ﻧﺎم‪ ،‬ﺧﺪا ﺑﺰرگ ﻧﯿﺴﺖ; ﭼﮕﻮﻧﻪ دﯾﻦ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ‬

‫را زﻫﺮآﻟﻮد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬

‫‪47‬‬

‫ﻧﻮﺷﺖ و آﻧﺮا ﺑﺎ رﺑﺎﻋﯽ ﺧﯿﺎم آﻏﺎزﯾﺪ‪ .‬او در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻼش ﮐﺮد ﺗﺎ از ﻧﻈﺮ‬

‫روانﺷﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘﯽ‪ ،‬دﯾﻦ را در ﻫﻤﻪ اﺑﻌﺎد و ﻫﻤﻪ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎﯾﺶ‪ ،‬زﯾﺎنﺑﺎر ﻧﺸﺎن دﻫﺪ‪ .‬او دﯾﻦ را ﯾﮏ‬ ‫ﮔﻮﻧﻪ از ﺗﻤﺎﻣﯿﺖﺧﻮاﻫﯽ )ﺗﻮﺗﺎﻟﯿﺘﺎرﯾﺴﻢ( داﻧﺴﺘﻪ و وﺟﻮد آﻧﺮا در ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻄﺮي ﺟﺪي ﺑﺮاي ﺗﻤﺪن ﻧﻮﯾﻦ‬ ‫ﺑﺸﺮي ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ .‬او ﺑﺮ روي ﭼﻬﺎر ﻣﻮرد از زﯾﺎن ﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي دﯾﻦ ﺗﺎﮐﯿﺪ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪ ‬دﯾﻦ آﻏﺎز ﺟﻬﺎن و اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ ‬دﯾﻦ ﺑﺪون دﻟﯿﻞ ﻣﻨﻄﻘﯽ ﺗﻔﺎﺿﺎي ﺳﺮﮐﻮب ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻃﺒﯿﻌﯽ اﻧﺴﺎن را دارد‪.‬‬ ‫‪ ‬دﯾﻦ اﻓﺮاد را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺸﻮﻧﺖ و ﭘﯿﺮوي ﮐﻮرﮐﻮراﻧﻪ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪.‬‬ ‫‪ ‬دﯾﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻠﻨﯽ و ﺧﺼﻤﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺗﺤﻘﯿﻖ آزاد و ﺑﯽﻃﺮف اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٤٥‬‬

‫?‪Scense and Religion; Are they compatible‬‬ ‫‪Christopher Hitchens‬‬ ‫‪٤٧‬‬ ‫‪God is not Great; How Religion Poisons Everything‬‬ ‫‪٤٦‬‬


‫‪٢٤‬‬

‫ﮐﺮﯾﺲ ﻫﯿﭽِﻨﺰ در ﺳﺎل ‪ 2011‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﯿﻤﺎري ﺳﺮﻃﺎن‬ ‫درﮔﺬﺷﺖ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﻫﯿﭽﻨﺰ‪ ،‬در ﺗﻮﯾﯿﺘﺮ‬ ‫ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪» :‬ﺑﺪرود‪ ،‬دوﺳﺖ ﻋﺰﯾﺰ ﻣﻦ‪ .‬ﺻﺪاي ﺑﺰرﮔﯽ‬ ‫ﺳﺎﮐﺖ ﺷﺪ‪ .‬ﻗﻠﺐ ﺑﺰرﮔﯽ از ﺗﭙﺶ اﯾﺴﺘﺎد‪«.‬‬ ‫ﺑﺪ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﻫﯿﭽِﻨﺰ در ﺳﺎل ‪ 2005‬ﺳﻔﺮي ﺑﻪ اﯾﺮان‬ ‫ﮐﺮده و ﻣﺪﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺳﺎﮐﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬او ﭘﺲ از‬ ‫ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ ﺟﻮاﻧﺎن و ﻓﺮﻫﻨﮓ اﯾﺮان‬ ‫را ﺳﺘﻮده و از دوﻟﺖﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﺎ ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮي از‬ ‫ﺗﺠﺎرت و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﻪ ﻣﺮدم اﯾﺮان ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺮدم‪،‬‬ ‫رژﯾﻢ ﻣﻼﯾﺎن را ﺳﺮﻧﮕﻮن ﺳﺎزﻧﻨﺪ‪.‬‬

‫روﺷﻨﺎ ﺑﻬﺮاﻣﯽ‬ ‫ﭘﺎﯾﯿﺰ ‪91‬‬


‫‪٢٥‬‬

‫در واﻗﻊ ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ و ﻋﻘﻞ و ﺑﯿﻨﺶ ﻫﻤﺎره ﻣﺨﺎﻟﻒ دﯾﻦ و ﮐﯿﺶ اﺳﺖ ﺧﺎﺻﻪ در آن ﻣﻠﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬ ‫ﺷﺮﯾﻌﺖ ﺑﺮ وﻓﻖ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﯾﺸﺎن ﻧﻬﺎده ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ...‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن اﻧﺠﯿﻞ ﺳﺎﺧﺘﮕﯽ ﺑﯽ ﺳﺮوﺗﻪ را ﺑﻮﺳﯿﺪﻧﺪ و ﺑﺮ ﺗﺎق‬ ‫ﮐﻠﯿﺴﺎ ﻧﻬﺎدﻧﺪ و ﺑﻪ دﻧﯿﺎي ﻋﻠﻢ و ﻫﻨﺮ ﻗﺪم ﮔﺬاردﻧﺪ وﮔﺮﻧﻪ اﻣﺮوز ﮔﺪاﺗﺮ و ﻓﻘﯿﺮﺗﺮ و ﺟﺎﻫﻠﺘﺮ از آﻧﻬﺎ ﮐﺴﯽ ﻧﺒﻮد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻫﻤﻪ اﻓﺴﺎﻧﻪﻫﺎي ﺟﻌﻠﯽ ﭼﺸﻢ ﺑﭙﻮﺷﺪ و ﺑﻪ ﺳﻮي ﺟﻬﺎن داﻧﺶ و ﻋﻘﻞ روي آورد‪.‬‬ ‫»ﻣﯿﺮزا آﻗﺎﺧﺎن ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ«‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر وﯾﺮاﺳﺘﺎر‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا اﺛﺮ رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ در اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ )ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﭘﻨﺪار ﺧﺪا( از ﻣﺘﺮﺟﻤﯽ ﺑﺎ ﻧﺎم‬ ‫ﻣﺴﺘﻌﺎر ا‪.‬ﻓﺮزام ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮا وﯾﺮاﺳﺘﺎري ﻧﺸﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺟﺪا از وﯾﺮاﺳﺘﺎري‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺎ‬ ‫ﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﻧﺴﺨﻪ اﺻﻞ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪم ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﺮﮔﺮدانﻫﺎي ادﺑﯽ دﻗﯿﻖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﻬﺎ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﮐﺘﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﭘﻨﺪار‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﻓﺎرﺳﯽ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي اﺻﻄﻼح اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از‬ ‫ﺳﻮي داوﮐﯿﻨﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬از اﯾﻦ رو ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﯾﺎد ﺷﺪه را از ﻧﻮ وﯾﺮاﺳﺘﺎري ﮐﺮده و اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫را اﺻﻼح ﮐﻨﻢ‪ .‬ﺷﻤﺎر اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎد ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ در ﻫﺮ ﺻﻔﺤﻪ دﺳﺘﮑﻢ ﯾﮏ ﻣﻮرد ﻓﻬﻢ ﻧﺎﺑﺠﺎ‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ رو‪ ،‬اﻣﯿﺪوارم ﻣﺘﺮﺟﻢ ﮔﺮاﻣﯽ اﯾﻦ رﻓﺘﺎر وﯾﮑﯽﭘﺪﯾﺎوار ﻣﻦ در اﺻﻼح ﺑﯽاﺟﺎزه را ﺑﺒﺨﺸﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻦ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ دو ﺑﺨﺶ از ﮐﺘﺎب ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻘﺪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن و ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻣﯽﭘﺮداﺧﺖ و ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬ ‫ﻧﺸﺪه ﺑﻮد را ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﻓﺰودهام‪.‬‬ ‫ﭘﺲ از وﯾﺮاﺳﺘﺎري و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﺑﺨﺸﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪم ﮐﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻓﺎرﺳﯽزﺑﺎن ﺑﺨﺶ ﺑﺰرﮔﯽ از ﻧﺎﻣﻬﺎ و‬ ‫اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺘﻪ از ﺳﻮي داوﮐﯿﻨﺰ را ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳﺪ‪ .‬داوﮐﯿﻨﺰ ﯾﮏ ﻏﺮﺑﯽ ﻣﺴﯿﺤﯽزاده اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫او در آن ﺑﺰرگ ﺷﺪه ﺑﺎ ﺟﻬﺎن ﯾﮏ ﻓﺎرﺳﯽزﺑﺎن ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺴﯿﺎر در اﯾﺮان و در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ اﺳﻼﻣﯽ رﺷﺪ‬ ‫ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و آﻧﭽﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺪﯾﻬﯽ ﻣﯽداﻧﺪ و ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺤﺶ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺮاي ﯾﮏ‬ ‫اﯾﺮاﻧﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻓﻬﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻢ ﮐﺘﺎب را »ﭘﺎورﻗﯽﻧﻮﯾﺴﯽ« ﮐﻨﻢ و ﻫﺮﺟﺎ اﺻﻄﻼح و ﻧﺎﻣﯽ ﺧﺎص‬ ‫ﺑﺒﯿﻨﻢ درﺑﺎرهاش ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﻢ‪ .‬ﺑﻬﺘﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺘﺮﺟﻢ ﮔﺮاﻣﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺮاي ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎم ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪي ﻓﺎرﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻦ رﺳﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻃﺒﯽ ﺧﺎص‬ ‫ﻣﯽﻃﻠﺒﯿﺪ‪.‬‬


‫‪٢٦‬‬

‫ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻠﯽ دﯾﮕﺮ روﺑﺮو ﮔﺸﺘﻢ‪ .‬ﺣﺘﺎ وﻗﺘﯽ ﻧﺎﻣﻬﺎ و اﺻﻄﻼﺣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﯽﮐﺮدم ﺑﺮاي ﺧﻮاﻧﻨﺪه‬ ‫اﯾﺮاﻧﯽ ﻧﺎآﺷﻨﺎﺳﺖ را در ﭘﺎورﻗﯽ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدادم‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن اﺣﺴﺎس ﻏﺮﯾﺒﮕﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ دﺳﺖ ﻣﯽداد‪ .‬داوﮐﯿﻨﺰ‬ ‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺮاي ﮐﻞ ﺟﻬﺎن ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺑﺮاي ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺧﻮدش‪ ،‬ﻫﻤﻪ دﯾﻨﺪاران‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه‬ ‫ﻣﻮﻣﻨﺎن ﺑﻪ ادﯾﺎن ﺗﻮﺣﯿﺪي اﺑﺮاﻫﯿﻤﯽ و در درﺟﻪ ﺑﻌﺪ دﯾﻦﻫﺎي آرﯾﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻃﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻃﺒﻌﺎ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ آﻧﮑﻪ ﺣﺠﻢ اﻃﻼﻋﺎت و ﻓﯿﺶﻫﺎي او درﺑﺎره ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮ از‬ ‫آﮔﺎﻫﯽﻫﺎﯾﺶ درﺑﺎره ادﯾﺎن دﯾﮕﺮ ﺑﻮده ﮐﺘﺎﺑﺶ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖﻣﺤﻮر ﺷﺪه و وﻗﺘﯽ ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ ﺧﺎرج از ﺣﻮزه ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‬ ‫)ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺗﺮﮐﯽ‪ ،‬ﻫﻨﺪي( ﺑﺮﮔﺮدان ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬آن ﺗﺎﺛﯿﺮ را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬و ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ اﺷﺎرات‬ ‫ﻣﺪاوم او ﺑﻪ ﻓﺎﮐﺖﻫﺎي ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺗﻮي ذوق ﻣﯽزﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﻮاﻧﻨﺪهي اﯾﺮاﻧﯽ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﻣﺴﻠﻤﺎنزاده اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺪام در ﻣﻌﺮض اﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ‬

‫"ﺧﺐ ﮐﻪ ﭼﻪ؟" از اﯾﻦ رو ﺑﻪ ﮔﻤﺎﻧﻢ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﺧﺎم ﮐﺘﺎب ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﺳﻮدﻣﻨﺪيﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻫﻤﻪ‬ ‫ﻣﺮدﻣﺎن دارد‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﻏﯿﺮﻣﺴﯿﺤﯿﺎن‪ ،‬ﻧﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺧﺖ دﯾﻦ ﮐﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‬ ‫داﻧﺴﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺣﻮﺻﻠﻪي ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻏﯿﺮﻣﺴﯿﺤﯽ ﺳﺮ ﺑﺮود و ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻢ ﺧﻮاﻧﻨﺪه آﻧﺮا ﺑﺨﻮاﻧﺪ و ﺑﮕﻮﯾﺪ‬ ‫"ﺑﺴﯿﺎر ﺧﺐ! ﭘﺲ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﺷﺪ!"‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﺴﯿﺤﯿﺖﺳﺘﯿﺰي داوﮐﯿﻨﺰ اﺑﺰار اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻫﺪف‪ .‬او از ﺻﺪر ﺗﺎ ﺧﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﺪام از ﮐﻠﯿﺖ دﯾﻦ‬ ‫و ﺧﺪا ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ و ﭼﻨﺪﺑﺎر ﻫﻢ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻮر ﺑﯿﺸﺘﺮش ﺑﺮ روي ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬او‬ ‫وﻗﺘﯽ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﻣﭻﮔﯿﺮي ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬در ‪ 80‬درﺻﺪ ﻣﻮارد‪ ،‬ﻣﭻ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ را ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﺑﺎز ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺐ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮑﯽ ﺑﺪﺷﺎﻧﺴﯽ آورده ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻮر او ﺧﻮرده اﺳﺖ و دﯾﮕﺮ ﻣﺬاﻫﺐ ﺟﻬﺎن ﺗﺤﻔﻪ‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از اﯾﻦ رو ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻢ ﭘﺎورﻗﯽ را ﮔﺴﺘﺮش داده و ﺑﻪ ﺑﻮﻣﯽﺳﺎزي ﻣﭻﮔﯿﺮيﻫﺎي داوﮐﯿﻨﺰ در‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽﻫﺎ ﺑﭙﺮدازم‪ .‬ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﺗﻼش ‪ 4‬ﻣﺎﻫﻪ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻔﻬﻤﻢ آﯾﺎ ﺑﻶﺧﺮه دﯾﻦ و داﻧﺶ را ﺳﺎزﺷﯽ ﻫﺴﺖ‬ ‫و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ دو‪ ،‬ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎﻧﯽاﻧﺪ ﮐﻪ در اﻗﻠﯿﻤﯽ ﻧﮕﻨﺠﻨﺪ؟‬ ‫ر‪ .‬ب‬ ‫ﺑﻬﻤﻦ ‪91‬‬


‫‪٢٧‬‬

‫ﺑﻪ ﯾﺎد داﮔﻼس آداﻣﺰ )‪(1954 -2001‬‬ ‫آﯾﺎ ﺑﺮاي اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ ﺑﺎغ زﯾﺒﺎﺳﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎور ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﭘﺮﯾﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﺗﻪ ﺑﺎغ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‬ ‫وﻗﺘﯽ ﻫﻤﺴﺮم ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮد از ﻣﺪرﺳﻪ ﻧﻔﺮت داﺷﺖ و ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ ﺗﺮك ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬وﻗﺘﯽ‬ ‫ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻨﺪﺳﺎﻟﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﻠﺦ را ﺑﺎ واﻟﺪﯾﻦاش در ﻣﯿﺎن ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﻣﺎدرش ﻣﺘﺤﯿﺮاﻧﻪ ﮔﻔﺖ‪» :‬اﻣﺎ‬ ‫ﻋﺰﯾﺰم‪ ،‬ﭼﺮا ﻧﯿﺎﻣﺪي اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﮕﻮﯾﯽ؟«ﭘﺎﺳﺦ ﻻﻻ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻧﮑﺘﻪي ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ اﺳﺖ‬ ‫»اﻣﺎ ﻧﻤﯽداﻧﺴﺘﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ ﮔﻤﺎﻧﻢ – در واﻗﻊ ﻣﻄﻤﺌﻦام – ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽﺑﺎر آﻣﺪهاﻧﺪ‪ ،‬دل ﺧﻮﺷﯽ از دﯾﻦ ﻧﺪارﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ آن ﺑﯽاﻋﺘﻘﺎداﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ از ﺧﺒﺎﺛﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم دﯾﻦ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﻋﺼﺒﺎﻧﯽاﻧﺪ؛ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ اﺷﺘﯿﺎق ﮔﻨﮕﯽ‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﺮك دﯾﻦ واﻟﺪﯾﻦﺷﺎن را دارﻧﺪ و آرزو ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺎش ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ دﯾﻦ را ﺗﺮك ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫درﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﺰﯾﻨﻪ ي ﺗﺮك دﯾﻦ ﻫﻢ ﭘﯿﺶروﯾﺸﺎن ﻫﺴﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺷﻤﺎ ﻫﻢ از اﯾﻦ دﺳﺘﻪاﯾﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺮاي‬ ‫ﺷﻤﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ژاﻧﻮﯾﮥ ﺳﺎل ‪ ٢٠٠۶‬ﻣﻦ ﯾﮏ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ دو ﻗﺴﻤﺘﯽ ﺑﺮاي ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ‪-‬ﮐﺎﻧﺎل ﭼﻬﺎر‪ -‬ﺗﻬﯿﻪ‬ ‫ﮐﺮدم ﺑﻪ ﻧﺎم "رﯾﺸﻪي ﻫﻤﻪي ﺷﺮﻫﺎ؟" ﻣﻦ در اﺑﺘﺪا اﯾﻦ ﻋﻨﻮان را دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪ .‬دﯾﻦ رﯾﺸﻪي ﻫﻤﻪي‬ ‫ﺷﺮارتﻫﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ رﯾﺸﻪي ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﻣﺎ از آﮔﻬﯽ اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در ﻧﺸﺮﯾﺎت ﺧﻮﺷﻢ آﻣﺪ‬ ‫‪.‬اﯾﻦ آﮔﻬﯽ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﭼﺸﻢاﻧﺪازي ﺑﻮد از اﻓﻖ ﻣﻨﻬﺘﻦ‪ ،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻋﻨﻮان "ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺪون دﯾﻦ را ﺗﺼﻮر ﮐﻦ"‪.‬‬ ‫ارﺗﺒﺎط آن ﺗﺼﻮﯾﺮ و اﯾﻦ ﻋﻨﻮان ﭼﻪ ﺑﻮد؟ در آن ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺑﺮجﻫﺎي دوﻗﻠﻮي ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرﺗﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻃﺮز‬ ‫ﭼﺸﻤﮕﯿﺮي وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﺳﯿﺎق ﺗﺮاﻧﻪي ﺟﺎن ﻟ‪‬ﻨﻮن‪ ،‬ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺪون دﯾﻦ را ﺗﺼﻮر ﮐﻦ‪ .‬ﺗﺼﻮر ﮐﻦ ﮐﻪ ﺑﻤﺐﮔﺰاران اﻧﺘﺤﺎري ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﯾﺎزده ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻫﻔﺖ ﺟﻮﻻي‬ ‫‪٤٨‬‬

‫‪48‬‬

‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺟﻨﮓﻫﺎي ﺻﻠﯿﺒﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺟﺎدوﮔﺮﮐﺸﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺎروت‬

‫‪49‬‬

‫ﻫﻔﺖ ﺟـﻮﻻي ‪ ٢٠٠۵‬ﺗـﺎرﯾﺦ ﺑﻤـﺐﮔـﺰاري اﻋﻀـﺎي ﺷـﺒﮑﻪي اﻟﻘﺎﻋـﺪه در ﻣﺘـﺮو و ﭼﻨـﺪ ﻧﻘﻄـﻪي ﻟﻨـﺪن ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﮐﺸـﺘﻪ ﺷـﺪن ‪ ۵۵‬ﻧﻔـﺮ اﻧﺠﺎﻣﯿـﺪ‬

‫‪.‬ر‪.‬ب‬

‫‪49‬‬

‫‪ The Gunpowder Plan‬ﻃـﺮح ﻧﺎﮐـﺎم ﮔـﯽ ﻓـﺎوك‪ ،‬ﮐﺎﺗﻮﻟﯿـﮏ اﻧﮕﻠﯿﺴـﯽ در ﺳـﺎل ‪ ١۶٠۵‬ﺑـﺮاي ﮐﺸـﺘﻦ ﺷـﺎه ﺟﯿﻤـﺰ اول و ﻧـﺎﺑﻮدي‬

‫ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﻓﺎوك‪ .‬او ﻗﺼﺪ داﺷﺖ ﺑـﺎ ﮐﺎرﮔﺬاﺷـﺘﻦ ﻣـﻮاد ﻣﻨﻔﺠـﺮه در ﭘﺎرﻟﻤـﺎن اﯾـﻦ ﻃـﺮح را ﻋﻤﻠـﯽ ﮐﻨـﺪ‪ .‬اﻣـﺎ ﻧﻘﺸـﻪي او ﻫﻨﮕـﺎﻣﯽ ﻧﺎﮐـﺎم ﻣﺎﻧـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ ﺑـﻪ ﯾﮑـﯽ از ﺑﺴـﺘﮕﺎﻧﺶ ﻫﺸـﺪار داد ﮐـﻪ در روز ﻣﻮﻋـﻮد ‪ ۵‬ﻧـﻮاﻣﺒﺮ در ﭘﺎرﻟﻤـﺎن ﺣﺎﺿـﺮ ﻧﺸـﻮد ‪.‬ﺑـﺎ ﮐﺸـﻒ ﺷـﺪن اﯾـﻦ ﻃـﺮح‬ ‫ﻫﻤـﻪي دﺳـﺖاﻧـﺪرﮐﺎران آن دﺳـﺘﮕﯿﺮ و ﮐﺸـﺘﻪ ﺷـﺪﻧﺪ‪ .‬و ﭘﺎدﺷـﺎه اﯾـﻦ روز را ﺟﺸـﻦ ﻣﻠـﯽ اﻋـﻼم ﮐـﺮد‪ .‬ﻣـﺮدم ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿـﺎ ﺑـﻪ اﯾـﻦ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻫﺮﺳـﺎﻟﻪ‬ ‫در ﺷﺐ ‪ ۵‬ﻧﻮاﻣﺒﺮ ﺑﻪ آﺗﺶ ﺑﺎزي ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٢٨‬‬

‫ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺗﺠﺰﯾﻪي ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺟﻨﮓ اﺳﺮاﺋﯿﻞ و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﮐﺸﺘﺎرﻫﺎي ﺻﺮب‪/‬ﮐﺮوات‪/‬ﻣﺴﻠﻤﺎن در‬ ‫ﺑﺎﻟﮑﺎن ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺗﻌﻘﯿﺐ و آزار ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان "ﻗﺎﺗﻼن ﻣﺴﯿﺢ" ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻣﻨﺎﻗﺸﻪي اﯾﺮﻟﻨﺪ ﺷﻤﺎﻟﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺟﻬﺎد‬ ‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬واﻋﻈﺎن ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ ﺧﻮشﭘﻮشِ و ﻓُﮑُﻠﯽ ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺳﺎدهﻟﻮح را ﺑﻔﺮﯾﺒﻨﺪ و ﭘﻮلﻫﺎﯾﺸﺎن را ﺑﺎﻻ‬ ‫ﺑﮑﺸﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ واﻋﻈﺎن ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ " ﺧﺪا از ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ آنﻗﺪر ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺪﻫﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﻀﯿﻘﻪ ﺑﯿﺎﻓﺘﯿﺪ"‪ .‬ﺗﺼﻮر‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ ﻧﻪ ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﻪ ﻣﺠﺴﻤﻪﻫﺎي ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ را ﻣﻨﻔﺠﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻗﻄﻊ ﺳﺮ ﮐﺎﻓﺮان در ﻣﻼء ﻋﺎم ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ‬ ‫ﺷﻼق زدن ﺑﺮ ﭘﻮﺳﺖ زﻧﺎن ﺑﻪ ﺟﺮم ﺑﯿﺮون ﺑﻮدن ﯾﮏ اﯾﻨﭻ از ﭘﻮﺳﺖ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬اﺗﻔﺎﻗﺎً ﻫﻤﮑﺎرم دزﻣﻮﻧﺪ‬ ‫ﻣﻮرﯾﺲ ﺑﻪ ﻣﻦ ﯾﺎدآور ﺷﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﺎر ﺟﺎن ﻟﻨﻮن ﻫﻨﮕﺎم اﺟﺮاي ﺗﺮاﻧﮥ ﺑﺎﺷﮑﻮهاش در آﻣﺮﯾﮑﺎ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ را‬ ‫ﻫﻢ اﻓﺰود ﮐﻪ "ﺗﺼﻮر ﮐﻦ ﮐﻪ دﯾﻦ ﻫﻢ ﻧﺒﻮد" ﺣﺘﯽ در رواﯾﺖ دﯾﮕﺮي از ﺗﺮاﻧﻪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ را ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺻﻮرت ﺗﻐﯿﯿﺮ داد ﮐﻪ "و ﻫﯿﭻ دﯾﻨﯽ ﻫﻢ ﻧﺒﻮد‪".‬‬

‫‪50‬‬

‫ﺑﺎﯾﺪ در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺳﺨﻨﯽ ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﮕﻮﯾﻢ‪ ،‬ﭼﻮن دﯾﻦ در آﻣﺮﯾﮑﺎي اﻣﺮوز واﻗﻌﺎ ﻧﻘﺶ‬

‫ﭼﺸﻤﮕﯿﺮي دارد‪ .‬ﺳﺨﻦ وِﻧﺪي ﮐﺎﻣﯿﻨﺮ‪ 51‬وﮐﯿﻞ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ »رﯾﺴﮏ رﯾﺸﺨﻨﺪ ﮐﺮدن دﯾﻦ در آﻣﺮﯾﮑﺎ‬

‫دﺳﺖ ﮐﻤﯽ از رﯾﺴﮏ آﺗﺶ زدن ﭘﺮﭼﻢ آﻣﺮﯾﮑﺎ در اﻧﺠﻤﻦ ﻣﻠﯽ ﻧﻈﺎﻣﯿﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ 52‬ﻧﺪارد« ﻓﻘﻂ اﻧﺪﮐﯽ‬ ‫ﻏﻠﻮآﻣﯿﺰ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮوزه ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺷﺒﯿﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﺎن اﯾﻦ ﮐﺸﻮر در ﭘﻨﺠﺎه‬ ‫ﺳﺎل ﭘﯿﺶ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮوزه‪ ،‬ﭘﺲ از ﺟﻨﺒﺶ ﻣﺒﺎﻫﺎت ﺑﻪ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﯽ‪ ،‬ﯾﮏ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮا ﻫﻢ ﻗﺎدر اﺳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻨﺎﺻﺐ دوﻟﺘﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮد‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﭼﯿﺰي ﭼﻨﺪان آﺳﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬در ﯾﮏ ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ ﻣﺆﺳﺴﮥ ﮔﺎﻟﻮپ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ١٩٩۶‬از ﻣﺮدم ﺳﺌﻮال ﺷﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺣﺎﺿﺮﻧﺪ ﺑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎي از ﻫﺮ ﻟﺤﺎظ ﯾﮑﺴﺎن رأي‬ ‫دﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﺧﺎص را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ؟ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺑﺎﺷﻨﺪ )‪ ٩۴‬درﺻﺪ(‪ ،‬زن ﺑﺎﺷﻨﺪ ) ‪ ٩٢‬درﺻﺪ(‪،‬‬

‫ﻣﻮرﻣﻮن‪ 53‬ﺑﺎﺷﻨﺪ ) ‪٧٩‬درﺻﺪ(‪ ،‬ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮا ﺑﺎﺷﻨﺪ )‪٧٩‬درﺻﺪ( و اﯾﻨﮑﻪ ﺑﯽﺧﺪا ﺑﺎﺷﻨﺪ ) ‪ ۴٩‬درﺻﺪ(‪ 54،‬ﻣﻮاﻓﻖ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪٥٠‬‬

‫‪ John Lennon‬ﺧﻮاﻧﻨﺪه و ﻧﻮازﻧﺪه و ﺗﺮاﻧﻪ ﺳﺮاي اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﮔﺮوه ﻣﺤﺒﻮب ﺑﯿﺘﻠﺰ‪ .‬او زﻣﺎﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﻣﺎ از ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ ﻣﺤﺒﻮب ﺗﺮﯾﻢ‪ .‬و وﻗﺘﯽ ﺳﯿﻞ‬

‫واﮐﻨﺶ ﻫﺎي ﻣﻨﻔﯽ ﺑﻪ ﺳﻮي او ﺑﺎرﯾﺪن ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺗﺎﮐﯿﺪ ﮐﺮد‪ :‬ﻣﻦ ﻧﮕﻔﺘﻢ از ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ ﺑﻬﺘﺮﯾﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﻣﺤﺒﻮب ﺗﺮﯾﻢ! او ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ ﺑﻪ ﻃﺮز ﺗﺮاژﯾﮑﯽ ﺗﺮور ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ر‪.‬ب‬

‫‪٥١‬‬

‫‪Wendy Kaminer, ‘The Last Taboo: Why America needs Atheism?’, New Republic, ١۴ Oct. ١٩٩۶.‬‬ ‫‪American Legion Hall‬‬ ‫‪٥٣‬‬ ‫ﻣﻮرﻣﻮﻧﯿﺴﻢ ﯾﻌﻨﯽ ﭘﯿﺮوي از ﮐﻠﯿﺴﺎي ﻋﯿﺴﺎي ﻣﺴﯿﺢ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ ﮐﻤﺘﺮ از دوﯾﺴﺖ ﺳﺎل ﻋﻤﺮ دارد و از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺢ را ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ‬

‫‪٥٢‬‬

‫ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺪ ﯾﮑﯽ از ﻣﺬاﻫﺐ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽآﯾﺪ وﻟﯽ از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﮐﻪ ﻣﺘﻦﻫﺎي ﻣﻘﺪس ﺟﺪﯾﺪي ﺑﻪ ﻣﺘﻦﻫﺎي ﮐﻬﻦ اﻓﺰوده و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم‬ ‫ﺟﻮزف اﺳﻤﯿﺖ ﮐﻪ در ‪ 1830‬ﻇﻬﻮر ﮐﺮده دارد‪ ،‬ﯾﮏ ﻓﺮﻗﻪ و دﯾﻦ ﻧﻮ داﻧﺴﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬دﻗﯿﻘﺎ ﭼﯿﺰي ﻫﻤﭽﻮن ﺑﻬﺎﯾﯿﺖ ﺑﺮاي اﯾﺮاﻧﯿﺎن‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻮرﻣﻮنﻫﺎ ﻃﺒﻖ‬ ‫رﺳﻢ ﻣﻌﻤﻮل در ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎي ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺎز ﺷﺎﺧﻪ ﺷﺎﺧﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ و اﮐﻨﻮن ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﻣﺬاﻫﺐ ﻣﻮرﻣﻮن‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٥٤‬ﺗﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﺎه ﭘﺲ از ﻧﮕﺎرش اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻫﯿﭻ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪهي ﻣﺠﻠﺴﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻋﻠﻨﺎً ﺧﻮد را ﺑﯽﺧﺪا ﻧﺨﻮاﻧﺪه ﺑﻮد‪ .‬م‬


‫‪٢٩‬‬

‫در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎ ﺣﺎﮐﯽ از آﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎر ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن و اﮔﻨﻮﺳﺘﯿﮏﻫﺎ ﺑﺮ ﺷﻤﺎر ﯾﻬﻮدﯾﺎن و ﺣﺘﯽ‬ ‫ﭘﯿﺮوان ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺬاﻫﺐ دﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﭼﺮﺑﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﺷﺎن در ﻻﺑﯽ ﻫﺎي‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﻬﺮه اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮﺧﻼف ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ا‪‬واﻧﺠﻠﯿﮏ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﺷﺎن در ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺣﺘﯽ ﺑﯿﺶ از ﯾﻬﻮدﯾﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن و اﮔﻨﻮﺳﺘﯿﮏﻫﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﻔﻮذﺷﺎن در ﺣﺪ ﺻﻔﺮ اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ‪،‬‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن ﻣﺜﻞ ﮔﻠّﻪ ﮐﺮدن ﮔﺮﺑﻪﻫﺎﺳﺖ‪ .‬آﻧﺎن ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﺴﺘﻘﻞاﻧﺪﯾﺸﯽ و ﻧﺎﻫﻤﻨﻮاﯾﯽ ﺑﺎ اﺗﻮرﯾﺘﻪ‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﯾﮏ ﮔﺎم ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ‪ ،‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﯾﮏ ﺟﺮم ﺑﺤﺮاﻧﯽ از ﺑﺮوزدﻫﻨﺪﮔﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ اﺑﺮاز ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ‬ ‫را ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان ﻧﯿﺰ ﻣﯿﺴﺮ ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻧﺘﻮان ﮔﺮﺑﻪﻫﺎ را ﮔﻠّﻪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻌﺪاد ﮐﺎﻓﯽ از آﻧﻬﺎ را‬ ‫ﯾﮏ ﺟﺎ ﺟﻤﻊ ﮐﺮد ﺗﺎ آﻧﻘﺪر ﺳﺮوﺻﺪا ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﺘﻮان آﻧﻬﺎ را ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﺪا ﯾﺎ ﺧﺪاﯾﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﺎن و ﻣﻮرﺧﺎن ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﻋﺘﻘﺎدات دﯾﻨﯽ در ﻫﻤﻪي ﺟﻮاﻣﻊ وﺟﻮد دارد ﻟﻄﻔﺎ ﺑﻪ ﻓﺼﻞ دو‪ ،‬ﺑﺎ ﻋﻨﻮان" رﯾﺸﻪﻫﺎي دﯾﻦ" رﺟﻮع ﮐﻨﯿﺪ‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ ﭼﺮا ﺑﺎور دﯾﻨﯽ اﯾﻦ ﻗﺪر ﺷﺎﯾﻊ اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻢ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ‬ ‫ﺿﺮورياﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﺒﻨﺎﯾﯽ ﺑﺮاي اﺧﻼﻗﯿﺎتﻣﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﻨﺪ؟ آﯾﺎ ﺑﺮاي ﺧﻮب ﺑﻮدن ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺧﺪا ﻧﺪارﯾﻢ؟ ﻟﻄﻔﺎ‬ ‫ﻓﺼﻞﻫﺎي ﺳﻪ و ﭼﻬﺎر را ﺑﺨﻮاﻧﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬آﯾﺎ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﮔﻮﺷﻪ ﭼﺸﻤﯽ ﺑﻪ دﯾﻦ دارﯾﺪ‬ ‫و آن را ﭼﯿﺰ ﻣﻄﻠﻮﺑﯽ ﺑﺮاي ﻣﺮدم ﻣﯽداﻧﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ اﯾﻤﺎن ﺧﻮدﺗﺎن زاﯾﻞ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺞ ﺷﻤﺎ را‬ ‫ﻓﺮا ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺸﯿﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ ﭼﻨﺪان ﻫﻢ ﭼﯿﺰ ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺮاي دﻧﯿﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﺧﻮد را ﮔﺮﻓﺘﺎر دﯾﻦ آﺑﺎ و اﺟﺪاديﺗﺎن ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﺪ‪ ،‬ﻣﯽارزد از ﺧﻮد ﺑﭙﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﺮﻓﺘﺎري ﭼﻄﻮر‬ ‫اﯾﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻤﻮﻣﺎ ﭘﺎﺳﺦ را در ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دوران ﮐﻮدﮐﯽﺗﺎن ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬اﮔﺮ اﺻﻮﻻ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد دﯾﻦ ﺷﻤﺎ ﻫﻤﺎن دﯾﻦ ﭘﺪرانﺗﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ در آرﮐﺎﻧﺰاس زاده ﺷﺪهاﯾﺪ ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ درﺳﺖ اﺳﺖ و اﺳﻼم ﻧﺎدرﺳﺖ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﺧﻮب ﻣﯽداﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن زاده ﺷﺪه‬ ‫ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎﺳﺖ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دوران ﮐﻮدﮐﯽﺗﺎن ﻫﺴﺘﯿﺪ‪ .‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر اﮔﺮ در اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن زاده‬ ‫ﺷﺪهاﯾﺪ و ﺑﺮﻋﮑﺲ اﯾﻦ ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﺪ‪ .‬ﻣﻮﺿﻮع ﮐﻞ ﻓﺼﻞ ﺷﺶ‪ ،‬دﯾﻦ و ﮐﻮدﮐﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﻮﻣﯿﻦ ﭘﯿﺎم‬ ‫آﮔﺎﻫﯽ ﺑﺨﺶ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻧﯿﺰ در ﺑﺮ دارد‪ .‬ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﻫﻤﻪ از ﺷﻨﯿﺪن اﺻﻄﻼﺣﺎﺗﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ "ﺑﭽﻪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ" ﯾﺎ‬ ‫"ﺑﭽﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن " دﭼﺎر ﭼﻨﺪش ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ دوﺳﺖ دارﯾﺪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ از "ﺑﭽﻪﻫﺎي واﻟﺪﯾﻦ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ" ﺣﺮف‬ ‫ﺑﺰﻧﯿﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺷﻨﯿﺪﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ از "ﺑﭽﻪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ" ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬ﺣﺮفاش را ﻗﻄﻊ ﮐﻨﯿﺪ و ﻣﺆدﺑﺎﻧﻪ ﺑﻪ‬ ‫او ﯾﺎدآور ﺷﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﭽﻪﻫﺎ ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ از آﻧﻨﺪ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎن‬ ‫ﻃﻮر ﮐﻪ ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ از آﻧﻨﺪ ﮐﻪ در ﻣﻮرد اﻗﺘﺼﺎد ﯾﺎ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬درﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻫﺪف‬


‫‪٣٠‬‬

‫ﻣﻦ آﮔﺎﻫﯽ ﺑﺨﺸﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻌﺬور ﻧﯿﺴﺘﻢ از اﯾﻨﮑﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻓﺼﻞ‪ ،6‬در ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر ﻫﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﺄﮐﯿﺪ‬ ‫ﮐﻨﻢ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﭼﻨﺪان ﻣﺠﺎل اﯾﻦ ﯾﺎدآوري را ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﯿﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻦ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺗﮑﺮار ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﻓﻼن ﮐﻮدك ﯾﮏ ﺑﭽﻪ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﭽﻪي واﻟﺪﯾﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻮدك ﺧﺮدﺳﺎلﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﭽﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﺑﭽﻪ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻫﻢ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ راه درازي در ﭘﯿﺶ دارﯾﻢ‪ .‬اﻣﺎ‪ ،‬ﺷﻤﺎر ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه در ﻣﯿﺎن ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺗﺤﺼﯿﻞ‬ ‫ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﻓﺰونﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري ﮔﻤﺎن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ در ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻮد‪ ،‬زﻣﺎﻧﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﺟﺎن اﺳﺘﻮارت ﻣﯿﻞ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﮕﻮﯾﺪ‪» :‬ﺟﻬﺎن ﻣﺒﻬﻮت ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ اﮔﺮ ﺑﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺎﺑﻨﺎكﺗﺮﯾﻦ‬ ‫ﮔﻮﻫﺮﻫﺎﯾﺶ‪ ،‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ و ﻓﻀﯿﻠﺖﺷﺎن ﺷﻬﺮهي ﺧﺎص و ﻋﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼ در ﻗﺒﺎل‬ ‫دﯾﻦ ﺷﮑﺎكاﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺗﻮﻫﻢ )‪ (delusion‬در ﻋﻨﻮان اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ از رواﻧﭙﺰﺷﮑﺎن را ﺑﺮآﺷﻔﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ واژه را ﯾﮏ‬ ‫واژه ﺑﻪاﺻﻄﻼح ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺳﺮﺳﺮي ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده ﺷﻮد‪ .‬ﺳﻪ ﻧﻔﺮ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ و واژه ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺑﺮاي ﭘﻨﺪار دﯾﻨﯽ ‪ relusion‬را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮم‪ .‬دﯾﮑﺸﻨﺮي‬ ‫اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﭘﻨﮕﻮﺋﻦ ’‪ ‘delusion‬را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬ﺑﺎور ﯾﺎ ادراﮐﯽ ﮐﺎذب« و ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﻘﻞ‬ ‫ﻗﻮل ﺗﻮﺿﯿﺤﯽ دﯾﮑﺸﻨﺮي ﭘﻨﮕﻮﺋﻦ ﺑﺮاي اﯾﻦ واژه‪ ،‬ﺟﻤﻠﻪاي از ﻓﯿﻠﯿﭗ‪ .‬اي‪ .‬ﺟﺎﻧﺴﻮن اﺳﺖ‪» :‬داروﯾﻨﯿﺴﻢ‬ ‫رواﯾﺖ رﻫﺎﯾﺶ ﺑﺸﺮﯾﺖ از اﯾﻦ ﺗﻮﻫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺸﺮ در ﯾﺪ ﻗﺪرت ﻗﺎدري ﻓﺮاﺳﻮي ﺑﺸﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﺣﻔﻆ ﯾﮏ ﺑﺎور ﮐﺎذب ﺑﻪ رﻏﻢ وﺟﻮد ﺷﻮاﻫﺪ ﻗﻮي ﺧﻼف آن ﺑﺎور‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن ﯾﮏ‬ ‫ﻧﺎﻫﻨﺠﺎري رواﻧﯽ‪ .‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺎ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ آﯾﺎ اﯾﻤﺎن ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن‬

‫ﯾﮏ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎري رواﻧﯽ ﻫﻢ ﻫﺴﺖ ﯾﺎن ﻧﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ روﺑﺮت‪ .‬م‪ .‬ﭘﯿﺮﺳﯿﻨﮓ ﻣﺆﻟﻒ ذ‪‬ن و ﻫﻨﺮ ﻧﮕﻬﺪاري‬

‫ﻣﻮﺗﻮرﺳﯿﮑﻠﺖ ﻣﻮاﻓﻖام ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ دﭼﺎر ﺗﻮﻫﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ آن ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‬ ‫دﯾﻮاﻧﮕﯽ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ اﻓﺮاد ﺑﺴﯿﺎري دﭼﺎر ﯾﮏ ﺗﻮﻫﻢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ آن ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ دﯾﻦ«‪.‬‬ ‫اﮔﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب آن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺎرﺳﺎز ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﻣﺆﻣﻨﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب را ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ وﻗﺘﯽ آن‬ ‫را زﻣﯿﻦ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ ﺑﯽاﯾﻤﺎن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻋﺠﺐ ﺧﻮﺷﺒﯿﻨﯽ ﮔﺴﺘﺎﺧﺎﻧﻪاي! اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬دﯾﻦﺧﻮﯾﺎن ﮐﻠﻪﺷﻖ در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺼﻮﻧﯿﺖ دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ آﻧﻬﺎ ﻧﺎﺷﯽ از ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دﯾﻨﯽ دوران ﮐﻮدﮐﯽﺷﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت را ﺑﺎ روشﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﯾﺎ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه در ﻃﯽ ﻗﺮﻧﻬﺎ ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺧﻮرد ﻣﺆﻣﻨﺎن‬ ‫دادهاﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﻣﺆﺛﺮﺗﺮﯾﻦ ﺷﯿﻮهﻫﺎي اﯾﺠﺎد ﻣﺼﻮﻧﯿﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﮏ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﺸﺪار ﺧﻮفاﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ‬


‫‪٣١‬‬

‫ﻫﺮﮔﺰ ﻻي ﻫﯿﭻ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺘﺎب ﺣﺎﺿﺮ را ﺑﺎز ﻧﮑﻨﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً از ﺗﺮاوﺷﺎت ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻦ ﯾﻘﯿﻦ دارم ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎن آزاداﻧﺪﯾﺶ ﺑﺴﯿﺎراﻧﺪ‪ :‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دﯾﻨﯽ دوران ﮐﻮدﮐﯽﺷﺎن‬ ‫ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻮذﯾﺎﻧﻪ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ آن ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ را "ﻫﻀﻢ" ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﻮش ذاﺗﯽﺷﺎن آن ﻗﺪر ﻗﻮي ﺑﻮده‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺮ آن ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت ﭘﯿﺮوز ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺎنﻫﺎي آزاده ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﺸﻮﯾﻘﯽ اﻧﺪك ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ ﺗﺎ ﺧﻮد را ﮐﺎﻣﻼ از‬ ‫ﭼﻨﮓ دﯾﻦ ﺑﺮﻫﺎﻧﻨﺪ‪ .‬دﺳﺖﮐﻢ ﻣﻦ اﻣﯿﺪوارم ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺲ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﮕﻮﯾﺪ‬ ‫»ﻧﻤﯽ داﻧﺴﺘﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ!«‬


‫‪٣٢‬‬

‫ﻓﺼﻞ‪١‬‬

‫ﯾﮏ ﮐﺎﻓﺮ ﻋﻤﯿﻘﺎ ﻣﺬﻫﺒﯽ‬ ‫ﻣﻦ ﻧﻤﯽﮐﻮﺷﻢ ﺧﺪاﯾﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖدار را ﺗﺼﻮر ﮐﻨﻢ؛ ﺷﮕﻔﺘﯽ از ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺗﻮان ﮐﺎﻓﯽ‬ ‫ﺑﺮاي درك‬ ‫ﺟﻬﺎن ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫آﻟﺒﺮت اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‬

‫اﺣﺘﺮامِ ﺳﺰاوار‬ ‫ﭘﺴﺮك روي ﭼﻤﻦﻫﺎ دﻣﺮو ﺧﻮاﺑﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮﻧﻪاش ﺑﺮ ﭘﺸﺖ دﺳﺘﺎﻧﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺧﻮد را ﻏﺮق در‬ ‫آﮔﺎﻫﯽ از ﺳﺎﻗﻪﻫﺎ و رﯾﺸﻪﻫﺎي درﻫﻢ ﺗﻨﯿﺪه ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺟﻨﮕﻠﯽ در رﯾﺰﺟﻬﺎن‪ .‬ﺟﻬﺎناش ﺑﺪل ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﻣﻮرﭼﻪﻫﺎ‬ ‫و ﺳﻮﺳﮏﻫﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﺟﻬﺎن ﻣﯿﻠﯿﺎرﻫﺎ ﺑﺎﮐﺘﺮي ﺧﺎك‪ .‬ﺟﺎﻧﺪاران ﺳﺎﮐﺖ و ﻧﺎﭘﯿﺪاﯾﯽ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫رﯾﺰﺟﻬﺎن را ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ – ﮔﺮﭼﻪ ﮐﻮدك در آن ﻫﻨﮕﺎم ﭼﻨﺪان ﺟﺰﺋﯿﺎت را ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن رﯾﺰﺟﻨﮕﻞ‬ ‫ﭼﻤﻨﺰار آﻣﺎس ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺎ ﮐﯿﻬﺎن‪ ،‬و ﺑﺎ ذﻫﻦ ﺳﺎدهي ﭘﺴﺮك ﯾﮕﺎﻧﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭘﺴﺮك اﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ را در ﻗﺎﻟﺒﯽ‬ ‫دﯾﻨﯽ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﺠﺮﺑﻪاي ﮐﻪ ﻋﺎﻗﺒﺖ او را ﺑﻪ ﮐﺸﯿﺶ ﺷﺪن ﺳﻮق ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬او ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﮐﺸﯿﺶ‬ ‫آﻧﮕﻠﯿﮑﻦ‬

‫‪55‬‬

‫ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ و ﻣﻌﻠﻢ دﯾﻨﯽ ﻣﺪرﺳﻪي ﻣﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻌﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺷﯿﻔﺘﻪاش ﺑﻮدم‪ .‬ﺑﻪ ﻟﻄﻒ‬

‫روﺣﺎﻧﯿﺎن ﺷﺎﯾﺴﺘﻪي ﻟﯿﺒﺮالﻣﺂﺑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ او ﻫﺮﮔﺰ ﮐﺴﯽ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ادﻋﺎ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ را ﺑﻪ زور در ﮐﻠﻪي ﻣﻦ‬ ‫ﻓﺮوﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در زﻣﺎﻧﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ‪ ،‬آن ﭘﺴﺮك ﻣﻦ ﺑﻮدم‪ ،‬زﯾﺮ آﺳﻤﺎن ﭘﺮ ﺳﺘﺎره‪ ،‬ﺧﯿﺮه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﻣﮥ‬ ‫ﺟﺒ‪‬ﺎر و د‪‬ب‪ ‬اﮐﺒﺮ‪ .‬ﺣﯿﺮان از ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻧﺎﺷﻨﯿﺪﻧﯽ اﻓﻼك‪ ،‬ﺳﺮﻣﺴﺖ از ﻋﻄﺮ ﺷﺒﺎﻧﻪي ﯾﺎﺳﻤﻦ و ﮔﻞﻫﺎي‬ ‫ﺷﯿﭙﻮري ﺑﺎﻏﯽ در آﻓﺮﯾﻘﺎ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا ﻫﻤﯿﻦ ﻋﻮاﻃﻒ‪ ،‬آن ﻣﻌﻠﻢ دﯾﻨﯽ را ﺑﻪ ﺳﻮﯾﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ و ﻣﺮا ﺑﻪ ﺳﻮﯾﯽ‬ ‫دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺳﺌﻮال ﺳﺎدهاي ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬در ﻣﯿﺎن داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﺧ‪‬ﺮدﮔﺮاﯾﺎن ﻫﻢ روﯾﮑﺮد ﻧﯿﻤﻪﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ و‬ ‫ﮐﯿﻬﺎن راﯾﺞ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻫﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﺑﺎورﻫﺎي ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺪارد‪ .‬ﻣﻌﻠﻢ دﯾﻨﯽ ﻣﺎ )و ﺧﻮد ﻣﻦ(‪ ،‬دﺳﺖﮐﻢ‬

‫در ﮐﻮدﮐﯽﻣﺎن‪ ،‬ﺳﻄﻮر ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺸﺎء اﻧﻮاع داروﯾﻦ را ﻧﺨﻮاﻧﺪه ﺑﻮدﯾﻢ؛ اﯾﻦ ﻗﻄﻌﻪي ﻣﺸﻬﻮرِ اﯾﻦ‬

‫ﺗﻮدهي درﻫﻢ ﺗﻨﯿﺪه‪» ،‬ﺑﺎ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻧﻐﻤﻪﺧﻮان در ﺑﯿﺸﻪزار‪ ،‬ﺑﺎ ﺣﺸﺮات ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﻫﻮا‪ ،‬ﺑﺎ ﮐﺮمﻫﺎي ﻟﻮﻟﻨﺪه‬

‫در زﻣﯿﻦ ﻧﻤﺪار« ﻣﺴﻠﻤﺎ داروﯾﻦ ﻫﻢ ﺗﺠﺎرﺑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎ داﺷﺘﻪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﺎي ﮐﺴﻮت ﮐﺸﯿﺸﯽ‪ ،‬روﯾﻪي‬

‫‪ ٥٥‬ﮐﻠﯿﺴﺎي رﺳﻤﯽ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺬ اﻫﺐ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن در ﺟﻬﺎن‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٣٣‬‬

‫داروﯾﻨﯽاش را ﭘﯿﺸﻪ ﮐﺮد‪» :‬ﭘﺲ اﯾﺠﺎد ﮔﺮاﻣﯽﺗﺮﯾﻦ ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﺠﺎد ﺟﺎﻧﺪاران ﻋﺎﻟﯽ‪،‬‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﻣﺤﺼﻮل ﺳﺘﯿﺰ ﻃﺒﯿﻌﺖ‪ ،‬ﻗﺤﻄﯽ و ﻣﺮگ اﺳﺖ«‪ .‬در اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ﺑﻪ زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﻗﻮاي ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪاش‪،‬‬ ‫ﻋﻈﻤﺘﯽ ﻫﺴﺖ‪ .‬ﺣﯿﺎت در ﺑﺪاﯾﺖ ﺧﻮد ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﺷﮑﻞ ﺑﯿﺶ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎ ﮔﺮدش زﻣﯿﻦ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻗﺎﻧﻮن‬ ‫ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮاﻧﺶ‪ ،‬از ﺷﮑﻞﻫﺎﯾﯽ ﭼﻨﺎن ﺳﺎده‪ ،‬ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷﮑﻞ و زﯾﺒﺎﺗﺮﯾﻦ و ﺷﮕﻔﺖﺗﺮﯾﻦ ﺟﺎﻧﺪاران ﺗﮑﺎﻣﻞ‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬

‫ﮐﺎرل ﺳﺎﮔﺎن در ﮐﺘﺎب ﻧﻘﻄﻪي آﺑﯽ ﻣﺎت ‪ ١٨‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬ ‫»ﺗﻔﺮﯾﺢ ﻣﺎ در ﮐﻼس او اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ او را وا ﻣﯽداﺷﺘﯿﻢ ﺗﺎ از ﺑﺤﺚ ﻣﺘﻮن ﻣﻘﺪس ﻣﻨﺤﺮف ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺮاﯾﻤﺎن‬ ‫داﺳﺘﺎنﻫﺎي ﻧﺒﺮدﻫﺎي ﻫﻮاﯾﯽ ﺟﻨﮕﻨﺪهﻫﺎ را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﻨﺪ‪ .‬او ﺧﺪﻣﺖ ﻧﻈﺎم ﺧﻮد را در ﻧﯿﺮوي ﻫﻮاﺋﯽ ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ‬ ‫ﮔﺬراﻧﺪه ﺑﻮد‪ ،‬و ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﺗﺎ ﻣﻦ ﻫﻨﻮز در ﮐﻠﯿﺴﺎي اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﺟﺬﺑﻪاي ﺑﯿﺎﺑﻢ )دﺳﺖﮐﻢ در ﻗﯿﺎس‬ ‫ﺑﺎ رﻗﺒﺎﯾﺶ( ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﮐﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺟﺎن ﺑﻨﺠﺎﻣﻦ آﺷﻨﺎ ﺷﺪم ﮐﻪ ﺳﺮوده‪:‬‬ ‫ﮐﺸﯿﺶ ﻣﺎ ﺧﻠﺒﺎن ﭘﯿﺮي اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺣﺎﻻ ﺑﺎلﻫﺎﯾﺶ را از ﺗﻪ ﺑﺮﯾﺪهاﻧﺪ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﭼﻮب ﭘﺮﭼﻢ ﺣﯿﺎط ﺧﺎﻧﻪاش‬ ‫اﻧﮕﺸﺘﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻓﺮاﺳﻮ«‬ ‫ﭼﺮا ﺑﻪ ﻧﺪرت ﭘﯿﺶ ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ادﯾﺎن ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﺑﻨﮕﺮﻧﺪ و ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ »اﯾﻦ ﺑﻬﺘﺮ از ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﮑﺮ‬ ‫ﻣﯽﮐﺮدﯾﻢ! ﮐﯿﻬﺎن ﺑﺴﯽ ﺑﺰرگﺗﺮ از ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ رﺳﻮﻻنﻣﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢﺗﺮ ‪ ،‬ﻇﺮﯾﻒﺗﺮ‪ ،‬و‬ ‫ﺷﮑﻮﻫﻤﻨﺪﺗﺮ اﺳﺖ؟« در ﻋﻮض ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪» :‬ﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻪ! ﺧﺪاي ﻣﻦ ﯾﮏ ﺧﺪاي ﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ و ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ‬ ‫ﻫﻤﺎن ﺟﻮر ﺑﻤﺎﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻫﺮ دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﭼﻪ ﻗﺪﯾﻤﯽ و ﭼﻪ ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻈﻤﺖ ﮐﯿﻬﺎن را ﮐﻪ در ﭘﺮﺗﻮ ﻋﻠﻮم ﻣﺪرن درﯾﺎﺑﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﻨﺎن‬ ‫ﮐﺮﻧﺸﯽ ﻧﺜﺎر ﮐﯿﻬﺎن ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ادﯾﺎن ﺳﻨﺘﯽ ﺑﻪ ﮔﺮد ﭘﺎﯾﺶ ﻫﻢ ﻧﻤﯽرﺳﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪي ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﺳﺎﮔﺎن ﺑﻪ ﺳﺮﺣﺪ‪‬ات‬ ‫ﺣﯿﺮت ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ راه ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬دﯾﻦ در اﻋﺼﺎر ﮔﺬﺷﺘﻪ اﯾﻦ ﺣﯿﺮت را دراﻧﺤﺼﺎر ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﮐﺘﺎبﻫﺎي‬ ‫ﺧﻮد ﻣﻦ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻘﺼﻮدي دارﻧﺪ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﻣﯽﺷﻨﻮم ﮐﻪ ﻣﺮا آدﻣﯽ ﻋﻤﯿﻘﺎً دﯾﻨﺪار ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ‬ ‫داﻧﺸﺠﻮي آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﺮاﯾﻢ ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺮ اﺳﺘﺎدش را درﺑﺎرهي ﻣﻦ ﭘﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬و اﺳﺘﺎد ﭘﺎﺳﺦ داده‬ ‫»اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻠﻢ ﭘﻮزﯾﺘﯿﻮ او ﺑﺎ دﯾﻦ ﺳﺎزﮔﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻋﻠﻢ او ﺑﺎ ﻧﺸﺌﻪي ﻃﺒﯿﻌﺖ و ﮐﯿﻬﺎن اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬


‫‪٣٤‬‬

‫ﻣﻦ او دﯾﻨﺪار اﺳﺖ‪ «.‬اﯾﻦ دﯾﻨﺪار واژهي درﺳﺘﯽ ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﯿﻒ دﯾﺪﮔﺎه ﻣﻦ اﺳﺖ؟ اﯾﻦ ﻃﻮر ﻓﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫اﺳﺘﯿﻮ واﯾﻨﺒﺮگ‪ ،‬ﻓﯿﺰﯾﮑﺪان ﺑﺮﻧﺪهي ﺟﺎﯾﺰهي ﻧﻮﺑﻞ )ﮐﻪ ﺑﯽﺧﺪاﺳﺖ(‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻫﺮ ﮐﺲ‬ ‫دﯾﮕﺮي در ﮐﺘﺎباش رؤﯾﺎﻫﺎي ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫دﯾﺪﮔﺎه ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﺮدم در ﻗﺒﺎل ﺧﺪا ﭼﻨﺎن وﺳﯿﻊ و اﻧﻌﻄﺎفﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﻫﺮ ﺟﺎ ﺧﺪا را ﺑﺠﻮﯾﻨﺪ‪،‬‬ ‫او را ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﻣﯽﺷﻨﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ »ﺧﺪا ﻏﺎﯾﺖ اﺳﺖ«‪ ،‬ﯾﺎ »ﺧﺪا ﺳﺮﺷﺖ ﭘﺎك ﻣﺎﺳﺖ«‪ ،‬ﯾﺎ »ﺧﺪا ﻫﻤﺎن‬ ‫ﮐﯿﻬﺎن اﺳﺖ« اﻟﺒﺘﻪ ﺧﺪا را ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﻣﺜﻞ ﺑﻘﯿﻪي واژﮔﺎن‪ ،‬ﻫﺮ ﻃﻮر ﺑﺨﻮاﻫﯿﻢ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ ﮐﻪ‬ ‫»ﺧﺪا اﻧﺮژي اﺳﺖ«‪ ،‬ﭘﺲ او را در ﯾﮏ ﺗﮑﻪ زﻏﺎلﺳﻨﮓ ﻫﻢ ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺣﻖ ﺑﺎ واﯾﻨﺒﺮگ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫ﻗﺮار اﺳﺖ واژهي ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻼ ﭘﻮچ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ آن را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً از اﯾﻦ واژه‬ ‫ﻣﯽﻓﻬﻤﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺎﻟﻘﯽ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﮐﻪ درﺧﻮر ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﺖ ﺑﺴﯿﺎري از ﺳﺮدرﮔﻤﯽﻫﺎي اﺳﻔﺒﺎر ﻣﺮدم اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ دﯾﺪﮔﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫دﯾﻦ اﯾﻨﺸﺘﯿﻨﯽ ﺧﻮاﻧﺪ ﺑﺎ دﯾﻦ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﻓﺮق دارد‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﺪا اﺷﺎره ﻣﯽﮐﺮد ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺳﻮءﺗﻔﺎﻫﻢِ ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮏﮔﺮاﯾﺎنِ ﻣﺸﺘﺎقِ ﺳﻮﺗﻔﺎﻫﻢ ﺷﺪ ﺗﺎ اﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ را از ﺳﻨﺦ ﺧﻮد ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ‪.‬‬

‫ﭘﺎﯾﺎن دراﻣﺎﺗﯿﮏ )ﯾﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻮذﯾﺎﻧﻪ( ﮐﺘﺎب اﺳﺘﯿﻮن ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ‪ ،‬ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪي زﻣﺎن‪ ،56‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ »و آﻧﮕﺎه‬ ‫ﺑﻪ ذﻫﻦ ﺧﺪا ﭘﯽ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺑﺮد‪ «.‬ﺑﺪﺳﺎﺧﺘﯽ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺷﻬﺮه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋﺪهاي‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ‬

‫ﺧﻄﺎ‪ ،‬ﮔﻤﺎن ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ دﯾﻨﺪار اﺳﺖ‪ 57.‬زﯾﺴﺖﺷﻨﺎس ﺳﻠﻮﻟﯽ‪ ،‬اورﺳﺎﻻ ﮔﻮدﯾﻨﺎف در ﮐﺘﺎﺑﺶ اﻋﻤﺎق‬

‫ﻗﺪﺳﯽ ﻃﺒﯿﻌﺖ‪ ،‬ﻟﺤﻨﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽﺗﺮ از اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ و ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ دارد‪ .‬و ﺷﯿﻔﺘﻪي ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺴﺎﺟﺪ‪ ،‬و‬

‫ﺻﻮﻣﻌﻪﻫﺎﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺨﺶﻫﺎي ﮐﺘﺎﺑﺶ را ﺧﺎرج از زﻣﯿﻨﻪي آن ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺗﺎ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻬﻤﺎت‬ ‫دﯾﻦ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬او ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود ﮐﻪ ﺧﻮد را ﯾﮏ »ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﺖ ﻣﺬﻫﺒﯽ« ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‬ ‫‪.‬اﻣﺎ ﺧﻮاﻧﺶ دﻗﯿﻖ ﮐﺘﺎب او ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در واﻗﻊ او ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻣﻦ ﯾﮏ ﺑﯽﺧﺪاي اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﺖ واژهاي ﻣﺒﻬﻢ اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﺮنﻫﺎي ﻫﻔﺪﻫﻢ و ﻫﺠﺪﻫﻢ‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﺖ ﻫﻨﻮز ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﺎي اﻣﺮوزياش‬ ‫را داﺷﺖ‪ :‬داﻧﺸﺠﻮي ﻋﺎﻟﻢ ﻃﺒﯿﻌﺖ‪ .‬ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ‪ ،‬از ﮔﯿﻠﺒﺮت واﯾﺖ ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪ ،‬اﻏﻠﺐ روﺣﺎﻧﯿﻮن‬ ‫ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬داروﯾﻦ ﻫﻢ در ﺟﻮاﻧﯽ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺸﯿﺶ ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ از زﻧﺪﮔﯽ آﺳﻮدهي ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ‬ ‫‪٥٦‬‬

‫‪A Brief History of Time‬‬ ‫‪٥٧‬‬ ‫اﺳﺘﯿﻮن ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻓﯿﺰﯾﮑﺪاﻧﺎن زﻧﺪه و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ از ﺣﯿﺚ ﺷﻬﺮت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭘﺲ از اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ دوم اﺳﺖ )ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ارﺗﺒﺎط ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﺮدم در ﻋﯿﻦ ﻣﻌﻠﻮﻟﯿﺖ ﺟﺴﻤﯽ(‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻫﻤﯿﻦ ﻓﺸﺎرﻫﺎ و اﻧﮓﻫﺎي ﮔﺮوهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﯾﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻠﯽ ﺷﺨﺼﯽ ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ ﻣﻮﺿﻊ دﻗﯿﻖ و روﺷﻦ ﺧﻮد را در‬

‫واﭘﺴﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﻃﺮح ﺑﺰرگ ﮐﻪ ﭘﺲ از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب داوﮐﯿﻨﺰ ﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬ﺷﺮح داد و اﮔﺮ داوﮐﯿﻨﺰ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ آن ﮐﺘﺎب را ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ ﺗﻨﺪي‬

‫ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ ﺑﺨﺶ ﻣﻔﺼﻞ و ﺟﺎﻣﻌﯽ را ﺑﻪ اﻧﮑﺎر وﺟﻮد ﺧﺪا‪ ،‬ﯾﺎ دﺳﺘﮑﻢ آﻓﺮﯾﺪﮔﺎري ﺷﺨﺼﯿﺖدار اﺧﺘﺼﺎص داده و از ﻧﻈﺮ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ وﺟﻮد آﻓﺮﯾﺪﮔﺎر‪ ،‬ﻧﺎﻻزم اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٣٥‬‬

‫ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﻮد و ﺑﻪ ﺗﻔﺮﯾﺢ ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪاش ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮرﺳﯽ ﺳﻮﺳﮏﻫﺎ ﺑﭙﺮدازد‪ .‬اﻣﺎ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﻢ را ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎي ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ ﺑﻪ ﮐﺎرﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ‪ .‬از ﺣﯿﺚ ﻓﻠﺴﻔﯽ‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺧﻼف ﺳﻮﭘﺮﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﺖ‬

‫ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﺖﮔﺮا اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻮﻟﯿﺎن ﺑﺎﮔﯿﻨﯽ در ﮐﺘﺎب آﺷﻨﺎﯾﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮي ﺑﺎ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﻣﻌﻨﺎي اﯾﻦ واژه ﻧﺰد ﺑﯽﺧﺪا‬ ‫را ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ‪» :‬اﻏﻠﺐ ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎوراﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﺟﻮر ﻣﺎده وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻫﻤﺎن‬

‫ﻣﺎدهي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ذﻫﻦﻫﺎ‪ ،‬زﯾﺒﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻋﻮاﻃﻒ‪ ،‬ارزشﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ – وﺧﻼﺻﻪ ﻫﻤﻪي ﭘﺪﯾﺪهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن ﻏﻨﺎ ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ – از اﯾﻦ ﻣﺎده ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ«‪.‬‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎ و ﻋﻮاﻃﻒ اﻧﺴﺎن از ﻫﻢرﺑﻄﯽﻫﺎي ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﭘﯿﭽﯿﺪهي ﺑﺎﺷﻨﺪهﻫﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ درون ﻣﻐﺰ ﻧﺎﺷﯽ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻃﺒﯿﻌﺖﮔﺮا‪ ،‬ﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ ﺑﯽﺧﺪا ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﻓﺮاﺳﻮي ﺟﻬﺎن ﻃﺒﯿﻌﯽِ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ وﺟﻮد ﻧﺪارد؛ و ﻫﯿﭻ ﻫﻮش آﻓﺮﯾﻨﻨﺪهي ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ وراي ﺟﻬﺎن‬ ‫ﻓﯿﺰﯾﮑﯽِ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﻬﻔﺘﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮﻣﺎن ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ وراي ﺟﻬﺎن ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﭼﯿﺰي ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻨﻮز ﻓﻬﻢ ﻣﺎ از ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻧﺮﺳﯿﺪه‪ ،‬اﻣﺎ اﻣﯿﺪوارﯾﻢ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﻬﻢ ﮐﺎﻣﻞ ﺟﻬﺎن ﻧﺎﺋﻞ‬ ‫ﺷﻮﯾﻢ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﻓﻬﻤﯽ ﺳﺮاﺳﺮ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬و ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺸﺮﯾﺢ رﻧﮕﯿﻦﮐﻤﺎن ﻫﺴﺘﯽ‬ ‫ﻧﺎﺋﻞ ﺷﻮﯾﻢ‪ ،‬ﭼﯿﺰي از ﺷﮕﻔﺘﯽ آن ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺎورﻫﺎي داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺰرگ زﻣﺎﻧﻪي ﻣﺎ را ﮐﻪ دﯾﻨﺪار‬ ‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ ﺑﮑﺎوﯾﻢ‪ ،‬ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ دﯾﻨﺪار ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﺴﻠﻤﺎ در ﻣﻮرد اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ و‬ ‫ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎرﺗﯿﻦ رﯾﯿﺰ‪ ،‬ﮐﯿﻬﺎنﺷﻨﺎس ﺑﺮﺟﺴﺘﻪي ﻣﻌﺎﺻﺮ و رﺋﯿﺲ اﻧﺠﻤﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﻋﻠﻮم‬ ‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﻧﮕﻠﯿﮑﻦ ﮐﺎﻓﺮ و ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي اﺑﺮاز وﻓﺎداري ﺑﻪ ﻗﺒﯿﻠﻪ ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎ‬ ‫ﻣﯽرود‪ .‬او ﻫﯿﭻﮔﻮﻧﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺧﺪاﺑﺎوراﻧﻪاي ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﻢ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد‪.‬‬


‫‪٣٦‬‬

‫داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪي دﯾﻨﺪار‬ ‫اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺮدﻣﺎن ﻓﺮزاﻧﻪ ﺑﻪ دﯾﻦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﯽاﻋﺘﻘﺎدﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﺑﯽاﻋﺘﻘﺎدي را در ﻣﻼﻋﺎم ﺑﺮوز‬ ‫ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺮاناﻧﺪ ﮐﻪ درآﻣﺪﺷﺎن را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺗﺮاﻧﺪ راﺳﻞ‬ ‫»ﻧﯿﻮﺗﻮن دﯾﻨﺪار ﺑﻮد‪ .‬ﺗﻮ ﮐﯽ ﻫﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺑﺮﺗﺮ از ﻧﯿﻮﺗﻮن‪ ،‬ﮔﺎﻟﯿﻠﻪ‪ ،‬ﮐ‪‬ﭙﻠﺮ و ﻏﯿﺮه و ﻏﯿﺮه‬ ‫ﺗﺼﻮر ﻣﯽﮐﻨﯽ؟ اﮔﺮ ﺧﺪا از ﻧﻈﺮ اﻣﺜﺎل اﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان وﺟﻮد داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻮ ﭼﻄﻮر ﺟﺮات ﻣﯽﮐﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﻨﮑﺮ‬ ‫ﺧﺪا ﺑﺸﯽ؟« اﻧﮕﺎر ﺳﺴﺘﯽ ﺧﻮد اﯾﻦ ﺑﺮﻫﺎن ﮐﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﻋﺬرﺗﺮاﺷﺎن ﺣﺘﯽ ﻧﺎم داروﯾﻦ را ﻫﻢ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﺪ و اﯾﻦ ﺷﺎﯾﻌﻪﭘﺮدازان ﻣﺪام ﺷﺎﯾﻌﺎت ﻣﺘﻌﻔﻦ‪ ،‬و آﺷﮑﺎرا ﮐﺬﺑﯽ‪ ،‬درﺑﺎرهي ﮔﺮاﯾﺶ او ﺑﻪ‬ ‫دﯾﻦ در ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ ﻣﯽﭘﺮاﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺷﺎﯾﻌﻪﭘﺮدازي از زﻣﺎﻧﯽ ﺷﺮوع ﺷﺪه ﮐﻪ ﯾﮏ "ﺑﺎﻧﻮي اﻣﯿﺪ" اﻓﺴﺎﻧﻪي دﻟﭙﺬﯾﺮي ﭘﺮداﺧﺖ ﮐﻪ‬

‫ﻣﻄﺎﺑﻖ آن داروﯾﻦ در دم آﺧﺮ‪ ،‬در ﻧﻮر ﻋﺼﺮﮔﺎﻫﯽ اﻓﺘﺎده ﺑﺮ ﺑﺴﺘﺮ ﮐﺘﺎب ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ را ورق ﻣﯽزد و ﻟﺐ‬ ‫ﺑﻪ اﻋﺘﺮاف ﮔﺸﻮد ﮐﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺳﺮاﺳﺮ ﺧﻄﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﻣﺮا ﻫﻢ ﺑﻪ ﻫﺪاﯾﺖ در ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ ﻣﻔﺘﺨﺮ‬ ‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎﯾﯽ ﻣﺴﺠﻊ و ﻣﮑﺮر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﺑﺎر در ﻫﺎﻟﻪاي از اﺑﻬﺎم و ﻓﺮﯾﺐ ﺗﮑﺮار ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻦ ﺑﺎﯾﺪ اﺣﺘﯿﺎط ﺑﻪ ﺧﺮج دﻫﻢ و ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﺷﻬﺮﺗﻢ ﭘﺲ از ﻣﺮگ‪ ،‬ﯾﮏ ﺿﺒﻂ ﺻﻮت در ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ‬ ‫ﺧﻮد ﻧﺼﺐ ﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﻻﻻ واردز )ﻫﻤﺴﺮم( ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﭼﺮا وﻗﺖﺗﺎن را ﺗﺎ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ ﻫﺪر ﻣﯽدﻫﯿﺪ؟ اﮔﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﺪ‬ ‫ﺟﻠﻮهﮔﺮي ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺎر را در زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻧﺠﺎم دﻫﯿﺪ‪ ،‬از ﺟﺎﯾﺰهي ﺗﻤﭙﻠﺘﻮن ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺷﻮﯾﺪ‪،‬‬ ‫و ﺧﺮﻓﺘﯽ را ﺑﻬﺎﻧﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪«.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ – ﺑﻪ دﻻﯾﻠﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ ﺣﺪس زدنﺷﺎن ﭼﻨﺪان دﺷﻮار ﻧﺒﺎﺷﺪ – ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﺪﺗﺎ‬ ‫ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪاﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره از آﻧﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي دﯾﻨﺪاري ﯾﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻧﯿﻮﺗﻮن واﻗﻌﺎ‬ ‫اﻇﻬﺎر دﯾﻨﺪاري ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺎ ﺣﻮاﻟﯽ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﮕﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در اﯾﻦ ﻗﺮن‬ ‫ﻓﺸﺎرﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻗﻀﺎﯾﯽ در ﻣﻮرد اﻇﻬﺎر دﯾﻦ ﮐﻤﺘﺮ‪ ،‬و ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺮاي ﮐﻨﺎرﻧﻬﺎدن دﯾﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ از‬ ‫ﻗﺮنﻫﺎي ﭘﯿﺶ ﺷﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ از ﻫﺮ دو ﺳﻮ اﺳﺘﺜﻨﺎﻫﺎﯾﯽ ﻫﻢ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬

‫ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺟﯿﻤﺰ ﻫﺎوت در ﮐﺘﺎب ‪ ٢٠٠٠‬ﺳﺎل ﺑﯽ دﯾﻨﯽ‪ :‬ﻣﺮدﻣﺎن ﻣﺸﻬﻮري ﮐﻪ ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺷﮏ‬

‫داﺷﺘﻨﺪ‪ 58‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﭘﯿﺶ از داروﯾﻦ ﻫﻢ ﻫﻤﻪي داﻧﺸﻤﻨﺪان‪ ،‬ﻣﺆﻣﻦ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ 59.‬و ﭘﺲ از داروﯾﻦ ﻫﻢ‬ ‫‪٢٠٠٠ Years of Disblief: Famous People with the Courage to Dout, James Haught‬‬

‫‪٥٨‬‬


‫‪٣٧‬‬

‫ﺑﺮﺧﯽ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪ .‬دﻟﯿﻠﯽ ﻧﺪارد ﺷﮏ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﮑﻞ ﻓﺎرادي ﺣﺘﯽ ﭘﺲ از آﺷﻨﺎﯾﯽ‬ ‫ﺑﺎ آﺛﺎر داروﯾﻦ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬او ﻋﻀﻮ ﻓﺮﻗﻪي ﺳﺎﻧﺪﻣﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﻓﺮﻗﻪاي ﮐﻪ اﻋﻀﺎﯾﺶ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ‬

‫ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﺑﻮدﻧﺪ؛ در ﻣﺮاﺳﻢ ﭘﯿﻮﺳﺘﻦ اﻋﻀﺎي ﺟﺪﯾﺪ ﭘﺎي آﻧﻬﺎ را ﻣﯽﺷﺴﺘﻨﺪ؛ و ﺑﺮاي اﻃﻼع‬

‫از ارادهي اﻻﻫﯽ ﻗﺮﻋﻪﮐﺸﯽ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻓﺎرادي در ﺳﺎل ‪ ١٨۶٠‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﺷﯿﻮخ اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﺎل ﺑﻌﺪ از آن اﺻﻞ اﻧﻮاع داروﯾﻦ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻓﺎراده ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ١٨۶٧‬ﺑﺎ ﻣﺬﻫﺐ ﺳﺎﻧﺪﻣﺎﻧﯽ‬ ‫درﮔﺬﺷﺖ‪ .‬ﺟﯿﻤﺰ ﮐﻼرك ﻣﺎﮐﺴﻮِل‪ ،‬ﻫﻤﺘﺎي ﻧﻈﺮﯾﻪﭘﺮدازِ ﻓﺎراردهي آزﻣﺎﯾﺶﮔﺮ‪ ،‬ﻫﻢ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪي ﺑﻮد‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻗﻄﺐﻫﺎي ﻓﯿﺰﯾﮏ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﻪ ﻫﮑﺬا‪ .‬ﻣﺜﻼ وﯾﻠﯿﺎم ﺗﺎﻣﭙﺴﻮن )ﻟُﺮد ﮐ‪‬ﻠﻮﯾﻦ(‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫ﮐﻮﺷﯿﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ زﻣﺎن ﺑﺮاي رخ دادن ﺗﮑﺎﻣﻞ ﮐﺎﻓﯽ ﻧﺒﻮده و ﻟﺬا ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺧﻄﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮآورد‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ اﺷﺘﺒﺎه اﯾﻦ ﺗﺮﻣﻮدﯾﻨﺎﻣﯿﮏدان ﺑﺰرگ ﻧﺎﺷﯽ از اﯾﻦ ﻓﺮض ﺑﻮد ﮐﻪ او ﺧﻮرﺷﯿﺪ را از آﺗﺸﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺳﻮﺧﺖ آن ﻇﺮف ﭼﻨﺪ ده ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺳﺎل ﺗﻪ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﻇﺮف ﭼﻨﺪ ﻣﯿﻠﯿﺎرد ﺳﺎل‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺮ ﮐﻠﻮﯾﻦ‬ ‫ﺣﺮﺟﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﯿﺰي درﺑﺎرهي اﻧﺮژي ﻫﺴﺘﻪاي ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ‪ ،‬در ﻧﺸﺴﺖ اﻧﺠﻤﻦ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺎل ‪ ،١٩٠٣‬ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﺟﻮرج داروﯾﻦ‪ ،‬دوﻣﯿﻦ ﭘﺴﺮ ﭼﺎرﻟﺰ داروﯾﻦ‪ ،‬رﺳﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ اﺗﮑﺎ ﺑﻪ ﮐﺸﻒ رادﯾﻮم‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺎري ﮐﻮري‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﻪي ﭘﺪرش را ﺗﻮﺟﯿﻪ و ﻟﺮد ﮐﻠﻮﯾﻦ را ﮐﻪ ﻫﻨﻮز زﻧﺪه ﺑﻮد ﭘﺮﯾﺸﺎن ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺷﻤﺎر داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺰرﮔﯽ ﮐﻪ اﻇﻬﺎر دﯾﻨﺪاري ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﭼﻨﺪان‬ ‫ﻧﺎدر ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ اﻏﻠﺐ اﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان دﯾﻨﺪار ﻣﺘﺎﺧﺮ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﯾﻨﺸﺘﯿﻨﯽ ﮐﻠﻤﻪ دﯾﻨﺪارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎن ﮐﻪ در ﻓﺼﻞ ‪ ١‬ﻧﺸﺎن دادم‪ ،‬دﯾﻨﺪار ﺧﻮاﻧﺪن آﻧﺎن‪ ،‬ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﻨﺎي "دﯾﻨﺪاري" اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻠﻨﺪﻣﺮﺗﺒﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺳﻨﺘﯽ و ﺗﻤﺎم و ﮐﻤﺎل‪ ،‬ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽاﻧﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬ ‫داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻇﻬﺎر دﯾﻨﺪاري ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ اﺳﻢﺷﺎن ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﯽآﯾﺪ‬ ‫‪:‬ﭘﯿﮑﺎك‪ ،‬اﺳﺘﺎﻧﺎرد و ﭘﻮﻟﮑﯿﻨﮓ ﻫﻮرن‪ .‬ﻫﺮ ﺳﻪ ﯾﺎ ﺑﺮﻧﺪهي ﺟﺎﯾﺰهي ﺗﻤﭙﻠﺘﻮن ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻋﻀﻮ ﻫﯿﺌﺖ اﻣﻨﺎي‬ ‫اﯾﻦ اﻧﺠﻤﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در ﭘﯽ ﺑﺤﺚﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻋﻤﻮﻣﯽ دوﺳﺘﺎﻧﻪاي ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﺮ ﺳﻪﺷﺎن داﺷﺘﻪام‪ ،‬از ﺑﺎورﺷﺎن‬ ‫ﺑﻪ وﺟﻮد ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬاري ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ ﻣﺘﻌﺠﺐ ﻧﺸﺪهام‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﯿﺮتام از اﻋﺘﻘﺎدﺷﺎن ﺑﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت دﯾﻦ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‪ ،‬رﺳﺘﺎﺧﯿﺰ‪ ،‬ﺑﺨﺸﺎﯾﺶ ﮔﻨﺎﻫﺎن و ﺑﺎﻗﯽ ﻗﻀﺎﯾﺎ‪.‬‬ ‫‪٥٩‬‬

‫اﺗﻔﺎﻗﺎ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﻤﻪ ﺑﺰرﮔﺎن اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﺧﺮد ﮐﻪ در "ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﻠﻢ و ﻓﻠﺴﻔﻪ" ﻧﻘﺶآﻓﺮﯾﻨﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻮﻣﻦ ﮐﻪ ﮐﺎﻓﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪات ﻣﻠﺖ و‬

‫ﺑﺎورﻫﺎي زﻣﺎﻧﻪي ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬از زرﺗﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻮدا‪ ،‬ﮐﻨﻔﺴﯿﻮس و ﺳﻘﺮاط در دوران ﺑﺴﯿﺎر دور ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ﺗﺎ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ‪ ،‬ﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺰدك و ﻫﻤﯿﻨﻄﻮر ﺑﯿﺎﯾﯿﻢ ﺟﻠﻮ‪.‬‬ ‫در ﻫﻤﯿﻦ اﯾﺮان ﻣﺎ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ زﮐﺮﯾﺎ رازي ﮐﻪ ‪ 24‬ﺟﻠﺪ ﮐﺘﺎب در داروﺳﺎزي و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد و ﻣﺎ ﻧﺎﺟﻮاﻧﻤﺮداﻧﻪ او را "ﮐﺎﺷﻒ اﻟﮑﻞ" ﻣﯽداﻧﯿﻢ و ﺑﺲ‪،‬‬ ‫‪ 1100‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﺟﻤﻼﺗﯽ درﺑﺎره دﯾﻦ و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ روﻧﻮﺷﺖ اش را ‪ 800‬ﺳﺎل ﺑﻌﺪ وﻟﺘﺮ ﻣﯽزﻧﺪ‪ .‬اﻧﺒﻮﻫﯽ از واژﮔﺎن ﮐﻔﺮآﻣﯿﺰ در ﺳﺮاﺳﺮ ادﺑﯿﺎت‬ ‫ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﯾﺮان وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻧﺎدﯾﺪه اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﺎ ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه ﮔﻤﺎن ﮐﻨﯿﻢ ﺷﮏ ﮐﺮدن ﺑﻪ ﺑﺎورﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ ﭘﺪﯾﺪهاي اﺳﺖ ﺧﯿﻠﯽ ﻧﻮ و ﮐﺎﻣﻼ‬ ‫ﻏﺮﺑﯽ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٣٨‬‬

‫در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﻫﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﻓﺮاﻧﺴﯿﺲ ﮐﺎﻟﯿﻨﺰ‪ ،‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ‬ ‫ﭘﺮوژهي ژﻧﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ .‬اﻣﺎ در آﻧﺠﺎ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬اﯾﻦ ﮔﺮوه از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺤﻔﻪﺑﻮدنﺷﺎن‬ ‫ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﻣﺤﻞ ﺣﯿﺮت ﻫﻤﮑﺎرانﺷﺎن در ﺟﺎﻣﻌﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ ،١٩٩۶‬ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن ﺑﯽﺑﯽﺳﯽ ﻣﺴﺘﻨﺪي درﺑﺎرهي ﺟﻮرج ﻣ‪‬ﻨﺪ‪‬ل‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎنﮔﺬار ﻧﺎﺑﻐﻪي داﻧﺶ ژﻧﺘﯿﮏ ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﮐﺮدم‪ .‬ﺑﺮاي‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در ﺑﺎﻏﯽ ﻗﺪﯾﻤﯽ در ﮐ‪‬ﻠ‪‬ﺮِ ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ ﺑﺎ دوﺳﺘﻢ ﺟﯿﻢ واﺗﺴﻮن‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎنﮔﺬار ﻧﺎﺑﻐﻪي ﭘﺮوژهي ژﻧﻮم‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺼﺎﺣﺒﻪاي اﻧﺠﺎم دادم‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﻣ‪‬ﻨﺪ‪‬ل ﻣﺮد‪ ‬دﯾﻦ‪ ،‬و راﻫﺐ آﮔﻮﺳﺘﯿﻨﯽ ﺑﻮد؛ اﻣﺎ در ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ‬ ‫ﻣﯽزﯾﺴﺖ و در آن زﻣﺎن راﻫﺐ ﺷﺪن آﺳﺎنﺗﺮﯾﻦ راﻫﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻨﺪل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت‬ ‫ﻋﻠﻤﯽاش ﭘﯿﺶ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻣ‪‬ﻨﺪل‪ ،‬راﻫﺐ ﺷﺪن ﻣﻌﺎدل ﺑﺮﺧﻮرداري از ﺑﻮرس ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﻮد‪ .‬در آن‬ ‫ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ از واﺗﺴﻮن ﭘﺮﺳﯿﺪم ﮐﻪ آﯾﺎ اﻣﺮوزه داﻧﺸﻤﻨﺪان دﯾﻨﺪار ﺑﺴﯿﺎري را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺪ‪ .‬او ﭘﺎﺳﺦ داد »ﻋﻤﻼ‬ ‫ﻫﯿﭻ ﮐﺲ‪ .‬ﮔﻬﮕﺪاري ﺑﺎ ﯾﮑﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽﺷﻮم‪ ،‬و ﮐﻤﯽ ﺷﺮﻣﻨﺪه ﻣﯽﺷﻮم‪ ،‬ﭼﻮن‪ ،‬ﻣﯽداﻧﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎور ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ‬ ‫ﮐﺴﯽ ﭼﯿﺰي را ﺑﻪ ﺻﺮف وﺣﯽ ﺷﻤﺮدن ﺑﭙﺬﯾﺮد‪«.‬‬ ‫ﻓﺮاﻧﺴﯿﺲ ﮐﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻫﻤﮑﺎر واﺗﺴﻮن در ﺑﻨﺎي ﮐﻞ اﻧﻘﻼب ژﻧﺘﯿﮏ‪ ،‬ﻋﻀﻮﯾﺖ ﺧﻮد در ﮐﺎﻟﺞ ﭼﺮﭼﯿﻞ در‬ ‫ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ را ﻟﻐﻮ ﮐﺮد ﭼﻮن آن ﮐﺎﻟﺞ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎي ﮐﻮﭼﮑﯽ ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﯾﮏ ﻣﺘﻮﻟﯽ‬ ‫وﻗﻒ ﺑﺴﺎزد‪ .‬در ﻣﺼﺎﺣﺒﻪام ﺑﺎ واﺗﺴﻮن‪ ،‬ﻣﻦ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮدم ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف او و ﮐﺮﯾﮏ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري‬ ‫از ﻣﺮدم ﺗﻌﺎرﺿﯽ ﻣﯿﺎن دﯾﻦ و داﻧﺶ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ داﻧﺶ درﺑﺎرهي ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ اﻣﻮر اﺳﺖ‬ ‫و دﯾﻦ درﺑﺎرهي ﻣﻘﺼﻮد ﻏﺎﺋﯽ اﻣﻮر‪ .‬واﺗﺴﻮن ﻓﻮرا ﭘﺎﺳﺦ داد‪» :‬ﺧﻮب‪ ،‬ﻣﻦ ﻓﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﺑﻮدن ﻣﺎ ﻫﯿﭻ‬ ‫ﻣﻘﺼﻮدي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﺻﺮﻓﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ .‬ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ‪ :‬واي‪ ،‬اﮔﺮ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ وﺟﻮد ﻣﺎ‬ ‫ﻣﻘﺼﻮدي ﻧﺪارد‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺘﻤﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻏﻤﺒﺎري دارﯾﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻦ اﻧﺘﻈﺎر ﻧﻬﺎر دﻟﭙﺬﯾﺮي را دارم« و ﺑﻌﺪ ﻫﻢ‬ ‫ﻧﻬﺎر دﻟﭙﺬﯾﺮي ﻧﻮشﺟﺎن ﮐﺮدﯾﻢ‪.‬‬ ‫ﺗﻼشﻫﺎي ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن ﺑﺮاي ﯾﺎﻓﺘﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان دﯾﻨﺪار ﻣﺪرن ﻧﺸﺎن از ﺑﯿﭽﺎرﮔﯽ آﻧﻬﺎ دارد‪ ،‬و آﺷﮑﺎرا‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺻﺪاي ﭘﻮك‪ ‬ﺧﻮردن ﮐﻔﮕﯿﺮﺷﺎن ﺑﻪ ﺗﻪ‪ ‬دﯾﮓ را ﺷﻨﯿﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ وبﺳﺎﯾﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﻢ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺪﻋﯽ اراﺋﻪي ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ از "داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﺮﻧﺪهي ﺟﺎﯾﺰهي ﻧﻮﺑﻞ" ﺑﻮد‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﻧﺎم ﺷﺶ ﻧﻔﺮ‬ ‫را از ﻣﯿﺎن ﭼﻨﺪ ﺻﺪ ﺑﺮﻧﺪهي ﺟﺎﯾﺰهي ﻧﻮﺑﻞ ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺷﺶ ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮ اﺻﻼ‬ ‫ﺟﺎﯾﺰهي ﻧﻮﺑﻞ ﻧﺒﺮدهاﻧﺪ؛ و ﺗﺎزه دﺳﺖﮐﻢ در ﻣﻮرد ﯾﮑﯽﺷﺎن ﻣﻄﻤﺌﻦام ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﯽدﯾﻦ اﺳﺖ و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻣﺮاﺳﻢ‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﻣﯽرود‪ .‬ﯾﮏ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﻨﻈﻢﺗﺮ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻨﺠﺎﻣﯿﻦ ﺑﯿﺖ ﻫﺎﻻﻫﻤﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه‪» ،‬ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﻣﯿﺰان ﺑﯿﺪﯾﻨﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻋﻠﻢ ﯾﺎ ادﺑﯿﺎت ﺑﻪ درﯾﺎﻓﺖ ﺟﺎﯾﺰهي ﻧﻮﺑﻞ ﻣﻔﺘﺨﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ در ﻗﯿﺎس ﺑﺎ‬ ‫ﮐﻞ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﺎن‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬


‫‪٣٩‬‬

‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﮐﻪ ﻻرﺳﻮن و وﯾﺜﺎم اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ و ﻣﺠﻠﻪي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﯿﭽﺮ در ﺳﺎل ‪ ١٩٩٨‬ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ازﻣﯿﺎن داﻧﺸﻤﻨﺪاﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻫﻤﮑﺎرانﺷﺎن ﺑﻪ ﻗﺪر ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻀﻮﯾﺖ در آﮐﺎدﻣﯽ ﻣﻠﯽ ﻋﻠﻮم آﻣﺮﯾﮑﺎ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ )ﻣﻌﺎدل ﻋﻀﻮﯾﺖ در اﻧﺠﻤﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﻋﻠﻮم‬ ‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ( ﺗﻨﻬﺎ ﻫﻔﺖ درﺻﺪ ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖدار ﺑﺎور داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﺴﯿﺎر آﺷﮑﺎر داﻧﺸﻤﻨﺪان‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ درﺳﺖ ﺑﺮﻋﮑﺲ آﻣﺎر دﯾﻨﺪاري در ﮐﻠﯿﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪي آﻣﺮﯾﮑﺎﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در آن‬ ‫ﺑﯿﺶ از ‪ ٩٠‬درﺻﺪ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎور دارﻧﺪ‪ .‬داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻏﯿﺮﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻀﻮ آﮐﺎدﻣﯽ ﻣﻠﯽ‬ ‫ﻋﻠﻮم ﻧﺒﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬در ﻣﯿﺎﻧﻪي اﯾﻦ ﻃﯿﻒ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﮔﺮوه ﻫﻢ دﯾﻨﺪاران‬ ‫ﻣﺆﻣﻦ در اﻗﻠﯿﺖاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻗﻠّﺖﺷﺎن ﮐﻤﺘﺮ و ﻧﺴﺒﺖﺷﺎن ﺣﺪود ‪ ۴٠‬درﺻﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ درﺳﺖ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﻦ‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﻤﺘﺮ از ﻋﻮام آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ دﯾﻨﺪار ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ دﯾﻨﺪاري در ﻣﯿﺎن‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان از ﻫﻤﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﺷﺎﯾﺎن ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻌﺎرض ﺣﺎد ﻣﯿﺎن دﯾﻨﺪاري ﻋﻮام‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﻧﺨﺒﮕﺎن روﺷﻨﻔﮑﺮي آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻧﺪﮐﯽ ﺟﺎي ﺗﻌﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺮحﺗﺮﯾﻦ وبﺳﺎﯾﺖ ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاﯾﺎن "ﭘﺎﺳﺦﻫﺎي ﺳ‪‬ﻔﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ"‪ ،‬در‬ ‫ﻣﻄﻠﺒﯽ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان "آﮐﺎدﻣﯽ ﻣﻠﯽ ﻋﻠﻮم ﺗﺎ ﺑﻦ اﺳﺘﺨﻮان ﺑﯽﺧﺪاﺳﺖ"‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﺴﺮت ﭘﺎراﮔﺮاف ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮي‬ ‫ﻧﺎﻣﻪي ﻻرﺳﻦ و وﯾﺜﺎم ﺑﻪ ﺳﺮدﺑﯿﺮ ﻧﯿﭽﺮ را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬

‫»در ﺣﯿﻦ ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎﯾﻤﺎن‪ ،‬آﮐﺎدﻣﯽ ﻣﻠﯽ ﻋﻠﻮم ﺟﺰوهاي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﺸﻮق آﻣﻮزش‬ ‫ﺗﮑﺎﻣﻞ در ﻣﺪارس ﻋﻤﻮﻣﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﻨﺶ ﻣﯿﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻋﻠﻤﯽ و ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن‬ ‫ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاي آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺰوه ﺑﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ ﮐﻪ "داﻧﺶ در ﻗﺒﺎل وﺟﻮد ﯾﺎ‬ ‫ﻋﺪم وﺟﻮد ﺧﺪا ﺑﯽﻃﺮف اﺳﺖ"‪ .‬ﺑﺮوس آﻟﺒﺮﺗﺰ‪ ،‬رﺋﯿﺲ آﮐﺎدﻣﯽ‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪" :‬ﺑﺴﯿﺎري از اﻋﻀﺎي ﺑﺴﯿﺎر‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪي آﮐﺎدﻣﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻫﻢ دﯾﻦدارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﻢ ﺑﺎور دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﯿﻠﯽﻫﺎﯾﺸﺎن زﯾﺴﺖ‬ ‫ﺷﻨﺎس ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ"‪ .‬ﺑﺮآورد ﻣﺎ ﺧﻼف اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪«.‬‬ ‫در ﺣﯿﻨﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺳﭙﺮده ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻤﮑﺎراﻧﻢ‪ ،‬آر‪.‬اﻟﯿﺰاﺑﺖ ﮐﻮرﻧﻮل و ﻣﺎﯾﮑﻞ اﺳﺘﯿﺮات‬ ‫در ﺣﺎل ﻧﮕﺎرش ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ درﺑﺎرهي ﻋﻘﺎﯾﺪ دﯾﻨﯽ اﻋﻀﺎي اﻧﺠﻤﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﻋﻠﻮم ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ‬ ‫ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬اﻣﺎ آﻧﺎن ﻟﻄﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﻪ ﻣﻦ اﺟﺎزه دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽﺷﺎن را در اﯾﻨﺠﺎ ذﮐﺮ ﮐﻨﻢ‪ .‬آﻧﺎن روش اﺳﺘﺎﻧﺪاردي ﺑﺮاي ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﺒﯿﻪ ﻣﻘﯿﺎس ﻟﯿﮑﺮﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬از ﻫﻤﻪي ‪ ١٠٧۴‬ﻋﻀﻮ اﻧﺠﻤﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﮐﻪ آدرس اﯾﻤﯿﻞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ )ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻏﺎﻟﺐ اﻋﻀﺎ( ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ و ‪ ٢٣‬درﺻﺪ ﭘﺎﺳﺦ دادهاﻧﺪ )ﮐﻪ آﻣﺎر ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻧﻮع‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶ اﺳﺖ(‪ .‬در اﯾﻦ ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ ﮔﺰارهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻃﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼ‪» :‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖدار‬


‫‪٤٠‬‬

‫اﻋﺘﻘﺎد دارم ﮐﻪ ﺑﻪ اﻣﻮر اﻓﺮاد ﺑﺸﺮ ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ اﺳﺖ‪ ،‬دﻋﺎﻫﺎ را ﻣﯽﺷﻨﻮد‪ ،‬ﺣﺴﺎب ﮔﻨﺎﻫﺎن و ﺑﺰهﻫﺎ را دارد و‬ ‫درﻣﻮردﺷﺎن داوري ﻣﯽﮐﻨﺪ« ﺑﺮاي ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﮔﺰارهﻫﺎ اﻣﺘﯿﺎزي ﺑﯿﻦ ‪ ١‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻗﺎﻃﻊ )ﺗﺎ( ‪ ٧‬ﻣﻮاﻓﻘﺖ‬ ‫ﻗﺎﻃﻊ اﺧﺘﺼﺎص دادﻧﺪ‪ .‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻻرﺳﻦ و وﯾﺜﺎم اﻧﺪﮐﯽ‬ ‫دﺷﻮار اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻻرﺳﻦ و وﯾﺜﺎم ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﺳﻪ اﻣﺘﯿﺎزي ﺑﺮاي ﻫﺮ ﯾﮏ از ﮔﺰارهﻫﺎ وﺿﻊ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ روﻧﺪ ﮐﻠﯽ ﻫﺮ دو ﭘﮋوﻫﺶ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻋﻀﺎي اﻧﺠﻤﻦ ﻣﻠﯽ ﻋﻠﻮم آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻗﺎﻃﻌﯽ از‬ ‫اﻋﻀﺎي اﻧﺠﻤﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﻫﻢ ﺑﯽﺧﺪا ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ‪ ٣.٣‬درﺻﺪ ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪ ﻣﻮاﻓﻖ وﺟﻮد ﺧﺪاﯾﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖدار‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮔﺰاره اﻣﺘﯿﺎز ‪ ٧‬داده ﺑﻮدﻧﺪ‪) .‬درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ‪ ٧٨.٨‬درﺻﺪ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺨﺎﻟﻒ اﯾﻦ ﮔﺰاره‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ( ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ آن اﻣﺘﯿﺎز ‪ ١‬داده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ "ﻣﺆﻣﻦ" را ﮐﺴﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﻣﺘﯿﺎز ‪ ۶‬ﯾﺎ ‪ ٧‬ﺑﻪ‬ ‫ﮔﺰارهي ﻓﻮق ﺑﺪﻫﻨﺪ و"ﺑﯽدﯾﻦ" را ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻣﺘﯿﺎز ‪ ١‬ﯾﺎ ‪ ٢‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﮔﺰاره ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ ٢١٣ ،‬ﺑﯽدﯾﻦ و ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫‪ ١٢‬ﻧﻔﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻻرﺳﻦ و وﯾﺜﺎم‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺑﯿﺖ ﻫﺎﻻﻫﻤﯽ و آرﮔﯿﻞ‪ ،‬ﮐﻮرﻧﻮل و‬ ‫اﺳﺘﯿﺮات ﻧﯿﺰ درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﺎن ﺣﺘﯽ ﮐﻤﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻓﯿﺰﯾﮏداﻧﺎن ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ از داﻧﺸﻤﻨﺪان آﮐﺎدﻣﯽ ﻣﻠﯽ و اﻧﺠﻤﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﮕﺬرﯾﻢ‪ ،‬آﯾﺎ ﺷﻮاﻫﺪي ﻫﻢ در دﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ در ﮐﻠﯿﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﺰد ﺗﺤﺼﯿﻞﮐﺮدهﺗﺮﻫﺎ و ﺑﺎﻫﻮﺷﺘﺮﻫﺎ ﻓﺮاوانﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ؟ درﺑﺎرهي راﺑﻄﻪي ﻣﯿﺎن‬ ‫دﯾﻨﺪاري و ﺳﻄﺢ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ‪ ،‬ﯾﺎ راﺑﻄﻪي دﯾﻨﺪاري و ﺿﺮﯾﺐﻫﻮﺷﯽ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎﯾﮑﻞ‬

‫ﺷ‪‬ﻤ‪‬ﺮ‪ ،‬در ﮐﺘﺎﺑﺶ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻤﺎن ﻣﯽآورﯾﻢ‪ :‬ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺧﺪا در ﻋﺼﺮ داﻧﺶ‪ 60‬ﭘﮋوﻫﺶ ﮔﺴﺘﺮدهاي را ﺷﺮح‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد او و ﻫﻤﮑﺎرش ﻓﺮاﻧﮏ ﺳﺎﻟﻮوي ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﺘﺮهاي ﺑﺮ روي آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن اﻧﺠﺎم دادهاﻧﺪ‪ .‬از‬ ‫ﺟﺎﻟﺐﺗﺮﯾﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ‪ ،‬ﮐﺸﻒ راﺑﻄﻪي ﻣﻌﮑﻮس ﻣﯿﺎن دﯾﻨﺪاري و ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻮد‪ .‬ﻫﺮﭼﻪ اﻓﺮاد ﻣﻮرد‬ ‫آزﻣﻮن ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮدهﺗﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎل دﯾﻨﺪاريﺷﺎن ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ دﯾﻨﺪاري ﺑﺎ ﻋﻼﯾﻖ ﻋﻠﻤﯽ و ﻗﻮﯾﺎ‬ ‫ﺑﺎ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﺳﯿﺎﺳﯽ راﺑﻄﻪي ﻣﻌﮑﻮس داﺷﺖ‪ .‬ﻫﯿﭻﯾﮏ از اﯾﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻋﺠﯿﺐ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ راﺑﻄﻪي‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ دﯾﻨﺪاري ﻓﺮد ﺑﺎ دﯾﻨﺪاري واﻟﺪﯾﻦاش ﺷﮕﻔﺘﯽ ﺑﺮﻧﻤﯽاﻧﮕﯿﺰد‪ .‬ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪي ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ را‬ ‫ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار دادهاﻧﺪ‪ ،‬درﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﻫﺮ دوازده ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ واﻟﺪﯾﻦاش‬ ‫را ﮐﻨﺎر ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬اﻣﻮر را ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ‬ ‫ﻣﯽﺳﻨﺠﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎ دﺷﻮار ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اَﺑ‪‬ﺮﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﯿﻮهاﯾﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ آن ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺗﻤﺎم ﻣﻘﺎﻻت ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﭼﺎپ ﺷﺪ درﺑﺎرهي ﯾﮏ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺗﻌﺪاد‬ ‫ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ را ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪي واﺣﺪي ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﻣﯽﺷﻤﺎرد‪ ،‬و ﺑﺎ ﺗﻌﺪادي ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ دﯾﮕﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ‬ ‫‪How We Believe: The Search for God in an Age of Science, Michael Shermer‬‬

‫‪٦٠‬‬


‫‪٤١‬‬

‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ اَﺑ‪‬ﺮﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ درﻣﻮﺿﻮع راﺑﻄﻪي راﺑﻄﻪي دﯾﻨﺪاري و ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻮﺷﯽ ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﻢ ﺗﻮﺳﻂ‬

‫ﭘﺎول ﺑِﻞ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و در ﺳﺎل ‪ ٢٠٠٢‬در ﻣﺠﻠﻪي ﻣ‪‬ﻨﺴﺎ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣ‪‬ﻨﺴﺎ اﻧﺠﻤﻦ اﻓﺮاد داراي ﺿﺮﯾﺐ‬ ‫ﻫﻮﺷﯽ ﺑﺎﻻﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺠﯿﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ در ﻣﻮرد اﻣﻮري ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﮔﺮد آﻣﺪن‬

‫اﻋﻀﺎي اﯾﻦ اﻧﺠﻤﻦ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺑِﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ‪» :‬از ‪ ۴٣‬ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﮐﻪ از ‪ ١٩٢٧‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻮ‬ ‫درﺑﺎرهي راﺑﻄﻪي ﻣﯿﺎن ﺑﺎور دﯾﻨﯽ و ﻫﻮش و ﯾﺎ ﺳﻄﺢ ﺗﺤﺼﯿﻼت اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﺟﺰ ﭼﻬﺎر ﻣﻮرد‬ ‫راﺑﻄﻪاي ﻣﻌﮑﻮس ﻣﯿﺎن اﯾﻦ دو ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮﭼﻪ ﻫﻮش ﯾﺎ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﻓﺮد ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎل دﯾﻨﺪاري‬ ‫ﯾﺎ وﺟﻮد ﻫﺮ ﻧﻮع "اﯾﻤﺎن" در او ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﯾﮏ اَﺑ‪‬ﺮﺗﺤﻠﯿﻞ ﻫﻤﻮاره از ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﺸﻤﻮل در آن ﺧﺼﻮﺻﯿﺖ ﮐﻤﺘﺮي دارد‪ .‬ﺧﻮب‬ ‫اﺳﺖ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي دﯾﮕﺮي در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺻﻮرت ﮔﯿﺮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﯿﺸﺮي درﺑﺎرهي ﮔﺮوهﻫﺎي‬ ‫ﻧﺨﺒﮕﺎن‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻋﻀﺎي دﯾﮕﺮ آﮐﺎدﻣﯽﻫﺎي ﻣﻠﯽ‪ ،‬و ﺑﺮﻧﺪﮔﺎن ﺟﻮاﯾﺰ ﯾﺎ ﻧﺸﺎنﻫﺎي ﻣﻬﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻮﺑﻞ‪ ،‬ﮐﺮاﻓﻮرد‪،‬‬ ‫ﻓﯿﻠﺪ‪ ،‬ﮐﯿﻮﺗﻮ‪ ،‬ﮐﺎﺳﻤﻮس و ﻏﯿﺮه اﻧﺠﺎم ﮔﯿﺮد‪ .‬اﻣﯿﺪوارم وﯾﺮاﯾﺶﻫﺎي آﺗﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻨﯿﻦ دادهﻫﺎﯾﯽ‬ ‫ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻧﺘﯿﺠﻪي ﻣﻌﻘﻮل ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﻮﺟﻮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﻋﻘﻞ ﺑﻪ ﺧﺮج دﻫﻨﺪ و در‬ ‫اراﺋﻪي اﻟﮕﻮﻫﺎي ﺑﺮﺟﺴﺘﻪي دﯾﻨﺪاري‪ ،‬دﺳﺖﮐﻢ وﻗﺘﯽ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺘﺮ از آﻧﭽﻪ ﻋﺎدتﺷﺎن‬ ‫اﺳﺖ ﺳﺮوﺻﺪا راه اﻧﺪازﻧﺪ‪.‬‬

‫‪61‬‬

‫دﯾﻦ آﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‬ ‫در ﻃﯽ ﯾﮏ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﮔﻔﺘﮕﻮﻫﺎي ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎ دوﺳﺘﻢ راﺑﺮت وﯾﻨﺴﺘﻮن درﺑﺎرهي ﺣﺲ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪاي‬ ‫ﮐﻪ ﺷﮕﻔﺘﯽﻫﺎي ﮐﯿﻬﺎن ﻧﺰد اﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺤﺚ ﻣﯽﮐﺮدم‪ .‬ﺗﻼش ﻣﯽﮐﺮدم او را ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از‬ ‫ﺑﺰرﮔﺎن ﯾﻬﻮدي ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﻣﺘﺨﺼﺺ زﻧﺎن و زاﯾﻤﺎن اﺳﺖ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺖ او دﻗﯿﻘﺎً از ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺴﻢ‬ ‫ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﻢ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ اﺳﺖ و او واﻗﻌﺎ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ اﻣﺮ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎور ﻧﺪارد‪ .‬او ﺑﻪ ﭘﺬﯾﺮش اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻧﺰدﯾﮏ‬ ‫ﺷﺪ اﻣﺎ روي آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺎﻧﻊ درﻧﮓ ﮐﺮد و در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﺻﺮار ﻣﻦ‪ ،‬او اﻇﻬﺎر ﮐﺮد ﮐﻪ ﻋﻼﻗﻪاش ﺑﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺖ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آﺋﯿﻦ ﯾﻬﻮدي ﻧﻈﺎم ﺧﻮﺑﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮده و ﺑﻪ او در ﺷﮑﻞدﻫﯽ ﻣﻄﻠﻮب زﻧﺪﮔﯽاش ﮐﻤﮏ‬ ‫ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ؛ اﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎ اﯾﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي درﺳﺘﯽ ﻣﺪﻋﺎﻫﺎي ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﯾﻬﻮدﯾﺖ ﻧﯿﺴﺖ‬ ‫‪.‬روﺷﻨﻔﮑﺮان ﺑﯽﺧﺪاي ﻓﺮاواﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﻮد را ﯾﻬﻮدي ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ و‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﺑﺮاز‬ ‫‪٦١‬‬

‫آﯾﺎ درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ و ﺷﻤﺎي ﺧﻮاﻧﻨﺪه اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺻﺮف اﯾﻨﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﻧﺎم ﺑﺰرﮔﯽ در داﻧﺶ ژﻧﺘﯿﮏ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺮﻋﻮب او ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ‬

‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦ از داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯿﺪاﻧﻢ؟ اﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ ﻧﻪ! ﭘﺲ اﮔﺮ او ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ ﺧﺪا ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﭼﻄﻮر ﺑﮕﻮﯾﻢ ﻫﺴﺖ؟ ﺧﻮد داوﮐﯿﻨﺰ ﻫﻢ ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺼﺪش از اﯾﻦ ﭘﺎﺗﮏ‪،‬‬ ‫ﺧﻨﺜﯽ ﮐﺮدن ﺳﻔﺴﻄﻪ ﺣﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﺧﻮدش در ﻫﻤﯿﻦ دام ﺑﯿﻮﻓﺘﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٤٢‬‬

‫وﻓﺎداري ﺑﻪ ﺳﻨﺖﻫﺎي ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺧﺎﻧﻮاده ﯾﺎ ﺧﻮﯾﺸﺎن ﻣﺮدهﺷﺎن‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳﮏ ﯾﻬﻮدي را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪي اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه را ﻧﺰد آﻟﺒﺮت اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬اﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‬

‫اﻋﺘﻘﺎدي ﺑﻪ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﺖ‪ 62‬ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح د‪‬ن د‪‬ﻧ‪‬ﺖ‪ 63‬ﺑﻪ »ﺑﺎور« ﺑﺎور دارﻧﺪ‪.‬‬

‫ﯾﮑﯽ از ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﻫﻤﻪ ﺑﺎ اﺷﺘﯿﺎق ﻧﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻋﻠﻢ ﺑﺪون دﯾﻦ‬ ‫ﻋﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬دﯾﻦ ﺑﺪون ﻋﻠﻢ ﮐﻮر اﺳﺖ«‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪» :‬اﻟﺒﺘﻪ آﻧﭽﻪ درﺑﺎرهي اﻋﺘﻘﺎدات‬ ‫دﯾﻨﯽ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ دروغ اﺳﺖ‪ .‬دروﻏﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﯿﺴﺘﻤﺎﺗﯿﮏ ﺗﮑﺮار ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﯽ‬

‫ﺷﺨﺼﯿﺖدار‪ 64‬اﻋﺘﻘﺎد ﻧﺪارم و ﻫﺮﮔﺰ ﻣﻨﮑﺮ اﯾﻦ ﺑﯽ اﻋﺘﻘﺎديام ﻧﻤﯽﺷﻮم ﺑﻠﮑﻪ آن را آﺷﮑﺎرا ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﻢ‬ ‫‪.‬اﮔﺮ ﺑﺎوري دارم ﮐﻪ ﺑﺘﻮان آن را دﯾﻨﯽ ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬آن ﺑﺎور ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺣﺲ ﺳﺘﺎﯾﺶ ﺑﯽﮐﺮانام در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر‬ ‫ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻋﻠﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ آﺷﮑﺎر ﮐﻨﺪ‪ «.‬آﯾﺎ ﺳﺨﻨﺎن اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﺿﺪ و ﻧﻘﯿﺾ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ؟ آﯾﺎ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺳﺨﻨﺎن او را ﭼﻨﺎن دﺳﺘﭽﯿﻦ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﺎﻣﯽ ﻫﺮ دو ﻃﺮف دﻋﻮا ﺑﺎﺷﺪ؟ ﻧﻪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ از‬ ‫دﯾﻦ ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺎ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺘﻌﺎرف دﯾﻦ ﻓﺮق دارد‪ .‬در اداﻣﻪي ﺑﺤﺚ درﺑﺎرهي ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻣﯿﺎن دﯾﻦ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ از ﯾﮏ‬ ‫ﺳﻮ و دﯾﻦ اﯾﻨﺸﺘﯿﻨﯽ از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺪاﯾﮕﺎن ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ را ﭘﻨﺪارآﻟﻮد‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﻢ‪.‬‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﭼﻨﺪ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ از اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻣﯽآورم ﺗﺎ درك ﺑﻬﺘﺮي از دﯾﻦ اﯾﻨﺸﺘﯿﻨﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ دﻫﻢ‪.‬‬

‫ﻣﻦ ﯾﮏ ﮐﺎﻓﺮ ﻋﻤﯿﻘﺎً ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ ﺟﻮر دﯾﻦ ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺮاي ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣﻘﺼﻮد ﯾﺎ ﻫﺪﻓﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﺮ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﺑﺘﻮان اﻧﺴﺎﻧﻮار ﺷﻤﺮد‪ ،‬ﻗﺎﺋﻞ ﻧﺒﻮدهام‪.‬‬

‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣﯽﯾﺎﺑﻢ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺷﮑﻮﻫﻤﻨﺪي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﻓﻬﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎﻗﺼﯽ از آن دارﯾﻢ و ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫آدﻣﯽ را ﺳﺮﺷﺎر از ﺣﺲ ﻓﺮوﺗﻨﯽ ﺳﺎزد‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ اﺣﺴﺎس اﺻﯿﻞ دﯾﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ دﺧﻠﯽ ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﻧﺪارد‪.‬‬

‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ اﯾﺪهي وﺟﻮد ﺧﺪاﯾﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖ دار ﮐﺎﻣﻼ ﻏﺮﯾﺐ و ﺣﺘﯽ ﺑﺪوي ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﺠﯿﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭘﺲ از ﻣﺮگ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن ﻣﺬﻫﺒﯽ‪ 65‬ﻓﺮاواﻧﯽ ﻣﺪﻋﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ از‬

‫ﺳﻨﺦ ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺮﺧﯽ از دﯾﻨﺪاران ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺧﻮد اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻧﻈﺮ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ درﺑﺎرة او داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪٦٢‬‬

‫‪Patheistic‬‬ ‫‪Daniel Dennett‬‬ ‫‪٦٤‬‬ ‫‪Personal God‬‬ ‫‪٦٥‬‬ ‫ﻣﺘﮑﻠﻢ را ﺑﺮﮔﺮدان ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي اﺻﻄﻼح آﭘﻮﻟﻮژﯾﺴﺖ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺴﯿﺎر در ﻣﺘﻨﺶ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده ﻣﯽداﻧﻢ‪ .‬آﭘﻮﻟﻮژﯾﺴﺖ در ﻟﻐﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻮﺟﯿﻪﮔﺮ‬ ‫‪٦٣‬‬

‫اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻣﺪاﻓﻌﺎن دﯾﻦ در ﺣﻮزه ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬در ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﻼﻣﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪاي ﮐﻪ ﻫﺪﻓﺶ ﺗﻮﺟﯿﻪ و ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﺳﻼم ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻼم و ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﮐﻼم ﻣﯽورزﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺘﮑﻠﻢ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻨﺎن ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺰاﻟﯽ و ﻓﺨﺮ رازي اﺷﺎره ﮐﺮد‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٤٣‬‬

‫‪66‬در ﺳﺎل ‪ ١٩۴٠‬اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﺸﻬﻮري ﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﻣﻘﺼﻮد ﺧﻮد را از اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪاش ﮐﻪ »ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﯽ‬ ‫ﺷﺨﺼﯿﺖدار ﺑﺎور ﻧﺪارم« ﺷﺮح دﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ و ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎي ﻣﺸﺎﺑﻪ او ﻣﻮﺟﺐ ﺳﯿﻠﯽ از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي دﯾﻨﺪاران‬ ‫ﺳﺨﺖ ﮐﯿﺶ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻪ اﺻﺎﻟﺖ ﯾﻬﻮدي اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻃﻌﻦ ﻣﯽزدﻧﺪ‪ .‬ﻗﻄﻌﻪﻫﺎي زﯾﺮ ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣ‪‬ﮑﺲ ﺟ‪‬ﻤ‪‬ﺮ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ و دﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮﺟﻊ اﺻﻠﯽ ﻣﻦ ﺑﺮاي ﻧﻘﻞ ﺳﺨﻨﺎن ﺧﻮد اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ درﺑﺎرهي‬ ‫دﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب ﻫﺴﺖ‪» .‬اﺳﻘﻒ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﮐﺎﻧﺰاسﺳﯿﺘﯽ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﺎي ﺗﺄﺳﻒ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﻣﺮدي‬ ‫از ﻧﮋاد ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ و آﻣﻮزهﻫﺎي آن‪ ،‬ﺳﻨﺖ ﺑﺰرگ آن ﻧﮋاد را ﻣﻨﮑﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬دﯾﮕﺮ روﺣﺎﻧﯿﻮن ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ‬ ‫ﻣﺪﻋﯽ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﺧﺪاﯾﯽ ﺟﺰ ﯾﮏ ﺧﺪاي ﺷﺨﺼﯿﺖدار وﺟﻮد ﻧﺪارد ‪ ...‬اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻧﻤﯽداﻧﺪ درﺑﺎرهي ﭼﻪ‬ ‫ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ .‬او ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺮﺧﻄﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ ﮔﻤﺎن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺟﺎﯾﮕﺎﻫﯽ رﻓﯿﻊ در ﯾﮏ ﺣﯿﻄﻪي‬ ‫ﺗﺨﺼﺼﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮ در ﻣﻮرد ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ را دارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻧﮕﺎر دﯾﻦ ﯾﮏ ﺣﯿﻄﻪي ﺧﺎص اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان در آن ﻣﺪﻋﯽ ﺗﺨﺼﺺ ﺑﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺎي‬ ‫ﭼﻮن و ﭼﺮا ﻧﺪارد‪ .‬اﻧﮕﺎر ﮐﻪ روﺣﺎﻧﯿﻮن ﻓﺮﺷﺘﻪﺷﻨﺎﺳﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺷﮑﻞ و رﻧﮓ ﺑﺎل ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﺗﺴﻠﻂ‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ دوي اﯾﻦ ﻋﺎﻟﯿﺠﻨﺎﺑﺎن ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ داﻧﺶ دﯾﻨﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬درﺑﺎرهي ﺳﺮﺷﺖ ﺧﺪا دﭼﺎر‬ ‫ﺳﻮءﺗﻔﺎﻫﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰي را ﻣﻨﮑﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﯾﮏ‬ ‫وﮐﯿﻞ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي اﺗﺤﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ ﻋﻤﯿﻘﺎ ﻣﺘﺄﺳﻔﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﭼﻨﯿﻦ اﻇﻬﺎراﺗﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ‪ ...‬و اﯾﺪهي ﺧﺪاي ﺷﺨﺼﯿﺖدار را ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺨﺮه ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﺪ‪ .‬در ده ﺳﺎل اﺧﯿﺮ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر اﻇﻬﺎرات ﺷﻤﺎ در ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدن ﻣﺮدم ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺣﻖ داﺷﺖ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺎن را از آﻟﻤﺎن ﺑﯿﺮون راﻧﺪ ﻣﺆﺛﺮ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد ﭘﺬﯾﺮش ﺣﻖ آزادي‬ ‫ﺑﯿﺎن ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﮐﻪ اﻇﻬﺎرات ﺷﻤﺎ ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺸﺂت ﺗﻔﺮﻗﻪ در آﻣﺮﯾﮑﺎﺳﺖ‪ «.‬ﯾﮏ‬ ‫ﺧﺎﺧﺎم ﻧﯿﻮﯾﻮرﮐﯽ ﮔﻔﺖ‪» :‬اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﺑﯽﺷﺒﻬﻪ از ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﻈﺮات دﯾﻨﯽاش در‬ ‫ﺗﻌﺎرض ﺗﺎم ﺑﺎ ﯾﻬﻮدﯾﺖ ﻗﺮار دارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫رﺋﯿﺲ ﯾﮏ اﺟﺘﻤﺎع دﯾﻨﯽ در ﻧﯿﻮﺟﺮزي ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻧﺎﻣﻪاي ﮐﻪ ﭼﻨﺎن ﺿﻌﻒ ذﻫﻦ‬ ‫ﻣﺬﻫﺒﯽ را ﻋﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ دو ﺑﺎر ﺧﻮاﻧﺪن ﻣﯽارزد‪:‬‬

‫»دﮐﺘﺮ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﺮاي آﻣﻮزهﻫﺎﯾﺘﺎن اﺣﺘﺮام ﻗﺎﺋﻠﯿﻢ؛ اﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺰي را‬

‫ﻧﯿﺎﻣﻮﺧﺘﻪاﯾﺪ‪ ،‬اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ روﺣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺑﺎ ﺗﻠﺴﮑﻮپ ﯾﺎ ﻣﯿﮑﺮوﺳﮑﻮپ آﺷﮑﺎر ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻧﻪ در‬ ‫‪٦٦‬‬

‫داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﺣﮑﯿﻤﺎن اﯾﺮاﻧﯽ – ﻣﺜﻼ ﻓﺮدوﺳﯽ – ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺗﻠﺨﯽ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ در زﻣﺎن زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮدﺷﺎن‪ ،‬دﯾﻨﺪاران و ﮐﯿﺸﺒﺎﻧﺎن ﻫﺮﭼﻪ‬

‫ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮ ﺿﺪﺷﺎن ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺧﻮد و آﺛﺎرﺷﺎن را از ﺻﺤﻨﻪ ﮔﯿﺘﯽ ﭘﺎك ﮐﻨﻨﺪ وﻟﯽ ﺳﺎﻟﻬﺎ و ﺳﺪه ﻫﺎ ﭘﺲ از ﻣﺮﮔﺸﺎن ﮐﻪ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ﺷﺎن ﻣﺴﻠﻢ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺼﺎدره‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﺪﻧﺪ! ر‪.‬ب‬


‫‪٤٤‬‬

‫اﻧﺪﯾﺸﻪ ﯾﺎ ﻋﻮاﻃﻒ آدﻣﯽ ﺟﺎي دارد ﮐﻪ ﺑﺘﻮان آن را ﺑﺎ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻐﺰ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﻫﻤﮕﺎن ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬دﯾﻦ‬

‫ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻤﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ .‬ﻫﺮ اﻧﺴﺎن اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪي ﺷﺎﯾﺪ زﻣﺎﻧﯽ درﺑﺎرة دﯾﻦ دﭼﺎر ﺷﮏ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫‪.‬اﯾﻤﺎن ﺧﻮد ﻣﻦ ﺑﺎرﻫﺎ ﻣﺘﻼﻃﻢ ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﻪ دو دﻟﯿﻞ ﻫﺮﮔﺰ از اﯾﻦ ﺧﺒﻂ ﻣﻌﻨﻮي ام ﺑﺎ ﮐﺴﯽ ﺳﺨﻦ‬

‫ﻧﮕﻔﺘﻪام ﻫﺮاﺳﯿﺪهام ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ اﻇﻬﺎرات ﺷﮏآﻟﻮد زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ و اﻣﯿﺪ ﺑﺮﺧﯽ از ﻫﻤﮕﻨﺎﻧﻢ را ﻣﺨﺪوش‬

‫ﺳﺎزم؛ ﭼﻮن ﺑﺎ آن ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﻣﻮاﻓﻖام ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ درون ﻫﺮﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ اﯾﻤﺎن دﯾﮕﺮان را زاﯾﻞ ﮐﻨﺪ‬

‫رﮔﻪاي از ﺧﺒﺎﺛﺖ ﻫﺴﺖ ‪ ...‬دﮐﺘﺮ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‪ ،‬اﻣﯿﺪوارم ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﺳﺨﻨﺎن ﺷﻤﺎ ﺳﻮءﺗﻌﺒﯿﺮ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ و ﺷﺎﻫﺪ‬

‫ﺳﺨﻨﺎن ﻟﻄﯿﻒﺗﺮي از ﺷﻤﺎ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﺗﺎ ﮐﺜﯿﺮي از آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن از ﻣﺒﺎﻫﺎت ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﺸﻌﻮف ﺷﻮﻧﺪ‪«.‬‬

‫ﻋﺠﺐ ﻧﺎﻣﻪي ﻓﺎﺷﮕﻮي وﯾﺮاﻧﮕﺮي! ﻫﺮ ﺟﻤﻠﻪاش ﭼﮑﯿﺪهي ﺑ‪‬ﺰدﻟﯽ ﻓﮑﺮي و اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪي ﮐﻤﺘﺮ ذﻟﯿﻼﻧﻪ و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﮑﺎن دﻫﻨﺪه‪ ،‬ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺰار اﻧﺠﻤﻨﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ در اوﮐﻼﻫﺎﻣﺎ ﻧﮕﺎﺷﺖ‪:‬‬

‫»ﭘﺮوﻓﺴﻮر اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﺷﻤﺎ را ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ ،‬ﻣﺎ اﯾﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﻪ‬

‫ﺧﺪا و ﻓﺮزﻧﺪش ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ را رﻫﺎ ﻧﺨﻮاﻫﯿﻢ ﮐﺮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺷﻤﺎ را دﻋﻮت ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ ﺧﺪاي ﻣﺮدﻣﺎن‬

‫اﯾﻦ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﻣﺪهاﯾﺪ ﺑﺮﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺳﻬﻢ ﺧﻮد ﻫﺮﭼﻪ در ﺗﻮان‬

‫داﺷﺘﻪام ﺑﺮاي ﺗﺒﺮّك اﺳﺮاﺋﯿﻞ ﮐﻮﺷﯿﺪهام‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﺷﻤﺎ ﺳﺮ ﻣﯽرﺳﯿﺪ و ﺑﺎ ﯾﮏ ﺟﻤﻠﻪ ﮐﻪ از دﻫﺎن ﮐﻔﺮﮔﻮيﺗﺎن‬ ‫ﺻﺎدر ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪي رﺷﺘﻪﻫﺎي ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻋﺎﺷﻖ اﺳﺮاﺋﯿﻞ را ﮐﻪ در ﻣﺤﻮ ﯾﻬﻮديﺳﺘﯿﺰي ﻣﯽﮐﻮﺷﻨﺪ ﭘﻨﺒﻪ‬

‫ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ‪ .‬ﭘﺮوﻓﺴﻮر اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻫﺮ ﻣﺴﯿﺤﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﯽدرﻧﮓ ﭘﺎﺳﺦ ﺷﻤﺎ را ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ ،‬ﯾﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣﻐﻠﻮط‬ ‫و دﯾﻮاﻧﻪوار ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺧﻮد را ﺑﺮدارﯾﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤﺎن آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺑﺮﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ از آن آﻣﺪهاﯾﺪ‪ ،‬ﯾﺎ دﺳﺖ ﺑﺮدارﯾﺪ از‬

‫زاﯾﻞ ﮐﺮدن اﯾﻤﺎن ﻣﺮدﻣﯽ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ را ﭘﺲ از ﻓﺮار از ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻣﺎدريﺗﺎن ﺧﻮﺷﺎﻣﺪ ﮔﻔﺘﻨﺪ«‬

‫ﻧﮑﺘﻪاي ﮐﻪ ﻫﻤﻪي اﯾﻦ ﻧﺎﻗﺪان ﺧﺪاﺑﺎور در آن ﻣﺤﻖ ﺑﻮدﻧﺪ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ از ﺳﻨﺦ آﻧﺎن ﻧﺒﻮد‬ ‫‪.‬او ﺑﻪ ﮐﺮّات از اﯾﻨﮑﻪ او را ﺧﺪاﺑﺎور ﺑﺸﻤﺎرﻧﺪ ﺑﺮآﺷﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ آﯾﺎ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ وﻟﺘﺮ‬ ‫و دﯾﺪرو دﺋﯿﺴﺖ ﺑﻮد؟ ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ او ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﭙﯿﻨﻮزا‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪاش را ﺗﺤﺴﯿﻦ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬وﺣﺪت وﺟﻮدي‬ ‫ﻫﻤﻪ‪-‬ﺧﺪااﻧﮕﺎر‬

‫‪67‬‬

‫ﺑﻮد؟ ﭼﻮن ﻣﯽﮔﻔﺖ »ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺪاي اﺳﭙﯿﻨﻮزا ﺑﺎور دارم‪ .‬ﺧﺪاﯾﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را در ﻧﻈﻢ‬

‫ﻫﺎرﻣﻮﻧﯿﮏ ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻫﺴﺖ آﺷﮑﺎر ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺧﺪاﯾﯽ ﮐﻪ دﻟﻤﺸﻐﻮل ﺗﻘﺪﯾﺮ و اﻋﻤﺎل آدﻣﯿﺎن ﺑﺎﺷﺪ«‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺎﻧﯽ واژﮔﺎن را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﺧﺪاﺑﺎوران ﺑﻪ وﺟﻮد ﻫﻮﺷﯽ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺧﻠﻖ ﺟﻬﺎن در روز ازل‪ ،‬ﻫﻨﻮز ﻫﻤﯿﻦ دور و ﺑﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺮ اﻋﻤﺎل ﻣﺨﻠﻮﻗﺎتاش ﻧﻈﺎرت و در‬ ‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ آﻧﻬﺎ دﺧﺎﻟﺖ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﺴﯿﺎري از ﻧﻈﺎمﻫﺎي ﺧﺪاﺑﺎور ﮐﺎﻣﻼ در اﻣﻮر آدﻣﯿﺎن دﺧﯿﻞ اﺳﺖ‪ .‬او‬ ‫دﻋﺎﻫﺎ را اﺟﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ﮔﻨﺎﻫﺎن را ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ ﯾﺎ ﺳﺰا ﻣﯽدﻫﺪ؛ ﺑﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﻌﺠﺰه در اﻣﻮر ﺟﻬﺎن دﺳﺖ ﻣﯽﺑﺮد؛‬ ‫‪Pantheist‬‬

‫‪٦٧‬‬


‫‪٤٥‬‬

‫ﺣﺴﺎب اﻋﻤﺎل ﻧﯿﮏ و ﺑﺪ را دارد‪ ،‬و ﻣﯽداﻧﺪ ﺷﻤﺎ ﮐ‪‬ﯽ ﺑﺪانﻫﺎ دﺳﺖ ﻣﯽﯾﺎزﯾﺪ )ﯾﺎ ﺣﺘﯽ در ﻣﻮرد اﻧﺠﺎم ﺷﺎن‬ ‫ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﺪ(‪.‬‬

‫د‪‬ﺋﯿﺴﺖ‪68‬ﻫﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ وﺟﻮد ﯾﮏ ﻫﻮش ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎور دارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺧﺪاي ﻣﻮرد ﻧﻈﺮآﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺻﺮﻓﺎً ﻫﻮﺷﯽ‬

‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﮐﯿﻬﺎن را وﺿﻊ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﺧﺪاي دﺋﯿﺴﺖﻫﺎ ﻫﺮﮔﺰ در‬ ‫اﻣﻮر ﺟﺎري ﺟﻬﺎن ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻫﯿﭻ ﻋﻼﻗﻪي ﺧﺎﺻﯽ ﺑﻪ اﻣﻮر ﺑﺸﺮي ﻧﺪارد‪ .‬ﻫﻤﻪ‪-‬ﺧﺪااﻧﮕﺎر اﺻﻼً‬ ‫اﻋﺘﻘﺎدي ﺑﻪ ﺧﺪاي ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﺎ واژهي ﺧﺪا را ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﺟﻨﺒﻪي ﻣﻌﻨﻮي ﻃﺒﯿﻌﺖ‪ ،‬ﯾﺎ‬ ‫ﮐﯿﻬﺎن‪ ،‬ﯾﺎ ﻗﺎﻧﻮﻧﻤﻨﺪي ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ اﻣﻮر ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮد‪.‬‬ ‫ﻓﺮق دﺋﯿﺴﺖ ﺑﺎ ﺧﺪاﭘﺮﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاي دﺋﯿﺴﺘﯽ دﻋﺎﻫﺎ را اﺟﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻼﻗﻪاي ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻨﺎﻫﺎن و اﻋﺘﺮاﻓﺎت ﻧﺪارد؛ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻧﺪ و ﻧﻤﯽاﻧﺪﯾﺸﺪ و ﺑﺎ ﻣﻌﺠﺰات ﺑﻮﻟﻬﻮﺳﺎﻧﻪ در ﮐﺎر ﺟﻬﺎن ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﻓﺮق دﺋﯿﺴﺖ ﺑﺎ ﭘﺎنﺗﺌﯿﺴﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاي دﺋﯿﺴﺖﻫﺎ ﻧﻮﻋﯽ ﻫﻮش ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮﺧﻼف ﺧﺪاي‬ ‫ﭘﺎنﺗﺌﯿﺴﺖﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺘﺮادف اﺳﺘﻌﺎري ﯾﺎ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪاي ﺑﺮاي ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﯾﺎ ﺑﺮاي ﺟﻬﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺎنﺗﺌﯿﺴﻢ‪ ،‬ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﺟﻼزده اﺳﺖ؛‬

‫دﺋﯿﺴﻢ‪ ،69‬ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ رﻧﮓ و رو رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻗﻮت ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻼت ﻗﺼﺎر اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ »ﺧﺪا ﻇﺮﯾﻒ اﺳﺖ اﻣﺎ ﺑﺪاﻧﺪﯾﺶ ﻧﯿﺴﺖ«‬ ‫ﯾﺎ »ﺧﺪا ﺗﺎس ﻧﻤﯽرﯾﺰد« ﯾﺎ »آﯾﺎ ﺧﺪا در آﻓﺮﯾﻨﺶ ﺟﻬﺎن ﮔﺰﯾﻨﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﻫﻢ داﺷﺖ؟« ﭘﺎنﺗﺌﯿﺴﺘﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ دﺋﯿﺴﺘﯽ‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻧﻪ ﺧﺪاﺑﺎوراﻧﻪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺧﺪا ﺗﺎس ﻧﻤﯽرﯾﺰد را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ ﮐﺘﺮهاي ﺑﻮدن‬ ‫در ذات اﻣﻮر ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﻌﻨﺎي آﯾﺎ ﺧﺪا در آﻓﺮﯾﻨﺶ ﺟﻬﺎن ﮔﺰﯾﻨﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﻫﻢ داﺷﺖ؟ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ‬ ‫ﺟﻬﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪي دﯾﮕﺮي آﻏﺎز ﺷﻮد؟ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ "ﺧﺪا" را ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﺳﺘﻌﺎري و ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ ﺑﻪ‬ ‫‪٦٨‬‬

‫‪Deist‬‬ ‫‪ ٦٩‬دﺋﯿﺴﻢ را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ اﯾﻦ اﺻﻄﻼح در واﻗﻊ ﯾﮏ ﺑﺎزي ﺑﺎ واژه ﺗﺌﯿﺴﻢ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ در زﺑﺎن ﻻﺗﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻠﺴﻔﻪ دﺋﯿﺴﻢ ﯾﺎ‬ ‫ﺧﺪاﺑﺎوري ﺧﺮدﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ در ﻋﺼﺮ روﺷﻨﮕﺮي ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻧﺨﺴﺖ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺧﺮدﮔﺮا ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﯽآﻧﮑﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻧﻨﮓ و ﻋﺎر ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ را ﺑﻪ ﺟﺎن ﺑﺨﺮﻧﺪ‪ ،‬از‬ ‫دﺳﺖ ﺧﺮاﻓﺎت دﯾﻦ رﻫﺎ ﺷﺪه و آزاداﻧﻪ ﻓﯿﺰﯾﮏ را ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮏ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺟﺎن ﻻك‪ ،‬دﯾﻮﯾﺪ ﻫﯿﻮم و وﻟﺘﺮ ﺳﺮﺷﻨﺎسﺗﺮﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان دﺋﯿﺴﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺑﻌﺪا ﺑﺎ ﮐﺸﻒ ﺑﺰرگ داروﯾﻦ و اوجﮔﯿﺮي ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﻣﺎرﮐﺲ و ﻫﻮاداراﻧﺶ‪ ،‬دﺋﯿﺴﻢ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺧﻮد را از دﺳﺖ داد و داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن و‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮان ﺑﻌﺪي ﺟﺴﻮراﻧﻪﺗﺮ ﭘﻨﺒﻪ ﺧﺪا و آﻓﺮﯾﻨﺶ و دﯾﻦ را ﯾﮑﺴﺮه زدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦﺣﺎل ﻫﻨﻮز ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ وﺟﻮد ﺧﺪا را رد ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ وﻟﯽ‬

‫ﺧﺮدﮔﺮا ﺑﻮده و ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰي وراي ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ را ﺑﺎور ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬دﺋﯿﺴﺖ ﯾﺎ ﺧﺪاﺷﻨﺎس ﺑﯽدﯾﻦ ﮔﻔﺖ‪ .‬رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ ﺷﺪﯾﺪا ﺑﺎ دﺋﯿﺴﻢ ﻣﺸﮑﻞ دارد و‬ ‫ﺗﻼش دارد ﭘﺎنﺗﺌﯿﺴﻢ )ﻫﻤﻪ ﺧﺪااﻧﮕﺎري( و ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﻢ )ﻃﺒﯿﻌﺖ ﮔﺮاﯾﯽ( را ﻫﻢﭘﯿﻤﺎن آﺗﺌﯿﺴﻢ )ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ( و در ﺑﺮاﺑﺮ دﺋﯿﺴﻢ و ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﮕﯿﺮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل‬

‫در ﻣﯿﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺮدم ﻋﻤﻼ ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﻣﯿﺎن دﺋﯿﺴﻢ‪ ،‬ﭘﺎنﺗﺌﯿﺴﻢ و ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺴﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ ﭘﯿﺮوان اﯾﻦ ﺳﻪ ﮔﺮوه ﻫﻤﻪ ﺑﺎ دﯾﻦ و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮاﻧﺶ ﺿﺪﯾﺖ دارﻧﺪ وﻟﯽ‬ ‫ﻫﯿﭻﮐﺪام ﺗﻼش ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﺑﺮاي دﺷﻤﻨﯽ ﺑﺎ ﺧﺪا ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ و ﮔﻬﮕﺎه ﻧﺎم ﺧﺪا را در ﻧﻮﺷﺘﺎر و ﮔﻔﺘﺎر ﻣﯽآورﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ آﺗﺌﯿﺴﺖﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن ﻣﺎرﮐﺲ‪ ،‬ﻧﯿﭽﻪ‬ ‫ﯾﺎ ﻫﻤﯿﻦ داوﮐﯿﻨﺰ را ﺑﻪ ﺧﺪاﺳﺘﯿﺰيﺷﺎن ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٤٦‬‬

‫ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮد‪ .‬ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ ﻫﻢ ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻏﻠﺐ ﻓﯿﺰﯾﮑﺪانﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن اﺳﺘﻌﺎري دﯾﻨﯽ‬

‫ﻣﯽﻟﻐﺰﻧﺪ‪ 70.‬ﭘﻞ دﯾﻮﯾﺰ در ﮐﺘﺎب ذﻫﻦ ﺧﺪا ﻣﯿﺎن ﻫﻤﻪ‪-‬ﺧﺪااﻧﮕﺎري اﯾﻨﺸﺘﯿﻨﯽ و ﻧﻮﻋﯽ دﺋﯿﺴﻢ ﻣﺒﻬﻢ در ﻧﻮﺳﺎن‬ ‫اﺳﺖ – ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺪاﺷﺖ آن ﺟﺎﯾﺰهي ﺗﻤﭙﻠﺘﻮن را درﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺎﯾﺰه ﻣﺒﻠﻎ ﻫﻨﮕﻔﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﺮﺳﺎﻟﻪ ﺑﻨﯿﺎد ﺗﻤﭙﻠﺘﻮن اﻫﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪاﻧﯽ داده ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﺎﺿﺮﻧﺪ ﺣﺮﻓﻬﺎي دﻟﭙﺴﻨﺪي‬ ‫درﺑﺎرهي دﯾﻦ ﺑﺰﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺎرل ﺳﺎﮔﺎن اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬اﮔﺮ ﻣﻌﻨﺎي "ﺧﺪا" اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ دﺳﺘﻪ‬

‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﺮ ﺟﻬﺎن ﺣﺎﮐﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺧﺪا وﺟﻮد دارد‪ .‬اﻣﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺧﺪاﯾﯽ از ﻧﻈﺮ ﻋﺎﻃﻔﯽ راﺿﯽ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪه ﻧﯿﺴﺖ ‪ ...‬دﻋﺎ ﮐﺮدن ﺑﻪ درﮔﺎه ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺮاﻧﺶ ﭼﻨﺪان ﮐﺎر ﻣﻌﻘﻮﻟﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪«.‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺎﻟﯿﺠﻨﺎب دﮐﺘﺮ ﻓﻮﻟﺘﻮن ﺟﯽ ‪.‬ﺷﯿﻦ‪ ،‬اﺳﺘﺎد داﻧﺸﮕﺎه ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪي‬ ‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺳﺎﮔﺎن را ﭘﯿﺸﮕﻮﯾﯽ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬او در دﻫﻪي ‪ ۴٠‬در ﺑﺨﺸﯽ از ﺣﻤﻠﻪي ﺗﻨﺪ و ﺗﯿﺰش ﺑﻪ اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‬ ‫ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻧﮑﺎر ﺧﺪاي ﺷﺨﺼﯿﺖدار‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﻃﻌﻨﻪ آﻣﯿﺰ ﻣﯽﭘﺮﺳﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد‬ ‫را وﻗﻒ ﮐﻬﮑﺸﺎن راه ﺷﯿﺮي ﮐﻨﺪ؟‬ ‫ﻣﻦ آرزو دارم ﮐﻪ ﻓﯿﺰﯾﮏدانﻫﺎ از ﮐﺎرﺑﺮد واژهي ﺧﺪا ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎي ﺧﺎص اﺳﺘﻌﺎري ﭘﺮﻫﯿﺰ ﮐﻨﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﺧﺪاي اﺳﺘﻌﺎري ﯾﺎ وﺣﺪت وﺟﻮديِ ﻓﯿﺰﯾﮏداﻧﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاي ﻣﺪاﺧﻠﻪﺟﻮ‪ ،‬ﻣﻌﺠﺰهﭘﺮداز‪ ،‬ﻓﮑﺮﺧﻮان‪،‬‬

‫ﺳﺰادﻫﻨﺪهي ﮔﻨﺎﻫﺎن‪ ،‬و اﺟﺎﺑﺖﮐﻨﻨﺪهي دﻋﺎ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻈﺮ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‪ ،71‬ﮐﺸﯿﺸﺎن و آﺧﻮﻧﺪﻫﺎ و‬

‫از زﻣﯿﻦ ﺗﺎ آﺳﻤﺎن ﻓﺮق دارد‪ 72.‬ﺧﻠﻂ ﻋﻤﺪي اﯾﻦ دو ﻣﻔﻬﻮم‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ‪ ،‬ﻣﺼﺪاق ﺑﺎرز ﺧﯿﺎﻧﺖ روﺷﻨﻔﮑﺮي‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪٧٠‬‬

‫ﺑﺎز ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﺰاره اﮐﻨﻮن ﮐﺎﻣﻼ ﻧﺎﺑﺠﺎ ﺟﻠﻮه ﻣﯽﮐﻨﺪ ﭼﻮن ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ در واﭘﺴﯿﻦ اﺛﺮ ﺧﻮد ﮐﺎﻣﻼ ﭘﻨﺒﻪ ﺧﺪا را زد‪ .‬و دﻗﯿﻘﺎ ﻫﻤﺎن ﺷﺒﮑﻪ ‪4‬‬

‫اﻧﮕﻠﯿﺲ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻨﺪ رﯾﺸﻪي ﻫﻤﻪي ﺷﺮﻫﺎ از داوﮐﯿﻨﺰ را ﭘﺨﺶ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي وﯾﮋهاي ﺑﻪ اﻧﮑﺎر ﺧﺪا از ﺳﻮي ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ اﺧﺘﺼﺎص داد و دﻗﯿﻘﺎ ﻫﻤﺎن آﻟﯿﺴﺘﺮ‬ ‫ﻣﮏﮔﺮاث ﮐﻪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺘﻘﺪ داوﮐﯿﻨﺰ اﺳﺖ را دﻋﻮت ﮐﺮد ﺗﺎ اﯾﻨﺒﺎر ﻫﺎوﮐﯿﻨﮓ را رد ﮐﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪٧١‬‬

‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﻤﻪ ﻣﺘﺮﺟﻤﺎن در ﺗﺮﺟﻤﻪ ‪ Old Testament‬و ‪ New Testament‬ﺑﻪ دﺷﻮاري ﺑﺮﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﺟﺮا اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﺎن‬

‫اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﻨﺎﺑﺮ ﯾﮏ اﺷﺘﺒﺎه ﺑﺰرگ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﯾﻬﻮدﯾﺎن را "ﺗﻮرات" و ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن را "اﻧﺠﯿﻞ" ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﺘﺎ ﻣﺘﺮﺟﻢ‬ ‫ﺑﯿﭽﺎره ﮐﻪ ﻣﯽداﻧﺪ "ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ" ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﯾﻬﻮدﯾﺎن و "ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ" ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﺐ ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫درﺳﺘﯽ را ﻓﺪاي ﺳﺮﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﺮده و ﻧﺎﻣﻬﺎي ﺑﺎﻻ را ﺑﻪ ﺗﻮرات و اﻧﺠﯿﻞ ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪ! ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺗﻮرات ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻨﻬﺎ ‪ 5‬ﮐﺘﺎب از ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﭘﺮﺷﻤﺎر ﻣﻘﺪس ﯾﻬﻮد‬

‫اﺳﺖ و اﻧﺠﯿﻠﻬﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪ 4‬ﮐﺘﺎب ﮐﻪ از ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﻣﺴﯿﺢ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺳﭙﺲ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﻣﻘﺪس دﯾﮕﺮي ﻧﯿﺰ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮوز ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﻤﻪ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﻣﻘﺪس ﯾﻬﻮد و ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺠﻤﻮع ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ و ﻋﻬﺪ دﯾﺪ‪ Bible ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ "ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس" ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ﺧﻮب ﻫﻢ در اﯾﻨﺠﺎ ره ﺑﻪ ﺧﻄﺎ رﻓﺘﻪ و ‪ Bible‬را ﺑﻪ اﻧﺠﯿﻞ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده! ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻦ اﺻﻼﺣﺶ ﮐﺮدم‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٧٢‬دﻗﯿﻘﺎ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﻣﺼﺎدﯾﻘﯽ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﻣﯽآورد‪ ،‬دﺋﯿﺴﻢ ﻫﯿﭻ ﺗﻔﺎوت ﺑﻨﯿﺎدﯾﻨﯽ ﺑﺎ ﻫﻤﻪ‪-‬ﺧﺪاﭘﻨﺪاري و ﻃﺒﯿﻌﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﻧﺪارد و ﯾﮏ ﻣﻮرد‬ ‫دﺋﯿﺴﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻪ آن ﻣﯿﭙﺮدازد ﺑﺎور داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٤٧‬‬

‫اﺣﺘﺮام ﺑﻪ دﯾﻦ‬

‫ﻋﻨﻮان ﮐﺘﺎب ﻣﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻫﻢ ﺧﺪا‪ ،‬رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﺧﺪاي اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ و دﯾﮕﺮ داﻧﺸﻤﻨﺪان روﺷﻨﮕﺮي ﮐﻪ در ﺑﺨﺶ‬

‫ﻗﺒﻞ ﻧﺎم ﺑﺮدم ﻧﺪارد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﻻزم ﺑﻮد ﮐﻪ دﯾﻦ اﯾﻨﺸﺘﯿﻨﯽ را از ﺣﯿﻄﻪي ﺑﺤﺚ ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارم‪ :‬دﯾﺪﮔﺎه‬ ‫اﯾﻨﺸﺘﯿﻨﯽ ﻇﺮﻓﯿﺖ اﺛﺒﺎت ﺷﺪهاي ﺑﺮاي اﺑﻬﺎمزاﯾﯽ دارد‪ .‬در اداﻣﻪي اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ درﺑﺎرة ﺧﺪاﯾﮕﺎن‬

‫ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ .‬ﺧﺪاﯾﮕﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﺮوفﺗﺮﯾﻦ ﺷﺎن ﻧﺰد ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﯾﻬﻮه‪ ،‬ﺧﺪاي ﻋﻬﺪ‬ ‫ﻋﺘﯿﻖ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ زودي ﺳﺮ وﻗﺖ اﯾﻦ ﺟﻨﺎب ﺧﻮاﻫﻢ آﻣﺪ‪.‬‬

‫اﻣﺎ ﭘﯿﺶ از ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻄﻠﺐ دﯾﮕﺮي ﺑﭙﺮدازم ﮐﻪ اﮔﺮ ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﺑﻤﺎﻧﺪ‬ ‫ﮐﻞ ﮐﺘﺎب را ﺑﺮ ﻣﯽآﺷﻮﺑﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺎر ﺳﺨﻦ از آداب ﻣﻌﺎﺷﺮت اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﻣﺬﻫﺒﯽ از‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺳﺨﻨﺎﻧﻢ آزرده ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺘﻦ را ﻓﺎﻗﺪ اﺣﺘﺮام ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎدات ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﯿﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ اﯾﻦ اﺣﺴﺎس آزردﮔﯽ آﻧﺎن را از اداﻣﻪي ﺧﻮاﻧﺪن ﻣﻨﺼﺮف ﮐﻨﺪ ﻣﺎﯾﻪي ﺗﺄﺳﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ در‬ ‫اﯾﻨﺠﺎ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﻣﻮﺿﻮع را از ﻫﻤﯿﻦ اﺑﺘﺪا روﺷﻦ ﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ ﻓﺮض ﻫﻤﻪﺟﺎﮔﺴﺘﺮ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﮕﺎن – از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﯽدﯾﻨﺎن –آن را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﻣﺴﺘﻌﺪ رﻧﺠﺶ اﺳﺖ و ﺑﺎﯾﺪ آن را ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ دﯾﻮار ﺑﺲ ﺿﺨﯿﻢِ‬ ‫اﺣﺘﺮام ﺻﯿﺎﻧﺖ ﮐﺮد‪ ،‬اﺣﺘﺮاﻣﯽ از ﺳﻨﺨﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ آن اﺣﺘﺮام ﻋﺎدي ﮐﻪ از ﻫﺮ آدﻣﯽ در ﻗﺒﺎل ﻋﻘﺎﯾﺪ‬ ‫دﯾﮕﺮان اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود‪ .‬داﮔﻼس آداﻣﺰ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را اﻧﺪﮐﯽ ﭘﯿﺶ از ﻣﺮگاش در ﯾﮏ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﻓﯽاﻟﺒﺪاﻫﻪ‬ ‫در ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ ﺑﻪ ﭼﻨﺎن ﺷﯿﻮاﯾﯽ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺰ از ﺗﮑﺮار آن ﺧﺴﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮم‪: 73‬‬

‫»دﯾﻦ اﯾﺪهﻫﺎي ﺧﺎﺻﯽ در ﺑﻄﻦ ﺧﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﻘﺪﺳﺎت‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺤﺮﻣﺎت ﯾﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ آن ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻘﺪس و ﻣﺤﺮم ﺑﻮدن ﺷﺎن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﺣﺮف ﺑﺪ در ﻣﻮرد اﯾﻦ اﯾﺪهﻫﺎ ﯾﺎ‬ ‫اﻧﮕﺎرهﻫﺎ ﺑﺰﻧﯿﺪ‪ .‬ﻣﺒﺎدا ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻨﯿﺪ! ﭼﺮا ﻧﺒﺎﯾﺪ؟ ﭼﻮن ﮐﻪ ﻧﺒﺎﯾﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ ﺣﺰﺑﯽ رأي دﻫﺪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ‬ ‫ﻣﺨﺎﻟﻒ آن ﻫﺴﺘﯿﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﻪ او اﻧﺘﻘﺎد ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺑﯽ آن ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﺮﻧﺠﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺎﻟﯿﺎت ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻢ ﯾﺎ زﯾﺎد ﺷﻮد ﺷﻤﺎ آزادﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺮش را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .‬اﻣﺎ وﻗﺘﯽ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ‬ ‫ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﮕﻮﯾﺪ "ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺷﺮﻋﯽ ﻣﻦ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﯾﮑﺸﻨﺒﻪﻫﺎ ﭼﺮاﻏﯽ روﺷﻦ ﮐﻨﻢ"‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ "ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎدﺗﺎن اﺣﺘﺮام ﻣﯽﮔﺬارم"‪ .‬ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺣﺰب ﮐﺎرﮔﺮ ﯾﺎ ﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎر‪ ،‬ﺟﻤﻬﻮريﺧﻮاه‬

‫‪ ٧٣‬اﺧﻼق داوﮐﯿﻨﺰ در ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻦ اﺣﺘﺮام ﻣﻮﻟﻔﺎن و ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﮐﺮدن از آﻧﺎن و ﺳﭙﺎﺳﺪاري ﻣﺪام از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از آﻧﺎن ﭼﯿﺰي آﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﺮاي ﻣﺎ‬ ‫اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﮐﺎﻣﻼ اﻟﮕﻮﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺨﻦ از اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ دﺳﺘﺎوردﻫﺎ و ﺟﻤﻼت زرﯾﻦ دﯾﮕﺮان را ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد ﺑﺰﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻮن ﮐﺎري ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ‬ ‫ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري در ﻣﺤﯿﻂ آﮐﺎدﻣﯿﮏ ﻏﺮب ﻣﺤﺎل ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﻫﯿﭻ ﻟﺰوﻣﯽ ﻧﺪارد ﮐﻪ او در ﻫﺮ ﭘﺎراﮔﺮاف از ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ و ﻣﻘﺎﻻت و‬ ‫ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﺶ دﺳﺘﮑﻢ ﯾﮑﺒﺎر ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل و ﯾﺎدﮐﺮد از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان دﯾﮕﺮ ﺑﭙﺮدازد‪ .‬اﯾﻦ ﺳﺘﻮدﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٤٨‬‬

‫ﯾﺎ دﻣﻮﮐﺮات‪ ،‬اﯾﻦ ﯾﺎ آن ﻣﺪل اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﻣﮑﯿﻨﺘﺎش ﺑﻪ ﺟﺎي وﯾﻨﺪوز ﻣﺠﺎز ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ داﺷﺘﻦ ﻋﻘﺎﯾﺪي در‬ ‫ﻣﻮرد آﻏﺎز ﺟﻬﺎن‪ ،‬درﺑﺎرهي ﺧﻠﻘﺖ ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﻧﻪ؟ ‪...‬ﭼﻮن اﯾﻦ ﭼﯿﺰﻫﺎ ﻣﻘﺪﺳﺎت ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ‪ ...‬ﻣﺎ ﻋﺎدت ﮐﺮدهاﯾﻢ‬ ‫ﮐﻪ اﯾﺪهﻫﺎي دﯾﻨﯽ را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻧﮕﯿﺮﯾﻢ اﻣﺎ ﺧﯿﻠﯽ ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ رﯾﭽﺎرد )داوﮐﯿﻨﺰ( ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫ﭼﻪ ﺑﻠﻮاﯾﯽ ﺑﻪ ﭘﺎ ﻣﯽﺷﻮد! ﺗﺎ ﺑﺤﺚ دﯾﻦ ﭘﯿﺶ ﻣﯽآﯾﺪ ﻫﻤﻪ از ﮐﻮره در ﻣﯽروﻧﺪ ﭼﻮن ﺷﻤﺎ ﻣﺠﺎز ﺑﻪ ﺻﺤﺒﺖ‬ ‫درﺑﺎرهي اﻣﻮر دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ‪ .‬اﻣﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻨﮕﺮﯾﺪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﺪ ﮐﻪ اﻣﺘﻨﺎع از ﺑﺤﺚ آزاد‬ ‫درﺑﺎرهي ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت دﯾﻨﯽ ﻫﯿﭻ دﻟﯿﻠﯽ ﻧﺪارد ﺟﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎ ﯾﮏ ﺟﻮرﻫﺎﯾﯽ ﺑﯿﻦ ﺧﻮدﻣﺎن ﺗﻮاﻓﻖ ﮐﺮدهاﯾﻢ ﮐﻪ‬ ‫ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﺎب ﺑﺤﺚ از دﯾﻦ را ﮔﺸﻮد‪«.‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺜﺎل ﺑﺎرز از اﺣﺘﺮام ﭘﺮﻧﺨﻮت ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺎ )ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ( ﺑﻪ دﯾﻦ را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ واﻗﻌﺎ اﻫﻤﯿﺖ‬ ‫دارد‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن آﺳﺎنﺗﺮﯾﻦ راه ﻓﺮار از ﺧﺪﻣﺖ ﺳﺮﺑﺎزي‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻋﺬر ﺷﺮﻋﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‬ ‫‪.‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ رﻏﻢ اﯾﻨﮑﻪ ﺷﻤﺎ ﯾﮏ ﻓﯿﻠﺴﻮف اﺧﻼق ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﺗﺰ دﮐﺘﺮايﺗﺎن در ﺑﺎب ﺷﺮ ﺑﻮدن‬ ‫ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺟﺎﯾﺰه ﺑﺮده ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﺑﺎز ﻧﺘﻮاﻧﯿﺪ ﻣﺴﺌﻮﻻن ﻧﻈﺎم وﻇﯿﻔﻪ را ﻗﺎﻧﻊ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻧﺮﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﻋﺬر‬ ‫ﻋﻘﻠﯽ دارﯾﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺑﺘﻮاﻧﯿﺪ ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از واﻟﺪﯾﻦﺗﺎن ﯾﺎ ﻫﺮدو ﮐﻮﯾﮑﺮ ﺑﻮدهاﻧﺪ ﮐﺎرﺗﺎن ﻣﺜﻞ آب‬ ‫ﺧﻮردن راه ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ ،‬و ﻣﻬﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻘﺪر در ﻣﻮرد ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺻﻠﺢ ﻃﻠﺒﯽ و ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺬﻫﺐ ﮐﻮﯾﮑﺮ‪،‬‬ ‫ﺧﺎم و ﺑﯽ اﻃﻼع ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬در ﺳﻮﯾﻪي دﯾﮕﺮ ﻃﯿﻒ ﺻﻠﺢﻃﻠﺒﯽ‪ ،‬اﮐﺮاه ﺑﺰدﻻﻧﻪ در اﻃﻼق ﻧﺎمﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺟﻮ را ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ‪ .‬در اﯾﺮﻟﻨﺪ ﺷﻤﺎﻟﯽ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ و ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎنﻫﺎ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ‬ ‫ﻧﺎمﻫﺎي "ﻣﻠﯽ ﮔﺮاﯾﺎن" و "وﻓﺎداران" )ﺑﻪ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ( ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻏﻠﺐ ﺧﻮد واژهي "ﻣﺬاﻫﺐ " را ﺑﺪل ﺑﻪ‬ ‫"اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت" ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در ﭘﯽ اﺷﻐﺎال آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪-‬اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻋﺮاق‪ ،‬از "ﺻﻠﺢ ﺑﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت‬ ‫"ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﺗﺎ وﺧﺎﻣﺖ ﺟﻨﮓ داﺧﻠﯽ ﻣﯿﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﯿﻌﻪ و ﺳﻨﯽ را ﺗﺨﻔﯿﻒ ﺑﺨﺸﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺪال‬ ‫آﺷﮑﺎرا ﻣﺬﻫﺒﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ در ﺳﺮﺗﯿﺘﺮ روزﻧﺎﻣﻪ اﯾﻨﺪﯾﭙﻨﺪﻧﺖ ‪ ٢٠‬ﻣ‪‬ﯽ ‪ ٢٠٠۶‬ﻣﯽﺧﻮاﻧﯿﻢ ﮐﻪ آن را‬ ‫"ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﻗﻮﻣﯽ" ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ "ﻗﻮﻣﯽ" ﻫﻢ در اﯾﻦ ﺑﺎﻓﺖ ﯾﮏ ﻧﺤﻮ دﯾﮕﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺑﻪ ﺟﺎي‬ ‫"ﻣﺬﻫﺒﯽ" اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﻣﺎ در ﻋﺮاق ﺷﺎﻫﺪﯾﻢ ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﻣﺬﻫﺒﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻮرد ﯾﻮﮔﺴﻼوي ﺳﺎﺑﻖ ﻧﯿﺰ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ "‬ ‫ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﻗﻮﻣﯽ" ﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪﮔﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﺟﺎي "ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﻣﺬﻫﺒﯽ" ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺻﺮبﻫﺎي ارﺗﺪﮐﺲ‪،‬‬ ‫ﮐﺮواتﻫﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮﺳﻨﯿﺎﯾﯽ ﻣﺸﻐﻮل آن ﭘﺎﮐﺴﺎزيﻫﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪74‬‬

‫‪ 74‬ﺣﻘﯿﻘﺘﺎ ﯾﮑﯽ ﭘﻨﺪاﻧﺶ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻋﺮاق ﺑﺎ ﯾﻮﮔﺴﻼوي ﮐﻪ دﻫﻪﻫﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻻﺋﯿﮏ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﯽ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮده ﻧﺎﺑﺠﺎﺳﺖ‪ .‬در ﻋﺮاق ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﺳﻨﯽ‬ ‫اﺻﻼ ﭘﯿﻮﻧﺪي ﺑﻪ ﻗﻮﻣﯿﺖ ﻧﺪارد و ﮐﺸﺘﺎرﻫﺎي ﻋﺮاق و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن و ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن اﮔﺮ ‪ 100‬درﺻﺪ ﻣﺬﻫﺒﯽ و اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ 90 ،‬درﺻﺪ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ ﺻﺮبﻫﺎي ﻣﺜﻼ ارﺗﺪوﮐﺴﯽ ﮐﻪ در ﺟﻨﺎﯾﺎت ﺟﻨﮕﯽ ﺑﺮ ﺿﺪ آﻟﺒﺎﻧﯿﺎﯾﯽﺗﺒﺎرﻫﺎ و ﮐﺮواتﻫﺎ دﺳﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع از ﺑ‪‬ﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬ ‫ﻧﻤﯽﻧﮕﺮﯾﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻋﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ داﺳﺘﺎن ﺗﺮاژﯾﮏ ﻧﺴﻞﮐﺸﯽ ﻗﻮﻣﯽ در آﺳﯿﺎي ﻣﯿﺎﻧﻪ و ﻗﻔﻘﺎز ﻫﻢ در دﻫﻪ ‪ 90‬روي داد و آﻧﺠﺎ ﻫﻢ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻗﻮﻣﯿﺖ ارﻣﻨﯽ و‬


‫‪٤٩‬‬

‫ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎ و دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ دﯾﻦ ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻗﺎﺋﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮﺟﺎ ﺑﺤﺜﯽ درﺑﺎرهي اﺧﻼﻗﯿﺎت‬ ‫ﺟﻨﺴﯽ ﯾﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زادووﻟﺪ در ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺷﺮط ﺑﺒﻨﺪﯾﺪ ﮐﻪ رﻫﺒﺮان ﮔﺮوهﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‬ ‫ﻣﺬﻫﺒﯽ در ﮐﻤﯿﺘﻪﻫﺎي ﺑﺎﻧﻔﻮذ ﻋﻀﻮﯾﺖ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ در ﻣﯿﺰﮔﺮدﻫﺎي رادﯾﻮﯾﯽ ﯾﺎ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ ﺣﺎﺿﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‬ ‫‪.‬ﻣﻘﺼﻮدم اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ورود اﯾﻦ ﺳﻨﺦ را ﻣﻨﻊ ﯾﺎ ﻧﻈﺮاﺗﺸﺎن را ﺳﺎﻧﺴﻮر ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ ﭼﺮا ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺎ‬ ‫ﻫﻤﻮاره ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ درﮔﺎه آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺷﻮد؟ ﻣﮕﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﻬﺎرﺗﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﯿﺎس ﺑﺎ‪ ،‬ﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼق ﯾﺎ‬ ‫وﮐﻼي ﻣﺘﺨﺼﺺ در اﻣﻮر ﺧﺎﻧﻮاده ﯾﺎ ﭘﺰﺷﮑﺎن دارﻧﺪ؟ ﺣﺎل ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪي دﯾﮕﺮي از ﻣﺰﯾﺖ ﺧﺎص ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪن‬ ‫ﺑﺮاي دﯾﻦ اﺷﺎره ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬در ‪ ٢١‬ﻓﻮرﯾﻪي ‪ ٢٠٠۶‬دادﮔﺎه ﻋﺎﻟﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺣﮑﻢ داد ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﺮﻗﻪي‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯽ در ﻧﯿﻮﻣﮑﺰﯾﮑﻮ ﺑﺎﯾﺪ از ﺷﻤﻮل ﻗﺎﻧﻮن ﺿﺪ ﻣﺼﺮف داروﻫﺎي ﺗﻮﻫﻢزا ﻣﺴﺘﺜﻨﺎ ﺷﻮد‪ ،‬درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻤﮕﺎن ﻣﻠﺰم ﺑﻪ ﺗﺒﻌﯿﺖ از اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﻧﻮﺷﯿﺪن ﭼﺎي‬ ‫ﻫﻮاﺳﮑﺎ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺎوي داروي ﺗﻮﻫﻢ زا و ﻏﯿﺮﻗﺎﻧﻮﻧﯽ دي ﻣﺘﯿﻞ ﺗﺮﯾﻤﭙﺘﺎﻣﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ درك ﺧﺪا ﻧﺎﺋﻞ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ ﻓﻘﻂ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ دارو دركﺷﺎن را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﻫﯿﭻ ﺷﺎﻫﺪي‬ ‫اراﺋﻪ ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺑﺴﯿﺎري ﻫﺴﺖ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﻪ ﻣﺼﺮف ﺷﺎﻫﺪاﻧﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺴﮑﯿﻦ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻬﻮع و ﻧﺎراﺣﺘﯽ ﺳﺮﻃﺎﻧﯽﻫﺎي ﺗﺤﺖ ﺷﯿﻤﯽ درﻣﺎﻧﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﺎن دادﮔﺎه ﻋﺎﻟﯽ در ﺳﺎل ‪٢٠٠۵‬‬ ‫رأي داد ﮐﻪ ﻫﻤﻪي ﺑﯿﻤﺎراﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺻﺪ درﻣﺎﻧﯽ از ﺷﺎﻫﺪاﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﺸﻤﻮل ﺗﻌﻘﯿﺐ ﻗﻀﺎﯾﯽ‬ ‫ﻓﺪرال ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫دﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻫﻤﯿﺸﻪ‪ ،‬ﺧﺎل ﺑﺮﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﭼﻪ ﻣﯽﺷﻮد اﮔﺮ اﻋﻀﺎي ﯾﮏ اﻧﺠﻤﻦ ﻫﻨﺮي ﻧﺰد‬ ‫دادﮔﺎه ﻣﺪﻋﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ "ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ" ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ درك ﻧﻘﺎﺷﯽﻫﺎي اﻣﭙﺮﺳﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ ﯾﺎ ﺳﻮرآﻟﯿﺴﺘﯽ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫داروﻫﺎي ﺗﻮﻫﻢزا ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ وﻗﺘﯽ ﯾﮏ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﻧﯿﺎزي ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻋﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ‬ ‫دادﮔﺎه ﻣﻤﻠﮑﺖ واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻗﺪرت دﯾﻦ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺳﺎن ﯾﮏ ﻃﻠﺴﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻫﻔﺪه ﺳﺎل ﭘﯿﺶ‪ ،‬ﻣﻦ از ﺟﻤﻠﻪي ﺳﯽ وﺷﺶ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه و ﻫﻨﺮﻣﻨﺪي ﺑﻮدم ﮐﻪ ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺠﻠﻪي‬ ‫ﻧﯿﻮاﺳﺘﯿﺘﺰﻣ‪‬ﻦ ﻣﻄﻠﺒﯽ در ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهي ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي ﻧﮕﺎﺷﺘﻨﺪ‪ .‬آن زﻣﺎن ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي ﺑﻪ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﻓﺘﻮاي ﻗﺘﻞ ﺧﻤﯿﻨﯽ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻦ ﮐﻪ از اﺑﺮاز "ﻫﻤﺪﻟﯽ" رﻫﺒﺮان ﻣﺴﯿﺤﯽ و ﺣﺘﯽ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺳﮑﻮﻻرﻫﺎي ﻣﺘﻨﻔّﺬ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ "آزردﮔﯽ" و "رﻧﺠﺶ" ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ ﺑﻮدم‪ ،‬ﺗﻤﺜﯿﻞ ﻣﺸﺎﺑﻪ زﯾﺮ را‬ ‫ﭘﯿﺶ ﮐﺸﯿﺪم‪:‬‬

‫آذري ﺑﻮد ﺗﺎ ﻣﺴﯿﺤﯽ و ﻣﺴﻠﻤﺎن‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦﺣﺎل ﮐﻠﯿﺖ ﺳﺨﻦ داوﮐﯿﻨﺰ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﮕﺎه ﻣﺼﻠﺤﺘﯽ رﺳﺎﻧﻪ ﻫﺎ و دوﻟﺘﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﺬﻫﺐ و ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻨﺪي آن در ﻗﻮم و اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت‪،‬‬ ‫درﺳﺖ اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٥٠‬‬

‫»اﮔﺮ ﺣﺎﻣﯿﺎن آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ‪ 75‬ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺧﻮد ﺳﺨﻨﻮري ﮐﻨﻨﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺪﻋﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﺪاﺧﻞ ﻧﮋادي ﺧﻼف دﯾﻦﺷﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﯽ از ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ دمﺷﺎن را روي‬ ‫ﮐﻮلﺷﺎن ﻣﯽﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ و ﮐﻨﺎر ﻣﯽرﻓﺘﻨﺪ‪ «.‬و ﻓﺎﯾﺪه ﻧﺪارد اﮔﺮ ﮔﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻤﺜﯿﻞ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا‬ ‫آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ ﻫﯿﭻ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻧﺪارد‪ .‬اﺳﺎس اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻗﻮ‪‬ت و ﺟﻼل آن‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻧﺎﺷﯽ از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫دﯾﻦ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﺮ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﺎ ﻏﯿﺮﻣﺬﻫﺒﯽﻫﺎ ﻧﺎﭼﺎرﯾﻢ از ﺑﺎورﻫﺎﯾﻤﺎن دﻓﺎع ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ از‬ ‫ﯾﮏ دﯾﻨﺪار ﺑﺨﻮاﻫﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻤﺎناش را ﺑﺮاﯾﺘﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﻨﺪ ﭘﺎيﺗﺎن را از ﮔﻠﯿﻢ "آزادي دﯾﻨﯽ" ﺑﯿﺮون‬ ‫ﻧﻬﺎدهاﯾﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻧﺪرت واﻗﻌﻪاي در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ دﯾﺪهام ﮐﻪ رﺑﻂاش ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﯿﺸﺘﺮ از اﯾﻦ ﯾﮑﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫ﻟﻮسآﻧﺠﻠﺲ ﺗﺎﯾﻤﺰ ‪ ١٠‬آورﯾﻞ ‪ ٢٠٠۶‬ﮔﺰارش داد ﮐﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮔﺮوه ﻣﺴﯿﺤﯽ در داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎي‬ ‫ﺳﺮاﺳﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎ از داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎيﺷﺎن ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ وﺿﻊ ﻣﻘﺮرات ﺿﺪﺗﺒﻌﯿﺾ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻘﺮرات ﻣﻨﻊ آزار ﯾﺎ‬ ‫ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده از ﻫﻤﺠﻨﺲ ﮔﺮاﯾﺎن‪ ،‬ﺑﻪ دادﮔﺎه ﺷﮑﺎﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﻣﻌﺮوف دﯾﮕﺮ‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ ٢٠٠۴‬در اوﻫﺎﯾﻮ رخ داد‪ .‬در آﻧﺠﺎ دادﮔﺎﻫﯽ ﺣﮑﻢ داد ﮐﻪ‬ ‫ﻧﻮﺟﻮاﻧﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﯿﻤﺰ ﻧﯿﮑﺴﻮن ﺣﻖ دارد ﺗﯽﺷﺮﺗﯽ ﺑﭙﻮﺷﺪ ﮐﻪ روي آن ﻧﻮﺷﺘﻪ »ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ ﮔﻨﺎه اﺳﺖ‪،‬‬ ‫اﺳﻼم دروغ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﻘﻂﺟﻨﯿﻦ ﻗﺘﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻌﻀﯽ ﭼﯿﺰﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺳﯿﺎه و ﺳﻔﯿﺪاﻧﺪ« ﻣﺴﺌﻮﻻن ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﻪ ﺟﯿﻤﺰ‬ ‫ﻧﯿﮑﻠﺴﻮن ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﭘﻮﺷﯿﺪن ﭼﻨﯿﻦ ﺗﯽﺷﺮﺗﯽ ﻧﺪارد و واﻟﺪﯾﻦ اﯾﻦ ﭘﺴﺮ‪ ،‬ﻣﺪرﺳﻪ را ﺑﻪ دادﮔﺎه‬ ‫ﮐﺸﯿﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ اﯾﻦ واﻟﺪﯾﻦ ﺷﮑﺎﯾﺖﺷﺎن را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي اﺻﻞ آزادي ﺑﯿﺎن ﻣﻨﺪرج در اﺻﻼﺣﯿﻪي اول‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻃﺮح ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ دﻋﻮي ﻣﻌﻘﻮﻟﯽ ﻣﻄﺮح ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ زﯾﺮا از اﺻﻞ آزادي ﺑﯿﺎن اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﺻﻞ ﺷﺎﻣﻞ "ﺑﯿﺎن ﻧﻔﺮت‬ ‫"ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد ﻧﻔﺮت ﻣﻨﺸﺎء دﯾﻨﯽ دارد‪ ،‬ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ ﻧﻔﺮت ﻣﺤﺴﻮب ﻧﺸﻮد‬ ‫‪.‬ﻟﺬا‪ ،‬وﮐﻼي ﻧﯿﮑﺴﻮنﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﺎي اﺻﻞ آزادي ﺑﯿﺎن ﺑﻪ ﺣﻖ آزادي دﯾﻦ در ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﺮدﻧﺪ‬ ‫‪.‬ﺷﮑﺎﯾﺖ اﯾﻦ ﭘﺮوﻧﺪه ﺑﻪ ﯾﺎري اﺗﺤﺎدﯾﻪي ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮﻗﯽ آرﯾﺰوﻧﺎ ﺑﻪ ﺛﻤﺮ رﺳﯿﺪ‪ .‬اﺗﺤﺎدﯾﻪاي ﮐﻪ ﻫﺪﻓﺶ‬ ‫ﭘﯿﺸﺒﺮد ﺟﺪالﻫﺎي ﺣﻘﻮﻗﯽ در ﻣﻮرد آزادﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﺪف ﮐﺸﯿﺶ رﯾﮏ اﺳﮑﺎرﺑﺮو‪ ،‬ﺣﺎﻣﯽ ﮐﺎرزار اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﭘﺮوﻧﺪهﻫﺎي ﻣﺴﯿﺤﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﺎن و دﯾﮕﺮ ﮔﺮوهﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ دﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺑﯿﺎﺑﺪ‪ .‬او اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﺗﺒﻌﯿﺾﻫﺎ‬ ‫را ﮐﺎرزار ﺣﻘﻮق ﻣﺪﻧﯽ در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﻧﺎم ﻧﻬﺎده اﺳﺖ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﻖ ﻣﺴﯿﺤﯽ‬ ‫ﺑﻮدن ﺟﺎﯾﮕﺎﻫﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ ٧٥‬ﺟﺪاﯾﯽ ﺟﻤﺎﻋﺖﻫﺎي ﺳﯿﺎه و ﺳﻔﯿﺪ در آﻓﺮﯾﻘﺎي ﺟﻨﻮﺑﯽ ﮐﻪ در ‪ 1988‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي رو ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٥١‬‬

‫اﮔﺮ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ ﻣﻮﺿﻊﺷﺎن را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي اﺻﻞ آزادي ﺑﯿﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺮفﺷﺎن دﺷﻮار‬ ‫ﺑﻪ دل ﮐﺴﯽ ﻣﯽﻧﺸﯿﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻗﻀﯿﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺟﺎ ﺧﺘﻢ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻨﺎن ﻃﺮح دﻋﻮاي ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺒﻌﯿﺾ‬ ‫ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪن ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﺎن را ﺿﺪ‪-‬دﻋﻮاﯾﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺗﺒﻌﯿﺾ دﯾﻨﯽ ﺟﺎ ﻣﯽزﻧﻨﺪ! و ﻇﺎﻫﺮاً ﻗﺎﻧﻮن‬ ‫ﻫﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﻓﻨﺪ اﺣﺘﺮام ﻣﯽﮔﺬارد‪ .‬ﺑﺎ ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻨﮑﻪ »اﮔﺮ ﻣﺮا از ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﺎن ﺑﺎز دارﯾﺪ آزادي‬ ‫ﻋﻘﯿﺪهي ﻣﺮا زﯾﺮﭘﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻪاﯾﺪ« ﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﻧﻤﯽرﺳﯿﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ »اﯾﻦ ﺗﻮﻫﯿﻦ ﻧﮑﺮدن‪ ،‬آزادي دﯾﻨﯽ ﻣﺮا‬ ‫ﺧﺪﺷﻪدار ﻣﯽﮐﻨﺪ« ﮐﺎرﺗﺎن راه ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﺧﻮب ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻗﯽ ﻣﯿﺎن اﯾﻦ دو اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﺪ؟ در‬ ‫اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ "دﯾﻦ" ﺧﺎل ﺑﺮﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺼﻞ را ﺑﺎ ﯾﮏ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻮردي ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽرﺳﺎﻧﻢ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺎي اﺣﺘﺮام زﯾﺎد از ﺣﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﯾﻦ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻨﻮره در ﻓﻮرﯾﻪي ﺳﺎل ‪ ٢٠٠۶‬زﺑﺎﻧﻪ ﮐﺸﯿﺪ – اﭘﯿﺰود ﻣﺴﺨﺮهاي ﮐﻪ ﻣﯿﺎن ﮐﻤﺪي‬

‫ﻣﺤﺾ و ﺗﺮاژدي ﻣﺤﺾ در ﻧﻮﺳﺎن اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ ٢٠٠۵‬روزﻧﺎﻣﻪي داﻧﻤﺎرﮐﯽ ﯾﯿﻼﻧﺪز‪-‬ﭘ‪‬ﺴﺘ‪‬ﻦ‪ 76‬دوازده‬ ‫ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮر از ﻣﺤﻤﺪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﭼﺎپ ﮐﺮد‪ .‬در ﻃﯽ ﺳﻪ ﻣﺎه ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﮔﺮوهﻫﺎي ﮐﻮﭼﮑﯽ از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن داﻧﻤﺎرك ﺑﺎ‬ ‫ﻧﻘﺸﻪ و ﺗﺪﺑﯿﺮ آﺗﺶﺑﯿﺎر اﯾﻦ ﻣﻌﺮﮐﻪ در ﺟﻬﺎن اﺳﻼم ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭘﯿﺮو دو اﻣﺎم ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﭘﻨﺎﻫﻨﺪه ﺑﻪ داﻧﻤﺎرك آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ دو اﻣﺎم ﺑﺪﺧﻮاه در اواﺧﺮ ﺳﺎل ‪ ٢٠٠۵‬ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﭘﺮوﻧﺪهاي‬ ‫از داﻧﻤﺎرك ﺑﻪ ﻣﺼﺮ ﺳﻔﺮ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﺮوﻧﺪهاي ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﮑﺜﯿﺮ و در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن اﺳﻼم‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه در‬ ‫اﻧﺪوﻧﺰي‪ ،‬ﭘﺨﺶ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺮوﻧﺪه ﺣﺎوي اﮐﺎذﯾﺒﯽ در ﻣﻮرد ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺑﺪرﻓﺘﺎري ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن داﻧﻤﺎرك و‬ ‫اﯾﻦ دروغ ﺗﺤﺮﯾﮏآﻣﯿﺰ ﺑﻮد ﮐﻪ ﯾﯿﻼﻧﺪز‪-‬ﭘ‪‬ﺴﺘﻦ ﯾﮏ روزﻧﺎﻣﻪي دوﻟﺘﯽ اﺳﺖ‪ .‬دو اﻣﺎم داﻧﻤﺎرﮐﯽ ﻋﻼوه ﺑﺮ‬ ‫آن دوازده ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮر ﮐﺬاﯾﯽ‪ ،‬ﺳﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ دﯾﮕﺮ را ﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﺷﺎن ﻣﺸﮑﻮك ﺑﻮد و ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻫﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ‬ ‫داﻧﻤﺎرك ﻧﺪاﺷﺖ ﺿﻤﯿﻤﻪي ﭘﺮوﻧﺪه ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف دوازده ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮر اﺻﻠﯽ‪ ،‬اﯾﻦ ﺳﻪ ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮر‬ ‫اﻓﺰوده ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﻣﻮﻫﻦ ﺑﻮدﻧﺪ – ﯾﺎ ﺑﻪ ﻗﻮل ﻫﻮﭼﯿﮕﺮان ﻣﺘﻌﺼﺐ‪ ،‬ﻫﺘﺎﮐﯽ ﺑﻪ ﭼﻬﺮهي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از‬ ‫اﯾﻦ ﺳﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﮐﻪ ﺧﺼﻮﺻﺎً ﺗﻮﻫﯿﻦآﻣﯿﺰ ﺑﻮد‪ ،‬اﺻﻼً ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮر ﻧﺒﻮد ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ ﻋﮑﺲ ﻓَﮑﺲ ﺷﺪه ﺑﻮد از‬ ‫ﻣﺮدي رﯾﺸﻮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﻘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﭘﻮزهي ﺧﻮك زده ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﯾﮏ ﻣﺮد‬ ‫ﻓﺮاﻧﺴﻮي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دﯾﺪن ﯾﮏ ﻣﺴﺎﺑﻘﻪي ﺧﻮكﻫﺎ در ﯾﮏ ﺑﺎزار ﻣﮑﺎره در ﻗﺼﺒﻪاي در ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻣﯽرود و‬ ‫اﺛﺮ ﻋﮑﺎس ﺧﺒﺮﮔﺰاري آﺳﻮﺷﯿﺘﺖﭘﺮس ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻋﮑﺲ ﻧﻪ ﻫﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ‪ ‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ داﺷﺖ و ﻧﻪ دﺧﻠﯽ‬ ‫ﺑﻪ داﻧﻤﺎرك‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻏﯿﻮر‪ ،‬در راﻫﭙﯿﻤﺎﯾﯽ ﺗﺤﺮﯾﮏآﻣﯿﺰﺷﺎن در ﻗﺎﻫﺮه ﻫﺮ ﺳﻪي اﯾﻦ ارﺗﺒﺎطﻫﺎ را ﻣﺴﻠّﻢ‬ ‫اﻧﮕﺎﺷﺘﻨﺪ ‪ ...‬و ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻧﺒﻮد‪.‬‬

‫‪Jyllands-Posten‬‬

‫‪٧٦‬‬


‫‪٥٢‬‬

‫ﭘﻨﺞ ﻣﺎه ﭘﺲ از ﭼﺎپ ﻧﺨﺴﺖ اﯾﻦ ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎ‪" ،‬ﻫﺘﺎﮐﯽ" و "ﺗﻮﻫﯿﻦ" ﺑﻪ دﻗﺖ دﺳﺖﭼﯿﻦ ﺷﺪه ﺑﻪ‬ ‫ﮐﻼﻫﮏ اﻧﻔﺠﺎرياش رﺳﯿﺪ‪ .‬ﺗﻈﺎﻫﺮﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن و ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﭘﺮﭼﻢ داﻧﻤﺎرك را آﺗﺶ زدﻧﺪ )‬

‫ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻦ ﭘﺮﭼﻢ را از ﮐﺠﺎ ﮔﯿﺮ آورده ﺑﻮدﻧﺪ؟‪ (77‬و درﺧﻮاﺳﺖﻫﺎي ﻫﯿﺴﺘﺮﯾﮏ ﺑﺮاي ﻋﺬرﺧﻮاﻫﯽ‬ ‫دوﻟﺖ داﻧﻤﺎرك از ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺳﺮ ﺑﺮآورد‪ .‬ﻋﺬرﺧﻮاﻫﯽ ﺑﺮاي ﭼﻪ؟ دوﻟﺖ داﻧﻤﺎرك ﮐﻪ ﻧﻪ ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎ را‬ ‫ﮐﺸﯿﺪه ﺑﻮد و ﻧﻪ ﭼﺎپ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﮔﻨﺎه داﻧﻤﺎرﮐﯽﻫﺎ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﮐﺸﻮرﺷﺎن آزادي ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت‬ ‫ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﻧﺰد ﻣﺮدم ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﻼد اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﻗﺎﺑﻞ درك اﺳﺖ‪.‬‬

‫روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ در ﻧﺮوژ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻪ و ﺣﺘﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه اﯾﻦ ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻋﻼم‬ ‫ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﺎ ﯾﯿﻼﻧﺪز‪-‬ﭘ‪‬ﺴﺘﻦ ﭼﺎپ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي اﻧﮕﺸﺖﻧﻤﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻢ‬ ‫ﺑﻪ آﺗﺶ ﻓﺘﻨﻪ اﻓﺰود‪ .‬ﺳﻔﺎرتﺧﺎﻧﻪﻫﺎ و ﮐﻨﺴﻮﻟﮕﺮيﻫﺎي داﻧﻤﺎرك درب و داﻏﺎن ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻻﻫﺎي داﻧﻤﺎرﮐﯽ‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺷﻬﺮوﻧﺪان داﻧﻤﺎرﮐﯽ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻏﺮﺑﯿﺎن‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ؛ ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎي‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯽ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن ﮐﻪ اﺻﻼً ﻫﯿﭻ ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺑﺎ داﻧﻤﺎرك ﯾﺎ اروﭘﺎ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻃﻌﻤﻪي ﺣﺮﯾﻖ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در ﻃﯽ‬ ‫ﺣﻤﻠﻪي آﺷﻮﺑﮕﺮان ﻟﯿﺒﯿﺎﯾﯽ و آﺗﺶ زدن ﮐﻨﺴﻮﻟﮕﺮي اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ در ﺑﻨﻐﺎزي‪ ،‬ﻧُﻪ ﻧﻔﺮ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ‬ ‫ﺟﺮﻣﯿﻦﮔﺮﯾﺮ ﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬آﻧﭽﻪ اﯾﻦ ﻣﺮدﻣﺎن واﻗﻌﺎ ﻋﺎﺷﻖاشاﻧﺪ‪ ،‬ﻏﻮﻏﺎﺳﺎﻻري اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ اﻣﺎم ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻧﯽ ﺟﺎﯾﺰهاي ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻري ﺑﺮاي ﺳﺮ "ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﺳﺖ داﻧﻤﺎرﮐﯽ" ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﮐﺮد – ﻇﺎﻫﺮا او ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ دوازده ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﯾﺴﺖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﻪ ﯾﮑﯽ‪ ،‬و ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻗﺮﯾﺐ‬ ‫ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻧﻤﯽداﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ ﺳﻪ ﺗﺎ از ﺗﻮﻫﯿﻦ آﻣﯿﺰﺗﺮﯾﻦ ﺗﺼﺎوﯾﺮ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺮﮔﺰ در داﻧﻤﺎرك ﻣﻨﺘﺸﺮ‬ ‫ﻧﺸﺪهاﻧﺪ و در ﺿﻤﻦ‪ ،‬ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻗﺮار اﺳﺖ از ﮐﺠﺎ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺷﻮد؟‬ ‫در ﻧﯿﺠﺮﯾﻪ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻌﺘﺮض ﺑﻪ ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎي داﻧﻤﺎرﮐﯽ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮐﻠﯿﺴﺎي ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن را آﺗﺶ‬ ‫زدﻧﺪ‪ ،‬و در ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ ﺑﺎ ﻗﻤﻪ ﺑﻪ ﺟﺎن ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻧﯿﺠﺮﯾﻪايﻫﺎي ﺳﯿﺎه ﭘﻮﺳﺖ اﻓﺘﺎدﻧﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺤﯽ را داﺧﻞ‬ ‫ﯾﮏ ﺗﯿﻮپ ﻻﺳﺘﯿﮑﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬آن ﺗﯿﻮپ را ﭘﺮ از ﻧﻔﺖ ﮐﺮدﻧﺪ و آﺗﺶ زدﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻋﮑﺲ ﺗﻈﺎﻫﺮﮐﻨﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﻼﮐﺎردﻫﺎﯾﺸﺎن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ "ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ را‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ اﺳﻼم ﺗﻮﻫﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺳﻼﺧﯽ ﮐﻨﯿﺪ" ‪" ،‬ﻣﺴﺨﺮه ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﺳﻼم را ﻗﺼﺎﺑﯽ ﮐﻨﯿﺪ" ‪" ،‬اروﭘﺎ ﺗﺎواﻧﺶ‬ ‫را ﻣﯽﭘﺮدازد ﻧﺎﺑﻮدي ﻧﺰدﯾﮏ اﺳﺖ" و‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮاً ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ ﻃﻌﻦ و ﮐﻨﺎﯾﻪاي در ﮐﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ "ﺳﺮ‬ ‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ اﺳﻼم دﯾﻦ ﺧﺸﻨﯽ اﺳﺖ ﻗﻄﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺮدد"‪.‬‬

‫‪ ٧٧‬داوﮐﯿﻨﺰ از ﮐﺸﻮر ﻣﺎ ﺧﺒﺮ ﻧﺪارد ﮐﻪ ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎﯾﯽ وﯾﮋه ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﭘﺮﭼﻢ آﻣﺮﯾﮑﺎ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﺶ را ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﺑﺮاي ﻣﺮاﺳﻢ ﻫﺎي‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﺗﺶ زدن‪ ،‬ﺧﺮﯾﺪاري ﻣﯽﮐﻨﺪ! ر‪.‬ب‬


‫‪٥٣‬‬

‫در ﭘﺲ اﯾﻦ وﻗﺎﯾﻊ‪ ،‬اَﻧﺪرو ﻣﻮﻟﺮ روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎر ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺳ‪‬ﺮ اﻗﺒﺎل ﺳﮑﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﯾﮏ ﺷﯿﺦ "‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﻪ رو" ﻣﺴﻠﻤﺎن‪ ،‬اﻧﺠﺎم داد‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﯾﻦ ﺟﻨﺎب ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اﻣﺮوزي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﯿﺎﻧﻪ رو ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫در ﻣﺼﺎﺣﺒﻪاش ﺑﺎ اﻧﺪرو ﻣﻮﻟﺮ ﻫﻨﻮز ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﺳﺨﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ زﻣﺎن ﺻﺪور ﻓﺘﻮاي ﻗﺘﻞ ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي ﮔﻔﺖ "‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻣﺠﺎزات ﻣﺮگ ﺑﺮاي او زﯾﺎدي ﺳﻬﻞ و ﺳﺎده ﺑﺎﺷﺪ" اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮐﻪ در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﻣﻨﺶ رﻫﺒﺮ ﺳﺎﺑﻖ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬زﻧﺪه ﯾﺎد دﮐﺘﺮ ذﮐﯽ ﺑ‪‬ﺪ‪‬وي‪ ،‬ﻓﻀﺎﺣﺖ ﺑﺎر ﺟﻠﻮه ﻣﯽﮐﺮد ﭼﺮا ﮐﻪ دﮐﺘﺮ ﺑﺪوي ﺑﻪ ﺳﻠﻤﺎن‬ ‫رﺷﺪي ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺧﺎﻧﻪي او ﭘﻨﺎه ﺑﮕﯿﺮد‪ .‬ﺳﮑﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﻟﺮ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﭼﻘﺪر دﻟﻤﺸﻐﻮل‬ ‫ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎي داﻧﻤﺎرﮐﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﺮ ﻫﻢ دﻟﻤﺸﻐﻮل ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻠﯽ ﻣﺘﻔﺎوت "ﻣﻦ ﻧﮕﺮان ﺑﻮدم ﮐﻪ‬ ‫واﮐﻨﺶ ﻣﻀﺤﮏ و ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﺳﺐ در ﻗﺒﺎل ﭼﻨﺪ ﻃﺮح ﺑﯽ ﻣﺰه در ﯾﮏ روزﻧﺎﻣﻪي ﮔﻤﻨﺎم داﻧﻤﺎرﮐﯽ ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﻣﺆﯾﺪ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ‪ ...‬اﺳﻼم و ﻏﺮب اﺻﻮﻻً آﺷﺘﯽﻧﺎﭘﺬﯾﺮاﻧﺪ"‪.‬‬ ‫از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺳﮑﺮاﻧﯽ روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽ را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭼﺎپ ﻧﮑﺮدن ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎ ﺗﺤﺴﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻮﻟﺮ ﻧﻈﺮ ﻏﺎﻟﺐ ﻧﺸﺮﯾﺎت ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽﻫﺎ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه و ﻓﻤﯿﻨﯿﺴﺖ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬زادهي اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮاي آزادي ﺟﻨﺴﯽ زﻧﺎن ﺗﻼش ﮐﺮده اﺳﺖ را اﺑﺮاز ﮐﺮد ﮐﻪ "ﺗﺠﺪﯾﺪ ﭼﺎپ ﻧﮑﺮدن ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎ ﺑﯿﺶ از‬ ‫آﻧﮑﻪ ﻧﺎﺷﯽ از ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺎﺧﺸﻨﻮدي ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﭘﺮﻫﯿﺰ از ﺧﺮد ﺷﺪن ﺷﯿﺸﻪﻫﺎﯾﺸﺎن ﺑﻮد"‪.‬‬ ‫ﺳﮑﺮاﻧﯽ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ "ﺣﺮﻣﺖ ﺷﺨﺺ رﺳﻮلاﷲ‪ ،‬ﺻﻞاﷲ ﻋﻠﯽ و ﺳﻠّﻢ‪ ،‬در ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼم آن ﻗﺪر‬ ‫ﻋﻤﯿﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺐ‪ ‬او ﺑﻪ ﮐﻼم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺐ‪ ‬ﻧﺒﯽ‪ ،‬ﻣﺎوراي ﻣﺤﺒﺖ ﺑﻪ واﻟﺪﯾﻦ ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻌﺸﻮﻗﻪﻫﺎ ﯾﺎ‬ ‫ﮐﻮدﮐﺎنﺗﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺐ‪ ‬ﻧﺒﯽ ﺟﺰء اﯾﻤﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ ﺣﮑﻢ اﺳﻼﻣﯽ ﻫﻢ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ آن ﮐﺸﯿﺪن ﺗﺼﻮﯾﺮ‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺣﺮام اﺳﺖ"‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﻣﻮﻟﺮ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪه‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ﻓﺮض را ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﯽﮔﺬارد ﮐﻪ‪:‬‬ ‫ارزشﻫﺎي اﺳﻼم ﺑﺮﺗﺮ از ﻫﻤﻪي ارزشﻫﺎي دﯾﮕﺮ اﺳﺖ – ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ ﻗﺒﻮل دارد‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ دﯾﻦ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ دﯾﻦ ﺷﺎن ﺗﻨﻬﺎ راه رﺳﺘﮕﺎري‪ ،‬درﺳﺘﯽ و روﺷﻨﺎﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﺮدم‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﯾﮏ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﻗﺮن ﻫﻔﺘﻤﯽ را ﺑﯿﺶ از ﺧﺎﻧﻮادهﺷﺎن دوﺳﺖ ﺑﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺷﺮﯾﻌﺖ را ﺟﺪي ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪...‬اﻟﺒﺘﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺷﺮﯾﻌﺖ را ﺟﺪي ﻧﮕﯿﺮﯾﺪ و اﺣﺘﺮاﻣﺎت‬ ‫ﻓﺎﺋﻘﻪ را ﺑﻪ ﺟﺎ ﻧﯿﺎورﯾﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﺪ‪ ،‬ﺗﻬﺪﯾﺪ در اﺑﻌﺎدي ﮐﻪ ﭘﺲ از ﻗﺮون وﺳﻄﺎ‬ ‫ﻫﯿﭻ دﯾﻦ دﯾﮕﺮي ﺑﺪان ﻣﺒﺎدرت ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪ .‬دﺷﻮار ﺑﺘﻮان ﺑﺮاي اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺪر ﺧﺸﻮﻧﺖ ﭼﻪ‬ ‫ﻟﺰوﻣﯽ دارد ﭘﺎﺳﺨﯽ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻮل ﻣﻮﻟﺮ »اﮔﺮ ﺣﻖ ﺑﺎ اﯾﻦ دﻟﻘﮏﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﯾﺴﺖﻫﺎ در‬ ‫ﻫﺮ ﺻﻮرت ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ ﻣﯽروﻧﺪ – اﯾﻦ ﻃﻮر ﻧﯿﺴﺖ؟ در اﯾﻦ ﺣﯿﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﺪ از ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﻫﺘﺎﮐﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻮد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻧﮕﺸﺖ ﺣﯿﺮت ﺑﮕﺰﯾﺪ‪ ،‬ﮔﺰارشﻫﺎي ﻋﻔﻮ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻞ درﺑﺎرهي ﺳﻮرﯾﻪ و ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدي را‬ ‫ﺑﺨﻮاﻧﯿﺪ‪«.‬‬


‫‪٥٤‬‬

‫ﺑﺴﯿﺎري ﻣﺘﻮﺟﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن واﮐﻨﺶ ﻫﯿﺴﺘﺮﯾﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﮐﻪ ﻣﺼﺮاﻧﻪ ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎي‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ را" ﺗﻮﻫﯿﻦ" ﺑﻪ ﺧﻮد ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎي ﮐﻠﯿﺸﻪاي ﺿﺪﯾﻬﻮدي ﮐﻪ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ در‬ ‫رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻣﯽرﺳﺪ ﺗﻌﺎرﺿﯽ ﻫﺴﺖ‪ .‬در ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن‪ ،‬ﯾﮏ ﻋﮑﺎس در ﻃﯽ ﯾﮏ ﺗﻈﺎﻫﺮات ﻋﻠﯿﻪ‬ ‫ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎي داﻧﻤﺎرﮐﯽ‪ ،‬ﻋﮑﺲ زﻧﯽ را ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﻼﮐﺎردش ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد "رﺣﻤﺖ ﺧﺪا ﺑﺮ ﻫﯿﺘﻠﺮ"‪.‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻟﯿﺒﺮال در واﮐﻨﺶ ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪهي دﯾﻮاﻧﻪوار‪ ،‬ﺧﺸﻮﻧﺖ را ﺗﻘﺒﯿﺢ ﮐﺮدﻧﺪ و‬ ‫درﺑﺎب آزادي ﺑﯿﺎن ﻣﻮﻋﻈﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ در ﻫﻤﺎن ﺣﯿﻦ "اﺣﺘﺮام" و "ﻫﻤﺪﻟﯽ" ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﻮﻫﯿﻦ ﻋﻤﯿﻖ‬ ‫و ﺟﺮﯾﺤﻪدار ﺷﺪن ﺣﺴﺎﺳﺎت و رﻧﺠﺶ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﯿﺰ اﺑﺮاز داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﺟﺮﯾﺤﻪ و‬ ‫رﻧﺠﺶ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﺎﺷﯽ از اﻋﻤﺎل ﺧﺸﻮﻧﺖ ﯾﺎ درد ﮐﺸﯿﺪن واﻗﻌﯽ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ‪.‬ﭼﯿﺰي ﻧﺒﻮده ﺟﺰ‬ ‫ﻟﮑﻪﻫﺎي ﻣﺮﮐﺐ ﺑﺮ روزﻧﺎﻣﻪاي ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﺮاي اﻓﺮوﺧﺘﻦ آﺗﺶ ﻓﺘﻨﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﺪ ﻋ‪‬ﻠَﻢ ﻧﻤﯽﺷﺪ‪ ،‬در ﺧﺎرج از‬ ‫داﻧﻤﺎرك ﮐﺴﯽ اﺳﻤﺶ را ﻫﻢ ﻧﻤﯽﺷﻨﯿﺪ‪.78‬‬

‫ﻣﻦ ﻣﻮاﻓﻖ رﻧﺠﺎﻧﺪن ﯾﺎ آزردن ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﻗﺼﺪ رﻧﺠﺎﻧﺪن او ﻧﯿﺴﺘﻢ‪ .‬دﻟﻨﮕﺮاﻧﯽ و ﺗﺸﻮﯾﺶ ﻣﻦ‬ ‫از اﻣﺘﯿﺎزات ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﺳﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺟﻮاﻣﻊ ﺳﮑﻮﻻر ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺬﻫﺐ اﻋﻄﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﻪي ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮرﻫﺎي ﺗﻤﺴﺨﺮآﻣﯿﺰ از ﭼﻬﺮهﻫﺎﯾﺸﺎن ﻋﺎدت ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﯿﭻ ﮐﺲ در دﻓﺎع از آﻧﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺷﻮرش‬ ‫ﻧﻤﯽزﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ دﯾﻦ ﭼﻪ ﻃﺮﻓﻪاي اﺳﺖ ﮐﻪ آن را ﺳﺰاوار اﺣﺘﺮام اﺳﺘﺜﻨﺎﯾﯽ ﻣﯽﺳﺎزد؟ ﺑﻪ ﻗﻮل اچ‪.‬ال ‪.‬ﻣ‪‬ﻨﮑ‪‬ﻦ »ﻣﺎ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ دﯾﻦ اﻃﺮاﻓﯿﺎنﻣﺎن اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﯾﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎ و ﺗﺎ آن ﺣﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ اﻃﺮاﻓﯿﺎن در ﻣﻮرد‬ ‫زﯾﺒﺎﯾﯽ ﻫﻤﺴﺮ و ﻫﻮﺷﻤﻨﺪي ﮐﻮدﮐﺎنﺷﺎن اﺣﺘﺮام ﻣﯽﮔﺬارﯾﻢ‪«.‬‬ ‫در ﭘﺮﺗﻮ اﯾﻦ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻧﺎﻣﺘﻮازن درﺑﺎرهي اﺣﺘﺮام ﺑﻪ دﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻋﺬر ﻣﯽﻧﻬﻢ‬ ‫‪.‬ﻣﻦ ﻋﺮﺑﺪه ﻧﻤﯽﮐﺸﻢ ﺗﺎ ﮐﺴﯽ را ﺑﺮﻧﺠﺎﻧﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻨﺎ ﻫﻢ ﻧﺪارم ﺗﺎ دﺳﺘﮑﺶ ﻣﺨﺼﻮص ﺑﭙﻮﺷﻢ و در ﺣﻤﻞ دﯾﻦ‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﻪاي ﺑﯿﺶ از ﻣﻼﺣﻈﻪي اﻣﻮر دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﺧﺮج دﻫﻢ‪.‬‬

‫‪ ٧٨‬ﺑﺎز ﺻﺪ رﺣﻤﺖ ﺑﻪ اﻣﺎﻣﺎن داﻧﻤﺎرﮐﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻫﻮﭼﯽﮔﺮي ﮐﺮده و ﺑﻪ اﺻﻄﻼح آﺗﺶ ﺑﯿﺎر ﻣﻌﺮﮐﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺘﺎﯾﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺒﮑﯽ ﮐﻪ ﺷﺮﯾﻌﺘﻤﺪاري – ﻣﺪﯾﺮ‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪ ﮐﯿﻬﺎن – اﺧﺘﺮاع ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷﺨﺺ ﯾﺎ ﮔﺮوﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮرد ﺣﻤﻼت وﯾﺮاﻧﮕﺮ و ﮔﺎزاﻧﺒﺮي ﺣﮑﻮﻣﺖ و ﮔﺮوه ﻫﺎي ﻓﺸﺎر ﻗﺮار ﺑﮕﯿﺮد‪ ،‬ﺷﺒﻨﺎﻣﻪ‬ ‫ﭼﺎپ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و در آن ﻣﻘﺎﻻت و ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮر ﺗﻮﻫﯿﻦ آﻣﯿﺰ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﻓﺮدا ﺻﺒﺢ ﺟﻬﺎد را آﻏﺎز ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ!! ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺷﯿﻮه ﺑﺎ اﻧﺠﻤﻦﻫﺎي‬ ‫داﻧﺸﺠﻮﯾﯽ و اﺣﺰاب اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﺟﺮم ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺗﻮﻫﯿﻦآﻣﯿﺰ ﺟﻌﻠﯽ ﺑﺮﺧﻮرد ﺷﺪ! ر‪.‬ب‬


‫‪٥٥‬‬

‫ﻓﺼﻞ‪٢‬‬

‫رﯾﺸﻪﻫﺎي دﯾﻦ‬ ‫از دﯾﺪ ﯾﮏ رواﻧﺸﻨﺎس ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬ﺟﻠﻮهﮔﺮي ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل ﻣﻨﺎﺳﮏ دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺑﻊ‪ ،‬رﻧﺞ و ﻣﺤﺮوﻣﯿﺖ در ﺑﺮ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ وﺿﻮح ﻣﺎﺗﺤﺖ ﺑﻮزﯾﻨﻪ ﮔﻮﯾﺎي آن اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﻦ ﺣﺎﺻﻞ‬ ‫اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫»ﻣﺎرك ﮐﻮﻫﻦ«‬

‫ﺣ‪‬ﮑﻢ داروﯾﻨﯽ‬ ‫در ﻣﻮرد اﯾﻨﮑﻪ دﯾﻦ از ﮐﺠﺎ آﻣﺪه و ﭼﺮا در ﻫﻤﻪي ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﯽ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﻧﻈﺮﯾﻪي‬ ‫ﻣﺤﺒﻮب ﺧﻮد را دارد‪ :‬دﯾﻦ ﺗﺴﻠﯽ و آراﻣﺶ ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﺣﺲ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﮔﺮوﻫﯽ را ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﯿﻞ ﻣﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﻓﻬﻢ ﻋﻠﺖ وﺟﻮديﻣﺎن را ارﺿﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ زودي ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎ ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ اﻣﺎ اﺑﺘﺪا‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﺑﺤﺚ را ﺑﺎ ﯾﮏ ﭘﺮﺳﺶ ﺑﻨﯿﺎدي ﺷﺮوع ﮐﻨﻢ‪ :‬ﭘﺮﺳﺸﯽ داروﯾﻨﯽ درﺑﺎرهي اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ .‬ﺧﻮاﻫﯿﻢ‬ ‫دﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ اوﻟﻮﯾﺖ دارد‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﻓﻬﻢ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎ ﻣﺤﺼﻮل اﻧﺘﺨﺎب داروﯾﻨﯽ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ از ﺧﻮد ﺑﭙﺮﺳﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻓﺸﺎر ﯾﺎ ﻓﺸﺎرﻫﺎﯾﯽ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺗﺎ ﮔﺮاﯾﺶ دﯾﻨﯽ در ﻣﺎ ﭘﺪﯾﺪ آﯾﺪ‪ .‬اوﻟﻮﯾﺖ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ‪ ،‬از ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻗﺘﺼﺎدي اﺳﺘﺎﻧﺪارد‬ ‫داروﯾﻨﯽ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬دﯾﻦ‪ ،‬ﻣ‪‬ﺼﺮف و ﺑﺴﯽ اﻓﺮاط ﮐﺎر اﺳﺖ؛ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ روﯾﻪي ﻫﻤﯿﺸﮕﯽ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﺻﺮاف و ﺣﺬف آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺣﺴﺎﺑﺪار ﺗﻨﮓﭼﺸﻢ و ﺑﺨﯿﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از دﯾﻨﺎري ﻧﻤﯽﮔﺬرد‪ ،‬و ﻫﺮ دﻗﯿﻘﻪ و ﺛﺎﻧﯿﻪ اﺗﻼف وﻗﺖ‬ ‫را ﺟﺰا ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل داروﯾﻦ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﺑﯽوﻗﻔﻪ و ﺧﺴﺘﮕﯽ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ »ﻫﺮ روز و ﻫﺮ‬ ‫ﺳﺎﻋﺖ در ﻣﻮرد ﻫﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮي ﺣﺘﯽ ﺟﺰﺋﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات‪ ،‬دﻗﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﺪ را ﻃﺮد ﻣﯽﮐﻨﺪ و‬ ‫ﻫﻤﻪي ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺧﻮب را ﺣﻔﻆ و اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ و ﺑﺎ ﻋﻤﻞ ﺧﺎﻣﻮش و ﻧﺎﻣﺤﺴﻮس ﺧﻮد‪ ،‬ﻫﺮﭼﻪ را ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻬﺒﻮد ﻋﻤﻞ ﻣﻮﺟﻮد ارﮔﺎﻧﯿﮏ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮﻣﯽﮔﺰﯾﻨﺪ«‪ .‬اﮔﺮ ﯾﮏ ﺟﺎﻧﻮر وﺣﺸﯽ ﮐﻨﺶ‬ ‫ﺑﯽﻓﺎﯾﺪهاي را ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻋﺎدت اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ رﻗﯿﺒﺎﻧﯽ را ﺑﺮﻣﯽﮔﺰﯾﻨﺪ ﮐﻪ آن وﻗﺖ و اﻧﺮژي را‬ ‫ﺻﺮف ﺑﻘﺎ و ﺗﻮﻟﯿﺪﻣﺜﻞ ﺧﻮد ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺘﻄﺎﻋﺖ ﺷﻮخ ﻃﺒﻌﯽﻫﺎي ﺳﺒﮏﺳﺮاﻧﻪ را ﻧﺪارد‪ .‬ﻫﻤﻮاره ﺑ‪‬ﺮد ﺑﺎ‬ ‫ﻓﺎﯾﺪهاﻧﮕﺎري ﺑﯽرﺣﻤﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻫﻤﯿﺸﻪ آﺷﮑﺎر ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬


‫‪٥٦‬‬

‫از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬دم ﻃﺎووس ﻣ‪‬ﺜَﻞ اﻋﻼي ﺳﺒﮏﺳﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ د‪‬م ﺷﮑﻮﻫﻤﻨﺪ ﺳﻮدي ﺑﺮاي ﺑﻘﺎي‬ ‫ﺻﺎﺣﺒﺶ ﻧﺪارد اﻣﺎ ﺳﻮد آن ﺑﻪ ژنﻫﺎﯾﯽ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ د‪‬م را از دﯾﮕﺮ رﻗﺒﺎي ﮐﻤﺘﺮ ﺷﮑﻮﻫﻤﻨﺪ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ دم ﯾﮏ آﮔﻬﯽ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﻗﺘﺼﺎد ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺟﻠﺐ ﻣﺎدﮔﺎن ﺣﺎﺻﻞ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﻪ در ﻣﻮرد وﻗﺖ و ﮐﺎري ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺮغ آﻻﭼﯿﻖ ﺻﺮف ﺗﺰﺋﯿﻦ آﻻﭼﯿﻖاش ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ :‬آﻻﭼﯿﻖ ﻫﻢ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﭘﺮﻧﺪه ﯾﮏ ﺟﻮر د‪‬م ﺧﺎرﺟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻋﻠﻒ‪ ،‬ﺗﺮﮐﻪﻫﺎ‪ ،‬ﻣﯿﻮهﻫﺎي‬ ‫رﻧﮕﯿﻦ‪ ،‬ﮔﻞﻫﺎ و‪ ،‬اﮔﺮ ﮔﯿﺮش آﻣﺪ‪ ،‬ﻣﻬﺮهﻫﺎ‪ ،‬ﺧﺮت و ﭘﺮتﻫﺎي ﺑﺮّاق و درب ﺑﻄﺮي ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﯾﺎ اﮔﺮ‬ ‫ﺑﺨﻮاﻫﯿﻢ ﻣﺜﺎﻟﯽ ﺑﺰﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ از ﻋﺎدت ﻏﺮﯾﺐ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﺑﻪ "ﺗﯿﻤﻢ ﻣﻮرﭼﻪ"‬ ‫ﻧﺎم ﺑﺒﺮﯾﻢ‪.‬‬ ‫از دﯾﺪ ﯾﮏ داروﯾﻨﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳﮏ دﯾﻨﯽ )ﺑﻪ ﻗﻮل د‪‬ن د‪‬ﻧ‪‬ﺖ( »ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻃﺎووﺳﯽ در ﺗﻸﻟﻮ ﺑﯿﺸﻪزار«‬ ‫ﺟﻠﻮهﮔﺮي ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬رﻓﺘﺎرﻫﺎي دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻧﺴﺨﻪي ﺑﺸﺮي ﺗﯿﻤﻢ ﻣﻮرﭼﻪ ﯾﺎ آﻻﭼﯿﻖﺳﺎزي ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫‪.‬رﻓﺘﺎرﻫﺎي دﯾﻨﯽ زﻣﺎنﺑ‪‬ﺮ‪ ،‬اﻧﺮژيﺑ‪‬ﺮ‪ ،‬و اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن زرق و ﺑﺮق ﭘﺮﻫﺎي زﯾﻨﺘﯽ ﻣﺮﻏﺎن ﺑﻬﺸﺘﯽاﻧﺪ‪ .‬دﯾﻦ‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺟﺎن ﻣﺆﻣﻨﺎن را‪ ،‬و ﺟﺎن دﯾﮕﺮان را‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﺑﯿﺎﻧﺪازد‪ .‬ﻫﺰاران ﻧﻔﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻋﺘﻘﺎد دﯾﻨﯽﺷﺎن‬ ‫ﺷﮑﻨﺠﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻮرد ﺗﻌﻘﯿﺐ ﻣﺘﻌﺼﺒﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ دﯾﻦ دﯾﮕﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻮاﻗﻊ‬ ‫ﻓﺮق ﻣﯿﺎن آن دو دﯾﻦ ﺑﻪ زﺣﻤﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﯿﺺ اﺳﺖ‪ .‬دﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ را ﻣﯽﺑﻠﻌﺪ و ﮔﺎه در ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﮐﻼن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳﺎﺧﺘﻦ ﯾﮏ ﮐﻠﯿﺴﺎي ﺟﺎﻣﻊ ﻗﺮون وﺳﻄﺎﯾﯽ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﺻﺪ ﻧﻔﺮ‪ -‬ﻗﺮن ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﺮﮔﺰ ﮐﺴﯽ در آن اﻗﺎﻣﺖ ﻧﻤﯽﮐﺮد ﯾﺎ ﻓﺎﯾﺪهي ﻣﺸﺨﺺ دﯾﮕﺮي ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻦ ﺑﻨﺎﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻮﻋﯽ دم‬ ‫ﻃﺎووس ﻣﻌﻤﺎراﻧﻪ ﺑﻮدﻧﺪ؟ اﮔﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﻫﺪف اﯾﻦ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ؟ در ﻗﺮون وﺳﻄﺎ و‬ ‫رﻧﺴﺎﻧﺲ‪ ،‬ذوق ﻫﻨﺮي ﺗﺎ ﺣﺪ زﯾﺎدي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ روﺣﺎﻧﯽ و ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﺮاي‬ ‫ﺟﻠﺐ رﺿﺎي ﺧﺪاﯾﺎن ﻣﯽﮐﺸﺘﻨﺪ و ﮐﺸﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬از ﮐﻤﺮﻫﺎي ﺷﻼق ﺧﻮردهﺷﺎن ﺧﻮن ﻣﯽﭼﮑﯿﺪ‪ ،‬و‬ ‫زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺧﻮد را وﻗﻒ زﻫﺪ و رﻫﺒﺎﻧﯿﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪي اﯾﻦ رﻓﺘﺎرﻫﺎ در ﺧﺪﻣﺖ دﯾﻦ ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﻪي اﯾﻦ‬ ‫ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﺮاي ﭼﻪ ﺑﻮد؟ ﻓﺎﯾﺪهي دﯾﻦ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ داروﯾﻨﯿﺴﺖﻫﺎ از ﻓﺎﯾﺪه ﻣﺮاد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﺨﺖ ﺑﻘﺎي ژنﻫﺎي ﻓﺮد اﺳﺖ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪي‬ ‫ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻏﺎﯾﺐ اﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﯾﺪهي داروﯾﻨﯽ ﻓﻘﻂ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ژنﻫﺎي ﯾﮏ اﻧﺪاﻣﻪي‬ ‫ﻣﻨﻔﺮد ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﻘﺼﻮد از ﻓﺎﯾﺪه ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺳﻪ اﻣﺮ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻣﻌﻨﺎي ﻓﺎﯾﺪه ﺑﺮﮔﻔﺘﻪ از ﻧﻈﺮﯾﻪي‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﻌﻨﺎي دوم ﻣﻨﺘﺞ از ﻧﻈﺮﯾﻪ اﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب‬

‫ﻓﻨﻮﺗﺎﯾﭗ ﮔﺴﺘﺮشﯾﺎﻓﺘﻪ از آن دﻓﺎع ﮐﺮدهام‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺟﺎﻧﺪاري ﮐﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ‬ ‫ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ ژنﻫﺎي ﯾﮏ ﺟﺎﻧﺪار دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮏ اﻧﮕﻞ‪ ،‬ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬د‪‬ن د‪‬ﻧ‪‬ﺖ ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‬


‫‪٥٧‬‬

‫»ﺳﺮﻣﺎﺧﻮردﮔﯽ ﻫﻢ ﻣﯿﺎن ﻫﻤﻪي آدﻣﯿﺎن ﺷﺎﯾﻊ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ ﺳﻮدي ﺑﺮاﯾﻤﺎن دارد‪ «.‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي‬ ‫ﻓﺮاواﻧﯽ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢ ﮐﻪ رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﺟﺎﻧﻮر ﺑﻪ ﻧﻔﻊ اﻧﺘﻘﺎل ﯾﮏ اﻧﮕﻞ ﺑﻪ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﻌﺪي اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را‬

‫در "ﻗﻀﯿﻪي اﺻﻠﯽ ﻓﻨﻮﺗﺎﯾﭗ ﮔﺴﺘﺮشﯾﺎﻓﺘﻪ" ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻼﺻﻪ ﮐﺮدهام‪» :‬رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﺟﺎﻧﻮر ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﺑﯿﺸﯿﻨﻪ‬

‫ﮐﺮدن ﺑﺨﺖ ﺑﻘﺎي ژنﻫﺎي ﻣﺎل ﻫﻤﺎن رﻓﺘﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﯾﻦ ژنﻫﺎ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺑﺪن ﺧﻮد آن ﺟﺎﻧﻮر ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﭼﻪ‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺳﻮم اﯾﻨﮑﻪ‪ ،‬در اﯾﻦ »ﻗﻀﯿﻪي اﺻﻠﯽ« ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺟﺎي »ژنﻫﺎ«‪ ،‬ﻋﺒﺎرت ﻋﺎمﺗﺮ »ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ« را‬ ‫ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﮐﻪ دﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﻣﺤﺘﻤﻼً ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ ﻓﺎﯾﺪهاي ﺑﺮاي ﭼﯿﺰي‬ ‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺷﺎﯾﺪ آن ﭼﯿﺰ‪ ،‬ﻣﺎ ﯾﺎ ژنﻫﺎﯾﻤﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﺪهﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ژنﻫﺎ ﻋﻤﻞ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻓﺎﯾﺪهي دﯾﻦ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺧﻮد اﯾﺪهﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬در اداﻣﻪ‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان »ﻧﺮم و‬ ‫آﻫﺴﺘﻪ ﺑﯿﺎ؛ ﻣﺒﺎدا ﻣ‪‬ﻢﻫﺎﯾﻢ را ﻟﮕﺪ ﮐﻨﯽ«‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽﺗﺮ‬ ‫داروﯾﻨﯿﺴﻢ ﻣﯽﭘﺮدازم ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ »ﻓﺎﯾﺪه« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻓﺎﯾﺪه ﺑﺮاي ﺑﻘﺎ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺜﻞ ﻓﺮد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻇﺎﻫﺮاً ﻗﺒﺎﯾﻞ ﺷﮑﺎرﭼﯽ‪-‬داﻧﻪ ﺟﻤﻊ ﮐﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻮﻣﯿﺎن اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهي ﻧﯿﺎﮐﺎن دور ﻣﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﯿﻢ اﺳﺘﺮﻧﻠﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻧﯿﻮزﻟﻨﺪي‪-‬اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﮏ ﺗﻀﺎد ﻋﻤﯿﻖ در زﻧﺪﮔﯽ اﯾﻦ ﻗﺒﺎﯾﻞ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺑﻮﻣﯿﺎن از ﯾﮏ ﺳﻮ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ اﺣﺴﻦ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﻣﺤﯿﻄﯽﺷﺎن اﻧﻄﺒﺎق ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻮل‬ ‫اﺳﺘﺮﻧﻠﯽ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﻮﻧﻪي ﺑﺸﺮ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪي ﻣﺎ ﯾﮏ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪي ﻣﻨﺤﻂ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﺑﻮﻣﯿﺎن ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺗﯽ از دﻧﯿﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺷﺎن دارﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﺨﺖ ﻣﺤﯿﻂ ﺧﻮد‬ ‫ﺟﺎن ﺑﻪ در ﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ذﻫﻦ ﺷﺎن ﻣﺎﻵﻣﺎل از ﺑﺎورﻫﺎي آﺷﮑﺎرا ﮐﺎذب اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎورﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ »ﺑﯿﻔﺎﯾﺪه« ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﻟﻘﺐ‬ ‫ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﺎﻧﻪايﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮد اﺳﺘﺮﻧﻠﯽ ﺑﻮﻣﯿﺎن ﭘﺎﭘﻮآ ﮔﯿﻨﻪي ﻧﻮ را ﭘﮋوﻫﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬آﻧﻬﺎ در ﺷﺮاﯾﻂ ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎﯾﯽ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ در آن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﺪد ﻓﻬﻢ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ دﻗﯿﻘﯽ از ﺷﺮاﯾﻂ زﯾﺴﺘﯽ ﻏﺬا ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ آﻧﺎن‬ ‫اﯾﻦ ﻓﻬﻢ را ﺑﺎ وﺳﻮاس ﻋﻤﯿﻖ و ﻣﺨﺮﺑﯽ درﺑﺎرهي ﻧﺠﺲ ﺑﻮدن ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ زﻧﺎن و ﺟﺎدوﮔﺮي ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺴﯿﺎري از اﯾﻦ ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽ ﺑﻪ ﺷﺪت از ﺳﺤﺮ و ﺟﺎدو در ﻫﺮاساﻧﺪ‪ ،‬و از ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺗﻮأم ﺑﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﻫﺮاس رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬اﺳﺘﺮﻧﻠﯽ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﺗﺎ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ »ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺎ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ و ﭼﻨﯿﻦ اﺣﻤﻖ ﺑﺎﺷﯿﻢ؟«‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﻣﻨﺎﺳﮏ و آداب دﯾﻨﯽ ﻧﺰد ﻣﺮدﻣﺎن ﺟﻬﺎن ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ را‬ ‫ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ ﮐﻪ ﻗﺴﻤﯽ ﺷﻮر دﯾﻨﯽ زﻣﺎنﺑ‪‬ﺮ‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪﺗﺮاش‪ ،‬ﺧﺼﻮﻣﺖزا‪ ،‬ﺿﺪواﻗﻌﯿﺖ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﺳﺎزﻧﺪه ﻧﺪاﺷﺘﻪ‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮﺧﯽ اﻓﺮاد ﺗﺤﺼﯿﻞﮐﺮده دﯾﻦ را رﻫﺎ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻏﻠﺐ آﻧﺎن در ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ دﯾﻨﯽ‬ ‫ﺑﺎر آﻣﺪهاﻧﺪﮐﻪ ﻻزم ﺑﻮده آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺑﺮاي ﺗﺮك دﯾﻦ آﺑﺎ و اﺟﺪادي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻟﻄﯿﻔﻪي ﻗﺪﯾﻤﯽ‬


‫‪٥٨‬‬

‫اﯾﺮﻟﻨﺪ ﺷﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺧﻮب‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﺑﯽﺧﺪا ﻫﺴﺘﯿﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﯽﺧﺪاي ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎناﯾﺪ ﯾﺎ ﺑﯽﺧﺪاي‬ ‫ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ؟« ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﻠﺨﯽ را ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ دﮔﺮﺟﻨﺲﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫)ﻫﺘﺮوﺳﮑﺴﻮاﻟﯿﺘﻪ( ﯾﮏ رﻓﺘﺎر ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل آدﻣﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ رﻓﺘﺎر دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺰ ﯾﮏ رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل ﻧﺰد آدﻣﯿﺎن اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ دو ﻣﻮرد ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﻓﺮادي ﻣﺴﺘﺜﻨﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﻪي اﯾﻦ اﺳﺘﺜﻨﺎﻫﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻗﻮاﻋﺪي را ﺗﺮك ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬و رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل ﯾﮏ ﮔﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ داروﯾﻨﯽ‬ ‫ﻣﯽﻃﻠﺒﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ داروﯾﻨﯽ ﺑﺮاي رﻓﺘﺎر ﺟﻨﺴﯽ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬اﯾﻦ رﻓﺘﺎر ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪﻣﺜﻞ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﯾﺎ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﯽ ﺧﻼف اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫درﺑﺎرهي رﻓﺘﺎر دﯾﻨﯽ ﭼﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ؟ ﭼﺮا اﻧﺴﺎنﻫﺎ روزه ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺳﺠﺪه ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬رﮐﻮع ﻣﯽروﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻮد زﻧﺠﯿﺮ ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪ ،‬آوﻧﮓوار ﺳﺮﺷﺎن را در ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﮏ دﯾﻮار ﺗﮑﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺟﻬﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻓﺮاﯾﺾ ﭘﺮﻫﺰﯾﻨﻪاي ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ ﮔﺮانﻣﺎﯾﻪ را ﻫﺪر ﻣﯽدﻫﺪ ﯾﺎ‪ ،‬در ﻣﻮارد ﺣﺎد‪ ،‬ﺟﺎن ﻣﯽﺳﺘﺎﻧﺪ؟‬

‫ﻓﻮاﯾﺪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ دﯾﻦ‬ ‫ﺷﻮاﻫﺪ اﻧﺪﮐﯽ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﺳﺘﺮس ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﻮاﻫﺪ ﻗﻮي ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺟﺎي ﺗﻌﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ اﮔﺮ در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد درﺳﺖ از آب درآﯾﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﮐﺎش ﻻزم ﻧﺒﻮد ﺑﯿﻔﺰاﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺛﺮات ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ رو ﻣﺆﯾﺪ ﺻﺤﺖ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل‬ ‫ﺟﻮرج ﺑﺮﻧﺎرد ﺷﺎو‪» :‬ﻣﺆﻣﻦ ﺷﺎدﺗﺮ از ﻣﺮﺗﺪ اﺳﺖ‪ ،‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﺴﺖ ﺷﺎدﺗﺮ از ﻫﺸﯿﺎر اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺗﺴﻠﯽ و ﻗﻮت ﻗﻠﺐ دادن‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪي ﮐﺎرﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﭘﺰﺷﮏ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮاي ﺑﯿﻤﺎرش اﻧﺠﺎم‬ ‫دﻫﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ اﺛﺮ ﺷﻔﺎﺑﺨﺶ اﯾﻦ ﺗﺴﻠﯽ را ﻣﻨﮑﺮ ﺷﻮﯾﻢ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﭘﺰﺷﮏ دﺳﺘﯽ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﻦ ﻣﯽﮐﺸﺪ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً اﻧﺮژي درﻣﺎﻧﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﺶ آﻣﺪه ﮐﻪ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ﺻﺪاي اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺑﺨﺶ آن ﭼﻬﺮهي ﻓﺮزاﻧﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﮔﻮﺷﯽاش ﺑﺎﻻي ﺳﺮم اﯾﺴﺘﺎده‪ ،‬ﮐﺴﺎﻟﺖ ﺟﺰﺋﯽ ﻣﻦ ﻓﻮراً ﺷﻔﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﺛﺮ داروﻧﻤﺎ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ و اﺻﻼً رازآﻣﯿﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻗﺮصﻫﺎي ﮐﺎذب‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﯿﭻ اﺛﺮ ﻓﺎرﻣﺎﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﺮز‬ ‫آﺷﮑﺎري ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻬﺒﻮد ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در آزﻣﻮنﻫﺎي داروﯾﯽ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﯾﮏ‬ ‫ﮔﺮوه ﺷﺎﻫﺪ را ﻫﻢ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ داروﻧﻤﺎ داد‪ ،‬ﺗﺎ اﺛﺮ ﺗﻠﻘﯿﻨﯽ داروﻧﻤﺎ ﻧﯿﺰ در ﻧﺘﯿﺠﻪي آزﻣﺎﯾﺶ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻮد‪ .‬و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ درﻣﺎنﻫﺎي ﻫﻤﯿﻮﭘﺎﺗﯿﮏ ﻇﺎﻫﺮاً ﻣﺆﺛﺮاﻧﺪ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ ﻣﯿﺰان داروﯾﯽ ﮐﻪ‬ ‫در اﯾﻦ درﻣﺎنﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎر داده ﻣﯽﺷﻮد آن ﻗﺪر اﻧﺪك اﺳﺖ ﮐﻪ اﺛﺮ اﺟﺰاي ﻣﺆﺛﺮﺷﺎن ﺑﻪ ﻗﺪر داروﻧﻤﺎ –‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺻﻔﺮ – اﺳﺖ‪ .‬از ﻗﻀﺎ‪ ،‬ﯾﮏ ﻧﺘﯿﺠﻪي اﺳﻒ ﺑﺎر دﺳﺖاﻧﺪازي وﮐﻼ ﺑﻪ ﺣﯿﻄﻪي ﭘﺰﺷﮑﺎن‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬


‫‪٥٩‬‬

‫اﻣﺮوزه ﭘﺰﺷﮑﺎن از ﮐﺎرﺑﺮد داروﻧﻤﺎ در درﻣﺎنﻫﺎي ﻋﺎدي ﻫﺮاس دارﻧﺪ‪ .‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺿﻮاﺑﻂ اداري‬ ‫ﭘﺰﺷﮑﺎن را وادارد ﺗﺎ در ﯾﺎدداﺷﺖ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﻤﺎر ﺑﺪانﻫﺎ دﺳﺘﺮﺳﯽ دارد ﺗﺠﻮﯾﺰ داروﻧﻤﺎ ﺑﺮاي آن ﺑﯿﻤﺎر را‬ ‫ذﮐﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻘﺾ ﻏﺮض اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﻮﭘﺎتﻫﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻮﻓﻘﺖﻫﺎﯾﯽ ﻧﺴﺒﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻨﻨﺪ زﯾﺮا‬ ‫آﻧﺎن‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﭘﺰﺷﮑﺎن ﺳﻨﺘﯽ‪ ،‬ﻫﻨﻮز ﻣﺠﺎزﻧﺪ ﮐﻪ‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﻧﺎم دﯾﮕﺮي‪ ،‬داروﻧﻤﺎ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﻧﺎن‬ ‫وﻗﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮاي ﮔﻔﺘﮕﻮ و اﺑﺮاز ﺷﻔﻘﺖ ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎر دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬در ﻋﻨﻔﻮان ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻫﻤﯿﻮﭘﺎﺗﯽ‪،‬‬ ‫ﺷﻬﺮت آن اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﻓﺰوده ﺷﺪ ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف روشﻫﺎي ﺳﺨﺖﮔﯿﺮاﻧﻪي ﻃﺐ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺠﺎﻣﺖ‪،‬‬ ‫درﻣﺎنﻫﺎي ﻫﻤﯿﻮﭘﺎﺗﯽ اﺻﻼً ﻫﯿﭻ ﮔﺰﻧﺪي ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎر ﻧﻤﯽزدﻧﺪ‪.‬‬ ‫آﯾﺎ دﯾﻦ ﯾﮏ داروﻧﻤﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ اﺳﺘﺮس‪ ،‬ﻋﻤﺮ را ﻣﯽاﻓﺰاﯾﺪ؟ ﺷﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﻃﻮر ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﺎﯾﺪ از ﭘﺲ اﻋﺘﺮاض ﺷﮑﺎﮐﺎﻧﻪ ﻫﻢ ﺑﺮآﯾﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﺷﮑﺎك ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎري را ذﮐﺮ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ دﯾﻦ ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ اﺳﺘﺮس ﻣﯽﺷﻮد ﻧﻪ ﻓﺮوﻧﺸﺎﻧﻨﺪهي آن‪ .‬ﻣﺜﻼً دﺷﻮار ﺑﺘﻮان ﺑﺎور ﮐﺮد ﮐﻪ‬ ‫اﮔﺮ ﯾﮏ آدم ﻋﺎدي ﺑﺎ ﻫﻮش ﮐﻤﺘﺮ از ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﮏ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﻮاره اﺣﺴﺎس ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮔﻨﺎﻫﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽاش ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ اﻧﺼﺎف ﻧﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ را اﻧﮕﺸﺖ ﻧﻤﺎ‬ ‫ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل ﮐﺘﯽ ﻟَﺪﻣ‪‬ﻦ‪ ،‬ﮐﻤﺪﯾﻦ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪» ،‬ﻫﻤﻪي دﯾﻦﻫﺎ ﻣﺜﻞ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ :‬دﯾﻦ اﺳﺎﺳﺎً ﻣﻌﺼﯿﺖ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻓﻘﻂ روزﻫﺎي ﺗﻌﻄﯿﻞاش ﻓﺮق ﻣﯽﮐﻨﺪ‪«.‬‬ ‫در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪي داروﻧﻤﺎ را ﻋﺎﺟﺰ از ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻓﺮاﮔﺴﺘﺮي دﯾﻦ در ﺟﻬﺎن ﻣﯽﯾﺎﺑﻢ‪ .‬ﻓﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ‬ ‫ﻋﻠﺖ دﯾﻨﺪاري ﻣﺎ اﯾﻦ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ ﺳﻄﺢ اﺳﺘﺮس ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽداده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ از‬ ‫ﭘﺲ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﭘﺪﯾﺪهاي ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻈﻤﺖ ﺑﺮ ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻧﻘﺸﯽ ﺛﺎﻧﻮي اﯾﻔﺎ ﮐﻨﺪ‪ .‬دﯾﻦ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪهي ﺳﺘﺮﮔﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺳﺘﺮﮔﯽ ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﯽﻃﻠﺒﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﮕﯽ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻫﻢ از ﺗﺒﯿﯿﻦ داروﯾﻨﯽ ﻓﺮو ﻣﯽﻣﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﻣﻨﻈﻮرم ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدهﻫﺎﯾﯽ از اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ »دﯾﻦ ﮐﻨﺠﮑﺎوي ﻣﺎ درﺑﺎرهي ﺟﻬﺎن و ﺟﺎﯾﮕﺎهﻣﺎن در ﺟﻬﺎن را ارﺿﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ«‪ ،‬ﯾﺎ »دﯾﻦ ﺗﺴﻠﯽ ﺑﺨﺶ‬ ‫اﺳﺖ«‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ در ﺑﻌﺪا ﺧﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ‪ ،‬ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ در اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻮدي ﺧﻮد ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ داروﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ اﺳﺘﯿﻮن ﭘﯿﻨﮑﺮ در ﮐﺘﺎﺑﺶ ذﻫﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ 79‬ﺑﻪ‬

‫درﺳﺘﯽ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﮐﺮده‪» :‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ را ﺑﺮﻣﯽ اﻧﮕﯿﺰﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ذﻫﻦ ﭼﻨﺎن ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﺑﺎورﻫﺎﯾﯽ ﺗﺴﻠﯽ ﺑﯿﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﮐﺬبﺷﺎن را درﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ از ﺳﺮﻣﺎ در ﺣﺎل‬ ‫ﯾﺦزدن اﺳﺖ ﻫﯿﭻ ﺗﺴﻼﯾﯽ در اﯾﻦ ﺑﺎور ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﮔﺮﻣﺶ اﺳﺖ؛ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ژﯾﺎن ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪه‬ ‫ﻫﯿﭻ آراﻣﺸﯽ در اﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪه ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺧﺮﮔﻮﺷﯽ ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ‪ «.‬دﺳﺖ آﺧﺮ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﺴﻠﯽ را ﺑﻪ‬ ‫‪How the Mind Works, Steven Pinker‬‬

‫‪٧٩‬‬


‫‪٦٠‬‬

‫ﺗﻌﺒﯿﺮ داروﯾﻨﯽ ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﺎر دﺷﻮارﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎي رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ‬ ‫درﺑﺎرهي اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا ﻣﺮدم ﺑﻌﻀﯽ ﺑﺎورﻫﺎ را ﻣﻄﻠﻮب ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ و ﺑﻌﻀﯽ را ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب‪ ،‬ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎﯾﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ‬

‫‪80‬‬

‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻧﻪ ﻏﺎﺋﯽ‪ .81‬داروﯾﻨﯿﺴﺖﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﻣﯿﺎن ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎي ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ و ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎي ﻏﺎﺋﯽ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻣﯽﻧﻬﻨﺪ‪ .‬ﺗﺒﯿﯿﻦ‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا اﺣﺘﺮاق در ﺳﯿﻠﻨﺪر ﻣﻮﺗﻮر رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻤﻊ ﺟﺮﻗﻪ ﻣﯽزﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺗﺒﯿﯿﻦ‬ ‫ﻧﻬﺎﯾﯽ اﯾﻦ اﺣﺘﺮاق ﻣﻌﻄﻮف ﺑﺎﯾﺪ ﻫﺪف ﻃﺮاﺣﯽ اﯾﻦ رﺧﺪاد را ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ راﻧﺶ ﭘﯿﺴﺘﻮن در‬

‫ﺳﯿﻠﻨﺪر‪ ،‬و ﮔﺮداﻧﺪن ﻣﯿﻞ ﻟﻨﮓ را ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻋﻠﺖ ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ دﯾﻦ ﺑﯿﺶﻓﻌﺎﻟﯽ ﮔﺮهﻫﺎي ﺧﺎﺻﯽ در ﻣﻐﺰ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻦ اﯾﻦ اﯾﺪهي ﻋﺼﺐﺷﻨﺎﺧﺘﯽ را ﭘﯽ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮم ﮐﻪ ﯾﮏ »ﻣﺮﮐﺰ ﺧﺪاﯾﯽ« در ﻣﻐﺰ ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻮن در‬ ‫اﯾﻨﺠﺎ ﻣﻘﺼﻮدم ﺟﺴﺘﺠﻮي ﻋﻠﻞ ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ دﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ دﺳﺖﮐﻢ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻋﺼﺐﺷﻨﺎﺳﺎن‬

‫ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺷﻤﺮ را‪ ،‬ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻤﺎن ﻣﯽآورﯾﻢ‪ :‬ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺧﺪا در‬

‫ﻋﺼﺮ ﻋﻠﻢ ﺑﺮاي ﺑﺤﺜﯽ دﻗﯿﻖ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدهي ﻣﺎﯾﮑﻞ ﭘِﺮﺳﯿﻨﮕﺮ و‬

‫دﯾﮕﺮان را ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﯿﻨﺶﻫﺎي دﯾﻨﯽ از ﺻﺮع ﻟُﺒﯽ ﻣﻮﻗﺘﯽ‪ 82‬ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫اﻣﺎ ﻣﺸﻐﻠﻪي ﻣﻦ در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ‪ ،‬ﺗﺒﯿﯿﻦ داروﯾﻨﯽ ﻏﺎﺋﯽ دﯾﻦ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﻋﺼﺐﺷﻨﺎﺳﺎن ﯾﮏ ﻣﺮﮐﺰ ﺧﺪاﯾﯽ‬ ‫در ﻣﻐﺰ ﺑﯿﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬داﻧﺸﻤﻨﺪان داروﯾﻨﯿﺴﺘﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻦ ﻫﻨﻮز ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺑﻔﻬﻤﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﺮا اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﮔﺰﯾﻨﺶ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮﮐﺰي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا آن دﺳﺘﻪ از ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ ﮐﻪ اﺳﺘﻌﺪاد ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﺑﺮاي داﺷﺘﻦ ﯾﮏ ﻣﺮﮐﺰ‬ ‫ﺧﺪاﯾﯽ در ﻣﻐﺰﺷﺎن داﺷﺘﻨﺪ ﺑﯿﺶ از رﻗﯿﺒﺎنﺷﺎن ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺘﻌﺪادي ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ و ﺗﻮﻟﯿﺪﻣﺜﻞ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ؟ ﭘﺮﺳﺶ ﻏﺎﺋﯽ داروﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ اﺳﺖ و ﻧﻪ از ﭘﺮﺳﺶ ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ ﻋﺼﺐﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ ﯾﺎ‬ ‫ﻋﻠﻤﯽﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﺎن ﭘﺮﺳﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دراﯾﻨﺠﺎ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫داروﯾﻨﯿﺴﺖﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻫﻢ ﺧﺮﺳﻨﺪ ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎﯾﯽ از اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﻫﻢ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ »دﯾﻦ‬ ‫اﺑﺰاري اﺳﺖ در دﺳﺖ ﻃﺒﻘﻪي ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮاي ﺑﻪ اﻧﻘﯿﺎد درآوردن ﻃﺒﻘﻪي ﻓﺮودﺳﺖ‪ «.‬ﻣﺴﻠﻤﺎ درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮدﮔﺎن ﺳﯿﺎﻫﭙﻮﺳﺖ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎ وﻋﺪهي ﺑﻬﺸﺖ ﺗﺴﻠﯽ ﻣﯽﯾﺎﻓﺘﻨﺪ و ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽﺷﺎن از ﺟﻬﺎن ﻓﻌﻠﯽ ﮐﺎﺳﺘﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ارﺑﺎﺑﺎن ﺷﺎن ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﮐﻪ آﯾﺎ ﮐﺎﻫﻨﺎن ﯾﺎ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺑﺪﺳﮕﺎل ﻋﻤﺪاً دﯾﻦ را‬ ‫اﺧﺘﺮاع ﮐﺮدهاﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ‪ ،‬ﭘﺮﺳﺶ ﺟﺎﻟﺒﯽ اﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﯿﻄﻪي ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﻮرﺧﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮدي ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮﺳﺶ ﻏﺎﺋﯽ داروﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﯾﮏ داروﯾﻨﯿﺴﺖ ﻫﻨﻮز ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﭙﺮﺳﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﺮدم‬ ‫ﻣﺴﺘﻌﺪ اﻓﺴﻮن ﺷﺪن ﺗﻮﺳﻂ دﯾﻦ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﺪﯾﻦ ﺳﺒﺐ ﻣﻮرد اﺳﺘﺜﻤﺎر ﮐﺎﻫﻨﺎن‪ ،‬ﺳﯿﺎﺳﯿﻮن و ﺷﺎﻫﺎن ﻗﺮار‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪٨٠‬‬

‫‪proximate‬‬ ‫‪ultimate‬‬ ‫‪٨٢‬‬ ‫‪temporal lobe epilepsy‬‬ ‫‪٨١‬‬


‫‪٦١‬‬

‫ﺷﺎﯾﺪ ﯾﮏ ﻋﻮام ﻓﺮﯾﺐ ﺑﺪﺳﮕﺎل ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺷﻬﻮت ﺟﻨﺴﯽ را ﻫﻢ اﺑﺰار ﻗﺪرت ﻃﻠﺒﯽ ﺧﻮد ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﯾﮏ‬ ‫داروﯾﻨﯿﺴﺖ ﻫﻨﻮز ﺑﺎﯾﺪ ﺑﭙﺮﺳﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا اﯾﻦ ﺣﺮﺑﻪ ﮐﺎرﺳﺎز اﺳﺖ؟ در ﻣﻮرد ﺷﻬﻮت ﺟﻨﺴﯽ‪ ،‬ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺎده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﻐﺰ ﻣﺎ ﭼﻨﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﺳﮑﺲ ﻟﺬت ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺳﮑﺲ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺑﻪ زادآوري ﻣﻨﺠﺮ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﯾﮏ ﺳﯿﺎﺳﺖورز ﻋﻮام ﻓﺮﯾﺐ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ از ﺷﮑﻨﺠﻪ ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺣﺼﻮل ﻣﻄﺎﻣﻊ ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﺪ‪ .‬در‬ ‫اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ داروﯾﻨﯿﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ ﺑﺮاي ﻋﻠﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺷﮑﻨﺠﻪ ﺑﯿﺎﺑﺪ؛ و ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﺮ‬ ‫ﮐﺎري ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ از ﺗﺤﻤﻞ درد ﺷﺪﯾﺪ ﻧﺠﺎت ﯾﺎﺑﯿﻢ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺎده و ﭘﯿﺶ ﭘﺎ اﻓﺘﺎده ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫داروﯾﻨﯿﺴﺖ ﻫﻨﻮز ﺑﺎﯾﺪ آن را ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮐﻨﺪ‪ :‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻐﺰ ﻣﺎ را ﭼﻨﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ درد ﺣﺴﺎس ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﭼﺮا ﮐﻪ درد ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ آﺳﯿﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎن را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻐﺰ ﭼﻨﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺷﺪه ﮐﻪ از درد‬ ‫اﺟﺘﻨﺎب ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻓﺮاد ﻧﺎدري ﮐﻪ اﺣﺴﺎس درد ﻧﺪارﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ درد ﺑﯽﺗﻔﺎوتاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﺟﻮاﻧﯽ در اﺛﺮ‬ ‫ﺟﺮاﺣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﻋﺎدي از آﻧﻬﺎ اﺟﺘﻨﺎب ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﯽﻣﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻏﺎﺋﯽ "ﺷﻬﻮت ﺧﺪا" داﺷﺘﻦ‪ ،‬ﭼﻪ‬ ‫ﻋﻤﺪاً ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺘﺜﻤﺎرﮔﺮان ﺑﺪﺳﮕﺎل اﯾﺠﺎد ﺷﺪه و ﭼﻪ ﺳﻬﻮاً ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﯿﺴﺖ؟‬

‫اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎي ﻏﺎﺋﯽ دﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي »اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ« راه ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ – ﯾﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ‪ 83،‬اﯾﻦ اﯾﺪهي ﻣﻨﺎﻗﺸﻪﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ از ﻣﯿﺎن ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ ﯾﺎ ﮔﺮوهﻫﺎي اﻓﺮاد‬ ‫دﺳﺖ ﺑﻪ ﮔﺰﯾﻨﺶ ﻣﯽزﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﺎﻟﯿﻦ رِﻧﻔﺮو‪ ،‬ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎس ﮐﻤﺒﺮﯾﺠﯽ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﻪ ﻣﺪد ﻗﺴﻤﯽ اﻧﺘﺨﺎب‬

‫ﮔﺮوﻫﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ ﭼﻮن ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﯾﺪهي وﻓﺎداري درون ﮔﺮوﻫﯽ و ﻋﺸﻖ ﺑﺮادراﻧﻪي درون ﮔﺮوﻫﯽ‬ ‫را ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺎي زوال ﮔﺮوهﻫﺎي ﮐﻤﺘﺮ دﯾﻨﺪار‪ ،‬ﭘﯿﺮوز ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬دي‬ ‫‪.‬اس‪ .‬وﯾﻠﺴﻮن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻣﺮﺟﻊ دﯾﮕﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ‪ ،‬ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﻪ اﯾﺪهي ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ رﺳﯿﺪه و آن‬ ‫را در ﮐﺘﺎب ﮐﻠﯿﺴﺎي ﺟﺎﻣﻊ داروﯾﻦ‪ 84‬ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺷﺮح داده اﺳﺖ‪.‬‬

‫در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺜﺎﻟﯽ ﻣﯽزﻧﯿﻢ ﺗﺎ ﻧﺸﺎن دﻫﯿﻢ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ دﯾﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ :‬ﻓﺮض‬

‫ﮐﻨﯿﺪ ﻗﺒﯿﻠﻪاي ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ رب اﻟﻨﻮع ﺟﻨﮕﺠﻮي ﺧﺪاي ﺟﻨﮓ‪ 85‬ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻠﻪ ﺑﺎ ﻗﺒﺎﯾﻞ رﻗﯿﺐ در ﺟﻨﮓ اﺳﺖ‬ ‫‪.‬ﻗﺒﺎﯾﻞ رﻗﯿﺐ ﯾﺎ اﺻﻼً ﺧﺪاﯾﯽ ﻧﺪارﻧﺪ ﯾﺎ ﺧﺪاﯾﮕﺎن ﺷﺎن ﺣﺎﻣﯽ ﺻﻠﺢ و ﺻﻔﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺟﻨﮕﺠﻮﯾﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺘﻌﺼﺒﺎﻧﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ در ﻧﺒﺮد ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﺧﺪاﯾﺸﺎن ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﮔﺴﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫‪Group Selection‬‬ ‫‪Darwin’s Cathedral, D.S. Wilson‬‬ ‫‪٨٥‬در ﻣﯿﺎن ﻫﻤﻪ ﺗﻤﺪﻧﻬﺎ ﺧﺪاي ﺟﻨﮓ وﺟﻮد داﺷﺖ و از ﻗﻀﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺧﺪاﯾﺎن ﺑﻮد‪ .‬در ﻣﯿﺎن اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﻬﺮام‪ ،‬در ﻣﯿﺎن ﯾﻮﻧﺎﻧﯿﺎن آرس و در ﻣﯿﺎن‬ ‫رﻣﯽ ﻫﺎ ﻣﺎرس‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪٨٣‬‬ ‫‪٨٤‬‬


‫‪٦٢‬‬

‫دﻟﯿﺮاﻧﻪ ﻣﯽﺟﻨﮕﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ ﺟﺎﻧﻔﺸﺎﻧﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻗﺒﺎﯾﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻪ اﯾﻦ دﯾﻦ در ﻧﺒﺮد ﺑﺎ ﻗﺒﺎﯾﻞ دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺑﺨﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮاي ﭘﯿﺮوزي‪ ،‬ﻏﺎرت اﻣﻮال و اﺣﺸﺎم ﻗﺒﺎﯾﻞ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرده‪ ،‬و ﺑﻪ ﮐﻨﯿﺰي ﺑﺮدن زﻧﺎن ﻗﺒﺎﯾﻞ‬ ‫ﻣﻐﻠﻮب دارﻧﺪ‪ .‬ﻗﺒﺎﯾﻞ ﻣﻮﻓﻖ‪ ،‬ﺑﺬر اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮد را در دل ﻣﻐﻠﻮﺑﺎن ﻣﯽﮐﺎرﻧﺪ و آﻧﺎن را ﺑﻪ ﮐﯿﺶ ﺧﻮﯾﺶ در‬ ‫ﻣﯽآورﻧﺪ و آن ﻗﺒﺎﯾﻞ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﯿﺎق ﮐﯿﺶ دﯾﮕﺮان را ﻋﻮض ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻫﻤﻪي‬ ‫ﻗﺒﺎﯾﻞ ﭘﺮﺳﺘﻨﺪهي ﺧﺪاي ﻗﺒﯿﻠﻪي واﺣﺪي ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪86‬‬

‫اﯾﺪهي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ دﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ وﺿﻊ زﻧﺒﻮرﻫﺎﯾﯽ‬

‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺨﻢ ﺧﻮد را در ﮐﻨﺪوﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﯽﮐﺎرﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﯾﺪهي ﻧﺎﻣﺤﺘﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻧﺎﭘﻠﺌﻮن ﺷﺎﻧﯿﻮنِ‬ ‫ﻣﺮدمﺷﻨﺎس‪ ،‬در ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺸﻬﻮر ﺧﻮد درﺑﺎرهي ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﺮزه‪ ،‬درﺳﺖ ﻫﻤﯿﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻼش دﻫﮑﺪهﻫﺎ را در‬ ‫ﻣﯿﺎن ﯾﺎﻧﻮﻣﺎﻣﻮﻫﺎي ﺳﺎﮐﻦ ﺟﻨﮕﻞﻫﺎي آﻣﺮﯾﮑﺎي ﺟﻨﻮﺑﯽ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﻧﯿﻮن ﻃﺮﻓﺪار ﻧﻈﺮﯾﻪي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﻧﯿﺴﺖ؛ ﻣﻦ ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺘﻢ‪ .‬اﯾﺮادﻫﺎي ﺳﻬﻤﮕﯿﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ وارد‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺮﯾﻔﯽ در اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﺎﺷﻢ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻦ ﺧﯿﺎﻟﻢ ﺳﺮﮐﺸﯽ ﻧﮑﻨﺪ و از ﻣﺴﯿﺮ‬ ‫اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب دور ﻧﯿﻔﺘﻢ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ را ﮐﻪ در ﻣﺜﺎل ﺧﺪاي ﻧﺒﺮدﻫﺎ ﺷﺮح دادم ﺑﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻮدﺷﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻠﻂ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ دﻗﯿﻖﺗﺮ ﻣﯽﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد آﻧﺎن از‬

‫اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ‪ ،‬ﯾﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪي‪ 87‬اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﻧﻮعدوﺳﺘﯽ دوﺟﺎﻧﺒﻪ‪.88‬‬

‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ ﻧﻈﺮ ﺧﻮﺷﯽ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه اﺻﻮﻻً ﺷﺪﻧﯽ اﺳﺖ‬ ‫‪.‬ﭘﺮﺳﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﯾﮏ ﻧﯿﺮوي ﻣﻬﻢ در ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺳﺖ ﯾﺎ ﻧﻪ؟ ﺷﺎﯾﺪ اﮔﺮ ﺗﺒﯿﯿﻦ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﮔﺮوﻫﯽ را در ﺳﻄﻮح ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﯿﻢ – ﻣﺎﻧﻨﺪ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻓﺪاﮐﺎري ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻞ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ– اﺳﺘﻮارﺗﺮ و ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻨﯽﺗﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ در ﺳﭙﺎه آن ﻗﺒﯿﻠﻪي ﻓﺮﺿﯽ ﻣﺎ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻤﮕﯽ ﺷﻬﺎدتﻃﻠﺐ و ﺷﯿﻔﺘﻪي ﮐﺴﺐ ﺛﻮاب اﺧﺮوياﻧﺪ ﺟﻨﮕﺠﻮي ﺧﻮدﭘﺴﻨﺪي ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ اﻧﺪﮐﯽ ﮐﻤﺘﺮ‬ ‫از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﺘﺎق ﭘﯿﺮوزي ﺑﻪ ﺑﻬﺎي ﻓﺪا ﮐﺮدن ﺟﺎن ﺷﯿﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ ،‬ﺷﻬﺎدت ﻫﺮ ﯾﮏ از‬ ‫رزﻣﻨﺪﮔﺎن ﺳﭙﺎه ﺑﻪ اﯾﻦ ﺟﻨﮕﺠﻮي ﺧﻮدﭘﺴﻨﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻓﺎﯾﺪه ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺧﻮد آن ﺷﻬﺪا‪ ،‬ﭼﻮن آﻧﺎن زﻧﺪه‬ ‫ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎ از ﻣﻮاﻫﺐ اﯾﻦﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﻬﺎدت ﺧﻮد ﺑﻬﺮﻣﻨﺪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺨﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪﻣﺜﻞ ﺟﻨﮕﺠﻮي ﺧﻮدﭘﺴﻨﺪ‬ ‫ﺑﯿﺶ از رزﻣﻨﺪﮔﺎن ﻣﺨﻠﺺﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ژنﻫﺎي ﭘﺮﻫﯿﺰ از ﺷﻬﺎدت او‪ ،‬ﺑﺨﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮاي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﺑﻌﺪي‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت در ﻧﺴﻞﻫﺎي ﺑﻌﺪي ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫‪٨٦‬‬

‫ﻧﻤﯽداﻧﻢ داوﮐﯿﻨﺰ اﯾﻦ اﻟﮕﻮ را از ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﺪر اﺳﻼم ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ آن ﮐﻨﺎﯾﻪ دارد و ﯾﺎ ﻣﻨﻈﻮرش ﮐﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪Kin Selection‬‬ ‫‪Reciprocal Altruism‬‬

‫‪٨٧‬‬ ‫‪٨٨‬‬


‫‪٦٣‬‬

‫اﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﺜﺎل ﺧﯿﻠﯽ ﺳﺎده ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﯾﮏ ﻣﺸﮑﻞ ﻫﻤﯿﺸﮕﯽ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ را ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﻓﺪاﮐﺎري‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﻫﻤﻮاره در ﻣﻌﺮض ﺑﺮاﻧﺪازي از درون ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﺗﻮﻟﯿﺪﻣﺜﻞ و ﻣﺮگ اﻓﺮاد ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺗﻨﺪﺗﺮ و ﺑﺎ ﺑﺴﺎﻣﺪي ﺑﯿﺸﺘﺮ از اﻧﻘﺮاض ﮔﺮوهﻫﺎ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﺪل‬ ‫ﻫﺎﯾﯽ رﯾﺎﺿﯽ ﻃﺮح ﮐﺮد ﮐﻪ ﺷﺮاﯾﻂ وﯾﮋهاي را ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزي ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ در آن اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﮔﺮوﻫﯽ اﻣﮑﺎن‬ ‫ﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ وﯾﮋه ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫اﻏﻠﺐ ﺳﺮﺷﺘﯽ ﻏﯿﺮواﻗﻌﮕﺮاﯾﺎﻧﻪ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﯽﺗﻮان اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮد ﮐﻪ دﯾﻦ در ﻗﺒﺎﯾﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺷﺮاﯾﻂ‬ ‫وﯾﮋهاي را ﻓﺮاﻫﻢ آورده ﮐﻪ در دﯾﮕﺮ ﻣﻮاﻗﻊ ﻏﯿﺮواﻗﻌﮕﺮاﯾﺎﻧﻪاﻧﺪ‪ .،‬اﯾﻦ ﺧﻂ ﺟﺎﻟﺒﯽ ﺑﺮاي ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﺮدازي‬ ‫اﺳﺖ اﻣﺎ ﻣﻦ در اﯾﻨﺠﺎ آن را ﺑﯿﺸﺘﺮ ﭘﯽ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮم و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﺴﻨﺪه ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﺧﻮد داروﯾﻦ ﻫﻢ‪،‬‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﺪاﻓﻊ ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺪم اﻧﺘﺨﺎب در ﺳﻄﺢ اﻧﺪاﻣﻪﻫﺎي ﻣﻨﻔﺮد ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ در ﺑﺤﺚ از ﻗﺒﺎﯾﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫از ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﻪ اﯾﺪهي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪ‪:‬‬ ‫»ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ دو ﻗﺒﯿﻠﻪ از اﻧﺴﺎنﻫﺎي ﺑﺪوي ﮐﻪ در ﻣﻨﻄﻘﻪي واﺣﺪي زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ رﻗﺎﺑﺖ‬ ‫ﺑﭙﺮدازﻧﺪ اﮔﺮ ﯾﮑﯽ از آن دو ﻗﺒﯿﻠﻪ )ﺑﻪ ﻓﺮض ﺑﺮاﺑﺮي ﺳﺎﯾﺮ ﺷﺮاﯾﻂ( ﺗﻌﺪاد ﺑﯿﺸﺘﺮي اﻋﻀﺎي ﺷﺠﺎع‪ ،‬ﻫﻤﺪل و‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﻫﻨﮕﺎم ﺧﻄﺮ آﻣﺎدهي ﻫﺸﺪار دادن ﺑﻪ ﻫﻤﮕﻨﺎنﺷﺎن و دﻓﺎع از ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫ﺑﯽﺷﮏ اﻣﺮش ﺑﻬﺘﺮ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود و ﺑﺮ دﯾﮕﺮان ﻏﻠﺒﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ‪...‬ﻣﺮدﻣﺎن ﺧﻮدﺧﻮاه و ﻣﺮاﻓﻌﻪﮔﺮ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺪون ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﮐﺎري ﭘﯿﺶ ﻧﻤﯽرود‪ .‬ﻗﺒﯿﻠﻪاي ﮐﻪ ﺧﺼﺎل ﻓﻮق را ﺑﻪ اﻋﻼ درﺟﻪ داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺎرش ﺑﻬﺘﺮ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود و ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﻗﺒﺎﯾﻞ ﻓﺎﺋﻖ ﻣﯽآﯾﺪ؛ اﻣﺎ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﮔﺬر زﻣﺎن‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻠﻪ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪي ﺧﻮد ﻣﻐﻠﻮب ﻗﺒﺎﯾﻞ دﯾﮕﺮي ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﻋﻀﺎﯾﺶ وﻓﺎداري ﮔﺮوﻫﯽ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮي دارﻧﺪ«‬ ‫ﺑﺮاي ﺧﺮﺳﻨﺪي زﯾﺴﺖﺷﻨﺎس ﻣﺘﺨﺼﺼﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿﻔﺰاﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﺪهي داروﯾﻦ‬ ‫ﺻﺮاﺣﺘﺎً اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ﮔﺮوهﻫﺎي ﭘﯿﺮوز ﺗﺨﻢ ﺧﻮد را در ﮔﺮوهﻫﺎي ﻣﻐﻠﻮب‬ ‫ﻣﯽﭘﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺑﺘﻮان ﺑﺴﺎﻣﺪ اﯾﻦ ﺗﺨﻢ ﭘﺮاﮐﻨﯽ را در ﻓﺮا‪-‬ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮔﺮوهﻫﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪ .‬اﺷﺎره ي‬ ‫داروﯾﻦ ﺑﻪ ﻗﺒﺎﯾﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻫﻤﮑﺎري دﮔﺮﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ در ﻣﯿﺎن اﻋﻀﺎ‪ ،‬ﺟﻤﻌﯿﺖ اﻓﺮادﺷﺎن ﻓﺰوﻧﯽ‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﻣﺪل داروﯾﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪل اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻤﺎر ﺳﻨﺠﺎبﻫﺎي ﺧﺎﮐﺴﺘﺮي در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﻬﺎي ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫ﺳﻨﺠﺎبﻫﺎي ﻗﺮﻣﺰ اﺳﺖ‪ :‬ﻣﻘﺼﻮد او ﯾﮏ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮏ اﺳﺖ ﻧﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ واﻗﻌﯽ‪.‬‬


‫‪٦٤‬‬

‫دﯾﻦ ﺑﺴﺎن ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﭼﯿﺰي دﯾﮕﺮ‬ ‫در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﺑﺤﺚ اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮوﻫﯽ را ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارم و دﯾﺪﮔﺎه ﺧﻮدم را درﺑﺎرهي‬ ‫ارزش داروﯾﻨﯽ ﺑﻘﺎي دﯾﻦ ﺷﺮح دﻫﻢ‪ .‬ﻣﻦ از ﺟﻤﻠﻪي ﺷﻤﺎر ﻓﺰاﯾﻨﺪهي زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻢ ﮐﻪ دﯾﻦ را ﯾﮏ‬

‫ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ‪ 89‬از ﭼﯿﺰي دﯾﮕﺮ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎمﺗﺮ‪ ،‬ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻦ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ درﺑﺎرهي ارزش‬

‫داروﯾﻨﯽ ﺑﻘﺎ ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮﻋﯽ ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وﻗﺘﯽ در ﻣﻮرد ارزش ﺑﻘﺎي ﭼﯿﺰي ﻣﯽﭘﺮﺳﯿﻢ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﭘﺮﺳﺶﻣﺎن ﺑﺮ ﺧﻄﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﭘﺮﺳﺶ را ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮي ﺑﺎزﻧﻮﯾﺴﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻣﻮﺿﻮع‬ ‫ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪي ﻣﺎ )در اﯾﻨﺠﺎ‪ ،‬دﯾﻦ( ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ ارزش ﺑﻘﺎي ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺤﺼﻮف ﻓﺮﻋﯽ ﭼﯿﺰ‬ ‫دﯾﮕﺮي ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آن ﭼﯿﺰ ارزش ﺑﻘﺎ دارد‪ .‬ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺧﻮب اﺳﺖ ﺑﺎ ذﮐﺮ ﯾﮏ ﻣﺜﺎل از ﺣﯿﻄﻪي ﺗﺨﺼﺼﯽ‬ ‫ﺧﻮدم‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ رﻓﺘﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ﺟﺎﻧﻮري‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﺷﺐﭘﺮهﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﻌﻠﻪي ﺷﻤﻊ ﭘﺮواز ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ رﻓﺘﺎرﺷﺎن ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ راه ﺷﺎن را‬ ‫ﮐﺞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ در ﺷﻌﻠﻪاي ﺑﺴﻮزﻧﺪ ﮐﻪ اﻧﮕﺎر ﻓﺮا ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪﺷﺎن‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه را »رﻓﺘﺎر ﺧﻮد‪-‬‬ ‫وﯾﺮاﻧﮕﺮ« ﺑﺨﻮاﻧﯿﻢ و ﺗﺤﺖ اﯾﻦ ﻋﻨﻮان‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﮕﻔﺘﯽ ﺑﭙﺮﺳﯿﻢ ﮐﻪ اﺻﻼً ﭼﺮا اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﭼﻨﯿﻦ رﻓﺘﺎري را‬ ‫ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺮف ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﭘﯿﺶ از آﻧﮑﻪ ﺑﮑﻮﺷﯿﻢ ﺗﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﺧ‪‬ﺮَدﭘﺴﻨﺪي ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎ‬ ‫ﺑﺪﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺮﺳﺶﻣﺎن را ﺑﺎزﻧﻮﯾﺴﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﻧﻮع ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻧﯿﺴﺖ؟ اﯾﻦ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻇﺎﻫﺮي‬ ‫ﻧﺎﺷﯽ از ﯾﮏ ﻋﺎرﺿﻪ ﺟﺎﻧﺒﯽ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﭼﻪ؟‬ ‫ﺧﻮب‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﮑﺘﻪاي دﯾﮕﺮ ﭘﺎﺳﺦ را ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫در ﻣﻨﻈﺮهي ﺷﺒﺎﻧﮕﺎﻫﯽ‪ ،‬ﻧﻮر ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪهي ﻧﻮرس اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎ ﻫﻤﯿﻦ اواﺧﺮ‪ ،‬ﺷﺐ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﻧﻮر ﻣﺎه‬ ‫و ﺳﺘﺎرﮔﺎن روﺷﻦ ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬ﻧﻮر اﯾﻦ اﺷﯿﺎء ﻧﻮراﻧﯽ در ﺑﯿﻨﻬﺎﯾﺖ اﭘﺘﯿﮑﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي ﮔﺴﯿﻞ ﺷﺪه از‬ ‫آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮازي ﺑﻪ زﻣﯿﻦ ﻣﯽرﺳﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ اﯾﻦ ﻧﻮرﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﻄﺐ ﻧﻤﺎ ﺑﺮاي ﺟﻬﺖ ﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐاﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪه ﮐﻪ ﺣﺸﺮات از ﻧﻮر اﺟﺮام آﺳﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮرﺷﯿﺪ و ﻣﺎه ﺑﺮاي ﺟﻬﺖ ﯾﺎﺑﯽ و ﺣﺮﮐﺖ‬ ‫در ﺧﻂ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﭘﺲ از ﮔﺸﺖ و ﮔﺬار‪ ،‬ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﻋﮑﺲ ﮐﺮدن ﻋﻼﺋﻢ ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﻗﻄﺐ ﻧﻤﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎز ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺷﺒﮑﻪي ﻋﺼﺒﯽ ﺣﺸﺮه ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮاي ﺟﻬﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻮر از ﯾﮏ ﺳﺮي‬ ‫ﻗﺎﻋﺪهي ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﺪ‪ .‬ﮔﯿﺮﯾﻢ اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﮐﻪ‪» :‬در ﻣﺴﯿﺮي ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻦ ﮐﻪ ﭘﺮﺗﻮ ﻧﻮر ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ‬ ‫زاوﯾﻪي ‪ ٣٠‬درﺟﻪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺑﺮﺳﺪ‪ «.‬ﭼﻮن ﺣﺸﺮات ﭼﺸﻤﺎن ﻣﺮﮐﺐ دارﻧﺪ ﺑﺎ ﻣﺠﺮاﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﺮاي ﻫﺪاﯾﺖ‬ ‫ﻧﻮر ﮐﻪ از ﻣﺮﮐﺰ ﭼﺸﻢﺷﺎن )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺎرﻫﺎي ﺟﻮﺟﻪ ﺗﯿﻐﯽ ﺑﯿﺮون زده( در ﻋﻤﻞ ﺑﺮاﯾﺸﺎن آﺳﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﺗﻌﻘﯿﺐ ﻧﻮر در ﻣﺴﯿﺮ ﯾﮏ ﻣﺠﺮا‪ ،‬ﯾﺎ اوﻣﺎﺗﯿﺪﯾﻮم‪ ،‬ﺟﻬﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﻄﺐﻧﻤﺎي ﻧﻮري ﺣﺸﺮات ﮐﺎﻣﻼ‬ ‫‪By-product‬‬

‫‪٨٩‬‬


‫‪٦٥‬‬

‫ﻣﺘﮑﯽ ﺑﻪ اﺟﺮام آﺳﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﯿﻨﻬﺎﯾﺖ ﻧﻮري ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺟﺮم ﻧﻮراﻧﯽ در دوردﺳﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﭘﺮﺗﻮﻫﺎﯾﺶ دﯾﮕﺮ ﻣﻮازي ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺮهﻫﺎي ﭼﺮخ واﮔﺮا ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻋﺼﺒﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﻋﺪهي‬ ‫ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ ‪ ٣٠‬درﺟﻪ )ﯾﺎ ﻫﺮ ﻣﻘﺪار دﯾﮕﺮ( را در ﻣﻮرد ﺷﻤﻊ ﻣﺠﺎور اﻋﻤﺎل ﮐﻨﺪ‪ ،‬و آن ﺷﻤﻊ را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎه‬ ‫در ﺑﯿﻨﻬﺎﯾﺖ اﭘﺘﯿﮑﯽ ﺑﭙﻨﺪارد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺐﭘﺮه ﻣﺴﯿﺮي ﻣﺎرﭘﯿﭽﯽ را ﺑﻪ دور ﺷﻌﻠﻪ ﻃﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﺧﻮدﺗﺎن‬ ‫ﻣﺴﯿﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺎ زاوﯾﻪي ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﮔﯿﺮﯾﻢ زاوﯾﻪي‪ ٣٠‬درﺟﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮي ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي واﮔﺮا از ﯾﮏ ﺷﻤﻊ را رﺳﻢ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ و ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺮ ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ ﻓﺮﯾﺒﻨﺪه ﺑﻪ ﺷﻤﻊ ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪهي ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺧﺎص ﺑﺮاي ﺷﺐﭘﺮه ﻣﺮﮔﺒﺎر اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‪،‬‬ ‫ﻗﺎﻋﺪهي ﺳﻮدﻣﻨﺪي اﺳﺖ ﭼﻮن ﺷﺐﭘﺮه ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺎه را ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ ﺗﺎ ﺷﻤﻊ را‪ .‬ﻣﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺻﺪﻫﺎ ﺷﺐ ﭘﺮهاي‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ در ﺳﮑﻮت ﻣﺴﯿﺮﺷﺎن را ﺑﺎ ﻣﺎه ﯾﺎ ﺳﺘﺎرﮔﺎن درﺧﺸﺎن‪ ،‬ﯾﺎ ﺣﺘﯽ روﺷﻨﺎﯾﯽ دوردﺳﺖ ﺷﻬﺮﻫﺎ‪،‬‬ ‫ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﺷﺐﭘﺮه ﻫﺎﯾﯽ را ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺟﺬب ﻧﻮر ﭼﺮاغ ﻫﺎﯾﻤﺎن ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺧﻄﺎ از ﺧﻮد‬ ‫ﻣﯽﭘﺮﺳﯿﻢ ﮐﻪ‪ :‬ﭼﺮا ﻫﻤﻪي ﺷﺐﭘﺮهﻫﺎ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؟‬

‫‪90‬‬

‫اﻣﺎ ﭘﺮﺳﺶ درﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا‬

‫ﺷﺐﭘﺮهﻫﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻋﺼﺒﯽاي دارﻧﺪ ﮐﻪ آﻧﺎن را ﺑﺎ زاوﯾﻪاي ﻣﻌﯿﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎي ﻧﻮر ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ‬ ‫ﻓﻘﻂ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻣﺘﻮﺟﻪ اﯾﻦ راﻫﮑﺎر ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻄﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﭘﺮﺳﺶ را ﺑﺎزﻧﻮﯾﺴﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬راز رﺧﺖ ﺑﺮﻣﯽﺑﻨﺪد‪ .‬اﺻﻼً درﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ رﻓﺘﺎر را‬ ‫ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﺑﺨﻮاﻧﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ رﻓﺘﺎر ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻗﻄﺐﻧﻤﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل‪ ،‬اﯾﻦ درس درﺑﺎرهي ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﺑﻮدن را ﺑﻪ رﻓﺘﺎر دﯾﻨﯽ اﻧﺴﺎن اﻋﻤﺎل ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺴﯿﺎري‬ ‫را – در ﺧﯿﻠﯽ ﺟﺎﻫﺎ و ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ – ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﺑﺎورﻫﺎيﺷﺎن در ﺗﻀﺎد‬ ‫ﺗﺎم ﺑﺎ ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در ﺗﻀﺎد ﺑﺎ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺮدم ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺷﻮر و ﺣﺪ‪‬ت ﺗﻤﺎم‬ ‫ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺷﺎن را ﺣﻔﻆ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ وﻗﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊﺷﺎن را ﻫﻢ ﺻﺮف ﻓﺮاﯾﺾ ﭘﺮﻫﺰﯾﻨﻪي ﻧﺎﺷﯽ از آن‬ ‫ﺑﺎورﻫﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﻋﺘﻘﺎدات ﺷﺎن ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﮐﺸﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ از اﯾﻦ رﻓﺘﺎرﻫﺎ اﻧﮕﺸﺖ ﺑﻪ دﻫﺎن‬ ‫ﻣﯽﻣﺎﻧﯿﻢ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ از رﻓﺘﺎر »ﺧﻮد‪-‬وﯾﺮاﻧﮕﺮ« ﺷﺐﭘﺮه ﺣﯿﺮان ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ‪ .‬ﺷﮕﻔﺖزده ﻣﯽﭘﺮﺳﯿﻢ ﭼﺮا‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؟ اﻣﺎ ﺣﺮف ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﭘﺮﺳﺶﻣﺎن اﺷﺘﺒﺎه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ رﻓﺘﺎر دﯾﻨﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ‬ ‫ﮐﺠﺮوي‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب از ﯾﮏ ﮔﺮاﯾﺶ رواﻧﯽ ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﺷﺮاﯾﻂ دﯾﮕﺮ ﻣﻔﯿﺪ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬ﮔﺮاﯾﺸﯽ ﮐﻪ در اوﺿﺎع و اﺣﻮال ﺧﺎﺻﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫ﻧﺰد ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﯽﻧﻔﺴﻪ دﯾﻦ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ؛ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺰاﯾﺎي دﯾﮕﺮي داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﻘﻂ ﺑﺮﺣﺴﺐ‬ ‫‪ ٩٠‬اﯾﻦ ﻣﺜﺎل ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻪ راز آن ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ ﮐﺸﻒ ﺷﺪه ﻫﺰاران ﺳﺎل دﺳﺘﻤﺎﯾﻪ ﺷﻌﺮﻫﺎي ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﺑﻪ وﯾﮋه در ادب ﭘﺮاﻓﺘﺨﺎر ﭘﺎرﺳﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٦٦‬‬

‫ﺗﺼﺎدف ﺑﻪ ﺷﮑﻞ رﻓﺘﺎر دﯾﻨﯽ ﺑﺮوز ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ رﻓﺘﺎر دﯾﻨﯽ را ﺑﺸﻨﺎﺳﯿﻢ ﮐﻪ آن‬ ‫را ﺑﺎز‪-‬ﻧﺎﻣﮕﺬاري ﮐﺮده ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﺧﻮب‪ ،‬اﮔﺮ دﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﭼﯿﺰي دﯾﮕﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آن ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫ﻫﻤﺘﺎي ﺑﺸﺮي ﻋﺎدت ﺟﻬﺖﯾﺎﺑﯽ ﺷﺐﭘﺮه ﭼﯿﺴﺖ؟ ﮐﺪام وﯾﮋﮔﯽ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﺪوي ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﮐﺞراﻫﻪ‬ ‫رﻓﺘﻪ و دﯾﻦ را اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ؟ ﻣﻦ ﻓﻘﻂ ﻣﻮردي را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي اراﺋﻪي‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪاي از اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻪ ﻗﺴﻢ اﻣﻮري ﻣﻮرد ﻧﻈﺮم اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻘﺼﻮد اﺻﻠﯽام ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺻﻞ ﻋﺎم اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﭘﺮﺳﺶ درﺑﺎرهي ﻣﻨﺸﺎء دﯾﻦ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ درﺳﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮد‪ ،‬و در ﺻﻮرت ﻟﺰوم آن را ﺑﺎزﻧﻮﯾﺴﯽ ﮐﺮد‪،‬‬ ‫ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺸﺨﺼﯽ ﭘﺎﻓﺸﺎري ﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﻪي ﺧﺎص ﻣﻦ درﺑﺎرهي ﮐﻮدﮐﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻘﺎي ﮔﻮﻧﻪي ﻣﺎ ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪي دﯾﮕﺮ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﺮ‬ ‫ﺗﺠﺎرب اﻧﺪوﺧﺘﻪ ﺷﺪهي ﻧﺴﻞﻫﺎي ﭘﯿﺸﯿﻦﻣﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﺑﻘﺎ و ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ ﮐﻮدك‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﺠﺎرب ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ او‬ ‫ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻧﻈﺮي‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻮدك ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪي ﺷﺨﺼﯽ درﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﻪ ﻟﺒﻪي ﯾﮏ‬ ‫ﭘﺮﺗﮕﺎه ﻧﺰدﯾﺪ ﺷﻮد‪ ،‬ﯾﺎ ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺳﺮخ رﻧﮓ ﻧﺎآزﻣﻮده را ﺑﺨﻮرد‪ ،‬ﯾﺎ در رودﺧﺎﻧﻪاي ﮐﻪ ﻣﺄواي ﮐﺮوﮐﻮدﯾﻞ‬ ‫ﻫﺎﺳﺖ ﺷﻨﺎ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻣﻐﺰ ﮐﻮدك ﯾﮏ ﻗﺎﻋﺪهي ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ دارد ﮐﻪ ﺑﺮاﯾﺶ ﻣﺰﯾﺘﯽ در اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬ﻫﺮﭼﻪ را ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻫﺎﯾﺖ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﺎور ﮐﻦ‪ .‬از واﻟﺪﯾﻦات ﭘﯿﺮوي ﮐﻦ؛ ﺣﺮف ﭘﯿﺮان‬ ‫ﻗﺒﯿﻠﻪات را ﮔﻮش ﮐﻦ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه وﻗﺘﯽ ﺑﺎ ﻟﺤﻨﯽ ﺟﺪي و ﺗﻬﺪﯾﺪآﻣﯿﺰ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﺪون ﭼﻮن و ﭼﺮا ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺰرگ ﺗﺮﻫﺎ اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻦ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎ درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﺎﻋﺪهي ﺷﺐﭘﺮه‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺧﻄﺎ رود‪ .‬ﻣﻦ ﻫﯿﭻﮔﺎه وﻋﻆ ﺗﺮﺳﻨﺎﮐﯽ را‬ ‫ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮدم در ﻧﻤﺎزﺧﺎﻧﻪي ﻣﺪرﺳﻪ ﻣﺎن ﺷﻨﯿﺪم ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﯾﺎدآورياش ﻫﻢ‬ ‫ﺗﺮﺳﻨﺎك اﺳﺖ‪ :‬آن ﻣﻮﻗﻊ‪ ،‬ﻣﻐﺰ ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪام ﺳﺨﻦ آن واﻋﻆ را ﺑﻪ ﮔﻮش ﺟﺎن ﺷﻨﯿﺪ‪ .‬او ﺑﺮاﯾﻤﺎن داﺳﺘﺎن ﯾﮏ‬ ‫ﺟﻮﺧﻪ ﺳﺮﺑﺎز را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ روي ﯾﮏ ﺧﻂآﻫﻦ ﻣﺸﻐﻮل ﺗﻤﺮﯾﻦ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﯾﮏ ﻟﺤﻈﻪي‬ ‫ﺣﺴﺎس ﮐﻪ ﻗﻄﺎر داﺷﺖ از روﺑﺮو ﺑﻪ ﺟﻮﺧﻪ ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪ ،‬ﺣﻮاس ﺳﺮﺟﻮﺧﻪ ﭘﺮت ﺷﺪ و دﺳﺘﻮر ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺴﯿﺮ را‬ ‫ﻧﺪاد‪ .‬ﺳﺮﺑﺎزان آن ﻗﺪر ﺧﻮب ﺗﻌﻠﯿﻢ دﯾﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺪون دﺳﺘﻮر ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺟﻬﺖ ﻧﻤﯽدادﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺴﯿﺮﺷﺎن را ﻋﻮض ﻧﮑﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖﺷﺎن روي رﯾﻞ اداﻣﻪ دادﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺎﻻ دﯾﮕﺮ اﯾﻦ‬ ‫داﺳﺘﺎن را ﺑﺎور ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ و اﻣﯿﺪوارم ﺧﻮد واﻋﻆ ﻫﻢ آن را ﺑﺎور ﻧﮑﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ وﻗﺘﯽ ﻧُﻪ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻮدم آن را ﺑﺎور‬ ‫ﮐﺮدم‪ ،‬ﭼﻮن آن را از زﺑﺎن ﺑﺰرﮔﺘﺮي ﻣﯽﺷﻨﯿﺪم ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﻦ ارﺷﺪﯾﺖ داﺷﺖ‪ .‬و ﭼﻪ ﺧﻮد آن وﻋﻆ اﯾﻦ‬ ‫داﺳﺘﺎن را ﺑﺎور داﺷﺖ و ﭼﻪ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺎ ﮐﻮدﮐﺎن را وادارد ﺗﺎ رﻓﺘﺎر ﺑﺮدهوار و ﺗﻌﺒ‪‬ﺪ ﺑﯽﭼﻮن و‬ ‫ﭼﺮاي آن ﺳﺮﺑﺎزان را ﺑﻪ رﻏﻢ ﻧﺎﻣﻌﻘﻮﻟﯽاش ﺗﺤﺴﯿﻦ ﮐﻨﯿﻢ و اﻟﮕﻮي ﺧﻮد ﻗﺮار دﻫﯿﻢ‪ .‬و ﻣﻦ ﯾﮑﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺴﯿﻦ‬ ‫ﮐﺮدم‪.‬‬


‫‪٦٧‬‬

‫اﮐﻨﻮن‪ ،‬در ﺑﺰرﮔﺴﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﺮاﯾﻢ ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ درك ﮐﻨﻢ ﭼﻄﻮر آن ﻣﻮﻗﻊ از ﺧﻮد ﭘﺮﺳﯿﺪم ﮐﻪ‬ ‫آﯾﺎ ﻣﻦ ﻫﻢ اﯾﻦ ﺷﺠﺎﻋﺖ را ﺧﻮاﻫﻢ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺪون دﺳﺘﻮر ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه راﻫﻢ را ﮐﺞ ﻧﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺖ زﯾﺮ ﻗﻄﺎر‬ ‫رﻓﺘﻦ اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ﮐﻨﻢ‪ .‬اﻣﺎ‪ ،‬ﺟﺎﻟﺒﯽ ﻗﻀﯿﻪ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻫﻨﻮز آن داﺳﺘﺎن را ﺑﻪ ﯾﺎد دارم‪ .‬آن وﻋﻆ‬ ‫آﺷﮑﺎرا اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻘﯽ ﺑﺮ ﻣﻦ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن آن را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﯽآورم و دارم ﺑﺮاﯾﺘﺎن ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ اﮔﺮ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﻗﻀﺎوت ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﻓﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد آن واﻋﻆ‪ ،‬اﻟﻘﺎي ﭘﯿﺎﻣﯽ دﯾﻨﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﭘﯿﺎم‬

‫او ﺑﯿﺶ از دﯾﻨﯽ ﺑﻮدن‪ ،‬ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻌﺮ وﻇﯿﻔﻪي ﺟﻮﺧﻪي ﻧﻮر اﺛﺮ ﺗ‪‬ﻨﯿﺴﻮن‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫در ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻣﻄﺮح ﮐﺮد‪:‬‬ ‫"ﺟﻮﺧﻪي ﻧﻮر ﺑﻪ ﭘﯿﺶ"!‬ ‫آﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﻣﯽﻫﺮاﺳﯿﺪ؟‬ ‫ﻧﻪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﺳﺮﺑﺎزان ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ از ﮐﺴﯽ ﺧﻄﺎﯾﯽ ﺳﺮ زده‪:‬‬ ‫اﻣﺎ آﻧﺎن را ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﯽ‬ ‫آﻧﺎن را ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺶ ﮔﺮي‬ ‫ﮐﺎراﯾﺸﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ رﻓﺘﻦ و ﻣﺮدن‪:‬‬ ‫ﭘﯿﺶ ﺑﻪ ﺳﻮي درهي ﻣﺮگ‬ ‫ﺷﺸﺼﺪ ﻣﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﭘﯿﺶ‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺮوده ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻗﺪﯾﻤﯽﺗﺮﯾﻦ و ﭘﺮ ﺧَﺶﺗﺮﯾﻦ ﺻﺪاﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از اﻧﺴﺎن ﺿﺒﻂ ﺷﺪه‪ .‬ﺧﻮد‬ ‫ﻟُﺮد ﺗ‪‬ﻨﯿﺴﻮن اﯾﻦ ﺷﻌﺮ را ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬آدم ﻫﻨﮕﺎم ﺷﻨﯿﺪن اﯾﻦ ﻗﻄﻌﻪي ﻣﺘﻨﻄﻦ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ اﺣﺴﺎس ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﻧﮕﺎر اﯾﻦ ﺻﺪا از اﻋﻤﺎق ﯾﮏ ﺗﻮﻧﻞ ﺗﺎرﯾﮏ ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺑﻪ ﮔﻮش ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬از دﯾﺪﮔﺎه ﺳﺘﺎد ارﺗﺶ‪ ،‬اﺟﺎزه ﺑﻪ‬

‫ﺳﺮﺑﺎزان ﺑﺮاي ﺗﺨﻄﯽ از ﻓﺮﻣﺎنﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪي دﯾﻮاﻧﮕﯽ اﺳﺖ‪ .‬ارﺗﺶ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺎده ﻧﻈﺎمﺷﺎن ﺑﻪ ﺟﺎي ﭘﯿﺮوي‬ ‫از ﻓﺮﻣﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﯿﻞ ﺧﻮد رﻓﺘﺎر ﮐﻨﺪ‪ ،‬در ﺟﻨﮓﻫﺎ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺧﻮرد‪ .‬از دﯾﺪﮔﺎه ارﺗﺶﻫﺎ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪهي‬ ‫ﺳﺮﻧﮕﺸﺘﯽ ﻣﻔﯿﺪي اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ در ﻣﻮارد ﺧﺎص ﺑﻪ ﻓﺎﺟﻌﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﺳﺮﺑﺎزان را ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﺮﺣﺪ اﻣﮑﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ روﺑﺎت ﯾﺎ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﺮﭼﻪ از ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎ ﺑﺨﻮاﻫﯿﺪ‪ ،‬ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺑﺮدهوار از دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎﯾﯽ ﺗﺒﻌﯿﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ زﺑﺎنﻫﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻧﻮﯾﺴﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎ‬ ‫ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﮐﺎرﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ ﭘﺮدازش واژﮔﺎن و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻔﯿﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ اﺟﺘﻨﺎبﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‬


‫‪٦٨‬‬

‫اﯾﻦ ﭘﯿﺮوي ﺑﺮدهوار ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎي ﺑﺪ را ﻫﻢ ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا اﺟﺮا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬ ‫‪.‬آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ رو ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻧﺘﯿﺠﻪي دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻠﯽ ﮐﻪ اﺟﺮا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺳﺖ ﯾﺎ‬ ‫زﯾﺎنﺑﺎر‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻓﻘﻂ اﻃﺎﻋﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬درﺳﺖ ﻣﺜﻞ رﻓﺘﺎري ﮐﻪ از ﺳﺮﺑﺎزان اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود‪ .‬ﻓﺎﯾﺪهي ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎ‬ ‫در ﻫﻤﯿﻦ اﻃﺎﻋﺖ ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮايﺷﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و دﻗﯿﻘﺎً ﻫﻤﯿﻦ رﻓﺘﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي‬ ‫ﮐ‪‬ﺮﻣﯽ و وﯾﺮوﺳﯽ آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽﺳﺎزد‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي ﺷﺮوراﻧﻪاي ﻫﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﺑﮕﻮﯾﺪ »ﻣﺮا ﮐﭙﯽ ﮐﻦ و‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻤﺎم آدرسﻫﺎي روي دﯾﺴﮏ ﺳﺨﺖ ﺑﻔﺮﺳﺖ« ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا اﺟﺮا ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎي‬ ‫دﯾﮕﺮي ﻫﻢ ﮐﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎ رﺷﺪ ﺗﺼﺎﻋﺪي ﻣﺠﺪداً اﺟﺮا ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻃﺮاﺣﯽ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮي ﮐﻪ در ﻋﯿﻦ‬ ‫ﺗﺒﻌﯿﺖ ﻣﻔﯿﺪ از دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎ‪ ،‬از ﻋﻔﻮﻧﺖ وﯾﺮوﺳﯽ ﻧﯿﺰ در اﻣﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر دﺷﻮار و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﻣﻘﺪﻣﻪﭼﯿﻨﯽ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ اﻧﺠﺎم داده ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺧﻮد ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ اﺳﺘﺪﻻﻟﻢ درﺑﺎرهي ﻣﻐﺰ‬ ‫ﮐﻮدﮐﺎن و دﯾﻦ را ﮐﺎﻣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻐﺰ ﮐﻮدك را ﭼﻨﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ ﻫﺮﭼﻪ را ﮐﻪ واﻟﺪﯾﻦ و‬ ‫ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﺒﯿﻠﻪ ﺑﻪ او ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﺑﺎور ﮐﻨﺪ‪ :‬ﻧﻈﯿﺮ ﺟﻬﺖﯾﺎﺑﯽ ﺷﺐﭘﺮه ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻮر ﻣﺎه‪ .‬اﻣﺎ روي دﯾﮕﺮ اﯾﻦ اﻋﺘﻤﺎد‬ ‫ﻣﻄﯿﻌﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺳﺎدهﻟﻮﺣﯽ ﺑﺮدهوار اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ و اﺟﺘﻨﺎبﻧﺎﭘﺬﯾﺮ زودﺑﺎوري‪ ،‬آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮي در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻋﻔﻮﻧﺖ وﯾﺮوﺳﯽ ذﻫﻦ اﺳﺖ‪ .‬از‬ ‫دﯾﺪﮔﺎه ﺑﻘﺎي داروﯾﻨﯽ‪ ،‬دﻻﯾﻠﯽ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺮاي زودﺑﺎوري ﮐﻮدك و اﻋﺘﻤﺎدش ﺑﻪ واﻟﺪﯾﻦ و ﺑﺰرگﺗﺮﻫﺎي‬ ‫ﻣﻌﺘﻤﺪ واﻟﺪﯾﻦ ﻫﺴﺖ‪ .‬ﯾﮏ ﭘﯿﺎﻣﺪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ زودﺑﺎوري اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻮدك ﺑﻪ ﻫﯿﭻرو ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﯿﺎن‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎي ﺧﻮب و ﺑﺪ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﻮد‪ .‬ﮐﻮدك ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪاﻧﺪ ﮐﻪ »در رودﺧﺎﻧﻪي ﻟﯿﻤﭙﻮﭘﻮ ﮐﻪ‬ ‫ﮐﺮوﮐﻮدﯾﻞﻫﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺎﯾﻘﺮاﻧﯽ ﻧﮑﻦ« ﺗﻮﺻﯿﻪي ﺧﻮﺑﯽ اﺳﺖ اﻣﺎ »ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻗﺮص ﻣﺎه‬ ‫ﮐﺎﻣﻞ اﺳﺖ ﺑ‪‬ﺰي ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﻨﯽ‪ ،‬و ﮔﺮﻧﻪ ﺑﺎران ﻣﯽﺑﺎرد«‪ ،‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ اﺗﻼف وﻗﺖ و اﺗﻼف ﺑ‪‬ﺰ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺰد‬ ‫ﮐﻮدك‪ ،‬ﻫﺮ دوي اﯾﻦ ﻫﺸﺪارﻫﺎ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﯿﺰان ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮ دو ﺗﻮﺻﯿﻪ از ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺤﺘﺮﻣﯽ‬ ‫ﻣﯽآﯾﻨﺪ و ﺑﺎ ﺟﺪﯾﺘﯽ ﺑﯿﺎن ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺣﺘﺮام و اﻃﺎﻋﺖ ﻣﯽﻃﻠﺒﺪ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻄﻠﺐ در ﻣﻮرد ﮔﺰارهﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﮐﯿﻬﺎن‪ ،‬اﺧﻼﻗﯿﺎت و ﺳﺮﺷﺖ ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺰ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﮐﻮدك‬ ‫ﺑﺰرگ ﺷﺪ و ﺑﭽﻪدار ﺷﺪ‪ ،‬ﻃﺒﻌﺎً ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﺟﺪﯾﺖ ﻫﻤﻪي آﻣﻮﺧﺘﻪﻫﺎﯾﺶ را – ﭼﻪ ﻣﻬﻤﻞ و ﭼﻪ ﻣﻔﯿﺪ – ﺑﻪ‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻣﺪل‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ در ﻧﻘﺎط ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺑﺎورﻫﺎي دﻟﺒﺨﻮاه ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫ﻫﯿﭻ ﮐﺪام ﭘﺎﯾﻪاي در واﻗﻌﯿﺖ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ارث ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﻗﻮﺗﯽ ﻣﻘﺒﻮل ﻧﺴﻞﻫﺎي ﭘﯿﺎﭘﯽ واﻗﻊ ﺷﻮﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺣﮑﻤﺖﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ ﻣﻔﯿﺪي ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﻮد دادن ﺑﻪ زﻣﯿﻦ ﺑﺮاي ﮐﺸﺖ ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺘﻈﺎر‬


‫‪٦٩‬‬

‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﺧﺮاﻓﺎت و دﯾﮕﺮ ﺑﺎورﻫﺎي ﮐﺎذب ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﺑﻨﺪ – ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ ﮔﺬر ﻧﺴﻞﻫﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ 91.‬اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺎورﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺘﺮهاي و ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﻈﯿﺮ اﻧﺘﺨﺎب داروﯾﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﮔﺬر ﻧﺴﻞﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎورﻫﺎي ﻫﻤﺮﯾﺸﻪ واﮔﺮا ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﺑﺎنﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﯿﺎي ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬر زﻣﺎن و ﻓﺎﺻﻠﻪي ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬از ﻫﻢ دورﺗﺮ و دورﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﺑﻮدن‬ ‫ﻣﻐﺰ ﮐﻮدك‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﻪ در ﻣﻮرد ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي ﺑﺎورﻫﺎي ﺑﯽﭘﺎﯾﻪ و اﻣﺮ و ﻧﻬﯽﻫﺎي‬ ‫دﻟﺒﺨﻮاه در ﻃﯽ ﻧﺴﻞﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬زﻋﻤﺎي دﯾﻦ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ از اﯾﻦ آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮي ﻣﻐﺰ ﮐﻮدك‪ ،‬و‬ ‫اﻫﻤﯿﺖ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دورهي ﺧﺮدﺳﺎﻟﯽ آﮔﺎهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺎر ﻧﺦﻧﻤﺎي ژزوﺋﯿﺖﻫﺎ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ »ﮐﻮدك را در ﻫﻔﺖ ﺳﺎل اول ﻋﻤﺮش ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﺴﭙﺎر‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺮد‬ ‫ﺗﺤﻮﯾﻞات دﻫﻢ‪ «.‬ﺑﻪ ﻫﯿﭻ رو ﻧﺎدرﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬در زﻣﺎنﻫﺎي ﻣﺘﺄﺧﺮﺗﺮ‪ ،‬ﺟﯿﻤﺰ داﺑﺴﻮن‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﺟﻨﺒﺶ‬ ‫"ﮐﺎﻧﻮن ﺧﺎﻧﻮاده" ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺑﺪﻧﺎم ﺷﺪه‪ ،‬اﯾﻦ اﺻﻞ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﻪ‪» :‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﺗﺠﺮﺑﻪي‬ ‫ﺧﺮدﺳﺎﻻن را ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﻨﺪ – ﮐﻪ ﮐﻮدك ﭼﻪ ﺑﺒﯿﻨﺪ‪ ،‬ﻓﮑﺮ ﮐﻨﺪ ﯾﺎ ﺑﺎور ﮐﻨﺪ – ﻣﺴﯿﺮ آﯾﻨﺪهي ﻣﻠﺖ را ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ «.‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺧﺎص ﻣﻦ درﺑﺎرهي ﻓﺎﯾﺪهي زودﺑﺎوري ذﻫﻦ ﮐﻮدك‪،‬‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪاي از آن ﻗﺴﻢ اﻣﻮري ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در اﻧﺴﺎن ﻧﻈﯿﺮ ﺟﻬﺖﯾﺎﺑﯽ ﺷﺐﭘﺮهﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻣﺎه ﯾﺎ ﺳﺘﺎرﮔﺎن ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫راﺑﺮت ﻫﺎﯾﻨﺪ رﻓﺘﺎرﺷﻨﺎس در ﮐﺘﺎب ﭼﺮا ﺧﺪاﯾﺎن اﯾﺴﺘﺎدﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،92‬و دو ﻣﺮدمﺷﻨﺎس‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬

‫ﭘﺎﺳﮑﺎل ﺑﻮﯾﺮ در ﮐﺘﺎب ﺗﺒﯿﯿﻦ دﯾﻦ‪ ،93‬و اﺳﮑﺎت آﺗﺮان در ﺑﻪ ﺧﺪا ﺗﻮﮐﻞ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،94‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ‬ ‫ﮐﻠﯿﺖ اﯾﻦ اﯾﺪه را ﭘﯿﺶ ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﯾﮏ ﮔﺮاﯾﺶ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ﻋﺎدي اﺳﺖ – اﻟﺒﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ دﯾﻦﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﯽ ﻓﺮﻋﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﺎن ﻫﻤﺎن ﻗﺪر ﺑﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﮔﻮﻧﯽ ادﯾﺎن ﺟﻬﺎن‬ ‫ﺗﺄﮐﯿﺪ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺸﺘﺮﮐﺎت ادﯾﺎن‪ .‬ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﺎن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻋﺠﯿﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‬

‫‪٩١‬‬

‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﻤﻪ ﻫﻢﻧﺴﻼن ﻣﻦ ﺣﺘﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺗﺮﯾﻦ و ﺳﻨﺘﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺷﺎن‪ ،‬درﺻﺪي از ﺧﺮاﻓﺎﺗﯽ ﺑﻮدن را ﺑﻪ ﭘﺪرﺑﺰرگ و ﻣﺎدرﺑﺰرﮔﺸﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺣﺪس‬

‫ﻣﯽزﻧﻢ ﮐﻪ ﭘﺪرﺑﺰرگ و ﻣﺎدرﺑﺰرﮔﺎن ﻣﺎ ﻫﻢ ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮕﺎه را ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻫﺎيﺷﺎن داﺷﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﺗﻮاﻟﯽ ﻫﻤﯿﺸﮕﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭼﻮن ﮐﺸﻮر ﻣﺎ ﻣﺪتﻫﺎي زﯾﺎدي در‬ ‫ﻋﺼﺮ ﺗﺎرﯾﮑﯽ و ﺧﻮاب )ﻗﺮون وﺳﻄﺎ( ﺑﻮد‪ .‬و اﯾﻦ ﺷﮑﺎف ﺑﺰرگ ﻣﯿﺎن واﻟﺪﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺎﺗﯽ و ﻓﺮزﻧﺪان روﺷﻦ اﻧﺪﯾﺶ در ﭘﯽ ﺗﺤﻮﻻت ﻣﻌﺎﺻﺮ در اﯾﺮان‬ ‫ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺗﺮدﯾﺪ ﻧﺪارم ﮐﻪ اﯾﻦ روﻧﺪ اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﺎ ﺑﻪ ﺑﺎورﻫﺎ‪ ،‬اﻋﺘﻘﺎدات‪ ،‬ﻣﻘﺪﺳﺎت‪ ،‬ﺗﺎﺑﻮﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺮزﻫﺎ و ﺧﻂ ﻗﺮﻣﺰﻫﺎ و از‬ ‫ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﻣﻬﻤﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﻌﺼﺐ و ﭘﺎﻓﺸﺎري ﻣﺎ ﺑﺮ آﻧﺎن و ﺗﺮسﻫﺎيﻣﺎن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺧﻨﺪﯾﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪٩٤‬‬

‫‪Why Gods Persist, Robert Hinde‬‬ ‫‪Religion Explained, Pascal Boyer‬‬ ‫‪ In God We Trust, Scott Atran‬اﯾﻦ ﺷﻌﺎر ﺑﺮ روي دﻻر آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻫﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد و اﯾﻦ ﺟﻮك را ﺑﻪ وﺟﻮد آورده ﮐﻪ "دﻻر‪ ،‬ﺧﺪاي‬

‫آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﺖ"! ر‪.‬ب‬

‫‪٩٢‬‬ ‫‪٩٣‬‬


‫‪٧٠‬‬

‫ﮐﻪ ﻧﺎﻣﺄﻟﻮف ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪي ﺑﺎورﻫﺎي ﯾﮏ دﯾﻦ در ﻧﻈﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﺳﻨﺖ آن دﯾﻦ ﭘﺮورش ﻧﯿﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‬ ‫ﻏﺮﯾﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ 95.‬ﺑﻮﯾﺮ ﮐﻪ درﺑﺎرهي ﻗﺒﺎﯾﻞ ﻓﺎﻧﮓ ﮐﺎﻣﺮون ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ آﻧﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ‬

‫ﺟﺎدوﮔﺮان ﯾﮏ ﻋﻀﻮ اﺿﺎﻓﯽِ ﺣﯿﻮانوار در ﺑﺪن ﺧﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺐﻫﺎ ﺑﻪ ﭘﺮواز در ﻣﯽآﯾﺪ و ﺑﻪ ﺑﺪن‬ ‫دﯾﮕﺮ اﻧﺴﺎنﻫﺎ آﺳﯿﺐ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ ﯾﺎ ﺧﻮن ﺷﺎن را ﻣﺴﻤﻮم ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﺎدوﮔﺮان‬ ‫ﮔﺎﻫﯽ ﺿﯿﺎﻓﺖﻫﺎﯾﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و در آﻧﺠﺎ ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن ﺷﺎن را ﻣﯽﺑﻠﻌﻨﺪ و ﺑﺮاي ﺷﺮارتﻫﺎي آﺗﯽﺷﺎن‬ ‫ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎري از اﯾﻦ ﻣﺮدم ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ دوﺳﺖ دوﺳﺖﺷﺎن ﺷﺒﯽ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺧﻮد‬ ‫ﺟﺎدوﮔﺮاﻧﯽ را دﯾﺪه ﮐﻪ ﺳﻮار ﺑﺮ ﯾﮏ ﺑﺮگ ﻣﻮز ﺑﺮ ﻓﺮاز دﻫﮑﺪه در ﭘﺮواز ﺑﻮده و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎناش‬ ‫ﺗﯿﺮﻫﺎي ﺟﺎدوﯾﯽ ﻣﯽاﻧﺪاﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻮﯾﺮ ﻣﻄﻠﺐاش را ﺑﺎ ذﮐﺮ ﺣﮑﺎﯾﺘﯽ ﺷﺨﺼﯽ اداﻣﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫»در ﯾﮏ ﻣﻬﻤﺎﻧﯽ ﺷﺎم در ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ داﺷﺘﻢ اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ و دﯾﮕﺮ ﻣﺎﺟﺮاﻫﺎي ﻏﺮﯾﺐ ﻣﺸﺎﺑﻪ را ﺗﻌﺮﯾﻒ‬ ‫ﻣﯽﮐﺮدم ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺎﻧﺎﻧﻢ‪ ،‬ﮐﻪ اﻻﻫﯽدان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪاي در ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﯿﺶ آﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪" :‬ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﭼﯿﺰﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﯽ را اﯾﻦ ﻗﺪر ﺟﺎﻟﺐ و دﺷﻮار ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﺮح دﻫﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﺮدم‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻬﻤﻼﺗﯽ ﺑﺎور داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ"‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﺮا ﺣﯿﺮان ﺑﺎﻗﯽ ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﭘﯿﺶ از آﻧﮑﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻢ‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺪﻫﻢ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻋﻮض ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻓﺮض اﯾﻨﮑﻪ آن اﻻﻫﯽدان ﮐﻤﺒﺮﯾﺠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﺪه‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺑﻪ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ از‬ ‫ﮔﺰارهﻫﺎي زﯾﺮ ﺑﺎور داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫• در زﻣﺎن ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻣﺮدي از ﯾﮏ ﻣﺎدر ﺑﺎﮐﺮه زاده ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ ﻫﯿﭻ ﭘﺪر ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫• ﺑﺎ دﻋﺎي ﻫﻤﺎن ﻣﺮد ﺑﯽﭘﺪر‪ ،‬ﻣ‪‬ﺮدهاي ﺑﻪ ﻧﺎم اﯾﻠﻌﺎذر زﻧﺪه ﺷﺪ؛ درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ آن ﻗﺪر از ﻣﺮگ اﯾﻠﻌﺎذر‬ ‫ﻣﯽﮔﺬﺷﺖ ﮐﻪ ﺟﺴﺪش ﻣﺘﻌﻔﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬ ‫• ﺧﻮد آن ﻣﺮد ﺑﯽﭘﺪر ﭘﺲ از ﻣﺮدن و دﻓﻦ ﺷﺪن‪ ،‬ﭘﺲ از ﺳﻪ روز زﻧﺪه ﺷﺪ‪.‬‬ ‫• ﭼﻬﻞ روز ﺑﻌﺪ‪ ،‬آن ﻣﺮد ﺑﯽﭘﺪر ﺑﺎﻻي ﺗﭙﻪاي رﻓﺖ و ﺟﺴﻢاش ﺑﻪ ﻋﺮش ﺻﻌﻮد ﮐﺮد‪.‬‬

‫‪٩٥‬‬

‫ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ زﮐﺮﯾﺎي رازي‪ :‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ و از آن ﻣﻬﻤﺘﺮ ﺿﺪﯾﺖ دﯾﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ و ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت ﻣﺬاﻫﺐ ﺧﻮد ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻧﻔﯽ ﮐﻨﻨﺪه آﻧﭽﻪ "ﺑﺮﻫﺎن ﻓﻄﺮت"‬

‫ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺮﺳﯿﺪ اﯾﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻓﻄﺮت ﯾﮑﺴﺎن آدﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻣﻮزه ﻫﺎﯾﯽ ‪ 180‬درﺟﻪ ﺿﺪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را در اﻧﺴﺎﻧﻬﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎي‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ﺷﮑﻞ ﻣﯽدﻫﺪ؟ ﭘﺲ روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻒ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪه اﯾﻦ آﻣﻮزهﻫﺎ ﻧﻪ "ذات ﯾﺎ ﻓﻄﺮت ﺑﺸﺮ" ﮐﻪ زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٧١‬‬

‫• اﮔﺮ ﺷﻤﺎ در ذﻫﻦ ﺧﻮد ﭼﯿﺰي زﻣﺰﻣﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬آن ﻣﺮد ﺑﯽﭘﺪر‪ ،‬و ﭘﺪرش ﮐﻪ ﺧﻮدش اﺳﺖ اﻓﮑﺎرﺗﺎن‬ ‫را ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﻗﺪام ﻣﻘﺘﻀﯽ ﺻﻮرت دﻫﺪ‪ .‬او ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻤﺰﻣﺎن اﻓﮑﺎر ﻫﻤﻪي ﻣﻮﺟﻮدات دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺟﻬﺎن را ﻧﯿﺰ ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪.‬‬ ‫• اﮔﺮ ﮐﺎر ﺑﺪي ﺑﮑﻨﯿﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﮐﺎر ﺧﻮﺑﯽ ﺑﮑﻨﯿﺪ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ آن ﻣﺮد ﺑﯽﭘﺪر ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ آن را‬ ‫در ﺧﻠﻮت و دور از اﻧﻈﺎر ﻫﻤﮕﺎن اﻧﺠﺎم دﻫﯿﺪ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ او ﭘﯿﺶ ﯾﺎ ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﺗﺎن‪ ،‬ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ‬ ‫آن ﮐﺎر ﭘﺎداش ﯾﺎ ﺟﺰا ﺑﺪﻫﺪ‪.‬‬ ‫• ﻣﺎدر ﺑﺎﮐﺮهي آن ﻣﺮد ﺑﯽﭘﺪر ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﺴﻢاش ﺑﻪ ﻋﺮش ﺻﻌﻮد ﮐﺮد‪.‬‬ ‫• اﮔﺮ ﮐﺸﯿﺶﺗﺎن ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺬﮐﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺎن و ﺷﺮاب را ﺗﺒﺮك ﮐﻨﺪ‪ ،‬آن ﻧﺎن و ﺷﺮاب ﺑﻪ ﮔﻮﺷﺖ و‬ ‫ﺧﻮن آن ﻣﺮد ﺑﯽﭘﺪر ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﯾﮏ ﻣﺮدمﺷﻨﺎس ﻋﯿﻨﯿﺖ ﮔﺮا در ﻃﯽ ﯾﮏ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﯿﺪاﻧﯽ در ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ‪ ،‬ﺗﺎزه ﺑﺎ اﯾﻦ ﺑﺎورﻫﺎ ﻣﻮاﺟﻪ‬ ‫ﺷﻮد ﭼﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮑﻨﺪ؟«‬

‫ﻣﻔﺘﻮن رواﻧﯽ دﯾﻦ‬ ‫اﯾﻦ اﯾﺪه ﮐﻪ دﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺎﻣﺪ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﯾﮏ ﺷﺎﺧﻪي ﻣﻬﻢ و ﺑﺎﻟﻨﺪه از رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ‪،‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬از ﻧﻈﺮ رواﻧﺸﻨﺎﺳﺎن ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﭼﺸﻢ ﭼﻮن اﻧﺪاﻣﯽ ﺑﺮاي‬ ‫دﯾﺪن ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺎل ﭼﻮن اﻧﺪاﻣﯽ ﺑﺮاي ﭘﺮﯾﺪن‪ ،‬ﻣﻐﺰ ﻫﻢ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از اﻧﺪامﻫﺎ ﯾﺎ ﻣﺎژولﻫﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮاي ﺑﺮآوردن ﯾﮏ دﺳﺘﻪ ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﯽ ﭘﺮدازش اﻃﻼﻋﺎت ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻐﺰ‪ ،‬ﻣﺎژوﻟﯽ ﺑﺮاي‬ ‫ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪي ﻫﺴﺖ؛ ﻣﺎژوﻟﯽ ﺑﺮاي ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﺒﺎدﻻت دوﺟﺎﻧﺒﻪ؛ ﻣﺎژوﻟﯽ ﺑﺮاي ﻫﻤﺪﻟﯽ و اﻟﯽ‬ ‫آﺧﺮ‪ .‬دﯾﻦ را ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﯾﺎ ﮐﺠﺮوي ﭼﻨﺪ ﺗﺎ از اﯾﻦ ﻣﺎژولﻫﺎ داﻧﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﻣﺎژولﻫﺎي‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﺮدازي درﺑﺎرهي دﯾﮕﺮ ذﻫﻦﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺎژولﻫﺎي ﺗﺸﮑﯿﻞ اﺋﺘﻼف‪ ،‬و ﻣﺎژولﻫﺎي ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪن ﺑﻪ ﻧﻔﻊ‬ ‫اﻋﻀﺎي ﮔﺮوه ﺧﻮدي و ﻋﻠﯿﻪ ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﺎن‪ .‬ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﻣﺎژولﻫﺎ را ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدل اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻗﻮهي ﺟﻬﺖﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﺷﺐﭘﺮه ﺷﻤﺮد‪ .‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ در ﻣﻮرد زودﺑﺎوري ﮐﻮدﮐﺎن ﺗﻮﺿﯿﺢ دادم‪ ،‬اﻧﺪامﻫﺎي ﻣﻐﺰي ﻫﻢ‬ ‫ﻣﺴﺘﻌﺪ ﮐﺠﺮوي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘ‪‬ﻞ ﺑﻠﻮم رواﻧﺸﻨﺎس‪ ،‬ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﺪاﻓﻌﺎن »دﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ اﺳﺖ«‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻮدك ﺗﻤﺎﯾﻠﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎراﻧﻪ درﺑﺎرهي ذﻫﻦ دارد‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ او‪،‬‬ ‫دﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ از اﯾﻦ دوآﻟﯿﺴﻢ ذاﺗﯽ ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪي او‪ ،‬ﻣﺎ اﻧﺴﺎنﻫﺎ‪ ،‬و ﺑﻪ وﯾﮋه ﮐﻮدﮐﺎن‪،‬‬ ‫دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎران ﻣﺎدرزاد ﻫﺴﺘﯿﻢ‪.‬‬


‫‪٧٢‬‬

‫ﺑﻪ ﮐﺴﯽ دوﮔﺎﻧﻪ اﻧﮕﺎر ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن ﻣﺎده و ذﻫﻦ ﺗﻤﺎﯾﺰي ﺑﻨﯿﺎدي ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺨﺎﻟﻒ او‪،‬‬ ‫ﯾﮕﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮕﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﻦ‪ ،‬ﺑ‪‬ﺮوزِ ﻣﺎده –ﻣﺎدهي درون ﻣﻐﺰ ﯾﺎ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ درون‬ ‫ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ – اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﻦ ﻧﻮﻋﯽ روح ﻏﯿﺮﻣﺎدي اﺳﺖ ﮐﻪ درون ﺑﺪن ﻣﺄوا‬ ‫دارد و ﻟﺬا ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪن را ﺗﺮك ﮐﻨﺪ و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻫﺴﺘﯽ ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﺪ‪ .‬دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎران ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻬﻮﻟﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎر رواﻧﯽ را ﺟﻨّﯽ ﺑﺪاﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻓﮑﺮ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ارواح ﺧﺒﯿﺜﻪ ﯾﺎ ﺟﻦﻫﺎ ﻣﻮﻗﺘﺎً در ﺑﺪن‬ ‫آن ﺑﯿﻤﺎر ﻣﺄوا ﮔﺰﯾﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﯽﺗﻮان آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﺟﻦﮔﯿﺮي از ﺑﺪن او ﺑﯿﺮون ﮐﺮد‪ .‬دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎران در ﻫﺮ‬ ‫ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﯽ ﺑﻪ اﺷﯿﺎي ﺑﯿﺠﺎن‪ ،‬ﺗﺸﺨﺺ ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ و ﺣﺘﯽ در آﺑﺸﺎرﻫﺎ و اﺑﺮﻫﺎ ارواح و ﺷﯿﺎﻃﯿﻦ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬

‫اف‪.‬اَﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ ١٨٨٢‬رﻣﺎﻧﯽ ﻧﻮﺷﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ 96‬اﯾﻦ رﻣﺎن ﺑﺮاي ﯾﮏ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر ﮐﺎﻣﻼ‬

‫ﻗﺎﺑﻞ ﭘﺬﯾﺮش اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮاي ﯾﮕﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر ﺗﻤﺎم ﻋﯿﺎري ﻣﺜﻞ ﻣﻦ ﮐﺎﻣﻼ ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﻓﻬﻢ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ رﻣﺎن‪ ،‬آﻗﺎي‬ ‫ﺑﺎﻟﺘﯿﺘﻮد و ﭘﺴﺮش ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي رازآﻣﯿﺰ درﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻪ ﺑﺪنﻫﺎﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﻫﻢ ﻋﻮض ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺴﺮ ﺷﺎدﻣﺎن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺪرش ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪه در ﺑﺪن او ﺑﻪ ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﺮود؛ و ﺧﻮد ﭘﺴﺮ در ﺑﺪن ﭘﺪرش‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﺪاﻧﻢ‬

‫ﮐﺎري‪ ،‬ﮐﺎﺳﺒﯽ ﭘﺪر را ﺑﻪ ورﺷﮑﺴﺘﮕﯽ ﻣﯽﮐﺸﺎﻧﺪ‪ .‬ﻃﺮح داﺳﺘﺎن ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ را در رﻣﺎن ﮔﺎز ﺧﻨﺪه‬

‫‪97‬‬

‫اﺛﺮ‬

‫ﭘﯽ‪.‬ﺟﯽ وودﻫﺎوس ﻫﻢ ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ در آن ا‪‬رل ﻫﺎورﺷﺎت و ﭘﺴﺮﮐﯽ ﻫﻨﺮﭘﯿﺸﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن در دو اﺗﺎق ﻣﺠﺎور‬ ‫در ﯾﮏ ﻣﻄﺐ دﻧﺪاﻧﭙﺰﺷﮑﯽ ﺑﯿﻬﻮش ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و وﻗﺘﯽ ﺑﻪ ﻫﻮش ﻣﯽآﯾﻨﺪ ﺧﻮد را در ﺑﺪن آن دﯾﮕﺮي‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ‪ ،‬ﻃﺮح داﺳﺘﺎن ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي ﯾﮏ دوﮔﺎﻧﻪ اﻧﮕﺎر ﺑﺎﻣﻌﻨﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﭼﯿﺰي ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﻟُﺮد‬ ‫ﻫﺎورﺷﺎت ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺟﺰء ﺑﺪن او ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬وﮔﺮﻧﻪ او ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﺪﻧﯽ ﭘﺴﺮﮐﯽ ﻫﻨﺮﭘﯿﺸﻪ ﺑﻪ ﻫﻮش‬ ‫آﯾﺪ؟‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻏﻠﺐ داﻧﺸﻤﻨﺪان‪ ،‬ﻣﻦ ﻫﻢ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر ﻧﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ از ﺧﻮاﻧﺪن‬

‫ﺑﺮﻋﮑﺲ و ﮔﺎز ﺧﻨﺪه ﻟﺬت ﺑﺒﺮم‪ .‬ﭘ‪‬ﻞ ﺑﻠﻮم ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺪان ﺳﺒﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺮﭼﻪ ﻣﻦ آﻣﻮﺧﺘﻪام‬ ‫ﮐﻪ روﺷﻨﻔﮑﺮي ﯾﮕﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﯾﮏ ﺟﺎﻧﻮر ﺑﺸﺮي ﻫﺴﺘﻢ و ﻟﺬا ﻫﻤﭽﻮن ﯾﮏ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر ذاﺗﯽ‬ ‫ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪام‪ .‬ﻫﺮ ﻗﺪر ﻫﻢ ﮐﻪ واﻧﻤﻮد ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ روﺷﻨﻔﮑﺮان ﯾﮕﺎﻧﻪاﻧﮕﺎري ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ ،‬اﯾﻦ اﯾﺪه ﻋﻤﯿﻘﺎً در ﻣﻦ و‬ ‫دﯾﮕﺮ اﻧﺴﺎنﻫﺎ رﯾﺸﻪ دواﻧﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﯾﯽ در ﭘﺲ ﭼﺸﻤﺎن ﻣﻦ ﯾﮏ ﺧﻮد ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‪ ،‬دﺳﺖ ﮐﻢ‬ ‫در داﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑﻪ درون ﺳﺮ دﯾﮕﺮي ﻫﺠﺮت ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺪ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﻠﻮم ﺑﺮ اﯾﻦ ادﻋﺎ‪ ،‬آزﻣﻮنﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻮدﮐﺎن‪ ،‬و ﺑﻪ وﯾﮋه ﺧﺮدﺳﺎﻻن‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺑﯿﺶ از ﺑﺰرﮔﺴﺎﻻن ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎري دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬

‫‪ice Versa, F. Anstey‬‬ ‫‪Laughing Gas, P.G.Wodehouse‬‬

‫‪٩٦‬‬ ‫‪٩٧‬‬


‫‪٧٣‬‬

‫ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎري در ﻣﻐﺰ ﭘﯿﺶ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﻠﻮم‪ ،‬آﻣﺎدﮔﯽ ﺑﺮاي‬ ‫ﭘﺬﯾﺮش دﯾﻦ از ﻫﻤﯿﻦ ﺟﺎ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﻠﻮم ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ذاﺗﺎً ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاﯾﯽ دارﯾﻢ‪ .‬دﺑﻮرا ﮐ‪‬ﻠ‪‬ﻤﻦ در ﻣﻘﺎﻟﻪاش ﺑﺎ‬ ‫ﻋﻨﻮان آﯾﺎ ﮐﻮدﮐﺎن ﺧﺪاﺑﺎوران ﺷﻬﻮدي ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﻪ وﯾﮋه ﻣﺴﺘﻌﺪ اﯾﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻫﺮ ﭼﯿﺰي ﻣﻘﺼﻮدي ﻧﺴﺒﺖ دﻫﻨﺪ‪ :‬اﺑﺮﻫﺎ ﺑﺮاي ﺑﺎرﯾﺪن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺳﻨﮓﻫﺎي ﻧﻮكﺗﯿﺰ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺣﯿﻮاﻧﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺧﺎرﺷﺸﺎن ﻣﯽآﯾﺪ ﺧﻮد را ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺨﺎراﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﭼﯿﺰي ﻣﻘﺼﻮدي ﻧﺴﺒﺖ دادن را‬ ‫ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎري‬ ‫ﻧﻤﯽآﯾﻨﺪ‪.‬‬

‫‪99‬‬

‫‪98‬‬

‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬ﮐﻮدﮐﺎن ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎران ﺑﺎﻟﻔﻄﺮهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺴﯿﺎريﺷﺎن ﻫﺮﮔﺰ از اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ در‬

‫اﮔﺮ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻬﯿﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎري ذاﺗﯽ و ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎري ذاﺗﯽ‪ ،‬ﻣﺎ را ﺑﻪ دﯾﻨﺪاري ﺳﻮق ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪،‬‬ ‫درﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻗﻄﺐﻧﻤﺎي ﻧﻮري ﺷﺐﭘﺮه او را ﺑﻪ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺳﻮق ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎري‬ ‫ذاﺗﯽ ﻣﺎ را آﻣﺎدهي ﺑﺎور ﺑﻪ وﺟﻮد روﺣﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﺑﺪن ﻣﺄوا دارد اﻣﺎ ﺟﺰﺋﯽ از ﺑﺪن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ راﺣﺘﯽ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺼﻮر ﮐﺮد ﮐﻪ ﯾﮏ روح ﺑﯽﺟﺴﻢ ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﺑﺪن ﺑﻪ ﺟﺎي دﯾﮕﺮي ﻧﻘﻞ ﻣﮑﺎن ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ‬ ‫راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ وﺟﻮد ﺧﺪا ﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﮏ روح ﻣﺤﺾ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ واﺟﺪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﺧﻮاص‬ ‫ﭘﯿﭽﯿﺪهي ﻣﺎده ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻣﺎده وﺟﻮد دارد‪ .‬ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎري ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ ﺣﺘﯽ ﺳﻬﻞﺗﺮ از اﯾﻦ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ دﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﺠﺎﻣﺪ‪ :‬اﮔﺮ ﻫﺮ ﭼﯿﺰ ﻣﻘﺼﻮدي دارد‪ ،‬آن ﻣﻘﺼﻮد ﭼﯿﺴﺖ؟ اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻫﻤﺘﺎي ﺳﻮدﻣﻨﺪي ﻗﻄﺐﻧﻤﺎي ﻧﻮري ﺷﺐﭘﺮه در اﻧﺴﺎن ﭼﯿﺴﺖ؟ ﭼﺮا اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎري و‬ ‫ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎري را در ﻣﻐﺰ ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ و ﻓﺮزﻧﺪان ﺷﺎن ﻧﻬﺎده اﺳﺖ؟ ﺗﺎ ﺑﺪﯾﻨﺠﺎ‪ ،‬روﯾﮑﺮد ﻣﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪي‬ ‫دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎران ﺑﺎﻟﻔﻄﺮه ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮض ﮔﺮﻓﺘﻪ ﮐﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ذاﺗﺎً دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎر و ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺰﯾﺖ‬ ‫داروﯾﻨﯽ اﯾﻨﻬﺎ ﭼﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ؟ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪهﻫﺎ در ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺑﺮاي ﺑﻘﺎي ﻣﺎ اﻫﻤﯿﺖ دارد و ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻐﺰ ﻣﺎ را ﭼﻨﺎن ﺷﮑﻞ داده ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽﻫﺎ را ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﺳﺮﯾﻊ و ﻣﺆﺛﺮ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ .‬آﯾﺎ دوﮔﺎﻧﻪاﻧﮕﺎري و ﻏﺎﯾﺖاﻧﮕﺎري ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﺧﺪﻣﺖ اﯾﻦ ﻫﺪف ﺑﺎﺷﻨﺪ؟ در‬ ‫ﭘﺮﺗﻮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ داﻧﯿﻞ د‪‬ﻧ‪‬ﺖ ﻓﯿﻠﺴﻮف "اﯾﺴﺘﺎر راﺟﻌﯽ"‪ ١٠٠‬ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ ﺑﻬﺘﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﯾﻦ ﻓﺮﺿﯿﻪ را ﺑﻔﻬﻤﯿﻢ‪.‬‬ ‫د‪‬ﻧ‪‬ﺖ درﺑﺎرهي "اﯾﺴﺘﺎرﻫﺎ"ﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺮاي ﻓﻬﻢ و ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﻣﻮﺟﻮدات‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﺎﻧﻮران‪ ،‬ﻣﺎﺷﯿﻦﻫﺎ‬ ‫و ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪي ﻣﻔﯿﺪي اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﺳﻪ ﻧﻮع اﯾﺴﺘﺎر دارﯾﻢ‪ :‬اﯾﺴﺘﺎر‬ ‫‪٩٨‬‬

‫‪Teleology‬‬ ‫‪٩٩‬‬ ‫ﺑﺪ ﻧﺒﻮد داوﮐﯿﻨﺰ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻣﻘﺪس و ﻣﺬﻫﺒﯽ ادﯾﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻤﯽ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﻤﻠﻮ از اﯾﻦ ﻏﺎﯾﺖ اﻧﮕﺎريﻫﺎي ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪاﻧﺪ‪" .‬ﺧﻮرﺷﯿﺪ را‬ ‫ﺑﺮاي اﯾﻦ آﻓﺮﯾﺪﯾﻢ ﮐﻪ روز را روﺷﻨﯽ و ﮔﺮﻣﺎ ﺑﺨﺸﺪ و ﻣﺎه و ﺳﺘﺎرﮔﺎن را زﯾﻨﺖ ﺑﺨﺶ ﺷﺐ ﻗﺮار دادﯾﻢ و ‪ "...‬ر‪.‬ب‬ ‫‪Intentional stance‬‬

‫‪١٠٠‬‬


‫‪٧٤‬‬

‫ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬اﯾﺴﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ و اﯾﺴﺘﺎر راﺟﻌﯽ‪ .‬اﺻﻮﻻً ﻫﻤﻮاره ﻣﯽﺗﻮان اﯾﺴﺘﺎر ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ را ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﺮد‪،‬‬ ‫زﯾﺮا در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺗﺎﺑﻊ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻓﯿﺰﯾﮏ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻧﮕﺮش اﯾﺴﺘﺎر ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﺸﯿﻨﯿﻢ و ﻫﻤﻪي ﺑﺮﻫﻢﮐﻨﺶﻫﺎي اﺟﺰاي ﻣﺘﺤﺮك اﺷﯿﺎي ﭘﯿﭽﯿﺪه را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫اﺳﺖ واﮐﻨﺶﻣﺎن ﺑﻪ رﻓﺘﺎر آﻧﻬﺎ زﯾﺎدي آﻫﺴﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬در ﻣﻮرد اﺷﯿﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻼً‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻟﺒﺎﺳﺸﻮﯾﯽ ﯾﺎ ﯾﮏ ﮐﻤﺎن زﻧﺒﻮرﮐﯽ‪ ،‬اﯾﺴﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ ﯾﮏ راه ﻣﯿﺎﻧﺒﺮ و اﻗﺘﺼﺎديﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﺎ دور زدن ﻓﯿﺰﯾﮏ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﺪف از ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﯽ‪ ،‬ﺣﺪس ﺑﺰﻧﯿﻢ ﮐﻪ آن ﺷﯽ ﻃﺮاﺣﯽ‬ ‫ﺷﺪه ﭼﮕﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل دﻧﺖ‪:‬‬ ‫»ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﺮﮐﺴﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﺳﻄﺤﯽ و ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﯾﮏ ﺳﺎﻋﺖ زﻧﮓدار‪ ،‬ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ آن‬ ‫ﺳﺎﻋﺖ ﭼﻪ ﻣﻮﻗﻊ زﻧﮓ ﻣﯽزﻧﺪ‪ .‬ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺪاﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﮕﺮان ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ آن ﺳﺎﻋﺖ ﮐﻮﮐﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﺑﺎﺗﺮي‬ ‫ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮرﺷﯿﺪي اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮخ دﻧﺪهﻫﺎي ﺑﺮﻧﺠﯽ دارد و ﯾﺎﺗﺎﻗﺎنﻫﺎي ﻣﺮﺻﻊ‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ از ﺗﺮاﺷﻪﻫﺎي‬ ‫ﺳﯿﻠﯿﮑﻮﻧﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه – ﻓﻘﻂ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮض ﮐﺮد ﮐﻪ آن ﺳﺎﻋﺖ ﭼﻨﺎن ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺳﺮ وﻗﺖ زﻧﮓ‬ ‫ﺑﺰﻧﺪ«‬ ‫ﺟﺎﻧﺪاران ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ داروﯾﻨﯽ رواﯾﺘﯽ از اﯾﺴﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ را ﺑﺮاﯾﺸﺎن‬ ‫ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻗﻠﺐ ﺑﺮاي ﭘﻤﭗ ﮐﺮدن ﺧﻮن ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه راه ﻣﯿﺎﻧﺒ‪‬ﺮي ﺑﺮاي درك‬ ‫ﮐﺎرﮐﺮد ﻗﻠﺐ ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ‪ .‬ﮐﺎرل ﻓﻮن ﻓﺮﯾﺶ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﺒﺐ ﺑﻪ ﭘﮋوﻫﺶ درﺑﺎرهي رﻧﮓ‪-‬ﺑﯿﻨﯽ زﻧﺒﻮرﻫﺎ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ‬ ‫ﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﺮض ﮐﺮد رﻧﮓﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﮔﻞﻫﺎ ﺑﺮاي ﺟﺬب زﻧﺒﻮرﻫﺎ »ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ«‪ .‬ﻧﻬﺎدن اﯾﻦ ﮔﯿﻮﻣﻪﻫﺎ‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﺎراﻧﺪن ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاﯾﺎن ﮐﺬاﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﺪﻋﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﺎﻧﻮرﺷﻨﺎس ﺑﺰرگ اﺗﺮﯾﺸﯽ‬ ‫ﻫﻢ از اردوي آﻧﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻻزم ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﻮن ﻓﺮﯾﺶ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻗﺎدر ﺑﻮد ﺗﺎ اﯾﺴﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ را‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮ داروﯾﻨﯽ ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﯾﮏ راه ﻣﯿﺎﻧﺒﺮ دﯾﮕﺮ‪ ،‬اﯾﺴﺘﺎر راﺟﻌﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ از ﯾﮏ ﺟﻬﺖ از‬ ‫اﯾﺴﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽرود‪ .‬در اﯾﺴﺘﺎر راﺟﻌﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮض ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺮاي ﻫﺪﻓﯽ‬

‫ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺮض ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ آن ﻣﻮﺟﻮد ﯾﮏ ﮐﻨﺸﮕﺮ‪ 101‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮدي از ﮐﻨﺶ ﺧﻮد دارد‬ ‫‪.‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﺒﺮ را ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ در ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر اﺣﺘﻤﺎﻟﯽاش درﻧﮓ ﻧﮑﻨﯿﺪ‪ .‬اﺻﻼً دﻟﻤﺸﻐﻮل‬ ‫ﻓﯿﺰﯾﮏ ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎﯾﺶ ﻧﺒﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬و اﺑﺪاً در ﻣﻮرد ﻃﺮاﺣﯽ ﺳﺎﺧﺘﺎر و ﻋﻤﻠﮑﺮد ﭘﻨﺠﻪﻫﺎ و دﻧﺪانﻫﺎﯾﺶ ﺗﺄﻣﻞ‬ ‫ﻧﮑﻨﯿﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﺑﺒﺮ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮﯾﻦ راهﺣﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﯿﺰﯾﮏ و ﻓﯿﺰﯾﻮﻟﻮژي را ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﻨﯿﻢ‬ ‫و ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﺑﺒﺮ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺷﮑﺎر ﻣﯿﺎﻧﺒﺮ ﺑﺰﻧﯿﻢ‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ درﺳﺖ ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺑﺮاي ﭼﯿﺰﻫﺎي ﻓﺎﻗﺪ‬

‫‪Agent‬‬

‫‪١٠١‬‬


‫‪٧٥‬‬

‫ﻃﺮاﺣﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﯿﺰﻫﺎي ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﯾﺴﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ را ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﭼﯿﺰﻫﺎي‬ ‫ﻓﺎﻗﺪ ﻣﻘﺎﺻﺪ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ و ﻋﻤﺪي ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﯿﺰﻫﺎي داراي ﻣﻘﺼﻮد‪ ،‬اﯾﺴﺘﺎر راﺟﻌﯽ را ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﺴﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ و اﯾﺴﺘﺎر ارﺟﺎﻋﯽ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰمﻫﺎي ﻣﻔﯿﺪ ذﻫﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ زﯾﺮا واﮐﻨﺶ ﻣﺎ را در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮداﺗﯽ را ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺑﻘﺎﯾﻤﺎن اﻫﻤﯿﺖ ﺣﯿﺎﺗﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻼً درﻧﺪﮔﺎن ﯾﺎ ﺟﻔﺖﻫﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮه‪ ،‬ﺗﺴﺮﯾﻊ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬ ‫‪.‬اﻣﺎ اﯾﻦ اﯾﺴﺘﺎرﻫﺎ ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﯾﮕﺮ ﺳﺎزوﮐﺎرﻫﺎي ﻣﻐﺰي ﺑﻪ ﺧﻄﺎ روﻧﺪ‪ .‬ﮐﻮدﮐﺎن و ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺪوي‬ ‫ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ ﮐﻪ آب و ﻫﻮا‪ ،‬اﻣﻮاج و ﺳﻨﮓﻫﺎي در ﺣﺎل ﺳﻘﻮط ﻣﻘﺼﻮدي دارﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪي ﻣﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﮔﺮاﯾﺸﯽ‬ ‫در ﻗﺒﺎل ﻣﺎﺷﯿﻦﻫﺎ دارﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاﯾﻤﺎن دردﺳﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺎ‪ ،‬دﺳﺖ ﮐﻢ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻟﺤﻈﻪاي‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪاي را ﺑﺎ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎ داﺷﺘﻪاﯾﻢ‪.‬‬ ‫اﺧﯿﺮاً ﮔﺰارش ﺗﻠﺨﯽ را ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪم از ﻣﺮدي ﮐﻪ در ﻣﻮزهي ﻓﯿﺘﺰوﯾﻠﯿﺎم ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﻨﺪ ﮐﻔﺶاش را‬ ‫ﻧﺒﺴﺘﻪ ﺑﻮد از ﭘﻠﻪﻫﺎ اﻓﺘﺎد و ﺳﻪ ﺟﺎم ﮔﺮاﻧﻘﯿﻤﺖ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ دورهي ﺳﻠﺴﻠﻪي ﮐﯿﻨﮓ را ﺷﮑﺴﺖ‪» :‬او وﺳﻂ‬ ‫ﺟﺎمﻫﺎ ﺳﻘﻮط ﮐﺮد و ﺟﺎمﻫﺎ ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﺗﮑﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬آن ﻣﺮد آرام و ﺑﻬﺖ زده ﺳﺮ ﺟﺎﯾﺶ ﻧﺸﺴﺖ و ﺑﻪ آن‬ ‫ﻣﻨﻈﺮه ﺧﯿﺮه ﺷﺪ‪ .‬اﻃﺮاﻓﯿﺎن ﻫﻢ در ﺳﮑﻮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﺷﻮﮐﻪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺮد ﺑﻪ ﺑﻨﺪ ﮐﻔﺶاش‬ ‫اﺷﺎره ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﯾﻨﺎﻫﺎش‪ ،‬ﺗﻘﺼﯿﺮﮐﺎر اﯾﻨﻪ«‬ ‫ﻫﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺷ‪‬ﻤ‪‬ﺮ‪ ،‬ﺑﻮﯾﺮ‪ ،‬آﺗﺮان‪ ،‬ﺑﻠﻮم‪ ،‬د‪‬ﻧ‪‬ﺖ‪ ،‬ﮐ‪‬ﻠﻤﺎن و دﯾﮕﺮان ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﻧﯿﺰ از دﯾﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ‬ ‫ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﮔﯿﺮاﺗﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎ‪ ،‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدهي د‪‬ﻧ‪‬ﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‬ ‫ﺑﯽﺧ‪‬ﺮَدي دﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ از ﯾﮏ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺧﺎص ﺑﯽﺧﺮدي در ﻣﻐﺰ اﺳﺖ‪ :‬ﮔﺮاﯾﺶ ﻣﺎ ﺑﻪ ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪن‪.‬‬ ‫ﮔﺮاﯾﺸﯽ ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮاً ﻣﺰﯾﺘﯽ ژﻧﺘﯿﮑﯽ دارد‪.‬‬

‫ﻫ‪‬ﻠ‪‬ﻦ ﻓﯿﺸﺮ ﻣﺮدمﺷﻨﺎس در ﮐﺘﺎب ﭼﺮا ﻋﺸﻖ ﻣﯽورزﯾﻢ‬

‫‪102‬‬

‫ﺟﻨﻮن ﻋﺸﻖ رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ را ﺑﻪ زﯾﺒﺎﯾﯽ ﺷﺮح‬

‫ﻣﯽدﻫﺪ و آﺧﺮاﻷﻣﺮ آن را ﺑﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻄﻠﻘﺎً ﺿﺮوري ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻃﻮر ﺑﻪ ﻗﻀﯿﻪ ﻧﮕﺎه‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﮔﯿﺮﯾﻢ ﺑﺮاي ﯾﮏ ﻣﺮد ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺸﻮﻗﻪي او ﺻﺪﻫﺎ ﻣﺮﺗﺒﻪ دوﺳﺖ داﺷﺘﻨﯽﺗﺮ از دﯾﮕﺮ زﻧﺎن‬

‫دور و ﺑﺮش ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺮد ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺸﻮﻗﻪاش را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ 103.‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﺎ‬ ‫ﺧﻮد را ﻣﺘﻌﺼﺒﺎﻧﻪ وﻗﻒ ﺗﮏ ﻫﻤﺴﺮي ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬اﻣﺎاي ﺑﺴﺎ ﮐﻪ ﻗﺴﻤﯽ "ﭼﻨﺪﻋﺸﻘﯽ"‬

‫‪104‬‬

‫در ﻗﯿﺎس ﺑﺎ‬

‫‪Why We Love ; Helen Fisher‬‬ ‫‪١٠٣‬‬ ‫ﯾﺎدآور ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻟﯿﻠﯽ و ﻣﺠﻨﻮن اﺛﺮ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﺷﺎﻋﺮ اﯾﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻧﻈﺎﻣﯽ ﮔﻨﺠﻮي ﮐﻪ وﻗﺘﯽ داﺳﺘﺎن ﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺠﻨﻮن اﻓﺴﺎﻧﻪ ﺷﺪ و ﺑﻪ ﮔﻮش ﻓﺮﻣﺎﻧﺮوا رﺳﯿﺪ‬

‫‪١٠٢‬‬

‫دﺳﺘﻮر داد ﻟﯿﻠﯽ را ﺑﻪ درﺑﺎر ﺑﺮدﻧﺪ و ﭘﺎدﺷﺎه در ﻋﺠﺐ ﺷﺪ ﮐﻪ او ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرﻓﺖ ﺑﺮﺗﺮ از زﻧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮوا ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺖ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﻧﮑﺘﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺮوا ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺠﻨﻮن ﻋﺎﺷﻖ ﻧﺒﻮد‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪Polyamory‬‬

‫‪١٠٤‬‬


‫‪٧٦‬‬

‫ﺗﮏﻫﻤﺴﺮي ﻋﺎﻗﻼﻧﻪﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪﻋﺸﻘﯽ ﺑﻮدن ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮد ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻋﺎﺷﻖ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از اﻋﻀﺎي‬ ‫ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒاش ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﻓﺮد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﻨﺪ ﻧﻮع ﺷﺮاب‪ ،‬ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ‪ ،‬ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﯾﺎ ورزش را‬ ‫ﻫﻤﺰﻣﺎن دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺎ ﺑﻪ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﺑﭽﻪ‪ ،‬واﻟﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﻫﺮ و ﺑﺮادر‪ ،‬آﻣﻮزﮔﺎر‪ ،‬دوﺳﺖ ﯾﺎ‬ ‫ﺣﯿﻮان دﺳﺖآﻣﻮز را دوﺳﺖ داﺷﺖ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻃﻮر ﺑﻪ ﻗﻀﯿﻪ ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬آﯾﺎ اﻧﺘﻈﺎرﻣﺎن درﺑﺎرهي‬ ‫اﻧﺤﺼﺎري ﺑﻮدن ﻋﺸﻖ ﺗﮏﻫﻤﺴﺮاﻧﻪ ﺧﺎرق اﻟﻌﺎده ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ؟ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﺎ ﭼﻨﯿﻦ اﻧﺘﻄﺎري دارﯾﻢ‪ ،‬و در ﭘﯽ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺗﮏﻫﻤﺴﺮاﻧﻪ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻠﺘﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪105‬‬

‫ﻫﻠﻦ ﻓﯿﺸﺮ و دﯾﮕﺮان ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺎﺷﻘﯽ ﺑﺎ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻐﺰي وﯾﮋهاي ﻫﻤﺮاه اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﻣﻐﺰ‬ ‫ﻋﺸﺎق ﯾﮏ دﺳﺘﻪ ﻣﻮاد ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ )در واﻗﻊ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر ﻃﺒﯿﻌﯽ( ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﺧﺎص و ﻣﺸﺨﺼﻪي‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖاﻧﺪ‪ .‬رواﻧﺸﻨﺎﺳﺎن ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺑﺎ ﻓﯿﺸﺮ ﻣﻮاﻓﻖاﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ دل ﻧﻪ ﺻﺪ دل ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺳﺎزﮐﺎري‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﻀﻤﯿﻦ وﻓﺎداري ﺑﻪ ﺟﻔﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ آن ﻗﺪر دوام ﺑﯿﺎورد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﭘﺮوراﻧﺪن ﺑﭽﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ‬ ‫ﺟﻔﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬از دﯾﺪﮔﺎه داروﯾﻨﯽ ﺑﯽﺷﮏ اﻧﺘﺨﺎب ﺟﻔﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن داراي اﻫﻤﯿﺖ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮد – ﺣﺘﯽ ﻓﺮد ﻓﻘﯿﺮ – ﺑﺎﯾﺪ دﺳﺖ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺑﺰﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﻬﻢ آن اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫دﺳﺖ ﮐﻢ ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪﺷﺎن از آب و ﮔﻞ درآﯾﺪ ﺷﺮﯾﮏ ﻏﻢ و ﺷﺎدي زوجاش ﺑﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫آﯾﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ دﯾﻦ ﺑﯽﺧﺮداﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ آن ﺳﺎزﮐﺎر ﺑﯽﺧﺮدي ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪاي ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﻣﻐﺰ ﻧﻬﺎده‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ؟ ﻣﺴﻠﻤﺎ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﺑﺎ ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪن و ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺸﺌﻪي ﺣﺎﺻﻞ از داروﻫﺎي ﻣﺨﺪر وﺟﻮه ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ‬ ‫دارد‪ .‬ﺟﺎن اﺳﻤﯿﺜﯽ دارو‪-‬رواﻧﺸﻨﺎس ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن اﯾﻦ دو ﻧﻮع ﺷﯿﺪاﯾﯽ )ﻣﺎﻧﯿﺎ( ﺗﻔﺎوتﻫﺎي ﻣﻬﻤﯽ‬ ‫ﻫﺴﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﺸﺎﺑﻬﺖﻫﺎﯾﯽ را ﻫﻢ ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫»ﯾﮑﯽ از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪد دﯾﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﻦ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯽ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪا‪ ،‬ﻣﻌﻄﻮف اﺳﺖ‬ ‫و ﺑﻪ ﻋﻼوه ﻣﺴﺘﻠﺰم اﺣﺘﺮام ﺑﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎي آن ﺷﺨﺺ اﺳﺖ‪ .‬زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺗﺎ ﺣﺪ زﯾﺎدي ﺗﻮﺳﻂ ژنﻫﺎي‬ ‫ﺧﻮدﺧﻮاهﻣﺎن و ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ﭘﺎداش و ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬دﯾﻦ ﭘﺎداشﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎري ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً‬ ‫اﯾﻦ اﺣﺴﺎﺳﺎت ﮔﺮم و آﺳﻮدهﺳﺎز ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺟﻬﺎن ﺧﻄﺮﻧﺎك ﮐﺴﯽ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻋﺸﻖ ﻣﯽورزد و از ﻣﺎ‬ ‫‪١٠٥‬‬

‫ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺘﺎب ﯾﺎد ﺷﺪه را ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬روﺷﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻄﻮر دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ اﺷﯿﺎ و ﺣﯿﻮاﻧﺎت را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﺳﻨﺠﯿﺪ‪ .‬در "دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ"‪،‬‬

‫داﺷﺘﻦ"‪ ،‬ﻣﺎ اﺷﯿﺎ و ﺣﯿﻮاﻧﺎت را ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﻢ و ﻗﻮاﻋﺪ ارﺑﺎب و ﺑﺮدﮔﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ رواﺑﻂ ﺣﺎﮐﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ در ﻋﺸﻖ‪ ،‬دو ﻃﺮف رواﺑﻄﯽ ﺑﺴﯿﺎر‬

‫ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﺗﻔﺎﻗﺎ ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺪﯾﻬﯽﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺪﯾﺪهاي ﺑﻪ ﻧﺎم ﭼﻨﺪ ﻋﺸﻘﯽ اﺻﻼ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﭼﻨﺪ ﻫﻤﺴﺮي‪،‬‬ ‫ﻣﺜﻞ ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﻼﻣﯽ و ﺷﺮﻗﯽ‪ ،‬ﻣﺮد ﯾﺎ ﻋﺎﺷﻖ ﻫﯿﭽﮑﺪام از ﻫﻤﺴﺮاﻧﺶ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﺎن ﺑﻪ دﯾﺪ ﺑﺮده ﻣﯽﻧﮕﺮد و ﯾﺎ ﻋﺎﺷﻖ ﺳﻮﮔﻮﻟﯽ ﺣﺮم ﺧﻮد اﺳﺖ و‬ ‫ﺑﺎﻗﯽ زﻧﺎﻧﺶ ﺣﮑﻢ ﮐﻨﯿﺰ را دارﻧﺪ‪ .‬از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ اﮔﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪاي ﻣﺰدﮐﯽ را در ذﻫﻦ ﺑﺴﺎزﯾﻢ ﮐﻪ در آن زﻧﺎن و ﻣﺮدان ﻫﻤﺰﻣﺎن در رواﺑﻂ آزاداﻧﻪ زﻧﺪﮔﯽ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻃﺒﯿﻌﺘﺎ ﻋﺸﻖ اﺻﻼ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ در اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﭘﻮچ و درﻫﻢ رﯾﺨﺘﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٧٧‬‬

‫ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ﺗﺮسﻣﺎن از ﻣﺮگ را ﻣﯽزداﯾﺪ؛ در ازاي اﻧﺠﺎم ﻋﺒﺎدات ﯾﻮﻣﯿﻪ‪ ،‬ﯾﺎر و ﯾﺎور ﻣﺎ در ﺳﺨﺘﯽ‬

‫ﻫﺎاﺳﺖ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪ 106.‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﻋﺸﻖ رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ ﺑﻪ ﺷﺨﺺ واﻗﻌﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً از ﺟﻨﺲ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‬ ‫ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﺗﮑﺎي ﺷﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﺷﺨﺺ دﯾﮕﺮ و ﭘﺎداشﻫﺎي ﻣﺜﺒﺖ ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ راﺑﻄﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﺣﺴﺎﺳﺎت‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻣﻦ در ﺳﺎل ‪ ١٩٩٣‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪاي ﻣﯿﺎن ﻋﺎﺷﻘﯽ و دﯾﻨﺪاري اﻧﺠﺎم دادم‪ .‬آن ﻣﻮﻗﻊ ﺗﻮﺟﻪام ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ‬ ‫ﺟﻠﺐ ﺷﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن ﻓﺮدي ﮐﻪ دﭼﺎر دﯾﻦ ﺷﺪه ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﻫﺸﺪاردﻫﻨﺪه ﯾﺎدآور ﮐﺴﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﮐﻪ دﭼﺎر ﻋﺸﻖ رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪن ﯾﮏ ﻧﯿﺮوي ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪ در ﻣﻐﺰ اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫ﺟﺎي ﺷﮕﻔﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ وﯾﺮوسﻫﺎ ﺑﺮاي ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده از آن ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ در اﯾﻨﺠﺎ وﯾﺮوس‬

‫اﺳﺘﻌﺎره از دﯾﻦ اﺳﺖ ﻧﺎم ﻣﻘﺎﻟﻪي ﻣﻦ وﯾﺮوسﻫﺎي ذﻫﻦ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪي ﮐﻤﺘﺮ ﺣﺎد‪ ،‬و ﮐﻤﺘﺮ ﺷﻬﻮاﻧﯽ‪ ،‬را آﻧﺘﻮﻧﯽ ﮐ‪‬ﻨﯽ ﻓﯿﻠﺴﻮف ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬او ﺑﻪ روﺷﻨﯽ ﺷﻌﻒ ﻧﺎﺑﯽ‬ ‫را ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در اﻧﺘﻈﺎر ﮐﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﺤﺎﻟﻪي ﭘﺮ رﻣﺰ و راز ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻧﺎن و ﺷﺮاب ﻋﺸﺎي‬ ‫رﺑﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﮔﻮﺷﺖ و ﺧﻮن ﻋﯿﺴﯽ اﻋﺘﻘﺎد ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬او ﭘﺲ از ذﮐﺮ ﺗﺠﺎرب ﺧﻮد از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دورهي‬ ‫ﺗﻌﻠﯿﻢ ﮐﺸﯿﺸﯽ ﮐﻠﯿﺴﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ را ﻣﯽﮔﺬراﻧﺪه‪ ،‬ﺑﻪ زﯾﺒﺎﯾﯽ ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﻮﯾﺾ ﻗﺪرت ﺑﺮﮔﺰاري‬ ‫ﻣﺮاﺳﻢ ﻋﺸﺎي رﺑﺎﻧﯽ ﭼﻪ وﺟﺪ و ﻧﺸﺌﻪاي ﺑﺮاﯾﺶ ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن آورده ﺑﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ آدﻣﯽ ﺑﻮدم ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ از رﺧﺘﺨﻮاب دل ﻣﯽﮐﻨﺪم‪ ،‬ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺳﺤﺮﺧﯿﺰ ﺷﺪم‪ ،‬ﺳﺮﺷﺎر‬ ‫از ﺑﯿﺪاري و ﺷﻮر و ﻫﯿﺠﺎن اﻧﺠﺎم ﻋﻤﻞ ﺧﻄﯿﺮي ﺑﻮدم ﮐﻪ ﻗﺪرت آن ﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﻔﻮﯾﺾ ﺷﺪه ﺑﻮد‪...‬ﻣﻦ در ﺣﺎل‬ ‫ﻟﻤﺲ ﺗﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻮدم‪ .‬در رداي ﮐﺸﯿﺸﯽ‪ ،‬ﻗﺮﺑﺖ ﺑﻪ ﻋﯿﺴﯽ را ﺣﺲ ﻣﯽﮐﺮدم‪ ،‬ﺣﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ ﻣﺮا‬ ‫ﻣﻔﺘﻮن ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﯿﺎن ذﮐﺮ ﺗﺒﺮك‪ ،‬ﺑﺎ ﭼﺸﻤﺎن ﺧﻤﺎر ﺑﻪ ﻧﺎن ﻣﻘﺪس ﺧﯿﺮه ﻣﯽﺷﺪم‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺎﺷﻘﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﭼﺸﻤﺎن ﻣﻌﺸﻮﻗﺶ ﻣﯽﻧﮕﺮد ‪ ...‬آن روزﻫﺎي ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺸﯿﺸﯽ ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﯾﺎﻣﯽ ﺳﺮﺷﺎر از ﺳﻌﺎدت و‬ ‫رﺿﺎﻣﻨﺪي در ﺧﺎﻃﺮم ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻣﺎﻧﺪ؛ ﺳﻌﺎدﺗﯽ ﮔﺮاﻧﻘﺪر‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﭼﻨﺎن ﺷﮑﻨﻨﺪه ﮐﻪ ﻫﯿﭻ دوام و ﺑﻘﺎﯾﯿﺶ ﻧﺒﻮد‪،‬‬ ‫ﻣﺜﻞ ﻋﺸﻘﯽ رﻣﺎﻧﯿﮏ ﮐﻪ ﺑﻪ زودي ﺑﺎ ازدواﺟﯽ ﻧﺎﻓﺮﺟﺎم ﻓﺮو ﻣﯽﭘﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻌﺎدل ﺑﺸﺮي ﻗﻄﺐﻧﻤﺎي ﻧﻮري ﺷﺐﭘﺮه‪ ،‬ﻋﺎدت ﺑﯽﺧﺮداﻧﻪ اﻣﺎ ﻣﻔﯿﺪ ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺎﺷﻖ‬ ‫ﯾﮏ ﻧﻔﺮ‪ ،‬و ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ‪ ،‬از ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺷﺪن‪ .‬ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ اﯾﻦ ﻋﺎدت – ﮐﻪ ﻣﻌﺎدل اﻧﺤﺮاف‬ ‫ﻗﻄﺐﻧﻤﺎي ﺷﺐﭘﺮه و ﻫﺪاﯾﺖاش ﺑﻪ ﺳﻮي ﺷﻌﻠﻪي ﺷﻤﻊ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ – در اﻓﺘﺎدن ﺑﻪ ﻋﺸﻖ ﯾ‪‬ﻬ‪‬ﻮه ﯾﺎ ﻣﺮﯾﻢ ﺑﺎﮐﺮه‪،‬‬ ‫ﯾﺎ ﻧﺎن ﻣﻘﺪس‪ ،‬ﯾﺎ اﷲ و اﻧﺠﺎم اﻋﻤﺎل ﻧﺎﺑﺨﺮداﻧﻪاي اﺳﺖ ﮐﻪ از ﭼﻨﯿﻦ ﻋﺸﻘﯽ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ ١٠٦‬ﻣﺜﺎل ﺟﺎﻟﺒﯽ ﻣﯽزﻧﻨﺪ ﮐﻪ در وﺳﻂ ﯾﮏ درﯾﺎي ﺗﻮﻓﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻫﻤﻪ دﯾﻨﺪار و ﺧﺪاﭘﺮﺳﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٧٨‬‬

‫ﻟﻮﺋﯿﺲ ووﻟﭙِﺮت زﯾﺴﺖ ﺷﻨﺎس در ﮐﺘﺎباش ﺷﺶ ﮐﺎر ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ ﭘﯿﺶ از ﺻﺒﺤﺎﻧﻪ‬

‫‪107‬‬

‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدي ﻣﻄﺮح‬

‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان آن را ﺗﻌﻤﯿﻢ ﺑﯽﺧﺮدي ﺳﺎزﻧﺪه ﺷﻤﺮد‪ .‬ﻣﺪﻋﺎي او اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﯽﺧﺮداﻧﻪي‬ ‫ﻗﻮي‪ ،‬ﯾﮏ ﻣﺤﺎﻓﻆ ﻗﻮي در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﯽﺛﺒﺎﺗﯽ ذﻫﻦ اﺳﺖ‪" :‬اﮔﺮ ﺑﺸﺮ ﺑﺎورﻫﺎي ﺣﺎﻓﻆ ﺟﺎناش را ﺣﻔﻆ ﻧﻤﯽﮐﺮد‪،‬‬ ‫آن ﺑﺎورﻫﺎ در ﻃﯽ دوران ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺑﺸﺮ ﺳﻮدي ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺶ ﻧﻤﯽداﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً اﮔﺮ آدﻣﯽ در ﺣﯿﻦ ﺳﺎﺧﺘﻦ اﺑﺰار ﯾﺎ‬ ‫ﻫﻨﮕﺎم ﺷﮑﺎر ﻣﺪام ﻧﻈﺮش را ﻋﻮض ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻀﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﺳﺘﺪﻻل ووﻟﭙﺮت ﺣﺎﮐﯽ از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫دﺳﺖ ﮐﻢ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮاﻗﻊ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آدم ﺑﻪ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺑﯽﺧﺮداﻧﻪاش ﺑﭽﺴﺒﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ دل دل ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ‬ ‫ﺷﻮاﻫﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﯾﺎ اﻧﺪﯾﺸﻪ او را ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻋﻘﯿﺪه ﺳﻮق دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ راﺣﺘﯿﻤﯽ ﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪن ﯾﮏ‬ ‫ﻣﻮرد ﺧﺎص از اﯾﻦ روﯾﻪي ﻋﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان دﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﻔﻆ ﺑﯽﺧﺮداﻧﻪي ﺑﺎورﻫﺎ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪي دﯾﮕﺮي از ﺗﻤﺎﯾﻼت رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻤﺎﯾﻼت ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﻬﻤﯽ از رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺑﯽﺧﺮداﻧﻪي دﯾﻨﯽ را ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ‪ :‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﯾﮏ ﻣﺤﺼﻮل ﺟﺎﻧﺒﯽ دﯾﮕﺮ‪.‬‬ ‫راﺑﺮت ﺗﺮﯾﻮرز در ﮐﺘﺎﺑﺶ ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺳﺎل ‪ ١٩٧۶‬ﺑﺤﺚ ﺧﻮدﻓﺮﯾﺒﯽ را وارد ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‬ ‫ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﺧﻮدﻓﺮﯾﺒﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺣﻘﯿﻘﺖ را از ذﻫﻦ آﮔﺎه ﺧﻮد ﭘﻨﻬﺎن ﮐﺮدن‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ از ﭘﻨﻬﺎن ﮐﺮدن ﺣﻘﯿﻘﺖ از‬ ‫دﯾﮕﺮان اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ در ﮔﻮﻧﻪي ﺑﺸﺮ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﺸﻢﻫﺎي دودو زن‪ ،‬دﺳﺘﺎن ﻋﺮق ﮐﺮده و ﺻﺪاﻫﺎي ﻟﺮزان‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ اﺳﺘﺮس ﻓﺮد و ﮐﻮﺷﺶ ﻋﻤﺪي او ﺑﺮاي ﻓﺮﯾﻔﺘﻦ ﻣﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﯾﮏ ﻓﺮﯾﺒﮑﺎر ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه اﻗﺪام ﺑﻪ ﻓﺮﯾﻔﺘﻦ ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎ را ﺑﺮوز ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺨﺼﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ دروغ ﺑﮕﻮﯾﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﯽآن ﮐﻪ ﻣﻀﻄﺮب ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﻟﯿﻮﻧﻞ ﺗﺎﯾﮕﺮ ﻣﺮدمﺷﻨﺎس ﻫﻢ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮﺷﺒﯿﻨﯽ‪ :‬زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ اﻣﯿﺪ‪ 108‬ﻣﻄﻠﺐ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﯽ ﺧﺮدي ﺳﺎزﻧﺪهاي را ﮐﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮدﯾﻢ ﻣﯽﺗﻮان در اﯾﻦ ﺑﻨﺪ از ﮔﻔﺘﺎر ﺗﺮﯾﻮرز درﺑﺎرهي دﻓﺎع ادراﮐﯽ‬

‫ﯾﺎﻓﺖ‪:‬‬ ‫»ﮔﺮاﯾﺸﯽ در اﻧﺴﺎن ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﯿﺰي را ﺑﺒﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﺒﯿﻨﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎن واﻗﻌﺎ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺒﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاﯾﺶ ﻣﻀﻤﻮﻧﯽ ﻣﻨﻔﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭼﯿﺰﻫﺎي ﻣﺜﺒﺖ را ﺑﻪ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺗﻤﺎم ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﻣﺎ‬ ‫ﺑﺮاي ﻓﻬﻢ واژﮔﺎن اﺿﻄﺮاب ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻮﺷﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺮج دﻫﯿﻢ‪«.‬‬ ‫ارﺗﺒﺎط اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺎ ﺧﺎماﻧﺪﯾﺸﯽ دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺷﺮح و ﺑﺴﻂ ﻧﺪارد‪.‬‬

‫‪Six Impossible Things Before Breakfast; Lewis Wolpert‬‬ ‫‪Optimism : The Biology of Hope, Lionel Tiger‬‬

‫‪١٠٧‬‬ ‫‪١٠٨‬‬


‫‪٧٩‬‬

‫ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻋﻤﻮﻣﯽ دﯾﻦ ﺑﻪ ﺳﺎن ﯾﮏ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﺗﺼﺎدﻓﯽ – ﯾﺎ ﮐﺠﺮوي در ﭼﯿﺰي ﺳﻮدﻣﻨﺪ – ﻣﻮرد‬ ‫ﻗﺒﻮل و ﻣﻮرد دﻓﺎع ﻣﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺰﺋﯿﺎت اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‪ ،‬ﭘﯿﭽﯿﺪه و ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﺳﺎده ﮐﺮدن‬ ‫ﻣﻄﻠﺐ‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﮐﻮدك ﺳﺎده ﻟﻮح را ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﻫﻤﻪي ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎي ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﻣﯽﮔﯿﺮم‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ‬ ‫–ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻣﻐﺰ ﮐﻮدك‪ ،‬ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬در ﺑﺮاﺑﺮ وﯾﺮوﺳﻬﺎي ذﻫﻨﯽ آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ – در ﻧﻈﺮ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﻧﺎﻗﺺ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ذﻫﻦ آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭼﺮا در‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ اﯾﻦ وﯾﺮوس و ﻧﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ؟ آﯾﺎ ﺑﺮﺧﯽ وﯾﺮوسﻫﺎ در ﻋﻔﻮﻧﯽ ﮐﺮدن ذﻫﻦﻫﺎي آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﻣﻬﺎرت ﺧﺎﺻﯽ دارﻧﺪ؟ ﭼﺮا اﯾﻦ ﻋﻔﻮﻧﺖ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ دﯾﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ‪ ...‬ﯾﮏ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮ؟‬ ‫ﺣﺮف ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻬﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻧﻮع ﻣﻬﻤﻼﺗﯽ ﻣﻐﺰ ﮐﻮدك را آﻟﻮده ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﻐﺰ‬ ‫ﮐﻮدك آﻟﻮده ﺷﺪ‪ ،‬او در ﺑﺰرﮔﺴﺎﻟﯽ ﻫﻤﺎن ﻣﻬﻤﻼت را‪ ،‬ﻫﺮﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﺑﻌﺪي ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬

‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺘﺎب ﺷﺎﺧﻪي ﻃﻼﯾﯽ‬

‫‪109‬‬

‫اﺛﺮ ﻓﺮﯾﺰر‪ ،‬ﻣﺎ را از ﮔﻮﻧﻪﮔﻮﻧﯽ ﺑﺎورﻫﺎي‬

‫ﺑﯽﺧﺮداﻧﻪي آدﻣﯽ ﺷﮕﻔﺖزده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺎورﻫﺎ در ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ رﯾﺸﻪ دواﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﺗﮑﺎﻣﻞ و‬ ‫ﺗﻨﻮع ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﺎدآور ﺗﮑﺎﻣﻞ زﯾﺴﺘﯽﺷﻨﺎﺧﺘﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮﯾﺰر در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﭼﻨﺪ اﺻﻞ ﮐﻠﯽ را ﺗﺸﺨﯿﺺ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺟﺎدوي ﻫﻤﯿﻮﭘﺎﺗﯿﮏ ﻫﺠﺎﻫﺎ و وردﻫﺎ راﺑﻄﻪاي ﻧﻤﺎدﯾﻦ ﺑﺎ ﺟﻬﺎن اﺷﯿﺎي واﻗﻌﯽ‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ و ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮ ﺟﻬﺎن واﻗﻊ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ از اﯾﻦ ﺑﺎورﻫﺎي ﻣﻬﻤﻞ ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪي ﺳﻮﮔﻨﺎك‬

‫داﺷﺘﻪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﺎور اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﻮدر ﺷﺎخ ﮐﺮﮔﺪن ﻣﻘﻮي ﻗﻮهي ﺑﺎء اﺳﺖ‪ 110.‬اﯾﻦ ﺑﺎور اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ از اﯾﻨﺠﺎ ﻧﺎﺷﯽ‬

‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﺎخ ﮐﺮﮔﺪن ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ ﻇﺎﻫﺮي ﺑﻪ ذﮐﺮ دارد‪.‬‬ ‫ﺷﯿﻮع ﮔﺴﺘﺮدهي ﺟﺎدوي ﻫﻤﯿﻮﭘﺎﺗﯿﮏ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻬﻤﻼت آﻟﻮده ﮐﻨﻨﺪهي ﻣﻐﺰﻫﺎي آﺳﯿﺐ‬ ‫ﭘﺬﯾﺮ ﮐﺎﻣﻼ ﮐﺘﺮهاي و دﻟﺒﺨﻮاﻫﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫آدم وﺳﻮﺳﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻤﺜﯿﻞ زﯾﺴﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ را ﭘﯽ ﮔﯿﺮد و از ﺧﻮد ﺑﭙﺮﺳﺪ آﯾﺎ ﭘﺪﯾﺪهاي ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﻣﻮرد اﯾﺪهﻫﺎ ﻫﻢ در ﮐﺎر اﺳﺖ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﺮﺧﯽ اﯾﺪهﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺟﺬاﺑﯿﺖ ﺷﺎن‪ ،‬ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ‬ ‫ذاﺗﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﻤﺴﺎزي ﺷﺎن ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﮔﺮاﯾﺶﻫﺎي رواﻧﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺶ از ﺑﻘﯿﻪ ﺗﻮان ﮔﺴﺘﺮش دارﻧﺪ و آﯾﺎ روﯾﮑﺮد ﻣﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺮﺷﺖ و وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ادﯾﺎن ﻣﻮﺟﻮد ﻣﯿﺘﻮاﻧﺪ ﺷﺒﯿﻪ روﯾﮑﺮدﻣﺎن ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ در اﻧﺪاﻣﻪﻫﺎي زﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ؟‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ »ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ« در اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻮان ﺑﻘﺎ و ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫»ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺴﺘﺤﻖ ارزﺷﺪاوري ﻣﺜﺒﺖ ﺑﻮدن ﻧﯿﺴﺖ– ﯾﻌﻨﯽ ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﺑﻪ داﺷﺘﻦ‬ ‫‪١٠٩‬‬

‫‪Golden Bough, Frazer‬‬ ‫‪١١٠‬‬ ‫در ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﻓﻘﻬﯽ ﺷﯿﻌﻪ ﻫﻤﭽﻮ ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار و ﺣﻠﯿﻪ اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ و اﺻﻮل ﮐﺎﻓﯽ ﺗﺎ دﻟﺘﺎن ﺑﺨﻮاﻫﺪ از اﯾﻦ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﮐﺎﻣﻼ ﺧﺮاﻓﯽ و ﻏﯿﺮﻋﻠﻤﯽ وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﻬﺎ اﯾﺮاﻧﯽ ﻫﻢ در درازاي ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﯽآﻧﮑﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن اﯾﻦ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻫﻤﺎن زﻣﺎن ﻫﻢ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ‬ ‫روي از ﺻﻼﺣﯿﺖ ﻫﺎي ﻻزم ﺑﺮاي ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٨٠‬‬

‫آن اﻓﺘﺨﺎر ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺣﺘﯽ در ﯾﮏ ﻣﺪل ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﻫﻢ وﺟﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ اﻟﺰاﻣﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﺎن‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ژن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﺮف ﺧﻮشﺷﺎﻧﺴﯽاش‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ اﯾﻨﮑﻪ ژن ﺧﻮﺑﯽ اﺳﺖ‪ ،‬در ﻣﯿﺎن‬ ‫ﯾﮏ ﮔﻮﻧﻪ ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﭘﯿﺸﺎﻣﺪ ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه در ﻗﯿﺎس ﺑﺎ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ ﭼﻪ اﻫﻤﯿﺘﯽ دارد‪ ،‬ﻣﺤﻞ ﺑﺤﺚ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﻣﺮوزه اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺧﻨﺜﺎي ژﻧﺘﯿﮏ‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ‬

‫‪111‬‬

‫ﻋﻤﻮﻣﺎً ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ژﻧﯽ در اﺛﺮ ﺟﻬﺶ ﺑﻪ ﻧﺴﺨﻪاي ﺑﺪل ﺷﻮد ﮐﻪ اﺛﺮات ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ‬

‫دارد‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت از ﻟﺤﺎظ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﯽاﺛﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ژنﻫﺎ را ﺑﺮ‬ ‫دﯾﮕﺮي ﺗﺮﺟﯿﺢ دﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﭘﺪﯾﺪهاي ﮐﻪ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن اﺣﺘﻤﺎﻻت آن را ﺧﻄﺎي ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮي‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺷﮑﻞ ﺟﻬﺶﯾﺎﻓﺘﻪي ژن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ در ﻃﯽ ﭼﻨﺪ ﻧﺴﻞ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ژن ﺳﻠﻒ ﺧﻮد ﺷﻮد‬ ‫‪.‬اﯾﻦ ﯾﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ در ﺳﻄﺢ ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ اﺳﺖ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻫﯿﭻ ﻧﻮع ﺗﻐﯿﯿﺮي در ﺟﻬﺎن اﻧﺪاﻣﻪﻫﺎ‬ ‫ﻣﺸﻬﻮد ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺧﻨﺜﯽ ﻫﯿﭻ دﺧﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﺰﯾﺖ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﻧﺪارد‪ .‬ﻣﻌﺎدل ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ "ﭘﯿﺸﺎﻣﺪ‬ ‫ژﻧﺘﯿﮑﯽ‪ ،‬ﮔﺰﯾﻨﻪي ﻓﺮﯾﺒﻨﺪهاي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﻧﺪﯾﺸﯿﺪن درﺑﺎرهي ﺗﮑﺎﻣﻞ دﯾﻦ ﻧﻤﯽﺗﻮان ازآن ﭼﺸﻢ ﭘﻮﺷﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً‪ ،‬زﺑﺎن ﺑﻪ ﺷﯿﻮهاي ﺷﺒﻪزﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺳﯿﺮ ﺗﮑﺎﻣﻞ زﺑﺎن از ﭘﯿﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه ﻧﯿﺴﺖ و‬ ‫ﺗﮑﺎﻣﻞ زﺑﺎن از اﯾﻦ ﺣﯿﺚ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﯿﺸﺎﻣﺪﻫﺎي ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﮐﺘﺮهاي اﺳﺖ‪ .‬زﺑﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ژﻧﺘﯿﮏ‪ ،‬از ﻧﺴﻠﯽ ﺑﻪ ﻧﺴﻞ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد و در ﻃﯽ ﻗﺮنﻫﺎ ﺑﻪ آراﻣﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي زﺑﺎﻧﯽ داراي‬ ‫رﯾﺸﻪي ﻣﺸﺘﺮك ﭼﻨﺎن واﮔﺮا ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﺨﻨﻮران ﺷﺎن ﺣﺮف ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ را ﻧﻤﯽﻓﻬﻤﻨﺪ‪.‬‬

‫‪112‬‬

‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‬

‫ﺑﺨﺸﯽ از ﺗﮑﺎﻣﻞ زﺑﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﮑﺎﻣﻞ زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﻫﺪاﯾﺖ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ اﯾﺪه ﭼﻨﺪان ﻣﺘﻘﺎﻋﺪﮐﻨﻨﺪه‬ ‫ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫در اداﻣﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ اﯾﺪهﻫﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﭼﺮﺧﺶ ﺑﺰرگ زﺑﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻃﯽ ﻗﺮون ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ‬ ‫ﺗﺎ ﻫﺠﺪﻫﻢ در زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ رخ داد‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ اﻏﻠﺐ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در زﺑﺎنﻫﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮﺿﯿﻪﻫﺎي ﮐﺎرﮐﺮدي ﻧﺪارﯾﻢ‪ .‬ﻣﺤﺘﻤﻞﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ زﺑﺎن ﻋﺎدي ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﯿﺸﺎﻣﺪ ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﺑﺎﺷﺪ و زﺑﺎن‬ ‫در ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ اروﭘﺎ زﺑﺎن ﻻﺗﯿﻦ ﺑﻪ زﺑﺎنﻫﺎي اﺳﭙﺎﻧﯿﺎﯾﯽ‪،‬‬

‫‪١١١‬‬

‫‪Neutral theory of molecular genetics‬‬ ‫‪ ١١٢‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ اﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن‪ ،‬زﺑﺎنﻫﺎي ﻫﻨﺪواروﭘﺎﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬زﺑﺎنﻫﺎي ﻫﻨﺪي‪ ،‬اﯾﺮاﻧﯽ و اروﭘﺎﯾﯽ ﻫﻤﻪ از ﯾﮏ رﯾﺸﻪاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻢ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ آﻧﻘﺪر روﺷﻦ‬

‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ داﻧﺴﺘﻦ رﯾﺰه ﮐﺎري ﻫﺎي زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺑﻪ واژﮔﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﻋﺪد "دو" را در زﺑﺎﻧﻬﺎي ﻫﻨﺪي‪ ،‬اﯾﺮاﻧﯽ‬ ‫و زﺑﺎﻧﻬﺎي اروﭘﺎﯾﯽ ﭼﻮن ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻻﺗﯿﻦ‪ ،‬اﯾﺘﺎﻟﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬اﺳﭙﺎﻧﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻮي‪ ،‬اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ واژﮔﺎن ﻣﺎدر‪ ،‬ﭘﺪر و ﺑﺮادر را‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻧﯿﮏ‬ ‫ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺪون آﻣﻮزش ﭼﯿﺰي از اﯾﻦ زﺑﺎﻧﻬﺎ ﻧﻤﯽﻓﻬﻤﯿﻢ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٨١‬‬

‫ﭘﺮﺗﻐﺎﻟﯽ‪ ،‬اﯾﺘﺎﻟﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻮي‪ ،‬روﻣﺎﻧﯿﺎﯾﯽ و دﯾﮕﺮ ﻟﻬﺠﻪﻫﺎي زﺑﺎنﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﺪل ﺷﺪ‪ .‬اﺻﻼً ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﮔﺬارﻫﺎي ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺰﯾﺖﻫﺎي ﻣﺤﻠﯽ ﯾﺎ ﻓﺸﺎر اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫‪113‬‬

‫ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ دﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﺑﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻼ ﮐﺘﺮهاي و دﻟﺒﺨﻮاﻫﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪﮔﻮﻧﯽ‬ ‫ﺣﯿﺮت اﻧﮕﯿﺰ– و ﮔﺎﻫﯽ ﺧﻄﺮﻧﺎك – اﻣﺮوزي رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ادﯾﺎن ﺑﻪ رﻏﻢ ﮔﻮﻧﻪﮔﻮﻧﯽﺷﺎن‬ ‫اﺷﺘﺮاﮐﺎت ﻣﻬﻤﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن‪ ،‬ﻗﺴﻤﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻫﻢ در ﮐﺎر ﺑﻮده ﮐﻪ ﻫﻤﻨﻮا ﺑﺎ‬ ‫ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﺑﻨﯿﺎدي روان اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري از ادﯾﺎن آﻣﻮزهاي را ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﻋﯿﻨﯽ ﺑﻌﯿﺪ اﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ذﻫﻨﯽ ﺟﺬاب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ اﯾﻦ آﻣﻮزه ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﺎ‪ ،‬ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﺑﺪن‬ ‫ﻣﺎن ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﺧﻮد اﯾﺪهي ﻧﺎﻣﯿﺮاﯾﯽ ﺑﺪﯾﻦ ﺳﺒﺐ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﺷﺪه و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﻫﻤﻨﻮا ﺑﺎ ﺧﯿﺎل‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﯽ‬

‫‪114‬‬

‫اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺧﯿﺎل اﻧﺪﯾﺸﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ روان اﻧﺴﺎن اﻏﻠﺐ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ‬

‫ﺑﺎورﻫﺎﯾﺶ را ﺑﻪ رﻧﮓ و ﻟﻌﺎب آﻣﺎل ﺧﻮد در آورد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻋﺠﯿﺐ ﻧﻤﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي دﯾﻦ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﺑﻘﺎي ﺧﻮد دﯾﻦ و ﺗﺪاوم اﯾﻦ‬ ‫وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ در ﻓﺮﻫﻨﮓ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎل اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آﯾﺎ اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺗﺪاوم‬ ‫دﻫﻨﺪهي دﯾﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﺎﺷﯽ از ﻃﺮاﺣﯽ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪاﻧﺪ ﯾﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ .‬ﭘﺎﺳﺦ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻫﺮ دو ﮔﺰﯾﻨﻪ اﺳﺖ‬ ‫‪.‬در اردوي دﯾﻨﺪران‪ ،‬زﻋﻤﺎي دﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﺒﺤﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺮﻓﻨﺪﻫﺎي ﺑﻘﺎي دﯾﻦ را ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻮﺑﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ دﺷﻤﻦ ﺷﻤﺎره ﯾﮏ دﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ﮐﺮّات ﺧﻄﺮ ﻋﻘﻞ را ﮔﻮﺷﺰد ﻣﯽﮐﺮد‪» :‬ﻋﻘﻞ‬ ‫ﺑﺰرگ ﺗﺮﯾﻦ دﺷﻤﻦ اﯾﻤﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ؛ ﻋﻘﻞ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ اﻣﻮر روﺣﺎﻧﯽ ﻧﯿﺎﻣﺪه ﺑﻠﮑﻪ اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﮐﻼم اﻻﻫﯽ‬ ‫ﺳﺮ ﺳﺘﯿﺰ داﺷﺘﻪ‪ ،‬و اﻣﻮر اﻻﻫﯽ را ﺧﻮار ﺷﻤﺮده اﺳﺖ« ﻟﻮﺗﺮ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻫﺮ آن ﮐﺲ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﯾﺪ از ﻋﻘﻞ دﺳﺖ ﺑﺸﻮﯾﺪ« و ﻧﯿﺰ »ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻘﻞ را در ﺗﻤﺎم ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻧﺎﺑﻮد ﮐﺮد«‬

‫‪115.‬ﻟﻮﺗﺮ در ﻃﺮاﺣﯽ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪي ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻏﯿﺮﻋﻘﻼﻧﯽ دﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻘﺎي آن ﯾﺪ ﻃﻮﻻﯾﯽ داﺷﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﺿﺮورﺗﺎً ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ او‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﺮﮐﺲ دﯾﮕﺮ‪ ،‬دﯾﻦ را ﻃﺮاﺣﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﻦ‬

‫ﻣﻌﻠﻮل ﻧﻮﻋﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ )ﻏﯿﺮژﻧﺘﯿﮑﯽ( ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻟﻮﺗﺮ ﻃﺮاح اﯾﻦ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫ﺑﻪ زﯾﺮﮐﯽ ﮐﺎرآﻣﺪي آن را درﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫‪١١٣‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ اﯾﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﺗﺒﺪﯾﻞ‪ ،‬ﺷﺎﺧﻪ ﺷﺎﺧﻪ ﺷﺪن زﺑﺎن ﭘﻬﻠﻮي ﭘﺲ از اﺳﻼم اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﮐﺮدي‪ ،‬ﮔﯿﻠﮑﯽ‪ ،‬ﺗﺎﻟﺸﯽ‪ ،‬ﺗﺎﺗﯽ‪ ،‬ﺑﻠﻮﭼﯽ و‬

‫ﻟﻬﺠﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ اﯾﻦ زﺑﺎﻧﻬﺎ را ﻓﺮزﻧﺪان ﭘﻬﻠﻮي داﻧﺴﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪١١٤‬‬

‫‪Wishful thinking‬‬ ‫‪ ١١٥‬ﻟﻮﺗﺮ ﻫﻤﺎن ﻧﻘﺸﯽ را در ﻣﺬاﻫﺐ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن )در اروﭘﺎي ﺷﻤﺎﻟﯽ و آﻣﺮﯾﮑﺎي ﺷﻤﺎﻟﯽ( دارد ﮐﻪ اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﺑﺮاي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪ .‬اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺗﺼﻮر‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻫﺎي ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﻟﻮﺗﺮ را ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﺒﻠﻎ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ )ﮐﻪ در اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻫﻢ ﮐﻢ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ( ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ ﭼﻄﻮر آﺳﻤﺎن و رﯾﺴﻤﺎن را ﺑﻪ ﻫﻢ‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﻓﺪ و ﺗﻼش ﻣﺎﯾﻮﺳﺎﻧﻪاي ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﺮا ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﻨﺪ! اﮔﺮ ﻧﺸﺪ‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﺟﻌﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺟﻮاب ﻧﺪاد‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻣﻦ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﺟﺰ‬ ‫اﻧﺠﯿﻞ را ﻗﺒﻮل ﻧﺪارم‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ وﺿﻌﯿﺖ را در ﺑﺮﺧﻮرد ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﺧﯽ اﺣﺎدﯾﺚ دارﯾﻢ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٨٢‬‬

‫اﮔﺮﭼﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ آن ﺗﻤﺎﯾﻼت رواﻧﯽ ﮐﻪ دﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺷﺎن ﺑﻮده ﺣﺎﺻﻞ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫ﻋﺎدي داروﯾﻨﯽ در ﺳﻄﺢ ژنﻫﺎ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ژنﻫﺎ در ﺷﮑﻞدﻫﯽ ﺟﺰﺋﯿﺎت ادﯾﺎن ﻫﻢ دﺧﯿﻞ‬ ‫ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﯿﺶﺗﺮ اﺷﺎره ﮐﺮدم ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺟﺰﺋﯿﺎت ادﯾﺎن ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ ،‬ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺳﺮاغ‬ ‫ژنﻫﺎ ﺑﺮوﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻌﺎدﻟﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺮاي ژنﻫﺎ ﺑﺠﻮﯾﯿﻢ‪ .‬آﯾﺎ ادﯾﺎن ﺑﺮﺳﺎﺧﺘﻪي ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ ﻣ‪‬ﻢ ﻫﺎ‬

‫‪116‬‬

‫ﻫﺴﺘﻨﺪ؟‬

‫ﻧﺮم و آﻫﺴﺘﻪ ﺑﯿﺎ‪ ،‬ﻣﺒﺎدا ﻣ‪‬ﻢﻫﺎﯾﻢ را ﻟﮕﺪ ﮐﻨﯽ‬ ‫در ﻣﻮرد دﯾﻦ‪ ،‬ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻫﻤﺎن ﺑﺎوري اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺳﮑﺎر واﯾﻠﺪ‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺼﻞ را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺷﺮوع ﮐﺮدم ﮐﻪ ﭼﻮن اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ داروﯾﻨﯽ از اﺳﺮاف ﺑﯿﺰار اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻤﺎم‬ ‫وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻋﺎم ﯾﮏ ﮔﻮﻧﻪي ﺟﺎﻧﻮري – ﻣﺜﻼً دﯾﻦ – ﺑﺎﯾﺪ داراي ﻧﻮﻋﯽ ﻣﺰﯾﺖ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﮔﺮﻧﻪ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﺪﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺷﺎره ﮐﺮدم ﮐﻪ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻦ ﻣﺰﯾﺖ ﺣﺘﻤﺎ در ﺟﻬﺖ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ اﻓﺮاد در ﺑﻘﺎ ﯾﺎ‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪﻣﺜﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ دﯾﺪﯾﻢ‪ ،‬ﻓﺎﯾﺪهي آه و ﻓﻐﺎن ﻣﺎ از ﺳﺮﻣﺎﺧﻮردﮔﯽ ﺑﻪ ژنﻫﺎﯾﯽ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ را‬ ‫ﻣﺴﺘﻌﺪ وﯾﺮوس ﺳﺮﻣﺎﺧﻮردﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬و ﺣﺘﯽ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ژنﻫﺎ از ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪه ﻓﺎﯾﺪه ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ‬ ‫ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهاي ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻓﺎﯾﺪه ﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ژنﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺎرزﺗﺮﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﻓﺎﯾﺪه ﺑﺮي‪ ،‬وﯾﺮوسﻫﺎي ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮي و ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ – ﯾﻌﻨﯽ واﺣﺪﻫﺎي وراﺛﺖ‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﯿﻢ از ﮐﺎر ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﺳﺮ در ﺑﯿﺎورﯾﻢ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺨﺴﺖ‬ ‫اﻧﺪﮐﯽ دﻗﯿﻖﺗﺮ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬در ﻋﺎمﺗﺮﯾﻦ ﺑﯿﺎن‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب از ﻣﯿﺎن ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎي رﻗﯿﺐ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهي‬ ‫ﯾﮏ ﺗﮑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﮐﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪي دﻗﯿﻘﯽ از ﺧﻮد را ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮔﺎﻫﯽ ﻫﻢ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬ ‫ﻏﯿﺮ دﻗﯿﻖ ﯾﺎ ﺟﻬﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪاي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪي داروﯾﻨﯽ ﻗﻀﯿﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪهاي ﮐﻪ اﺗﻔﺎﻗﺎً در ﺗﮑﺜﯿﺮ ﺧﻮد ﻣﻮﻓﻖﺗﺮ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎي رﻗﯿﺐ ﮐﻪ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ‬ ‫ﮐﻤﺘﺮي در ﺗﮑﺜﯿﺮ ﺧﻮد دارﻧﺪ ﻓﺰوﻧﯽ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﺑﺘﺪاﯾﯽﺗﺮﯾﻦ ﺑﯿﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪ .‬ژن‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫‪ Memes ١١٦‬ﻣﻔﻬﻮم ﯾﺎ رﻓﺘﺎري ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﺠﺎر ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯿﺸﻮد و آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺗﻼش دارد ﺧﻮد را در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺴﺮي دﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﺻﻄﻼح اﺧﺘﺮاع ﺧﻮد داوﮐﯿﻨﺰ در‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺳﺮﺷﻨﺎﺳﺶ ژن ﺧﻮدﺧﻮاه )‪ (1976‬اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٨٣‬‬

‫ﺳﻨﺦﻧﻤﺎي ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎﺳﺖ‪ ،‬ﯾﮏ رﺷﺘﻪي "دي ان اي" اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺎ دﻗﺖ ﺗﻤﺎم ﺧﻮد را‬ ‫ﺗﮑﺜﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ اﯾﻦ دﻗﺖ ﻣﻄﻠﻖ و ﻫﻤﯿﺸﮕﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭘﺮﺳﺶ ﮐﺎﻧﻮﻧﯽ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣ‪‬ﻤﺘﯿﮏ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫آﯾﺎ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻫﻢ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎي ﺣﻘﯿﻘﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ژن ﻫﺎ‪،‬‬ ‫ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﺮف ﻣﻦ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﺿﺮورﺗﺎً ﻣﻌﺎدل ژنﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻓﻘﻂ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﻫﺮﭼﻪ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫ﺷﺒﯿﻪ ژنﻫﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣ‪‬ﻢ ﺑﻬﺘﺮ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ و ﻫﺪف اﯾﻦ ﺑﺨﺶ‪ ،‬ﻃﺮح اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣ‪‬ﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﻣﻮرد ﺧﺎص دﯾﻦ ﮐﺎرآﻣﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺼﻮر ﮐﺮد ﮐﻪ ژﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ رﻗﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺮ ﺳﺮ ﭼﻪ؟ ﺑﺮﺳﺮ ﺷﮑﺎفﻫﺎي‬ ‫ﮐﺮوﻣﻮزوﻣﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﺟﺎﯾﮕﺎهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ آن دﺳﺘﻪ آﻟ‪‬ﻞﻫﺎﺳﺖ‪ .‬ژنﻫﺎي رﻗﯿﺐ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ رﻗﺎﺑﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؟ اﯾﻦ رﻗﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻧﺒﺮد ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﻣﻮﻟﮑﻮل ﺑﺎ ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺒﺮد ﺑﻪ ﻧﯿﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﮐﻼي ژنﻫﺎ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻓﻨﻮﺗﯿﭙﯿﮏﺷﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ – ﯾﻌﻨﯽ ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ درازاي ﭘﺎ ﯾﺎ رﻧﮓ ﭘﻮﺳﺖ –‬ ‫ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ اﺛﺮ ژنﻫﺎ در ﺷﮑﻞ دﻫﯽ آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ‪ ،‬ﻓﯿﺰﯾﻮﻟﻮژي‪ ،‬ﺑﯿﻮﺷﯿﻤﯽ ﯾﺎ رﻓﺘﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﯾﮏ ژن‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺪن ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻮاﻟﯿﺎً در آﻧﻬﺎ ﻣﻨﺰل ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﻫﻢ ﺗﻨﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺨﺖ ﺑﻘﺎي ﯾﮏ ژن در‬ ‫اﺳﺘﺨﺮ ژﻧﯽ ﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ﺑﺮ ﺑﺪنﻫﺎي ﻣﯿﺰﺑﺎناش دارد‪ .‬در ﮔﺬر ﻧﺴﻞﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮد‬ ‫ﻧﺎﯾﺐﻫﺎي ﻓﻨﻮﺗﯿﭙﯿﮏ ﯾﮏ ژن‪ ،‬ﺑﺴﺎﻣﺪ ﺣﻀﻮر آن ژن در اﻧﺒﺎن ژﻧﯽ اﻓﺰوده ﯾﺎ ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫آﯾﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻄﻠﺐ در ﻣﻮرد ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻫﻢ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ؟ ﯾﮑﯽ از وﺟﻮه اﻓﺘﺮاق ﻣ‪‬ﻢ و ژن اﯾﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻫﯿﭻ ﻣﻌﺎدﻟﯽ ﺑﺮاي ﮐﺮوﻣﻮزوم ﯾﺎ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﯾﺎ آﻟ‪‬ﻞ ﯾﺎ ﺑﺎز‪-‬ﺗﺮﮐﯿﺐﻫﺎي ﺟﻨﺴﯽ وﺟﻮد‬ ‫ﻧﺪارد‪ .‬اﺳﺘﺨﺮ ﻣ‪‬ﻤﯽ ﮐﻤﺘﺮ از اﺳﺘﺨﺮ ژﻧﯽ ﺳﺎﺧﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ از‬ ‫اﺳﺘﺨﺮ ﻣ‪‬ﻤﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در اﺛﺮ ﺑﺮﻫﻤﮑﻨﺶﻫﺎي رﻗﺎﺑﺘﯽ ﻣﯿﺎن ﻣ‪‬ﻢﻫﺎي رﻗﯿﺐ ﺑﺴﺎﻣﺪي ﻣﺘﻐﯿﺮ‬ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻬﻤﻞ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻪ ﺗﺒﯿﯿﻦﻫﺎي ﻣ‪‬ﻤﯽ اﯾﺮاد ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﯾﺮادﻫﺎ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮناﻧﺪ اﻣﺎ اﻏﻠﺐ از اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺎﺷﯽ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ از ﺟﻤﯿﻊ ﺟﻬﺎت ﺷﺒﯿﻪ ژنﻫﺎ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ دﻗﯿﻖ ژن ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ رﺷﺘﻪي "دي ان اي" اﺳﺖ درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و ﻣﻢ ﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﻣﺮﺗﺒﺎً ﺑﺎ ﻃﺮح واﺳﻂﻫﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ را ﮔﯿﺞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻓﻘﻂ در ﻣﻐﺰ وﺟﻮد دارﻧﺪ؟‬ ‫ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻫﺮ ﻧﺴﺨﻪي ﮐﺎﻏﺬي ﯾﺎ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﮔﯿﺮﯾﻢ از ﯾﮏ ﺗﺼﻨﯿﻒ‪ ،‬را ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮان ﻣ‪‬ﻢ ﺧﻮاﻧﺪ؟ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‪،‬‬ ‫ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ ژنﻫﺎ ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﺎﻻﯾﯽ ﺧﻮد را ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در ﻣﻮرد ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ‪ ،‬اﮔﺮ اﺻﻼً ﺑﺘﻮان از ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ‬ ‫ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ‪ ،‬آﯾﺎ دﻗﺖ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ؟ درﺑﺎرهي ﻣﺸﮑﻼت ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣ‪‬ﻤﯽ اﻏﺮاق ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ‬ ‫اﯾﺮاد وارد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻗﺖ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﮐﻤﺘﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﻣﻢﻫﺎ را از ﻧﻮع‬


‫‪٨٤‬‬

‫ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪهﻫﺎي داروﯾﻨﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﮔﻤﺎن ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻧﺮخ ﺟﻬﺶ در ﻫﺮ ﻧﺴﻞ ﺑﺎﻻ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﭘﯿﺶ از آﻧﮑﻪ اﻧﺘﺨﺎب داروﯾﻨﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮي ﺑﺮ ﺑﺴﺎﻣﺪ ﺣﻀﻮر ﯾﮏ ﻣ‪‬ﻢ در اﻧﺒﺎن ﻣ‪‬ﻤﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آن ﻣ‪‬ﻢ‬ ‫ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮد زاﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﺗﺼﻮري ﮔﻤﺮاه ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ اﺳﺘﺎد ﻧﺠﺎر ﯾﺎ ﺳﻨﮓﺗﺮاش ﻋﺼﺮ‬ ‫ﺣﺠﺮ را ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﻦ ﺧﺎص را ﺑﻪ ﺷﺎﮔﺮد ﺟﻮاﻧﺶ ﻣﯽآﻣﻮزاﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻫﺮ ﺷﺎﮔﺮد ﺗﻤﺎم ﺣﺮﮐﺎت‬ ‫دﺳﺖ اﺳﺘﺎد را وﻓﺎداراﻧﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮهي اﺳﺘﺎد و ﺷﺎﮔﺮدي‪ ،‬ﻣ‪‬ﻢ آن ﻓﻦ ﺗﺎ ﭼﻨﺪ‬ ‫ﻧﺴﻞ ﺑﺪون ﺟﻬﺶ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﮔﺮدان ﺗﮏ ﺗﮏ ﺣﺮﮐﺎت دﺳﺖ اﺳﺘﺎد را دﻗﯿﻘﺎً‬ ‫ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﻤﯿﮑﻨﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري ﻣﻀﺤﮏ اﺳﺖ‪ .‬در ﻋﻮض ﺷﺎﮔﺮد ﻫﺪف اﺳﺘﺎد را از اﺟﺮاي آن ﻓﻦ درﻣﯽ‬ ‫ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬و آن را ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ :‬ﻣﯿﺦ را آن ﻗﺪر ﺑﮑﻮب ﮐﻪ ﺗﺎ ﺗﻪ ﻓﺮو رود؛ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺿﺮﺑﻪ ﭼﮑﺶ ﮐﻪ ﻻزم‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺰن‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺗﻌﺪاد ﺿﺮﺑﺎت ﭼﮑﺶ ﺷﺎﮔﺮد ﺑﺎ ﺿﺮﺑﺎﺗﯽ ﮐﻪ اﺳﺘﺎد ﻣﯽزد ﯾﮑﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻗﺎﻋﺪهاي‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺎ ﭼﻨﺪ ﻧﺴﻞ ﺑﺪون ﺟﻬﺶ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮد؛ ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت اﻧﺠﺎم آن از ﻓﺮدي ﺑﻪ ﻓﺮد دﯾﮕﺮ و‬ ‫از ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ دﯾﮕﺮ ﻓﺮق ﮐﻨﺪ‪ .‬رج زدن ﻫﺎي‪ ،‬ﺑﺎﻓﺘﻨﯽ‪ ،‬ﻫﻨﺮ ﻣﺠﺴﻤﻪ ﺳﺎزي ﺑﺎ ﮐﺎﻏﺬ‪ ،‬ﻓﻨﻮن ﻣﻔﯿﺪ‬ ‫ﻧﺠﺎري ﯾﺎ ﺳﻔﺎﻟﮕﺮي‪ ،‬ﻫﻤﮕﯽ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎي ﻣﺠﺰاﯾﯽ ﻓﺮوﮐﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﻣﺠﺎل ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ ﺗﺎ ﻃﯽ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﻧﺴﻞ ﺑﺪون ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﮐﺎر در اوﺿﺎع و اﺣﻮال ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﺮق ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫اﺳﺎس ﻗﺎﻋﺪه دﺳﺖ ﻧﺨﻮرده ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻋﻤﻞ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﺑﻪ ژنﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﻧﯿﺎز ﻧﺪارﯾﻢ‪.‬‬

‫ﻣﻦ در ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎري ﮐﻪ ﺑﺮ ﮐﺘﺎب ﺳﻮزان ﺑﻞ ﮐﻤﻮر ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻣ‪‬ﻢ‪ 117‬ﻧﻮﺷﺘﻢ‪ ،‬ﻣﻬﺎرت اورﯾﮕﺎﻣﯽ ﻣﻮرد‬

‫ﻧﯿﺎز ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺘﻦ ﯾﮏ ﻣﺪل ﮐﺎﻏﺬي ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ )ﮐﺸﺘﯽ ﺑﺎدﺑﺎﻧﯽ ﮐﻼﺳﯿﮏ ﭼﯿﻦ( را ﻣﺜﺎل زدم‪.‬‬ ‫دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺳﺎﺧﺘﻦ اﯾﻦ ﻣﺪل ﮐﺎﻣﻼ ﭘﯿﭽﯿﺪه اﺳﺖ و ﺷﺎﻣﻞ ﺳﯽ و دو ﺑﺎر ﺗﺎ زدن ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﯾﯽ‬ ‫ﮐﺎر ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ ﮐﺎﻏﺬي زﯾﺒﺎﯾﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﯿﺎﻧﯽ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي آن ﮐﻪ در دورهي ﺟﻨﯿﻨﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﮐﺎﺗﺎﻣﺎران‪ ،‬ﺟﻌﺒﻪاي ﺑﺎ دو دﺳﺘﮕﯿﺮه و ﻗﺎب ﻋﮑﺲ در ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﮐﻞ اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻣﺮا ﺑﻪ ﯾﺎد‬ ‫ﭼﯿﻦ و ﺷﮑﻦﻫﺎي ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي ﻏﺸﺎي ﺟﻨﯿﻦ در ﻃﯽ ﻣﺮاﺣﻞ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي از ﺑﻼﺳﺘﻮا ﺗﺎ ﮔﺎﺳﺘﺮوﻻ ﺗﺎ ﻧﯿﻮﺗﺮوﻻ‬ ‫ﻣﯽاﻧﺪازد‪ .‬ﻣﻦ در زﻣﺎن ﮐﻮدﮐﯽ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ را از ﭘﺪرم ﯾﺎد ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ .‬ﺧﻮد او ﻫﻢ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﺴﻦ و ﺳﺎل ﻣﻦ ﺑﻮد آن را در ﻣﺪرﺳﻪي ﺷﺒﺎﻧﻪروزي ﯾﺎد ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﻮر و ﺷﻮق ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ‬ ‫ﺳﺎزي را ﻣﺪﯾﺮ ﻣﺪرﺳﻪي ﭘﺪرم راه اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺷﻮق ﻣﺜﻞ اﭘﯿﺪﻣﯽ ﺳﺮﺧﮏ در ﻣﺪرﺳﻪ ﺷﯿﻮع ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬و‬ ‫ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﻣﺜﻞ اﭘﯿﺪﻣﯽ ﺳﺮﺧﮏ‪ ،‬از ﻣﯿﺎن رﻓﺖ‪ .‬ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺶ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﺳﺎﻟﻬﺎ ﭘﺲ از رﻓﺘﻦ آن ﻣﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻣﺮا‬ ‫ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﺪرﺳﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻦ دوﺑﺎره آن ﺷﻮق را در اﻓﮑﻨﺪم و دوﺑﺎره‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﯾﮏ اﭘﯿﺪﻣﯽ ﺳﺮﺧﮏ دﯾﮕﺮ‪،‬‬ ‫ﻫﻤﻪ ﮔﯿﺮ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺎز ﻓﺮو ﻧﺸﺴﺖ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻬﺎرت ﻗﺎﺑﻞ آﻣﻮﺧﺘﻨﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﮏ اﭘﯿﺪﻣﯽ ﮔﺴﺘﺮش‬ ‫‪The Meme Machine, Susan Blackmore‬‬

‫‪١١٧‬‬


‫‪٨٥‬‬

‫ﯾﺎﺑﻨﺪ ﮔﻮﯾﺎي ﻧﮑﺘﻪي ﻣﻬﻤﯽ درﺑﺎرهي دﻗﺖ ﺑﺎﻻي اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻤﺘﯿﮏ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻄﻊ و ﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺟﺎﻧﮏﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﺴﻞ ﭘﺪر ﻣﻦ در دﻫﻪي ‪ ١٩٢٠‬ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﺗﻔﺎوت ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﺑﺎ ﺟﺎﻧﮏ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﺴﻞ ﻣﻦ در‬ ‫دﻫﻪي ‪ ١٩۵٠‬ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﯿﻢ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ آزﻣﻮن زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه را ﻧﻈﺎمﻣﻨﺪﺗﺮ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ :‬ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ دوﯾﺴﺖ ﻧﻔﺮ را ﮐﻪ ﻗﺒﻼً‬ ‫ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ ﻧﺴﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ ﮔﺮد آورﯾﻢ و آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺖ ﮔﺮوه ده ﻧﻔﺮه ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺑﻌﺪ ارﺷﺪﻫﺎي‬ ‫اﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎ را دور ﯾﮏ ﻣﯿﺰ ﺟﻤﻊ ﮐﻨﯿﻢ و روش ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﯾﺎد دﻫﯿﻢ‪ .‬ﺣﺎل اﯾﻦ‬ ‫ﺑﯿﺴﺖ ارﺷﺪ را ﺑﻪ ﮔﺮوه ﻫﺎﯾﺸﺎن ﺑﺎزﮔﺮداﻧﯿﻢ ﺗﺎ روش ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ را ﻓﻘﻂ و ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻔﺮ ﻧﺴﻞ دوم‬ ‫ﮔﺮوه ﺷﺎن ﯾﺎد دﻫﻨﺪ‪ ،‬و آن ﻧﻔﺮ دوم ﻫﻢ ﺑﻪ ﻧﻔﺮ ﺳﻮم و ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻧﻔﺮ دﻫﻢ ﻫﺮ ﮔﺮوه اﯾﻦ روش را‬ ‫از ﻧﻔﺮ ﻧﻬﻢ ﺑﯿﺎﻣﻮزد و ﺧﻮدش ﯾﮏ ﺟﺎﻧﮏ ﭼﯿﻨﯽ ﺑﺴﺎزد‪.‬‬ ‫ﺣﺎل ﻫﻤﻪي ﺟﺎﻧﮏﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه را ﺑﻪ ﺻﻒ ﮐﻨﯿﻢ و روي ﻫﺮ ﮐﺪام ﺷﻤﺎرهي ﮔﺮوه و ﻧﺴﻞ ﺳﺎزﻧﺪه را‬ ‫ﺑﻨﻮﯾﺴﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﻧﺘﯿﺠﻪ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﻦ اﯾﻦ آزﻣﻮن را اﻧﺠﺎم ﻧﺪادهام‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﻗﻮت ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ ﭘﯿﺸﺒﯿﻨﯽ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬ ‫ﭘﯿﺸﺒﯿﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ در ﻫﻤﻪي اﯾﻦ ﺑﯿﺴﺖ ﮔﺮوه ﻣﻬﺎرت ﺟﺎﻧﮏ ﺳﺎزي ﺑﯽﻋﯿﺐ و ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﻧﻔﺮ دﻫﻢ ﻣﻨﺘﻘﻞ‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ در ﺧﯿﻠﯽ از ﮔﺮوهﻫﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ ﮔﺮوهﻫﺎ ﻫﻢ اﺷﺘﺒﺎه ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ :‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺣﻠﻘﻪي‬ ‫ﺿﻌﯿﻔﯽ در ﺑﺮﺧﯽ ﮔﺮوهﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﺮاﺣﻞ اﺻﻠﯽ روﻧﺪ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺟﺎﻧﮏ را ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﻪي‬ ‫اﻓﺮاد ﭘﺲ از او ﻫﻢ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻫﻤﺎن اﺷﺘﺒﺎه ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﮔﺮوه ‪ ۴‬ﺗﺎ ﻣﺮﺣﻠﻪي ﮐﺎﺗﺎﻣﺎران ﺑﺮﺳﺪ اﻣﺎ ﭘﺲ از آن‬ ‫اﺷﺘﺒﺎه ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻧﻔﺮ ﻫﺸﺘﻢ ﮔﺮوه ‪ ١٣‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﺟﻬﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺴﺎزد ﮐﻪ ﭼﯿﺰي ﻣﯿﺎن ﺟﻌﺒﻪاي ﺑﺎ دو دﺳﺘﻪ‬ ‫و ﻗﺎب ﻋﮑﺲ از آب در آﯾﺪ و ﻧﻔﺮ ﻧﻬﻢ و دﻫﻢ ﮔﺮوهاش ﻫﻢ آن ﻧﺴﺨﻪي ﺟﻬﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ را ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل‪ ،‬ﭘﯿﺸﺒﯿﻨﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن آن ﮔﺮوهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﻧﺴﻞ دﻫﻢ ﺟﺎﻧﮏ را‬ ‫درﺳﺖ ﺑﺴﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺟﺎﻧﮏﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه در ﻃﯽ ﻧﺴﻠﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻨﻈﻤﯽ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬از ﺳﻮي‬ ‫دﯾﮕﺮ‪ ،‬اﮔﺮ آزﻣﻮن ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ اﻧﺠﺎم دﻫﯿﺪ ﮐﻪ در آن ﺑﻪ ﺟﺎي ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺟﺎﻧﮏ از ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺨﻮاﻫﯿﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺎي ﺳﺎﺧﺘﻦ ﮐﺎردﺳﺘﯽ ﺟﺎﻧﮏ آن را ﻃﺮاﺣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺑﺎز ﺷﺎﻫﺪ ﻧﺰول ﺗﺪرﯾﺠﯽ دﻗﺖ ﻃﺮاﺣﯽ در‬ ‫ﻃﯽ ﻧﺴﻞﻫﺎ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ اﻟﮕﻮي ﻧﺴﻞ ‪ ١‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﻘﺎﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ‪ ١٠‬ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫در ﻧﺴﺨﻪي ﻧﻘﺎﺷﯽ از اﯾﻦ آزﻣﻮن‪ ،‬ﺗﻤﺎم ﻃﺮاﺣﯽﻫﺎي ﻧﺴﻞ ‪ ١٠‬ام ﺷﺒﺎﻫﺖ اﻧﺪﮐﯽ ﺑﺎ ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﺴﻞ اول‬ ‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪ .‬و در ﻫﺮ ﺗﯿﻢ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻧﺴﻞﻫﺎي ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖ ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻔﺎوت اﺳﺎﺳﯽ ﻣﯿﺎن اﯾﻦ دو ﻣﻬﺎرت در ﭼﯿﺴﺖ؟ ﺗﻔﺎوت در اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻬﺎرت اورﯾﮕﺎﻣﯽﺳﺎزي‬ ‫ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ رﺷﺘﻪ ﮐﻨﺶﻫﺎي ﻣﺠﺰا اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻧﺠﺎم دادن ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪي ﻫﺮ ﮐﺪام ﺷﺎن دﺷﻮار ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﻏﻠﺐ اﯾﻦ‬


‫‪٨٦‬‬

‫ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺷﺎﻣﻞ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﻣﺜﻞ اﯾﻨﮑﻪ »ﻫﺮ دو ﻟﺒﻪ را ﺑﻪ وﺳﻂ ﺗﺎ ﮐﻦ« ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﮔﺎم را ﺑﺪ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮاي ﻧﻔﺮ ﺑﻌﺪي ﻫﻢﮔﺮوهاش ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻻدﺳﺘﯽاش ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﭼﻪ ﮐﺎر ﮐﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﮔﺎﻣﻬﺎي اورﯾﮕﺎﻣﯽ ﺧﻮد‪-‬ﻧﺮﻣﺎل ﮐﻨﻨﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ آﻧﻬﺎ را دﯾﺠﯿﺘﺎل ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ وﺿﻊ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺜﺎل اﺳﺘﺎد ﻧﺠﺎر ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﮑﺶ ﺑﺰﻧﺪ‪ ،‬ﺷﺎﮔﺮدش ﻗﺼﺪ او را از ﮐﻮﺑﯿﺪن ﻣﯿﺦ ﺑﺮ‬ ‫ﺗﺨﺘﻪ درﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد اورﯾﮕﺎﻣﯽ ﻫﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﻫﺮ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ را درﺳﺖ ﻣﯽﻓﻬﻤﯿﺪ‪ ،‬ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﻪ درﺳﺖ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﺷﻮد ﯾﺎ ﻧﻪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف اورﯾﮕﺎﻣﯽ‪» ،‬ﻧﻘﺎﺷﯽ« ﯾﮏ ﻣﻬﺎرت آﻧﺎﻟﻮگ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﻪ از ﭘﺲ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﺑﺮ ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮﺧﯽ دﻗﯿﻖﺗﺮ از ﺑﻘﯿﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و دﻗﺖ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻫﻢ‬ ‫ﻣﻄﻠﻖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ دﻗﺖ ﻧﺴﺨﻪﺑﺮداري ﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان زﻣﺎن و ﺣﻮﺻﻠﻪاي دارد ﮐﻪ ﺻﺮف ﻃﺮاﺣﯽ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﻤﯿﺖﻫﺎ ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺐ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ اﻋﻀﺎي ﮔﺮوه ﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي ﮐﭙﯽ ﮐﺮدن‬ ‫ﺻﺮف‪ ،‬ﻃﺮح ﺷﺎن را ﺗﺰﺋﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﻔﺮ ﻗﺒﻠﯽ ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪ .‬واژﻫﺎ ﻫﻢ – دﺳﺖ ﮐﻢ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﻬﻤﯿﺪه ﺷﻮﻧﺪ – ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻤﻠﯿﺎت اورﯾﮕﺎﻣﯽ ﺧﻮد‪-‬ﻧﺮﻣﺎل ﮐﻨﻨﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻮرد دﯾﮕﺮ ﯾﮏ ﺑﺎزي ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ زﻣﺰﻣﻪي ﭼﯿﻨﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد )ﺑﭽﻪﻫﺎي آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﯾﻦ ﺑﺎزي‬ ‫را ﺗﻠﻔﻦ ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ( در رواﯾﺖ اﺻﻠﯽ ﺑﺎزي ﺑﻪ اوﻟﯿﻦ ﮐﻮدك داﺳﺘﺎن ﯾﺎ ﺟﻤﻠﻪاي ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و از او‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﻪ آن را ﺑﺮاي ﻧﻔﺮ ﺑﻌﺪي ﺑﺎزﮔﻮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر اﻟﯽ آﺧﺮ‪ .‬اﮔﺮ ﺟﻤﻠﻪ ﮐﻤﺘﺮ از ﺣﺪود ﻫﻔﺖ‬ ‫واژه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ زﺑﺎن ﻣﺎدري ﮐﻮدﮐﺎن ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺖ اﯾﻨﮑﻪ آن ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺎ ﻧﺴﻞ دﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ و ﺟﻬﺶ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‬ ‫ﺑﻤﺎﻧﺪ ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﻮدﮐﺎن آن را ﻧﺪاﻧﻨﺪ و ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﻨﺪ آن را ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت آواﯾﯽ‪ ،‬ﻧﻪ واژه ﺑﻪ واژه‪ ،‬ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪ ﭘﯿﺎم ﺑﻪ دﻗﺖ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬اﻟﮕﻮي زوال ﺗﻘﻠﯿﺪ اﺻﻮات‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﮕﻮي زوال ﻧﻘﺎﺷﯽ در ﻃﯽ ﻧﺴﻞﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺎم ﺑﻪ زﺑﺎن ﺧﻮد ﮐﻮدك ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﺣﺎوي ﻫﯿﭻ واژهي ﻧﺎآﺷﻨﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ ﻓﻨﻮﺗﯿﭗ ﯾﺎ آﻟ‪‬ﻞ ﻫﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﯽﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﮐﻮدﮐﺎن‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺎي ﺗﻘﻠﯿﺪ آواﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ واژه را در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻟﻐﺎت ﻣﺤﺪود ﺧﻮد ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﻫﻤﺎن‬ ‫را ﺑﺮاي ﻧﻔﺮ ﺑﻌﺪي ﺷﺎن ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﻤﻼً ﻧﺤﻮهي ﺑﯿﺎن ﻫﺮ ﮐﺪام ﺷﺎن ﺑﺎ دﯾﮕﺮي ﻓﺮق‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪118‬‬

‫زﺑﺎن ﻧﻮﺷﺘﺎري ﻫﻢ ﺧﻮد‪-‬ﻧﺮﻣﺎل ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺧﻂﻫﺎي دﺳﺖﻧﻮﯾﺲ روي ﮐﺎﻏﺬ‪ ،‬ﻫﺮ ﻗﺪر‬ ‫ﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از اﻟﻔﺒﺎي ﻣﺤﺪودي ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ‪ ،‬ﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺶ ﺣﺮف دارد‪.‬‬

‫‪ ١١٨‬در اﯾﺮان ﺑﻪ آن "ﮐﻠﻤﻪ" ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬ﮔﺎﻫﯽ ﻫﻢ ﻓﺮد ﺷﯿﻄﻨﺖ ﺑﻪ ﺧﺮج ﻣﯽدﻫﺪ و ﺑﻪ ﻋﻤﺪ آﻧﺮا دﮔﺮﮔﻮن ﻣﯽﺳﺎزد‪ .‬اﮔﺮ ﯾﮑﺒﺎر اﯾﻦ ﺑﺎزي را اﻧﺠﺎم دﻫﯿﺪ‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﺟﺎﻟﺒﯽ از اﻧﺘﻘﺎل ﺳﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﺳﯿﻨﻪ ﻣﯽآﻣﻮزﯾﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٨٧‬‬

‫ﻫﻤﯿﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﻣﻢﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺪد ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ﺧﻮد‪-‬ﻧﺮﻣﺎلﮐﻨﻨﺪه ﺛﺒﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي‬ ‫ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﯽ از راﯾﺞﺗﺮﯾﻦ اﯾﺮادﻫﺎي وارد ﺑﺮ ﺗﻤﺜﯿﻞ ﻣ‪‬ﻢ‪/‬ژن‪ ،‬ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﻫﺪف اﺻﻠﯽ‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣ‪‬ﻢ در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪي اﺑﺘﺪاﯾﯽ ﺑﺎﻟﻨﺪﮔﯽاش اراﺋﻪي ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺟﺎﻣﻊ درﺑﺎب ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﯿﺎس‬ ‫ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪي ژﻧﺘﯿﮏ واﺗﺴﻮن‪-‬ﮐﺮﯾﮏ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ﻫﺪف اﺻﻠﯽ ﻣﻦ در دﻓﺎع از ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ‬ ‫اﯾﻦ ﺗﺼﻮر ﺑﻮد ﮐﻪ ژنﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎزﯾﮕﺮان ﻣﯿﺪان ﺗﮑﺎﻣﻞ داروﯾﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ– ﺑﺪون ﻃﺮح ﻣﻔﻬﻮم ﻣ‪‬ﻢ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‬

‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ از ﮐﺘﺎب ژن ﺧﻮدﺧﻮاه اﺳﺘﻨﺒﺎط ﺷﻮد‪ .‬ﭘﯿﺘﺮ رﯾﭽﺮﺳﻮن و راﺑﺮت ﺑﻮﯾﺪ در ﻋﻨﻮان ﮐﺘﺎب‬

‫ارزﺷﻤﻨﺪ و اﻧﺪﯾﺸﻪ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰﺷﺎن ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ژنﻫﺎ‬

‫‪119‬‬

‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺷﺎره ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ دﻻﯾﻠﯽ‬

‫آوردهاﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ از ﺧﻮد واژهي ﻣ‪‬ﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﮑﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺟﺎي آن ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ را‬

‫ﺗﺮﺟﯿﺢ دادهاﻧﺪ‪ .‬ﮐﺘﺎب اﺳﺘﻔﻦ ﺷ‪‬ﻨﺎن ﺑﻪ ﻧﺎم ژنﻫﺎ‪ ،‬ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ و ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ‪ 120‬ﺗﺎ ﺣﺪي ﻣﺘﺄﺛﺮ از ﮐﺘﺎب ﻋﺎﻟﯽ ﻗﺒﻠﯽ‬

‫رﯾﭽﺮﺳﻮن ﺑﻪ ﻧﺎم ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‬

‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣ‪‬ﻢ اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ‬

‫‪122‬‬

‫‪121‬‬

‫اﺳﺖ‪ .‬از دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺤﺚ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪،‬‬

‫اﺛﺮ ﭘﯿﺘﺮ آوﻧﮕﺮ‪ ،‬ﻣ‪‬ﻢ ﺧﻮدﺧﻮاه‬

‫ﺟﺪﯾﺪ ﻣ‪‬ﻢﺷﻨﺎﺳﯽ‪ 124‬ﻧﻮﺷﺘﻪي رﯾﭽﺎرد ﺑﺮودي اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬

‫‪123‬‬

‫اﺛﺮ ﮐﯿﺖ دﯾﺴﺘﯿﻦ‪ ،‬و وﯾﺮوس ذﻫﻦ‪ :‬ﻋﻠﻢ‬

‫اﻣﺎ اﺛﺮي ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﻫﻤﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣﻤﺘﯿﮏ را ﺑﻪ ﭘﯿﺶ راﻧﺪ‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻣ‪‬ﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪي ﺳﻮزان ﺑﻠﮑﻤﻮر‬

‫ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺮاي ﺳﻬﻮﻟﺖ ﻣﻄﻠﺐ‪ ،‬ﻓﺮض ﮐﺮدم ﮐﻪ ژنﻫﺎ واﺣﺪﻫﺎي ﻣﻨﻔﺮدي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻫﻢ ﻋﻤﻞ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎ ژنﻫﺎ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﻪ دو ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺮوز ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫ژنﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻄﯽ در اﻣﺘﺪاد ﮐﺮوﻣﺰومﻫﺎ رﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﺗﻤﺎﯾﻞ دارﻧﺪ ﮐﻪ در ﮔﺬر‬

‫ﻧﺴﻞﻫﺎ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق ژنﻫﺎي ﻫﻤﺴﺎﯾﻪي ﺧﻮد ﺳﻔﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ دﮐﺘﺮﻫﺎ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﻮع را ﻫﻤﻮﻧﺪي‪ 125‬ﻣﯽﻧﺎﻣﯿﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﭼﯿﺰ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮي در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﻢ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ ﻓﺎﻗﺪ ﮐﺮوﻣﻮزوم‪ ،‬آﻟ‪‬ﻞ ﯾﺎ ﺑﺎز آﻣﯿﺰيﻫﺎي زﯾﺴﺘﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺟﻨﺒﻪي‬

‫دوم ﻋﺪم اﺳﺘﻘﻼل ژنﻫﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎ ﻫﻤﻮﻧﺪي ژﻧﺘﯿﮏ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ ،‬و در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺗﻤﺜﯿﻞ ﻣﻤﺘﯿﮏ ﺧﻮﺑﯽ‬ ‫وﺟﻮد دارد‪ .‬اﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪ ﺑﻪ روﯾﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﺟﺪاي از ژﻧﺘﯿﮏ اﺳﺖ – اﻣﺎ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻄﺎ اﯾﻦ دو رﺷﺘﻪ را ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪنﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮزاﺋﯿﮑﯽ از ﻗﻄﻌﻪﻫﺎي ﻓﻨﻮﺗﯿﮏ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮﯾﮏ‬ ‫ﯾﮏ ﺣﺎﺻﻞ ژن ﺧﺎﺻﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﯿﺎن ژنﻫﺎ و اﺟﺰاي آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ ﯾﺎ رﻓﺘﺎر ﻫﯿﭻ ﺗﻨﺎﻇﺮ ﯾﮏ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫‪١١٩‬‬

‫‪Not by Genes Alone, Peter Richerson and Robert Boyd‬‬ ‫‪Genes, Memes and Human History, Stephen Shenan‬‬ ‫‪١٢١‬‬ ‫‪Culture and Evolutionary Process, Peter Richerson‬‬ ‫‪١٢٢‬‬ ‫‪Electric Meme, Robert Aunger‬‬ ‫‪١٢٣‬‬ ‫‪The Selfish Meme, Kate Distin‬‬ ‫‪١٢٤‬‬ ‫‪Virus of the Mind : The New Science of the Meme, Richard Brodie‬‬ ‫‪١٢٥‬‬ ‫‪Linkage‬‬ ‫‪١٢٠‬‬


‫‪٨٨‬‬

‫ﺻﺪﻫﺎ ژن ﺑﺎ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ "ﻫﻤﮑﺎري" ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ رﺷﺪ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮي ﺑﺪن ﻣﯿﺎﻧﺠﺎﻣﺪ‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ واژهﻫﺎي ﯾﮏ دﺳﺘﻮر آﺷﭙﺰي ﺑﺎ ﻫﻢ ﻫﻤﮑﺎري ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﭘﺲ از ﻃﯽ‬ ‫ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﭘﺨﺖ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺸﻘﺎب ﻏﺬا ﻓﺮاﻫﻢ ﺷﻮد‪ .‬واژﮔﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎ اﺟﺰاي ﻣﺨﺘﻠﻒ درون ﺑﺸﻘﺎب ﻏﺬا‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ اﺳﺘﺨﺮﻫﺎي ﻣ‪‬ﻢ ﺑﻪ ﺻﻼﺑﺖ و ﺳﺎﺧﺖﯾﺎﻓﺘﮕﯽ اﺳﺘﺨﺮﻫﺎي ژﻧﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﺳﺘﺨﺮ ﻣ‪‬ﻢ‬ ‫را ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﯽ از ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻣ‪‬ﻢ در ﻣ‪‬ﻢﺗﺎﻓﺖ دارد‪ .‬ﻣ‪‬ﻢﺗﺎﻓﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ دﺳﺘﻪ ﻣﻢﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻨﻔﺮد ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در ﺣﻀﻮر دﯾﮕﺮ اﻋﻀﺎي ﻣ‪‬ﻢﺗﺎﻓﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺑﺨﺶ ﻗﺒﻞ ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﺷﮏ دارم ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺗﮑﺎﻣﻞ زﺑﺎن ﻧﺎﺷﯽ از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در‬ ‫آﻧﺠﺎ ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ زﺑﺎن اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺣﺎﺻﻞ ﭘﯿﺸﺎﻣﺪﻫﺎي ﮐﺘﺮهاي ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺼﻮر‬ ‫ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﺣﺮوف ﻣﺼﻮ‪‬ت و ﺻﺎﻣﺖ‪ ،‬در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎي ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﯽ ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮ ﺑﻮدهاﻧﺪ و ﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺟﺰء‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﻪي ﻟﻬﺠﻪﻫﺎي ﺳﻮﺋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﺗﺒﺘﯽ و آﻧﺪي ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﺻﻮات دﯾﮕﺮ ﺑﺮاي ﻧﺠﻮا در ﻣﯿﺎن‬ ‫ﺟﻨﮕﻞﻫﺎي اﻧﺒﻮه ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮ ﺑﻮدهاﻧﺪ و ﻟﺬا ﻣﺸﺨﺼﻪي زﺑﺎنﻫﺎي ﭘﯿﮕﻤﯽ و آﻣﺎزوﻧﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ اﻣﺎ ﻣﺜﺎﻟﯽ ﮐﻪ در‬ ‫ﻣﻮرد اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ زﺑﺎن ذﮐﺮ ﮐﺮدم – ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ ﮐﺎرﮐﺮدي ﺑﺮاي ﭘﺪﯾﺪهي‬ ‫ﭼﺮﺧﺶ ﺑﺰرگ واﮐﻪﻫﺎ در زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﯾﺎﻓﺖ – از اﯾﻦ ﻧﻮع ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻣﻢﻫﺎ در ﻣ‪‬ﻢ‬ ‫ﺗﺎﻓﺖﻫﺎي دوﺑﺪو ﻫﻤﺴﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ ﯾﮏ واﮐﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﻠﯽ ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ – ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ‬ ‫ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻣ‪‬ﺪ روز از ﻧﺤﻮهي ﺑﯿﺎن ﯾﮏ ﻓﺮد ﻣﺸﻬﻮر ﯾﺎ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻣﻨﺸﺎء ﺗُﮏ‬ ‫زﺑﺎﻧﯽ ﺣﺮف زدن اﺳﭙﺎﻧﯿﺎﯾﯽﻫﺎ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬ﻧﮕﺮان ﻧﺒﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﺮﺧﺶ ﺑﺰرگ واﮐﻪﻫﺎ ﭼﮕﻮﻧﻪ آﻏﺎز ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫‪:‬ﻣﻄﺎﺑﻖ اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ واﮐﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮد‪ ،‬دﯾﮕﺮ واﮐﻪﻫﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪي ﺧﻮد ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اﺑﻬﺎم ﮐﺎﺳﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت آﺑﺸﺎري رخ داد‪ .‬در ﻣﺮﺣﻠﻪي دوم‬ ‫ﻓﺮآﯾﻨﺪ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻢﻫﺎ در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﭘﺴﺰﻣﯿﻨﻪي ﭘﯿﯿﺸﺘﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺘﺨﺮ ﻣ‪‬ﻢ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﻣ‪‬ﻢ ﺗﺎﻓﺖ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪي از ﻣﻢﻫﺎي دوﺑﺪو ﻫﻤﺴﺎز ﺑﺮﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﻣﺒﻨﺎي ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣﻤﺘﯿﮏ دﯾﻦ رﺳﯿﺪﯾﻢ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﺪهﻫﺎي دﯾﻨﯽ‪،‬‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﺧﯽ ژنﻫﺎ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ذاﺗﯽ ﺧﻮد ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻢﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﻪ در‬ ‫ﻣﺠﺎورت ﭼﻪ ﻣﻢﻫﺎﯾﯽ ﭼﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬در ﻫﺮ اﺳﺘﺨﺮ ﻣﻤﯽ دوام ﻣﯽآورﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﯾﮏ ﻧﮑﺘﻪي ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ را ﺗﮑﺮار‬ ‫ﮐﻨﻢ ﮐﻪ در اﯾﻨﺠﺎ »ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ« ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺑﻘﺎ در اﺳﺘﺨﺮ اﺳﺖ‪ .‬و وراي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ‪ ،‬ﺣﺎوي ﻫﯿﭻ‬


‫‪٨٩‬‬

‫ارزش داوري ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ اﯾﺪهﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎي ﭘﺮﺷﻤﺎر‬ ‫ﻗﺒﻠﯽ ﻣﻮﺟﻮد در اﺳﺘﺨﺮ ﻣ‪‬ﻤﯽ– ﺑﺨﺸﯽ از ﻣ‪‬ﻢ ﺗﺎﻓﺖ – ﺳﺎزﮔﺎرﻧﺪ‪ .‬در زﯾﺮ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺨﺘﺼﺮي از ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ﻣ‪‬ﻢﻫﺎي دﯾﻨﯽ را ﻣﯽآورم ﮐﻪ ﻣﺤﺘﻤﻼً ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ارزش ﺑﻘﺎﯾﯽ در اﻧﺒﺎن ﻣ‪‬ﻤﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ‬ ‫ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ذاﺗﯽﺷﺎن و ﯾﺎ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻫﻤﺴﺎزيﺷﺎن ﺑﺎ ﯾﮏ ﻣ‪‬ﻢ ﺗﺎﻓﺖ ﻣﻮﺟﻮد‪:‬‬ ‫• ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﺟﺴﻢﺗﺎن ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫• اﮔﺮ ﺷﻬﯿﺪ ﺷﻮﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎﯾﮕﺎﻫﯽ اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ در ﺑﻬﺸﺖ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻣﯽﺷﻮﯾﺪ ﮐﻪ در آن ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ از ‪٧٢‬‬ ‫ﺑﺎﮐﺮه‬ ‫ﺑﻬﺮﻣﻨﺪ ﺷﻮﯾﺪ‪.‬‬ ‫• ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺮﺗﺪان‪ ،‬ﮐﻔﺮﮔﻮﯾﺎن و ﻣﻠﺤﺪان را ﮐﺸﺖ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ دﯾﮕﺮي آﻧﺎن را ﺟﺰا داد‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﻧﻔﯽﺑﻠﺪﺷﺎن‬ ‫ﮐﺮد‪.‬‬ ‫• ﺑﺎور ﺑﻪ ﺧﺪا ﻓﻀﯿﻠﺘﯽ ﻋﻈﻤﺎﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﺪ ﺑﺎورﺗﺎن ﻣﺘﺰﻟﺰل اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺗﺤﮑﯿﻢ آن ﺑﮑﻮﺷﯿﺪ‪ ،‬و از‬ ‫ﺧﺪا ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻦ ﻧﺎﺑﺎوري ﻃﻠﺐ ﻣﻐﻔﺮت ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫• اﯾﻤﺎن )ﺑﺎور ﻓﺎﻗﺪ ﺷﻮاﻫﺪ( ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎورﻫﺎﯾﺘﺎن ﺑﺎ ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺘﻌﺎرضﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻠﺘﺮ‬ ‫ﻫﺴﺘﯿﺪ‪ .‬ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻓﺎﺿﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﭼﯿﺰﻫﺎي ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬ﺑﯽﭘﺎﯾﻪ و ﻧﺎﻣﻮﺟﻪ را ﺑﺎور ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬از‬ ‫ﻣﻠﮑﻮﺗﯿﺎناﻧﺪ‪.‬‬ ‫• ﻫﻤﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎورﻫﺎ اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ .‬اﺣﺘﺮاﻣﯽ‬ ‫ﺑﯿﺶ از اﺣﺘﺮام ﻋﺎدي و ﺧﻮدﮐﺎري ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻫﻤﻪي ﺑﺎورﻫﺎي ﺑﯽﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ‪.‬‬ ‫• اﻣﻮر رازآﻣﯿﺰي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺜﻠﯿﺚ‪ ،‬ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺮاب ﺑﻪ ﺧﻮن‪ ،‬ﺗﺠﺴﺪ ﻣﺴﯿﺢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺮار ﻧﯿﺴﺖ ﻣﺎ ازﺷﺎن‬

‫ﺳﺮ در ﺑﯿﺎورﯾﻢ‪ 126.‬ﺣﺘﯽ ﺗﻼش ﻧﮑﻨﯿﺪ رﻣﺰ و راز اﯾﻦ اﻣﻮر را ﺑﻔﻬﻤﯿﺪ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﺗﻼش ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺨﺮب‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﯿﺎﻣﻮزﯾﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ راز داﻧﺴﺘﻦ آﻧﻬﺎ ﺧﺮﺳﻨﺪ ﺷﻮﯾﺪ‪.‬‬

‫زﯾﺒﺎﯾﯽﻫﺎي ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ‪ ،‬ﻫﻨﺮ و ﻣﺠﺴﻤﻪﺳﺎزي‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮدي ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از اﯾﺪهﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﮑﺎﺗﺐ‬ ‫و ژاﻧﺮﻫﺎي ﻫﻨﺮي ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣ‪‬ﻢ ﺗﺎﻓﺖﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان‬ ‫اﯾﺪهﻫﺎ و ﻣﻮﺗﯿﻒﻫﺎي ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان ﭘﯿﺸﯿﻦ را ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﺗﯿﻒﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ ﻓﻘﻂ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻮﺗﯿﻒﻫﺎي ﺳﺎﺑﻖ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﮐﻞ ﻧﻈﺎم آﮐﺎدﻣﯿﮏ ﺗﺎرﯾﺦ ﻫﻨﺮ ﺑﺎ ﻫﻤﻪي ردﮔﯿﺮيﻫﺎي‬ ‫‪ ١٢٦‬ﺑﺮاي ﻣﻌﺎدل ﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻌﺮاج‪ ،‬ﺷﻖ اﻟﻘﻤﺮ و ﺑﺮاي ﻣﻌﺎدلﻫﺎي ﺷﯿﻌﯽ ﺑﻪ زاﯾﻤﺎن ﺑﺪون ﺣﺎﻣﻠﮕﯽ اﻣﺎم دوازدﻫﻢ و ﻏﯿﺒﺖ ‪ 1200‬ﺳﺎﻟﻪاش‬ ‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٩٠‬‬

‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪاش در ﻣﻮرد ﭘﯿﮑﺮﻧﮕﺎري و ﻧﻤﺎدﮔﺮاﯾﯽ‪ ،‬را ﻣﯽﺗﻮان ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ درﺑﺎرهي ﯾﮏ دﺳﺘﻪ‬ ‫ﻣﻢﺗﺎﻓﺘﮕﯽ ﺗﻠﻘﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﺟﺰﺋﯿﺎت ﻫﺮ ﻣﻢﺗﺎﻓﺖ ﻫﻨﺮي ﻧﺎﺷﯽ از ﺣﻀﻮر اﻋﻀﺎي ﻣﻮﺟﻮد در اﺳﺘﺨﺮ ﻣ‪‬ﻤﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫اﯾﻦ اﻧﺒﺎن اﻏﻠﺐ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻢﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻢﻫﺎي ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺑﺎﻻ داراي ارزش ﺑﻘﺎي ﻣﻄﻠﻖ ﺑﺎﺷﻨﺪ و در ﻫﺮ ﻣﻢﺗﺎﻓﺘﯽ ﺷﮑﻮﻓﺎ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻢ ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ژنﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻂ در زﻣﯿﻨﻪي ﻣ‪‬ﻤﯽ ﻣﺴﺎﻋﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﯾﺠﺎد‬ ‫ﻣﻢﻣﺘﺎﻓﺖﻫﺎي رﻗﯿﺐ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬دو دﯾﻦ ﻣﺘﻔﺎوت را ﻣﯽﺗﻮان دو ﻣ‪‬ﻢﺗﺎﻓﺖ رﻗﯿﺐ ﺗﻠﻘﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان اﺳﻼم‬ ‫را ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺮي از ژنﻫﺎي ﮔﻮﺷﺖﺧﻮاراﻧﻪ‪ ،‬و ﺑﻮدﯾﺴﻢ را ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺮي از ژنﻫﺎي ﮔﯿﺎهﺧﻮاراﻧﻪ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﮐﺮد‬ ‫‪.‬اﯾﺪهﻫﺎي ﻫﯿﭻ دﯾﻨﯽ اﺻﻼ‬

‫ﺑﻬﺘﺮ از اﯾﺪهﻫﺎي ﺑﺎﻗﯽ دﯾﻦﻫﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ژنﻫﺎي‬

‫ﮔﻮﺷﺖﺧﻮاراﻧﻪ ﺑﻬﺘﺮ از ژنﻫﺎي ﮔﯿﺎهﺧﻮاراﻧﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﻣ‪‬ﻢﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﻟﺰوﻣﺎً ﻫﯿﭻ اﺳﺘﻌﺪاد ﻣﻄﻠﻘﯽ‬ ‫ﺑﺮاي ﺑﻘﺎ ﻧﺪارﻧﺪ؛ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﺰﯾﺖﺷﺎن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﻀﻮر ﻣ‪‬ﻢﻫﺎي دﯾﮕﺮ دوام ﻣﯽآورﻧﺪ‪.‬‬ ‫ادﯾﺎن ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ را اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺳﺎزﻣﺎن دادهاﻧﺪ‪ :‬اﻧﺴﺎنﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ اﺳﻘﻒﻫﺎ‪ ،‬ﺧﺎﺧﺎمﻫﺎ‪ ،‬اﻣﺎمﻫﺎ و‬ ‫آﯾﺖاﷲﻫﺎ‪ .‬اﻣﺎ ﭼﻨﺎن ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮ ﮔﻔﺘﻢ‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ادﯾﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ و‬ ‫ﭘﺮداﺧﺘﻪي اﻓﺮاد ﺧﺎﺻﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﻣﻮﻗﻌﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ دﯾﻦﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ اﺳﺘﺜﻤﺎرﮔﺮي و ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪان‬ ‫در آﻣﺪهاﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل ﻗﻮي ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺎﻗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﻫﺮ دﯾﻦ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﺗﮑﺎﻣﻞ‬ ‫ﯾﺎﺑﻨﺪ ﻧﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ژﻧﺘﯿﮑﯽ‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﮐﻨﺪﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺳﺮﯾﻊ و‬ ‫واﮔﺮاﯾﯽ ادﯾﺎن را اﯾﺠﺎد ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧﻘﺶ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ژﻧﺘﯿﮑﯽ در اﯾﻦ داﺳﺘﺎن‪ ،‬ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮدن ﻣﻐﺰ‪ ،‬و‬ ‫اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎ و ﺗﻤﺎﯾﻼت ﻣﻐﺰي اﺳﺖ – ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻤﺎن ﭘﻠﺘﻔﺮم ﺳﺨﺖاﻓﺰاري و ﻧﺮماﻓﺰار ﺳﻄﺢ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﮐﻪ‬ ‫ﭘﺲزﻣﯿﻨﻪي اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻤﺘﯿﮏ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺲزﻣﯿﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﻧﻮﻋﯽ روﯾﮑﺮد‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻤﺘﯿﮏ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ روﯾﮑﺮد ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﺮ دﯾﻦ ﺧﺎص ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻣﺮاﺣﻞ‬ ‫اوﻟﯿﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ دﯾﻦ‪ ،‬ﭘﯿﺶ از آن ﮐﻪ دﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻣ‪‬ﻢﻫﺎي ﺳﺎده ﺑﻪ ﻣﺪد ﺟﺬاﺑﯿﺖ ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮلﺷﺎن ﻧﺰد‬ ‫روان ﺑﺸﺮ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣ‪‬ﻢ دﯾﻦ و ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﺑﻮدن دﯾﻦ‬ ‫ﻫﻢﭘﻮﺷﺎﻧﯽ دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﺮاﺣﻞ ﺑﻌﺪي را ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ دﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن و ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و از دﯾﮕﺮ ادﯾﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣ‪‬ﻢ ﺗﺎﻓﺖﻫﺎ –ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺎرﺗﻞﻫﺎي دوﺑﺪو ﻫﻤﺴﺎز ﻣﻢﻫﺎ –‬ ‫ﺗﺒﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﻧﺎﻓﯽ ﻧﻘﺶ ﻣﺘﺄﺧﺮﺗﺮ و ﻋﻤﺪي ﮐﺸﯿﺸﺎن و دﯾﮕﺮان در ﺷﮑﻞ دﻫﯽ دﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ‬ ‫‪.‬ﻣﺤﺘﻤﻼً ادﯾﺎن ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣ‪‬ﺪﻫﺎ و ﻫﻨﺮﻫﺎ‪ ،‬دﺳﺖﮐﻢ ﺗﺎ ﺣﺪودي‪ ،‬ﻫﺸﯿﺎراﻧﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬


‫‪٩١‬‬

‫ﯾﮏ ﻧﺎﻣﺰد دﯾﮕﺮ از دﯾﻦﻫﺎي ﮐﺎﻣﻼ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﻣﻮرﻣﻮﻧﯿﺴﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻮزف اﺳﻤﯿﺖ‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺰار ﮐﺬاب‬

‫و ﮔﺴﺘﺎخ اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ‪ 127،‬ﺑﻪ ﻧﮕﺎﺷﺘﻦ ﯾﮏ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﮐﺎﻣﻼ ﺟﺪﯾﺪ ﮐﻤﺮ ﺑﺴﺖ‪ .‬ﮐﺘﺎب ﻣﻮرﻣﻮن ﮐﻪ از اﺑﺘﺪا‬

‫ﺷﺮوع ﺑﻪ اراﺋﻪي ﯾﮏ ﺗﺎرﯾﺦ ﻗﻼﺑﯽ از آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻗﻼﺑﯽ ﻗﺮن ﻫﻔﺪﻫﻢ‪ 128‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻮرﻣﻮﻧﯿﺴﻢ از زﻣﺎن اﺧﺘﺮاﻋﺶ در ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ و اﻣﺮوزه ﯾﮑﯽ از‬

‫ﻣﺤﺘﺮمﺗﺮﯾﻦ ادﯾﺎن ﺑﺎب روز در آﻣﺮﯾﮑﺎﺳﺖ – در ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ﻣﻮرﻣﻮﻧﯿﺴﺖﻫﺎ ﻣﺪﻋﯽاﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ از ﻫﻤﻪي‬ ‫ادﯾﺎن رﺷﺪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮐﻨﻮن ﺻﺤﺒﺖ از ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﯾﮏ ﻧﺎﻣﺰد رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮري ﻣﻮرﻣﻮن اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪129‬‬

‫اﻏﻠﺐ دﯾﻦﻫﺎ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪاي ﮐﻪ درﺑﺎره ي ﺗﮑﺎﻣﻞ ادﯾﺎن اﺧﺘﯿﺎر ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﻪي ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻌﯿﻦ آن دﯾﻦ‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ ﺣﯿﺮتآور ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﮑﺎﻣﻞ دﯾﻦ را ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ‪ .‬در اداﻣﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪي ﻣﻮردي ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬

‫‪130‬‬

‫‪ ١٢٧‬ﺟﻮزف اﺳﻤﯿﺖ ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﺑﺎ دﯾﮕﺮ دﯾﻦ آوران ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﺟﺰ اﯾﻨﮑﻪ وﺣﯽ اﻻﻫﯽ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺴﯿﺎر دﯾﺮ و در ﻋﺼﺮ اﻧﻘﻼب ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺮ او ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ‬ ‫اﯾﺮاﻧﯽاش‪ ،‬ﺑﺎب و ﺑﻬﺎءاﷲ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٢٨‬ﯾﮑﯽ از روشﻫﺎي ﺳﺮﺷﻨﺎس ﺑﺮاي دﯾﻦآوري‪ ،‬ﻧﮕﺎﺷﺘﻦ ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻤﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ زﺑﺎن ﻣﺮدﻣﺎن ﻋﺼﺮ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ اﻋﺠﺎزﮔﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺟﻌﻠﯽ دﺳﺎﺗﯿﺮ زرﺗﺸﺘﯽ‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﭘﺮاﺷﺘﺒﺎه ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ ﺑﺎب و ﺑﻬﺎءاﷲ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺷﺮﻗﯽ ﺷﻌﺒﺪه ﺑﺎزي ﺟﻮزف اﺳﻤﯿﺖ‪ .‬ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽاﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٢٩‬داوﮐﯿﻨﺰ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را در ﺳﺎل ‪ 2006‬ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ .‬در آن دوره ﻣﯿﺖ راﻣﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺟﻮاﻧﯽ ﮐﺸﯿﺶ ﻣﻮرﻣﻮن ﺑﻮده‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ از ﻧﺎﻣﺰد دﯾﮕﺮ ﺟﻤﻬﻮري ﺧﻮاه‪،‬‬ ‫ﺟﺎن ﻣﮏﮐﯿﻦ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد‪ .‬ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را وﯾﺮاﯾﺶ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬او ﻧﺎﻣﺰد ﭘﯿﺮوز ﺟﻤﻬﻮريﺧﻮاه ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺷﺪه و در آﺳﺘﺎﻧﻪ ورود ﺑﻪ ﮐﺎخ‬

‫ﺳﻔﯿﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪١٣٠‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ اﺳﻼم از ﻧﻈﺮ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﯿﭽﮕﻮﻧﻪ ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ ﺑﻪ ادﯾﺎن و ﮐﯿﺶﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ و ﯾﻬﻮدﯾﺖ و ﺑﻮدﯾﺴﻢ و زرﺗﺸﺘﯽﮔﺮي ﻧﺪارد‪ .‬آن دﯾﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬

‫ﻣﺮور ﺗﮑﻤﯿﻞ و ﺗﺪوﯾﻦ ﺷﺪه و ﻫﻮاداراﻧﺸﺎن ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ رﺳﯿﺪﻧﺪ و ﺗﺜﺒﯿﺖ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﺳﻼم زﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ‬ ‫رﺳﯿﺪ و ﯾﮏ ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ واﺟﺪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﻨﮓ ﺑﺮاي ﺧﻮد دﺳﺖ و ﭘﺎ ﮐﺮد )ﻣﺮدم ﺷﻬﺮ ﻣﺪﯾﻨﻪ( ﮐﻪ ﻫﻨﻮز ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﺘﺮ ﻗﺮآن – ﺳﻮره ﻫﺎي ﻣﺪﻧﯽ – ﻧﺎزل‬ ‫ﻧﺸﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﯿﻤﻪ از ﻗﺮآن و اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮي ﻫﻤﻪ در ﻣﻮﺿﻊ ﻗﺪرت اﺳﻼم ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ در دﯾﻦﻫﺎ و ﮐﯿﺶﻫﺎي ﯾﺎد ﺷﺪه ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ‬ ‫ﺣﺘﯽ در ﺗﺴﻨﻦ ﻫﻢ ﻣﺬﻫﺐ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي دﺳﺘﻮرات ﺷﺮﻋﯽ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﻣﺮور ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ )ﺷﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬ﺣﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬ﺣﻨﻔﯽ و ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ وﻫﺎﺑﯽ( وﻟﯽ واﻗﻌﯿﺖ آن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎ ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻬﺶ ﻫﺎي داروﯾﻨﯽ در اﺳﻼم و ﺑﺴﻨﺪه ﮐﺮدن ﺑﻪ ﻗﺮآن و اﺣﺎدﯾﺚ ﺷﺨﺺ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﻧﺠﯿﻞﻫﺎي ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ )ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻧﻬﺎ ﻫﻢ ﺟﻌﻠﯽ اﻧﺪ( ﻣﻨﻬﺎي زﺣﻤﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ‪ 1900‬ﺳﺎل رﺳﻮﻻن و ﭘﺎپﻫﺎ و اﺳﻘﻒﻫﺎ و ﮐﺎردﯾﻨﺎلﻫﺎ و ﻣﻔﺴﺮان‬ ‫ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ ﭼﯿﺰي ﺟﺰ ﯾﮏ اﻓﺴﺎﻧﻪ ﺟﻦ و ﭘﺮي )‪ (Fairy tale‬و در ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﯾﮏ رﻣﺎن ﻓﺎﻧﺘﺰي ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﮐﻪ اﮔﺮ آﻧﺮا ﺑﻪ ﻣﺮدﻣﺎن ﯾﮏ ﺟﺰﯾﺮه‬

‫ﻣﺘﺮوك ﯾﺎ ﺑﻪ ﺑﭽﻪ ﻫﺎ ﺑﺪﻫﯿﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻈﺎر ﺷﻤﺎ ﺑﺮاي اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻣﺪﺗﯽ آﻧﻬﺎ ﻣﺮدﻣﺎﻧﯽ دﯾﻨﺪار و ﮐﻠﯿﺴﺎرو ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﺎس ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬آﻧﻬﺎ اﻧﮕﺎر ﯾﮏ ﮐﺘﺎب‬ ‫داﺳﺘﺎن ﺧﻮاﻧﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺸﻨﮓ ﺑﻮد‪ .‬دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎب ﻗﺸﻨﮓ ﻧﺪارﯾﺪ؟ ﭼﻨﯿﻦ ﭼﯿﺰي درﺑﺎره ﮔﺎﺗﻬﺎي زرﺗﺸﺖ ﻫﻢ ﺻﺪق ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﺎ ﺑﺪﺗﺮ‪ .‬ﭼﻮن‬ ‫ﮐﺘﺎب زرﺗﺸﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ دﯾﻦﺳﺘﯿﺰاﻧﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﻨﯽ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﺑﺎ ﻗﺮآن و اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮي ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آﻧﺮا ﺑﯽﻫﯿﭻ واﺳﻄﻪ ﺑﻪ ﻣﺮدﻣﺎن ﯾﮏ‬ ‫ﺟﺰﯾﺮه ﻣﺘﺮوك ﯾﺎ ﺑﻪ ﺑﭽﻪ ﻫﺎ ﺑﺪﻫﯿﺪ‪ ،‬ﭼﯿﺰي ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ اﺳﻼم ﺗﺴﻨﻦ ﺗﺤﻮﯾﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﺪ‪ .‬ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺷﺒﺎﻫﺖ اﻧﺪﮐﯽ ﺑﻪ اﺳﻼم ﺷﯿﻌﯽ اﯾﺮاﻧﯽ دارد‪ .‬ر‪ .‬ب‬


‫‪٩٢‬‬

‫ﺑﺎرﭘ‪‬ﺮَﺳﺘﯽ‬

‫ﯾﮑﯽ از ﻧﮑﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﮐﻪ ﮔﺮوه ﻣﻮﻧﺘﯽ ﭘﯿﺘﻮن در ﻓﯿﻠﻢ ﮐﻤﺪي زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺮاﯾﺎن ﮐﺸﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ‬

‫ﻓﺮاوان رﺷﺪ آﺋﯿﻦﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ آﺋﯿﻦﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﯾﮏ ﺷﺒﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺰﺋﯽ‬ ‫از ﻓﺮﻫﻨﮓ درآﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻘﺶ ﭼﯿﺮه و ﻧﮕﺮان ﮐﻨﻨﺪهاي اﯾﻔﺎ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي واﻗﻌﯽ‬

‫اﯾﺠﺎد آﺋﯿﻦﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ‪" ،‬ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ"‪ 131‬اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺟﺰاﯾﺮ ﻣﻼﻧﺰي اﻗﯿﺎﻧﻮس آرام و ﮔﯿﻨﻪي ﻧﻮ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﺑﺎرﭘﺮﺳﺖ‪ ،‬از آﻏﺎز ﺗﺎ اﻧﻘﺮاض‪ ،‬ﻫﻨﻮز در ﺧﺎﻃﺮهي ﺑﻌﻀﯽ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف آﺋﯿﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﮐﻪ رﯾﺸﻪ ﻫﺎﯾﺶ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﺛﻖ ﻗﺎﺑﻞ ردﯾﺎﺑﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي‬ ‫ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ ﮐﻞ ﻣﺎﺟﺮا ﭘﯿﺶ ﭼﺸﻤﺎن ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺧﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻫﻢ ﺑﺮﺧﯽ ﺟﺰﺋﯿﺎت‬ ‫ﻣﻔﻘﻮد ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﺣﺪس زد ﮐﻪ آﺋﯿﻦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهاي‬ ‫ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺷﺮوع ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﯽ ﻣﻦ در ﻣﻮرد ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ‪ ،‬ﮐﺘﺎب دﯾﻮﯾﺪ اﺗ‪‬ﻨﺒﻮرو ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﮐﻨﮑﺎش در ﺑﻬﺸﺖ‪ 132‬اﺳﺖ ﮐﻪ او‬

‫ﺑﺎ ﻣﻬﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻪ ﻣﻦ اﻫﺪا ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪي اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﺑﺎرﭘﺮﺳﺖ‪ ،‬از ﻧﺨﺴﺘﯿﻦﺷﺎن ﮐﻪ در ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ رواﯾﺖ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮي ﮐﻪ درﺳﺖ ﭘﺲ از ﺟﻨﮓ دوم ﺟﻬﺎﻧﯽ اﯾﺠﺎد ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻟﮕﻮي ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ در ﻫﻤﻪﺷﺎن ﺳﺎﮐﻨﺎن اﯾﻦ ﺟﺰاﯾﺮ ﻣﺴﺤﻮر اﺑﺰار و آﻻت ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﯿﺰ‬ ‫ﻣﻬﺎﺟﺮان ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺎرﻣﻨﺪان اداري‪ ،‬ﺳﺮﺑﺎزان و ﻣﯿﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ آﻧﺎن ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﻗﺎﻧﻮن دوم‬ ‫آرﺗﻮر ﺳﯽ ﮐﻼرك ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ در ﻓﺼﻞ ‪ ٢‬ذﮐﺮ ﮐﺮدم‪» :‬ﻫﺮ ﻓﻨﺂوري ﺑﻪ ﻗﺪر ﮐﺎﻓﯽ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ از ﻣﻌﺠﺰه‬ ‫ﺗﻤﯿﺰدادﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ«‬ ‫ﺟﺰﯾﺮهﻧﺸﯿﻨﺎن ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از اﯾﻦ اﺳﺒﺎب و آﻻت ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ را ﺧﻮد ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن‬ ‫ﻣﻬﺎﺟﺮ ﻧﻤﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬وﻗﺘﯽ دﺳﺘﮕﺎﻫﯽ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺗﻌﻤﯿﺮ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬آن را از ﻃﺮﯾﻖ ﺑﻨﺪر ﻣﯽﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ و دﺳﺘﮕﺎه‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ را ﺑﻪ ﺻﻮرت "ﺑﺎر" ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺸﺘﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺰﯾﺮه ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪ .‬ﺑﻮﻣﯿﺎن ﻫﯿﭻ ﮔﺎه ﻧﺪﯾﺪه‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﯽ ﭼﯿﺰي را ﺗﻌﻤﯿﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻫﻢ ﻧﺪﯾﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻔﯿﺪ ﭘﻮﺳﺘﯽ ﮐﺎر ﻣﻔﯿﺪي اﻧﺠﺎم‬ ‫دﻫﺪ‪ .‬ﭘﺸﺖ ﻣﯿﺰ ﻧﺸﺴﺘﻦ و ﮐﺎﻏﺬﺑﺎزي ﮐﺮدن از ﻧﻈﺮ آﻧﺎن ﻣﻨﺎﺳﮏ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ‬ ‫ﮐﺎر‪ .‬ﭘﺲ اﻧﺪﯾﺸﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ "ﺑﺎر" ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻨﺸﺎﺋﯽ ﻓﺮاﻃﺒﯿﻌﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﺑﻌﻀﯽ ﺣﺮﮐﺎت ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن‬ ‫ﻫﻢ اﻧﮕﺎر ﻣﺆﯾﺪ آن ﺑﻮد ﮐﻪ دارﻧﺪ ﻓﺮاﯾﻀﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﯽآورﻧﺪ‪.‬‬

‫‪Cargo cults‬‬ ‫‪Quest in Paradise ; David Attenborough‬‬

‫‪١٣١‬‬ ‫‪١٣٢‬‬


‫‪٩٣‬‬

‫ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن ﺑﺮجﻫﺎﯾﯽ ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨﺪ و ﺳﯿﻢﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ آن وﺻﻞ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ؛ ﻣﯽﻧﺸﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺻﺪاي‬ ‫ﺟﻌﺒﻪﻫﺎي ﮐﻮﭼﮑﯽ ﮔﻮش ﻣﯽدادﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﻮراﻧﯽ ﺑﻮد و ﺻﺪاﻫﺎي ﻋﺠﯿﺒﯽ از آن در ﻣﯽآﻣﺪ؛ ﻣﺮدم ﺑﻮﻣﯽ را‬ ‫واﻣﯽ داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻟﺒﺎسﻫﺎي ﻫﻤﺴﺎن ﺑﭙﻮﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﯾﮏ ﺟﻮر ﻣﺮﺗﺒﯽ ﻗﺪم ﺑﺰﻧﻨﺪ – و ﻣﺸﮑﻞ ﺑﺘﻮان ﮐﺎري‬ ‫ﺑﯿﻔﺎﯾﺪهﺗﺮ از اﯾﻦ ﭘﯿﺪا ﮐﺮد‪ .‬و ﺑﻌﺪ ﺑﻮﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﮐﺸﻒ اﯾﻦ راز ﻧﺎﺋﻞ آﻣﺪﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺎرﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﻓﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳﮑﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ آﻧﺎن ﺑﺮاي رﺿﺎي ﺧﺪاﯾﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺑﺎر ﻣﯽﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدادﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫ﺑﻮﻣﯿﺎن ﻫﻢ ﺑﺎر ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺎرﻫﺎ را ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ آﺋﯿﻦﻫﺎي ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ در ﺟﺰاﯾﺮي اﯾﺠﺎد ﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﻢ از ﻟﺤﺎظ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ و ﻫﻢ از ﻟﺤﺎظ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺴﯿﺎر دور از ﻫﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫‪.‬ﺑﻪ ﻗﻮل دﯾﻮﯾﺪ اَﺗ‪‬ﻨﺒﻮرو‪:‬‬ ‫»ﻣﺮدم ﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ دو آﺋﯿﻦ ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ در ﮐﺎﻟﺪوﻧﯿﺎي ﻧﻮ‪ ،‬ﭼﻬﺎر ﺗﺎ در ﺟﺰاﯾﺮ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪،‬‬ ‫ﭼﻬﺎر ﺗﺎ در ﻓﯿﺠﯽ‪ ،‬ﻫﻔﺖ ﺗﺎ در ﻫﺒﺮﯾﺪس ﻧﻮ‪ ،‬و ﺑﯿﺶ از ﭘﻨﺠﺎه ﺗﺎ در ﮔﯿﻨﻪي ﻧﻮ ﭘﺪﯾﺪه آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻏﻠﺐ‬ ‫اﯾﻦ آﺋﯿﻦﻫﺎ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﻏﯿﺮﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬اﻏﻠﺐ اﯾﻦ ادﯾﺎن ﻣﺪﻋﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در روز ﻗﯿﺎﻣﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﻨﺠﯽ‪ ،‬ﺑﺎر ﻧﻬﺎﯾﯽ را ﺧﻮاﻫﺪ آورد«‬

‫‪133‬‬

‫رﺷﺪ ﻣﺴﺘﻘﻞ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ آﺋﯿﻦ ﻣﺴﺘﻘﻞ اﻣﺎ ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ وﯾﮋﮔﯽ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ در ﮐﻠﯿﺖ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ آدﻣﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ ﻓﺮﻗﻪي ﻣﺸﻬﻮر ﺑﺎرﭘﺮﺳﺖ در ﺟﺰﯾﺮهي ﺗﺎﻧﺎ واﻗﻊ در ﻫﺒﺮﯾﺪس ﻧﻮ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و از ﺳﺎل ‪١٩٨٠‬‬ ‫واﻧﻮاﺗﻮ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و ﻫﻨﻮز ﺑﺎﻗﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ ﺣﻮل ﯾﮏ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﺴﯿﺤﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﺎن ﻓﺮوم ﺷﮑﻞ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﺳﻨﺎد دوﻟﺘﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر در ﺣﻮاﻟﯽ ﺳﺎل ‪ ١٩۴٠‬از ﺟﺎن ﻓﺮوم ﻧﺎم ﺑﺮده ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺣﺘﯽ در ﻣﻮرد اﺳﻄﻮرهاي ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺎزﮔﯽ ﻫﻢ ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﯽ واﻗﻌﺎ وﺟﻮد‬ ‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﯾﮑﯽ از رواﯾﺎت‪ ،‬او ﻣﺮد ﮐﻮﺗﺎه ﻗﺎﻣﺘﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺻﺪاي رﺳﺎ و ﻣﻮﻫﺎي روﺷﻦ داﺷﺘﻪ‪ ،‬و‬ ‫ﮐﺘﯽ ﺑﺎ دﮐﻤﻪﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻣﯽﭘﻮﺷﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬او ﻏﯿﺒﮕﻮﯾﯽﻫﺎي ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺒﯽ ﮐﺮده و از ﺧﻮد ﺑﺴﯿﺎر‬ ‫ﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺗﺎ ﻣﺮدم را ﻋﻠﯿﻪ ﻣﯿﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎ ﺑﺸﻮراﻧﺪ‪ .‬ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺟﺎن ﻓﺮوم ﻧﺰد ﻧﯿﺎﮐﺎناش ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭘﯿﺶ از‬

‫‪١٣٣‬‬

‫ﻣﻦ ﺣﺪس ﻣﯽزﻧﻢ ﮐﻪ ﻣﯿﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎ و اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮان ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﺎ دﯾﺪن اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ ﻫﺎي ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﻮﻣﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺳﺨﺮه ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﺎورﻫﺎي آﻧﻬﺎ را ﺧﺮاﻓﺎت‬

‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ رﻓﺘﺎر از اﯾﻦ ﺑﻮﻣﯽﻫﺎي ﮐﻢﺗﻤﺪن و ﺑﯽداﻧﺶ اﻧﺘﻈﺎري ﻧﺒﻮد‪ .‬از درس ﺧﻮاﻧﺪه ﻫﺎي ﭘﺮادﻋﺎي ﮐﺸﻮرﻫﺎي اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرﻓﺖ ﮐﻪ‬

‫ﺧﺮاﻓﺎت دﯾﻨﯽ ﺧﻮدﺷﺎن را ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ .‬ﭼﻄﻮر اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎر را از درﯾﺎ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺮاﻓﺎت اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮﯾﻢ ﻫﻨﮕﺎم زاﯾﯿﺪن ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻣﺎﺋﺪه‬ ‫آﺳﻤﺎﻧﯽ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯿﮑﺮد‪ ،‬ﺧﺮاﻓﺎت ﻧﯿﺴﺖ؟ اﯾﻨﮑﻪ روز رﺳﺘﺎﺧﯿﺰ ﺑﺎر ﻧﻬﺎﯾﯽ از درﯾﺎ ﻣﯿﺮﺳﺪ و ﻫﻤﻪ را ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﻣﯽﺳﺎزد ﺧﺮاﻓﺎت اﺳﺖ وﻟﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻨﺠﯽ‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ ﮐﻪ ‪ 2000‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﻋﺮوج ﮐﺮده‪ ،‬روزي ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ و ﭘﺲ از ﺷﮑﺴﺖ ﺷﯿﻄﺎن در ﯾﮏ دوﺋﻞ ﺳﯿﻨﻤﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻋﺼﺮ ﻃﻼﯾﯽ ﺑﺸﺮ و‬ ‫ﻣﻠﮑﻮت آﺳﻤﺎﻧﯽ را ﺑﺮﭘﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺮاﻓﺎت ﻧﯿﺴﺖ؟ ﮐﺎﻣﻼ روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺎن ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﻬﺘﺮ از ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ را‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻤﭽﻮن ﻋﺮﻓﺎن ﻫﺎي زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ‪ ،‬ﮔﺮﯾﺰي از اﯾﻦ دﯾﻦﻫﺎي ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ داﻧﺴﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٩٤‬‬

‫ﻋﺰﯾﻤﺖ وﻋﺪه داده ﮐﻪ دوﺑﺎره ﭘﯿﺮوزﻣﻨﺪاﻧﻪ ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد و ﺑﺎرﻫﺎي زﯾﺒﺎ ﺧﻮاﻫﺪ آورد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪي‬ ‫ﻏﯿﺒﮕﻮﯾﯽﻫﺎي او‪ ،‬اﻧﺬار ﺗﻮﻓﺎن ﻣﻬﯿﺒﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ‪» :‬ﭘﺲ از آن ﮐﻮهﻫﺎ ﺑﺎ ﺧﺎك ﯾﮑﺴﺎن و ﭘﯿﺮان‪ ،‬ﺟﻮاﻧﯽ از ﺳﺮ‬ ‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﯿﻤﺎري ﻧﺎﭘﺪﯾﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؛ درهﻫﺎ اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ از ﻻي ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺟﺰﯾﺮه راﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و‬ ‫ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎز ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺸﺖ؛ و ﺑﺎري ﭼﻨﺎن ﺑﺰرگ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺲ ﻫﺮ ﻗﺪر ﺑﺨﻮاﻫﺪ از آن ﺳﻬﻢ‬ ‫ﻣﯽﺑﺮد« ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﺎ ﺳ‪‬ﻔﺮ اﺷﻌﯿﺎء ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ‪ .۴٠:۴ :‬اﯾﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖ ﻟﺰوﻣﺎً ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﯾﮏ وﯾﮋﮔﯽ ﺑﻨﯿﺎدي‬ ‫در روان آدﻣﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﺟﻤﻌﯽ ﯾﻮﻧﮕﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺰاﯾﺮ ﻣﺤﻞ ﻣﺎﻣﻮرﯾﺖ ﻣﯿﺴﯿﻮﻧﺮﻫﺎ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪134‬‬

‫ﺑﺮاي دوﻟﺖ‪ ،‬ﻧﮕﺮانﮐﻨﻨﺪهﺗﺮﯾﻦ ﭘﯿﺸﮕﻮﯾﯽ ﺟﺎن ﻓﺮوم اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻇﻬﻮر ﻣﺠﺪد ﺧﻮد‪ ،‬ﯾﮏ ﻧﻮع‬ ‫ﮐﻨﯿﺎك ﺟﺪﯾﺪ ﻫﻤﺮاه ﺧﻮاﻫﺪ آورد ﮐﻪ روي ﺑﺮﭼﺴﺐ ﺑﻄﺮي آن‪ ،‬ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻧﺎرﮔﯿﻞ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ‬ ‫ﻣﺮدم ﺑﺎﯾﺪ از ﺷﺮ ﭘﻮل راﯾﺞ ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن ﺧﻼص ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪه ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ در ﺳﺎل ‪ ١٩۴١‬ﻣﺮدم‬ ‫دﺳﺖ از ﮐﺎر ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ و ﻫﻤﻪي ﭘﻮلﻫﺎﯾﺸﺎن را ﺻﺮف ﺑﺎدهﮔﺴﺎري ﮐﺮدﻧﺪ؛ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﺰﯾﺮه ﺟﺪاً آﺳﯿﺐ دﯾﺪ‪.‬‬ ‫ادارهي ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات زﻋﻤﺎي اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ را دﺳﺘﮕﯿﺮ ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎﻋﺚ زوال ﻓﺮﻗﻪ ﺷﻮد‪ ،‬و‬ ‫ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎ و ﻣﺪارس ﻣﯿﺴﯿﻮﻧﺮي ﻣﺘﺮوك ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﮐﻤﯽ ﺑﻌﺪ‪ ،‬اﯾﻦ آﻣﻮزه رواج ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺟﺎن ﻓﺮوم ﭘﺎدﺷﺎه‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎﺳﺖ‪ .‬از ﻗﻀﺎ‪ ،‬ﺳﺮﺑﺎزان آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻫﻢ در ﻫﻤﺎن اوﻗﺎت ﺑﻪ ﺣﻮاﻟﯽ ﻫﺒﺮﯾﺪﻧﺲ ﻧﻮ رﺳﯿﺪﻧﺪ و اﻫﺎﻟﯽ‬ ‫ﺟﺰﯾﺮه ﺑﺎ ﺷﮕﻔﺘﯽ ﺗﻤﺎم دﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن اﯾﻦ ﺳﺮﺑﺎزان ﺳﯿﺎﻫﭙﻮﺳﺘﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻼف ﺧﻮد‬ ‫ﺟﺰﯾﺮهﻧﺸﯿﻨﺎن ﻓﻘﯿﺮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺳﺮﺑﺎزان ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺖ‪ ‬ﻫﻤﺮاه‪ ‬ﺑﺎر‪ ،‬ﭘﻮﻟﺪار ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﯿﺮت و ﻫﯿﺠﺎن‬ ‫ﮐﻞ ﺟﺰﯾﺮهي ﺗﺎﻧﺎ را درﻧﻮردﯾﺪ‪.‬‬ ‫اﻧﮕﺎر ﻫﺮ روز‪ ،‬روز ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﮕﺎن ﺧﻮد را آﻣﺎدهي ﻇﻬﻮر ﺟﺎن ﻓﺮوم ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از‬ ‫زﻋﻤﺎي ﻗﻮم ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ زودي ﺟﺎن ﻓﺮوم ﺑﺎ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎ از آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺳﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬ﺻﺪﻫﺎ ﻧﻔﺮ ﻣﺸﻐﻮل ﭘﺎﮐﺴﺎزي‬ ‫ﺑﯿﺸﻪ زار وﺳﻂ ﺟﺰﯾﺮه ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺎﻧﺪي ﺑﺮاي ﻓﺮود ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎي او ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪135‬‬

‫ﺑﺮج ﻣﺮاﻗﺒﺖ اﯾﻦ ﻓﺮودﮔﺎه را ﻫﻢ از ﻧﯽ ﺑﺎﻣﺒﻮ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ و ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان "ﻣﺘﺼﺪﯾﺎن ﺑﺮج ﻣﺮاﻗﺒﺖ‬ ‫"ﮔﻤﺎردﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣﺮاﻗﺒﺎن ﻫﺪﻓﻮن ﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮﺑﯽ ﻗﻼﺑﯽ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ و ﺑﺮ روي ﺑﺎﻧﺪ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎﯾﯽ ﻗﻼﺑﯽ‬ ‫ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺜﻞ ﺗﻠﻪي ﭘﺮﻧﺪه ﮔﯿﺮي ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ و ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎي ﺟﺎن ﻓﺮوم را ﺑﻨﺸﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬

‫‪ ١٣٤‬ﻣﻨﻈﻮر داوﮐﯿﻨﺰ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﻮﻣﯿﺎن اﯾﻦ وﯾﺮوس ذﻫﻨﯽ را از ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﺎرل ﮔﻮﺳﺘﺎو ﯾﻮﻧﮓ – رواﻧﮑﺎو‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ – دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺮ ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه و ﻓﻄﺮت ﻣﺸﺘﺮك ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٣٥‬ﭼﻘﺪر اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﺷﺒﯿﻪ ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﯾﯽ اﯾﺮﻓﺮاﻧﺲ و ﺗﺰﺋﯿﯿﻦ ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﻬﺎ و ﮔﻞ ﮔﺬاﺷﺘﻦ در ﻣﺴﯿﺮ ﻓﺮودﮔﺎه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ از ﻣﺮدﻣﺎن اﯾﻦ‬ ‫ﺟﺰاﯾﺮ ﻧﺎﮐﺠﺎآﺑﺎد ﺑﻌﯿﺪ ﻧﺒﻮد از ﻣﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ﭘﺮادﻋﺎ ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٩٥‬‬

‫دﯾﻮﯾﺪ اَﺗ‪‬ﻨﺒﺮو ﺟﻮان در دﻫﻪي ‪ ١٩۵٠‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻓﯿﻠﻤﺒﺮداري ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﻔﺮي ﻣﺎﻟﯿﻨﮕﺎن ﺑﺎ ﻗﺎﯾﻖ راﻫﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﺟﺰﯾﺮه ﺷﺪ ﺗﺎ در ﻣﻮرد ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﻨﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﺷﻮاﻫﺪ ﻓﺮاواﻧﯽ در ﻣﻮرد اﯾﻦ دﯾﻦ ﺟﻤﻊ آوري ﮐﺮدﻧﺪ‬ ‫و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ ﮐﺎﻫﻦ ﺑﺰرگ اﯾﻦ ﻗﻮم‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮدي ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﺎﻣﺒﺎس ﺑﻮد آﺷﻨﺎ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻧﺎﻣﺒﺎس ﻣﺴﯿﺢ ﻣﻮﻋﻮد را ﺑﻪ‬ ‫اﺳﻢ ﮐﻮﭼﮏ‪ ‬ﺟﺎن ﺻﺪا ﻣﯽزد‪ ،‬و ﻣﺪﻋﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺮﺗﺐ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ "رادﯾﻮ" ﺑﺎ او در ﺗﻤﺎس اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ"رادﯾﻮ‬ ‫"ﯾﮏ ﭘﯿﺮزن ﺑﻮد ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﻢ ﺑﺮق دور ﮐﻤﺮش ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و در ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺸﺌﻪ ﺳﺨﻨﺎن ﻧﺎﻣﻔﻬﻮﻣﯽ زﻣﺰﻣﻪ‬ ‫ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺎﻣﺒﺎس آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺨﻨﺎن ﺟﺎن ﻓﺮوم ﺗﻌﺒﯿﺮ و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﻧﺎﻣﺒﺎس ﻣﺪﻋﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ از‬ ‫ﭘﯿﺶ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ اَﺗ‪‬ﻨﺒﻮرو ﺑﻪ دﯾﺪارش ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻓﺮوم از ﻃﺮﯾﻖ "رادﯾﻮ" اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﻪ او‬ ‫اﻃﻼع داده اﺳﺖ‪ .‬اَﺗ‪‬ﻨﺒﻮرو درﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺮد ﺗﺎ "رادﯾﻮ" را ﺑﻪ او ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ اﻣﺎ اﯾﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل‬ ‫واﻗﻊ ﻧﺸﺪ‪ .‬او ﺣﺮف را ﻋﻮض ﮐﺮد و از ﻧﺎﻣﺒﺎس ﭘﺮﺳﯿﺪ آﯾﺎ او ﺟﺎن ﻓﺮوم را دﯾﺪه اﺳﺖ ﯾﺎ ﻧﻪ‪:‬‬ ‫ﻧﺎﻣﺒﺎس ﺑﺎ ﻗﻮت ﺳﺮ ﺗﮑﺎن داد‪» :‬ﻣﻦ ﺧﯿﻠﯽ ﺧﻮدش رو دﯾﺪ«‪.‬‬ ‫»ﭼﻪ ﺷﮑﻠﯿﻪ؟«‬ ‫ﻧﺎﻣﺒﺎس ﺑﺎ اﻧﮕﺸﺖ ﺑﻪ ﻣﻦ زد و ﮔﻔﺖ‪» :‬اون ﻣﺜﻞ ﺷﻤﺎ‪ .‬اون ﺻﻮرﺗﺶ ﺳﻔﯿﺪ‪ .‬اون ﺑﻠﻨﺪه ﻗﺪ‪ .‬اون ﺟﻨﻮب‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎي دور زﻧﺪﮔﯽ ﮐﺮد‪« .‬‬ ‫اﯾﻦ ﺷﺮح ﺑﺎ اﺳﻄﻮرهاي ﮐﻪ ﭘﯿﺸﺘﺮ در ﻣﻮرد ﺟﺎن ﻓﺮوم ذﮐﺮ ﮐﺮدم‪ ،‬ﮐﻪ آدﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻮﺗﺎه ﻗﺪ‪ ،‬ﺗﻨﺎﻗﺾ‬ ‫دارد‪ .‬اﺳﻄﻮرهﻫﺎ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻮﻣﯿﺎن‪ ،‬ﺟﺎن ﻓﺮوم ﯾﮏ روز ‪ ١۵‬ﻓﻮرﯾﻪ ﻇﻬﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺳﺎل ﻇﻬﻮرش ﻣﻌﻠﻮم ﻧﺒﻮد‪ .‬ﻫﺮ‬ ‫ﺳﺎﻟﻪ روز ‪ ١۵‬ﻓﻮرﯾﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﻪ ﺟﺎن ﻓﺮوم ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﻣﺮاﺳﻢ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﮔﺮد ﻫﻢ ﻣﯽآﯾﻨﺪ ﺗﺎ ﻇﻬﻮر او را‬ ‫ﺧﻮﺷﺎﻣﺪ ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬او ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻇﻬﻮر ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻧﺎاﻣﯿﺪ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪ .‬دﯾﻮﯾﺪ اَﺗ‪‬ﻨﺒﺮو ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﻪ ﻧﺎم ﺳﺎم ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»اﻣﺎ ﺳﺎم‪ ،‬اﻵن ﻧﻮد ﺳﺎل از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﺎن ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺮﻣﯽ ﮔﺮدد ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ .‬او ﻣﺮﺗﺐ ﻗﻮل ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﻧﻮد ﺳﺎل اﻧﺘﻈﺎر زﻣﺎن درازي ﻧﯿﺴﺖ؟«‬ ‫ﺳﺎم ﭼﺸﻢ از زﻣﯿﻦ ﺑﺮداﺷﺖ و ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﮕﺎه ﮐﺮد‪» :‬اﮔﺮ ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮﻧﯿﺪ دو ﻫﺰار ﺳﺎل ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ‬ ‫ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬و اون ﻧﯿﺎد‪ ،‬ﻣﻦ ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮﻧﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻧﻮد ﺳﺎل ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺟﺎن ﺑﺎﺷﻢ«‬

‫راﺑﺮت ﺑﺎﮐﻤﻦ در ﮐﺘﺎب آﯾﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﺪون ﺧﺪا ﻧﯿﮏ ﺑﺎﺷﯿﻢ؟‪ 136‬ﻫﻤﯿﻦ ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺘﻮدﻧﯽ را از ﻗﻮل ﯾﮑﯽ‬

‫دﯾﮕﺮ از ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺟﺎن ﻓﺮوم ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻬﻞ ﺳﺎل ﭘﺲ از ﻣﻼﻗﺎت اَﺗ‪‬ﻨﺒﻮرو در ﺟﻮاب ﯾﮏ‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪﻧﮕﺎر ﮐﺎﻧﺎداﯾﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪Can We Be Good without God? , Robert Buckman‬‬

‫‪١٣٦‬‬


‫‪٩٦‬‬

‫در ﺳﺎل ‪ ١٩٧۴‬ﻣﻠﮑﻪي اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن و ﭘﺮﻧﺲ ﻓﯿﻠﯿﭗ )ﻫﻤﺴﺮ اﻟﯿﺰاﺑﺖ( ﺑﻪ دﯾﺪن اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ رﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و در ﭘﯽ‬ ‫اﯾﻦ دﯾﺪار‪ ،‬ﭘﺮﻧﺲ ﻫﻢ وارد اﺳﻄﻮرهﻫﺎي ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﺟﺎن ﻓﺮوم ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎز ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ‬ ‫ﺟﺰﺋﯿﺎت اﺳﺎﻃﯿﺮ ادﯾﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘﺮﻧﺲ اﺳﻄﻮره اي‪ ،‬ﻣﺮد ﺧﻮش ﺳﯿﻤﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫در ﯾﻮﻧﯿﻔﻮرم ﻧﯿﺮوي درﯾﺎﯾﯽ و ﺑﺎ ﮐﻼﻫﺨﻮد ﻣﺮﺻ‪‬ﻊ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺟﺰﯾﺮه ﮐﻪ‬ ‫ﺧﺪاﯾﺎن ﻣﺆﻧﺚ را ﺑﺮﻧﻤﯽﺗﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﺟﺎي ﺷﮕﻔﺘﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﭘﺮﻧﺲ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻋﻈﻤﺎ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻧﻪ ﻣﻠﮑﻪ‪.‬‬ ‫ﻣﻦ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﻢ آﺋﯿﻦ ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ در ﺟﻨﻮب اﻗﯿﺎﻧﻮس آرام را زﯾﺎدي ﺑﺰرگ ﺟﻠﻮه دﻫﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﺑﺮآوردن ادﯾﺎن از ﻫﯿﭻ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ آﺋﯿﻦ ﺑﻪ‬ ‫وﯾﮋه ﮔﻮﯾﺎي ﭼﻬﺎر درس درﺑﺎرهي ﻣﻨﺸﺎء ادﯾﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺷﺎره‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ ﺧﯿﺮهﮐﻨﻨﺪهي ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي آﺋﯿﻦﻫﺎﺳﺖ‪ .‬دوم ﺳﺮﻋﺖ زوال ﺧﺎﻃﺮهي ﻣﻨﺸﺎء‬ ‫ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي دﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﺟﺎن ﻓﺮوم واﻗﻌﺎ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ در ﺧﺎﻃﺮ زﻧﺪﮔﺎن ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺣﺘﯽ در‬ ‫ﻣﻮرد ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺪﯾﺪهي ﺗﺎزهاي‪ ،‬ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺨﺼﯽ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﯾﺎ ﻧﻪ‪ .‬درس ﺳﻮم‪،‬‬ ‫ﺑﺮﮔﻔﺘﻪ از اﯾﺠﺎد آﺋﯿﻦﻫﺎي ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽِ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻫﻢ در ﺟﺰﯾﺮهﻫﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻈﺎمﻣﻨﺪ ﺷﺒﺎﻫﺖﻫﺎي اﯾﻦ‬ ‫آﺋﯿﻦﻫﺎ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮔﻮﯾﺎي ﺣﻘﺎﯾﻘﯽ درﺑﺎرهي روان اﻧﺴﺎن و اﺳﺘﻌﺪاد دﯾﻨﺪاري ﺑﺸﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻬﺎرم‪ ،‬آﺋﯿﻦﻫﺎي ﺑﺎرﭘﺮﺳﺘﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻫﻢ ﺷﺒﺎﻫﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺷﺒﯿﻪ دﯾﻦﻫﺎي ﻗﺪﯾﻤﯽﺗﺮ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ و دﯾﮕﺮ ادﯾﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺟﻬﺎﻧﮕﺴﺘﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ اﺑﺘﺪا آﺋﯿﻦﻫﺎﯾﯽ ﻣﺤﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﺮﻗﻪي ﺟﺎن‬ ‫ﻓﺮوم ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮاﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﺰا وِرﻣ‪‬ﺲ‪ ،‬اﺳﺘﺎد ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﯾﻬﻮدي در داﻧﺸﮕﺎه‬ ‫آﮐﺴﻔﻮرد‪ ،‬ﻋﯿﺴﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮑﯽ از ﭼﻨﺪﯾﻦ ﭼﻬﺮهي ﻓﺮﻫﻤﻨﺪي ﺑﻮده ﮐﻪ در آن دوران در ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ ﻣﯽزﯾﺴﺘﻪاﻧﺪ‬ ‫و در ﻣﻮردﺷﺎن اﺳﻄﻮرهﭘﺮدازي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ آن آﺋﯿﻦﻫﺎي دﯾﮕﺮ از ﻣﯿﺎن رﻓﺘﻨﺪ‪ 137.‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻧﮕﺮش‪ ،‬آﺋﯿﻨﯽ‬

‫ﮐﻪ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻬﯿﻢ‪ .‬و ﺑﺎ ﮔﺬر ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺻﯿﻘﻞ‬ ‫ﺧﻮرد ﺗﺎ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﭘﯿﭽﯿﺪه – ﯾﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪي واﮔﺮاﯾﯽ از ﻧﻈﺎمﻫﺎي ﻫﻢ رﯾﺸﻪ – درآﻣﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوزه‬ ‫ﺑﺮ ﺑﺨﺶﻫﺎي ﺑﺰرﮔﯽ از دﻧﯿﺎ ﻏﻠﺒﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ اﮔﺮ دوﺳﺖ دارﯾﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻤﺘﯿﮏ‬ ‫‪١٣٧‬‬

‫ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﻇﻬﻮر ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﻧﯿﺰ در ﺷﺒﻪ ﺟﺰﯾﺮه ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﭼﻨﺪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ دﯾﮕﺮ ﻇﻬﻮر ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ و اﺳﻼم ﭘﯿﺮوز ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﺎدت‬

‫ﮐﺮدهاﯾﻢ آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﻧﺎم ﮐﺬاب و دروﻏﯿﻦ ﺑﺸﻨﺎﺳﯿﻢ‪ .‬دو ﺗﻦ از اﯾﻨﻬﺎ ﻣﺴﯿﻠﻤﻪ و ﺳﺠﺎح ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ آﻧﮑﻪ ﺳﺠﺎح ﮐﻪ زن ﺑﻮد ﺗﻮاﻧﺴﺖ ‪ 30‬ﻫﺰار ﭘﯿﺮو ﺑﯿﺎﺑﺪ و‬ ‫اﯾﻦ ﮐﺎﻣﻼ وارون ﻧﮕﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﻼم ﺟﺎ اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪ :‬اﯾﻨﮑﻪ اﻋﺮاب زنﺳﺘﯿﺰ ﺑﻮدﻧﺪ و اﺳﻼم زﻧﺎن ﻋﺮب را از زﻧﺪه ﺑﻪ ﮔﻮر ﺷﺪن ﻧﺠﺎت ﺑﺨﺸﯿﺪ! ﺳﺠﺎح ﭘﺲ‬ ‫از ﻣﺬاﮐﺮه ﺑﺎ ﻣﺴﯿﻠﻤﻪ ﺑﺎ او ﺻﻠﺢ و ازدواج ﮐﺮد و ﭘﯿﺮوان ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﻫﺮ دو اﯾﻤﺎن ﺑﯿﺎورﻧﺪ‪ .‬در ﯾﮏ ﺟﻨﮓ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﭘﯿﺮوان اﯾﻦ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان از ﺳﭙﺎه‬ ‫اﺳﻼم ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻧﺘﯿﺠﻪ آن ﺟﻨﮓ ﻋﻮض ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺮوز در اﯾﻦ ﭘﺎورﻗﯽ ﻧﯿﺎزي ﻧﺒﻮد ﺗﺎ دو ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺑﺰرگ و ﭼﻬﺮه ﺟﻬﺎﻧﯽ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺴﯿﻠﻤﻪ و‬ ‫ﺳﺠﺎح‪ ،‬را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾﺪ از ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﮔﻤﻨﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺤﻤﺪ و دﯾﻦ ﻧﺎﺷﻨﺎس او ﺑﻪ ﻧﺎم اﺳﻼم ﯾﺎد ﻣﯽﮐﺮدﯾﻢ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٩٧‬‬

‫ﺑﺨﻮاﻧﯿﺪ؛ و اﮔﺮ دوﺳﺖ ﻧﺪارﯾﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ‪ .‬ﻣﺮگ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻓﺮﻫﻤﻨﺪ ﻣﺪرن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺎﯾﻠﻪ ﺳﻼﺳﯽ‪ ،‬اﻟﻮﯾﺲ‬ ‫ﭘﺮﯾﺴﻠﯽ و ﭘﺮﻧﺴﺲ داﯾﺎﻧﺎ ﻣﺠﺎل دﯾﮕﺮي ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪي ﺧﯿﺰش ﺳﺮﯾﻊ آﺋﯿﻦﻫﺎ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﻤﺘﯿﮏ ﭘﯿﺎﻣﺪ آﻧﻬﺎ‬ ‫ﻓﺮآﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.138‬‬

‫ﻏﺎﻟﺒﺎً ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯿﺎت رﯾﺸﻪ در دﯾﻦ دارﻧﺪ‪ .‬در ﻓﺼﻞ ﺑﻌﺪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﺑﻪ ﻃﺮح ﭘﺮﺳﺶ درﺑﺎرهي‬ ‫اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ﺑﭙﺮدازم‪ .‬ﻧﺸﺎن ﺧﻮاﻫﻢ داد ﮐﻪ ﻣﻨﺸﺎء اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺮﺳﺶ داروﯾﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﭘﺮﺳﯿﺪﯾﻢ‪ :‬ارزش ﺑﻘﺎي داروﯾﻨﯽ دﯾﻦ ﭼﯿﺴﺖ؟‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ درﺑﺎرهي اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﭘﺮﺳﺶ را ﻣﻄﺮح ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬اﺧﻼﻗﯿﺎت اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ دﯾﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ در ﻣﻮرد دﯾﻦ‬ ‫از ﭘﺮﺳﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺮﻓﺘﯿﻢ و آن را ﺑﺎزﻧﻮﯾﺴﯽ ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ اﺧﻼﻗﯿﺎت را ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ‬ ‫ﭼﯿﺰي دﯾﮕﺮ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬

‫‪ ١٣٨‬و ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺟﮑﺴﻮن ﮐﻪ ﻫﻨﻮز در اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﮔﻬﮕﺎه ﺧﺒﺮ و ﺣﺘﯽ ﻋﮑﺲ و ﻓﯿﻠﻢ از او ﮐﻪ زﻧﺪه اﺳﺖ! ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪٩٨‬‬

‫ﻓﺼﻞ‪٣‬‬

‫رﯾﺸﻪﻫﺎي اﺧﻼق‪ :‬ﭼﺮا ﻣﺎ ﺧﻮب ﻫﺴﺘﯿﻢ؟‬ ‫ﻣﺎ وﺿﻌﯿﺖ ﻏﺮﯾﺒﯽ در اﯾﻦ دﻧﯿﺎ دارﯾﻢ‪ .‬ﻫﻤﻪي ﻣﺎ ﺑﺮاي ﺳﻔﺮ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻣﯽآﯾﯿﻢ‪ ،‬و ﺑﯽآﻧﮑﻪ ﺑﺪاﻧﯿﻢ‬ ‫ﭼﺮا‪ ،‬ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮﻣﺎن ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺟﻬﺎن ﻣﻘﺼﻮدي اﻻﻫﯽ دارد‪ .‬اﻣﺎ از دﯾﺪﮔﺎه زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه‪ ،‬ﯾﮏ ﭼﯿﺰ‬ ‫را ﻣﯽداﻧﯿﻢ‪ :‬اﯾﻨﮑﻪ زﻧﺪﮔﯽﻣﺎن واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮ آدﻣﯿﺎن اﺳﺖ – و ﺑﯿﺶ از ﻫﻤﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺳﻌﺎدتﻣﺎن در ﮔﺮو ﻟﺒﺨﻨﺪ و ﺑﻬﺮوزيﺷﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﻟﺒﺮت اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‬ ‫ﺗﺼﻮر اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﺮاي ﺑﺴﯿﺎري از دﯾﻨﺪاران دﺷﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ آدم ﺑﺪون دﯾﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮب‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﺧﻮب ﺑﺎﺷﺪ؟ در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺷﮏ و‬ ‫ﺷﺒﻬﻪي دﯾﻨﺪاران از اﯾﻦ ﺗﺮدﯾﺪ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽرود‪ ،‬و ﺑﺮﺧﯽ را دﭼﺎر ﻧﻔﺮت از ﻏﯿﺮﻫﻤﮑﯿﺸﺎن ﺧﻮد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬

‫‪139.‬اﻫﻤﯿﺖ ﺑﺤﺚ ﺣﺎﺿﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭘﺲ ﻧﮕﺮش دﯾﻨﺪاران ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ اﺧﻼق ﻧﺪارﻧﺪ‬

‫ﻫﻢ اﻏﻠﺐ دﻏﺪﻏﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺨﺶ اﻋﻈﻢ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ دﯾﻨﺪاران ﺑﺎ آﻣﻮزش ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﯿﭻ‬ ‫رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻋﻠﻤﯽ دﯾﮕﺮ ﻧﺪارد ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ آﻧﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﯾﺎ اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ﺧﺎم را ﭘﯿﺶ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ ﮐﻪ »اﮔﺮ ﺑﻪ ﮐﻮدﮐﺎن‬ ‫ﺑﯿﺎﻣﻮزﯾﺪ ﮐﻪ از ﻧﺴﻞ ﻣﯿﻤﻮن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻣﯿﻤﻮن رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ«‬

‫‪140‬‬

‫و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ اﻫﺮﻣﻬﺎي ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪﺗﺮي‬

‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺮﺑﻪي آﻓﺮﯾﻨﺶ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺣﺮﺑﻪاي ﮐﻪ ﺑﺎرﺑﺎرا ﻓُﺮِﺳﺖ و ﭘ‪‬ﻞ ﮔﺮوس در ﮐﺘﺎب اﺳﺐ‬ ‫ﺗﺮواي ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاﯾﯽ‪ 141‬ﺑﯽرﺣﻤﺎﻧﻪ اﻓﺸﺎ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻦ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي زﯾﺎدي از ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﮐﺘﺎبﻫﺎﯾﻢ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ اﻏﻠﺐﺷﺎن ﺑﺎ ﺻﻤﯿﻤﯿﺖ دﻟﭙﺬﯾﺮي‬ ‫ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از آﻧﮑﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﭘﺎﺳﺦﺷﺎن را ﺑﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ﺑﺪﻫﻢ‪ .‬دراﯾﻦ ﻣﻮرد ﻋﺬر ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫‪١٣٩‬‬

‫ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﺘﯽ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ دﯾﻨﺪاري در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﯽدﯾﻨﯽ ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ دﯾﻨﺪاران‪ ،‬ﭘﯿﺮوان دﯾﻨﻬﺎي دﯾﮕﺮ را ﻧﯿﺰ ﺑﯽاﺧﻼق ﺗﺼﻮر‬

‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در اﯾﺮان ﻫﻨﻮز در ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ‪ ،‬ﮔﺒﺮ و ﺗﺮﺳﺎ و ﺟﻬﻮد ﺑﻮدن اﻓﺰون ﺑﺮ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺗﻠﺦ ﭘﺲ از ﻣﺮﮔﺸﺎن‪ ،‬ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﻧﻮﻋﯽ ﻫﺮاس از‬ ‫ﺑﯽاﺧﻼﻗﯽ دﻧﯿﻮي ﻫﻢ ﻫﺴﺖ‪ .‬ﻣﺪام در ﺑﺎزار اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‪" :‬اﻧﺼﺎف داﺷﺘﻪ ﺑﺎش‪ .‬ﻣﮕﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﯿﺴﺘﯽ!" ﺟﺎﻟﺐ آﻧﮑﻪ وﻗﺘﯽ ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﭘﯿﺮو‬ ‫دﯾﻦ دﯾﮕﺮي اﺳﺖ وﻟﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻨﺼﻒ و ﺑﺎاﺧﻼق اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ‪" :‬ﻃﺮف ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﯿﺴﺖ وﻟﯽ آدم ﺧﻮﺑﯽ اﺳﺖ"‪ .‬و ﺣﺘﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﻫﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ و ﺑﺎاﺧﻼﻗﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻫﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﯽ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ﻧﻘﻄﻪ اوج اﯾﻦ ﻣﻐﻠﻄﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪" :‬در ﻏﺮب اﺳﻼم دﯾﺪم و‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺪﯾﺪم"‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻈﻢ و ﻗﺎﻧﻮن و آراﻣﺶ و رﻓﺎه و اﻣﻨﯿﺖ ﻏﺮب ﻫﻤﺎن اﺳﻼم اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪١٤٠‬‬

‫در ﻏﺮب ﻟﻄﯿﻔﻪاي ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﺸﯿﺸﯽ در ﺣﺎل ﻣﻮﻋﻈﻪ ﺑﺮاي ﮐﻮدﮐﺎن درﺑﺎره ﻗﺼﻪ آدم و ﺣﻮا ﺑﻮد ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﮐﻮدﮐﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬آﻗﺎ ﭘﺪر ﻣﺎ‬

‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻣﺎ از ﻧﺴﻞ ﻣﯿﻤﻮن ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ ،‬ﻧﻪ آدم و ﺣﻮا! ﮐﺸﯿﺶ ﻫﻢ ﺑﺎ ﻟﺤﻨﯽ ﺗﻤﺴﺨﺮآﻣﯿﺰ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﺷﺠﺮه ﻧﺎﻣﻪ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ﺷﻤﺎ ﮐﺎر ﻧﺪارم! ر‪.‬ب‬ ‫‪Creationism’s Trojan Horse : The Wedge of Intelligent Design ; Barbara Forrest and Paul Gross‬‬

‫‪١٤١‬‬


‫‪٩٩‬‬

‫اﻧﺘﻘﺎدﻫﺎﯾﯽ ﻣﻔﯿﺪ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ ﻫﻢ ﻧﺎﻣﻄﺒﻮع و ﺣﺘﯽ ﺷﺮﯾﺮاﻧﻪاﻧﺪ‪ .‬و ﻣﺘﺄﺳﻔﻢ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﮐﻪ زﻧﻨﺪهﺗﺮﯾﻦ‬ ‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﯿﺸﻪ اﻧﮕﯿﺰهي دﯾﻨﯽ دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﺘﺎﮐﯽﻫﺎي ﻏﯿﺮﻣﺴﯿﺤﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫ﮐﻪ دﺷﻤﻦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪142‬‬

‫در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﺎﻣﻪاي را ﻣﯽآورم ﮐﻪ در اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺑﺮاﯾﺎن ﻓﻠﻤﯿﻨﮓ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻓﻠﻤﯿﻨﮓ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه و ﮐﺎرﮔﺮدان ﻓﯿﻠﻢ "ﺧﺪاﯾﯽ ﮐﻪ در ﮐﺎر ﻧﺒﻮد"‬

‫‪143‬‬

‫اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻨﻮان اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﺴﻮز ﺗﺎ‬

‫ﺑﺨﻨﺪﯾﻢ و ﺗﺎرﯾﺦ آن ‪ ٢١‬دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ ٢٠٠۵‬اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﭼﻨﯿﻦ آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬

‫»ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺗﻮ ﻫﻢ ﻋﺼﺐ داري‪ .‬ﺧﯿﻠﯽ دوﺳﺖ دارم ﯾﮏ ﭼﺎﻗﻮ ﺑﺮدارم و دل و رودهات را ﺑﯿﺮون ﺑﺮﯾﺰم و‬ ‫ﺟﻠﻮي ﭼﺸﻢات ﻓﺮﯾﺎد ﺷﺎدي ﺑﮑﺸﻢ‪ .‬ﺗﻮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯽ آﺗﺶ ﯾﮏ ﺟﻨﮓ ﻣﺬﻫﺒﯽ را داﻣﻦ ﺑﺰﻧﯽ‪ .‬ﯾﮏ روز ﻣﻦ و‬ ‫اﻣﺜﺎل ﻣﻦ ﻟﺬت اﯾﻦ ﻋﻤﻞ را ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﭼﺸﯿﺪ‪"«.‬‬ ‫ﺑﻌﺪ ﻇﺎﻫﺮاً ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻟﺤﻦاش زﯾﺎد ﻣﺴﯿﺤﺎﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﺎ ﺷﻔﻘﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫اداﻣﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫»ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺧﺪا ﺑﻪ ﻣﺎ آﻣﻮﺧﺘﻪ ﮐﻪ اﻧﺘﻘﺎم ﻧﮕﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﻋﺎ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻼﯾﯽ ﺑﺮ ﺳﺮﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺜﻞ ﺗﻮ‬ ‫ﺑﯿﺎﯾﺪ«‬ ‫اﻣﺎ اﯾﻦ ﺷﻔﻘﺖ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه را دوام و ﺑﻘﺎﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪:‬‬ ‫»وﻗﺘﯽ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺑﻼﯾﯽ ﮐﻪ ﺧﺪا ﺑﺮ ﺳﺮت ﻣﯽآورد ‪ ١٠٠٠‬ﺑﺎر ﺑﺪﺗﺮ از آﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺮت ﺑﯿﺎورم‪ ،‬آرام ﻣﯽﮔﯿﺮم‪ .‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﺎﺟﺮا اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎ اﺑﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻤﺮاﻫﯽ و‬ ‫ﮔﻨﺎﻫﺎنات ﻋﺬاب ﺑﮑﺸﯽ‪ .‬ﻗﻬﺮ اﻻﻫﯽ ﺷﻮﺧﯽ ﺑﺮدار ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮدت ﻫﻢ ﮐﻪ ﺷﺪه‪ ،‬اﻣﯿﺪوارم ﭘﯿﺶ از‬ ‫آﻧﮑﻪ ﭼﺎﻗﻮ ﺑﺎ ﭘﻮﺳﺖات ﺗﻤﺎس ﮔﯿﺮد‪ ،‬ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﺑﻔﻬﻤﯽ‪ .‬ﮐﺮﯾﺴﻤﺲ ﻣﺒﺎرك!!!‬ ‫ﭘﺎﻧﻮﺷﺖ‪ :‬ﺷﻤﺎﻫﺎ ﯾﮏ ذره ﻫﻢ ﻧﻤﯽﻓﻬﻤﯿﺪ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺗﺎن ﭼﯿﺴﺖ ‪...‬ﺧﺪا را ﺷﮑﺮ ﮐﻪ ﺟﺎي ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺴﺘﻢ«‬ ‫ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺑﺴﯽ ﺣﯿﺮتاﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺮف ﺗﻔﺎوت در ﻋﻘﺎﯾﺪ اﻻﻫﯿﺎﺗﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻏﯿﻆ ﻏﻠﯿﻈﯽ‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪ .‬در اداﻣﻪ‪ ،‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ را از اﻧﺒﺎن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﻣﯽآورم ﮐﻪ ﺑﺮاي وﯾﺮاﺳﺘﺎر ﻣﺠﻠﻪي ﻓﺮي‬ ‫ﺛﺎوت ﺗﻮدي ﻓﺮﺳﺘﺎدهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺠﻠﻪاي ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻨﯿﺎد رﻫﺎﯾﯽ از دﯾﻦ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺎرزار‬ ‫ﻣﺴﺎﻟﻤﺖآﻣﯿﺰي را ﻋﻠﯿﻪ ﻧﻘﺾ ﻣﻔﺎد ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻣﻮرد ﺟﺪاﯾﯽ ﮐﻠﯿﺴﺎ و ﺣﮑﻮﻣﺖ ﭘﯿﺶ ﻣﯽﺑﺮد‪:‬‬

‫‪١٤٢‬‬

‫ﺧﺸﻢ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺧﺸﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﺷﻮﺧﯽ و ﮐﺎرﯾﮑﺎﺗﻮر ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ .‬داوﮐﯿﻨﺰ ﺧﻮدش در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي‬

‫اﺷﺎره دارد‪ .‬و اﻟﺒﺘﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰي از ﻓﺮﺟﺎم ﺗﻠﺦ ﻣﯿﺮزا آﻗﺎﺧﺎن ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ و ﺳﯿﺪ اﺣﻤﺪ ﮐﺴﺮوي ﻧﺸﻨﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪The God Who Wasn’t There‬‬

‫‪١٤٣‬‬


‫‪١٠٠‬‬

‫»ﺳﻼم ﭘﻨﯿﺮﺧﻮرﻫﺎي ﭘﺴﺖﻓﻄﺮت‪ .‬ﻣﺎ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎ از ﺷﻤﺎ داﻏﻮﻧﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻢ‪ .‬ﺟﺪاﯾﯽ ﮐﻠﯿﺴﺎ از دوﻟﺖ وﺟﻮد‬ ‫ﻧﺪاره و ﺷﻤﺎ ﮐﺎﻓﺮا ﺿﺎﯾﻊ ﻣﯽﺷﯿﻦ«‬ ‫اﻣﺎ ﭘﻨﯿﺮ ﭼﻪ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع دارد؟ دوﺳﺘﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽام ﺑﻪ ﻣﻦ ﯾﺎدآوري ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ اﺷﺎرهي‬ ‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﺑﻪ اﯾﺎﻟﺖ وﯾﺴﮑﺎﻧﺴﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻟﯿﺒﺮالﻣﻨﺸﯽاش ﺑﺪﻧﺎم اﺳﺖ – و دﻓﺘﺮ ﺑﻨﯿﺎد رﻫﺎﯾﯽ از دﯾﻦ‬ ‫و ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺴﯿﺎري از ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻟﺒﻨﯿﺎت در آﻧﺠﺎ واﻗﻊ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ آﯾﺎ اﯾﻦ اﺻﻄﻼح ﻣﻀﻤﻮن دﯾﮕﺮي ﻧﺪارد؟ آﯾﺎ‬ ‫اﺷﺎره ﺑﻪ آن »ﻣﯿﻤﻮنﻫﺎي ﺑﯽﻋﺮﺿﻪي ﭘﻨﯿﺮﺧﻮر«‬

‫‪144‬‬

‫ﻓﺮاﻧﺴﻮي ﻧﯿﺴﺖ؟ ﻣﻌﻨﺎي ﻧﻤﺎدﯾﻦ ﭘﻨﯿﺮ ﭼﯿﺴﺖ؟ اداﻣﻪ‬

‫دﻫﯿﻢ‪:‬‬ ‫»ﺷﯿﻄﺎنﭘﺮﺳﺘﺎن آﺷﻐﺎل ‪...‬ﻟﻄﻔﺎ ﺑﻤﯿﺮﯾﺪ و ﺑﺮوﯾﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ ‪ ...‬اﻣﯿﺪوارم ﻣﺮض ﺳﺨﺘﯽ ﻣﺜﻞ ﺳﺮﻃﺎن‬ ‫ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ و ﺑﻪ ﻣﺮگ ﺗﺪرﯾﺠﯽ و دردﻧﺎك ﺑﻤﯿﺮﯾﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﺘﺎن‪ ،‬ﺷﯿﻄﺎن ﺑﭙﯿﻮﻧﺪﯾﺪ ‪...‬ﻫﯽ ﯾﺎروﻫﺎ اﯾﻦ‬ ‫آزادي از دﯾﻦ ﮔﻨﺪش رو در آورده ‪...‬اوﻫﻮي‪ ،‬ﺷﻤﺎ اُﺑﯽﻫﺎ و ﻟ‪‬ﺰﻫﺎي زﺑﺎﻟﻪ‪ ،‬دﺳﺖ از اﯾﻦ ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﺮدارﯾﺪ‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ ﺧﺪا از ﺳﺮ ﺗﻘﺼﯿﺮاﺗﺘﺎن ﺑﮕﺬرد ‪...‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر و ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ را دوﺳﺖ ﻧﺪارﯾﺪ ﮔﻮرﺗﺎن را ﮔﻢ ﮐﻨﯿﺪ‬ ‫و ﺑﺮوﯾﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ‪...‬‬ ‫ﭘﺎﻧﻮﯾﺲ‪ :‬ﻟﻌﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖﻫﺎي ﭘﺘﯿﺎره ‪...‬ﮐﻮنﻫﺎي ﺳﯿﺎﻫﺘﻮن رو از اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪهي آﻣﺮﯾﮑﺎ‬ ‫ﺟﻤﻊ ﮐﻨﯿﺪ‪ ...‬ﺷﻤﺎ ﻫﯿﭻ ﻋﺬرو ﺑﻬﺎﻧﻪاي ﻧﺪارﯾﺪ‪ .‬ﺧﻠﻘﺖ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻗﺎدر ﺑﻮدن ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﺎ ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﻣﺴﯿﺢ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺎﻗﺒﺖ ﮐﺎر ﻣﺎﻫﺎ ﯾﮑﺴﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ در آﯾﻨﺪه دﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺑﺰﻧﯿﻢ ﯾﺎدﺗﺎن‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻘﺼﯿﺮ ﺧﻮدﺗﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻔﻨﮓ ﻣﻦ ﭘﺮ اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﭼﺮا از ﻗﺎدر ﺑﻮدن ﺑﺮﻫﻤﺎ ﭼﯿﺰي ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﺪه؟‬

‫‪ Cheese-eating surrender-monkeys ١٤٤‬در ﺳﺎل ‪ 2003‬در ﺟﺮﯾﺎن اﺧﺘﻼف ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن دوﻟﺖ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﻪ رﻫﺒﺮي ژاك ﺷﯿﺮاك و‬ ‫دوﻟﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ رﻫﺒﺮي ﺟﻮرج ﺑﻮش درﺑﺎره ﺟﻨﮓ ﻋﺮاق ﭘﯿﺶ آﻣﺪ ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺷﮑﺎف ﺗﺎرﯾﺦ رواﺑﻂ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ )دو دوﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﮕﯽ( ﺑﻮد‪،‬‬ ‫ﯾﮏ ﺟﻨﮓ ﻟﻔﻈﯽ ﺟﺎﻟﺐ و ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﯿﺰ ﻣﯿﺎن ﻣﺮدﻣﺎن ﻓﺮاﻧﺴﻪ و ﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎران آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ و آﻧﺎن اﻧﺒﻮﻫﯽ ﺟﻮك و ﺗﮑﻪ ﻫﺎي ﻣﺴﺨﺮهآﻣﯿﺰ‬ ‫درﺑﺎره ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻫﺎ و وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و زﺑﺎﻧﯽ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﻓﺮاﻧﺴﻮيﻫﺎ ﺑﻪ وزﯾﺮ اﻣﻮرﺧﺎرﺟﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ ﺧﺎﻧﻢ ﺑﺮﻧﺞ! و آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ‬ ‫ﻓﺮاﻧﺴﻮﯾﺎن را ﺑﻪ ﭼﯿﭙﺲ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ دو اﺷﺎراﺗﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﺑﺎن اﺳﺖ و در ﻓﺎرﺳﯽ ﻧﻤﯽﮔﻨﺠﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﻧﻪ ﺑﺎ ﮐﻠﯿﺖ ﻣﻠﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﻧﯿﻤﻪي ﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎرش ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﺎن زﻣﺎن ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﯽ ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﯽ در واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ ﺑﺮ ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ و در ﻟﺲآﻧﺠﻠﺲ و ﻧﯿﻮﯾﻮرك داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﮏ‬ ‫ﺟﻨﺒﺶ داﻧﺸﺠﻮﯾﯽ ﺳﺎل ‪ 68‬ﻓﺮاﻧﺴﻪ‪ ،‬ﺧﻮد را ﺑﻪ درﻫﺎ و ﺗﯿﺮﻫﺎي داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎ زﻧﺠﯿﺮ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق ﻧﻬﺎدﻫﺎي روﺷﻨﻔﮑﺮي آﻣﺮﯾﮑﺎ از‬

‫داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻫﺎﻟﯿﻮود و ﻧﯿﻤﯽ از ﻣﺮدم آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ ﻫﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺟﻨﮓ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل ﺟﻮرج ﺑﻮش ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺳﻨﺎ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ‬ ‫ﻋﺮاق رﻓﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ ﺟﻨﮓ ﻋﺮاق ﺑﻪ ﺟﻬﺖ دروغ ﺳﻼح ﻫﺎي ﮐﺸﺘﺎر ﺟﻤﻌﯽ‪ ،‬ﺑﺮاي آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺑﻮش ﺑﺪﻧﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﺑﺎر آورد وﻟﯽ ﺑﺎ اﻧﺘﺸﺎر ﮔﺰارﺷﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽداد ژاك ﺷﯿﺮاك و ﯾﺎراﻧﺶ از ﺻﺪام رﺷﻮه ﮔﺮﻓﺘﻪ و در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻧﻔﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻏﺬا و دارو ﺗﻘﻠﺐ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬آﺑﺮوﯾﯽ ﺑﺮاي ﻫﯿﺌﺖ ﺣﺎﮐﻤﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﮐﻪ‬ ‫ژﺳﺖ روﺷﻨﻔﮑﺮي و ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﻫﻢ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٠١‬‬

‫ﺧﻮب‪ ،‬ﻣﻦ اﺻﻼً ﻧﻤﯿﻔﻬﻤﻢ ﭼﺮا اﯾﻦ اﻓﺮاد ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺧﺪا ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﭼﻨﯿﻦ دﻓﺎع ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺑﺎري اﺳﺖ‬ ‫‪.‬ﻣﮕﺮ ﺧﻮد ﺧﺪا ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻮاي ﺧﻮدش را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟‬

‫‪145‬‬

‫ﺷﺎﯾﺎن ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ‬

‫ﺷﺪت و ﺳﺒﻌﯿﺖ ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺷﺪه‪ ،‬ﯾﮏ ﺧﺎﻧﻢ وﯾﺮاﺳﺘﺎر ﺟﻮان و ﻣﻬﺮﺑﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﭼﻮن ﻣﻦ در آﻣﺮﯾﮑﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬ﻧﻔﺮت ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﻢ اﯾﻦ ﻗﺪر ﺷﺪﯾﺪ و‬ ‫ﻏﻠﯿﻆ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در آﻧﻬﺎ ﻫﻢ ﻫﯿﭻ ﻧﺸﺎﻧﯽ از آن ﺷﻔﻘﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﻪ آن ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ ﯾﺎﻓﺖ‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬ﻧﺎﻣﻪي ﺑﻌﺪي ﮐﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬ﻣﻮرخ ﻣﺎه ﻣﯽ ‪٢٠٠۵‬و از ﻃﺮف ﯾﮏ ﭘﺰﺷﮏ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﻢ آﺷﮑﺎرا ﻧﻔﺮتﺑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ در آن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻨﯿﻦ آزردﮔﯽ ﻣﯽﯾﺎﺑﻢ‬ ‫ﺗﺎ ﺷﺮارت‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﺧﻼﻗﯽ ﻣﻨﺸﺎء ﻧﻔﺮت از ﺑﯿﺨﺪاﯾﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهي ﻧﺎﻣﻪ‬ ‫ﭘﺲ از ﭼﻨﺪ ﭘﺎراﮔﺮاف ﮐﻪ در آن ﭘﻨﺒﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ را ﻣﯽزﻧﺪ و ﺑﻪ ﮐﻨﺎﯾﻪ ﻣﯽﭘﺮﺳﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﯾﮏ "ﮐﺎﮐﺎﺳﯿﺎه‬ ‫"ﻫﻨﻮز در ﺣﺎل ﻃﯽ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺳﺖ؟ او ﭘﺲ از ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﻪ داروﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻏﻠﻂ از‬ ‫ﻫﺎﮐﺴﻠﯽ و او را ﺿﺪﺗﮑﺎﻣﻞ داﻧﺴﺘﻦ‪ ،‬و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﻮاﻧﺪن ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ آن را ﺧﻮاﻧﺪهام اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫ﺟﻬﺎن ﺑﯿﺶ از ﻫﺸﺖ ﻫﺰار ﺳﺎل ﻗﺪﻣﺖ ﻧﺪارد‪) .‬راﺳﺘﯽ اﯾﻦ آدم ﯾﮏ ﭘﺰﺷﮏ اﺳﺖ؟( و ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪:‬‬ ‫»ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﺧﻮد ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﭘﺮﺳﺘﯿﮋﺗﺎن در آﮐﺴﻔﻮرد‪ ،‬ﻫﻤﻪي ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در زﻧﺪﮔﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻋﺸﻖ‬ ‫ﻣﯽورزﯾﺪ و ﺑﻪ دﺳﺖ آورده اﯾﺪ‪ ،‬ﺗﻼشﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﭘﻮﭼﯽ ‪...‬ﭘﺲ ﮔﺮﯾﺰي از ﭘﺮﺳﺶ ﭼﺎﻟﺶ‬ ‫ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﮐﺎﻣﻮ ﻧﯿﺴﺖ‪" :‬ﭼﺮا ﻫﻤﮕﯽ ﻣﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻧﻤﯽزﻧﯿﻢ؟" در واﻗﻊ‪ ،‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺟﻬﺎﻧﺒﯿﻨﯽ ﺷﻤﺎ ﺑﺮ‬ ‫داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﺑﺴﯿﺎري دﯾﮕﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ‪...‬ﮐﻪ ﻣﺎ ﻫﻤﮕﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺨﺖ و اﻗﺒﺎل ﮐﻮر ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ ،‬از ﻫﯿﭻ‬ ‫آﻣﺪهاﯾﻢ و ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﺑﺎز ﻣﯽﮔﺮدﯾﻢ‪ .‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ دﯾﻦ‪ ،‬اﺳﻄﻮرهاي و ﻏﻠﻂ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﺧﯿﻠﯽ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‬ ‫ﭘﯿﺮو اﺳﻄﻮرهﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ اﻓﻼﻃﻮن ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ آراﻣﺶ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬زﯾﺮا ﺟﻬﺎﻧﺒﯿﻨﯽ ﺷﻤﺎ ﺟﺰ دﻟﻬﺮه‪،‬‬ ‫اﻋﺘﯿﺎد‪ ،‬ﺧﺸﻮﻧﺖ‪ ،‬ﭘﻮچﮔﺮاﯾﯽ‪ ،‬ﻟﺬتﮔﺮاﯾﯽ و ﻋﻠﻢ ﻓﺮاﻧﮑﺸﺘﺎﯾﻨﯽ‪ ،‬و اﯾﺠﺎد ﺟﻬﻨﻢ ﺑﺮ روي زﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺟﻨﮓ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﻮم ﻧﻤﯽآﻓﺮﯾﻨﺪ ‪...‬ﻣﻦ از ﺧﻮد ﻣﯽﭘﺮﺳﻢ ﺧﻮد ﺷﻤﺎ ﭼﻘﺪر در رواﺑﻂ ﺷﺨﺼﯽﺗﺎن ﺷﺎدﻣﺎن ﻫﺴﺘﯿﺪ؟‬ ‫ﻃﻼق ﮔﺮﻓﺘﻪاﯾﺪ؟ ﺑﯿﻮهاﯾﺪ؟ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮا اﯾﺪ؟ آدمﻫﺎي ﻫﻤﻮاره ﻧﺎﺷﺎدي ﻣﺜﻞ ﺷﻤﺎ ﻣﯽﮐﻮﺷﻨﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﯿﭻ ﺷﺎدي و ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ در ﮐﺎر ﻧﯿﺴﺖ«‬

‫‪146‬‬

‫اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪاﯾﺴﺖ از اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺿﺪ داروﯾﻨﯿﺴﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﺎور اﯾﻦ ﺷﺨﺺ‪ ،‬داروﯾﻨﯿﺴﻢ ذاﺗﺎً‬ ‫ﭘﻮچﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻣﺮدم ﻣﯽآﻣﻮزد ﮐﻪ ﻣﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺨﺖ و اﻗﺒﺎل ﮐﻮر ﻫﺴﺘﯿﻢ‪) .‬ﺑﺮاي ﺑﺎر ا‪‬نام ﺑﮕﻮﯾﻢ‪" ،‬‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ" ﮐﺎﻣﻼ ﺧﻼف ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ﺗﺼﺎدﻓﯽ اﺳﺖ( و ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ‪ .‬ﭘﯿﺎﻣﺪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ‬ ‫‪ ١٤٥‬اﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻣﮕﺮ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ و دﯾﮕﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان و اوﻟﯿﺎي ﺧﺪا را در ﺗﺎرﯾﺦ ادﯾﺎن ﻧﺪﯾﺪﯾﻢ؟ ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٤٦‬ﺳﻄﺮ ﺑﻪ ﺳﻄﺮ اﯾﻦ ﺟﻤﻼت را ﺷﺨﺺ ﻣﻦ در اﯾﺮان از ﻧﺰدﯾﮑﺎن دﯾﻨﺪارم ﺷﻨﯿﺪهام‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٠٢‬‬

‫اﯾﻦ ﻣﻨﻔﯽ ﺑﺎﻓﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ داروﯾﻨﯿﺴﻢ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪي ﺗﻤﺎم ﺑﺪﺑﺨﺘﯽﻫﺎﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎﻣﻪي او ﺗﺎ ﺣﺪ ﺧﺼﻮﻣﺖ‬ ‫دﯾﻮاﻧﻪواري ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﻪ ﮐﺮّات در ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻣﯽﯾﺎﺑﻢ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود‪ .‬ﻣﻦ ﯾﮏ ﮐﺘﺎب ﮐﺎﻣﻞ‬

‫ﮔﺴﯿﺨﺘﻦ رﻧﮕﯿﻦ ﮐﻤﺎن‪ 147‬را وﻗﻒ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺪف ﻏﺎﺋﯽ ﺣﯿﺎت و ﺷﻌﺮوارﮔﯽ ﻋﻠﻢ ﮐﺮدهام و‬ ‫ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ادﻋﺎي ﭘﻮچﮔﺮاﯾﯽ ﻣﻨﻔﯽ را رد ﮐﺮدهام‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﺑﺤﺚ را درز‬ ‫ﺑﮕﯿﺮم‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺮار اﺳﺖ از اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ و رﯾﺸﻪﻫﺎي آن را‬ ‫ﺑﮑﺎوﯾﻢ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ و آﯾﺎ ﺑﺮاي اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮدن ﺑﻪ دﯾﻦ ﻧﯿﺎز دارﯾﻢ ﯾﺎ ﺧﯿﺮ؟‬

‫آﯾﺎ وﺟﺪان ﻣﺎ ﻣﻨﺸﺎء داروﯾﻨﯽ دارد؟‬

‫ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﻈﯿﺮ ﭼﺮا ﺧﻮب‪ ،‬ﺧﻮب اﺳﺖ؟‪ 148‬اﺛﺮ راﺑﺮت ﻫﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻢ ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ اﺛﺮ ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺷ‪‬ﺮﻣ‪‬ﺮ‪،‬‬

‫آﯾﺎ ﺑﺪون ﺧﺪا ﻣﯿﺘﻮاﻧﯿﻢ ﺧﻮب ﺑﺎﺷﯿﻢ؟ اﺛﺮ راﺑﺮت ﺑﺎﮐﻤﻦ‪ ،‬و ذﻫﻦ اﺧﻼﻗﯽ اﺛﺮ ﻣﺎرك ﻫﺎوزر ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺣﺲ ﺧﻮﺑﯽ و ﺑﺪي در ﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺎﺷﯽ از ﭘﯿﺸﯿﻨﻪي داروﯾﻨﯽﻣﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻣﻦ رواﯾﺖ ﺧﻮد‬ ‫را از اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫در ﻇﺎﻫﺮ اﻣﺮ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﺪهي داروﯾﻨﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ وﺟﻮد ﺣﺲ‬ ‫ﻧﯿﮑﺨﻮاﻫﯽ‪ ،‬وﺟﺪان‪ ،‬ﻫﻤﺪﻟﯽ و ﺷﻔﻘﺖ را در اﻧﺴﺎن ﺗﺒﯿﯿﻦ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ‪ ،‬ﺗﺮس‪ ،‬ﺷﻬﻮت ﺟﻨﺴﯽ را ﺗﺒﯿﯿﻦ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﮕﯽ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﻘﺎي ﻣﺎ و‬ ‫ﺣﻔﻆ ژنﻫﺎﯾﻤﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ درﺑﺎرهي ﺣﺲ ﺗﺮﺣﻢ ﻣﺎ ﻫﻨﮕﺎم دﯾﺪن ﯾﮏ ﮐﻮدك ﯾﺘﯿﻢ ﮔﺮﯾﺎن‪ ،‬ﯾﺎ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﯾﮏ‬ ‫ﺑﯿﻮه‪ ،‬ﯾﺎ زوزهي دﻟﺨﺮاش ﺟﺎﻧﻮري ﮐﻪ از درد ﻣﯽﻧﺎﻟﺪ ﭼﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ؟ ﭼﻪ ﭼﯿﺰي ﻣﺎ را وا ﻣﯽدارد ﺗﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻧﺎﺷﻨﺎس ﭘﻮل و ﻟﺒﺎس ﺑﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن ﺳﻮﻧﺎﻣﯽ در آن ﺳﻮي دﻧﯿﺎ ﻫﺪﯾﻪ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ آﻧﻬﺎ را‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ و ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ روزي ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻟﻄﻒﻣﺎن را ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪ؟‬ ‫آﯾﺎ اﯾﻦ ﻧﯿﮑﺨﻮاﻫﯽ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪي ژن ﺧﻮدﺧﻮاه ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر ﻧﯿﺴﺖ؟ ﻧﻪ! اﯾﻦ ﯾﮏ ﺑﺪﻓﻬﻤﯽ راﯾﺞ از ﻧﻈﺮﯾﻪي‬ ‫ژن ﺧﻮدﺧﻮاه اﺳﺖ– ﯾﮏ ﺑﺪﻓﻬﻤﯽ ﻧﺎراﺣﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺑﺎ ﭘﺴﻨﮕﺮي‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ ﭘﯿﺸﺒﯿﻨﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ژن‬ ‫ﺧﻮدﺧﻮاه‪ ،‬ﺗﺄﮐﯿﺪﻣﺎن ﺑﺮ ﮐﻠﻤﻪي درﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ :‬ژن ﺧﻮدﺧﻮاه‪ ،‬ﺑﺎ اﻧﺪاﻣﻪي ﺧﻮدﺧﻮاه‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺎ ﮔﻮﻧﻪي ﺧﻮدﺧﻮاه‬ ‫ﻓﺮق دارد‪ .‬ﺑﮕﺬارﯾﺪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﻢ‪:‬‬ ‫از ﻣﻨﻄﻖ داروﯾﻨﯿﺴﻢ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ واﺣﺪﻫﺎﯾﯽ از ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺣﯿﺎت ﮐﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﻨﺪ و از‬ ‫ﺻﺎﻓﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽﮔﺬرﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮدﺧﻮاه ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬واﺣﺪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺟﻬﺎن ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ آﻧﻬﺎﯾﯽ‬

‫‪Unweaving the Rainbow, Richard Dawkins‬‬ ‫‪Why Good is Good, Robert Hinde‬‬

‫‪١٤٧‬‬ ‫‪١٤٨‬‬


‫‪١٠٣‬‬

‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺎي ﻧﺎﺑﻮدي واﺣﺪﻫﺎي ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻪي ﺧﻮد در ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺣﯿﺎت ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ‬ ‫زﻣﯿﻨﻪ‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي ﺧﻮدﺧﻮاه دﻗﯿﻘﺎً ﻫﻤﯿﻦ ﻧﻮع ﺑﻘﺎﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل اﯾﻦ ﺳﺆال ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﭼﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪاي از‬ ‫واﺣﺪﻫﺎي ﺣﯿﺎت درﮔﯿﺮ اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮا ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ اﺳﺎس اﯾﺪهي ژن ﺧﻮدﺧﻮاه‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﺮ واژهي ژن‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ واﺣﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ )ﯾﻌﻨﯽ واﺣﺪ ﺧﻮدﺧﻮاه(‪ ،‬ﻧﻪ ارﮔﺎﻧﯿﺴﻢ ﺧﻮدﺧﻮاه اﺳﺖ و ﻧﻪ ﮔﺮوه ﯾﺎ ﮔﻮﻧﻪي‬ ‫ﺧﻮدﺧﻮاه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ژن ﺧﻮدﺧﻮاه اﺳﺖ‪ .‬ژن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻃﻼﻋﺎت در ﻃﯽ ﻧﺴﻞﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ ﺑﺎﻗﯽ‬ ‫ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ و ﯾﺎ از ﻣﯿﺎن ﻣﯽرود‪ .‬ﺑﺮ ﺧﻼف ژنﻫﺎ )و ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻢﻫﺎ(‪ ،‬اﻧﺪاﻣﻪﻫﺎ‪ ،‬ﮔﺮوهﻫﺎ و ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ واﺣﺪ‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ زﯾﺮا آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي دﻗﯿﻘﯽ از ﺧﻮد ﻧﻤﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻫﻢ درون اﻧﺒﺎﻧﯽ از‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدات ﺧﻮدﺗﮑﺜﯿﺮﮔﺮ رﻗﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ژنﻫﺎ دﻗﯿﻘﺎً ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬و ﻣﻌﻨﺎي داروﯾﻨﯽ ﺧﻮدﺧﻮاﻫﯽ‬ ‫ژنﻫﺎ دﻗﯿﻘﺎً ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﺷﮑﺎرﺗﺮﯾﻦ روﺷﯽ ﮐﻪ ژنﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻘﺎي ﺧﻮدﺧﻮاﻫﺎﻧﻪي ﺧﻮد را ﺗﻀﻤﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﻧﺪاﻣﻪﻫﺎي اﻓﺮاد را ﺧﻮدﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬در ﺑﺴﯿﺎري ﻣﻮارد ﺑﻘﺎي ﯾﮏ اﻧﺪاﻣﻪ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺑﻘﺎي ژنﻫﺎي ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ درون آن ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‪ ،‬راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ ﻣﯽﻃﻠﺒﻨﺪ‪ .‬در ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ – ﮐﻪ ﻧﺎدر ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ – ژن ﺧﻮدﺧﻮاه ﺑﺎ واداﺷﺘﻦ اﻧﺪاﻣﻪ ﺑﻪ رﻓﺘﺎر ﻧﯿﮑﻮﮐﺎراﻧﻪ ﺑﻘﺎي ﺧﻮد را ﺗﻀﻤﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﻪ دو ﻣﻘﻮﻟﻪي اﺻﻠﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢﺑﻨﺪي ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﯾﮏ‬ ‫ژن ﭼﻨﺎن ﺑﺪن ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﻮد را ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﮐﻨﺪ ﮐﻪ آن ﺑﺪن ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺎن ژﻧﺘﯿﮑﯽاش ﻧﯿﮑﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ژن‬ ‫از ﻟﺤﺎظ اﺣﺘﻤﺎﻻﺗﯽ ﺑﺨﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮاي ﺗﮑﺜﯿﺮ ﺧﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻦ از ﺧﻮاﻧﺪن اﯾﻨﮑﻪ ژن ﺧﻮدﺧﻮاه ﮐﺘﺎب ﻣﺤﺒﻮب ﺟِﻒ اﺳﮑﯿﻠﯿﻨﮓ‪ ،‬ﻣﺪﯾﺮﻋﺎﻣﻞ ﺷﺮﮐﺖ ﺑﺪﻧﺎم "‬

‫ا‪‬ﻧﺮون"‪ ،‬اﺳﺖ )ﮔﺎردﯾﻦ ‪ ٢٧‬ﻣﯽ ‪ (٢٠٠۶‬ﺑﺴﯿﺎر آزرده ﺧﺎﻃﺮ ﺷﺪم‪ .‬ﻇﺎﻫﺮاً او از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﻮﻋﯽ‬ ‫داروﯾﻨﯿﺴﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮداﺷﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬رﯾﭽﺎرد ﮐﻮﻧﯿﻒ‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎر ﮔﺎردﯾﻦ اﯾﻦ ﺑﺪﻓﻬﻤﯽ را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ داده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ در ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎرم ﺑﺮ وﯾﺮاﯾﺶ ﺳﯽاﻣﯿﻦ ﺳﺎل ﮐﺘﺎب ژن ﺧﻮدﺧﻮاه ﮐﻮﺷﯿﺪهام ﻣﺎﻧﻊ اﯾﺠﺎد‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺪﻓﻬﻤﯽ ﺷﻮم‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺴﺎﻣﺪ ﺣﻀﻮر ﭼﻨﯿﻦ ژﻧﯽ در اﻧﺒﺎن ژﻧﯽ آن ﻗﺪر اﻓﺰوده ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﺑﻪ ﯾﮏ ﻫﻨﺠﺎر ﺑﺪل‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي واﺿﺢ اﯾﻦ ﮔﺮاﯾﺶ‪ ،‬ﻧﯿﮑﯽ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً زﻧﺒﻮرﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻮرﭼﻪﻫﺎ و ﻣﻮرﯾﺎﻧﻪﻫﺎ‪ ،‬و ﺗﺎ ﺣﺪ ﮐﻤﺘﺮي ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻬﺮهداران ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﻮرﻣﻮشﻫﺎ‪ ،‬ﻧﻤﺲﻫﺎي‬ ‫ﻫﻨﺪي و دارﮐﻮبﻫﺎي ﮐﺎج‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪﻫﺎﯾﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﺧﻮاﻫﺮ و ﺑﺮادرﻫﺎي ﺑﺰرگﺗﺮ‬ ‫ﻫﻮاي ﻗﻮم و ﺧﻮﯾﺶﻫﺎي ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪي ﺧﻮد را دارﻧﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮﯾﺸﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ژنﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﻫﻤﮑﺎر ﻓﻘﯿﺪم دﺑﻠﯿﻮ د‪ .‬ﻫ‪‬ﻤﯿﻠﺘﻮن ﻧﺸﺎن داده‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮران ﺗﻤﺎﯾﻞ دارﻧﺪ ﮐﻪ‬


‫‪١٠٤‬‬

‫ﻣﺮاﻗﺐ اﻗﻮام ﺧﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ از آﻧﻬﺎ دﻓﺎع ﮐﻨﻨﺪ؛ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﻮد را ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻗﺴﻤﺖ ﮐﻨﻨﺪ؛ ﺧﻄﺮﻫﺎ را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻫﺸﺪار‬ ‫دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪان ﻧﺰدﯾﮏ ﺧﻮد ﻧﯿﮑﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ اﺣﺘﻤﺎﻻﺗﯽ‪،‬‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪان ﺟﺎﻧﻮر ژنﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﺑﺎ ﺧﻮد او دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻮع ﻋﻤﺪهي دﯾﮕﺮ ﻧﯿﮑﺨﻮاﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ داروﯾﻨﯽ اﻧﻄﺒﺎق دارد‪ ،‬ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن دوﺟﺎﻧﺒﻪ اﺳﺖ‬ ‫»ﺗﻮ ﭘﺸﺖ ﻣﺮا ﺑﺨﺎران‪ ،‬ﻣﻦ ﻫﻢ ﭘﺸﺖ ﺗﻮ را ﻣﯽﺧﺎراﻧﻢ« اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻮﺳﻂ راﺑﺮت ﺗﺮﯾﻮرز در‬ ‫زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ژنﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮك ﻧﺪارد‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬اﯾﻦ ﺷﯿﻮهي ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻤﺎن ﺧﻮﺑﯽ ﻧﯿﮑﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﻨﻮﻋﺎن‪ ،‬و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﻬﺘﺮ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﯿﻦ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﺟﺎﻧﻮري ﻧﯿﺰ ﺑﺮﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺷﯿﻮهي ﻧﯿﮑﯽ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﯿﻦ ﺟﺎﻧﻮران ﻏﯿﺮﻫﻤﻨﻮع را ﻫﻤﺰيﮔﺮي ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬ﻣﺒﻨﺎي ﻣﻌﺎﻣﻠﻪﻫﺎ و ﺗﻬﺎﺗﺮﻫﺎي‬ ‫آدﻣﯿﺎن ﻧﯿﺰ اﺳﺎﺳﺎً ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺒﻨﺎﺳﺖ‪ .‬ﺷﮑﺎرﭼﯽ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻧﯿﺰه دارد و آﻫﻨﮕﺮ ﮔﻮﺷﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﺪم ﺗﻘﺎرن ﺑﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬زﻧﺒﻮر ﺷﻬﺪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ و ﮔﻞ‪ ،‬ﮔﺮده اﻓﺸﺎﻧﯽ‪ .‬ﮔﻞ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭘﺮواز ﮐﻨﺪ ﭘﺲ ﺑﺎﻟﻬﺎي زﻧﺒﻮر‬ ‫را اﺟﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺎ ﺷﻬﺪ ﺧﻮد ﺣﻖ اﻟﻌﻤﻞ او را ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﭘﺮﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻋﺴﻞ ﻧﻤﺎ ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﻨﺪوي زﻧﺒﻮرﻫﺎ را ﺑﯿﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ آن وارد ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬راﺳﻮﻫﺎي ﻋﺴﻞ دوﺳﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﮐﻨﺪوي زﻧﺒﻮران ﻧﻔﻮذ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎل ﻧﺪارﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻠﻨﺪيﻫﺎ را ﺑﮑﺎوﻧﺪ و ﮐﻨﺪوﻫﺎ را ﭘﯿﺪا ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻋﺴﻞ‬ ‫ﻧﻤﺎ وﻗﺘﯽ ﯾﮏ ﮐﻨﺪوي ﻋﺴﻞ ﺑﯿﺎﺑﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهاي ﭘﺮواز ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺪف از آن ﻓﻘﻂ ﺟﻠﺐ ﺗﻮﺟﻪ راﺳﻮﻫﺎ و‬ ‫ﮔﺎﻫﯽ آدﻣﯿﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ دو ﻃﺮف از اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺳﻮد ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﻮزهي ﭘﺮ از ﻃﻼ زﯾﺮ‬ ‫ﺳﻨﮕﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻣﺪﻓﻮن اﺳﺖ‪ ،‬و ﯾﺎﺑﻨﺪه ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺳﻨﮓ را ﺟﺎﺑﺠﺎ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ از دﯾﮕﺮان‬ ‫ﮐﻤﮏ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﺪ ﮔﻨﺞ را ﺑﺎ آﻧﺎن ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺪون ﮐﻤﮏ آﻧﺎن ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ‬ ‫ﻧﺼﯿﺐاش ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺟﻬﺎن ﺟﺎﻧﻮران ﺳﺮﺷﺎر از اﯾﻦ رواﺑﻂ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ اﺳﺖ‪ :‬ﺑﻮﻓﺎﻟﻮﻫﺎ و اوﮐﺴﭙﮑﺮﻫﺎ‪ ،‬ﮔﻞﻫﺎي ﺷﯿﭙﻮري و ﻣﺮﻏﺎن‬ ‫ﻣﮕﺲﺧﻮار‪ ،‬ﻣﺎﻫﯽﻫﺎي ﮔﺮوﭘﺮ و وراس ﻣﺎﻫﯽﻫﺎي ﻧﻈﺎﻓﺘﭽﯽ‪ ،‬ﮔﺎوﻫﺎ و ﻣﯿﮑﺮوارﮔﺎﻧﯿﺴﻢﻫﺎي روده ﺷﺎن‪.‬‬ ‫ﻧﯿﮑﯽ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ وﺟﻮد ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﻧﺎﻣﺘﻘﺎرن و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﺑﺮآوردن اﯾﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎ ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻧﻮع ﻧﯿﮑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻧﺰد ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﻧﺎﻫﻤﺴﺎن ﺑﻬﺘﺮ ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ ﻋﺪم ﺗﻘﺎرن ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺰد اﻧﺴﺎنﻫﺎ‪ ،‬ﺳﻔﺘﻪ و ﭼﮏ و ﭘﻮل واﺳﻄﻪﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺄﺧﯿﺮ در اﯾﻦ ﺗﻌﺎﻣﻞ را ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻃﺮﻓﯿﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﮐﺎﻻﻫﺎي ﺧﻮد را ﺗﺤﻮﯾﻞ ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ اداي دﯾﻦ ﺧﻮد را ﺑﻪ آﯾﻨﺪه‬ ‫ﻣﻮﮐﻮل ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺣﺘﯽ آن را ﺑﺮ ﻋﻬﺪهي دﯾﮕﺮي ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ .‬ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﯽداﻧﻢ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺟﺎﻧﻮري ﺟﺰ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﭼﯿﺰي دﻗﯿﻘﺎً ﻣﻌﺎدل ﭘﻮل ﻧﺪارد‪ .‬اﻣﺎ در ﺧﺎﻃﺮهي ﺟﺎﻧﻮر ﻧﻘﺶ ﻫﻮﯾﺘﯽ دﯾﮕﺮان ﻫﻤﺎن ﻧﻘﺶ ﭘﻮل را ﺑﻪ ﻃﻮر‬


‫‪١٠٥‬‬

‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﺧﻔﺎش ﺧﻮﻧﺨﻮار ﻣﯽآﻣﻮزد ﮐﻪ ﮐﺪام ﯾﮏ از اﻋﻀﺎي ﮔﺮوهاش ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد اﺳﺖ‬ ‫و دﯾﻦاش را ادا ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮﻧﯽ را ﮐﻪ ﻧﻮﺷﯿﺪه ﺑﺮاي ﺷﺮﯾﮏاش ﻗﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ( و ﮐﺪام ﯾﮏ ﺗﻘﻠﺐ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ژن ﻫﺎﯾﯽ را ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﻓﺮد در راﺑﻄﻪي ﻧﺎﻣﺘﻘﺎرن ﻧﯿﺎزﻫﺎ و‬ ‫ﻣﻮﻗﻌﯿﺖﻫﺎ آﻧﭽﻪ را ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬ﺑﺪﻫﺪ و در ازاﯾﺶ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻧﺪارد ﻃﻠﺐ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺟﺎﻧﺪاراﻧﯽ را ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ دﯾﻮن ﺧﻮد را ادا ﮐﻨﻨﺪ؛ از ﺑﯽوﻓﺎﯾﯽ ﺷﮑﺎﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ؛ ﻣﺮاﻗﺐ‬ ‫ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ و ﻣﺘﻘﻠﺒﺎﻧﯽ را ﻣﺠﺎزات ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺳﺘﺎﻧﻨﺪ اﻣﺎ ﻧﻮﺑﺖ ﺧﻮدﺷﺎن ﮐﻪ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬از دادن ﺷﺎﻧﻪ‬ ‫ﺧﺎﻟﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺗﻘﻠﺐ ﻫﺴﺖ‪ ،‬راهﺣﻞﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺮاي ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺑﺎزي ﻧﯿﮑﯽ دوﺟﺎﻧﺒﻪ‪ ،‬ﻫﻤﻮاره‬ ‫ﻣﺴﺘﻠﺰم ﯾﮏ ﻣﺆﻟﻔﻪي ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻣﺘﻘﻠﺒﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻈﺮﯾﻪي رﯾﺎﺿﯽ ﺑﺎزي‪ ،‬دو ﻃﺒﻘﻪي وﺳﯿﻊ از راه ﺣﻞﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻧﻮع ﺑﺎزيﻫﺎ را ﻣﺠﺎز ﻣﯽدارد‪ .‬روﯾﻪي ﻫﻤﻮاره ﺑﺪﮐﺎر ﺑﺎش ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻓﺮد ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﮕﺎن‬ ‫ﺑﺪﮐﺎري ﭘﯿﺸﻪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﯾﮏ راﻫﮑﺎر دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺖ‪» .‬ﭘﺎﯾﺪار« ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ اﺗﺨﺎذ ﯾﮏ راﻫﮑﺎر در ﻣﯿﺎن ﯾﮏ ﺟﻤﺎﻋﺖ از ﺣﺪ ﻣﻌﯿﻨﯽ ﺗﺠﺎوز ﮐﺮد‪ ،‬دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺑﻬﺘﺮي ﺑﺮاي آن راﻫﮑﺎر ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ اﯾﻦ راﻫﮑﺎر دوم‪» ،‬ﺑﺎ ﻧﯿﮑﯽ ﺷﺮوع ﮐﻦ‪ ،‬ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻓﺮﺻﺖ‬ ‫ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن ﺑﺪه‪ ،‬و ﻧﯿﮑﯽ را ﺑﺎ ﻧﯿﮑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﺑﺪه‪ ،‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺪي ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﻮ ﻫﻢ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﺪي ﮐﻦ«‪ .‬در‬

‫اﺻﻄﻼح ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺑﺎزي‪ ،‬اﯾﻦ راﻫﮑﺎر ﻧﺎﻣﻬﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ دارد‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ آن را راﻫﮑﺎر »اﯾﻦ ﺑﻪ آن در«‪ 149‬ﯾﺎ‬ ‫»اﻧﺘﻘﺎم ﮔﯿﺮ و ﻗﺪرﺷﻨﺎس«‪ 150‬ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬از ﻟﺤﺎظ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬اﯾﻦ راﻫﮑﺎر ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ‬

‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺪرﺷﻨﺎس ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ راﻫﮑﺎر‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺪﮐﺎري داﺋﻤﯽ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﺑﯽﻗﯿﺪ‬ ‫و ﺷﺮط‪ .‬در ﺑﺮﺧﯽ اوﺿﺎع و اﺣﻮال‪ ،‬رواﯾﺖﻫﺎي ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮي از راﻫﮑﺎر اﯾﻦ ﺑﻪ آن در ﺑﻬﺘﺮ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪي و ﺗﻌﺎﻣﻞ دو ﺳﺘﻮن اﺻﻠﯽ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري در ﺟﻬﺎن داروﯾﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺳﺎزهﻫﺎي‬ ‫دﯾﮕﺮي ﻫﻢ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ دو ﺳﺘﻮن ﺑﻨﺎ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ وﯾﮋه در ﺟﺎﻣﻌﻪي ﺑﺸﺮي ﮐﻪ زﺑﺎن و ﺷﺎﯾﻌﻪ وﺟﻮد‬ ‫دارد‪ ،‬ﺷﻬﺮت اﻫﻤﯿﺖ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻓﺮد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻬﺮ و ﺳﺨﺎوت ﺷﻬﺮه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮي ﺑﻪ ﺑﺨﻞ و‬ ‫رذاﻟﺖ و ﭘﯿﻤﺎن ﺷﮑﻨﯽ‪ .‬دﯾﮕﺮي ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﻋﯿﻦ ﺷﻬﺮت ﺑﻪ ﺳﺨﺎوت‪ ،‬ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﺘﻘﻠﺒﺎن‬ ‫را ﺑﯽرﺣﻤﺎﻧﻪ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺳﺎدهي ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري دوﺟﺎﻧﺒﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﮐﻪ ﻫﻤﻪي ﺟﺎﻧﻮران ﺑﺮ‬ ‫ﭘﺎﯾﻪي ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻼﺣﻈﺎﺗﯽ ﺑﺎ ﺷﺮﮐﺎي ﺧﻮد رﻓﺘﺎر ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺟﻮاﻣﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺎ ﻗﺪرت زﺑﺎن را ﻧﯿﺰ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ‬

‫‪Tit-for-tat‬‬ ‫‪Retaliator and Reciprocator‬‬

‫‪١٤٩‬‬ ‫‪١٥٠‬‬


‫‪١٠٦‬‬

‫ﺷﻬﺮت ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷﺎﯾﻌﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ ﺷﻤﺎ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺧﺴﺖ ﮐﺴﯽ‬ ‫را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﯿﺪ؛ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﺷﺎﯾﻌﻪي ﺧﺴﺖ او را ﺷﻨﯿﺪه ﺑﺎﺷﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻬﺮت اﻫﻤﯿﺖ دارد و زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻗﺪرﺷﻨﺎﺳﯽ را ﺑﺮاي ﺑﻘﺎ ارزﺷﻤﻨﺪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬

‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺷﻬﺮت ﺑﻪ ﻗﺪرﺷﻨﺎﺳﯽ را ﻫﻢ داراي ارزش ﺑﻘﺎ ﺑﺪاﻧﻨﺪ‪ .‬ﻣ‪‬ﺖ رﯾﺪﻟﯽ در ﮐﺘﺎب رﯾﺸﻪﻫﺎي ﻓﻀﯿﻠﺖ‬

‫‪151‬‬

‫ﻋﻼوه ﺑﺮ اراﺋﻪ ﺷﺮح روﺷﻨﯽ از اﺧﻼﻗﯿﺎت داروﯾﻨﯽ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﺷﻬﺮت ﻫﻢ ﺑﺤﺚ ﺷﯿﻮاﯾﯽ دارد‪ .‬ﺗﻮرﺳﺘﯿﻦ‬ ‫وِﺑِﻠﻦ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎددان ﻧﺮوژي‪ ،‬و آﻣﻮﺗﺰ زﻫﺎوي ﺟﺎﻧﻮرﺷﻨﺎس اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ‪ ،‬اﯾﺪهﻫﺎي ﺟﺎﻟﺐ دﯾﮕﺮي را ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫دﯾﺪﮔﺎه اﻓﺰودهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺨﺸﺶ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎراﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺒﻠﯿﻐﯽ ﺑﺮاي ﭼﯿﺮﮔﯽ ﯾﺎ ﺑﺮﺗﺮي ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎنﺷﻨﺎﺳﺎن اﯾﻦ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪه را اﺛﺮ ﭘ‪‬ﺘﻼچ ﻣﯽﻧﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﻧﺎم ﭘ‪‬ﺘﻼچ ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از رﺳﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن ﺑﺮﺧﯽ ﻗﺒﺎﻟﯽ ﺳﺮﺧﭙﻮﺳﺖ‬ ‫رﻗﯿﺐ در ﺳﺎﺣﻞ ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ رواج داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ رﺳﻢ‪ ،‬دوﺋﻞ رؤﺳﺎي ﻗﺒﺎﯾﻞ رﻗﯿﺐ ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻃﺮﯾﻖ ﺑﻮده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺪام ﻣﻬﻤﺎﻧﯽ ﻫﺎﯾﯽ ﻣﺠﻠﻞ ﺑﺎ رﯾﺨﺖ و ﭘﺎش ورﺷﮑﺴﺖ ﮐﻨﻨﺪه ﺗﺮﺗﯿﺐ دﻫﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮارد‬ ‫ﺣﺎد اﯾﻦ رﻓﺘﺎر اﻧﺘﻘﺎﻣﺠﻮﯾﺎﻧﻪ آن ﻗﺪر اداﻣﻪ ﻣﯽﯾﺎﻓﺘﻪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻃﺮف ﺑﺎزﻧﺪه دﭼﺎر ﻓﻘﺮ و ﻓﺎﻗﻪ ﺷﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺑﺮﻧﺪه ﻫﻢ دﯾﮕﺮ ﭼﻨﺪان ﺿﯿﺎع و ﻋﻘﺎري ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻔﻬﻮم »ﻣﺼﺮف ﺟﻠﻮهﮔﺮاﻧﻪ« ﮐﻪ وﺑﻠ‪‬ﻦ ﭘﯿﺶ‬ ‫ﻧﻬﺎده ﻧﯿﺰ ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎري از ﻧﺎﻇﺮان ﺻﺤﻨﻪي ﻣﺪرن را ﺟﻠﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬رﻫﯿﺎﻓﺖ زﻫﺎوي‪ ،‬رواﯾﺘﯽ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ از‬ ‫اﯾﺪهي ﭘ‪‬ﺘﻼچ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﺎن ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺑﺪان ﺑﯽﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ او ﺑﺎ ﻣﺪلﻫﺎي درﺧﺸﺎن‬ ‫رﯾﺎﺿﯽ ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﻧﻈﺮﯾﻪي آﻟﻦ ﮔﺮاﻓﻦ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ اﺛﺒﺎت رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫زﻫﺎوي ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ درﺑﺎرهي ﺳﻬﺮهﻫﺎي ﻋﺮﺑﯽ ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﮐﻮﭼﮏ ﻗﻬﻮياي در ﮔﺮوهﻫﺎي‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺎرﮐﺘﯽ ﺑﻪ زادآوري ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﻬﺮهﻫﺎ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺴﯿﺎري از‬ ‫ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﮐﻮﭼﮏ ﺻﺪاﻫﺎي ﻫﺸﺪاردﻫﻨﺪهاي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﻏﺬا اﻫﺪا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶ داروﯾﻨﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪارد درﺑﺎرهي ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻨﺶﻫﺎي ﻧﯿﮑﻮﮐﺎراﻧﻪاي‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل راﺑﻄﻪي ﻟﻄﻒ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ‬ ‫و رواﺑﻂ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪي ﻣﯿﺎن ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬و اﺑﺘﺪا ﻣﯽﭘﺮﺳﺪ آﯾﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﻬﺮه ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻤﮕﺮوهاش ﻏﺬا ﻣﯽدﻫﻨﺪ اﻧﺘﻈﺎر دارد ﮐﻪ آن دﯾﮕﺮي ﺑﻌﺪاً ﻟﻄﻒ او را ﺟﺒﺮان ﮐﻨﺪ؟ ﯾﺎ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﻨﺪهي‬ ‫ﻟﻄﻒ ﯾﮏ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪ ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ؟ ﺗﻌﺒﯿﺮ زﻫﺎوي ﮐﺎﻣﻼ ﻏﯿﺮﻣﻨﺘﻈﺮه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از زﺑﺎن ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪاي ﮐﻪ زﻫﺎوي ﻣﯽﭘﺴﻨﺪد‪ ،‬ﭘﺮﻧﺪهي ﺳﺨﺎوﺗﻤﻨﺪ ﭼﯿﺰي ﺷﺒﯿﻪ اﯾﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ‪:‬‬ ‫»ﺑﺒﯿﻦ ﻣﻦ ﭼﻘﺪر ﺑﺮﺗﺮ از ﺗﻮ ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻣﻦ از ﻋﻬﺪهي ﻏﺬا دادن ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺮ ﻣﯽآﯾﻢ « ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺑﺒﯿﻦ‬ ‫ﻣﻦ ﭼﻘﺪر ﺑﺮﺗﺮ از ﺗﻮ ﻫﺴﺘﻢ ﮐﻪ ﺣﺎﺿﺮم ﺑﺮ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﺷﺎﺧﻪ ﺑﻨﺸﯿﻨﻢ و ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﯽ ﺑﺪﻫﻢ‪ ،‬و ﺧﻄﺮ ﺷﮑﺎرِ ﺷﺎﻫﯿﻦ‬ ‫ﺷﺪن را ﺑﻪ ﺟﺎن ﺑﺨﺮم ﺗﺎ رﻓﻘﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﺧﯿﺎل راﺣﺖ روي زﻣﯿﻦ ﻏﺬا ﺑﺨﻮرﻧﺪ«‪ .‬ﻣﺸﺎﻫﺪات زﻫﺎوي و‬ ‫‪The Origins of Virtue, Matt Ridley‬‬

‫‪١٥١‬‬


‫‪١٠٧‬‬

‫ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ ﺣﺎﮐﯽ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻬﺮهﻫﺎ ﻓﻌﺎﻻﻧﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ اﯾﻔﺎي ﻧﻘﺶ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻫﻢ رﻗﺎﺑﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬و ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﻬﺮهي ﻓﺮودﺳﺖ ﺑﮑﻮﺷﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﮕﺮوه ﻓﺮادﺳﺖ ﺧﻮد ﻏﺬا ﺗﻌﺎرف ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻇﺎﻫﺮاً ﺳﺨﺎوﺗﻤﻨﺪاﻧﻪ ﺑﺎ ﺧﺸﻮﻧﺖ رد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﺻﻞ اﯾﺪه زﻫﺎوي اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﮔﺮ ﻓﺮادﺳﺖ ﺑﺎ‬ ‫ﻫﺰﯾﻨﻪاي ﮐﻪ ﻣﯽﭘﺮدازد ﺳﺮوري ﺧﻮد را در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ اﺛﺒﺎت ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﻓﺮادﺳﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫از ﻋﻬﺪﻫﯽ ﭘﺮداﺧﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪي ﻫﺪاﯾﺎي ﺗﺒﻠﯿﻐﺎﺗﯽ ﮔﺮاﻧﻘﯿﻤﺖ ﺑﺮآﯾﺪ و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺳﺮوري ﺷﻬﺮت ﻣﻨﺤﺼﺮ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻬﺎن آدﻣﯿﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ ﻧﻘﺶ ﺷﻬﺮت در ﻣﻮرد ﮐﻼﺳﯿﮏ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري دوﺟﺎﻧﺒﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ راﺑﻄﻪي‬ ‫ﻫﻤﺰيﮔﺮي ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪاي ﮐﻪ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪه ﮐﻪ در راﺑﻄﻪي‬ ‫ﻫﻤﺰﯾﮕﺮي ﻣﯿﺎن ﻣﺎﻫﯽﻫﺎي ﻧﻈﺎﻓﺖﭼﯽ ﮐﻮﭼﮏ ﺑﺎ ﻣﺎﻫﯽ ﻫﺎي ﺑﺰرگ ﻣﺸﺘﺮي ﺷﺎن‪ ،‬ﻣﺸﺘﺮي ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻣﺮاﻗﺐ‬ ‫رﻓﺘﺎر ﻣﺎﻫﯽ ﻧﻈﺎﻓﺖ ﭼﯽ وراس اﺳﺖ و ﻧﻈﺎﻓﺖﭼﯽﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﮐﻮﺷﺎﺗﺮ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﺑﺮ ﻧﻈﺎﻓﺖﭼﯽ ﺳﻬﻞاﻧﮕﺎر آن‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫اﻓﺮاد ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼً در ﺟﻔﺖﯾﺎﺑﯽ‪ ،‬ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺟﻠﻮهﮔﺮيﻫﺎي ﭘﺮﻫﺰﯾﻨﻪاي ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺬل و‬ ‫ﺑﺨﺸﺶﻫﺎي ﭼﺸﻤﮕﯿﺮ ﯾﺎ ﺧﻄﺮﮐﺮدنﻫﺎي ﺧﯿﺮهﮐﻨﻨﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﻬﺎر دﻟﯿﻞ داروﯾﻨﯽ ﺧﻮب ﺑﺮاي ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري‪ ،‬ﺳﺨﺎوت ﯾﺎ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮدن ﻓﺮد در ﻗﺒﺎل‬ ‫دﯾﮕﺮان دارﯾﻢ‪.‬‬ ‫ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪي ژﻧﺘﯿﮑﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫دوم‪ ،‬ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻟﻄﻒ ﮐﺮدن ﺑﺎ اﻧﺘﻈﺎر ﺟﺒﺮان و ﻧﯿﺰ ﺟﺒﺮان ﻟﻄﻒ درﯾﺎﻓﺘﯽ‪.‬‬ ‫ﺳﻮم‪ ،‬ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻣﻮارد ﻣﻨﺘﺞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺰﯾﺖ داروﯾﻨﯽ ﮐﺴﺐ ﺷﻬﺮت ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﯽ و ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و ﭼﻬﺎرم‪ ،‬اﮔﺮ ﺣﻖ ﺑﺎ زﻫﺎوي ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﯽ ﺟﻠﻮهﮔﺮاﻧﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﮐﺴﺐ ﺷﻬﺮت ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺄﯾﯿﺪ‬ ‫اﺻﺎﻟﺖ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫در ﻃﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ دورهي ﭘﯿﺶ از ﺗﺎرﯾﺦ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺸﺮ‪ ،‬آدﻣﯿﺎن در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﻣﯽزﯾﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪي اﯾﻦ ﭼﻬﺎر‬ ‫ﺷﯿﻮهي ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ در دﻫﮑﺪهﻫﺎ ﻣﯽزﯾﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﭘﯿﺶ از آن در‬ ‫ﮔﺮوهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻮچﻧﺸﯿﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﺑﻮنﻫﺎ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺪري از دﯾﮕﺮ ﮔﺮوهﻫﺎ ﯾﺎ روﺳﺘﺎﻫﺎي ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ ﺑﻪ دور ﺑﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ اﻋﻀﺎي ﮔﺮوه ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪان ﻓﺮد ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و راﺑﻄﻪﺷﺎن ﺑﺎ ﻓﺮد ﻧﺰدﯾﮏﺗﺮ از راﺑﻄﻪي آﻧﻬﺎ ﺑﺎ دﯾﮕﺮ‬ ‫ﮔﺮوهﻫﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺠﺎل ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪان ﻓﺮاوان ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬و ﭼﻪ ﻫﻤﮕﺮوه ﯾﮏ ﻓﺮد‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪ او ﺑﻮده ﯾﺎ ﻧﻪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺘﻤﻞ ﺑﻮده ﮐﻪ آﻧﺎن در ﻃﻮل زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺮﺗﺐ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ را ﺑﺒﯿﻨﻨﺪ – ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺮاي ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ اﯾﺪهآل ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦﻃﻮر ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ ﺷﻬﺮت‬ ‫ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري و ﻧﯿﺰ ﺳﺨﺎوت ﺟﻠﻮه ﮔﺮاﻧﻪ ﻧﯿﺰ اﯾﺪه آل ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﮔﺮاﯾﺶ ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﺑﻪ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري‬


‫‪١٠٨‬‬

‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﭼﻬﺎر ﺷﯿﻮهي ﻓﻮق در اﻧﺴﺎنﻫﺎي ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان دﯾﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﭼﺮا اﺟﺪاد ﭘﯿﺸﺎﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻪ ﻫﻢﮔﺮوه ﻫﺎﯾﺸﺎن ﻧﯿﮑﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﺗﺎ ﺳﺮﺣﺪ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪﺗﺮﺳﯽ ﺑﺎ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﮔﺮوهﻫﺎ ﺑﺪي ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﻣﺮوزه ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺎ در ﺷﻬﺮﻫﺎي ﺑﺰرگ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ و دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪان ﻣﺎن اﻃﺮاف ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ روزه ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ دﯾﮕﺮ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺒﯿﻨﯿﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﺮا‬ ‫ﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﺑﻪ دﯾﮕﺮان‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﺑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺻﻼً ﺗﻌﻠﻘﯽ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺎ ﻧﺪارﻧﺪ ﻧﯿﮑﯽ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ؟‬ ‫ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ داﻣﻨﻪي اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ را درﺳﺖ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬آﮔﺎﻫﯽِ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ از آﻧﭽﻪ ﺑﺮاي ژنﻫﺎ‬ ‫ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺳﺖ ﺣﺎﺻﻞ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ آﮔﺎﻫﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪه ﺗﺎ در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ اﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ ﻓﻬﻢ ﮐﺎﻣﻞ آن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻗﻠﯿﻠﯽ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﺘﺨﺼﺺ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎر اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ اﻣﺎ‪ ،‬اﯾﺠﺎد ﻗﻮاﻋﺪ ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ در ﻋﻤﻞ ﺑﺨﺖ ﺑﻘﺎي ژنﻫﺎي ﺳﺎزﻧﺪه ﺷﺎن را‬ ‫ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨﺪ‪ .‬ﻗﻮاﻋﺪ ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ‪ ،‬ﮔﺎﻫﯽ ﺧﻄﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻐﺰ ﯾﮏ ﭘﺮﻧﺪه‪ ،‬ﻗﺎﻋﺪهي »از‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدات ﮐﻮﭼﮏ ﺟﯿﻎ ﺟﯿﻐﻮي داﺧﻞ ﻻﻧﻪات ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﮐﻦ‪ ،‬و درون ﺷﮑﺎفﻫﺎي ﻗﺮﻣﺰﺷﺎن ﻏﺬا ﺑﺮﯾﺰ«‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ژنﻫﺎي ﻣﻮﻟﺪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ اﺷﯿﺎي ﺷﮑﺎف دار ﺟﯿﻎ ﺟﯿﻐﻮ در ﻻﻧﻪي‬ ‫ﭘﺮﻧﺪه ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺟﻮﺟﻪﻫﺎي ﺧﻮد آن ﭘﺮﻧﺪه ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﺧﻄﺎ ﻣﯽرود ﮐﻪ ﺟﻮﺟﻪي ﭘﺮﻧﺪهي‬ ‫دﯾﮕﺮي وارد ﻻﻧﻪ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻤﺎن وﺿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺧﺘﻪ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻪ ﺳﺎن ﻏﺮﯾﺰهي‬ ‫واﻟﺪاﻧﻪي ﭼﮑﺎوك ﮐﻪ دﺳﺘﺮﻧﺞاش را ﺑﻪ دﻫﺎن ﺟﻮﺟﻪ ﻓﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽرﯾﺰد‪ ،‬ﮔﺮاﯾﺶ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﺧﻄﺎ ﮐﻨﺪ؟‬ ‫ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﺑﺎز ﻫﻢ ﻧﺰدﯾﮏﺗﺮ‪ ،‬ﺗﻤﺎﯾﻞ آدﻣﯽ ﺑﻪ ﻗﺒﻮل ﻓﺮزﻧﺪﺧﻮاﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﻓﻮراً ﯾﺎدآور ﺷﻮم ﮐﻪ‬ ‫»ﺧﻄﺎ ﮐﺮدن« در اﯾﻨﺠﺎ ﻓﻘﻂ و ﻓﻘﻂ ﻣﻌﻨﺎي داروﯾﻨﯽ دارد و ﺣﺎوي ﻫﯿﭻ ﺑﺎر اﺧﻼﻗﯽ ﯾﺎ ﺗﺤﻘﯿﺮآﻣﯿﺰي‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻘﯿﺪهي ﻣﻦ‪ ،‬اﯾﺪهي ﺧﻄﺎ ﯾﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺮﻋﯽ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ :‬در زﻣﺎن ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ آﻧﺎن در‬ ‫ﮔﺮوهﻫﺎي ﮐﻮﭼﮑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﺑﻮنﻫﺎ ﻣﯽزﯾﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﻣﻐﺰ آﻧﺎن ﻣﯿﻞ ﺑﻪ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري را‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ‪ ،‬ﺣﺲ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ‪ ،‬ﺑﯿﮕﺎﻧﻪﺗﺮﺳﯽ و ﻏﯿﺮه را اﯾﺠﺎد ﮐﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ زوج ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ آﺛﺎر داروﯾﻦ را ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ و ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﺖ ﻏﺎﺋﯽ ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ ﺷﺎن‬ ‫زادآوري اﺳﺖ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ زن ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺼﺮف ﻗﺮص ﺿﺪﺑﺎرداري ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻠﻘﯿﺢ ﺷﻮد و در‬ ‫ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺑﺎ داﻧﺴﺘﻦ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽﺷﺎن ﻓﺮوﮐﺶ ﻧﮑﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ‪ ،‬ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ اﺳﺖ و ﺗﻮان آن در روان ﻓﺮد‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﻞ از راﻧﻪي داروﯾﻨﯽ ﻏﺎﺋﯽ آن اﺳﺖ‬ ‫‪.‬اﯾﻦ ﻣﯿﻞ ﻗﻮي ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻋﻠﺖ ﻏﺎﺋﯽاش وﺟﻮد دارد‪.‬‬


‫‪١٠٩‬‬

‫ﭘﯿﺶﻧﻬﺎد ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﻪ در ﻣﻮرد ﻣﯿﻞ ﺑﻪ ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن‪ ،‬ﺳﺨﺎوت‪ ،‬ﺷﻔﻘﺖ و ﺗﺮﺣﻢ ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺻﺎدق اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﻣﺠﺎل داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺎن ﻧﺰدﯾﮏ و ﻗﺪرﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺷﺎن ﻧﯿﮑﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه‬ ‫دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﻣﺤﺪودﯾﺖ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻗﺎﻋﺪهي ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن ﻫﻤﭽﻨﺎن ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا ﻧﺒﺎﺷﺪ؟‬ ‫ﻣﯿﻞ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﻫﻢ درﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﯿﮕﻨﺎه ﺑﯿﭽﺎرهاي اﺷﮏ ﻣﯽرﯾﺰد ﺣﺘﯽ‬ ‫اﮔﺮ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪﻣﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻟﻄﻒ ﻣﺎ را ﺟﺒﺮان ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﺣﺴﺎس ﺗﺮﺣﻢ ﻧﮑﻨﯿﻢ؛ درﺳﺖ ﻫﻤﺎن‬ ‫ﻃﻮر ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﻓﺮدي از ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ را ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﮐﺎﻣﻼ ﻧﺎزا ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﻣﻮﻗﺘﺎً ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﻠﻘﯿﺢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻧﺘﻮاﻧﯿﻢ اﺣﺴﺎس ﺷﻬﻮت ﻧﮑﻨﯿﻢ‪ .‬ﻫﺮدوي اﯾﻦ ﻣﻮارد ﮐﺠﺮوي‪ ،‬ﯾﺎ ﺧﻄﺎي راﻧﻪي داروﯾﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺧﻄﺎﻫﺎﯾﯽ ﻟﻄﯿﻒ و واﻻ‪.‬‬

‫‪152‬‬

‫اﺻﻼً و اﺑﺪاً ﻫﻢ ﺗﺼﻮر ﻧﮑﻨﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﮕﺎه داروﯾﻨﯽ ﻣﻮﺟﺐ وﻫﻦ ﯾﺎ ﺗﺨﻔﯿﻒ ﻋﻮاﻃﻒ ﺷﺮﯾﻔﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫دﻟﺴﻮزي و ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ ﻫﻢ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ‬ ‫در ﺣﯿﻄﻪي ﻓﺮﻫﻨﮓ زﺑﺎﻧﯽ ﺑﺮوز ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺑﻪ واﻻﺗﺮﯾﻦ ﺷﻌﺮﻫﺎ و درامﻫﺎ ﺑﺪل ﻣﯽﺷﻮد‪ :‬ﮔﯿﺮﯾﻢ ﺷﻌﺮﻫﺎي ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪي‬ ‫ﺟﺎن دون‪ ،‬ﯾﺎ روﻣﺌﻮ و ژوﻟﯿﺖ‪ .‬و اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﻪ در ﻣﻮرد ﺧﻄﺎي ﻣﯿﻞ ﺑﻪ ﺗﺮﺣﻢ و ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﯽ در ﻗﺒﺎل‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪان و ﻗﺪرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻧﯿﺰ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺨﺸﯿﺪن ﯾﮏ ﺑﺪﻫﮑﺎر‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺧﺎرج از زﻣﯿﻨﻪي‬ ‫ﺗﮑﺎﻣﻠﯽاش رخ دﻫﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻗﺪر ﻏﯿﺮداروﯾﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪﺧﻮاﻧﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ‪:‬‬ ‫ﻧﯿﮑﯽ را اﺻﺎﻟﺘﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﺎن ﺑﺎرش ﺑﺎران رﺣﻤﺖ از ﺑﻬﺸﺖ‬ ‫ﺑﺮ ﻓﺮاز زﻣﯿﻦ ﺗﺸﻨﻪ‬

‫‪ ١٥٢‬ﻧﮕﺎه ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻫﻢ ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ اﻟﮕﻮرﯾﺘﻢ ژﻧﺘﯿﮑﯽ اﻧﺴﺎن اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪" :‬ﺑﻪ ﺧﻮدي ﻧﯿﮑﯽ ﮐﻦ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻏﯿﺮﺧﻮدي ﻧﻪ!" ﺧﺐ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﮔﻔﺖ از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﮔﻮﻧﻪي ﻣﺘﮑﺎﻣﻞ ﺷﺪهي اﻧﺴﺎﻧﯽ از ﺑﺎﺑﻮنﻫﺎ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬در دﻫﮑﺪهاي ﮐﻮﭼﮏ ﻣﯽزﯾﺴﺖ‬ ‫ﮐﻪ در آن ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﻤﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﺗﺎ دوران ﻧﻮﺳﻨﮕﯽ اداﻣﻪ دارد ﮐﻪ در آﻧﺰﻣﺎن روﺳﺘﺎﻫﺎﯾﯽ ﺑﺰرگ ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﺑﻪ ﻣﺮور‬ ‫داﯾﺮه "ﺧﻮدي" از ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻗﺒﯿﻠﻪ و ﻗﻮم ﺗﺮﻗﯽ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬و در ﻋﺼﺮ ﺗﻤﺪنﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﻠﺖ )اﻣﺖ(‪ ،‬ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ "دﯾﻦ و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﯾﮑﺴﺎن" ﺷﮑﻞ‬ ‫ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬وﻗﺘﯽ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ ادﯾﺎن ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل ﭼﻮن ﺑﻮدﯾﺴﻢ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ و اﺳﻼم ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎر ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري ﺑﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻓﺎرغ از ﻧﮋاد‪ ،‬ﻗﻮم‪ ،‬ﺳﺮزﻣﯿﻦ و زﺑﺎن‬ ‫در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﻓﺮوﮐﺶ ﮐﺮدن ﺗﺐ و ﺗﺎب دﯾﻦ در ﺳﺪهﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻠﺖ اﯾﻨﺒﺎر ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ واﺣﺪﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ – ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺟﺎي اﻣﺖ را‬ ‫ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻣﺮور ﻣﻔﻬﻮم "ﺷﻬﺮوﻧﺪ ﺟﻬﺎﻧﯽ" و "ﻣﻠﺖ ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ زﻣﯿﻨﯽ" ﺟﺎ ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ .‬و ﺣﺘﯽ از داﯾﺮه اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﻓﺮاﺗﺮ رﻓﺘﻪ و ﺟﻨﺒﺶ ﻫﺎي‬

‫ﺣﯿﻮاندوﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﻪ راه ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦﺣﺎل اﮔﺮ ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ ﻣﻮﺟﻮدات ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﻧﺎﺧﻮاﻧﺪه وارد زﻣﯿﻦ ﺷﺪه و ﻣﺰاﺣﻢ ﻣﺎ ﺷﻮﻧﺪ ﭼﻪ؟ آﯾﺎ اﯾﻦ ﻣﻠﺖ‬ ‫ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪي زﻣﯿﻨﯽ‪ ،‬دﺳﺘﮑﻢ در ﺑﺪو ﮐﺎر‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﻏﯿﺮﺧﻮدي ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد؟ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ﻧﮕﺎه ﺗﺎرﯾﺨﯽ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﻣﯿﺎن رﻓﺘﺎر ﻧﯿﮑﻮﮐﺎراﻧﻪ ﯾﮏ‬ ‫اروﭘﺎﯾﯽ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ زﻟﺰﻟﻪزدﮔﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن ﻣﯽرود‪ ،‬و رﻓﺘﺎر ﻧﯿﮑﻮﮐﺎراﻧﻪ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﻏﺎرﻧﺸﯿﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﺮ دو ﺑﻪ‬ ‫"ﺧﻮدي" ﮐﻤﮏ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻧﻪ ﺑﻪ "ﻏﯿﺮ ﺧﻮدي"‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﺎ ﻣﺪام داﯾﺮه ﺧﻮدي ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪ و داﯾﺮه ﻏﯿﺮﺧﻮدي ﺗﻨﮓ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١١٠‬‬

‫ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ راﻧﻪي ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﻨﺶﻫﺎ و ﺧﻮاﻫﺶﻫﺎي آدﻣﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯿﻞ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﮐﺠﺮواﻧﻪ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬دﻟﯿﻠﯽ ﻧﺪارد ﻣﯿﻞ ﺑﻪ ﺑﺨﺸﺶ و ﺗﺮﺣﻢ ﻫﻢ ﭘﯿﺎﻣﺪ ﮐﺠﺮوي زﻧﺪﮔﯽ ﻋﺸﯿﺮهاي ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ‬ ‫ﺷﯿﻮهاي ﮐﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﻫﺮ دوي اﯾﻦ ﻣﯿﻞ ﻫﺎ را در ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﺎ ﭘﺪﯾﺪ آورد‪ ،‬ﻧﻬﺎدن اﯾﻦ ﻗﻮاﻋﺪ‬ ‫ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ در ﻣﻐﺰ آﻧﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬آن ﻗﻮاﻋﺪ ﻫﻨﻮز ﺑﺮ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎ ﻣﺆﺛﺮاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﮐﺎرﮐﺮدﻫﺎي اوﻟﯿﻪ ﺷﺎن ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﻮاﻋﺪ ﺳﺮاﻧﮕﺸﺘﯽ ﻫﻨﻮز ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﺆﺛﺮاﻧﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهي ﺟﺒﺮي‬ ‫ﮐﺎﻟﻮﯾﻨﯿﺴﺘﯽ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﭘﺲ از ﮔﺬر از ﺻﺎﻓﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﺗﻤﺪﻧﯽ آداب و رﺳﻮم‪ ،‬ﻗﻮاﻧﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻨﺖﻫﺎ و اﻟﺒﺘﻪ دﯾﻦ‬ ‫‪.‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻗﺎﻋﺪه ﺷﻬﻮت ﺟﻨﺴﯽِ ﻣﻐﺰ ﺑﺪوي از ﺻﺎﻓﯽ ﺗﻤﺪن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺻﺤﻨﻪﻫﺎي ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪي‬ ‫روﻣﺌﻮ و ژوﻟﯿﺖ اﻧﺠﺎﻣﯿﺪه؛ و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺪوي اﻧﺘﻘﺎم ﮐﺸﯽ ﻣﺎ‪-‬ﻋﻠﯿﻪ‪-‬آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻧﺒﺮدﻫﺎي ﻣﯿﺎن‬ ‫ﮐﺎﭘﻮﻟﺖﻫﺎ )ﺧﺎﻧﻮادهي ژوﻟﯿﺖ( و ﻣﻮﻧﺘﺎگﻫﺎ )ﺧﺎﻧﻮادهي روﻣﺌﻮ( درآﻣﺪه اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻗﻮاﻋﺪ‬ ‫ﻧﯿﮑﻮﮐﺎري و ﻫﻤﺪﻟﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﻨﻪ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ و ﺗﺰﮐﯿﻪ دﻫﻨﺪهي اﯾﻦ ﻧﻤﺎﯾﺸﻨﺎﻣﻪ درآﻣﺪه ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺗﺤﺴﯿﻦ‬ ‫وا ﻣﯽدارد‪.‬‬

‫ﯾﮏ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻮردي درﺑﺎرهي رﯾﺸﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯿﺎت‬ ‫اﮔﺮ ﺣﺲ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺎ واﻗﻌﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽﻣﺎن رﯾﺸﻪﻫﺎي ژرﻓﯽ در ﭘﯿﺸﯿﻨﻪي داروﯾﻨﯽ ﻣﺎ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫و از دﯾﻦ ﻓﺮاﺗﺮ رود‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺶ ذﻫﻦ آدﻣﯽ‪ ،‬ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮﻟﯽ ﺑﺮﺧﯽ ﻗﻮاﻋﺪ‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ را آﺷﮑﺎر ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮاﻋﺪ ﻓﺮاﺳﻮي ﻣﺮزﻫﺎ و ﻣﻮاﻧﻊ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬و ﺻﺪ‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﻧﺰد آدﻣﯿﺎن ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻣﺎرك ﻫﺎوزر‪ ،‬زﯾﺴﺖﺷﻨﺎس ﻫﺎرواردي در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺎم اذﻫﺎن اﺧﻼﻗﯽ‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ وﺟﺪان‬

‫اﺧﻼﻗﯽ ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل ﻣﺎ را ﻃﺮاﺣﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،153‬ﯾﮏ رﺷﺘﻪ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﭘﺮﺛﻤﺮ را ﮐﻪ در اﺻﻞ‬

‫ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼق ﭘﯿﺶ ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ ﭘﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺪف دﯾﮕﺮ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎوزر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﻮهي‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﯿﺪن ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼﻗﯽ را ﻫﻢ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼق ﯾﮏ دوراﻫﻪ اﺧﻼﻗﯽ ﻓﺮﺿﯽ را ﻣﻄﺮح‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ دﺷﻮاري ﻣﺎ در ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ آن‪ ،‬ﻧﮑﺎﺗﯽ را در ﻣﻮرد ﺣﺲ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺎن ﻋﯿﺎن ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺎري ﮐﻪ ﻫﺎوزر ﻋﻼوه ﺑﺮ ﭘﯿﮕﯿﺮي ﺷﯿﻮهي ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼق ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ او در ﻋﻤﻞ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪﻫﺎي اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ ﺑﻪ ﭘﮋوﻫﺶ آﻣﺎري و آزﻣﺎﯾﺶ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ﻣﯽﭘﺮدازد ﺗﺎ ﺣﺲ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺮدﻣﺎن‬ ‫واﻗﻌﯽ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺤﺚ ﻓﻌﻠﯽﻣﺎن‪ ،‬ﻧﮑﺘﻪي ﺟﺎﻟﺐ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎوزر آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﻣﺮدم‬ ‫‪Moral Minds: How Nature Designed our Universal Sense of Right and Wrong, Marc Hauser‬‬

‫‪١٥٣‬‬


‫‪١١١‬‬

‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ دوراﻫﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﺗﺼﻤﯿﻢﻫﺎي واﺣﺪي ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻮاﻓﻖ ﺷﺎن ﺑﺮ ﺳﺮ اﯾﻦ ﺗﺼﻤﯿﻢﻫﺎ ﻗﻮيﺗﺮ از‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ آﻧﻬﺎ در ﺗﺪﻗﯿﻖ دﻻﯾﻞﺷﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺣﺲ اﺧﻼﻗﯽ درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻏﺮﯾﺰهي ﺟﻨﺴﯽ ﯾﺎ ﺗﺮس از ﺑﻠﻨﺪي‬ ‫در ﻣﻐﺰ ﻣﺎ ﺗﻨﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺟﺰ اﯾﻦ اﻧﺘﻈﺎر ﻧﻤﯽرود‪ .‬ﺧﻮد ﻫﺎوزر از ﻣﯿﺎن ﮔﺮاﯾﺶﻫﺎي ﻣﻐﺰي ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل‬ ‫ﻧﺰد اﻧﺴﺎنﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﻋﻼﻗﻪ دارد ﮐﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت آن در ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺴﯿﺎر ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ژرف‪-‬ﺳﺎﺧﺖ دﺳﺘﻮري آن ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺧﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ‪ ،‬ﺷﯿﻮهي ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﻣﺮدم ﺑﻪ‬ ‫آزﻣﻮنﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬و ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽﺷﺎن در ﺗﺪﻗﯿﻖ دﻻﯾﻞ ﺧﻮد‪ ،‬ﻋﻤﺪﺗﺎً ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ اﻓﺮاد‪ ،‬ﯾﺎ ﻓﻘﺪان‬ ‫ﺑﺎور دﯾﻨﯽ آﻧﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﭘﯿﺎم ﮐﺘﺎب ﻫﺎوزر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‪» :‬داوريﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺎ ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﯾﮏ ﻧﺤﻮ‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺤﻮ اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺘﯽ از ذﻫﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻃﯽ ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﺳﺎل ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ و‬ ‫ﺑﻪ اﺻﻮﻟﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪه ﮐﻪ ﮔﺴﺘﺮهاي از ﻧﻈﺎمﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻣﻤﮑﻦ را اﯾﺠﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬اﺻﻮل ﺑﺮﺳﺎزﻧﺪهي ﻧﺤﻮ‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﺑﺎن‪ ،‬وراي اﻓﻖ دﯾﺪ آﮔﺎﻫﯽ ﻣﺎ ﺳﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪي دوراﻫﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ ﻫﺎوزر ﺑﻪ آزﻣﻮن ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﯾﮏ ﺗﺮاﻣﻮاي ﺷﻬﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺧﻂ‬ ‫ﺧﺎرج ﺷﺪه و ﺟﺎن ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬داﺳﺘﺎن ﺳﺎدهاي ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺼﻮر ﮐﺮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﮔﯿﺮﯾﻢ ﺑﻪ اﺳﻢ دﻧﯿﺲ‪ ،‬ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﮐﻠﯿﺪي از راه دور اﯾﻦ ﺗﺮاﻣﻮا را ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﺪ و ﺑﺎ ﻫﺪاﯾﺖ آن ﺑﻪ ﭘﯿﺎده‬ ‫رو ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺟﺎن ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ را ﮐﻪ ﺟﻠﻮ ﺗﺮاﻣﻮا اﯾﺴﺘﺎدهاﻧﺪ ﻧﺠﺎت دﻫﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ در ﭘﯿﺎده رو‬ ‫ﺳﻤﺖ ﭼﭗ اﯾﺴﺘﺎده اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻮن ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺗﺮاﻣﻮا ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ اﯾﺴﺘﺎده اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ در‬ ‫ﺧﻄﺮ ﻣﺮگ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻏﻠﺐ ﻣﺮدم ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ ﮐﻪ راه ﺣﻞ اﺧﻼﻗﺎً درﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ اﺟﺒﺎري‪ ،‬آن اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫دﻧﯿﺲ ﺗﺮاﻣﻮا را ﺑﻪ ﭼﭗ ﻫﺪاﯾﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺑﻬﺎي ﺟﺎن آن ﯾﮏ ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﺟﺎن ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ را ﻧﺠﺎت دﻫﺪ‪ .‬ﻣﺎ‬ ‫از اﺣﺘﻤﺎﻻت ﻓﺮﺿﯽ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺜﻼً ﻓﺮد ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﺗﺮاﻣﻮا ﮐﺴﯽ ﻣﺜﻞ ﺑﺘﻬﻮون ﯾﺎ دوﺳﺖ ﺻﻤﯿﻤﯽ دﻧﯿﺲ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﺼﯿﻞ اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﻓﮑﺮي ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺑﻐﺮﻧﺞﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪهاي ﺑﯿﺎﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﻣﯽﺷﻮد اﮔﺮ ﺑﺘﻮان‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﯾﮏ وزﻧﻪي ﺑﺰرگ ﺑﺮ ﺳﺮ راه ﺗﺮاﻣﻮا آن را ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮد ﺗﺎ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ را ﺑﻪ ﮐﺸﺘﻦ ﻧﺪﻫﺪ؟ ﺧﻮب‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺎده اﺳﺖ‪ :‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ آن وزﻧﻪ را ﺑﮕﺬارﯾﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﭼﻪ ﮐﻨﯿﻢ اﮔﺮ ﺗﻨﻬﺎ وزﻧﻪي ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﯾﮏ‬ ‫ﻣﺮد ﺧﯿﻠﯽ ﭼﺎق ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ روي ﭘﻞ ﻧﺸﺴﺘﻪ و ﻏﺮوب آﻓﺘﺎب را ﻧﻈﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ؟ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﻪ ﺗﻮاﻓﻖ دارﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ درﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ آن ﻣﺮد را ﺟﻠﻮي ﺗﺮاﻣﻮا ﻫﻞ دﻫﯿﻢ ﺗﺎ ﺳﭙﺮ ﺑﻼي ﺑﻘﯿﻪ ﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ از ﯾﮏ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﺌﻠﻪي دﻧﯿﺲ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬زﯾﺮا در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻫﻢ ﻓﺪا ﮐﺮدن ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﺑﻪ ﻧﺠﺎت ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺎ ﺷﻬﻮدي ﻗﻮي دارﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن اﯾﻦ دو ﻣﻮرد ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﺑﻨﯿﺎدي ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻧﺘﻮاﻧﯿﻢ اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت را ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬


‫‪١١٢‬‬

‫ﭘﺮت ﮐﺮدن ﻣﺮد ﭼﺎق ﺟﻠﻮي ﺗﺮاﻣﻮا ﯾﺎدآور دوراﻫﻪي دﯾﮕﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺎوزر ﭘﯿﺶ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ‪ :‬ﭘﻨﺞ‬ ‫ﺑﯿﻤﺎر درﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن در ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺮگ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﺪامﺷﺎن ﯾﮏ ﻋﻀﻮ ﻧﺎﻗﺺ دارد و ﻫﺮ ﯾﮏ از آﻧﻬﺎ را‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ اﻫﺪاي آن ﻋﻀﻮ ﻧﺠﺎت داد‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﻋﻀﻮي ﺑﺮاي اﻫﺪا وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﯿﻦ ﺟﺮاح ﻣﺘﻮﺟﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺮد ﺳﺎﻟﻤﯽ در اﺗﺎق اﻧﺘﻈﺎر ﻧﺸﺴﺘﻪ اﺳﺖ و ﻫﻤﻪي آن ﭘﻨﺞ ﻋﻀﻮ ﺑﺪﻧﺶ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﯿﭻ ﮐﺲ را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﺸﺘﻦ اﯾﻦ ﻓﺮد ﺳﺎﻟﻢ و‬ ‫ﭘﯿﻮﻧﺪ زدن اﻋﻀﺎي او ﺑﻪ آن ﭘﻨﺞ ﺑﯿﻤﺎر از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ ﮐﺎر درﺳﺘﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺧﻼل ﯾﮏ ﭼﺎﻟﺶ ﺟﺴﻮراﻧﻪي ﻣﺮدم ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ‪ ،‬ﻫﺎوزر و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ اﯾﻦ آزﻣﻮنﻫﺎي ﻓﮑﺮي را ﺑﺮاي‬ ‫ﻣﺮدم ﻗﺒﻠﯿﻪي ﮐﻮﻧﺎ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﮐﻮﻧﺎ ﯾﮏ ﻗﺒﯿﻠﻪي ﻣﻨﺰوي در آﻣﺮﯾﮑﺎي ﻣﺮﮐﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎس اﻧﺪﮐﯽ‬ ‫ﺑﺎ ﻏﺮﺑﯿﺎن دارد و ﻓﺎﻗﺪ دﯾﻦ رﺳﻤﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان آزﻣﺎﯾﺶ ﮐﺮوﮐﻮدﯾﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻗﺎﯾﻖ ﺣﻤﻠﻪ‬ ‫ﻣﯽﺑﺮد را ﻣﻄﺮح ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺮدﻣﺎن ﮐﻮﻧﺎ ﻫﻢ ﺑﺎ اﻧﺪك اﺧﺘﻼﻓﯽ داوريﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺎ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺨﺸﯽ از ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎوزر ﮐﻪ ﺑﻪ وﯾﮋه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع اﯾﻦ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺎوزر‬ ‫ﻣﯽﭘﺮﺳﺪ آﯾﺎ ﺷﻬﻮدﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺮدﻣﺎن دﯾﻨﺪار ﺑﺎ ﺑﯿﺨﺪاﯾﺎن ﻓﺮق دارد‪ .‬ﻣﺴﻠّﻢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﺧﻼق ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫از دﯾﻦ ﺑﺎ اﺧﻼق ﺑﯿﺪﯾﻨﺎﻧﻪ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻇﺎﻫﺮاً ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﺎوزر ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﯾﮏ ﻓﯿﻠﺴﻮف اﺧﻼق ﺑﻪ‬ ‫ﻧﺎم ﭘﯿﺘﺮ ﺳﯿﻨﮕﺮ ﺳﻪ دوراﻫﻪي اﺧﻼﻗﯽ ﻓﺮﺿﯽ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدﻧﺪ و داوريﻫﺎي ﺑﯿﺨﺪاﯾﺎن و ﺧﺪاﺑﺎوران را ﺑﺎ ﻫﻢ‬ ‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﻫﺮ ﻣﻮرد‪ ،‬از ﭘﺮﺳﺶ ﺷﻮﻧﺪﮔﺎن ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ آﯾﺎ ﯾﮏ ﻋﻤﻞ ﻓﺮﺿﯽ را‬ ‫از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼﻗﯽ اﺟﺒﺎري‪ ،‬ﻣﺠﺎز ﯾﺎ ﻣﻤﻨﻮع ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﻪ دوراﻫﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ .١‬ﻧﻮد درﺻﺪ ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺤﺮف ﮐﺮدن ﺗﺮاﻣﻮا و زﯾﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﺑﺮاي ﻧﺠﺎت‬ ‫ﺟﺎن ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ "ﻣﺠﺎز" اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .٢‬ﮐﻮدﮐﯽ را ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﺪ ﮐﻪ در درﯾﺎﭼﻪاي در ﺣﺎل ﻏﺮق ﺷﺪن اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﮐﺲ دﯾﮕﺮي ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ او‬ ‫را ﻧﺠﺎت دﻫﺪ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ آن ﮐﻮدك را ﻧﺠﺎت دﻫﯿﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در ﺣﯿﻦ اﯾﻦ ﮐﺎر ﺷﻠﻮارﺗﺎن ﭘﺎره ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫‪.‬ﻧﻮد و ﻫﻔﺖ درﺻﺪ ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ "ﺑﺎﯾﺪ" ﮐﻮدك را ﻧﺠﺎت داد‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ ٣‬درﺻﺪ ﻇﺎﻫﺮاً ﺷﻠﻮار‬ ‫ﺧﻮد را ﺗﺮﺟﯿﺢ دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .٣‬دوراﻫﻪي ﭘﯿﻮﻧﺪ اﻋﻀﺎ ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎران‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎﻻ ﺷﺮح داده ﺷﺪ‪ .‬ﻧﻮد و ﻫﻔﺖ درﺻﺪ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﺮﻓﺘﻦ‬ ‫ﺟﺎن ﻣﺮدي ﮐﻪ در اﺗﺎق اﻧﺘﻈﺎر ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﺮاي ﭘﯿﻮﻧﺪ اﻋﻀﺎﯾﺶ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﺑﯿﻤﺎر‪ ،‬از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼﻗﯽ "ﻣﻤﻨﻮع" اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪي اﺻﻠﯽ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎوزر و ﺳﯿﻨﮕﺮ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ آﻣﺎري ﻫﯿﭻ ﺗﻔﺎوت ﻣﻬﻤﯽ ﻣﯿﺎن ﺑﺎورﻫﺎ و‬ ‫داوريﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﺧﺪاﺑﺎوران و ﺑﯿﺨﺪاﯾﺎن وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺎ دﯾﺪﮔﺎه ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﻦ و‬ ‫ﺧﯿﻠﯽ ﮐﺴﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺧﯿﺮ – ﯾﺎ ﺷﺮ – ﺑﻮدن ﻫﯿﭻ ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺧﺪا ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬


‫‪١١٣‬‬

‫اﮔﺮ ﺧﺪاﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﭼﺮا ﺧﻮب ﺑﺎﺷﯿﻢ؟‬ ‫ﻃﺮح ﭘﺮﺳﺶ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎﮐﺴﺎﻧﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﺮد دﯾﻨﺪار اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ را ﺑﺎ ﻣﻦ‬ ‫ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﮐﻪ ﻣﮑﺮر رخ ﻣﯽدﻫﺪ( ﻓﻮراً وﺳﻮﺳﻪ ﻣﯽﺷﻮم او را ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﺑﮕﯿﺮم‪» :‬آﯾﺎ واﻗﻌﺎ‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﯾﯿﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ رﺿﺎﯾﺖ و ﭘﺎداش ﺧﺪا‪ ،‬ﯾﺎ اﺟﺘﻨﺎب از ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ و ﻋﺬاب او ﻣﯽﮐﻮﺷﯿﺪ‬ ‫ﺧﻮب ﺑﺎﺷﯿﺪ؟ اﯾﻦ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﯽ اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺟﻮر ﭘﺎﭼﻪ ﺧﻮاري ﺟﻠﻮي ﯾﮏ دورﺑﯿﻦ‬ ‫ﺣﻔﺎﻇﺘﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ از آﺳﻤﺎن ﺷﻤﺎ را زﯾﺮ ﻧﻈﺮ دارد‪ ،‬ﯾﺎ ﺿﺒﻂ ﺻﻮت اﺳﺘﺮاق ﺳﻤﻌﯽ ﮐﻪ درون ﮐﻠﻪ ﺗﺎن‬ ‫ﮐﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬و ﮐﻮﭼﮏﺗﺮﯾﻦ ﺣﺮﮐﺎت و اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎﯾﺘﺎن را ﺛﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ«‬ ‫ﺑﻪ ﻗﻮل اﯾﻨﺸﺘﯿﻦ‪» :‬اﮔﺮ ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن ﻣﺎ ﻓﻘﻂ از ﺗﺮس ﻋﻘﻮﺑﺖ و ﺑﻪ اﻣﯿﺪ ﭘﺎداش ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ‬

‫زﺑﻮن ﻫﺴﺘﯿﻢ« ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺷﺮﻣﺮ ﻫﻢ در ﮐﺘﺎب ﻋﻠﻢ ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﺣﺴﻦ ﺧﺘﺎم ﺑﺤﺚ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ او »اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ ﮐﻪ در ﻏﯿﺎب ﺧﺪا ﻣﺮﺗﮑﺐ دزدي‪ ،‬ﺗﺠﺎوز و ﻗﺘﻞ ﻣﯽﺷﻮﯾﺪ‪ ،‬ﻧﺸﺎن دادهاﯾﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﺨﺼﯽ ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﻫﺴﺘﯿﺪ« و ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﺪت از ﺷﻤﺎ اﺣﺘﺮاز ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬ ‫از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ در ﺻﻮرت ﻋﺪم وﺟﻮد ﻧﻈﺎرت اﻻﻫﯽ ﻫﻤﭽﻨﺎن آدم ﺧﻮﺑﯽ‬ ‫ﻣﯽﻣﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎً زﯾﺮآب اﯾﻦ ادﻋﺎ را زدهاﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺧﻮب ﺑﻮدن‪ ،‬وﺟﻮد ﺧﺪا ﻻزم اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺷﮏ دارم‬ ‫ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدي از دﯾﻨﺪاران ﻓﮑﺮ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﻧﮕﯿﺰهﺷﺎن از ﺧﻮﺑﯽ ﮐﺮدن‪ ،‬وﺟﻮد ﺧﺪاﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ ادﯾﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻈﺎمﻣﻨﺪي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮔﻨﺎه ﺑﺸﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ اﯾﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻘﺪان ﻋﺰت ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﻢ اﮔﺮ ﺑﺎور ﺑﻪ ﺧﺪا ﻧﺎﮔﻬﺎن از ﺟﻬﺎن رﺧﺖ‬ ‫ﺑﺮﺑﻨﺪد‪ ،‬ﻫﻤﮕﯽ ﻣﺎ ﺑﺪل ﺑﻪ ﺑﻮاﻟﻬﻮسﻫﺎي ﺳﻨﮕﺪﻟﯽ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﺑﺪون ﻣﻬﺮ‪ ،‬ﻋﻄﻮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﯽ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﯿﺰي‬ ‫دﯾﮕﺮي ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪي ﻧﺎم ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ داﺳﺘﺎﯾﻔﺴﮑﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻈﺮي داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا در‬ ‫ﺑﺨﺸﯽ از ﮐﺘﺎب ﺑﺮادران ﮐﺎراﻣﺎزوف از ﻗﻮل اﯾﻮان ﮐﺎراﻣﺎزوف ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬ ‫»اﯾﻮان ﺑﻪ ﺗﻠﺨﯽ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﻓﺮد ﺑﻪ اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ ﻋﺸﻖ‬ ‫ورزد‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ وﺟﻮد دارد و ﺗﺎﮐﻨﻮن در ﺟﻬﺎن ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ وﺟﻮد ﻋﺸﻖ ﺳﺮاﺳﺮ ﻧﺎﺷﯽ از ﺑﺎور آدﻣﯽ ﺑﻪ ﻧﺎﻣﯿﺮاﯾﯽ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ‪ .‬او اﻓﺰود ﮐﻪ دﻗﯿﻘﺎً ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮدن ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ اﯾﻤﺎن آدﻣﯽ ﺑﻪ ﻧﺎﻣﯿﺮاﯾﯽ زاﯾﻞ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻋﺸﻖ‬ ‫ورزﯾﺪن را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن ﻧﯿﺮوي ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ ﺣﯿﺎت را ﺑﺮ زﻣﯿﻦ ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ از ﻣﯿﺎن‬ ‫ﻣﯽرود‪ .‬و ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬اﮔﺮ ﺣﯿﺎت ﺟﺎوداﻧﯽ در ﮐﺎر ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻣﺠﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺣﺘﯽ آدمﺧﻮاري‪ .‬و‬ ‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬اﻧﮕﺎر ﮐﻪ ﻫﻤﻪي اﯾﻨﻬﺎ ﮐﺎﻓﯽ ﻧﺒﻮده‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻓﺮدي‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺗﻮ و ﻣﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺪا و‬ ‫ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ﺧﻮد اﯾﻤﺎن ﻧﺪارﯾﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻓﻮراً ﺑﺪل ﺑﻪ ﺿﺪ ﻗﺎﻧﻮن دﯾﻦ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ آن اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪١١٤‬‬

‫ﺑﻪ ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ و ﺣﺘﯽ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود ﮐﻪ ارﺗﮑﺎب ﺟﻨﺎﯾﺖ را ذاﺗﯽ‪ ،‬ﻋﻘﻼﻧﯽ و ﺣﺘﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﮑﻮهﺗﺮﯾﻦ ﻋﻠﺖ وﺟﻮدي ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﺳﺎزد‪«.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻦ زﯾﺎده ﺳﺎدهدل ﺑﺎﺷﻢ ﮐﻪ ﻧﮕﺎهام ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺮﺷﺖ ﺑﺸﺮ ﮐﻤﺘﺮ از اﯾﻮان ﮐﺎراﻣﺎزوف‬ ‫ﮐﻠﺒﯽﻣﺴﻠﮑﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﯾﺎ ﻣﺎ واﻗﻌﺎ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﭘﻠﯿﺴﯽ ﻫﺴﺘﯿﻢ – ﭼﻪ ﺧﺪا و ﭼﻪ ﻧﺎﻇﺮي دﯾﮕﺮ – ﮐﻪ ﻣﺎ را از رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺧﻮدﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ و ﺟﻨﺎﯾﺘﮑﺎراﻧﻪ ﺑﺎز دارد؟‬ ‫ﻣﻦ ﻋﻤﯿﻘﺎً ﻣﺎﯾﻠﻢ ﺑﺎور ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﭼﻨﺎن ﻧﻈﺎرﺗﯽ ﻧﺪارم – و ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻫﻤﯿﻦﻃﻮر‪ ،‬ﺧﻮاﻧﻨﺪهي ﻋﺰﯾﺰ‪ .‬از‬ ‫ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺗﻀﻌﯿﻒ اﯾﻦ اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬ﮔﻮش ﺑﺴﭙﺎرﯾﻢ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪي ﺗﻮﻫﻢ زداي اﺳﺘﯿﻮن ﭘﯿﻨﮑﺮ ﮐﻪ‬ ‫رﺧﺪادﻫﺎي زﻣﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﭘﻠﯿﺲ ﻣﻮﻧﺘﺮآل اﻋﺘﺼﺎب ﮐﺮده ﺑﻮد در ﮐﺘﺎب ﻟﻮح ﺳﭙﯿﺪ‪ 154‬ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫»ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ در دﻫﻪي رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ‬

‫‪155‬‬

‫‪ ١٩۶٠‬ﻧﻮﺟﻮان ﺑﻮدم و در ﮐﺎﻧﺎداي ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻪ ﺻﻠﺢ و ﺻﻔﺎ‬

‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﺮدم‪ ،‬اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺨﯽ ﺑﻪ آﻧﺎرﺷﯿﺴﻢ ﺑﺎﮐﻮﻧﯿﻦ داﺷﺘﻢ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ اﺳﺘﺪﻻل واﻟﺪﯾﻦام ﻣﯽﺧﻨﺪﯾﺪم ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ اﮔﺮ روزي دوﻟﺖ اﺳﻠﺤﻪﻫﺎﯾﺶ را زﻣﯿﻦ ﺑﮕﺬارد‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺑﻪ ﮔﻨﺪ ﮐﺸﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽﻫﺎي‬ ‫ﻣﺘﻌﺎرض ﻣﺎ در ﺳﺎﻋﺖ ﻫﺸﺖ ﺻﺒﺢ ‪ ١٧‬اﮐﺘﺒﺮ ‪ ١٩۶٩‬ﺑﻪ آزﻣﻮن ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬در آن روز ﭘﻠﯿﺲ ﻣﻮﻧﺘﺮآل‬ ‫دﺳﺖ ﺑﻪ اﻋﺘﺼﺎب زد‪ .‬ﺗﺎ ﺳﺎﻋﺖ ‪ ١١:٢٠‬ﺻﺒﺢ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ دزدي ﺑﺎﻧﮏ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬ﺗﺎ ﻗﺒﻞ از ﻇﻬﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫ﻓﺮوﺷﮕﺎهﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ ﺷﻬﺮ از ﺗﺮس ﻏﺎرت ﺗﻌﻄﯿﻞ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ‪ ،‬راﻧﻨﺪﮔﺎن ﺗﺎﮐﺴﯽ ﮔﺎراژ‬ ‫ﮐﺮاﯾﻪي ﻟﯿﻤﻮزﯾﻦ را ﮐﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺴﺎﻓﺮﻫﺎي ﻓﺮودﮔﺎه رﻗﺎﺑﺖ داﺷﺖ ﺑﻪ آﺗﺶ ﮐﺸﯿﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﯾﮏ‬ ‫ﺗﯿﺮاﻧﺪاز از روي ﺑﺎم ﯾﮏ اﻓﺴﺮ ﭘﻠﯿﺲ ﻣﺤﻠﯽ را ﮐﺸﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﻮرش ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻫﺘﻞ و رﺳﺘﻮران ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪه‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﯾﮏ دزد را در ﻣﻨﺰلاش ﺳﻼﺧﯽ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺎ ﭘﺎﯾﺎن آن روز‪ ،‬ﺷﺶ ﺑﺎﻧﮏ را زده ﺑﻮدﻧﺪ؛‬ ‫ﺻﺪ ﻣﻐﺎزه ﻏﺎرت ﺷﺪه ﺑﻮد؛ دوازده آﺗﺶ ﺳﻮزي ﻋﻤﺪي رخ داده ﺑﻮد؛ ﺑﻪ ﻗﺪر ﭼﻬﻞ ﮐﺎﻣﯿﻮن ﺑﺎر ﺷﯿﺸﻪ از‬ ‫وﯾﺘﺮﯾﻦ ﻣﻐﺎزهﻫﺎ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﺷﺪ؛ و ﺳﻪ ﻣﯿﻠﯿﻮن داراﯾﯽ ﻣﺮدم ﺧﺴﺎرت دﯾﺪ؛ و ﺗﺎ ﻣﺴﺌﻮﻻن ﺷﻬﺮ ارﺗﺶ را ﻓﺮا‬ ‫ﻧﺨﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻮﻧﺘﺮآل روي آراﻣﺶ ﻧﺪﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ آزﻣﻮن ﻗﺎﻃﻊ ﺗﺠﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺮا زاﯾﻞ ﮐﺮد‪«.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻦ زﯾﺎدي ﺧﻮﺷﺒﯿﻦ ﺑﺎﺷﻢ ﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﻣﺎ ﺑﺮاي ﺧﻮب ﺑﻮدن ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﻧﻈﺎرت ﻧﺪارﯾﻢ‪ .‬اﮐﺜﺮﯾﺖ‬ ‫ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﻮﻧﺘﺮآل اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺑﻪ ﺧﺪا اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﺮا در ﻏﯿﺎب ﻣﻮﻗﺖ ﭘﻠﯿﺲ زﻣﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺗﺮس از ﺧﺪا‬ ‫‪١٥٤‬‬

‫‪The Blank Slate, Steven Pinker‬‬ ‫‪١٥٥‬‬ ‫در دﻫﻪ ﺷﺼﺖ ﻣﯿﻼدي‪ ،‬ﻧﺴﻞ ﺟﻮان ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ ﮐﻪ اوﺿﺎع ﺑﺪ دوران ﺟﻨﮓ و ﭘﯿﺶ از ﺟﻨﮓ را درك ﻧﮑﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اوﺿﺎع ﮐﻨﻮﻧﯽ را ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﺗﺤﻤﻞ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ‪ ،‬ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ اﻗﺘﺼﺎدي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داري و ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻏﺮﺑﯽ ﭼﻮن ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ در ذﻫﻦ ﺟﻮاﻧﺎن و داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﺳﻘﻮط ﮐﺮد و‬

‫آﻟﺘﺮﻧﺎﺗﯿﻮﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن آﻧﺎرﺷﯿﺴﻢ و ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﺻﻠﺢﺟﻮﯾﺎﻧﻪ ﺟﺎي آﻧﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺟﻨﺒﺶﻫﺎي اﻓﺮاﻃﯽ ﺿﺪﺟﻨﮓ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺪون ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﺎﻓﯽ‪ ،‬ﻧﮕﺎﻫﯽ‬ ‫ﻣﺜﺒﺖ از ﺷﻮروي و ﺑﻪ وﯾﮋه ﭼﯿﻦ ﻣﺎﺋﻮﯾﯽ رواج ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﺟﻨﺒﺶ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﭘﺎﻧﮏﻫﺎ و ﺳﯿﺎﻫﭙﻮﺳﺘﺎن در آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﺟﻨﺒﺶﻫﺎي ﺿﺪﺟﻨﮓ وﯾﺘﻨﺎم در ﮐﻞ ﺑﻠﻮك‬ ‫ﻏﺮب و ﺟﻨﺒﺶ داﻧﺸﺠﻮﯾﯽ ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪ 68‬در ﻓﺮاﻧﺴﻪ و ﺣﻮادث ﺗﻠﺨﯽ ﭼﻮن ﺗﺮور ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ )ﺟﺎن اف ﮐﻨﺪي‪ ،‬ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮ ﮐﯿﻨﮓ‪ ،‬ﻣﺎﻟﮑﻮم‬ ‫اﯾﮑﺲ( ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻗﻮل ﭘﯿﻨﮑﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻫﻪ‪ ،‬ﻟﻘﺐ رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ دﻫﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١١٥‬‬

‫ﺟﻠﻮي ﺗﺒﻬﮑﺎري آﻧﺎن را ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؟ آﯾﺎ اﻋﺘﺼﺎب ﭘﻠﯿﺲ ﻣﻮﻧﺘﺮآل ﻣﺜﺎل ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺧﯿﻠﯽ ﺧﻮﺑﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ آﯾﺎ واﻗﻌﺎ ﺑﺎور ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﺎ را ﺧﻮب ﻣﯽﺳﺎزد؟ ﺷﺎﯾﺪ ﺣﻖ ﺑﺎ اچ‪.‬ال ‪.‬ﻣ‪‬ﻨﮑ‪‬ﻦ ﮐﻠﺒﯽ ﻣﺴﻠﮏ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﯿﺮﺣﻤﺎﻧﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪» :‬ﻣﺮدم ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﻣﺎ ﺑﻪ دﯾﻦ ﻧﯿﺎز دارﯾﻢ‪ ،‬اﻣﺎ در واﻗﻊ ﻣﻨﻈﻮرﺷﺎن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﭘﻠﯿﺲ ﻧﯿﺎز دارﯾﻢ‪«.‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم ﻣﻮﻧﺘﺮآل در ﻏﯿﺎب ﭘﻠﯿﺲ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﺒﻬﮑﺎري ﻧﺰدهاﻧﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ ﻣﯽﺷﺪ اﮔﺮ ﻣﯽداﻧﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ‬ ‫آﯾﺎ ﻣﺮدﻣﺎن دﯾﻨﺪار ﻣﻮﻧﺘﺮآل ﮐﻤﺘﺮ از ﺑﯿﺪﯾﻨﺎن اﯾﻦ ﺷﻬﺮ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻏﺎرت و ﺧﺮاﺑﮑﺎري زدهاﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ؟‬ ‫ﭘﯿﺸﺒﯿﻨﯽ ﺧﺎم ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ درﺳﺖ ﻋﮑﺲ اﯾﻦ ﻗﻀﯿﻪ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ .‬اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﻃﻌﻨﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ‬ ‫ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ را در ﺳﻨﮕﺮﻫﺎي ﺧﻂ ﻣﻘﺪم ﺟﺒﻬﻪ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ ﮔﺮﭼﻪ ﺷﻮاﻫﺪم آن ﻗﺪر ﻗﻮي ﻧﯿﺴﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮي ﻗﻄﻌﯽ ﮐﻨﻢ ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﺘﺮي را در زﻧﺪانﻫﺎ ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ‪ .‬ﻣﻦ ﻣﺪﻋﯽ ﻧﯿﺴﺘﻢ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﺿﺮورﺗﺎً ﻣﻮﺟﺐ اﺧﻼﻗﯽﺗﺮ ﺷﺪن اﻧﺴﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ اوﻣﺎﻧﯿﺴﻢ– ﻧﻈﺎﻣﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ‬ ‫ﻣﻼزم ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ اﺳﺖ – ﻣﺤﺘﻤﻼً ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻋﻠﺖ دﯾﮕﺮ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ آن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ ﺳﻮﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﺎﻻﺗﺮ‪ ،‬ﻫﻮش ﺑﺎﻻﺗﺮ ﯾﺎ اﻧﺪﯾﺸﻪورزي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﮕﯽ ﺧﻨﺜﯽ ﮐﻨﻨﺪهي‬ ‫اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎي ﺟﻨﺎﯾﺘﮑﺎراﻧﻪاﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ دﯾﻨﺪاري ﻣﻼزم اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮدن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﻮاﻫﺪ ارﺗﺒﺎط ﻣﯿﺎن ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ و اﺧﻼق ﺑﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮي ﻗﺎﻃﻌﯽ ﻧﻤﯽاﻧﺠﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ داده ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺳﺎم ﻫﺮﯾﺲ‬ ‫در ﮐﺘﺎب ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫اﮔﺮﭼﻪ در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﺎ داﻧﺴﺘﻦ ﮔﺮاﯾﺶ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻓﺮد ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻗﻄﻊ در ﻣﻮرد دﯾﻨﺪاري او اﻇﻬﺎر‬ ‫ﻧﻈﺮ ﮐﺮد‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﺎﻟﺖﻫﺎي ﻗﺮﻣﺰ )ﺟﻤﻬﻮري ﺧﻮاه( ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﻔﻮذ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎر ﻗﺮﻣﺰ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ راﺑﻄﻪاي ﻗﻮي ﻣﯿﺎن ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎري ﻣﺴﯿﺤﯽ و ﺳﻼﻣﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﯿﻢ‬ ‫ﻋﻼﺋﻢ اﯾﻦ ﺳﻼﻣﺖ را در اﯾﺎﻻت ﻗﺮﻣﺰ ﺑﯿﺎﺑﯿﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬از ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺞ ﺷﻬﺮي ﮐﻪ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻧﺮخ‬ ‫ﺟﻨﺎﯾﺖ را دارﻧﺪ‪ ۶٢ ،‬درﺻﺪﺷﺎن در اﯾﺎﻻت آﺑﯽ )دﻣﻮﮐﺮات( واﻗﻊ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ ،‬و ‪ ٣٨‬درﺻﺪﺷﺎن در اﯾﺎﻻت‬ ‫ﻗﺮﻣﺰ )ﺟﻤﻬﻮري ﺧﻮاه(‪ .‬از ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺞ ﺷﻬﺮي ﮐﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺗﺮﯾﻦ ﺷﻬﺮﻫﺎي آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪،‬‬ ‫‪٧۶‬درﺻﺪﺷﺎن در اﯾﺎﻻت ﻗﺮﻣﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ‪ ٢۴‬درﺻﺪ در اﯾﺎﻻت آﺑﯽ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﺳﻪ ﺷﻬﺮ از ﭘﻨﺞ ﺷﻬﺮي ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻄﺮﻧﺎكﺗﺮﯾﻦ ﺷﻬﺮﻫﺎي آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ در اﯾﺎﻟﺖ ﭘﺮﻫﯿﺰﮔﺎر ﺗﮕﺰاس واﻗﻊ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬دوازده اﯾﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻧﺮخ دزدي را دارﻧﺪ ﻗﺮﻣﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎر اﯾﺎﻟﺖ از ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺞ اﯾﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻧﺮخ‬


‫‪١١٦‬‬

‫دزدي را دارﻧﺪ ﻗﺮﻣﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از ﺑﯿﺴﺖ و دو اﯾﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻧﺮخ ﻗﺘﻞ را دارﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻔﺪه اﯾﺎﻟﺖ ﻗﺮﻣﺰ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪156‬‬

‫اﺣﺘﻤﺎﻻ ﭘﮋوﻫﺶ ﻧﻈﺎم ﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺄﯾﯿﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ آﻣﺎري ﻣﯿﺎن دﯾﻨﺪاري و ﺗﺒﻬﮑﺎري ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬د‪‬ن‬

‫د‪‬ﻧ‪‬ﺖ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب ﺷﮑﺴﺘﻦ ﻃﻠﺴﻢ‬

‫‪157‬‬

‫ﺑﺪون اﺷﺎرهي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ﻫﺮﯾﺲ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ و ﺑﻪ ﮐﻨﺎﯾﻪ‬

‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬ ‫ﻻزم ﺑﻪ ذﮐﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭼﻨﺎن ﺑﺮ دﯾﻨﺪاران ﮔﺮان ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺆﺳﺴﺎت دﯾﻨﯽ را ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮاي رد‪ ‬راﺑﻄﻪي ﺗﺒﻬﮑﺎري ودﯾﻨﺪاري وا داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ...‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﻪ ﺿﺮس ﻗﺎﻃﻊ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ اﮔﺮ‬ ‫راﺑﻄﻪي اﯾﺠﺎﺑﯽ ﻣﻬﻤﯽ ﻣﯿﺎن رﻓﺘﺎر اﺧﻼﻗﯽ و ﮔﺮاﯾﺶ‪ ،‬ﮐﻨﺶ ﯾﺎ اﻋﺘﻘﺎد دﯾﻨﯽ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ ،‬آن راﺑﻄﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺣﺎل ﮐﺸﻒ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺆﺳﺴﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺸﺘﺎق ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﺪﻋﺎﻫﺎﯾﺸﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻧﺎن‬ ‫وﻗﺘﯽ ﭘﺎي ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﻌﺘﻘﺪاتﺷﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﺎن ﻣﯽآﯾﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺣﻘﯿﻘﺖ ﯾﺎب ﻋﻠﻢ ﺷﺎﯾﻖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻣﺎه‬ ‫ﮐﻪ ﻣﯽﮔﺬرد و ﭼﻨﯿﻦ راﺑﻄﻪاي ﮐﺸﻒ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻇﻦ ﻋﺪم وﺟﻮد آن ﻗﻮت ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫اﻏﻠﺐ ﻣﺮدم ﻋﺎﻗﻞ ﻗﺒﻮل دارﻧﺪ ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ در ﻏﯿﺎب ﭘﻠﯿﺲ ﻫﻢ ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﺑﻤﺎﻧﺪ ﺣﻘﯿﻘﯽﺗﺮ از اﺧﻼﻗﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﻋﺘﺼﺎب ﭘﻠﯿﺲ و ﯾﺎ ﺧﺎﻣﻮش ﺷﺪن دورﺑﯿﻦﻫﺎي ﻧﻈﺎرﺗﯽ رﺧﺖ ﺑﺮ ﺑﻨﺪد؛ ﺣﺎل ﭼﻪ ﻣﺮﮐﺰ‬ ‫ﮐﻨﺘﺮل اﯾﻦ دورﺑﯿﻦﻫﺎ واﻗﻌﯽ و در ادارهي ﭘﻠﯿﺲ ﺑﺎﺷﺪ و ﭼﻪ ﻣﺠﺎزي و در آﺳﻤﺎن ‪.‬اﻣﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ را ﮐﻪ "اﮔﺮ ﺧﺪاﯾﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﻮد زﺣﻤﺖ ﺑﺪﻫﯿﻢ و ﺧﻮب ﺑﺎﺷﯿﻢ؟" ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻠﺒﯽ‬ ‫ﻣﺴﻠﮑﺎﻧﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﻨﯿﻢ اﺧﻼﻗﯽ اﺻﯿﻞ ﺗﺮي از اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ اراﺋﻪ دﻫﺪ و در ﻗﺎﻟﺐ ﯾﮏ ﻣﺘﮑﻠﻢ ﺧﯿﺎﻟﯽ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺑﮕﻮﯾﺪ‪» :‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﺧﺪا اﻋﺘﻘﺎد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ارزش ﻣﻄﻠﻖ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ‬ ‫ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺣﺴﻦ ﻧﯿﺖ ﺑﺨﻮاﻫﯿﺪ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﮐﺎري‬

‫‪ ١٥٦‬آﻣﺮﯾﮑﺎ از ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬ﺑﻪ دو ﺑﺨﺶ ﻟﯿﺒﺮال و ﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎر ﺑﺨﺸﺒﻨﺪي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎران ﻫﻤﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎي ﻗﺪﯾﻤﯽﺗﺮ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽﺗﺒﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎناﻧﺪ‪ .‬اﯾﺎﻟﺖﻫﺎي ﻣﯿﺎﻧﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﮐﻤﺘﺮ در ﻣﻌﺮض ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺑﻮدهاﻧﺪ و از اﯾﻦ رو ﺳﻨﺘﯽﺗﺮ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺒﯽﺗﺮ و آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﺗﺮ‬ ‫ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪ .‬از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺑﯽاﻣﺎن ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ از دو ﺳﻮي ﺷﺮق و ﻏﺮب ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﺗﺎ در اﯾﺎﻟﺖﻫﺎي ﮐﺮاﻧﻪاي )ﺷﺮﻗﯽ و ﻏﺮﺑﯽ( ﺑﯿﻨﻨﺪه اﺧﺘﻼط‬ ‫ﭘﯿﺮوان ﻣﺬاﻫﺐ و واﺟﺪان ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺎي ﻣﺘﻨﻮع ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺐ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﮐﻪ در ﮐﻞ آﻣﺮﯾﮑﺎ در اﻗﻠﯿﺖ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺑﺮﺧﯽ اﯾﺎﻻت ﮐﺮاﻧﻪاي‪،‬‬ ‫در اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻨﻮع ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻣﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺮﻣﺶ و ﺗﺴﺎﻣﺢ ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ اﻧﺠﺎﻣﯿﺪه و از اﯾﻦ رو اﯾﻦ اﯾﺎﻻت‪ ،‬ﻟﯿﺒﺮالﺗﺮاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺰ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ اﺻﻮﻻ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎنﻫﺎ ﻣﺬﻫﺒﯽﺗﺮ و ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ ﺳﮑﻮﻻرﺗﺮاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺠﻤﻮع اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﺗﺎ ﻣﺎ ﺑﺎ دو آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺳﺮ و ﮐﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪.‬‬

‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﺎد آن ﻧﯿﻮﯾﻮرك ﯾﺎ ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ )اﯾﺎﻟﺖﻫﺎﯾﯽ ﻟﯿﺒﺮال و ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺪرن( اﺳﺖ و آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺳﻤﺒﻞ آن ﺗﮑﺰاس )اﯾﺎﻟﺘﯽ ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎر و ﺳﻨﺘﯽ(‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬دو ﺣﺰب ﺑﺰرگ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﺮاي آراي اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﯽ ﻣﺮدﻣﺎن اﯾﻦ دو ﮔﺮوه ﻧﻪﭼﻨﺪان ﺳﺎزﮔﺎر ﮐﯿﺴﻪ دوﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﺣﺰب دﻣﻮﮐﺮات ﮐﺎﻣﻼ ﺧﻮد را وﻗﻒ‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎي ﻟﯿﺒﺮال ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﺰب ﺟﻤﻬﻮريﺧﻮاه‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎي ﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎر ﻣﺘﻨﻔﺮ از ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﺟﻠﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪Breaking the Spell, Daniel Dennet‬‬

‫‪١٥٧‬‬


‫‪١١٧‬‬

‫ﺧﻮب اﺳﺖ و ﭼﻪ ﮐﺎري ﺑﺪ؟ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻘﻂ دﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﺧﻮﺑﯽ و ﺑﺪي را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﺑﺪون دﯾﻦ ﻣﺠﺒﻮرﯾﺪ ﺧﻮدﺗﺎن اﯾﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ را ﺑﺎري ﺑﻪ ﻫﺮ ﺟﻬﺖ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﯿﺪ«"‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ اﺧﻼﻗﯽ ﻓﺎﻗﺪ ﯾﮏ ﮐﺘﺎب ﻗﻮاﻋﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ اﺧﻼق دلﺑﺨﻮاﻫﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ اﺧﻼق ﻓﻘﻂ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ذوق و ﺳﻠﯿﻘﻪي ﻓﺮدي ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ادﻋﺎ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻧﮋادﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪاش‬ ‫ﻓﺮدي اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﻪي ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﻧﮕﺮشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ دﺳﺖ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺨﺼﯽ‬ ‫اﺧﻼق ﺧﻮد ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ .‬درﺳﺖ ﺑﺮﻋﮑﺲ اﯾﻨﺎن‪ ،‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن‪ ،‬ﯾﻬﻮدﯾﺎن و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺪﻋﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺮ‪،‬‬ ‫ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻄﻠﻘﯽ دارد‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ و ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﺑﻖ آن ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻣﻄﻠﻘﺎً ﺷﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﺘﯽ اﮔﺮ درﺳﺖ ﻣﯽﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺮاي اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮدن ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ وﺟﻮد ﺧﺪا ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ ،‬وﺟﻮد ﺧﺪا ﻣﺤﺘﻤﻞﺗﺮ‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﺪ ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻓﻘﻂ ﻣﻄﻠﻮبﺗﺮ ﻣﯽﺷﺪ اﻣﺎ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺤﺚ ﻓﻌﻠﯽﻣﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﺘﮑﻠﻢ ﺧﯿﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻧﯿﺎزي ﻧﺪارد‬ ‫ﺑﺮ ﻧﮑﺘﻪ ﭘﺎﻓﺸﺎري ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا ﺗﻨﻬﺎ اﻧﮕﯿﺰهي ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺪﻋﺎي او آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﮕﯿﺰهي‬ ‫ﻧﯿﮑﯽ ﮐﺮدن ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺪون ﺧﺪا ﻫﯿﭻ اﺳﺘﺎﻧﺪاردي ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي درﺑﺎرهي اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻪ ﮐﺎري‬ ‫ﺧﻮب اﺳﺖ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺧﻮﺑﯽ را ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻣﯿﻞ ﺧﻮد ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﺑﻖ‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺧﻮد ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ دﯾﻦ ﺑﺮﺧﻼف ﮔﯿﺮﯾﻢ ﻗﺎﻋﺪهي ﻃﻼﯾﯽ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﺑﻪ دﯾﻦ‬ ‫ﻣﻨﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد اﻣﺎ از اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﺮاود ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺗﻮأم ﺑﺎ ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺧﻮب‪ ،‬ﺧﻮب‬ ‫اﺳﺖ و ﺑﺪ‪ ،‬ﺑﺪ! و ﻣﺎ ﻧﺒﺎﯾﺪ وﻗﺖ ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﺰﺋﯽ ﻫﺪر دﻫﯿﻢ‪ ،‬و ﻣﺜﻼً ﺑﭙﺮﺳﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺴﯽ‬ ‫ﻣﺘﺤﻤﻞ رﻧﺞ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺘﮑﻠﻢ ﺧﯿﺎﻟﯽ ﻣﺎ ﻣﺪﻋﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻓﻘﻂ دﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺒﻨﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي در‬ ‫ﻣﻮرد اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮﺑﯽ و ﺑﺪي ﭼﯿﺴﺖ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ﺑﺎرز اﯾﻦ ﮐﻠﺒﯽﻣﺴﻠﮑﯽ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﺳﺨﻦ اچ‪.‬ال‪.‬ﻣ‪‬ﻨﮑ‪‬ﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ وﺟﺪان را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺻﺪاﯾﯽ دروﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﺴﯽ ﻣﺮاﻗﺐ ﻣﺎن اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪158‬‬

‫ﺑﺮﺧﯽ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬ﮐﻮﺷﯿﺪهاﻧﺪ اﺻﻮل ﻣﻄﻠﻖ اﺧﻼﻗﯽ را از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﯿﺮدﯾﻨﯽ اﺳﺘﻨﺘﺎج ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﺧﻮد ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ آدم دﯾﻨﺪاري ﺑﻮد‪ ،‬و در آن زﻣﺎﻧﻪ ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﺑﻮد اﻣﺎ ﮐﻮﺷﯿﺪ اﺧﻼق را‬ ‫ﺑﺮﭘﺎﯾﻪي وﻇﯿﻔﻪي ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ وﻇﯿﻔﻪ ﺑﻨﺎ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ وﻇﯿﻔﻪ در ﻗﺒﺎل ﺧﺪا‪ .‬ﺣﮑﻢ ﻣﻘﻮﻟﻪاي‬

‫‪159‬‬

‫ﻣﺸﻬﻮر او ﺑﻪ ﻣﺎ‬

‫ﺳﻔﺎرش ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي اﺻﻠﯽ ﻋﻤﻞ ﮐﻦ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﯽ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺨﻮاﻫﯽ ﮐﻪ آن اﺻﻞ‪ ،‬ﻗﺎﻋﺪهاي‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮل ﺷﻮد« اﯾﻦ اﺻﻞ در ﻣﻮرد دروغ ﮔﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﮐﺎرﺳﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ در‬ ‫آن ﻣﺮدم اﺻﻞ را ﺑﺮ دروغ ﮔﻔﺘﻦ ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ دروﻏﮕﻮﯾﯽ اﻣﺮي ﺧﻮب و اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ ١٥٨‬وودي آﻟﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪" :‬ﻣﻦ ﺑﺎور دارم ﮐﻪ ﯾﮏ ﭼﯿﺰي آن ﺑﺎﻻ ﻣﺮاﻗﺐ ﻣﺎﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺪﺑﺨﺘﺎﻧﻪ آن ﭼﯿﺰ‪ ،‬ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳﺖ!" ر‪.‬ب‬ ‫‪categorical imperative‬‬

‫‪١٥٩‬‬


‫‪١١٨‬‬

‫در ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬دروﻏﮕﻮﯾﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﻌﻨﺎي ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ‪ ،‬دروغ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ آن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﻫﻢ وﺟﻮد دارد‪ .‬اﮔﺮ ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ ﮐﻪ اﺻﻞ اﺧﻼﻗﯽ ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﮕﺎن ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫از آن ﭘﯿﺮوي ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬در ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻬﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮان دروﻏﮕﻮﯾﯽ را اﺻﻠﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﮐﺮد‪ ،‬ﭼﺮا‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ اﺻﻞ از ﻣﻌﻨﺎ ﺗﻬﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ دروﻏﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺻﻞ زﻧﺪﮔﯽ‪ ،‬ذاﺗﺎً ﻧﺎاﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪ .‬در‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠّﯽﺗﺮ‪ ،‬ﻓﺮد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮدﺧﻮاﻫﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎدهي اﻧﮕﻞوار از ﻧﯿﺎت ﺧﯿﺮ دﯾﮕﺮان را ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻓﺮدي ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﻨﺪد‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ آرزو ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﮕﺎن ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎدهي اﻧﮕﻞوار را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺻﻞ اﺧﻼﻗﯽ‬ ‫ﺧﻮد ﺑﺮﮔﺰﯾﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن ﺻﻮرت‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺰﺑﺎﻧﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﻮان اﻧﮕﻞ او ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﮑﻢ ﮐﺎﻧﺘﯽ در ﻣﻮرد راﺳﺘﮕﻮﯾﯽ و ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﮐﺎرﺳﺎز اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺘﻮان اﯾﻦ‬ ‫ﺣﮑﻢ را ﺑﻪ ﮐﻞ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺗﺴﺮّي داد‪ .‬ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﺣﮑﻢ ﮐﺎﻧﺘﯽ‪ ،‬آدم وﺳﻮﺳﻪ ﻣﯽﺷﻮد اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎي ﻣﺘﮑﻠﻢ‬ ‫ﺧﯿﺎﻟﯽ را ﺑﭙﺬﯾﺮد ﮐﻪ اﺻﻮل ﻣﻄﻠﻖ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از دﯾﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﻫﻤﻮاره ﺧﻄﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﺑﯿﻤﺎر ﻻﻋﻼج را ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﺗﻘﺎﺿﺎي ﺧﻮد او رﻫﺎ ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﻤﯿﺮد؟ آﯾﺎ ﻫﻤﻮاره ﺧﻄﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﻤﺠﻨﺲ ﺧﻮد‬ ‫ﻋﺸﻖورزي ﮐﻨﯿﻢ؟ آﯾﺎ ﻫﻤﻮاره ﺧﻄﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﯿﻨﯽ را ﺑﮑﺸﯿﻢ؟ ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﻪي اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺜﺒﺖ‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ارزشﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﻣﻄﻠﻖﺷﺎن اﯾﻦ ﮐﺎرﻫﺎ ﻫﻤﻮاره ﺧﻄﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﭘﺬﯾﺮاي ﺑﺤﺚ و‬ ‫اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺳﺮ اﯾﻦ اﺻﻮل ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﮐﺲ را ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺮاتﺷﺎن ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺴﺘﺤﻖ ﻣﺮگ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي‬ ‫ﻣﺠﺎزي ﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﭼﻨﺎن ﮐﻪ در ﻓﺼﻞ ﺑﻌﺪ ﺧﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼق ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﺨﺼﺺﺷﺎن در اﻧﺪﯾﺸﯿﺪن ﺑﻪ ﺧﻮب و ﺑﺪ اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﺷﯿﻮاي راﺑﺮت ﻫﯿﻨﺪ اﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﺗﻮاﻓﻖ‬ ‫دارﻧﺪ ﮐﻪ "ﻧﮕﺮشﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﮐﻪ ﺿﺮورﺗﺎً ﺣﺎﺻﻞ ﺧﺮد ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﺮدﭘﺴﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪".‬‬ ‫ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن اﺧﻼق را ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎر ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪي ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در ﻋﺮﺻﻪي ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻋﻤﺪﺗﺎً آﻧﻬﺎ‬ ‫را ﺑﻪ دو ﮔﺮوه "ﺑﺎﯾﺎ ﺷﻨﺎﺳﺎن"‬

‫‪160‬‬

‫)ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺎﻧﺖ( و "ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮاﯾﺎن"‬

‫‪161‬‬

‫)از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺎﯾﺪهﮔﺮاﯾﺎﻧﯽ‬

‫‪162‬‬

‫ﻣﺎﻧﻨﺪ‬

‫ﺟﺮﻣﯽ ﺑﻨﺘﺎم( ﺗﻘﺴﯿﻢﺑﻨﺪي ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺎﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﺎم ﺧﯿﺎلاﻧﮕﯿﺰي اﺳﺖ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎور ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯿﺎت‬ ‫ﻣﺴﺘﻠﺰم ﭘﯿﺮوي از ﻗﻮاﻋﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي دﻗﯿﻖ ﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺎﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻋﻠﻢ ﺷﻨﺎﺧﺖ وﻇﺎﯾﻒ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫واژه از رﯾﺸﻪي ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي "آﻧﭽﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﻪ اﺳﺖ" ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﯾﺎﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻌﺎدل ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫ﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮاي اﻏﻠﺐ ﻣﻘﺎﺻﺪ ﻣﺎ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﻪ درﺑﺎره دﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺗﺪﻗﯿﻖ‬ ‫ﺗﻤﺎﯾﺰ اﯾﻦ دو ﻧﮕﺮش ﻧﺪارﯾﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﺎور ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﯾﺎن‪ ،‬ﺧﻮب و ﺑﺪ ﻣﻄﻠﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺮاي ﺧﻮب ﯾﺎ ﺑﺪ داﻧﺴﺘﻦ‬ ‫اﻣﺮي ﻫﯿﭻ ﻧﯿﺎزي ﻧﺪارﯾﻢ ﺗﺎ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي آن اﻣﺮ رﺟﻮع ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮاﯾﺎن اﻣﺎ‪ ،‬ﻋﻤﻠﮕﺮاﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪاﻧﺪ‬ ‫‪١٦٠‬‬

‫‪deontologists‬‬ ‫‪consequentialists‬‬ ‫‪١٦٢‬‬ ‫‪Utilitarians‬‬ ‫‪١٦١‬‬


‫‪١١٩‬‬

‫ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮدن ﮐﻨﺶﻫﺎ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮﭘﺎﯾﻪي ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي آﻧﻬﺎ ﻓﻬﻤﯿﺪ‪ .‬ﯾﮏ رواﯾﺖ از ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮاﯾﯽ‪ ،‬ﻓﺎﯾﺪه‬ ‫ﮔﺮاﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﯾﺪه ﮔﺮاﯾﯽ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﻧﺎمﻫﺎي ﺑﻨﺘﺎم‪ ،‬ﺟﯿﻤﺰ ﻣﯿﻞ و ﭘﺴﺮش‪ ،‬ﺟﺎن اﺳﺘﻮارت ﻣﯿﻞ ﻋﺠﯿﻦ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﻏﻠﺐ ﻓﺎﯾﺪهﮔﺮاﯾﯽ را در ﺷﻌﺎر ﺳﻮءﺗﻔﺎﻫﻢ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﺑﻨﺘﺎم ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ‬ ‫ﺷﺎدﮐﺎﻣﯽ ﺑﺮاي ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺴﺎن‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎد اﺧﻼﻗﯿﺎت و ﻗﺎﻧﻮنﮔﺬاري اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫ﻫﻤﻪي ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽﻫﺎ ﻣﻨﺘﺞ از دﯾﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر دﺷﻮار ﺑﺘﻮان ﺑﺪون ﻣﺒﻨﺎي دﯾﻨﯽ از‬ ‫ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ دﻓﺎع ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ رﻗﯿﺒﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﺮاي دﯾﻦ ﺳﺮاغ دارم ﻣﯿﻬﻦ ﭘﺮﺳﺘﯽ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫وﯾﮋه در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ‪ ،‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل ﻟﻮﺋﯿﺲ ﺑﻮﻧﻮﺋﻞ‪ ،‬ﻓﯿﻠﻤﺴﺎز ﺳﺮﺷﻨﺎس اﺳﭙﺎﻧﯿﺎﯾﯽ‪» :‬ﺧﺪا و ﻣﯿﻬﻦ ﺗﯿﻢ‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮي را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪي رﮐﻮردﻫﺎي ﺳﺮﮐﻮب و ﺧﻮﻧﺮﯾﺰي را ﻣﯽﺷﮑﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺳﺮﺑﺎزﮔﯿﺮي ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﮑﯽ ﺑﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﺣﺲ ﻣﯿﻬﻦ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن اﺳﺖ‪ .‬در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫اول‪ ،‬زﻧﺎن ﭘﺮﻫﺎي ﺳﻔﯿﺪي ﺑﻪ ﻣﺮدان ﺟﻮاﻧﯽ ﮐﻪ ﻟﺒﺎس رزم ﻧﭙﻮﺷﯿﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﯽدادﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﻪ‪:‬‬ ‫»اوه‪ ،‬ﻣﺎ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺷﻤﺎ را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﯿﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮوﯾﺪ‪ .‬ﺑﺮوﯾﺪ و ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﺎدﺷﺎه و‬ ‫ﮐﺸﻮرﺗﺎن ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ ﻧﺒﺮد ﮐﻨﯿﺪ‪«.‬‬ ‫ﻣﺮدم‪ ،‬ﻣﻌﺘﺮﺿﺎن ﺑﻪ ﺟﻨﮓ را‪ ،‬ﺣﺘﯽ آﻧﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﺳﺎﮐﻦ ﮐﺸﻮر دﺷﻤﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮار ﺷﻤﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯿﻬﻦﭘﺮﺳﺘﯽ ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻣﻄﻠﻖ ﺷﻤﺮده ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬ﻓﺮد دﺷﻮار ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﺗﺮ از ﺷﻌﺎر ﯾﮏ ﺳﺮﺑﺎز ﺣﺮﻓﻪاي‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ »ﺟﺎﻧﻢ ﻓﺪاي ﻣﯿﻬﻦ‪ ،‬ﭼﻪ ﺧﻮب ﺑﺎﺷﺪ ﭼﻪ ﺑﺪ«‪ ،163‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﺷﻌﺎر ﻓﺮد را وا ﻣﯽدارد ﺗﺎ ﻫﺮ‬

‫ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﮐﺸﻮرش دﺷﻤﻦ ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﻧﮕﺮش ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮا ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد رأي ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﺟﻨﮓ دﻫﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ ﺟﻨﮓ ﺷﺮوع ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﯿﻬﻦﭘﺮﺳﺘﯽ ﻣﻄﻠﻖﮔﺮا ﺑﺎ ﻫﻤﺎن‬ ‫ﺷﺪت و ﺣﺪ‪‬ت ﻋﺼﺒﯿﺖ دﯾﻨﯽ وارد ﻋﻤﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ‪ ،‬ﺳﺮﺑﺎزي ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮا را ﺑﻪ‬ ‫دﺳﺘﻮر ﻣﺎﻓﻮق ﺗﺮﺟﯿﺢ دﻫﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ دادﮔﺎه ﺻﺤﺮاﯾﯽ و ﺣﺘﯽ ﺣﮑﻢ اﻋﺪام ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺳﮑﻮي ﭘﺮش اﯾﻦ ﺑﺤﺚ درﺑﺎرهي ﻓﻠﺴﻔﻪي اﺧﻼق ﯾﮏ ﻣﺪﻋﺎي ﻓﺮﺿﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ آن‪ ،‬ﺑﺪون‬ ‫ﺧﺪا اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻧﺴﺒﯽ و دﻟﺒﺨﻮاﻫﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﮐﺎﻧﺖ و دﯾﮕﺮ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﺑﺎﯾﺎﺷﻨﺎس‪ ،‬و ﮔﺬﺷﺘﻪ از‬ ‫ﻋﺼﺒﯿﺖ ﻣﯿﻬﻦﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ‪ ،‬در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد ﻣﻨﺸﺎء ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﯾﮏ ﺟﻮر ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫اﺗﻮرﯾﺘﻪاي وراي وﺛﻮق ﺗﺎرﯾﺨﯽاش ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﭘﯿﺮوان ﻣﺘﻮن ﻣﻘﺪس ﮐﻮﭼﮏﺗﺮﯾﻦ ﺗﺮدﯾﺪي در‬ ‫ﻣﻮرد ﻣﻨﺸﺎءﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﺘﻮن ﻣﻘﺪسﺷﺎن ﺑﻪ ﺧﻮد راه ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﻓﺼﻞ ﺑﻌﺪ ﻧﺸﺎن ﺧﻮاﻫﺪ داد ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺪﻋﯽ اﺧﺬ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺧﻮد از ﻣﺘﻮن ﻣﻘﺪس ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﻋﻤﻞ وﻗﻌﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺘﻮن ﻧﻤﯽﻧﻬﻨﺪ‪.‬‬

‫‪ ١٦٣‬ﺧﻮاﻧﻨﺪه اﯾﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﺷﻌﺎر را ﺑﺎ اﻧﺪﮐﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﺷﻨﯿﺪه‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٢٠‬‬

‫ﻓﺼﻞ‪4‬‬

‫»ﮐﺘﺎب ﺧﻮب« و روح زﻣﺎﻧﻪ ﺑﺮاي اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺗﻐﯿﯿﺮﭘﺬﯾﺮ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻫﺮﮔﺰ ﺷﺮّي را ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ و ﺑﺎ ﺧﺮﺳﻨﺪي ﻧﻤﯽآﻓﺮﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ از روي اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﺧﻮﯾﺶ‪.‬‬ ‫»ﺑِﻠ‪‬ﺰ ﭘﺎﺳﮑﺎل«‬

‫دﯾﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻫﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺷﺎن اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ دﯾﻦ و ﺑﺪون دﯾﻦ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن اﻧﺴﺎنﻫﺎي ﻧﯿﮏ‪ ،‬ﮐﺎرﻫﺎي ﻧﯿﮏ و‬ ‫اﻧﺴﺎنﻫﺎي ﺷﺮ ﮐﺎرﻫﺎي ﺷﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ اﯾﻦ دﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺧﻮب را ﺑﻪ ﮐﺎرﻫﺎي ﺷﺮ واﻣﯽدارد‪.‬‬ ‫»اﺳﺘﯿﻮ واﯾﻨﺒﺮگ – ﺑﺮﻧﺪهي ﻧﻮﺑﻞ ﻓﯿﺰﯾﮏ«‬

‫ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺻﺪ ﺻﺪ ﻣﯽﮐﺸﺪ و دﯾﻦ ﻫﺰار ﻫﺰار‬ ‫»ﺳﯿﻦ اوﮐﺎزي«‬

‫ﺑﻪ دو ﺷﯿﻮه ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺘﻮن ﻣﻘﺪس را ﻣﺒﻨﺎي اﺧﻼق و ﻗﻮاﻋﺪ زﻧﺪﮔﯽ ﻗﺮار داد‪ .‬ﯾﮑﯽ آﻣﻮزهﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺘﻮن اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ده ﻓﺮﻣﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﺠﺎدﻟﻪﻫﺎي ﺣﺎد‪‬ي در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺷﯿﻮهي دوم‪،‬‬ ‫ﺳﺮﻣﺸﻖﮔﯿﺮي اﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪا ﯾﺎ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﻘﺪس دﯾﮕﺮي ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ اﻣﺮوزي‪ ،‬اﻟﮕﻮ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﻫﺮ‬ ‫دوي اﯾﻦ ﺷﯿﻮهﻫﺎ اﮔﺮ ﺳﺨﺖﮐﯿﺸﺎﻧﻪ ﭘﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺎمﻫﺎﯾﯽ اﺧﻼﻗﯽ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻫﺮ آدم‬ ‫ﻣﺪرن ﻣﺘﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﭼﻪ ﻏﯿﺮﻣﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﺆدﺑﺎﻧﻪ‪ ،‬زﻧﻨﺪهاﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺼﺎف داد ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‪ 164‬ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪاي ﺷﺮﯾﺮاﻧﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺻﺮﻓﺎً‬

‫ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان از ﯾﮏ ﺟ‪‬ﻨﮓ ﺳﺮﻫﻢﺑﻨﺪي ﺷﺪه و ﺣﺎوي ﻣﺘﻮن‬ ‫ﻧﺎﻫﻤﺨﻮان اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺖ‪ .‬ﻣﺘﻮﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺻﺪﻫﺎ ﻣﺆﻟﻒ‪ ،‬ﻣﺼﺤﺢ و ﻧﺴﺨﻪﻧﻮﯾﺲ ﻧﺎﺷﻨﺎس‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻪ ﻣﺎ‬ ‫‪ ١٦٤‬ﻣﻨﻈﻮر‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ‪ +‬ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﺮﺟﻢ اﯾﺮاﻧﯽ در اﯾﻨﺠﺎ ﯾﺎ اﺷﺘﺒﺎه ﮐﺮده و ﯾﺎ دﻗﺖ را ﻓﺪاي ﺷﻬﺮت ﮐﺮده ﮐﻪ از‬ ‫واژه اﻧﺠﯿﻞ ﺑﻬﺮه ﺑﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﻨﻈﻮر داوﮐﯿﻨﺰ ﮐﻞ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﭼﻮن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﯾﮏ اﺷﺘﺒﺎه ﺑﺰرگ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮد ﻗﺮآن ﺑﺮﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن را اﻧﺠﯿﻞ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﺗﺮﺟﯿﺢ داده واژه اﻧﺠﯿﻞ را ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﻏﻠﻂ اﺳﺖ ﭼﻮن‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر داوﮐﯿﻨﺰ ﮐﻞ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ ﻧﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻧﺠﯿﻞ ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢ‪ .‬ﻣﻦ آﻧﺮا در ﮐﻞ ﮐﺘﺎب اﺻﻼح ﮐﺮدم‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٢١‬‬

‫ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢﺷﺎن و ﻧﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮدﺷﺎن ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ در ﺧﻼل ﻧُﻪ ﻗﺮن ﺗﺮﮐﯿﺐ‪ ،‬ﺗﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ و‬ ‫ﭘﯿﭽﺎﻧﺪه ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﻪ ﺷﮑﻞ اﻣﺮوزي ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪165‬‬

‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻗﺪري از ﻏﺮﺑﺖ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﺷﻮرﺑﺨﺘﺎﻧﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺳﻠﺤﺸﻮر‬

‫ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب ﻏﺮﯾﺐ را ﻣﻨﺒﻊ ﻻﯾﺰال ﻗﻮاﻋﺪ و اﺧﻼﻗﯿﺎت زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل اﺳﻘﻒ ﺟﺎن ﺷﺒﻠﯽ‬

‫اﺳﭙﺎﻧﺞ‪ ،‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺧﻮد را ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﺑﻨﺎ ﮐﻨﻨﺪ ﯾﺎ آن را‬

‫ﻧﺨﻮاﻧﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺧﻮاﻧﺪهاﻧﺪ و ﻧﻔﻬﻤﯿﺪهاﻧﺪ‪ .‬اﺳﻘﻒ اﺳﭙﺎﻧﺞ در ﮐﺘﺎب ﮔﻨﺎﻫﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‪ ،166‬ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﺑﺮ‬

‫اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﻧﮕﺸﺖ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ‪ .‬در ﺿﻤﻦ‪ ،‬ﺧﻮد اﺳﻘﻒ اﺳﭙﺎﻧﺞ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﻧﯿﮑﻮﯾﯽ اﺳﺖ از اﺳﻘﻒﻫﺎي ﻟﯿﺒﺮاﻟﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎورﻫﺎﯾﺸﺎن ﭼﻨﺎن ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻗﺎﻃﺒﻪي ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ ﻗﺎﺑﻞ درك‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﻤﺘﺎي ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽ او‪ ،‬رﯾﭽﺎرد ﻫﺎﻟﻮوي‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ ﻋﻨﻮان اﺳﻘﻒ ادﯾﻨﺒﻮرگ ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺧﻮد‬ ‫را ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﺎزﯾﺎﻓﺖ ﺷﻮﻧﺪه ﺧﻮاﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ در ادﯾﻨﺒﻮرگ ﺑﺤﺜﯽ ﺑﺎ او داﺷﺘﻢ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ ازﮔﯿﺮاﺗﺮﯾﻦ‬ ‫و اﻟﻬﺎمﺑﺨﺶﺗﺮﯾﻦ ﮔﻔﺘﮕﻮﻫﺎﯾﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن داﺷﺘﻪام‪.‬‬

‫ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ‬

‫ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﺑﺎ ﺳ‪‬ﻔﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در آﻧﺠﺎ داﺳﺘﺎن ﻧﻮح‪ ،‬دوﺳﺖداﺷﺘﻨﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬ ‫داﺳﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ از اﺳﻄﻮرهاي ﺑﺎﺑﻠﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم اوﺗﺎ‪ -‬ﻧﭙﯿﺘﯿﺴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺧﻮد آن از اﺳﻄﻮرهﺷﻨﺎﺳﯽ ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي‬ ‫ﮐﻬﻦﺗﺮ دﯾﮕﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪167‬‬

‫اﻓﺴﺎﻧﻪي ﺣﯿﻮاﻧﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺸﺘﯽ ﻣﯽروﻧﺪ و دو ﺑﻪ دو ﺟﻔﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫داﺳﺘﺎن ﻧﻮح از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮﺧﻮرﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺪا ﺑﺨﺶ ﮐﻮﭼﮑﯽ از اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ را ﻧﺠﺎت ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬او ﺑﻪ ﺟﺰ ﯾﮏ‬ ‫‪ ١٦٥‬اﯾﻦ ‪ 9‬ﻗﺮﻧﯽ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺪان اﺷﺎره دارد از ﺳﺪه ﭘﻨﺠﻢ ﭘﯿﺶ از ﻣﯿﻼد ﺗﺎ ﺳﺪه ﭼﻬﺎرم ﻣﯿﻼدي اﺳﺖ‪ .‬در ﻋﺼﺮ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺑﺎ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺧﺸﺎﯾﺎرﺷﺎ‬ ‫و اردﺷﯿﺮ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﺗﺪوﯾﻦ ﺷﺪ‪ .‬در ﺧﻮد ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﺑﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺗﺪوﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﯾﻬﻮد ﺑﺎ ﻧﻈﺎرت دوﻟﺖ اﯾﺮان‪ ،‬اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻬﺪ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ در ﺳﺪه ﻫﺎي ﯾﮑﻢ ﺗﺎ ﭼﻬﺎرم ﻣﯿﻼدي ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮔﻤﻨﺎم و در زﻣﺎن و ﻣﮑﺎنﻫﺎﯾﯽ ﻧﻪ ﭼﻨﺪان ﻣﻌﻠﻮم و ﺑﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎﯾﯽ ﻣﺘﻨﻮع ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪ و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺘﻮر دوﻟﺖ رم در ﺳﺪه ﭼﻬﺎرم ﻣﯿﻼدي در ﯾﮏ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻻﺗﯿﻦ ﮔﺮد آﻣﺪ‪ .‬اوﺳﺘﺎ‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ وﺿﻌﯽ دارد‪ .‬از دوران‬ ‫ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺗﺎ دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺘﻮﻧﯽ ﻣﺘﻨﻮع از ﻧﻈﺮ ﺳﺒﮏ و ﻣﻀﻤﻮن وﻟﯽ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ زﺑﺎن‪ ،‬ﮔﺮد آﻣﺪه و اوﺳﺘﺎ را ﺗﺸﮑﯿﻞ دادﻧﺪ‪" .‬ودا"ﻫﺎ ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﻘﺪس ﻫﻨﺪوﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺮآن از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻣﻘﺪس اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪١٦٦‬‬

‫‪The Sins of Scripture, Bishop John Shebly Spong‬‬ ‫‪١٦٧‬‬ ‫در ﺣﻔﺎريﻫﺎي ﺑﺎﺑﻞ‪ ،‬ﻣﺘﻨﯽ ﺳﻮﻣﺮي ﺑﻪ ﻧﺎم ﮔﯿﻠﮕﻤﺶ ﯾﺎﻓﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ‪ 4000‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﺑﻮد‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ‪ 1500‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از ﺗﺪوﯾﻦ ﺗﻮرات در زﻣﺎن‬

‫ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ و ‪ 800‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از ﻣﻮﺳﯽ ﮐﻪ ﺗﻮرات ﺑﻪ او وﺣﯽ ﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ اﺳﺘﻮره ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺎﺟﺮاي ﺗﻮﻓﺎن اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ و ﮐﺎﻣﻼ ﻧﺸﺎن‬

‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺎن دﯾﺮﺗﺮ از دﯾﮕﺮ اﻗﻮام اﯾﻦ اﺳﺘﻮره را ﺑﺮداﺷﺖ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن اﻗﻮام آرﯾﺎﯾﯽ ﻧﯿﺰ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺗﻮﻓﺎنﻫﺎي ﭼﻨﯿﻨﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﻓﺎن‬ ‫وﯾﺸﻨﻮ و ﺗﻮﻓﺎن ﺟﻤﺸﯿﺪ وﺟﻮد دارد‪ .‬ﻣﺜﻼ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺑﻪ ﺟﺎي اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺸﺘﯽ ﺑﺴﺎزد‪ ،‬ﯾﮏ دژ اﺳﺘﻮار ﺳﺎﺧﺖ و ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن را در آن‬ ‫ﮔﺮد آورد‪ .‬ﺷﮕﻔﺘﺎ ﮐﻪ اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻫﺮ اﯾﺮاﻧﯽ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﺟﻤﺸﯿﺪ را ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ‪ ،‬ﻟﺬت ﻣﯽﺑﺮد و ﺑﻪ آن ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﯾﮏ داﺳﺘﺎن از ﺟﻨﺲ ﻫﺮي ﭘﺎﺗﺮ و ارﺑﺎب ﺣﻠﻘﻪﻫﺎ‬ ‫ﻣﯽﻧﮕﺮد‪ .‬وﻟﯽ وﻗﺘﯽ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﻧﻮح ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﭼﻮن در ﺗﻮرات و ﻗﺮآن آﻣﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺤﺾ ﺗﺼﻮر ﻣﯽﺷﻮد! ر‪.‬ب‬


‫‪١٢٢‬‬

‫ﺧﺎﻧﻮاده )ﺧﺎﻧﻮاده ﻧﻮح( ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺮدم از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﻮدﮐﺎن را ﻏﺮق ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﯽﮔﻨﺎه و ﺣﺘﺎ ﺣﯿﻮاﻧﺎت‬ ‫ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن ﺑﻪ اﻋﺘﺮاض ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺳ‪‬ﻔﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ را دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ ﺗﺎرﯾﺨﯽ‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢ‪ .‬ﺣﺮف ﻣﻦ ﻫﻢ دﻗﯿﻘﺎ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ! ﻣﺎ ﮐﺪام ﺗﮑﻪ از ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس را ﺑﺮدارﯾﻢ و ﺑﺎور ﮐﻨﯿﻢ؟ ﮐﺪام‬ ‫ﺗﮑﻪ از آن ﻧﻤﺎدﯾﻦ و ﺳﻤﺒﻠﯿﮏ ﻧﯿﺴﺖ؟ ﭼﻨﯿﻦ ﮔﺰﯾﻨﺶ و اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺳﻠﯿﻘﻪاي و ﺷﺨﺼﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬و ﻫﯿﭻ‬ ‫اﺳﺎﺳﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺧﻼف ﺳﻔﺴﻄﻪي ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن ﯾﮏ ﻋﺪد ﺗﮑﺎن دﻫﻨﺪه از ﻣﺮدﻣﺎن ﻫﻨﻮز ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫داﺳﺘﺎن ﻧﻮح را ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس آﻣﺎر ﮔﺎﻟﻮپ ﺣﺪود ‪ 50‬درﺻﺪ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪﮔﺎن در آﻣﺮﯾﮑﺎ و‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯽﺷﮏ ﺑﺴﯿﺎري از روﺣﺎﻧﯿﻮن آﺳﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺳﻮﻧﺎﻣﯽ ﺳﺎل ‪ 2004‬را ﻧﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺣﺮﮐﺖ ﺗﮑﺘﻮﻧﯿﮑﯽ‬ ‫ﭘﻮﺳﺘﻪي زﻣﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﮔﻨﺎﻫﺎن ﺑﺸﺮ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪168‬‬

‫ﺑﺮﺧﯽ از ﺷﺮابﺧﻮاري و رﻗﺺ در ﮐﺎﺑﺎره ﺳﺨﺖ‬

‫ﮔﻔﺘﻨﺪ و ﺑﺮﺧﯽ ﺷﮑﺴﺘﻦ اﺣﮑﺎم ﻣﺴﺨﺮه ﺷﻨﺒﻪ )روز ﻣﻘﺪس ﯾﻬﻮدﯾﺎن( را دﻟﯿﻞ داﻧﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻄﻮر ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﺳﺮزﻧﺶ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻏﺮق در داﺳﺘﺎن ﻧﻮحاﻧﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺟﺰ ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﻘﺪس‪ ،‬ﺟﺎﻫﻞ؟ ﻫﻤﻪ ﺗﺤﺼﯿﻼت آﻧﻬﺎ ﺑﺪﯾﻨﺠﺎ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﻓﺠﺎﯾﻊ را ﺑﻪ دﻟﯿﻞ رﻓﺘﺎر ﺑﺸﺮ و ﻣﮑﺎﻓﺎﺗﯽ ﺑﺮاي‬ ‫ﺟﻨﺎﯾﺎﺗﺶ ﺑﺪاﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ راﺳﺘﯽ ﭼﺮا ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد ﺧﺪاﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﺑﯽﮐﺮان ﻗﺎدر ﺑﻪ آﻓﺮﯾﻨﺶ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ از‬ ‫ﺟﻨﺎﯾﺖﻫﺎي اﻧﺴﺎنﻫﺎي ﺑﯽﻣﻘﺪار‪ ،‬دﻟﮕﯿﺮ و ﻣﺘﺎﺛﺮ ﺷﻮد؟ اﯾﻦ ﻣﺎ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮدﻣﺎن ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺘﺒﺎري‬ ‫دادهاﯾﻢ‪ .‬و ﺑﺎ اﻏﺮاق ﻓﺮاوان‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻫﺎن ﺧﻮد اﻫﻤﯿﺘﯽ ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ ﺑﺨﺸﯿﺪهاﯾﻢ‪.‬‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪاي ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ ﺑﺎ ﮐﺸﯿﺶ ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺑﺮي‪ ،‬ﻓﻌﺎل ﺿﺪ ﺳﻘﻂﺟﻨﯿﻦ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪي آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‬ ‫داﺷﺘﻢ‪ ،‬از او ﭘﺮﺳﯿﺪم ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ا‪‬و‪‬ﻧﺠﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﭼﻮن ﺗﻤﺎﯾﻼت ﺟﻨﺴﯽ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻋﻤﯿﻖ دارﻧﺪ؟ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎ در زﻧﺪﮔﯽ دﯾﮕﺮان دﺧﺎﻟﺘﯽ ﻧﺪارد‪ .‬ﭘﺎﺳﺦ او ﻃﻮري ﺑﻮد‬ ‫اﻧﮕﺎر ﮐﻪ دارد از ﺧﻮد دﻓﺎع ﻣﯽﮐﻨﺪ! او ﮔﻔﺖ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺑﯽﮔﻨﺎه در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮاﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﺧﺪا‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺷﻬﺮي ﮐﻪ ﻣﺤﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﮔﻨﺎﻫﮑﺎران اﺳﺖ را ﻣﺠﺎزات ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺮ و ﺧﺸﮏ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﯽﺳﻮزﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 2005‬ﺷﻬﺮ زﯾﺒﺎي ﻧﯿﻮاورﻟﯿﻨﺰ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻓﺎﺟﻌﻪﺑﺎري در ﺳﯿﻞ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮﻓﺎن ﮐﺎﺗﺮﯾﻨﺎ ﻓﺮو رﻓﺖ‪.‬‬ ‫آﻧﺰﻣﺎن ﮐﺸﯿﺶ ﭘﺖ راﺑﺮﺗﺴﻮن‪ ،‬ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮﯾﻦ ا‪‬و‪‬ﻧﺠﻠﯿﺴﺖﻫﺎي ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ و ﻧﺎﻣﺰد ﭘﯿﺸﯿﻦ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت‬ ‫‪١٦٨‬‬

‫ﭼﻨﺪ اﻣﺎم ﺟﻤﻌﻪ و روﺣﺎﻧﯽ ﺷﯿﻌﻪ اﯾﺮاﻧﯽ زﻣﯿﻦ ﻟﺮزه و دﯾﮕﺮ ﻓﺠﺎﯾﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﻧﺎﺷﯽ از ﮔﻨﺎﻫﺎن اﻧﺴﺎن ﺑﻪ وﯾﮋه زﻧﺎ و ﺑﺮﻫﻨﮕﯽ زﻧﺎن داﻧﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ‬

‫ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن زﻣﯿﻦﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﻼﻣﯽ ﻧﮕﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا در اروﭘﺎ ﻣﯿﺰان ﺣﺎدﺛﻪ ﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎﭼﯿﺰ اﺳﺖ و ﻣﺜﻼ در ژاﭘﻦ ﯾﺎ اﻧﺪوﻧﺰي و ﻫﻨﺪ اﯾﻨﻘﺪر ﺳﻮﻧﺎﻣﯽ و‬ ‫زﻟﺰﻟﻪ و ﺳﯿﻞ ﻣﺮﮔﺒﺎر ﻣﯽآﯾﺪ؟ ﻗﻄﻌﺎ ﮔﻨﺎﻫﺎﻧﯽ ﭼﻮن زﻧﺎ و ﺑﺮﻫﻨﮕﯽ در ﺷﺮق دور ﺑﯿﺶ از اروﭘﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﯾﺎ ﭼﺮا ﻣﺜﻼ در ﺑﻢ ﯾﺎ رودﺑﺎر ﯾﺎ آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺷﺮﻗﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﻫﻤﻪ ﻣﺼﯿﺒﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ ﺑﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ آن ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ در اﺳﮑﺎﻧﺪﯾﻨﺎوي و ﻫﻠﻨﺪ وﺟﻮد دارد در اﯾﺮان ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬دﻟﯿﻠﺶ اﻟﺒﺘﻪ‬ ‫روﺷﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻗﺮآﻧﯽ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺎر اﯾﻦ ﺣﻮادث ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨﺒﯿﻪ و ﻣﺠﺎزات ﺑﺮ ﺳﺮ اﻗﻮام ﮔﻨﺎﻫﮑﺎر ﻓﺮو رﯾﺨﺘﻪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٢٣‬‬

‫رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮري دﻟﯿﻞ اﯾﻦ ﺗﻮﻓﺎن را زﻧﺪﮔﯽ ﯾﮏ ﮐﻤﺪﯾﻦ زن ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮا در ﻧﯿﻮاورﻟﯿﻨﺰ داﻧﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ‬ ‫ﺑﻬﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻦ ﺧﺪاي ﻗﺎدر ﻣﺘﻌﺎل در ﻫﺪفﮔﯿﺮي ﻓﺮد ﮔﻨﺎﻫﮑﺎر از راه دور‪ ،‬ﮐﻤﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ دﻗﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟‬ ‫ﻣﺜﻼ ﯾﮏ ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺒﻠﯽ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻬﺘﺮ از وﯾﺮاﻧﯽ ﺗﻤﺎمﻋﯿﺎر ﮐﻞ ﯾﮏ ﺷﻬﺮ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺮاب ﮐﺮدن ﺧﺎﻧﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﮐﻤﺪﯾﻦ ﻫﻤﺠﻨﺲﮔﺮا ﺑﺎﺷﺪ!‬

‫ﮐﺸﯿﺶ ﭘﺖ راﺑﺮﺗﺴﻮن از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻣﺮوز در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺣﺎﮐﻢاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻢﺧﻄﺮﺗﺮ اﺳﺖ‪ 169.‬ﻋﯿﻦ‬

‫ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺎﺟﺮا در داﺳﺘﺎن ﻗﻮم ﺳﺪوم و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮﺷﺎن ﻟﻮط رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در داﺳﺘﺎن ﻗﻮم ﻟﻮط‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ‬ ‫ﺟﺰ آﻧﭽﻪ اﻣﺮوز اﺣﺘﺮام ﺑﻪ زن ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﻟﻮط و ﺧﺎﻧﻮادهاش را ﻧﺠﺎت ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ‬ ‫ﺷﻮم ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﻬﺮ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﻧﯿﺎﯾﻨﺪ‪ .‬و اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﺴﺮ ﺑﺪﺷﺎﻧﺲ ﻟﻮط ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪا ﺑﻪ ﺳﺘﻮﻧﯽ از ﻧﻤﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺴﺘﺜﻨﺎﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ از آن ﻣﺎﺟﺮاي ﺳﺨﯿﻒ ﺧﻮاﺑﯿﺪن ﻟﻮط ﺑﺎ دﺧﺘﺮاﻧﺶ را دارﯾﻢ و ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﺗﺠﺎوز‬ ‫ﮔﺮوﻫﯽ ﺑﻪ آن دﺧﺘﺮان را‪.‬‬ ‫ﻋﻤﻮي ﻟﻮط‪ ،‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ او را ﺑﻨﯿﺎدﮔﺰار ﺳﻪ دﯾﻦ ﺑﺰرگ ﺗﻮﺣﯿﺪي ﻣﯽداﻧﯿﻢ‪ .‬او ﻋﻤﺮ درازي داﺷﺖ و‬ ‫ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻫﻤﺴﺮش ﺳﺎرا ﺑﻪ ﻣﺼﺮ رﻓﺖ و ﭼﻮن ﻓﺮﻋﻮن را ﺷﯿﻔﺘﻪي زن زﯾﺒﺎي ﺧﻮد دﯾﺪ‪ ،‬او را ﺧﻮاﻫﺮش ﻣﻌﺮﻓﯽ‬ ‫ﮐﺮده و اﺟﺎزه داد او ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺮي ﻓﺮﻋﻮن درآﯾﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در اﺛﺮ اﺗﻔﺎﻗﺎﺗﯽ‬ ‫ﻓﺮﻋﻮن ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻗﻀﯿﻪ ﺷﺪه و آﻧﻬﺎ را از ﻣﺼﺮ ﺑﯿﺮون ﮐﺮد‪ .‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻫﻤﺴﺮش اﯾﻦ ﺷﯿﺮﯾﻦﮐﺎري را ﯾﮑﺒﺎر دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺑﺎ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﻪ راﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺘﻮﻧﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺗﮑﯿﻪ ﮐﺮد؟ ﺗﺎزه اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ‬ ‫ﻧﺎﺧﻮشآﯾﻨﺪي در ﺳﻨﺠﺶ ﺑﺎ داﺳﺘﺎن ﺑﺪﻧﺎم اﺳﺤﺎق )ﺑﺮاي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ( ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺪا ﺑﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ دﺳﺘﻮر داد ﺗﺎ ﻗﺮﺑﺎنﮔﺎﻫﯽ از ﭼﻮب ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﭘﺴﺮ ﺑﺰرگاش را ﺑﺮ ﺑﺎﻻي آن ﺑﺒﻨﺪد و‬ ‫درﺳﺖ ﻟﺤﻈﻪاي ﭘﯿﺶ از آﻧﮑﻪ ﺑﺎ ﭼﺎﻗﻮي ﺳﻼﺧﯽ ﺑﻪ ﺟﺎن ﭘﺴﺮ ﺑﯿﻮﻓﺘﺪ‪ ،‬ﻓﺮﺷﺘﻪاي ﺑﻪ ﻃﺮزي دراﻣﺎﺗﯿﮏ ﻧﺎزل ﺷﺪه‬ ‫و او را از ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در دﻗﯿﻘﻪ ﻧﻮد آﮔﺎه ﮐﺮد‪ .‬ﮔﻮﯾﺎ ﺧﺪا داﺷﺘﻪ ﺷﻮﺧﯽ ﻣﯽﮐﺮده! و اﯾﻤﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ را‬ ‫ﻣﯽآزﻣﻮده‪ .‬ﯾﮏ اﺧﻼقﮔﺮاي ﻣﺪرن ﻧﻤﯽﻓﻬﻤﺪ ﮐﻪ ﭼﻄﻮر ﻣﯽﺗﻮان ﻓﺎﺟﻌﻪي روانﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻓﺮزﻧﺪ‬ ‫ﻣﯽرود را ﺟﺒﺮان ﮐﺮد؟ ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ اﻣﺮوزﯾﻦ‪ ،‬اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﻧﻤﻮﻧﻪي ﮐﺎﻣﻠﯽ از ﮐﻮدكآزاري ﺑﻪ‬ ‫ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪ .‬و ﺷﮕﻔﺘﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺳﻄﻮره از ﺑﺎورﻫﺎي ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ ﺳﻪ دﯾﻦ ﺑﺰرگ ﺗﻮﺣﯿﺪي اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺐ‪ ،‬ﯾﮑﺒﺎر دﯾﮕﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن ﻓﺮﯾﺎد ﺑﺮﻣﯽآورﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن را ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﯽ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬دو ﭘﺎﺳﺦ‬ ‫وﺟﻮد دارد‪ :‬ﯾﮑﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮدﻣﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﮐﻪ ﮐﻞ داﺳﺘﺎنﻫﺎي ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس را‬ ‫ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬و ﺗﺎزه آﻧﻬﺎ از ﻧﻈﺮ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺮ ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺎ در آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺟﻬﺎن اﺳﻼم ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬دوم‬ ‫‪ ١٦٩‬ﻣﻨﻈﻮرش ﻧﻮﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎران ﺑﻪ رﻫﺒﺮي ﺟﻮرج ﺑﻮش اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﺰﻣﺎن‪ ،‬ﻧﻪ اﻣﺮوز در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ از وﺿﻌﯿﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ‬ ‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﯽﺧﻮاﻧﯿﺪ ﺑﯽﺧﺒﺮم‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٢٤‬‬

‫اﯾﻨﮑﻪ اﮔﺮ ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﯽ ﻧﮕﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺗﻤﺜﯿﻠﯽ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ؟ ﺗﻤﺜﯿﻠﯽ ﺑﺮاي ﭼﻪ؟ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﯿﺰ ﺳﺘﻮدﻧﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻤﺜﯿﻠﯽ ﺑﺮاي اﺧﻼق؟ از اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﻣﺨﻮف‪ ،‬ﭼﻪ ﻧﮑﺘﻪ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﯽﺷﻮد؟ آﻧﭽﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﺑﮕﻮﯾﻢ اﯾﻦ‬

‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﯾﺎ اﺧﻼقﻣﺎن را از ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻧﻤﯽﮔﯿﺮﯾﻢ و ﯾﺎ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﮔﺰﯾﻨﺸﯽ ﺑﺨﺸﻬﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ را ﮔﻠﭽﯿﻦ‬ ‫ﮐﺮده و ﺑﺨﺶﻫﺎي زﻧﻨﺪه را دور ﻣﯽرﯾﺰﯾﻢ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﯾﮏ ﻣﻌﯿﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﻣﻌﯿﺎري ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﺪ‪،‬‬ ‫ﮐﺪام ﺑﺨﺶ ﺑﺮداﺷﺖﮐﺮدﻧﯽ اﺳﺖ و ﮐﺪام ﺑﺨﺶ ﻧﻪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﯿﺎري ﻧﯿﺴﺖ و ﻣﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﮐﺘﺎب را ﻣﺴﺘﻘﻼ‬ ‫ﻣﻌﯿﺎر ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ‪ .‬ﭼﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ و ﭼﻪ ﻧﺒﺎﺷﯿﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن ﺣﺘﯽ در اﯾﻦ داﺳﺘﺎن رﻗﺖاﻧﮕﯿﺰ ﻫﻢ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻦ ﺧﻮب‬ ‫ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ﺧﺪا در دﻗﯿﻘﻪ ﻧﻮد ﭘﺴﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ را ﻧﺠﺎت ﺑﺨﺸﯿﺪ؟ اﮐﻨﻮن ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﻣﻦ ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﮐﺘﺎﺑﻢ را‬ ‫ﺑﻪ داﺳﺘﺎن دﯾﮕﺮي ﮐﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﻪﭼﻨﺪان ﺧﻮﺷﯽ دارد‪ ،‬ﻣﻌﻄﻮف ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬در ﺳ‪‬ﻔﺮ داوران‪ ،‬ﺑﺨﺶ ‪ ،11‬ﺳﺮدار‬ ‫ﻧﻈﺎﻣﯽ‪ ،‬ﺟﻔﺘﺎ‪ ،‬ﻣﺬاﮐﺮاﺗﯽ ﺑﺎ ﺧﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﭘﯽ آن دو ﻃﺮف ﺷﺮط ﮐﺮدﻧﺪ اﮔﺮ ﺟﻔﺘﺎ ﺑﺮ آﻣﻮﻧﯽﻫﺎ ﭘﯿﺮوز‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ درب ﺧﺎﻧﻪ را ﺑﻪ روﯾﺶ ﺑﮕﺸﺎﯾﺪ را ﺑﺮاي ﺧﺪا ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬او در‬ ‫ﺟﻨﮓ ﭘﯿﺮوز ﺷﺪ و از ﺑﺪ ﺣﺎدﺛﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺎزﮔﺸﺖ آﻧﮑﻪ در را ﺑﻪ روﯾﺶ ﮔﺸﻮد‪ ،‬ﯾﮕﺎﻧﻪ دﺧﺘﺮش ﺑﻮد‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ‬ ‫آﻧﮑﻪ دﺧﺘﺮ ﺑﺎ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﮐﺮد ﺑﺎ اﯾﻦ درﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ دو ﻣﺎه ﺑﺮاي راز و ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن ﺑﺮود‪ .‬او‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﺟﻔﺘﺎ دﺧﺘﺮش را ﭘﺨﺖ! ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻤﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا دﺧﺎﻟﺖ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ در اﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﮐﺮده‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ!‬ ‫ﺣﺴﺎدت ﺧﺪا ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﺎن دﯾﮕﺮ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭼﯿﺰي از ﺟﻨﺲ ﺣﺴﺎدت ﺟﻨﺴﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ دﯾﮕﺮان‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ اﺧﻼقﮔﺮاي ﻣﺪرن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ آن ﺑﺴﺎزد‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺴﺎدت در ﺣﺪ ﻣﺎﺟﺮاﻫﺎي‬ ‫اﺗﺎق ﺧﻮابﻫﺎ در آﺛﺎر ﺷﮑﺴﭙﯿﺮ اﺳﺖ و ﺟﺎﻟﺐ آﻧﮑﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻬﺪﯾﺪات ﻣﮑﺮر ﺧﺪاي ﯾﻬﻮد‪ ،‬ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ او‬ ‫ﯾﮏ ﻟﺤﻈﻪ ﭘﺸﺖ ﺑﻪ ﺑﻨﯽاﺳﺮاﺋﯿﻞ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺳﻮي ﺑﺖﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن ﮔﻮﺳﺎﻟﻪي ﻃﻼﯾﯽ ﺑﺮوﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻮﺳﯽ ﺣﺘﯽ ﺑﯿﺶ از اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﻘﺶ ﯾﮏ اﺳﻮه و اﻟﮕﻮ را ﺑﺮاي ﭘﯿﺮوان ﺳﻪ دﯾﻦ ﺑﺰرگ ﺗﻮﺣﯿﺪي اﯾﻔﺎ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﻘﺸﯽ ﭘﺪرﺳﺎﻻراﻧﻪ دارد وﻟﯽ آﻧﮑﺴﯽ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎ اﺻﻮل دﯾﺎﻧﺖ ﯾﻬﻮد و ادﯾﺎن ﻣﺸﺘﻖ ﺷﺪه از‬ ‫آن را ﺑﻨﺎ ﻧﻬﺎد‪ ،‬ﻣﻮﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬در داﺳﺘﺎن ﮔﻮﺳﺎﻟﻪي ﻃﻼﯾﯽ‪ ،‬وﻗﺘﯽ ﻣﻮﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﻼﻗﺎت ﺑﺎ ﺧﺪا و ﮔﺮﻓﺘﻦ‬ ‫اﻟﻮاح ﺳﻨﮕﯽ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻻﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻮه ﺳﯿﻨﺎ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺮدﻣﺎن ﮐﻪ از ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ رو ﺑﻪ ﻣﻮت ﺷﺪه و ﻫﯿﭻ ﺧﯿﺮي از‬ ‫اﯾﻦ ﮐﻮه ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬از آن روﮔﺮدان ﺷﺪه و وﻗﺖ را ﻫﺪر ﻧﺪادﻧﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﻣﻮﺳﯽ ﺗﺎﺧﯿﺮ ﮐﺮد ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺳﻮي‬ ‫ﻫﺎرون رﻓﺘﻨﺪ و از او ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺧﺪاﯾﯽ ﺑﺴﺎزد‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﺧﺒﺮي از ﻣﺮدي ﮐﻪ آﻧﺎن را از ﻣﺼﺮ‬ ‫ﺑﯿﺮون ﮐﺸﯿﺪ‪ ،‬ﻧﺒﻮد‪ .‬ﻫﺎرون ﻃﻼﻫﺎي ﻣﺮدﻣﺎن را ﺟﻤﻊ ﮐﺮده و آﻧﻬﺎ را ذوب ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﮔﻮﺳﺎﻟﻪاي ﻃﻼﯾﯽ ﺑﺴﺎﺧﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺧﺪاﯾﯽ اﺑﺘﮑﺎري ﺑﻮد‪ .‬او ﺳﭙﺲ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺧﺪا ﻗﺮﺑﺎنﮔﺎه ﺑﻨﺎ ﮐﺮد ﺗﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﺮاﯾﺶ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﺧﺪا‬


‫‪١٢٥‬‬

‫ﮐﻪ ﺗﺎزه از ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎﺧﺒﺮ ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑﺎ ﺷﺘﺎب ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻣﻮﺳﯽ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﺪ و ده ﻓﺮﻣﺎن را ﺑﻪ او اﺑﻼغ ﮐﺮد‪ .‬ﻣﻮﺳﯽ‬ ‫ﺑﺎ ﻋﺠﻠﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ دوﯾﺪ و ﭘﺲ از دﯾﺪن ﮔﻮﺳﺎﻟﻪي ﻃﻼﯾﯽ ﭼﻨﺎن ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ ﺷﺪ ﮐﻪ اﻟﻮاح دﺳﺘﻮرات را ﺷﮑﺴﺖ!‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ ﺧﺪا ﺑﻌﺪا ﺑﺮاي ﻣﻮﺳﯽ ﻧﺴﺨﻪي اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺗﻬﯿﻪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻣﻮﺳﯽ ﮔﻮﺳﺎﻟﻪ را ذوب و ﺳﭙﺲ ﭘﻮدرش ﮐﺮده و آﻧﺮا ﺑﺎ آب ﻣﺨﻠﻮط ﺳﺎﺧﺖ و ﻣﺮدﻣﺎن را ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ‬ ‫ﻗﻮرت دادن آن ﮐﺮد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻗﺒﯿﻠﻪ ﮐﯿﺶﺑﺎن ﻻوي را ﺑﺮآن داﺷﺖ ﺗﺎ ﺷﻤﺸﯿﺮ ﮐﺸﯿﺪه و ﻫﺮﭼﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ آدم‬ ‫ﺑﮑﺸﻨﺪ‪ .‬ﮐﺸﺘﺎر ﺳﻪ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﻫﻢ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺧﺪاي ﺣﺴﻮد ﮐﺎﻓﯽ ﻧﺒﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وﺣﺸﺘﻨﺎك ﮐﺘﺎب اﯾﻨﻄﻮر ﺗﻤﺎم‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪا ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺮدم ﻃﺎﻋﻮن ﻓﺮﺳﺘﺎد ﺗﺎ ﺑﺎﻗﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﺎرون ﮔﻮﺳﺎﻟﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻋﺬاب ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺳ‪‬ﻔﺮ اﻋﺪاد ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯽ دﺳﺘﻮر داد ﺗﺎ ﻗﻮم ﻣﯿﺪيﻫﺎ را ﮐﺸﺘﺎر ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺎه او ﻣﺮدان را‬

‫ﻗﺘﻞﻋﺎم ﮐﺮده و ﺷﻬﺮﻫﺎ را ﺳﻮزاﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن دﻟﺴﻮز‪ ،‬زﻧﺎن و ﺑﭽﻪﻫﺎ را ﻧﮑﺸﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺧﺪا دوﺑﺎره ﺗﺎﮐﯿﺪ‬ ‫ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﭽﻪﻫﺎي ﻧﺮﯾﻨﻪ و زﻧﺎن ﺷﻮﻫﺮدﯾﺪه را ﻫﻢ ﺑﮑﺸﯿﺪ‪ ،‬ﻓﻘﻂ دوﺷﯿﺰﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺮد ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ را ﺑﺮاي‬ ‫ﺧﻮدﺗﺎن ﻧﮕﻪ دارﯾﺪ‪ 170.‬ﻧﻪ! ﻣﻮﺳﯽ اﻟﮕﻮي ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي ﯾﮏ اﺧﻼقﮔﺮاي ﻣﺪرن ﻧﯿﺴﺖ!‬

‫اﯾﻦ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺪﺑﺨﺖ ﻣﯿﺪي ﮐﻪ در ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﺧﻮدﺷﺎن ﻧﺴﻞﮐﺸﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻋﻬﺪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﻧﺎﻣﺸﺎن زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪ‬ ‫و ﻣﻦ ﭘﺲ از ‪ 50‬ﺳﺎل ﺑﻪ ﯾﺎد دارم ﮐﻪ در ﮐﻮدﮐﯽ در ﮐﻠﯿﺴﺎ ﺳﺮودي ﺗﺮﺳﻨﺎك درﺑﺎره آﻧﻬﺎ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪﯾﻢ‪ .‬از‬ ‫ﻗﺘﻞﻋﺎم ﻣﯿﺪيﻫﺎ ﮐﻪ ﻧﻤﺎد ﺷﺮ در ﺳﺮود وﯾﮑﺘﻮرﯾﺎﯾﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﮕﺬرﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺴﺎدت ﺧﺪا ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑ‪‬ﻌﻞ‬ ‫ﻣﯽرﺳﯿﻢ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺳ‪‬ﻔﺮ اﻋﺪاد‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﻨﯽاﺳﺮاﺋﯿﻞ ﮐﻪ زن ﻣﻮاﺑﯽ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺮﯾﻔﺘﻪي ﻫﻤﺴﺮﺷﺎن ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮاي‬ ‫ﺑ‪‬ﻌﻞ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ دوﺑﺎره ﻏﻀﺒﻨﺎك ﺷﺪ و ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯽ دﺳﺘﻮر داد ﺗﺎ ﮔﺮدن ﻫﻤﻪي اﯾﻦ ﮔﻨﺎﻫﮑﺎرا را زده‬ ‫و ﺟﻨﺎزهﺷﺎن را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻮرﺷﯿﺪ ﻋﻠﻢ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﯾﮑﺒﺎر دﯾﮕﺮ رﻓﺘﺎري ﺧﺸﻤﻨﺎك و ﻏﯿﺮﻃﺒﯿﻌﯽ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ‬ ‫ﮔﻨﺎه ﻣﺮدﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫ‪‬ﻮوي او ﻻس زده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺗﻮرات ﻫﻮﯾﺪاﺳﺖ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي اﯾﻦ‬ ‫ﺧﺪا ﯾﮏ ﭼﯿﺰ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺧﺪاﯾﺎن رﻗﯿﺐ! او در ﺳ‪‬ﻔﺮ ﺧﺮوج دو ﺑﺎر ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﺴﻮد‬ ‫اﺳﺖ! ﺣﺴﻮد اﺳﺖ!«‬ ‫ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﻗﻮﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﺳﯽ آﻏﺎزﯾﺪه ﺑﻮد ﺑﻪ زﻣﺎن ﯾﻮﺷﻊ ﻫﻢ ﺳﺮاﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﺳ‪‬ﻔﺮ ﯾﻮﺷﻊ ﯾﮏ داﺳﺘﺎن‬ ‫ﻣﻬﻢ ﺑﺮاي ﺳﻔﺎﮐﯽﻫﺎي ﺧﻮﻧﺮﯾﺰاﻧﻪ و ﻏﺮﯾﺐﮐﺸﯽ ﻧﻬﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪» :‬ﯾﻮﺷﻊ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ارﯾﺤﺎ ﯾﻮرش ﺑﺮد و‬

‫‪ ١٧٠‬اﺳﻼم از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﺘﺮﻗﯽﺗﺮ و ﺧﺪاﯾﺶ ﻣﻬﺮﺑﺎنﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ زﻧﺎن ﺷﻮﻫﺮدﯾﺪه را ﻫﻢ ﻣﺸﻤﻮل ﻋﻔﻮ ﮐﺮده و آﻧﺎن را ﺑﻪ ﮐﻨﯿﺰي ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن ﺟﻬﺎدﮔﺮ ﻣﯽﺑﺨﺸﯿﺪ‪.‬‬ ‫ر‪.‬ب‬


‫‪١٢٦‬‬

‫دﯾﻮارﻫﺎﯾﺶ را ﻓﺮو رﯾﺨﺖ‪ .‬ﯾﻮﺷﻊ ﺧﻮب و ﭘﯿﺮ از ﭘﺎي ﻧﻨﺸﺴﺖ ﺗﺎ ﻫﻤﻪ را از ﻣﺮد و زن‪ ،‬ﭘﯿﺮ و ﺟﻮان‪ ،‬ﮔﺎو و‬

‫ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ و ﺧﺮ را ﺑﻪ ﻟﺒﻪ ﺗﯿﻎ ﺳﭙﺮد و ﺷﻬﺮ را وﯾﺮاﻧﻪ ﺳﺎﺧﺖ« )ﺗﻮرات‪ :‬ﺳﻔﺮ ﯾﻮﺷﻊ‪.(6:21:‬‬

‫ﺑﺎز ﻓﺮﯾﺎد اﻻﻫﯽداﻧﺎن ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﻣﯽرود ﮐﻪ اﯾﻦ اﺗﻔﺎﻗﺎت ﻧﯿﻮﻓﺘﺎدهاﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺗﻔﺎﻗﺎت ﺗﺎرﯾﺨﯽاﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ! ﻧﮑﺘﻪ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ داﺳﺘﺎنﻫﺎ – درﺳﺖ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﯾﺎ دروغ –‬ ‫ﻣﻨﺒﻌﯽ ﺑﺮاي اﺧﻼق ﻣﺎ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬و ﺟﻨﺎﯾﺖﻫﺎي ﯾﻮﺷﻊ در ارﯾﺤﺎ و در ارض ﻣﻮﻋﻮد‪ ،‬از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ ﺗﻤﺎﯾﺰي ﺑﺎ‬ ‫ﺟﻨﺎﯾﺖﻫﺎي ﻫﯿﺘﻠﺮ در ﻟﻬﺴﺘﺎن و ﺻﺪام ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺮ ﺿﺪ ﮐﺮدﻫﺎ ﻧﺪارد‪ .‬ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ اﺛﺮ ﺗﺨﯿﻠﯽ‬ ‫ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ و ﺗﻮﻗﯿﻔﯽ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮان آن را ﺑﻪ دﺳﺖ ﺑﭽﻪﻫﺎ داد ﺗﺎ اﺧﻼقﺷﺎن را از روي آن‬ ‫ﺑﺮداﺷﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪171‬‬

‫آن دﺳﺘﻪ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس را اﻟﻬﺎمﺑﺨﺶ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻣﺎ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬آﯾﺎ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ ﺧﺒﺮي از آﻧﭽﻪ‬

‫دﻗﯿﻘﺎ در آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ دارﻧﺪ؟ ﭘﺲ ﺑﺪ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺮاﺋﻢ زﯾﺮ در ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس )ﺳ‪‬ﻔﺮ ﻻوﯾﺎن(‬ ‫ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﺣﮑﻢ اﻋﺪاماﻧﺪ‪ :‬ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺑﻪ واﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻋﺸﻖورزي ﺑﻪ زن ﺑﺎﺑﺎ ﯾﺎ دﺧﺘﺮ ﺧﻮد‪ ،‬ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ‪ ،‬ازدواج ﺑﺎ ﯾﮏ‬ ‫زن و دﺧﺘﺮش‪ ،‬ﺟﻤﺎع ﺑﺎ ﺣﯿﻮان )و ﺑﺎ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺎﺳﻒ ﺑﺎﯾﺪ اﺿﺎﻓﻪ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﺑﺮاي ﺣﯿﻮان ﺑﺪﺑﺨﺖ ﻫﻢ‬ ‫اﺟﺮاﯾﯽ اﺳﺖ( و ﮐﺎر ﮐﺮدن در روز ﺷﻨﺒﻪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺳ‪‬ﻔﺮ اﻋﺪاد ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﻨﯽاﺳﺮاﺋﯿﻞ ﻣﺮدي را ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ در روز‬ ‫ﺷﻨﺒﻪ ﻫﯿﺰم ﺟﻤﻊ ﻣﯽﮐﺮد ﭘﺲ او را دﺳﺘﮕﯿﺮ ﮐﺮده و ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺧﺪا درﺑﺎرهاش ﺣﮑﻢ ﮐﻨﺪ‪ .‬از ﻗﻀﺎ ﺧﺪا‬ ‫آﻧﺮوز ﺧﯿﻠﯽ روي ﻣﻮد ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﭘﺲ او ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯽ وﺣﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﺮد ﺑﻪ ﻣﺮگ ﺑﺎ ﺳﻨﮕﺴﺎر ﻣﺤﮑﻮم ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﻠﻪ! ﻣﻦ ﻣﯽﭘﺬﯾﺮم‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ! اﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﯽﭘﺬﯾﺮم ﮐﻪ اﻣﺮوز روح زﻣﺎﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ و اﮐﻨﻮن ﻫﯿﭻ رﻫﺒﺮ‬ ‫ﻣﺬﻫﺒﯽ )اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﺟﺰ ﻃﺎﻟﺒﺎن و ﻣﻌﺎدل ﻣﺴﯿﺤﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽاش( ﻫﻤﭽﻮن ﻣﻮﺳﯽ ﻧﻤﯽاﻧﺪﯾﺸﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﻫﻤﻪ ﺣﺮف ﻣﻦ‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻣﺪرن‪ ،‬از ﻫﺮﭼﻪ ﮐﻪ آﻣﺪه از ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬و ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬ ‫ادﻋﺎﯾﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎن داده ﭼﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮب اﺳﺖ و ﭼﻪ ﭼﯿﺰ ﺑﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺗﻔﺴﯿﺮﻫﺎﯾﯽ‬ ‫ﻧﻤﺎدﯾﻦ اراﺋﻪ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ اﯾﻦ داﺳﺘﺎنﻫﺎ ﺗﻤﺜﯿﻠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﮐﺪام ﻣﻌﯿﺎر ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﺨﺶ ﺗﻤﺜﯿﻠﯽ‬ ‫اﺳﺖ و ﯾﮏ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺴﺖ؟‬

‫‪١٧١‬‬

‫ﺳﺎل ﯾﮑﻢ راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ‪ ،‬در ﻣﺪرﺳﻪ ﻣﻌﻠﻤﯽ داﺷﺘﯿﻢ ﮐﻪ ‪ 18‬ﺟﻠﺪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﺮ ﻗﺮآن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬او ﮐﺘﺎﺑﺶ را ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد ﺗﺎ اﮔﺮ ﺧﻮاﺳﺘﯿﻢ ﺑﺨﺮﯾﻢ‪.‬‬

‫ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﭼﻄﻮر ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﭽﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﯾﮑﯽ از ﺟﻠﺪﻫﺎ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ زﻧﺎﺷﻮﯾﯽ را ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭘﯽ ﺑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﭽﻪﻫﺎ ﯾﮏ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺑﺮاي ﺧﺮﯾﺪن‬ ‫ﯾﮏ ﺟﻠﺪ و ﻫﻤﺎن ﯾﮏ ﺟﻠﺪ ﺟﺬاب ﺻﻒ ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻠﻢ ﮐﻢﻫﻮش ﻣﺎ ﻫﻢ ﻓﻘﻂ ﮐﻤﯽ ﺗﻌﺠﺐ ﮐﺮده ﺑﻮد ﮐﻪ ﭼﺮا ﯾﮏ ﺟﻠﺪ و ﻫﻤﻪ ﯾﮏ ﺟﻠﺪ ﻣﺸﺨﺺ را‬

‫ﻣﯽﺧﺮﻧﺪ! ﭼﻨﺪي ﮐﻪ ﮔﺬﺷﺖ ﮔﻨﺪش درآﻣﺪ! ﺧﺎﻧﻮادهي ﯾﮑﯽ از ﺑﭽﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﮐﺘﺎب ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺰﺋﯽﺗﺮﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﻨﺴﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺑﻮد ﭘﯽ‬ ‫ﺑﺮده و ﺟﻨﺠﺎل ﺑﻪ ﭘﺎ ﮐﺮد‪ .‬ﻣﻌﻠﻢ ﺑﯿﭽﺎره زان ﭘﺲ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﮐﻪ در واﻗﻊ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺘﺎب ﺧﺪا ﺑﻮد‪ 18+ ،‬اﺳﺖ‪ .‬درﺑﺎره ﺧﻮد ﻧﺺ ﻗﺮآن ﻫﻢ ﻫﺮﮔﺰ‬ ‫ﺳﻮره ﯾﻮﺳﻒ و ﺑﺮﺧﯽ ﺑﺨﺶﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻗﺮآن را ﺑﺮاي ﮐﻮدﮐﺎن و ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻧﻤﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ اﺧﻼق اﻣﺮوزﯾﻦ ﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎ اﺧﻼق ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﻘﺪس ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٢٧‬‬

‫ﺑﻠﻪ‪ ،‬ﺑﺪﺑﺨﺘﺎﻧﻪ اﻣﺮوز ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﻪ دﺳﺖ ﮐﺴﺎﻧﯽ اﻓﺘﺎده ﮐﻪ ده ﻓﺮﻣﺎن را اﻟﮕﻮ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎل‬ ‫آﻧﮑﻪ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﺑﺰرگ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺮداﻧﯽ روﺷﻨﻔﮑﺮ و ﺳﮑﻮﻻر اﺳﺘﻮار ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﯿﻢ ﺑﻪ‬ ‫ده ﻓﺮﻣﺎن ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺖﻫﺎ ﮐﻪ ﺧﺪاﯾﺎن دﯾﮕﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ را ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻤﺎن ﮐﺎري را ﮐﻪ ﻃﺎﻟﺒﺎن ﺑﺎ‬ ‫ﻣﺠﺴﻤﻪﻫﺎي ‪ 50‬ﻣﺘﺮي ﺑﻮدا در ﺑﺎﻣﯿﺎن ﮐﺮد‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺎر را وﻫﺎﺑﯽﻫﺎ در ﻣﮑﻪ در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدي ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺘﺎ ﺑﻪ آﺛﺎر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ دﯾﻦ ﺧﻮدﺷﺎن ﻫﻢ رﺣﻢ ﻧﮑﺮده و ﺑﺎ ﺑﻠﺪوزر ﻧﻤﺎدﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ را ﻫﻢ وﯾﺮان‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺒﺎدا ﺷﺮك ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻦ ﮔﻤﺎن ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ آﺗﺌﯿﺴﺘﯽ در ﺟﻬﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ آﺛﺎر ﻣﺬﻫﺒﯽ در ﻣﮑﻪ‪ ،‬ﭼﺎرﺗﺮس‪ ،‬ﯾﻮرك ﻣﯿﻨﯿﺴﺘﺮ‬ ‫ﯾﺎ ﻧﻮﺗﺮدام‪ ،‬ﺷﻮداﮔﻮن‪ ،‬ﻣﻌﺒﺪ ﮐﯿﻮﺗﻮ ﯾﺎ ﻣﺠﺴﻤﻪﻫﺎي ﺑﺎﻣﯿﺎن را ﺑﺎ ﺑﻮﻟﺪوزر ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ ﻓﯿﺰﯾﮑﺪان‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و ﺑﺮﻧﺪه ﻧﻮﺑﻞ ﮔﻔﺖ‪» :‬دﯾﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻫﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺷﺎن اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ دﯾﻦ و ﺑﺪون دﯾﻦ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن‬ ‫اﻧﺴﺎنﻫﺎي ﻧﯿﮏ‪ ،‬ﮐﺎرﻫﺎي ﻧﯿﮏ و اﻧﺴﺎنﻫﺎي ﺑﺪ ﮐﺎرﻫﺎي ﺑﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ اﯾﻦ دﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺧﻮب را‬ ‫ﺑﻪ ﮐﺎرﻫﺎي ﺑﺪ واﻣﯽدارد« ﭘﺎﺳﮑﺎل ﻫﻢ ﺟﻤﻠﻪاي ﻫﻤﺴﺎن دارد‪» :‬اﻧﺴﺎن ﻫﺮﮔﺰ ﮐﺎري زﺷﺖ را ﺗﻤﺎم و ﮐﻤﺎل و ﺑﺎ‬ ‫رﺿﺎﯾﺖ اﻧﺠﺎم ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﺎ ﮐﺴﺐ ﻣﺠﻮز ﺷﺮﻋﯽ ﺑﺎﺷﺪ«‬ ‫ﻫﺪف ﻣﻦ در اﯾﻨﺠﺎ آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻢ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﺧﻼﻗﯿﺎت را از ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﻣﮕﺮ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺜﻼ ﻫﺮ ﻋﺮوﺳﯽ ﮐﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﮐﺮه اﺳﺖ را ﺳﻨﮕﺴﺎر ﮐﻨﯿﻢ! ﺑﭽﻪﻫﺎي ﻧﺎﻓﺮﻣﺎن را اﻋﺪام ﮐﻨﯿﻢ و‬ ‫ﯾﺎ ‪ ...‬ﯾﮏ ﻟﺤﻈﻪ ﺻﺒﺮ ﮐﻨﯿﺪ! ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻦ ﺑﯽاﻧﺼﺎﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﻣﺴﯿﺤﯽﻫﺎي ﺧﻮشاﺧﻼق ﭼﻨﯿﻦ اﺑﺮاز ﻣﯽدارﻧﺪ ﮐﻪ‪:‬‬ ‫»ﻫﻤﻪ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺼﺎﺋﺐ آﻧﺮا ﺟﺒﺮان ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﻘﺪس را زﯾﺒﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ« درﺳﺖ اﺳﺖ؟‬


‫‪١٢٨‬‬

‫آﯾﺎ ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﻋﯿﺴﯽ واﻗﻌﺎ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ؟‬ ‫ﺧﺐ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺗﺮدﯾﺪي ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ از دﯾﺪﮔﺎه اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪهي ﻋﻤﯿﻘﺎ اﺻﻼح ﺷﺪه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻏﻮل‬ ‫وﺣﺸﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ ﻋﯿﺴﯽ اﮔﺮ وﺟﻮد ﺧﺎرﺟﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ )ﯾﺎ ﻫﺮﮐﺲ دﯾﮕﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ آﻣﻮزهﻫﺎ‬ ‫را ﺑﺮﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﻧﺒﻮده( ﺑﯽﮔﻤﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﻌﻠﻤﺎن اﺧﻼق ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻄﺒﻪي‬ ‫ﮐﻮه ﺑﺴﯿﺎر از زﻣﺎن ﺧﻮد ﺟﻠﻮﺗﺮ اﺳﺖ و ﻣﺎ را ﺑﻪ ﯾﺎد ﮔﺎﻧﺪي و ﻟﻮﺗﺮﮐﯿﻨﮓ در دو ﻫﺰاره ﺑﻌﺪ ﻣﯽاﻧﺪازد‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪي ﮐﺎﻓﺮان در ﺧﺪﻣﺖ ﻋﯿﺴﯽ را ﻧﻮﺷﺘﻢ ﮐﻪ ﺗﯽ‪-‬ﺷﺮﺗﯽ ﻫﻢ ﺑﺮاﯾﺶ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ و ﻣﻦ را ﺷﺎد‬ ‫ﮐﺮد‪.‬‬ ‫وﻟﯽ دﻗﯿﻘﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺮﺗﺮي اﺧﻼﻗﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺻﺮاﺣﺖ دﯾﺪﮔﺎه ﻣﻦ را ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻪ ﻫﯿﭽﻮﺟﻪ اﯾﻦ ﻇﺮﻓﯿﺖ‬ ‫را ﻧﺪاﺷﺖ ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺧﻮد را از ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ آن ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﻨﺪ‪ .‬او ﺑﻪ روﺷﻨﯽ از‬ ‫آن ﺷﺮﯾﻌﺖ ﮔﺬر ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل او ﻣﺮدﻣﺎن را از ﺧﻮف ﺷﮑﺴﺘﻦ اﺣﮑﺎم ﻣﻬﯿﺐ روز ﺷﻨﺒﻪ آزاد ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ »ﺗﺸﺮﯾﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﺑﺮاي اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﻧﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺮاي ﺗﺸﺮﯾﻔﺎت دﯾﻨﯽ« زﺑﺎﻧﺰد دﻧﯿﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺐ اﮔﺮ ﺗﺰ‬ ‫اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از اﻧﺠﯿﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻧﺒﺎﯾﺪ اﺧﻼﻗﯿﺎت را از ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪسﻣﺎن اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﻣﻔﺘﺨﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ اﻟﮕﻮ ﺑﺮاي ﺗﺰي ﮐﻪ ﻣﻦ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻢ‪.‬‬

‫اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﺳﺘﻮدﻧﯽ اﺳﺖ وﻟﯽ ﭼﯿﺰﻫﺎي دﯾﮕﺮي در ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ‬

‫ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ آدم درﺳﺘﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ از آن ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻣﻦ ﺑﺮ روي دﮐﺘﺮﯾﻦ اﺻﻠﯽ دﯾﻦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ »ﻣﮑﺎﻓﺎت ﮔﻨﺎه ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ« اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﺻﻞ ﮐﻪ در واﻗﻊ ﻗﻠﺐ اﻻﻫﯿﺎت ﻣﺴﯿﺤﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺑﻪ اﻧﺪازهي‬ ‫داﺳﺘﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ اﺳﺤﺎق را ﮐﺒﺎب ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻔﺮتاﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺗﻄﺎﺑﻖ ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﺰا ورﻣﺲ‬ ‫در ﻧﻘﺎبﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﻋﯿﺴﯽ‪ 172‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬

‫ﮔﻨﺎه ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺧﻮدش ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎ از اﻓﺴﺎﻧﻪي آدم و ﺣﻮا در ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬ﮔﻨﺎه آﻧﺎن ﺧﻮردن ﻣﯿﻮهي‬ ‫درﺧﺖ ﻣﻤﻨﻮﻋﻪ ﺑﻮد )ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻮدش ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ﺳﺮزﻧﺶ دارد(‪ .‬وﻟﯽ وﺟﻪ ﻧﻤﺎدﯾﻦ ﻣﯿﻮه ﺧﺮد‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺧﻮب از ﺑﺪ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻮد ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﯾﮏ »ﺳﯿﺐدزدي« ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻮد آﻧﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺪر و ﻣﺎدر‬ ‫ﻫﻤﻪي ﮔﻨﺎﻫﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن و ﻫﻤﻪي ﻧﺴﻞﻫﺎﯾﺸﺎن ﺑﺮاي ﻫﻤﯿﺸﻪ از ﺑﺎغ ﻋﺪن و ﻧﺘﯿﺠﺘﺎ زﻧﺪﮔﯽ اﺑﺪي و ﺑﻪ‬ ‫ﮐﺎر ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي در ﻣﺰرﻋﻪ و ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﺑﭽﻪﻫﺎ ﻣﺤﮑﻮم ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻻﻫﯿﺎت ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﺑﯽﻋﺪاﻟﺘﯽ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺳﺎدوﻣﺎزوﺧﯿﺰم ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﻓﺮاﺗﺮ از آﻣﻮزهﻫﺎي ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﺗﺤﻤﯿﻞ ﮐﺮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ درﺑﺎره‬

‫‪١٧٢‬‬

‫‪The Changing Faces of Jesus‬‬


‫‪١٢٩‬‬

‫دﯾﻨﯽ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﯿﻢ )ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ( ﮐﻪ ﯾﮏ اﺑﺰار ﺷﮑﻨﺠﻪ و اﻋﺪام )ﺻﻠﯿﺐ( را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻤﺒﻞ ﻣﻘﺪس ﺧﻮد‪،‬‬ ‫ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ و ﺣﺘﯽ آﻧﺮا ﮔﺮدﻧﺒﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻟﻨﯽ ﺑﺮوس ﺑﻪ درﺳﺘﯽ اﻇﻬﺎر ﻣﯽدارد ﮐﻪ اﮔﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ اﻋﺪام ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﭽﻪﻫﺎي ﻣﺪرﺳﻪ‬ ‫ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮑﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي ﺻﻠﯿﺐ‪ ،‬ﯾﮏ ﺻﻨﺪﻟﯽ اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﮔﺮدن ﻣﯽآوﯾﺨﺘﻨﺪ! اﻣﺎ اﻻﻫﯿﺎت و ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻣﮑﺎﻓﺎﺗﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﭘﺸﺖ ﻗﻀﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺴﯽ اﺳﻔﻨﺎكﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻨﺎه آدم و ﺣﻮا ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﺳﻨﺖ آﮔﻮﺳﺘﯿﻦ‪ 173‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‬ ‫از ﻃﺮﯾﻒ ﻧﻄﻔﻪي ﻣﺮداﻧﻪ ﺑﻪ ارث ﻣﯽرﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺪام ﻓﻠﺴﻔﻪي اﺧﻼق را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺑﭽﻪاي را ﭘﯿﺶ‬ ‫از ﺗﻮﻟﺪش ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻧﯿﺎﮐﺎن ﺑﺴﯿﺎر دورش ﻣﺤﮑﻮم ﮐﻨﺪ؟‬ ‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل آﮔﻮﺳﺘﯿﻦ از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺧﻮدش را در ﮔﻨﺎه ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﯿﺶ از او ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﮔﻨﺎه ﻟﻘﺐ »ﮔﻨﺎه ﻧﯿﺎﮐﺎن« ﻣﯽدادﻧﺪ‪ .‬رﺳﺎﻻت و ﻣﻨﺎﻇﺮات آﮔﻮﺳﺘﯿﻦ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﯿﻤﺎرﮔﻮﻧﻪي اﻻﻫﯽداﻧﺎن‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اوﻟﯿﻪ ﺑﺮ ﮔﻨﺎه را ﻧﻤﺎﯾﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮﮔﻪﻫﺎ و ﻣﺬاﮐﺮاتﺷﺎن را ﺑﻪ ﺳﺘﺎرهﺑﺎران آﺳﻤﺎن‬ ‫ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻮﺳﺘﺎن و ﺟﻨﮕﻞﻫﺎي ﺳﺮﺳﺒﺰ‪ ،‬درﯾﺎﻫﺎ و ﯾﺎ آواز ﺟﻐﺪان اﺧﺘﺼﺎص دﻫﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻪ وﯾﮋه ﺗﻤﺮﮐﺰ‬ ‫دارد ﺑﺮ روي ﮔﻨﺎه ﮔﻨﺎه ﮔﻨﺎه ﮔﻨﺎه ﮔﻨﺎه ﮔﻨﺎه ﮔﻨﺎه! ﺗﺎ ﺑﺎ آن ﺑﻪ ﻃﺮزي ﻧﺎﺧﻮشآﯾﻨﺪ ﮐﻨﺘﺮل زﻧﺪﮔﯽ ﺷﻤﺎ را‬ ‫ﺑﻪدﺳﺖ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺑﺎﺷﮑﻮﻫﯽ در ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ‪ 174‬ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬اﺻﻞ اﺳﺎﺳﯽ ﺷﻤﺎ‬

‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ آﻓﺮﯾﺪﮔﺎر ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﺎري ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺑﺮﻫﻨﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺿﺮﺑﻪ ﻣﯽﺧﻮرد!‪ 175‬اﯾﻦ اُﻣ‪‬ﻞ ﺑﻮدنﺗﺎن‬ ‫در زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﮑﺒﺖ اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ«‬ ‫اﻣﺎ ﺑﺤﺚ ﺳﺎدوﻣﺎزوﺧﯿﺰم‪ :‬ﺧﺪا ﺑﻪ ﺧﻮدش ﺗﺠﺴﺪي اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﻗﺮار ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﮑﺎﻓﺎت ﮔﻨﺎه‬

‫ﺑﻪ ارث رﺳﯿﺪه از آدم‪ ،‬ﺷﮑﻨﺠﻪ و اﻋﺪام ﺷﻮد! ﭘﻮﻟﺲ ﻣﻘﺪس‪ 176‬ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﺻﻞ ﺑﺪﺗﺮﮐﯿﺐ را ﺟﺎ اﻧﺪاﺧﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺸﺮ را از ﻫﻤﻪ ﮔﻨﺎﻫﺎن رﻫﺎﻧﯿﺪه و رﺳﺘﮕﺎر ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﮔﻨﺎه آدم‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﮔﻨﺎﻫﺎن آﯾﻨﺪه ﻫﻢ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻨﻮز آﯾﻨﺪﮔﺎن ﺗﺼﻤﯿﻤﯽ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎﻣﺶ ﻧﮕﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ!‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ در ﺣﺎﺷﯿﻪي اﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن‪ ،‬ﮐﺴﺎﻧﯽ از ﺟﻤﻠﻪ راﺑﺮت ﮔﺮﯾﻮز در داﺳﺘﺎن ﺣﻤﺎﺳﯽاش ﺷﺎه ﻋﯿﺴﯽ ﺗﺎﮐﯿﺪ‬ ‫ﻣﯿﮑﻨﺪ ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺮﺧﻮرد ﻧﺎﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪاي ﺑﺎ ﯾﻬﻮداي ﺑﯿﭽﺎره ﮐﻪ ﺑﻪ او ﻟﻘﺐ ﺧﺎﺋﻦ دادﻧﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ‬ ‫از ﺑﻨﯿﺎدﮔﺰاران ﻣﺬﻫﺐ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮑﯽ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ در ﺳﺪه ﭼﻬﺎرم و ﭘﻨﺠﻢ ﻣﯿﻼدي‪ .‬ﮐﺴﯽ ﻫﻤﺘﺎي اﺑﻮﺣﻨﯿﻔﻪ ﺑﺮاي اﺳﻼم ﺗﺴﻨﻦ ﯾﺎ ﺷﯿﺦ ﮐﻠﯿﻨﯽ ﺑﺮاي ﺗﺸﯿﻊ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪١٧٣‬‬

‫‪١٧٤‬‬

‫‪Letter to a Christian Nation‬‬ ‫‪ ١٧٥‬ﻫﻤﺎن ﺑﺤﺚ ﺳﯿﻠﯽ ﺧﻮردن اﺳﻼم ﮐﻪ در ﺟﻮاﻣﻊ اﺳﻼﻣﯽ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﺜﻼ دﻟﯿﻠﺶ ﺑﺪﺣﺠﺎﺑﯽ زﻧﺎن اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٧٦‬ﺳﺎزﻧﺪه ﺣﻘﯿﻘﯽ دﯾﻦ ﻣﺴﯿﺢ در ﺳﺪه ﯾﮑﻢ ﮐﻪ ﭘﺲ از ﻋﺮوج ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺎ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﭘﺮﺷﻤﺎر و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺷﺎﮔﺮدان دﯾﻦ او را ﻓﺮاﻗﻮﻣﯿﺘﯽ ﮐﺮد‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٣٠‬‬

‫او ﺑﺨﺸﯽ ﻻزم از ﯾﮏ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ 177.‬ﻫﻤﯿﻨﻄﻮرﻧﺪ ﻗﺎﺗﻼن ﻋﯿﺴﯽ‪ .‬اﮔﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﺪو‬ ‫ﺧﯿﺎﻧﺖ ﺷﺪه و ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس آن‪ ،‬ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻫﻤﻪ ﻣﺎ را رﺳﺘﮕﺎر ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺎﺟﻮاﻧﻤﺮداﻧﻪ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدا و‬ ‫دﯾﮕﺮ ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ رﺳﺘﮕﺎري ﻣﺎ ﮐﻤﮏ ﮐﺮدﻧﺪ را ﺟﺰو ﺑﺪﻧﺎﻣﺎن ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ؟‬ ‫ﻣﻦ ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ از اﻧﺎﺟﯿﻞ ﻏﯿﺮرﺳﻤﯽ را در دﺳﺖ دارم‪ .‬ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ ﻇﺎﻫﺮا اﻧﺠﯿﻞ ﯾﻬﻮدا ﻧﺎم دارد ﮐﻪ اﺗﻔﺎﻗﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﺎزﮔﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺸﻒ ﻣﺤﻞ اﺧﺘﻼف اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮا در دﻫﻪي ‪ 1960‬ﯾﺎ‬ ‫‪ 1970‬ﻣﯿﻼدي در ﻣﺼﺮ ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻂ ﻗﺒﻄﯽ داﺷﺘﻪ و ‪ 62‬ﺻﻔﺤﻪ ﭘﺎﭘﯿﺮوس اﺳﺖ ﮐﻪ آزﻣﺎﯾﺶ ﮐﺮﺑﻦ‬ ‫ﻗﺪﻣﺖ آﻧﺮا ﺑﻪ ﺣﺪود ‪ 300‬ﻣﯿﻼدي ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﻧﺴﺨﻪﻧﻮﯾﺴﯽ از روي ﯾﮏ ﻣﺘﻦ ﮐﻬﻦﺗﺮ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ‬

‫اﺳﺖ‪ 178.‬ﺟﺪا از اﯾﻨﮑﻪ واﻗﻌﺎ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﯾﻦ اﻧﺠﯿﻞ ﮐﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮا از دﯾﺪ ﯾﻬﻮدا ﺑﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﻧﮕﺎه ﺷﺪه و ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدا ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﺧﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﻮد ﺗﺎ او اﯾﻦ ﻧﻘﺶ را ﺑﺮ‬ ‫ﻋﻬﺪه ﮔﯿﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺨﺸﯽ از ﺳﻨﺎرﯾﻮ ﺑﻮد ﺗﺎ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻪ ﺻﻠﯿﺐ ﮐﺸﯿﺪه ﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﮔﻨﺎه ﻧﻮع ﺑﺸﺮ را ﭘﺎك ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺮمآور ﺑﻮدن ﻗﻀﯿﻪ ﯾﮏ ﻃﺮف‪ ،‬ﻃﺮف دﯾﮕﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ از ﻫﻤﺎن آﻏﺎز اﻓﺘﺮا زده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻦ ﺗﻮﺿﯿﺢ دادم ﮐﻪ ﻣﮑﺎﻓﺎت ﮔﻨﺎه ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دﮐﺘﺮﯾﻦ اﺻﻠﯽ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‪ ،‬ﻓﺴﺎداﻧﮕﯿﺰ‪،‬‬ ‫ﺳﺎدوﻣﺎزوﺧﯿﺴﺘﯽ و زﻧﻨﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ آﻧﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺣﺮف ﭘﺮت و ﭘﻼ ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬وﻟﯽ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﯿﻢ‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﺑﯽﻃﺮف ﺑﻪ اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪي راﯾﺞ ﺑﻨﮕﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﭙﺮﺳﯿﻢ اﮔﺮ ﺧﺪا ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ ﮔﻨﺎﻫﺎن‬ ‫ﻣﺎ را ﺑﺒﺨﺸﺪ‪ ،‬ﺧﺐ ﭼﺮا ﻧﺒﺨﺸﯿﺪ؟ ﺣﺘﻤﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮدش را ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﻣﺴﺨﺮه ﺷﮑﻨﺠﻪ و اﻋﺪام ﻣﯽﮐﺮد ﺗﺎ ﺑﺎﻋﺚ‬ ‫ﺷﻮد ﻧﺴﻞﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﺗﺎ ﺳﺎﻟﻬﺎي دور ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺎﺗﻼن ﻣﺴﯿﺢ آزار و ﮐﺸﺘﺎر ﺷﻮﻧﺪ؟ ﺣﺘﻤﺎ اﯾﻦ ﮔﻨﺎه‬ ‫ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻫﻢ ﺑﺎ ﻧﻄﻔﻪي آﻧﺎن ﺑﻪ ارث ﻣﯽرﺳﯿﺪه اﺳﺖ!‬ ‫ﮔﺰا ورﻣﺲ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭘﻮﻟﺲ ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮي ﯾﻬﻮدي ﺑﻮد‪ ،‬از ﭘﺲزﻣﯿﻨﻪي اﻻﻫﯿﺎت ﯾﻬﻮدي ﻣﯽآﻣﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﺑﺪون ﺧﻮنرﯾﺰي‪ ،‬ﻣﮑﺎﻓﺎت اﻧﺠﺎم ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬در واﻗﻊ او در رﺳﺎﻟﻪي ﻋﺒﺮﯾﺎﻧﺶ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪.‬‬ ‫اﺧﻼقﮔﺮاﯾﺎن ﻣﺘﺮﻗﯽ اﻣﺮوزﯾﻦ دﻓﺎع از ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪاي ﺑﺮاي ﻣﮑﺎﻓﺎت ﮔﻨﺎه را دﺷﻮار ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﺑﯽﮔﻨﺎه را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎه ﯾﮏ ﮔﻨﺎﻫﮑﺎر‪ ،‬اﻋﺪام ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﺎزه ﺷﮕﻔﺖآور آﻧﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪا ﺑﺎ اﯾﻦﮐﺎر ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫‪١٧٧‬‬

‫ﺗﺸﯿﻊ ﮐﻪ از ﺑﺴﯿﺎر ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﻧﮕﺎه ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻫﻢ ﻧﺴﺨﻪي ﺿﻌﯿﻒﺷﺪهاي ﺑﺎ ﻣﺎﺟﺮاي ﮐﺮﺑﻼ اﯾﺠﺎد ﮐﺮد‪ .‬در ﻧﮕﺎه ﺷﯿﻌﯿﺎن‪ ،‬ﺣﺴﯿﻦ و‬

‫ﯾﺎراﻧﺶ ﺧﻮن ﺧﻮد را ﻓﺪا ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ اﺳﻼم )ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮرﺷﺎن ﺗﺸﯿﻊ اﺳﺖ( زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﻣﻬﻤﺘﺮ از ﻗﯿﺎم ﺣﺴﯿﻦ‪ ،‬رﯾﺨﺘﻪ ﺷﺪن ﺧﻮن او و ﺷﮑﻞﮔﯿﺮي‬

‫ﺣﻤﺎﺳﻪي ﺧﻮﻧﯿﻦ ﮐﺮﺑﻼ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﺎ ﭘﺮﺳﺶ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ وﺳﻂ ﯾﺰﯾﺪ و ﺑﻦ زﯾﺎد و ﺷﻤﺮ و ﺧﻮﻟﯽ ﭼﻪ ﮔﻨﺎﻫﯽ ﺟﺰ اﯾﻔﺎ ﮐﺮدن ﻧﻘﺶ آدم ﺑﺪه ﺗﯿﺎﺗﺮ‬ ‫را داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ در دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت ﺑﺎ ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﺑﺮﺧﻮرد روﺑﺮو ﺷﺪه و ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ؟ ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٧٨‬اﻧﺠﯿﻞﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺒﻠﻐﺎن و ﻫﻮاداران ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ زﺑﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل اﻧﺠﯿﻞﻫﺎي ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻻﺗﯿﻦ و‬ ‫دﯾﮕﺮ زﺑﺎﻧﻬﺎ ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ و اﺻﻞ آﻧﻬﺎ در دﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٣١‬‬

‫ﭼﻪ ﮐﺴﯽ را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ؟ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺧﻮدش را ﮐﻪ اﻓﺰون ﺑﺮ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻫﻢ ﻗﺎﺿﯽ و ﻫﻢ ﻫﯿﺌﺖ ﻣﻨﺼﻔﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺐ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﮐﻪ آدم ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻧﯿﺎي ﻣﺎ در ﮔﻨﺎه ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬از ﻫﻤﺎن ﻧﺨﺴﺖ اﺻﻼ وﺟﻮد‬ ‫ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ .‬ﭘﻮﻟﺲ ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﮔﺬﺷﺖ اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ را ﺳﺮﻫﻤﺒﻨﺪي ﮐﺮد و ﺧﺪاي ﻫﻤﻪآﮔﺎه )و‬ ‫ﻋﯿﺴﯽ اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺧﺪا ﺑﻮد( ﻫﻢ اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪي اﻧﺤﺮاﻓﯽ را ﺑﻨﯿﺎد ﻧﻬﺎد‪.‬‬ ‫آخ وﻟﯽ ﯾﺎدم رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ داﺳﺘﺎن آدم و ﺣﻮا ﻫﻢ »ﻧﻤﺎدﯾﻦ« ﺑﻮده! وﻟﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺮاي ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﺮ‬ ‫ﺧﻮدش‪ ،‬ﺧﻮدش را ﺷﮑﻨﺠﻪ و اﻋﺪام ﮐﺮد ﺗﺎ ﮔﻨﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﻧﻤﺎدﯾﻦ از ﻓﺮدي اﻓﺴﺎﻧﻪاي ﺳﺮ زده ﺑﻮد‪ ،‬را‬ ‫ﭘﺎك ﮐﻨﺪ؟ از ﻣﻦ ﺑﭙﺮﺳﯿﺪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﭼﺮﻧﺪ اﺳﺖ!‬ ‫ﭘﯿﺶ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس را ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارﯾﻢ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﺑ‪‬ﻌﺪي ﮐﺮﯾﻪاﻟﻤﻨﻈﺮ از آﻣﻮزهﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﻘﺪس ﺟﻠﺐ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﺘﻮﺟﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺳﻔﺎرشﻫﺎي اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن در ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ و ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ و اﺧﻼق اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﯾﻦ دﯾﻦ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﺮوه‬ ‫ﮐﻮﭼﮑﯽ از ﻣﺮدم اﺷﺎره دارد‪» .‬ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺎﯾﻪات ﻣﻬﺮ ﺑﻮرز« آن ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ اﻧﺘﻈﺎر دارﯾﻢ را ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻣﻌﻨﯽ‬ ‫آن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ ﯾﻬﻮديات ﻣﻬﺮ ﺑﻮرز!‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎر ﻓﯿﺰﯾﮏدان و اﻧﺴﺎنﺷﻨﺎس ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺟﺎن ﻫﺎرﺗﻮﻧﮓ ﻓﻬﻤﯿﺪ‪ .‬او رﺳﺎﻟﻪاي‬ ‫ﻣﻌﺘﺒﺮ درﺑﺎره ﺗﮑﺎﻣﻞ و اﺧﻼق اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬او در ﻧﻮﺷﺘﺎر ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺎس‬ ‫ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‪ ،‬ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ درﺑﺎره ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺳﻨﺘﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻘﯽ ﻣﺮدﻣﺎن را ﺑﻪ‬ ‫ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻓﺮوﮐﺎﺳﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ دﺳﺘﻮر ﮐﻪ ﮐﺴﯽ را ﻧﮑﺸﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدي را‬ ‫ﻧﮑﺸﯿﺪ و ﻣﻌﻨﺎي ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ‪ ،‬دوﺳﺖ ﯾﻬﻮدي اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﻬﺮورزي ﺑﻪ ﺧﻮدي و دﺷﻤﻨﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪179‬‬

‫ﻫﺎرﺗﻮﻧﮓ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺮاسآوري از ﯾﮏ رواﻧﺸﻨﺎس اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﻮرج ﺗﺎﻣﺎرﯾﻦ را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ‬ ‫آن ﺑﺮ روي ﻫﺰار ﮐﻮدك داﻧﺶآﻣﻮز اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ ﺑﯿﻦ ‪ 8‬ﺗﺎ ‪ 14‬ﺳﺎل اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﻪ ﺑﺨﺶ ﻧﺒﺮد‬ ‫ﯾﻮﺷﻊ در ارﯾﺤﺎ ﮐﻪ در آن او ﺑﻪ دﺳﺘﻮر ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﻬﺮ را وﯾﺮان ﮐﺮد و ﻫﻤﻪ ﻣﺮدان و زﻧﺎن و ﺑﺰرگ و ﮐﻮﭼﮏ‬ ‫و ﺣﯿﻮاﻧﺎت را از ﻟﺒﻪي ﺗﯿﻎ ﮔﺬراﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺑﭽﻪﻫﺎ ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮد و ﺳﭙﺲ از آﻧﺎن ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ درﺑﺎره‬ ‫رﻓﺘﺎر ﯾﻮﺷﻊ داوري ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﮐﻪ از ﻣﯿﺎن ﺳﻪ ﮔﺰﯾﻨﻪي ‪ A‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﺎﯾﯿﺪ ﮐﺎﻣﻞ‪ B ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﺎﯾﯿﺪ‬ ‫‪١٧٩‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺷﺮع اﺳﻼم‪ ،‬ﮐﺸﺘﺎر ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺣﮑﻢ ﻗﺼﺎص و اﻋﺪام دارد و ﺣﮑﻢ ﺧﺎﺻﯽ ﺑﺮاي ﮐﺸﺘﺎر ﻏﯿﺮﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺎس از ‪ 34‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ‬

‫ﮐﻪ ﺷﺮع اﺳﻼم ﺟﺎي ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻋﺮﻓﯽ اﯾﺮان را ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬اﻗﻠﯿﺖ ﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ اﯾﺮان دﭼﺎر اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ ﺑﺰرگ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﮔﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﯾﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻗﺎﺿﯽ در دادن ﺣﮑﻢ ﺳﻠﯿﻘﻪاي ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ر‪.‬ب‬


‫‪١٣٢‬‬

‫ﻧﺴﺒﯽ و ‪ C‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺎﻣﻞ ﯾﮑﯽ را ﺑﺮﮔﺰﯾﻨﻨﺪ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﺷﺪ ﮐﻪ ‪ 66‬درﺻﺪ ﻣﻮاﻓﻖ ﮐﺎﻣﻞ‪ 26 ،‬درﺻﺪ‬ ‫ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﺴﺒﯽ و ﺗﻨﻬﺎ ‪ 8‬درﺻﺪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﺑﺨﺶ ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت‪ ،‬ﻣﻮاﻓﻘﺎن ﻋﻤﺪﺗﺎ وﺟﻮد ﺣﮑﻢ ﺧﺪا ﯾﺎ‬ ‫ﻣﺼﻠﺤﺖ ﯾﻬﻮدﯾﺎن را دﻟﯿﻞ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺧﻮد اﻋﻼم ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ آﻧﮑﻪ ﺑﺮﺧﯽ از آن ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬ ‫ﮐﺎﻣﻞ را ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻫﻢ در ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت ﭼﻬﺮهي اﻧﺴﺎندوﺳﺘﺎﻧﻪاي ﺑﺮوز ﻧﺪاده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ از ﯾﻮﺷﻊ اﻧﺘﻘﺎد‬ ‫ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺷﻬﺮ را وﯾﺮان ﮐﺮد؟ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺷﻬﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮاي ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﺑﺎﺷﺪ و اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا‬ ‫ﺣﯿﻮاﻧﺎت را ﮐﺸﺖ؟ درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ آن ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﺑﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬ﺗﺎﻣﺎرﯾﻦ )ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ( اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ را ﺑﺮ‬ ‫روي ‪ 168‬ﮐﻮدك اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ اﻣﺘﺤﺎن ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت ﮐﻪ اﯾﻨﺒﺎر در ﻣﺘﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي آﻧﺎن ﺧﻮاﻧﺪه‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي ﯾﻮﺷﻊ‪ ،‬ژﻧﺮال ﻟﯿﻦ و ﺑﻪ ﺟﺎي ﺑﻨﯽاﺳﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬اﻣﭙﺮاﺗﻮري ﭼﯿﻦ در ‪ 3000‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ ﻋﮑﺲ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ! ﺗﻨﻬﺎ ‪ 7‬درﺻﺪ ﻣﻮاﻓﻖ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﮐﺸﺘﺎر و وﯾﺮاﻧﯽ ژﻧﺮال ﻟﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ و ‪ 75‬درﺻﺪ‬ ‫ﻣﺨﺎﻟﻒ ﮐﺎﻣﻞ!‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ آﻧﮑﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺖ ﮐﻨﺎر رﻓﺖ‪ ،‬داوري اﺧﻼﻗﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﭽﻪﻫﺎ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ داوري دﯾﮕﺮ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﻣﺪرن‬ ‫ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪180‬‬

‫ﻫﺎرﺗﻮﻧﮓ در ﻧﯿﻤﻪي دوم ﮐﺘﺎﺑﺶ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺒﻠﻎ اﺧﻼﻗﯿﺎت درون ﮔﺮوﻫﯽ و ﺑﯿﮕﺎﻧﻪﺳﺘﯿﺰي‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﻮﻟﺲ ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﺪهي ﺧﺪاي ﯾﻬﻮدي ﺑﺮاي ﻏﯿﺮﯾﻬﻮدﯾﺎن را اﺑﺪاع ﮐﺮد‪ .‬ﻫﺎرﺗﻮﻧﮓ ﺣﺮﻓﯽ زد ﮐﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﺷﺠﺎﻋﺖ ﮔﻔﺘﻨﺶ را ﻧﺪارم‪» :‬ﻋﯿﺴﯽ در ﮔﻮر ﺧﻮد ﻣﯽﻟﺮزﯾﺪ اﮔﺮ ﻣﯽﻓﻬﻤﯿﺪ ﮐﻪ ﭘﻮﻟﺲ ﻃﺮح او را ﺑﺮاي‬ ‫ﺧﻮكﻫﺎ اﺟﺮا ﮐﺮده اﺳﺖ«‬ ‫ﻫﺎرﺗﻮﻧﮓ ﺑﺴﯿﺎر در اﯾﻦ ﺑﺎره ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺶ ﮐﻮﭼﮑﯽ از آن ﺑﺴﻨﺪه ﻣﯽﮐﻨﻢ‪:‬‬ ‫»ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‪ ،‬ﺑﺨﺸﻨﺎﻣﻪاي ﺑﺮاي اﺧﻼقﻣﺪاري درونﮔﺮوﻫﯽ و دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻠﯽ ﺑﺮاي ﻧﺴﻞﮐﺸﯽ و‬ ‫ﺑﺮدهداري ﺑﺮونﮔﺮوﻫﯽ و اﺳﺘﻌﻤﺎر ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎﯾﺖ‪،‬‬

‫وﺣﺸﯽﮔﺮي و ﺗﺠﺎوز را ﺳﺘﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺘﻮن ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ اﯾﻠﯿﺎد‪ ،181‬ﺳﺎﮔﺎس‬

‫اﯾﺴﻠﻨﺪي‪ ،‬اﻓﺴﺎﻧﻪﻫﺎي آﺷﻮري‪ 182‬و ﺳﻨﮓﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎي ﻣﺎﯾﺎﻫﺎ‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﺎ ﮐﺴﯽ اﯾﻠﯿﺎد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻨﺒﻊ اﺧﻼق ﺟﺎ‬ ‫ﻧﻤﯽزﻧﺪ‪ .‬ﻣﺸﮑﻞ ﻗﻀﯿﻪ ﻫﻤﯿﻦﺟﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ راﻫﻨﻤﺎي زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺮاي ﻣﺮدﻣﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﭼﻄﻮر زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺮوﺧﺘﻪ و ﺧﺮﯾﺪاري ﻣﯽﺷﻮد‪«.‬‬

‫‪ ١٨٠‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ اﯾﻨﮑﻪ ‪ 7‬درﺻﺪ ﺑﭽﻪ ﻫﺎ ﻣﻮاﻓﻖ ﮐﺎﻣﻞ و ‪ 18‬درﺻﺪ ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﺴﺒﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﺘﺎر ژﻧﺮال ﻟﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮد ﯾﮏ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﺪي دﯾﮕﺮ را ﺑﻪ ﻣﯿﺎن‬ ‫ﻣﯿﮑﺸﺪ و آن اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ از ﻫﺮ ‪ 4‬ﮐﻮدك اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ ﯾﮑﯽ از آﻧﺎن ﻫﻮادار ﺟﻨﺎﯾﺖ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺟﻨﺎﯾﺘﯽ در ﭼﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ؟ ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٨١‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺣﻤﺎﺳﻪ ﻫﻮﻣﺮ‪ ،‬ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺒﺮد ﺗﺮوا ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٨٢‬ادﺑﯿﺎت ﯾﻬﻮد ﺧﻮد ﻣﺘﺎﺛﺮ و ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ادﺑﯿﺎت آﺷﻮري اﺳﺖ و اﻟﺒﺘﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞﺗﺮ از آن‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٣٣‬‬

‫ﺑﺮاي ﭘﯽ ﺑﺮدن ﺑﻪ ﮐﺎري ﮐﻪ دﯾﻦ ﺑﺎ ﻣﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﺳﺮودي ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺰاك واﺗﺲ )‪-1674‬‬ ‫‪ (1748‬ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪهاﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪا! ﻣﻦ ﺷﮑﺮﮔﺬار درﮔﺎه ﺗﻮام‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺨﺖ را ﺑﻪ ﻣﻦ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮدي‬ ‫ﮐﻪ از ﻧﺴﻠﯽ ﻣﺴﯿﺤﯽ زاده ﺑﺸﻮم‬ ‫ﻧﻪ از ﻧﺴﻞ ﻣﺸﺮﮐﺎن و ﯾﻬﻮدﯾﺎن‬ ‫ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪا ﭼﻄﻮر ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮﺧﻨﺪه زاده ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا اﯾﺰاك‬ ‫واﺗﺲ و آن ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ او اﯾﻦ ﺳﺮود را ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ ﻓﺮﺧﻨﺪه زاد ﺑﻮدﻧﺪ؟ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎ ﭘﯿﺶ از اﯾﺰاك‬ ‫واﺗﺲ ﻣﻄﺮح ﺑﻮدﻧﺪ وﻟﯽ آﻧﻘﺪر ﮐﻮﺑﻨﺪه ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﻐﺰش ﺗﻮﺳﻂ اﻻﻫﯿﺎت ﺷﺴﺘﺸﻮ ﺷﺪه‪ ،‬اﺛﺮ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺮود ﯾﮑﯽ از ﺳﻪ ﺳﺮود روزاﻧﻪي ﻧﻤﺎزﮔﺰاران ﻣﺮد ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎ )ﺑﻪ ﺟﺰ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎنﻫﺎ( ﺑﻮد‪:‬‬ ‫ﺳﭙﺎس ﺧﺪاﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺮا ﻏﯿﺮﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﯿﺎﻓﺮﯾﺪ‬ ‫ﺳﭙﺎس ﺧﺪاﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺮا زن ﻧﯿﺎﻓﺮﯾﺪ‬ ‫ﺳﭙﺎس ﺧﺪاﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺮا ﺑﺮده ﻧﯿﺎﻓﺮﯾﺪ‬ ‫ﺑﻠﻪ‪ ،‬دﯾﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﻫﺮمﻫﺎي ﺗﺒﻌﯿﺾ و اﻟﺒﺘﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻮاﻧﻊ ﺑﺮاي رﻫﺎﯾﯽ از ﺗﺒﻌﯿﺾ ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻣﯿﺎن ادﯾﺎن ﮐﻪ ﻣﯿﺎن ﻣﺬاﻫﺐ و ﻓﺮﻗﻪﻫﺎ‪ .‬ﭼﻪ ﻣﯿﺰان ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن و ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ‬ ‫آب ﺧﻮردن ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را ﮐﺸﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬دﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺮﭼﺴﺒﯽ ﺑﺮاي دﺷﻤﻨﯽ و اﻧﺘﻘﺎمﺟﻮﯾﯽ درونﮔﺮوﻫﯽ‪/‬ﺑﺮونﮔﺮوﻫﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻪ ﻟﺰوﻣﺎ ﺑﺪﺗﺮ از دﯾﮕﺮﺑﺮﭼﺴﺐﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن رﻧﮓﭘﻮﺳﺖ ﯾﺎ زﺑﺎن وﻟﯽ اﻏﻠﺐ در دﺳﺘﺮس‪ ،‬وﻗﺘﯽ دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺑﺮﭼﺴﺐﻫﺎ ﻏﺎﯾﺐ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻠﻪ! اﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﺮﻟﻨﺪ ﺷﻤﺎﻟﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮاي ﺳﺪهﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺟﺪاﯾﯽ‬ ‫دو ﮔﺮوه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﺪون ﻣﺬﻫﺐ‪ ،‬اﯾﻦ دو ﮔﺮوه ﻣﺘﻌﺎرض ﺑﺮﭼﺴﺒﯽ ﺑﺮاي ﻣﺮزﺑﻨﺪي ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬و ﻣﺸﮑﻞ‬ ‫اﯾﺮﻟﻨﺪ ﺷﻤﺎﻟﯽ دﻗﯿﻘﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﭼﺴﺐﻫﺎ در ﻃﻮل ﻧﺴﻞﻫﺎ ﺑﻪ ارث ﻣﯽرﺳﻨﺪ‪ .‬ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ واﻟﺪﯾﻦ‪،‬‬ ‫اﺟﺪاد و ﺟﺪاﻧﺪر ﺟﺪﺷﺎن ﺑﻪ ﻣﺪارس ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ رﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﭽﻪﻫﺎﯾﺸﺎن را ﺑﻪ ﻣﺪارس ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﻣﯽﻓﺮﺳﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎنﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ ﻣﺪارس ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن رﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﭽﻪﻫﺎﯾﺸﺎن را ﺑﻪ ﻣﺪارس ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن ﻣﯽﻓﺮﺳﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫دو ﮔﺮوه ﺑﺎ رﻧﮓ ﭘﻮﺳﺖ ﯾﮑﺴﺎن و زﺑﺎن ﯾﮕﺎﻧﻪ‪ .‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ از ﭼﯿﺰﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﻟﺬت ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ وﻟﯽ اﻧﮕﺎر‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ دو ﮔﻮﻧﻪي ﺟﺎﻧﻮري ﻣﺠﺰا ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺟﺪاﯾﻨﺪ‪.‬‬


‫‪١٣٤‬‬

‫ﺑﺪون ﻣﺬﻫﺐ و آﻣﻮزش ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬اﯾﻦ ﺷﮑﺎف ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ از ﻣﯿﺎن ﻣﯽرﻓﺖ‪ .‬از ﮐﻮزوو ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ‬ ‫و از ﻋﺮاق ﺗﺎ ﺳﻮدان و از اوﻟﺴﺘﺮ ﺗﺎ ﺷﺒﻪﻗﺎره ﻫﻨﺪ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ آﺷﻮبﻧﺎك ﺟﻬﺎن ﮐﻪ‬ ‫دﺷﻤﻨﯽ و ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻣﯿﺎن ﮔﺮوهﻫﺎي رﻗﯿﺐ ﺟﺮﯾﺎن دارد ﺑﻨﮕﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﻫﻤﻪي ﮔﺮوهﻫﺎي‬ ‫ﻣﺘﻌﺎرض را ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﯿﺎﺑﯿﻢ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺷﺮط ﺑﺴﺖ‪.‬‬ ‫در ﻫﻨﺪ از زﻣﺎن ﺗﺠﺰﯾﻪ‪ ،‬ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻫﻨﺪو و ﻣﺴﻠﻤﺎن در درﮔﯿﺮيﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ ﮐﺸﺘﻪ و ‪50‬‬ ‫ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ از ﻣﺤﻞ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد آواره ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺷﮑﺎفﻫﺎ ﻫﯿﭻ دﻟﯿﻠﯽ ﺟﺰ دﯾﻦ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﺟﺰ ﻣﺬﻫﺐ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻨﺪو و ﻣﺴﻠﻤﺎن را از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي‬

‫ﮐﻪ ﺧﻮدش ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﻣﺘﺎﺧﺮ از ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻣﺬﻫﺒﯽ اﺳﺖ در ﻣﻘﺎﻟﻪاي ﺑﺎ ﻋﻨﻮان دﯾﻦ‪ ،‬ﺳﻤﯽ در ﺧﻮن ﻫﻨﺪ اﺳﺖ‬ ‫در ﭘﺎراﮔﺮاف ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬ ‫»در ﻫﻨﺪ ﻣﺸﮑﻠﯽ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ در واﻗﻊ ﻣﺸﮑﻞ ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ در ﻫﻨﺪ روي داده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﺪا روي‬ ‫داده‪ .‬ﻧﺎم اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ ﻫﺴﺖ ﺧﺪا«‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺣﺘﯽ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﯾﻨﯽ ذاﺗﺎ ﻫﯿﭻ آﺳﯿﺒﯽ ﻧﺰده و ﻣﺸﮑﻠﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺒﻌﯿﺾ‬ ‫دﻗﯿﻖ و ﻣﺮزﺑﻨﺪي ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺸﺨﺼﯽ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﮔﺮوهﻫﺎي ﺧﻮدي و‬ ‫ﻏﯿﺮﺧﻮدي‪ ،‬ﻣﯽﺷﻮد ﮐﺎﻓﯽﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ دﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪهاي اﻫﺮﯾﻤﻨﯽ در ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪١٣٥‬‬

‫ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‬

‫ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺳﯽ‪.‬اس‪.‬ﻟﻮﺋﯿﺲ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﻇﻬﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ »ﭼﻮن ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺪﻋﯽ ﺷﺪه ﮐﻪ ﭘﺴﺮ ﺧﺪاﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ راﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﺎ دﯾﻮاﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﯾﺎ دروﻏﮕﻮ« "دﯾﻮاﻧﻪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺪ ﯾﺎ ﺧﺪا"‪ .‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺪﻋﺎي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﻘﺎم اﻻﻫﯽ ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﻗﻠﯿﻞاﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺷﻮاﻫﺪ ﺧﻮﺑﯽ ﻫﻢ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮد‪ ،‬ﺳﻪﮔﺎﻧﻪي ﻓﻮق ﺑﻪ ﻃﺮز ﻣﻀﺤﮑﯽ ﻧﺎﮐﺎﻓﯽاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ اﺣﺘﻤﺎل ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﮐﻪ روﺷﻦﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ذﮐﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ‬

‫دﭼﺎر اﺷﺘﺒﺎه ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺧﯿﻠﯽ از ﻣﺮدم اﺷﺘﺒﺎه ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ 183.‬در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻢ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺷﺎﻫﺪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ‬ ‫ﻣﻌﺘﺒﺮي ﺑﺮ اﻻﻫﯿﺖ ﻋﯿﺴﯽ در دﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪﺟﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮاي ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪﮐﻨﻨﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺎدت ﻧﺪارﻧﺪ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎﯾﯽ از اﯾﻦ دﺳﺖ‬ ‫ﺑﭙﺮﺳﻨﺪ‪» :‬ﭼﻪ ﮐﺴﯽ و در ﭼﻪ زﻣﺎﻧﯽ اﯾﻨﻬﺎ را ﻧﻮﺷﺘﻪ؟« ؛ »ﭼﮕﻮﻧﻪ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ؟« ؛ »آﯾﺎ‬ ‫در آن دوران‪ ،‬ﻣﻘﺼﻮدﺷﺎن از اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ ﻫﻤﺎن ﭼﯿﺰي ﺑﻮد ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﻣﺎ ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ؟« ؛ »آﯾﺎ آﻧﻬﺎ‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪهﮔﺮان ﺑﯽﻃﺮﻓﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻗﺼﺪ و ﻏﺮﺿﯽ داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎﯾﺸﺎن ﻣﺘﺠﻠﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ؟« ﺣﺘﯽ از‬ ‫ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻮ‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﺼﺮاﻧﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻞﻫﺎ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻄﻤﺌﻨﯽ ﺑﺮاي آﻧﭽﻪ‬ ‫ﮐﻪ واﻗﻌﺎ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﻬﺎن رخ داده ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪي اﻧﺠﯿﻞﻫﺎ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﻋﯿﺴﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و‬

‫ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر ﺑﻌﺪ از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﭘ‪‬ﻮﻟُﺲ‪ ،184‬ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﯿﭻﭼﯿﺰ از ﺑﻪ اﺻﻄﻼح وﻗﺎﯾﻊ زﻧﺪﮔﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ‪.‬‬

‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻫﺴﺖ ﮐﭙﯽﻫﺎ و اﺳﺘﻨﺴﺎخﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﺗﺒﺎن ﺟﺎﯾﺰاﻟﺨﻄﺎ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﮐﺎﺗﺒﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻫﺮ ﺣﺎل‪،‬‬ ‫ﻗﺼﺪ و ﻏﺮض دﯾﻨﯽ ﺧﻮد را داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻣﺜﺎل ﺧﻮب از ﻏﺮضورزي دﯾﻨﯽ‪ ،‬اﻓﺴﺎﻧﻪي دﻟﮕﺮمﮐﻨﻨﺪهي ﺗﻮﻟﺪ‬ ‫ﻋﯿﺴﯽ در ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮا در ﭘﯽ ﮐﺸﺘﺎر ﺑﯽﮔﻨﺎﻫﺎن ﺗﻮﺳﻂ ﻫ‪‬ﺮود رخ داد‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻞﻫﺎ‬ ‫را ﻣﯽﻧﻮﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺎﻟﻬﺎ از ﻣﺮگ ﻋﯿﺴﯽ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﮐﺴﯽ ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ او ﮐﺠﺎ زاده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ‬

‫ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺸﺎرت ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺢ ﻣﻮﻋﻮد در ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ زاده ﺷﻮد‪ .‬در ﭘﺮﺗﻮ اﯾﻦ‬

‫‪١٨٣‬‬

‫ﺷﺎﯾﺪ داوﮐﯿﻨﺰ از اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻧﺎﺳﺰاﯾﯽ ﮐﻪ ﺷﻨﯿﺪه ﺧﺴﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺎ ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺑﮕﻮﯾﺪ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ دﯾﻮاﻧﻪ ﺑﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﭼﻬﺎرم را‬

‫ﻣﯽﺳﺎزد و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬او اﺷﺘﺒﺎه ﮐﺮده ﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﮐﺮده ﭘﺴﺮ ﺧﺪا اﺳﺖ! اﮔﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﻣﺮوز ﻣﻦ ﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﭼﻨﺎن ﯾﻘﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ داﺷﺖ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﭘﺴﺮ ﺧﺪاﯾﯿﻢ ﯾﺎ‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪاﯾﯿﻢ‪ ،‬ﻣﺎ را در ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن ﺑﺴﺘﺮي ﮐﺮده و ﭘﺰﺷﮑﺎن ﻣﺎ را ﺑﯿﻤﺎر و ﻣﺮدﻣﺎن ﻣﺎ را دﯾﻮاﻧﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬روﺷﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﭼﺮا داوﮐﯿﻨﺰ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ از‬

‫ﺳﻪﮔﺎﻧﻪي درﺳﺖ ﻟﻮﺋﯿﺲ )ﺷﺎرﻻﺗﺎن‪ ،‬دﯾﻮاﻧﻪ‪ ،‬ﭘﺴﺮ ﺧﺪا( ﺑﮕﺮﯾﺰد! ر‪.‬ب‬

‫‪ ١٨٤‬ﭘﻮﻟﺲ ﯾﺎ ﭘﺎول ﯾﻬﻮدي ﯾﻮﻧﺎﻧﯽزﺑﺎن‪ ،‬در واﻗﻊ رﺳﻮل دﯾﻦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬او ﺑﻮد ﮐﻪ ﭘﺲ از ﻋﯿﺴﯽ ﺟﻨﺒﺶ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ )ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دﯾﻨﯽ ﺑﺮاي‬ ‫ﺑﺸﺮﯾﺖ ﻧﻪ ﺑﺮاي ﻗﻮم ﯾﻬﻮد( را آﻏﺎزﯾﺪ و ﺷﺎﮔﺮدان ﻓﺮاوان ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﺮد و ﺧﻮد و ﺷﺎﮔﺮداﻧﺶ در ﺟﻬﺎن ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻪ درﺳﺘﯽ‬ ‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪ ،‬ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪن اﻧﺠﯿﻞﻫﺎ‪ ،‬ﺧﯿﻠﯽ دﯾﺮ و ﺣﺘﺎ ﭘﺲ از ﭘﻮﻟﺲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ اوﺻﺎف ﭼﻄﻮر ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻧﺠﯿﻞﻫﺎ اﻋﺘﻤﺎد‬ ‫ﮐﺮد؟ ر‪.‬ب‬


‫‪١٣٦‬‬

‫ﺑﺸﺎرت‪ ،‬اﻧﺠﯿﻞ ﯾﻮﺣﻨﺎ ﺑﻪ وﯾﮋه ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺮوان ﻋﯿﺴﯽ از اﯾﻨﮑﻪ او در ﺑﯿﺖاﻟﺤﻢ زاده ﻧﺸﺪ‬ ‫ﺷﮕﻔﺖزده ﺷﺪﻧﺪ‪» :‬دﯾﮕﺮان ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺢ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺮﺧﯽ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬آﯾﺎ ﻣﺴﯿﺢ ﺑﺎﯾﺪ از ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺑﯿﺎﯾﺪ؟ آﯾﺎ‬ ‫ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪس ﻧﮕﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺢ از ذرﯾ‪‬ﻪي داوود‪ ،‬و از ﺷﻬﺮ ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ داوود اﻫﻞ آﻧﺠﺎﺳﺖ؟«‬ ‫ﻣﺘﯽ و ﻟﻮﻗﺎ‪ 185‬ﻣﺴﺌﻠﻪ را ﺟﻮر دﯾﮕﺮي ﻓﯿﺼﻠﻪ دادﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﺑﺮآن ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺎﯾﺪ در ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ‬

‫زاده ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ او را از ﻃﺮﯾﻖ دﯾﮕﺮي ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﺘﯽ‪ ،‬ﻣﺮﯾﻢ و ﯾﻮﺳﻒ را واداﺷﺖ ﺗﺎ ﻣﺪتﻫﺎ‬ ‫ﭘﺲ از ﺗﻮﻟﺪ ﻋﯿﺴﯽ در ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‪ ،‬در ﺑﺎزﮔﺸﺖ از ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ از ﮐﺸﺘﺎر ﺑﯽﮔﻨﺎﻫﺎن ﺗﻮﺳﻂ ﻫﺮود ﺷﺎه‬ ‫ﻣﯽﮔﺮﯾﺨﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮﻋﮑﺲ او‪ ،‬ﻟﻮﻗﺎ اﻋﻼم ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﺮﯾﻢ و ﯾﻮﺳﻒ ﭘﯿﺶ از ﺗﻮﻟﺪ ﻋﯿﺴﯽ در‬ ‫ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﯽزﯾﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﻄﻮر ﺷﺪ ﮐﻪ آﻧﺎن در ﻟﺤﻈﻪي ﺣﺴﺎس ﺑﻪ ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ رﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺸﺎرت را ﺗﺤﻘﻖ‬ ‫ﺑﺨﺸﻨﺪ؟ ﻟﻮﻗﺎ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﺮﻧﻮس ﺣﺎﮐﻢ ﺳﻮرﯾﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺳﺰار آﮔﻮﺳﺘﻮس ﻓﺮﻣﺎن ﺳﺮﺷﻤﺎري‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﯽ را ﺑﺮاي ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﯽ اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﺻﺎدر ﮐﺮد‪ ،‬و ﻫﺮﮐﺴﯽ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪ ﮐﻪ "ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﺧﻮد" ﺑﺮود‪.‬‬ ‫ﯾﻮﺳﻒ از "ﺑﯿﺖ و ﺷﺠﺮهي داوود" ﺑﻮد و ﻟﺬا ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪ "ﺑﻪ ﺷﻬﺮ داوود ﮐﻪ ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ ﻧﺎم دارد" ﺑﺎزﮔﺮدد‬

‫‪.‬اﯾﻦ راه ﺣﻞ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺸﮑﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ا‪‬ي‪.‬ا‪‬ن‪.‬وﯾﻠﺴﻮن در ﮐﺘﺎب ﻋﯿﺴﯽ‬

‫و راﺑﯿﻦﻻﯾﻦ ﻓﺎﮐﺲ در رواﯾﺖ ﻧﺎﻣﻮﺛﻖ ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن ﮐﺮدهاﻧﺪ اﯾﻦ رواﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻬﻤﻞ اﺳﺖ‪.‬‬

‫داوود‪ ،‬اﮔﺮ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻗﺮﯾﺐ ﻫﺰار ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از ﻣﺮﯾﻢ و ﯾﻮﺳﻒ زﯾﺴﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﺮا ﻻزم‬ ‫ﺑﻮده ﮐﻪ رﻣﯽﻫﺎ ﯾﻮﺳﻒ را وادارﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺷﻬﺮي ﺑﺮود ﮐﻪ ﻧﯿﺎي دورش ﻫﺰار ﺳﺎل ﻗﺒﻞ در آﻧﺠﺎ ﻣﯽزﯾﺴﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ؟ اﯾﻦ ﺑﻪ آن ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﻢ در ﻓُﺮمﻫﺎي ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ‪ ،‬ﺧﻮد را اﻫﻞ اَﺷﺒﯽ دوﻻزوك ذﮐﺮ ﮐﻨﻢ‪،‬‬ ‫ﭼﻮن ﺷﺎﯾﺪ ﻧﯿﺎﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺮا ﺑﺘﻮان ﺗﺎ ﺳﻨﯿﻮر دو دﯾﮑﯿﻦ ﭘﯽ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ وﯾﻠﯿﺎم ﻓﺎﺗﺢ ﻏﻠﺒﻪ ﮐﺮد و در‬ ‫اَﺷﺒﯽ ﺳﮑﻨﺎ ﮔﺰﯾﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﻟﻮﻗﺎ ﺻﺮاﺣﺘﺎ وﻗﺎﯾﻌﯽ را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻮرﺧﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ‬ ‫آﻧﻬﺎ را وارﺳﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ در زﻣﺎن ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﯿﺮﯾﻨﯿﻮس ﯾﮏ ﺳﺮﺷﻤﺎري اﻧﺠﺎم ﺷﺪ – اﻣﺎ ﯾﮏ ﺳﺮﺷﻤﺎري‬ ‫ﻣﺤﻠﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن ﺳﺰار آﮔﻮﺳﺘﻮس و ﺑﺮاي ﮐﻞ اﻣﭙﺮاﺗﻮري‪ .‬و ﺳﺮﺷﻤﺎري ﺧﯿﻠﯽ ﻫﻢ دﯾﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ۶‬ﺑﻌﺪ از ﻣﯿﻼد ﻣﺴﯿﺢ‪ ،‬ﺳﺎﻟﻬﺎ ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﻫ‪‬ﺮود‪ .‬ﻻﯾﻦ ﻓﺎﮐﺲ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ »داﺳﺘﺎن‬ ‫ﻟﻮﻗﺎ از ﻧﻈﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ و ﻓﺎﻗﺪ اﻧﺴﺠﺎم دروﻧﯽ اﺳﺖ«‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎ ﻣﺨﻤﺼﻪي ﻟﻮﻗﺎ و اﺷﺘﯿﺎق او ﺑﻪ وﻓﺎداري ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺸﺎرت اﺑﺮاز ﻫﻤﺪﻟﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫در ﺷﻤﺎرهي دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ ٢٠٠۴‬ﻣﺠﻠﻪي ﻓ‪‬ﺮي اﯾﻨﮑﻮاﯾﺮي‪ ،186‬ﺗﺎم ﻓﻠﯿﻦ‪ ،‬وﯾﺮاﺳﺘﺎر اﯾﻦ ﻣﺠﻠﻪي ﻋﺎﻟﯽ‪،‬‬

‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ را ﺟﻤﻊآوري ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت و ﺧﻠﻞﻫﺎي داﺳﺘﺎن ﻣﺤﺒﻮب ﮐﺮﯾﺴﻤﺲ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ ١٨٥‬ﻣﺘﯽ )ﻣﺘﯿﻮ(‪ ،‬ﻟﻮﻗﺎ )ﻟﻮك( و ﻣﺮﻗﻮس )ﻣﺎرﮐﻮس(‪ ،‬ﺳﻪ اﻧﺠﯿﻞ را ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ و اﻧﺠﯿﻞ ﭼﻬﺎرم از آن ﯾﻮﺣﻨﺎ )ﺟﺎن( اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪Free Inquiry‬‬

‫‪١٨٦‬‬


‫‪١٣٧‬‬

‫ﺧﻮد ﻓﻠﯿﻦ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت ﻓﺮاوان ﻣﯿﺎن اﻧﺠﯿﻞﻫﺎي ﻣﺘﯽ و ﻟﻮﻗﺎ را‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺣﻮارﯾﺎن ﺛﺒﺖ ﮐﻨﻨﺪهي ﺗﻮﻟﺪ ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺮد‪ .‬راﺑﺮت ﮔﯿﻠﻮﻟﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻤﺎم ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي اﺻﻠﯽ اﺳﻄﻮرهي ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬از‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ ﺳﺘﺎرهي ﺷﺮﻗﯽ‪ ،‬زاﯾﻤﺎن ﺑﺎﮐﺮه‪ ،‬ﺗﮑﺮﯾﻢ ﻧﻮزاد ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺎﻫﺎن‪ ،‬ﻣﻌﺠﺰات‪ ،‬اﻋﺪام‪ ،‬رﺳﺘﺎﺧﯿﺰ و ﺻﻌﻮد‬ ‫ﻋﯿﺴﯽ ﻫﻤﮕﯽ ﻣﺎﺧﻮذ از ادﯾﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺶﺗﺮ در ﻣﺪﯾﺘﺮاﻧﻪ و ﻧﺎﺣﯿﻪي ﺧﺎورﻧﺰدﯾﮏ وﺟﻮد داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﻠﯿﻦ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﻣﺘﯽ ﺑﺮاي ﺑﺮآوردن ﺑﺸﺎرتﻫﺎي ﻣﺴﯿﺤﺎﯾﯽ ﺧﻠﻒ داوود ﺑﻮدن‪ ،‬ﺗﻮﻟﺪ در‬ ‫ﺑﯿﺖاﻟﻠﺤﻢ ﺟﻬﺖ ﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﯾﻬﻮدي اﺳﺖ و ﯾﮑﺴﺮه در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﻧﮑﺎت ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪي ﻟﻮﻗﺎ ﻗﺮار‬ ‫دارد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﺴﯿﺤﯽ ﮐﺮدن ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﺎن ادﯾﺎن ﻫﻠﻨﯽ اﻧﮕﺸﺖ ﺑﺮ ﻧﻘﺎط ﺣﺴﺎس آﻧﺎن )زاده ﺷﺪن از ﺑﺎﮐﺮه‪،‬‬ ‫ﺗﮑﺮﯾﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺎﻫﺎن‪ ،‬و ﻏﯿﺮه( ﻧﻬﺎده اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺴﯽ آﺷﮑﺎرﻧﺪ اﻣﺎ ﻫﻤﻮاره ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺆﻣﻨﺎن‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﺎدﯾﺪه اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﭘﻨﺪ ﺟﻮرج ﮔﺮﺷﻮﯾﻦ ﻧﺪارﻧﺪ ﺗﺎ آﻧﺎن را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻫﺮﭼﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻬﺘﻮن ﻣﯽﮔﻦ ‪ /‬ﻫﺮﭼﯽ ﺗﻮ اﻧﺠﯿﻞ ﻣﯽﺧﻮﻧﯿﺪ ‪ /‬ﺣﺘﻤﺎ ﻫﻤﻮن ﺟﻮري ﻧﺒﻮده« اﻣﺎ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﺳﺎدهي ﻓﺮاواﻧﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﭼﯿﺰﻫﺎ ﺣﺘﻤﺎ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﺑﻮده ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻧﻮﺷﺘﻪ – ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻞ را‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺘﺎ ﺧﯿﻠﯽ ﺟﺪي ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ و آن را ﮔﺰارش دﻗﯿﻖ ﺗﺎرﯾﺨﯽ داﻧﺴﺘﻪ و ﻟﺬا ﺷﺎﻫﺪي ﺑﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ دﯾﻨﯽ ﺧﻮد‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻦ ﻣﺮدم ﻫﺮﮔﺰ ﻻي ﮐﺘﺎﺑﯽ را ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺤﺾ ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ ﺑﺎز ﮐﺮدهاﻧﺪ؟ ﭘﺲ‬ ‫ﭼﺮا ﻣﺘﻮﺟﻪ اﯾﻦ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت آﺷﮑﺎر ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ؟ آﯾﺎ اﯾﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪان ﺑﻪ ﺻﺤﺖ ﻟﻐﻮي اﻧﺎﺟﯿﻞ از ﺧﻮد ﻧﻤﯽﭘﺮﺳﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺘﯽ ﯾﻮﺳﻒ را ﻧﺴﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺘﻢ داوود ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﻮﻗﺎ ﻧﺴﻞ ﭼﻬﻞ و ﯾﮑﻢ؟ از آن ﺑﺪﺗﺮ‪ ،‬در‬ ‫ﺷﺠﺮه ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي اﯾﻦ دو ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﯿﭻ ﻧﺎم ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﻧﯿﺴﺖ! در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬اﮔﺮ ﻋﯿﺴﯽ واﻗﻌﺎ از ﻣﺮﯾﻢ ﺑﺎﮐﺮه زاده‬ ‫ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬رﺑﻄﯽ ﺑﻪ اﺳﻼف ﯾﻮﺳﻒ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺼﺪاق ﺑﺸﺎرت ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻣﺴﯿﺢ ﺑﺎﯾﺪ از ذرﯾ‪‬ﻪي داوود ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺎرت اﻫ‪‬ﺮﻣﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪ اﻧﺠﯿﻠﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ ،‬در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺮﻋﯽ آن "داﺳﺘﺎن وراي ﮐﯿﺴﺘﯽ و‬

‫ﭼﯿﺴﺘﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ را ﺗﻐﯿﯿﺮ دادﻧﺪ" اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ﻋﻤﯿﻖ ﮐﻞ ﻣﺘﻦ ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ را ﻫﻮﯾﺪا‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﺮﻓﺴﻮر ا‪‬ﻫﺮﻣﻦ ﺳﻔﺮ ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻃﺮزي ﮔﯿﺮا در ﻣﻘﺪﻣﻪي ﮐﺘﺎب ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ‬

‫از "اﻧﺠﯿﻞﺑﺎوري ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮا" ﺑﻪ "ﺷﮑﺎﮐﯽ ﻣﺤﺘﺎط" ﻣﯿﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺳﻔﺮي ﮐﻪ دﻟﯿﻠﺶ ﻓﻬﻢ ﺧﻄﺎﻫﺎي ﻋﻈﯿﻢ ﮐﺘﺐ‬

‫ﻣﻘﺪس ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬او اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن را ﻫﻢ ﻣﺴﺘﻔﯿﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬از ﮐﺘﺎبﻫﺎي‬ ‫ﺑﺖﺷﮑﻨﺎﻧﻪي آﮔﺎﻫﯽﺑﺨﺶ دﯾﮕﺮ در زﻣﯿﻨﻪي ﻧﻘﺪ اﻧﺠﯿﻞ ﻣﯽﺗﻮان از رواﯾﺖ ﻧﺎﻣﻮﺛﻖ ﻧﻮﺷﺘﻪي راﺑﯿﻦ ﻻﯾﻦ‬


‫‪١٣٨‬‬

‫ﻓﺎﮐﺲ‪ ،‬ﻧﺎم ﺑﺮد ﮐﻪ ﭘﯿﺶﺗﺮ ذﮐﺮش ﺷﺪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب اﻧﺠﯿﻞ ﺳﮑﻮﻻر‪ :‬ﭼﺮا ﺑﯽدﯾﻨﺎن ﺑﺎﯾﺪ دﯾﻦ را ﺟﺪي‬ ‫ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ ،187‬ﻧﻮﺷﺘﻪي ژاك ﺑﺮﻟﯿﻨﻠﺒﺮا‪.‬‬

‫ﭼﻬﺎر اﻧﺠﯿﻠﯽ ﮐﻪ وﺛﻮق رﺳﻤﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻢ و ﺑﯿﺶ ﺑﻪ ﻃﻮر دﻟﺒﺨﻮاه‪ ،‬از ﻣﯿﺎن دﺳﺖﮐﻢ ﯾﮏ دوﺟﯿﻦ‬ ‫اﻧﺠﯿﻞ دﯾﮕﺮ از ﺟﻤﻠﻪ اﻧﺎﺟﯿﻞ ﺗﻮﻣﺎس‪ ،‬ﭘﯿﺘﺮ‪ ،‬ﻧﯿﮑﻮدﻣﻮس‪ ،‬ﻓﯿﻠﯿﭗ‪ ،‬ﺑﺎرﺗﻠﻤﻮ و ﻣﺮي ﻣﮕﺪاﻟﻦ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫درﺑﺎره اﯾﻦ اﻧﺎﺟﯿﻞ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮﻣﺎس ﺟﻔﺮﺳﻮن ﺑﻪ ﺧﻮاﻫﺮزادهاش ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬

‫»ﻫﻨﮕﺎم ﺻﺤﺒﺖ از ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدم ﺑﮕﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪي ﺗﻮارﯾﺦ ﻣﺴﯿﺢ ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻤﻪي‬

‫ﻣﺘﻮن را ﺑﺨﻮاﻧﯽ‪ ،‬ﭼﻪ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺷﻮراي ﮐﻠﯿﺴﺎﯾﯽ ﺑﺮاﯾﻤﺎن ﻣﻮﺛﻖ داﻧﺴﺘﻪ و ﭼﻪ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺷﺒﻪﻣﻮﺛﻖ ﺷﻤﺮده‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ آن اﻧﺠﯿﻞﻫﺎي ﺷﺒﻪﻣﻮﺛﻖ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺑﻘﯿﻪ ادﻋﺎ دارﻧﺪ‪ .‬و ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺧﻮدت ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﻋﻘﻞ ﺧﻮد‬ ‫درﺑﺎرهي وﺛﻮقﺷﺎن داوري ﮐﻨﯽ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺎ ﻋﻘﻞ ﻋﺎﻟﯿﺠﻨﺎﺑﺎن ﮐﻠﯿﺴﺎﯾﯽ‪«.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺮﺧﯽ اﻧﺠﯿﻞﻫﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ از ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺮاﺟﻊ رﺳﻤﯽ ﺣﺬف ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ داﺳﺘﺎنﻫﺎﯾﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ از ﭼﻬﺎر اﻧﺠﯿﻞ رﺳﻤﯽ ﺧﺠﺎﻟﺖآورﺗﺮاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬اﻧﺠﯿﻞ ﺗﻮﻣﺎس‪ ،‬داﺳﺘﺎنﻫﺎﯾﯽ از‬ ‫ﮐﻮدﮐﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺜﻞ ﯾﮏ ﺟﻦ ﺷﺮور از ﻧﯿﺮوي ﺟﺎدوﯾﯽ ﺧﻮد ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺜﻼ ﺑﺎ ﺑﺪﺟﻨﺴﯽ ﻫﻤﺒﺎزياش را ﺑﻪ ﺑﺰ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﯾﺎ ﺗﮑﻪ ﮔ‪‬ﻞ را ﺑﻪ ﮔﻨﺠﺸﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎ‬ ‫ﺑﺎ دراز ﮐﺮدن ﯾﮏ ﻗﻄﻌﻪ ﭼﻮب در ﻧﺠﺎري ﺑﻪ ﭘﺪرش ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻﮐﺲ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻣﻌﺠﺰات ﻣﻬﻤﻠﯽ را ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻞ ﺗﻮﻣﺎس ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺑﺎور ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ‪.‬اﻣﺎ دﻻﯾﻞ ﺑﺎور ﺑﻪ ﻣﻌﺠﺰات اﻧﺎﺟﯿﻞ‬ ‫ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﻫﻢ ﺑﯿﺶﺗﺮ ﯾﺎ ﮐﻢﺗﺮ از اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬ﻫﻤﻪي اﯾﻦ ﻣﻌﺠﺰات ﺻﺒﻐﻪي اﻓﺴﺎﻧﻪاي دارﻧﺪ‪ ،‬و وﻗﻮعﺷﺎن‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻗﺪر ﻣﺸﮑﻮك اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺤﺖ داﺳﺘﺎن ﺷﺎه آرﺗﻮر و دﻻوران ﻣﯿﺰ ﻧﻬﺎرﺧﻮري‪.‬‬ ‫اﻏﻠﺐ وﺟﻮه اﺷﺘﺮاك اﻧﺎﺟﯿﻞ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﺣﺎﺻﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﺑﻬﺮه ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﺎ‬

‫اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺮﻗﻮس ﺑﻮده ﯾﺎ اﺛﺮي ﻗﺪﯾﻤﯽﺗﺮ و ﻣﻔﻘﻮد ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺮﻗﻮس ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺧﻠﻒ آن اﺳﺖ‪ .‬ﻫﯿﭻ ﮐﺲ‬ ‫ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﮐﻪ آن ﭼﻬﺎر ﺣﻮاري ﮐﻪ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺪامﺷﺎن‬ ‫ﺷﺨﺼﺎ ﻋﯿﺴﯽ را ﻣﻼﻗﺎت ﻧﮑﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻏﻠﺐ آﻧﭽﻪ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﮐﻮﺷﺶ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪاي‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺻﺮﻓﺎ ﺗﮑﺮار ﻣﮑﺮرات ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻞﻧﮕﺎران اﻋﺘﻘﺎد و اﻟﺘﺰام ﺗﺎم داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬

‫زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺸﺎرتﻫﺎي ﻋﻬﺪﻋﺘﯿﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﯾﮏ ﺑﺤﺚ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺟﺪي ﻃﺮح ﮐﺮد‬ ‫ﮐﻪ آﯾﺎ اﺻﻼً ﺷﺨﺺ ﻋﯿﺴﯽ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﯾﺎ ﺧﯿﺮ؟ اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﻫﻮاداران ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮﺧﯽ آن‬

‫‪The Secular Bible: Why Nonbelievers Must Take Religion Seriously, Jacque Berlinerblau‬‬

‫‪١٨٧‬‬


‫‪١٣٩‬‬

‫را ﭘﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪي آﻧﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﭘﺮﻓﺴﻮر ﺟﯽ‪.‬ا‪‬ي‪.‬وِﻟﺰ اﺳﺘﺎد داﻧﺸﮕﺎه ﻟﻨﺪن و ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهي ﭼﻨﺪﯾﻦ‬

‫ﮐﺘﺎب در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ آﯾﺎ ﻋﯿﺴﯽ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ؟‪ 188‬اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ ﻋﯿﺴﯽ اﺣﺘﻤﺎﻻ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪،‬‬

‫‪189‬‬

‫اﻣﺎ ﻋﻤﻮم اﺳﺘﺎدان ﻣﻌﺮوف ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﯿﻠﯽ‪ ،‬ﮐﺘﺎب‬

‫ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ را ﺛﺒﺖ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﻘﺎﯾﻖ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻫﻢ ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ دﯾﮕﺮ اﻧﺠﯿﻞ‬ ‫را ﺷﺎﻫﺪي ﺑﺮ وﺟﻮد ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻻﻫﯿﺖ ﻧﻤﯽﺷﻤﺎرم‪ .‬ﺗﻮﻣﺎس ﺟﻔﺮﺳﻮن ﭘﯿﺸﮕﻮﯾﺎﻧﻪ ﺑﻪ رﺋﯿﺲﺟﻤﻬﻮر ﭘﯿﺸﯿﻦ ﺟﺎن‬ ‫آداﻣﺰ ﻧﻮﺷﺖ‪» :‬روزي ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻧﺴﻞ اﺳﻄﻮرهاي ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﺪرش ﺧﺪاﺳﺖ و در رﺣﻢ ﯾﮏ ﺑﺎﮐﺮه‬ ‫ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬در زﻣﺮهي اﻓﺴﺎﻧﻪﻫﺎي ﻧﺴﻞ ﻣﯿﻨﺮِوا )ﺧﺪاي رﻣﯽ( و ژوﭘﯿﺘﺮ در ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ«‪.‬‬

‫‪190‬‬

‫رﻣﺎن د‪‬ن ﺑﺮاون راز داوﯾﻨﭽﯽ‪ ،‬و ﻓﯿﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي آن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬در ﻣﺤﺎﻓﻞ ﮐﻠﯿﺴﺎﯾﯽ ﻏﻮﻏﺎي‬ ‫ﻓﺮاواﻧﯽ اﻓﮑﻨﺪ‪ .‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن دﻟﯿﺮي ﮐﺮدﻧﺪ و ﻓﯿﻠﻢ را ﺗﺤﺮﯾﻢ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺳﯿﻨﻤﺎﻫﺎي ﻧﻤﺎﯾﺶ دﻫﻨﺪهي اﯾﻦ‬

‫ﻓﯿﻠﻢ ﺗﻈﺎﻫﺮات راه اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪ 191.‬اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﻫﻢ در ﺣﻘﯿﻘﺖ از اﺑﺘﺪا ﺗﺎ اﻧﺘﻬﺎ ﺟﻌﻠﯽ اﺳﺖ‪ :‬داﺳﺘﺎﻧﯽ ﺗﺨﯿﻠﯽ و‬

‫ﺳﺎﺧﺘﮕﯽ‪ .‬از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻧﺎﺟﯿﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮق راز داوﯾﻨﭽﯽ ﺑﺎ اﻧﺠﯿﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻞ‬ ‫داراي داﺳﺘﺎنﻫﺎي ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ اﺳﺖ و راز داوﯾﻨﭽﯽ داﺳﺘﺎﻧﯽ ﻣﺪرن‪.‬‬ ‫ا‪‬ي‪.‬ان‪.‬وﯾﻠﺴﻮن‬

‫‪192‬‬

‫در زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪي ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﻧﺠﺎر ﺑﻮدن ﻋﯿﺴﯽ اﺑﺮاز ﺗﺮدﯾﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬

‫ﯾﮑﯽ از ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺳﻮءﺗﺮﺟﻤﻪﻫﺎي اﻧﺠﯿﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﻣﻮارد‪ ،‬ﺳﻮءﺗﺮﺟﻤﻪي اﺷﻌﯿﺎي ﯾﻬﻮدي‬ ‫‪Did Jesus Exist? , G. A. Wells‬‬ ‫‪ ١٨٩‬دﻗﯿﻘﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﺘﺪﻻﻟﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ درﺑﺎره "ﺑﻮدن ﺑﺎر اﺛﺒﺎت ﺧﺪا ﺑﻪ دوش ﻣﻮﻣﻨﯿﻦ ﻧﻪ ﮐﺎﻓﺮان" ﻣﯽآورد را ﻣﯽﺗﻮان درﺑﺎره وﺟﻮد ﻋﯿﺴﯽ ﻧﺎﺻﺮي‬

‫‪١٨٨‬‬

‫ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪ .‬ﻗﻄﻌﺎ ﺧﻮد داوﮐﯿﻨﺰ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﺳﻨﺪ ﻣﻮﺛﻘﯽ درﺑﺎره ﻋﯿﺴﯽ و زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪاش ﻧﺪارﯾﻢ و اﺻﻼ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺨﺶ ﮐﺘﺎب داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺘﻮار‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺠﯿﻠﻬﺎ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪﻫﺎي ﻋﯿﺴﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮﺛﻖ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬روﺷﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻋﯿﺴﯽ ﺷﮏ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‬

‫"اﺣﺘﻤﺎﻻ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ"! از داوﮐﯿﻨﺰ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﺪ "ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﻧﻤﯽداﻧﯿﻢ‪ ،‬ﭼﻮن ﻫﯿﭻ ﺳﻨﺪي ﻧﺪارﯾﻢ"‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ رو‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ ﺧﻮدش ﻫﻢ ادﻋﺎﯾﯽ در داﻧﺶ ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﺪارد‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ١٩٠‬ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺸﮑﻞ را ﻣﺎ ﻫﻢ دارﯾﻢ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮدﻣﺎن ﺧﯿﻠﯽ ﺳﺎده و آﺳﺎن ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ ﮐﻪ ﭘﺮواز ﮐﯿﮑﺎووس‪ ،‬ﻧﺒﺮد رﺳﺘﻢ ﺑﺎ دﯾﻮ‪ ،‬ﮔﺬر ﺳﯿﺎوش از آﺗﺶ‪ ،‬ارﺗﺒﺎط‬ ‫ﺑﺮﻗﺮار ﮐﺮدن ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺑﺎ ﺟﻦ و دﯾﻮ و ﭼﻬﺎرﭘﺎﯾﺎن ﯾﺎ ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮﻫﺎ ﭘﺮواز ﺗﯿﺮ آرش‪ ،‬اﺳﺘﻮره اﺳﺖ و ﻧﻪ واﻗﻌﯿﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﻓﺎن ﻧﻮح و ﮐﺸﺘﯽ‬ ‫ﺣﯿﻮاﻧﺎﺗﺶ‪ ،‬ﭘﺮواز ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﻣﻮرﭼﻪ ﺑﺎ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان ﯾﻬﻮد و اﻓﺘﺎدن اﺑﺮاﻫﯿﻢ در آﺗﺶ و ﻧﺼﻒ ﮐﺮدن درﯾﺎ ﺑﺎ ﻋﺼﺎ و ‪ ...‬ﻣﯽرﺳﯿﻢ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎور‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ رد ﮐﺮدن آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺳﺮاﻓﮑﻨﺪﮔﯽ ﺷﻤﺎ ﻣﯽﮔﺮدد! اﻣﺎن از ﻣﺎ ﻣﻮﺟﻮدات دوﭘﺎ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪١٩١‬‬

‫دﻟﯿﺮي ﻫﻢ دﻟﯿﺮي دوران ﻗﺪﯾﻢ‪ .‬رﺷﺎدت ﺷﻮاﻟﯿﻪﻫﺎي ﺻﻠﯿﺒﯽ را از ﯾﺎد ﻧﺒﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺮاي اﻋﺘﻼي ﻧﺎم و ﯾﺎد ﻣﺴﯿﺢ ﻫﺰاران ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ راه ﭘﯿﻤﻮده ﺟﺎن و ﻣﺎل‬

‫ﺧﻮد را ﯾﮑﺴﺮه ﺑﺮاي دﯾﻦ ﺧﺪا ﭘﯿﺸﮑﺶ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﮐﻨﻮن ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﮐﺎري ﮐﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻠﻮي ﺳﯿﻨﻤﺎﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻓﯿﻠﻢ رﻣﺰ داوﯾﻨﭽﯽ‬

‫را ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺷﻤﻊ روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪ ١٩٢‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﻫﻢ اﺷﺎره ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ دارد‪ ،‬ﺧﻮد ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن اﻧﺠﯿﻞ ﻫﻢ ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻢ اﻋﺘﺮاف ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﻮﺳﻒ ﻧﺠﺎر‪ ،‬ﺷﻮﻫﺮ ﻣﺮﯾﻢ‪ ،‬ﭘﺪر ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﻣﺴﯿﺢ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ در دو اﻧﺠﯿﻞ از ﭼﻬﺎر اﻧﺠﯿﻞ رﺳﻤﯽ‪ ،‬ﻧﺴﺐ ﻋﯿﺴﯽ ﻧﺎﺻﺮي از ﻃﺮﯾﻖ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻪ داوود ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﭘﺪر ﻋﯿﺴﯽ ﺧﺪا ﺑﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﻧﺴﺒﺶ ﺑﻪ داوود ﻧﻤﯽرﺳﯿﺪ ﭼﻮن ﺧﺪا ﺑﺎ ﻫﯿﭽﯿﮏ از دﯾﮕﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان ﯾﻬﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺎﻣﯿﻠﯽ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن درﺑﺎره اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف اﻧﺠﯿﻞﻧﻮﯾﺴﺎن ﺧﻮدﺷﺎن را ﺑﻪ‬ ‫ﮐﻮﭼﻪ ﻋﻠﯽ ﭼﭗ ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪ ،‬آﻧﮕﺎه ﺑﺮ ﺿﺪ دن ﺑﺮآون و ﮐﺘﺎب و ﻓﯿﻠﻢ رﻣﺰ داوﯾﻨﭽﯽ ﮐﻤﭙﯿﻦ درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺎ ﻣﺮﯾﻢ ﻣﺠﺪﻟﯿﻪ‬


‫‪١٤٠‬‬

‫از واژهي آراﻣﯽ "زن ﺟﻮان" )‪ (almah‬ﺑﻪ واژهي ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ "ﺑﺎﮐﺮه" )‪ (parthenos‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﺳﺎدﮔﯽ ﯾﮏ ﻟﻐﺰش در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺴﯽ ﺑﺴﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻓﺴﺎﻧﻪي ﻣﻀﺤﮏ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺎدر ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﺑﺎﮐﺮه ﺑﻮده‪.‬‬ ‫اﺑﻦور‪‬اق ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﺧﻨﺪهداري ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در وﻋﺪهي ﻫﻔﺘﺎد و دو ﺑﺎﮐﺮه ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﻬﯿﺪ‪،‬‬ ‫"ﺑﺎﮐﺮﮔﺎن" ﺳﻮءﺗﺮﺟﻤﻪي"اﻧﮕﻮرﻫﺎي ﺳﻔﯿﺪ ﺑﺎ ﺷﻔﺎﻓﯿﺖ ﺑﻠﻮرﯾﻦ" ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﻋﻤﻮم اﻣﺖ‬ ‫اﺳﻼم درﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺟﺎن ﭼﻪ ﺗﻌﺪاد ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﯽﮔﻨﺎه ﻋﻤﻠﯿﺎت اﻧﺘﺤﺎري ﮐﻪ ﻧﺠﺎت ﻧﻤﯽﯾﺎﻓﺖ؟‬

‫‪193‬‬

‫ازدواج ﮐﺮده و ﺑﭽﻪدار ﺷﺪه و ﻧﺴﻠﺶ ﺗﺎ اﻣﺮوز ﺑﺮ زﻣﯿﻦ ﻣﺎﻧﺪه؟ اﻟﺒﺘﻪ اﻋﺘﺮاﺿﺸﺎن ﺑﺮ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﯿﻌﺘﺎ ﻧﺴﻞ ﺧﺪا ﮐﻪ ﺗﺎ اﻣﺮوز ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﯿﺴﯽ اﮔﺮ‬ ‫ازدواج ﮐﺮده و ﺑﭽﻪ داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﭘﺴﺮ ﺧﺪا‪ .‬وﻟﯽ ﭘﺮﺳﺶ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺑﺮ ﺿﺪ ﺧﻮد اﻧﺠﯿﻠﻬﺎ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﭘﺪر ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻧﻪ ﺧﺪا ﮐﻪ‬ ‫ﯾﻮﺳﻒ ﻧﺠﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﭙﯿﻦ ﺑﺮﭘﺎ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ؟ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﺗﺮ از ﭘﺎپ ﯾﺎ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﮕﻮﯾﻢ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺤﯽﺗﺮ از ﻟﻮﻗﺎ و ﻣﺘﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ!‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي ﻫﻤﭽﻮن دن ﺑﺮاون ﯾﮏ داﺳﺘﺎن ﺗﺨﯿﻠﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﯾﮑﯽ از رواﯾﺎت اﺳﻼﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ آﯾﺎت ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﺒﺮي و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺳﻨﺪ دﯾﮕﺮ ﮐﻬﻦ اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬ﺷﯿﻄﺎن ﭼﻨﺪ ﺑﺎر ﺗﻼش ﮐﺮد آﯾﺎﺗﯽ را ﺑﻪ ﺟﺎي آﯾﺎت اﻟﻬﯽ ﺑﻪ دﻫﺎن ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺟﺎري ﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬

‫اﯾﻦ ﺗﻮﻃﺌﻪ او ﻧﺎﻓﺮﺟﺎم ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﻫﯿﭽﮑﺲ ﺑﺮ ﻃﺒﺮي و دﯾﮕﺮ ﻧﻘﻞﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﺧﺮده ﻧﮕﺮﻓﺖ وﻟﯽ وﻗﺘﯽ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي رﺳﯿﺪ‪ ،‬او ﻣﺮﺗﺪ‬

‫ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﺪ‪ .‬ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﯿﺰ ﺣﺘﺎ اﯾﻦ ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ آﻧﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ دﺳﺖاﻧﺪرﮐﺎران ﻓﺘﻮاي ﺳﻠﻤﺎن رﺷﺪي و دﯾﮕﺮ دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻮﻧﯿﻦ او و ﮐﺘﺎﺑﺶ در ﺳﺮاﺳﺮ‬ ‫ﺟﻬﺎن اﺳﻼم‪ ،‬اﺻﻼ ﮐﺘﺎب را ﻧﺨﻮاﻧﺪه‪ ،‬و ﺧﺒﺮي از داﺳﺘﺎن ﮐﻬﻦ و اﺳﻼﻣﯽ "آﯾﺎت ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ ﻏﺮاﻧﯿﻖ" ﻫﻢ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ و ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه ﮔﻤﺎن ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻠﻤﺎن‬ ‫رﺷﺪي ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻗﺮآن ﻧﻮﺷﺘﻪ و ﻧﺎم ﮐﺘﺎﺑﺶ را آﯾﺎت ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ! ر‪.‬ب‬ ‫‪١٩٣‬اﺑﻦ ور‪‬اق‪"،‬ﺑﺎﮐﺮهﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺪام ‪-‬ﺑﺎﮐﺮهﻫﺎ؟"‬


‫‪١٤١‬‬

‫روح زﻣﺎﻧﻪي اﺧﻼﻗﯿﺎت‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺼﻞ را ﺑﺎ ﺷﺮح اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ آﻏﺎز ﮐﺮدم ﮐﻪ ﻣﺎ‪ ،‬اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺧﻮد را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪس ﺑﻨﺎ‬ ‫ﻧﮑﺮدهاﯾﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﺘﺎق ﺑﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰي‬ ‫ﺧﻮب اﺳﺖ و ﭼﻪ ﭼﯿﺰي ﺑﺪ؟ ﻓﺎرغ از اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﯿﻢ‪ ،‬در ﻣﻮرد اﻣﻮري ﮐﻪ ﺧﻮب‬ ‫و ﺑﺪ ﻣﯽﺷﻤﺎرﯾﻢ ﺗﻮاﻓﻖ دارﯾﻢ‪ :‬اﯾﻦ اﺗﻔﺎق ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻪ ﻃﺮز ﻏﺎﻓﻠﮕﯿﺮﮐﻨﻨﺪهاي ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ اﺳﺖ اﻣﺎ ﻫﯿﭻ‬ ‫رﺑﻄﯽ ﺑﻪ دﯾﻦ ﻧﺪارد و داﻣﻨﻪي آن ﻣﺆﻣﻦﺗﺮﯾﻦ دﯾﻨﺪاران را ﻫﻢ درﺑﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺸﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﺧﻼﻗﯿﺎتﺷﺎن ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از دﯾﻦ اﺳﺖ و ﭼﻪ ﻧﯿﺎﻧﺪﯾﺸﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ از اﻣﺜﺎل ﻃﺎﻟﺒﺎن اﻓﻐﺎﻧﯽ و ﻫﻤﺘﺎﻫﺎي ﻣﺴﯿﺤﯽ‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﺷﺎن ﺑﮕﺬرﯾﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺮدم ﺗﻮاﻓﻖ اﺧﻼﻗﯽ ﮔﺴﺘﺮدهاي ﺑﺮ ﺳﺮ اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ دارﻧﺪ‪ .‬اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺎ‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد رﻧﺞ ﻏﯿﺮﺿﺮوري ﻧﻤﯽﺷﻮﯾﻢ؛ ﺑﻪ آزادي ﺑﯿﺎن و ﺻﯿﺎﻧﺖ از آن ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﺣﺘﯽ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ‬ ‫ﮔﻮﯾﻨﺪه ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﺒﺎﺷﯿﻢ‪ ،‬ﻣﺎﻟﯿﺎتﻫﺎﯾﻤﺎن را ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ؛ ﺗﻘﻠﺐ ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ؛ آدم ﻧﻤﯽﮐﺸﯿﻢ؛ زﻧﺎي ﺑﺎ ﻣﺤﺎرم‬

‫ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ و ﺑﺎ دﯾﮕﺮان ﮐﺎري ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺑﺎ ﺧﻮدﻣﺎن ﺑﮑﻨﻨﺪ‪ 194.‬ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ اﺻﻮل ﻧﯿﮑﻮ را‬

‫در ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻣﻘﺪس ﻧﯿﺰ ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ اﻣﺎ در ﻣﯿﺎن ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ ﻣﺪﻓﻮن ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ آدم ﺷﺎﯾﺴﺘﻪاي را ﺧﻮش‬ ‫ﻧﻤﯽآﯾﺪ و اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪس ﻫﯿﭻ ﻗﺎﻋﺪهاي ﺑﺮاي ﺗﻤﯿﯿﺰ اﺻﻮل ﺧﻮب از اﺻﻮل ﺑﺪﺷﺎن ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ راه ﺑﯿﺎن اﺧﻼق ﻣﻮرد ﺗﻮاﻓﻖ ﻣﺎ‪ ،‬اراﺋﻪي ﯾﮏ »ده ﻓﺮﻣﺎن ﻧﻮﯾﻦ«‬

‫‪195‬‬

‫اﺳﺖ‪ .‬اﻓﺮاد و ﻣﺆﺳﺴﺎت‬

‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺷﯿﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪي ﺷﺎﯾﺎن اﻫﻤﯿﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ رﺳﯿﺪه‬ ‫اﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻼش ﻫﺎﯾﺸﺎن ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮدوراﻧﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ در آن ﻣﯽزﯾﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي »ده‬ ‫ﻓﺮﻣﺎن ﻧﻮﯾﻦ« اﻣﺮوزي را ﻣﯽآورم ﮐﻪ اﺗﻔﺎﻗﺎً در ﯾﮏ ﺗﺎرﻧﻤﺎي ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪام‪.‬‬ ‫• ﺑﺎ دﯾﮕﺮان ﮐﺎري ﻧﮑﻦ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﯽ ﺑﺎ ﺗﻮ ﺑﮑﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ﺑﮑﻮش ﺗﺎ ﻫﯿﭻ ﮔﺎه آﺳﯿﺒﯽ ﺑﻪ ﮐﺴﯽ وارد ﻧﮑﻨﯽ‪.‬‬ ‫• ﺑﺎ دﯾﮕﺮ اﻧﺴﺎن ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻮﺟﻮدات زﻧﺪه‪ ،‬و ﮐﻞ ﺟﻬﺎن ﺑﺎ ﻋﺸﻖ‪ ،‬ﺻﺪاﻗﺖ‪ ،‬وﻓﺎ و اﺣﺘﺮام رﻓﺘﺎر ﮐﻦ‪.‬‬ ‫• از ﺗﺒﻬﮑﺎري ﭼﺸﻢ ﻧﭙﻮش و از اﺟﺮاي ﻋﺪاﻟﺖ درﯾﻎ ﻧﻮرز‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﻮاره آﻣﺎده ﺑﺎش ﺗﺎ ﻓﺮد ﺑﺪﮐﺎري را‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺪي ﺧﻮد اذﻋﺎن ﮐﺮده و ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﭘﺸﯿﻤﺎن اﺳﺖ ﺑﺒﺨﺸﯽ‪.‬‬ ‫• زﻧﺪﮔﯽات را ﺑﺎ ﺣﺲ ﺷﺎدي و ﺷﮕﻔﺘﯽ ﭘﯽ ﮔﯿﺮ‪.‬‬ ‫‪١٩٤‬‬

‫ﮔﻤﺎن ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺧﻮد اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﻌﺘﺮف ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻫﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﻣﻮرد اﺷﺎره داوﮐﯿﻨﺰ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در اﯾﺮان ﻟﻄﯿﻔﻪاي ﻫﺴﺖ ﮐﻪ‬

‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬زﻧﯽ ارﻣﻨﯽ ﺑﻪ ﺷﻮﻫﺮش ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺮد‪ ،‬ﺗﻮ ﮐﻪ دروغ ﻣﯽﮔﻮﯾﯽ‪ ،‬ﻣﺎل ﻣﺮدم ﻣﯽﺧﻮري‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎﻣﻮس ﻣﺮدم ﻧﻈﺮ داري‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﮕﻮ ﻣﺴﻠﻤﻮن ﺷﺪي دﯾﮕﻪ!‬ ‫ر‪.‬ب‬ ‫‪New Ten Commandments‬‬

‫‪١٩٥‬‬


‫‪١٤٢‬‬

‫• ﻫﻤﻮاره ﺑﮑﻮش ﭼﯿﺰﻫﺎي ﺗﺎزهاي ﺑﯿﺎﻣﻮزي‪.‬‬ ‫• ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ را ﺑﺴﻨﺞ؛ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎورﻫﺎي ﺧﻮد را ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺎت ﺑﯿﺎزﻣﺎ‪ ،‬و آﻣﺎده ﺑﺎش ﺗﺎ ﺣﺘﯽ ﻋﺰﯾﺰﺗﺮﯾﻦ‬ ‫ﺑﺎورﻫﺎﯾﺖ را ﻫﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ ﮐﻨﺎر ﻧﻬﯽ‪.‬‬ ‫• ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺳﺎﻧﺴﻮر ﮐﺮدن ﺧﻮد ﯾﺎ دوري ﺟﺴﺘﻦ از ﻣﺨﺎﻟﻔﺎﻧﺖ ﻧﺒﺎش؛ ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﺣﻖ ﺑﺪه‬ ‫ﺗﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫• ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺧﻮد را ﻣﺴﺘﻘﻼً و ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﺧﺮد و ﺗﺠﺮﺑﻪي ﺧﻮد ﺑﺮﮔﺰﯾﻦ؛ ﻧﮕﺬار دﯾﮕﺮان ﺗﻮ را ﺑﻪ ﭘﯿﺮوي‬ ‫ﮐﻮﮐﻮراﻧﻪ ﺑﮑﺸﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫•ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ را ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺶ ﺑﮕﯿﺮ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ راﻫﻨﻤﺎي ﮐﻮﭼﮏ‪ ،‬اﺛﺮ ﯾﮏ ﭘﯿﺮ ﻓﺮزاﻧﻪ ﯾﺎ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﯾﺎ ﻣﻌﻠﻢ ﺣﺮﻓﻪاي اﺧﻼق ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﺛﺮ ﯾﮏ‬ ‫وﺑﻼگﻧﻮﯾﺲ ﺳﺎده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻼش ﮐﺮده ﺗﺎ اﺻﻮﻟﯽ را ﮔﺮدآوري ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي زﻧﺪﮔﯽ اﻣﺮوزي ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮ‬

‫از ده ﻓﺮﻣﺎن ﺗﻮرات ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﺎ ﺟﺴﺘﺠﻮي ده ﻓﺮﻣﺎن ﻧﻮﯾﻦ در ﻣﻮﺗﻮر‬

‫ﺟﺴﺘﺠﻮي اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ ﯾﺎﻓﺘﻢ‪ ،‬و ﻋﻤﺪاً از ﺑﻘﯿﻪ ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﮐﺮدم‪ .‬اﺻﻞ ﻣﻄﻠﺐ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ آدم ﻋﺎدي و‬ ‫ﺷﺎﯾﺴﺘﻪي اﻣﺮوزي ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ از اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ اراﺋﻪ دﻫﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﮕﺎن ﻓﻬﺮﺳﺖﻫﺎي دﻗﯿﻘﺎً ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ در ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﺎن راﻟﺰ ﻓﯿﻠﺴﻮف‪ ،‬ﯾﮑﯽ از اﺻﻮل اﯾﻦ ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ‪» :‬ﻗﻮاﻋﺪ ﺧﻮد را‬ ‫ﭼﻨﺎن ﻃﺮح ﮐﻦ ﮐﻪ اﻧﮕﺎر ﻧﻤﯽداﻧﯽ در ﺑﺎﻻي ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻫﺴﺘﯽ ﯾﺎ در ﭘﺎﯾﯿﻦ آن«‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪاي از اﻋﻤﺎل اﺻﻞ راوﻟﺰي‪ ،‬ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﮑﯿﻤﻮﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻏﺬا ﺑﯿﻦ ﻫﻤﮕﺎن ﺗﻘﺴﯿﻢ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد و ﺳﻬﻢ آﺧﺮ ﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﻏﺬا را ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﻣﻦ ﺑﺨﻮاﻫﻢ ﯾﮏ ده ﻓﺮﻣﺎن ﻧﻮﯾﻦ ﻣﻄﺮح ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ از ﻓﺮﻣﺎنﻫﺎي ﺑﺎﻻ را ﺑﺮﻣﯽ ﮔﺰﯾﻨﻢ اﻣﺎ‬ ‫ﻣﯽﮐﻮﺷﻢ ﺟﺎﯾﯽ ﻫﻢ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻓﺮﻣﺎنﻫﺎ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﻢ‪:‬‬ ‫• از زﻧﺪﮔﯽ ﺟﻨﺴﯽ ﺧﻮد ﻟﺬت ﺑﺒﺮ )ﺗﺎ ﺣﺪي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ آﺳﯿﺐ ﻧﺮﺳﺎﻧﯽ( و ﺑﮕﺬار دﯾﮕﺮان ﻫﻢ در‬ ‫ﺧﻠﻮت ﺧﻮد از ﻫﺮﭼﻪ دوﺳﺖ دارﻧﺪ ﻟﺬت ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬زﻧﺪﮔﯽ دﯾﮕﺮان ﺑﻪ ﺗﻮ رﺑﻄﯽ ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫• ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي ﺟﻨﺴﯿﺖ‪ ،‬ﻧﮋاد و )ﺗﺎ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن( ﮔﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﺸﻮ‪.‬‬ ‫• ﺑﭽﻪ ﻫﺎﯾﺖ را ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺎم ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ ﺧﺎﺻﯽ ﻧﮑﻦ‪ .‬ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﯿﺎﻣﻮز ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺸﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺷﻮاﻫﺪ را ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﺗﻮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫• آﯾﻨﺪه را ﺑﺎ ﻣﻘﯿﺎس زﻣﺎﻧﯽ ﺑﺰرگﺗﺮ از ﻋﻤﺮ ﺧﻮد ﺑﻨﮕﺮ‪.‬‬


‫‪١٤٣‬‬

‫اﻣﺎ ﻧﮕﺮان اﯾﻦ ﺗﻔﺎوتﻫﺎي ﺟﺰﺋﯽ در اوﻟﻮﯾﺖﻫﺎ ﻧﺒﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪ در اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ از دوران ﮐﺘﺎب‬

‫ﻣﻘﺪس ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺷﮕﺮﻓﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮدهداري ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس و ﺑﺴﯽ ﺑﻌﺪ از آن ﺗﺎ ﻗﺮن‬ ‫ﻧﻮزدﻫﻢ ﻋﺎدي ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺘﻤﺪن ﻣﻠﻐﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮوزه ﻫﻤﻪي ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﺣﻖ رأي‬ ‫زﻧﺎن و ﺣﻖ آﻧﺎن ﺑﺮاي ﺗﺼﺪي ﻣﻘﺎم ﻗﻀﺎوت را ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ دﻫﻪي ‪ ١٩٢٠‬اﯾﻦ ﺣﻖ ﺑﻪ‬ ‫رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﻧﺒﻮد‪ .‬اﻣﺮوزه در ﺟﻮاﻣﻊ آزاداﻧﺪﯾﺶ )ﻣﻘﻮﻟﻪاي ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدي ﻧﻤﯽﺷﻮد( زﻧﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ دوران ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس داراﯾﯽ ﻣﺮدان ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻧﻈﺎم‬ ‫ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﺪرن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ را ﺑﻪ ﺟﺮم ﮐﻮدك آزاري‬

‫‪196‬‬

‫ﻣﻮرد ﺗﻌﻘﯿﺐ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻗﺮار دﻫﺪ‪ .‬و اﮔﺮ او‬

‫ﻧﻘﺸﻪاش ﺑﺮاي ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﺮدن اﺳﺤﺎق را اﺟﺮا ﮐﻨﺪ‪ 197،‬ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺪرن او را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ درﺟﻪي اول ﻣﺘﻬﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬

‫‪.‬اﻣﺎ ﻃﺒﻖ رﺳﻮم زﻣﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬اﯾﻦ ﻓﺮزﻧﺪﮐﺸﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺴﺘﺤﺴﻦ و ﭘﯿﺮوي از اﻣﺮ ﺧﺪا ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ‪.‬‬

‫‪198‬‬

‫ﭼﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ و ﭼﻪ ﻧﺒﺎﺷﯿﻢ‪ ،‬ﻧﮕﺮش ﻫﻤﮕﯽ ﻣﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮب و ﺑﺪ اﺳﺎﺳﺎً ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺮﺷﺖ‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺳﺒﺐ آن ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫درﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪاي و در ﻫﺮ دوراﻧﯽ ﯾﮏ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻮاﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﻋﻤﻮﻣﯽ و رازآﻣﯿﺰ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﺎ ﮔﺬر‬ ‫ﺳﺎﻟﯿﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻓﻀﻞﻓﺮوﺷﺎﻧﻪ ﻧﯿﺴﺖ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم را ﺑﻪ ﻧﺎم آﻟﻤﺎﻧﯽاش زاﯾﺘﮕﺎﯾﺴﺖ‬

‫‪199‬‬

‫ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي‬

‫روح زﻣﺎﻧﻪ ﺑﺨﻮاﻧﯿﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﺣﻖ رأي زﻧﺎن اﮐﻨﻮن در ﺟﻬﺎن دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﮐﺎﻣﻼ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫اﯾﻦ رﻓﻮرم ﺑﻪ ﻃﺮز ﺣﯿﺮت آوري ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮﺧﯽ از اوﻟﯿﻦ ﺗﺎرﯾﺦﻫﺎي اﻋﻄﺎي ﺣﻖ رأي ﺑﻪ زﻧﺎن‬ ‫را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪:‬‬

‫‪١٩٦‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ دﯾﮕﺮي از ﺑﺪآﻣﻮزي اﺧﻼﻗﯽ ادﯾﺎن‪ ،‬ازدواج ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺑﺎ ﮐﻮدك ‪ 8‬ﺳﺎﻟﻪ )‪ 9‬ﺳﺎل ﻗﻤﺮي( اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوز ﯾﮏ ﺟﺮم ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪١٩٧‬‬

‫ﻣﺘﺮﺟﻢ در اﯾﻨﺠﺎ از اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻪ ﺟﺎي اﺳﺤﺎق ﺑﻬﺮه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﯽداﻧﯿﺪ‪ ،‬اﯾﻨﮑﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﺮﻋﯽاش از ﻫﻤﺴﺮ ﺷﺮﻋﯽاش ﺳﺎرا‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم‬

‫اﺳﺤﺎق را ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﺮد ﯾﺎ ﻓﺮزﻧﺪ ﻫﺎﺟﺮ‪ ،‬ﮐﻨﯿﺰش را‪ ،‬ﺳﺒﺐ اﺧﺘﻼف ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎ دﯾﮕﺮان اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪١٩٨‬‬

‫ﻫﻤﯿﻦ ﺟﺮﯾﺎن در ﻣﯿﺎن اﻋﺮاب ﻫﻢ راﯾﺞ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺪرﺑﺰرگ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﻧﺬر ﮐﺮده ﺑﻮد ﮐﻪ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺑﻪ او ‪ 10‬ﭘﺴﺮ ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬دﻫﻤﯽ را ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬از‬

‫ﻗﻀﺎ‪ ،‬دﻫﻤﯽ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﭘﺪر ﻣﺤﻤﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺒﺪاﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺷﮑﻠﯽ ﺑﻮد از اﯾﻦ ﻧﺬر ﺧﻮد دﺳﺖ ﮐﺸﯿﺪ وﮔﺮﻧﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻣﺸﺮق زﻣﯿﻦ دﮔﺮﮔﻮن‬ ‫ﻣﯿﺸﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪Zeitgeist‬‬

‫‪١٩٩‬‬


‫‪١٤٤‬‬

‫ﻧﯿﻮزﻟﻨﺪ ) ‪ ،(١٨٩٣‬اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ) ‪ ،(١٩٠٢‬ﻓﻨﻼﻧﺪ ) ‪ ،(١٩٠۶‬ﻧﺮوژ ) ‪ ،(١٩١٣‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ) ‪،(١٩٢٠‬‬

‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ) ‪ ،(١٩٢٨‬ﻓﺮاﻧﺴﻪ ) ‪ ،(١٩۴۵‬ﺑﻠﮋﯾﮏ ) ‪ ،(١٩۴۶‬ﺳﻮﺋﯿﺲ ) ‪ ، 200(١٩٧١‬ﮐﻮﯾﺖ ) ‪.(٢٠٠۶‬‬

‫ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ اﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺦﻫﺎ در ﻃﯽ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎﯾﯽ از ﺳﻤﺖ و ﺳﻮي ﺗﻐﯿﯿﺮ روح زﻣﺎﻧﻪ را ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪي دﯾﮕﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ روح زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﮕﺮش ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮋاد اﺳﺖ‪ .‬در اﺑﺘﺪاي ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً‬ ‫ﻫﻤﻪي ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽﻫﺎ )و ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮدﻣﺎن دﯾﮕﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ( ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اﻣﺮوزي ﻧﮋادﭘﺮﺳﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫‪.‬اﻏﻠﺐ ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن ﺑﺎور داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﺎﻫﺎن )اﻋﻢ از ﻫﻤﻪي آﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽﻫﺎ و ﻧﯿﺰ ﮔﺮوه ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ‬ ‫ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺑﺎ آﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽﻫﺎ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻨﺪي ﻫﺎ‪ ،‬اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎﯾﯽﻫﺎ و ﻣﻼﻧﺰي ﻫﺎ( از ﺟﻤﯿﻊ ﺟﻬﺎت ﭘﺴﺖﺗﺮ از‬ ‫ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺰ ﺣﺲ رﯾﺘﻤﯿﮏ ﮐﻪ اروﭘﺎﯾﯿﺎن ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﻤﻨﺸﯽ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﻣﺎس ﻫﺎﻧﺮي ﻫﺎﮐﺴﻠﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي زﻣﺎﻧﻪاش آدﻣﯽ روﺷﺒﯿﻦ و ﻟﯿﺒﺮاﻟﯽ ﭘﯿﺸﺮو ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ زﻣﺎﻧﻪي او‬ ‫ﺑﺎ زﻣﺎﻧﻪ ﻣﺎ ﺗﻮﻓﯿﺮ داﺷﺖ‪ .‬او در ﺳﺎل ‪ ١٨٧١‬ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫»ﻫﯿﭻ آدم ﻋﺎﻗﻠﯽ ﮐﻪ از ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻣﻮر ﻣﻄﻠﻊ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎور ﻧﺪارد ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺎﻫﭙﻮﺳﺖ ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ از ﺳﻔﯿﺪﻫﺎ ﺳﺮآﻣﺪﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫اﺻﻼً ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﺎورﮐﺮد ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺎه ﺳﺘﺒﺮ آرواره در ﯾﮏ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺮاﺑﺮ و ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ‪ ،‬ﮐﻪ رﻗﺎﺑﺖ اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎ‬ ‫در ﻣﯿﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ آرواره ﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺮ رﻗﯿﺐ ﺑﺰرگ‪-‬ﻣﻐﺰﺗﺮ و ﮐﻮﭼﮏ‪-‬آروارهﺗﺮ ﺧﻮد ﭼﯿﺮه ﺷﻮد‪ .‬رﻓﯿﻊ‬ ‫ﺗﺮﯾﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه در ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺗﻤﺪن ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻋﻤﻮزادهﻫﺎي ﺳﯿﻪ روي ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪«.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﻮرخ ﺧﻮب ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي ﻣﻼكﻫﺎي اﻣﺮوزي درﺑﺎرهي اﻇﻬﺎرات‬ ‫ﭘﯿﺸﯿﻨﯿﺎن داوري ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬آﺑﺮاﻫﺎم ﻟﯿﻨﮑُﻠﻦ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺎﮐﺴﻠﯽ ﭘﯿﺸﺮو دوران ﺧﻮد ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‬ ‫دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎي ﻧﮋادياش اﻣﺮوزه در ﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﻧﮋادﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ و ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪهاي ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬او در ﺳﺎل ‪ ١٨۵٨‬در‬ ‫ﺑﺤﺜﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﻦ داﮔﻼس ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﮕﻔﺘﻪام و ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﺪاﻓﻊ ﺑﺮاﺑﺮي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﮋادﻫﺎي ﺳﻔﯿﺪ و ﺳﯿﺎه ﻫﺴﺘﻢ؛ ﻣﻦ ﻧﻪ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺎن اﻋﻄﺎي ﺣﻖ رأي و ﻗﻀﺎوت ﺑﻪ ﺳﯿﺎﻫﺎن ﻫﺴﺘﻢ؛ ﻧﻪ ﺧﻮاﻫﺎن اﺣﺮاز ﺻﻼﺣﯿﺖ آﻧﺎن ﺑﺮاي ﮐﺴﺐ‬ ‫‪٢٠٠‬‬

‫ﺑﺪ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﺮان در دوران ﭘﻬﻠﻮي‪ ،‬زودﺗﺮ از ﺳﻮﯾﯿﺲ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﻣﺴﯿﺤﯽ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺣﻖ راي زﻧﺎن را ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ .‬در ﻫﻤﺎن زﻣﺎﻧﯽ‬

‫ﮐﻪ ﺷﺎه اﯾﺮان اﯾﻦ اﺻﻼﺣﺎت را ﺑﻪ رﻓﺮاﻧﺪوم ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬روﺣﺎﻧﯿﺖ اﯾﺮان ﺑﻪ رﻫﺒﺮي ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ‪ 16‬ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﻗﺪرت را در اﯾﺮان ﻗﺒﻀﻪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻗﯿﺎﻣﯽ ﺳﺮاﺳﺮي‬ ‫ﺑﺮﭘﺎ ﮐﺮده و رﻓﺮاﻧﺪوم ﺑﺮاي اﺻﻼﺣﺎت )اﻧﻘﻼب ﺳﻔﯿﺪ( را ﺑﻪ ﺟﺮم ﻫﻤﯿﻦ اﻋﻄﺎي ﺣﻖ راي ﺑﻪ زن‪ ،‬ﺧﻼف ﺷﺮع داﻧﺴﺖ و ﺗﺤﺮﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬آﻧﺰﻣﺎن در‬ ‫راﻫﭙﯿﻤﺎﯾﯽ در ﻗﻢ‪ ،‬زﻧﺎن ﺑﺎ در دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻗﺮآن و ﻋﮑﺲ رﻫﺒﺮ دﯾﻨﯽﺷﺎن‪ ،‬ﺷﻌﺎر ﻣﯽدادﻧﺪ‪" :‬ﻣﺎ ﺗﺎﺑﻊ ﻗﺮآﻧﯿﻢ‪ ،‬رﻓﺮاﻧﺪوم ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ" ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ روح‬ ‫زﻣﺎﻧﻪ در آن ‪ 16‬ﺳﺎل ﭼﻨﺎن دﮔﺮﮔﻮن ﺷﺪ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﺷﺎه )ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺮم اﺻﻼﺣﺎت ﻣﺪرﻧﺶ‪ ،‬دﯾﻮ و دﺷﻤﻦ ﺧﺪا ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﺪ( رﻓﺖ و »ﻓﺮﺷﺘﻪ ﻣﺤﺒﻮب‬ ‫ﺧﻠﻖ« از ﺳﻔﺮ آﻣﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﻤﻪ آﺳﯿﺐﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺒﺶ زﻧﺎن دﯾﺪ‪ ،‬ﺣﻖ راي از آﻧﺎن ﺳﺎﻗﻂ ﻧﺸﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٤٥‬‬

‫ﻣﻘﺎمﻫﺎي ﮐﺸﻮري و ﻧﻪ ﻣﺪاﻓﻊ ازدواج آﻧﺎن ﺑﺎ ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن؛ ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﺗﻔﺎوت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﯿﺎن ﺳﯿﺎه و ﺳﻔﯿﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﺗﺎ اﺑﺪ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ دو ﻧﮋاد ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ در ﺷﺮاﯾﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺮاﺑﺮ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬و‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯿﺎن اﯾﻦ دو ﻧﮋاد ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل در ﮐﻨﺎر ﻫﻢ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ راﺑﻄﻪي ﻓﺮادﺳﺘﯽ و ﻓﺮودﺳﺘﯽ ﻣﯿﺎن ﺷﺎن ﺑﺮﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﻫﻤﮕﺎن ﻗﺒﻮل دارم ﮐﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ‬ ‫ﻓﺮداﺳﺘﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺳﻔﯿﺪﭘﻮﺳﺘﺎن اﻋﻄﺎ ﺷﻮد«‬

‫‪201‬‬

‫اﮔﺮ ﻫﺎﮐﺴﻠﯽ و ﻟﯿﻨﮑﻠﻦ در زﻣﺎﻧﻪي ﻣﺎ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪه و ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ‬

‫از اﯾﻦ اﺣﺴﺎﺳﺎت وﯾﮑﺘﻮرﯾﺎﯾﯽ‪ 202‬ﺑﯿﺰاري ﻣﯽﺟﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﺒﺐ از آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﮐﺮدم ﺗﺎ ﻧﺸﺎن‬ ‫دﻫﻢ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ روح زﻣﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود‪ .‬اﮔﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﻫﺎﮐﺴﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺰرگ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺘﻔﮑﺮ ﻟﯿﺒﺮال‬ ‫زﻣﺎﻧﻪاش ﺑﻮد‪ ،‬و ﯾﺎ ﻟﯿﻨﮑﻠﻦ ﮐﻪ ﺑﺮدﮔﺎن را آزاد ﮐﺮد‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺮف ﻫﺎﯾﯽ ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﯾﮏ آدم ﻋﺎﻣﯽ دوره وﯾﮑﺘﻮرﯾﺎ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﻗﺮن ﻫﺠﺪﻫﻢ ﻫﻢ ﺑﺮﮔﺮدﯾﻢ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ‬ ‫ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ‪ ،‬ﺟﻔﺮﺳﻮن و دﯾﮕﺮ ﻣﺮدان ﻋﺼﺮ روﺷﻨﮕﺮي ﺧﻮد ﺑﺮدهدار ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬روح زﻣﺎﻧﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﭘﺮﺷﺘﺎب‪ ،‬ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﻣﺎ اﺻﻼً ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮﯾﻢ و ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺧﻮد اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ‪،‬‬ ‫ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪهي واﻗﻌﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪203‬‬

‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﻠﻮاﻧﺎن ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎر ﺑﻪ ﺳﺎﺣﻞ ﻣﻮرﯾﺘﺎﻧﯽ رﺳﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و دودوﻫﺎي ﮐﻨﺪ و آرام و را دﯾﺪﻧﺪ‪،‬‬ ‫اوﻟﯿﻦ ﮐﺎري ﮐﻪ ﮐﺮدﻧﺪ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﻔﺮﯾﺢ ﺑﺎ ﭼﻤﺎق ﺷﺮوع ﺑﻪ ﮐﺸﺘﻦ آﻧﻬﺎ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ 201‬اﯾﻦ دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ روح زﻣﺎﻧﻪ ﭼﻨﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻟﯿﻨﮑﻠﻦ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻨﺴﻮخ ﺷﺪن ﺑﺮدهداري وﻟﯽ ﺑﺮﻗﺮاري راﺑﻄﻪ ﻓﺮادﺳﺘﯽ و ﻓﺮودﺳﺘﯽ‪ ،‬ﺗﺎ ‪1961‬‬ ‫ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ و وﻗﺘﯽ در اﯾﻦ ﻫﻨﮕﺎم ﮐﻨﮕﺮه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻗﺎﻧﻮن رﻓﻊ آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ ﻧﮋادي در ﻣﺪارس را ﻻزم اﻻﺟﺮا ﺑﺪاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺪارس ﺑﺮﺧﯽ اﯾﺎﻻت ﺑﺎ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ دوﻟﺖ‬ ‫ﻣﺤﻠﯽ از اﺟﺮاي ﻗﺎﻧﻮن ﺳﺮﺑﺎز ﺑﺰﻧﻨﺪ و ﺟﺎن اف ﮐﻨﺪي ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮد ﮔﺎرد ﻣﻠﯽ را ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺗﻤﺮد ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﺎﻻت ﺑﻔﺮﺳﺘﺪ! وﻟﯽ اﻣﺮوز اﯾﻦ روح‬

‫زﻣﺎﻧﻪ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﻤﺎن زﻣﺎن ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮ ﮐﯿﻨﮓ‪ ،‬رﻫﺒﺮ ﺟﻨﺒﺶ ﺳﯿﺎﻫﺎن در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﺶ اﺻﻄﻼح "ﻣﻦ روﯾﺎﯾﯽ دارم" ) ‪I have a‬‬ ‫‪ (dream‬را ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮد‪ .‬روﯾﺎي او اﻣﺮوز ﮐﻪ ‪ 4‬ﺳﺎل از رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮري ﯾﮏ ﺳﯿﺎﻫﭙﻮﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑﺎراك اوﺑﺎﻣﺎ ﻣﯽﮔﺬرد‪ ،‬رﻧﮓ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٠٢‬ﻣﻨﻈﻮر ﺳﺪه ﻧﻮزدﻫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت وﯾﮑﺘﻮرﯾﺎ در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬آﻧﺮا ﻋﺼﺮ وﯾﮑﺘﻮرﯾﺎ ﻣﯿﮕﻮﯾﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ دوران ﻧﻮﻋﯽ ﻧﮕﺎه رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ‬ ‫و ﻏﯿﺮﻋﻘﻼﻧﯽ در ادب و ﻫﻨﺮ و ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺷﺎﯾﻊ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪203‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ روح زﻣﺎﻧﻪ در ﻻﯾﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮐﺸﻮر ﻣﺤﺒﻮب ﻣﺎ اﯾﺮان ﮐﺎﻣﻼ درون ﭼﺮاغ ﺟﺎدو زﻧﺪاﻧﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ اﮔﺮ ‪ 80‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ زﻧﺎن‬

‫اﯾﺮان از ﮐﻔﻦ ﺳﯿﺎه ‪ 1300‬ﺳﺎﻟﻪ درآﻣﺪﻧﺪ و ‪ 50‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﺑﻪ ﺣﻘﻮق ﺳﯿﺎﺳﯽ رﺳﯿﺪﻧﺪ و ﺣﺘﯽ ﺷﺨﺺ دوم ﻣﻤﻠﮑﺖ )ﻧﺎﯾﺐ اﻟﺴﻠﻄﻨﻪ( و وزﯾﺮ آﻣﻮزش و‬ ‫ﭘﺮورش زن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻣﺪد ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻻﻫﯽ‪ ،‬ﻫﻨﻮز ﺧﻮﻧﺒﻬﺎي زن ﺑﻪ اﻧﺪازهي ﻧﺼﻒ ﺑﯿﻀﻪي ﭼﭗ ﻣﺮد‪ ،‬اﺳﺖ و زﻧﺎن را ﻧﻪ ﺣﻖ ﻃﻼق اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺷﻬﺎدت‬

‫ﺷﺎن در دادﮔﺎه ﻣﻌﺘﺒﺮ‪ .‬ﺗﺎزه ﮔﺸﺖ ارﺷﺎد از ﯾﮑﺴﻮ و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻇﺎﻫﺮا زن ﻣﺠﻠﺲ از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺑﺮاي ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ زﻧﺎن و ﺧﺎﻧﻪ ﻧﺸﯿﻨﯽ ﺷﺎن ﺗﻼش‬

‫ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ آﻧﭽﻪ در آﻏﺎز اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﮑﻨﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺪاﺳﺎزي ﺟﻨﺴﯽ ﻓﻀﺎﻫﺎي آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﯽ را اﺟﺮا ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﻠﯿﺲ ﺗﻬﺮان در ‪ 5‬ﺳﺎل‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺎ ﻣﺠﺎﻫﺪﺗﯽ ﺧﺴﺘﮕﯽ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺑﺮاي ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن زن ﺗﻬﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﺟﺮم ﺑﺪﺣﺠﺎﺑﯽ ﭘﺮوﻧﺪه ﺗﺸﮑﯿﻞ داده اﺳﺖ و ﮐﻤﺎﻧﺪوﻫﺎي ﻧﯿﺮوي اﻧﺘﻈﺎﻣﯽ ﺑﺎ ﻫﻠﯿﺒﻮرد‬ ‫ﻣﺜﻞ ﻧﯿﻨﺠﺎﻫﺎ از ﻫﻠﯿﮑﻮﭘﺘﺮ روي ﭘﺸﺖ ﺑﺎم و ﺑﺎﻟﮑﻦ ﺧﺎﻧﻪﻫﺎ ﻓﺮود ﻣﯽآﯾﻨﺪ ﺗﺎ دﯾﺶﻫﺎي ﻣﺎﻫﻮارهاي را ﺟﻤﻊ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺧﺮاﺑﯽ و ﻣﺤﺪودﯾﺖ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ و ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ‬ ‫ﺷﺒﮑﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺎﺑﺮاﺗﯽ و اﻃﻼﻋﺎت ﺷﺨﺼﯽ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﯿﺪوارﯾﻢ روح زﻣﺎﻧﻪ را ﮔﺬري ﺑﺮ ﻣﻤﻠﮑﺖ ﻧﻔﺮﯾﻦ ﺷﺪهي ﻣﺎ ﺑﯿﻮﻓﺘﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٤٦‬‬

‫ﻣﻠﻮاﻧﺎن ﺣﺘﯽ آﻧﻬﺎ را ﻧﻤﯽﺧﻮردﻧﺪ )ﻣﯽ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﺪﻣﺰه ﻫﺴﺘﻨﺪ( ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﺎ‪ ،‬ﭼﻤﺎق ﮐ‪‬ﺸﯽ ﺑﺮاي ﮐﺸﺘﻦ‬ ‫ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﺑﯽدﻓﺎع و آرام ﮐﺎر ﻧﺎﭘﺴﻨﺪي اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮوزه ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻨﻘﺮض ﮐﺮدن‬ ‫ﻧﺴﻞ ﺟﺎﻧﻮر ﮐﻤﯿﺎﺑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ دودو‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﮏ ﺗﺮاژدي ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﻋﻤﺪاً ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﯾﮏ ﺗﺮاژدي دﯾﮕﺮ از اﯾﻦ ﻧﻮع‪ ،‬اﻧﻘﺮاض ﻧﺴﻞ ﺗﯿﻼﺳﯿﻨﻮس‪ ،‬ﯾﺎ ﮔﺮگ ﺗﺎﺳﻤﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ .‬داﺳﺘﺎن ﺣﺰناﻧﮕﯿﺰ‬ ‫اﯾﻦ ﺟﺎﻧﻮر ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺎل ‪ ١٩٠٩‬از ﺟﻤﺠﻪﻫﺎي آن ﻣﻨﺎره ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬در رﻣﺎنﻫﺎي ﻋﺼﺮ‬ ‫وﯾﮑﺘﻮرﯾﺎ درﺑﺎرهي آﻓﺮﯾﻘﺎ‪ ،‬ﮐﺸﺘﻦ ﻓﯿﻞ‪،‬ﺷﯿﺮ و ﻏﺰال آﻧﺘﯿﻠﻮپ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزي ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎزي اﯾﻦ‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺪون ﯾﮏ ﻟﺤﻈﻪ ﺗﺄﻣﻞ ﺑﻪ ﺳﻮﯾﺸﺎن ﺷﻠﯿﮏ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ؛ اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻪ ﺑﺮاي ﺗﻐﺬﯾﻪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﺮاي ﺣﻔﺎﻇﺖ از‬ ‫ﺧﻮد‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮاي ورزش اﻣﺎ اﻣﺮوزه روح ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ورزﺷﮑﺎران‬ ‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ و ﮐﻢ ﺗﺤﺮك ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ از داﺧﻞ ﻟﻨﺪرورﻫﺎي اﻣﻦﺷﺎن ﺣﯿﻮاﻧﺎت آﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ را ﺷﮑﺎر ﮐﻨﻨﺪ و‬ ‫ﮐﻠﻪﻫﺎي ﺧﺸﮏ ﺷﺪه ﺷﺎن را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺗﻔﺮﯾﺢ ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ﺣﺴﺎﺑﯽ ﺳﺮ ﮐﯿﺴﻪ را ﺷﻞ ﮐﻨﻨﺪ و‬ ‫ﻃﻌﻦ و ﻧﻔﺮت ﺳﺎﯾﺮﯾﻦ را ﺑﻪ ﺟﺎن ﺑﺨﺮﻧﺪ‪ 204.‬ﺣﻔﻆ ﺣﯿﺎت وﺣﺶ و ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﺻﻮرت‬

‫ارزﺷﻬﺎﯾﯽ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ درآﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﯾﮕﺎه اﺧﻼﻗﯽ ﺷﺎن ﺑﺎ ﺣﺮﻣﺖ ﯾﻮم ﺳ‪‬ﺒ‪‬ﺖ و ﭘﺮﻫﯿﺰ از ﺗﺼﻮﯾﺮﮔﺮي در‬ ‫دوران ﻗﺪﯾﻢ ﺑﺮاﺑﺮي ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫اﻣﺮوزه زﻧﺪﮔﯽ ﺳﺮﺧﻮﺷﺎﻧﻪي دﻫﻪي ﺷﺼﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪي ﻟﯿﺒﺮالاش اﺳﻄﻮره ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ در‬

‫اﺑﺘﺪاي ﻫﻤﺎن دﻫﻪي ﺷﺼﺖ‪ ،‬ﯾﮏ وﮐﯿﻞ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ در دادﮔﺎه ﺑﻪ "ﻣﺴﺘﻬﺠﻦ ﺑﻮدن" رﻣﺎن ﻋﺎﺷﻖ ﻟﯿﺪي‬

‫ﭼ‪‬ﺘﺮﻟﯽ‪ 205‬اﯾﺮاد ﺑﮕﯿﺮد و از ﻫﯿﺌﺖ ﻣﻨﺼﻔﻪ ﺑﭙﺮﺳﺪ‪» :‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﻗﺒﻮل ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﭘﺴﺮﻫﺎ و دﺧﺘﺮﻫﺎي ﺟﻮان‬

‫ﺗﺎن اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺨﻮاﻧﺪ؟ آﯾﺎ دوﺳﺖ دارﯾﺪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در ﺧﺎﻧﻪ ﺗﺎن ﭘﯿﺪا ﺷﻮد؟ دوﺳﺖ دارﯾﺪ ﻫﻤﺴﺮﺗﺎن‬ ‫ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺘﮑﺎرﺗﺎن اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺨﻮاﻧﺪ؟«‪ 206‬اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﺑﻼﻏﯽ اﺧﯿﺮ ﯾﮏ ﻣﺜﺎل ﺑﺴﯿﺎر روﺷﻨﮕﺮ از ﺳﺮﻋﺖ‬

‫ﺗﻐﯿﯿﺮات روح زﻣﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪٢٠٤‬‬

‫در ﻣﯿﺎن ﻗﺒﺎﯾﻞ آﺳﯿﺎي ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺑﻪ وﯾﮋه ﺗﺮﮐﻤﻦﻫﺎ ﻫﻨﻮز ورزشﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﺑﺮﺧﻮردي ﺑﺴﯿﺎر ﺧﺸﻦ ﺑﺎ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﺷﮑﺎري ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼ‬

‫ﺳﻮارﮐﺎران ﺑﺎ ﻧﯿﺰه ﯾﺎ ﮐﻤﺎن در ﯾﮏ ﻣﯿﺪان ﯾﮏ ﺑﺰﻏﺎﻟﻪي زﻧﺪه را دﻧﺒﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺮ ﺳﺮ ﮐﺸﺘﺎر او ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ رﻗﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻔﺮﯾﺢ اﺣﺘﻤﺎﻻ زﻣﺎﻧﯽ‬ ‫در ﻫﻤﻪ دﻧﯿﺎ ﻫﻮادار داﺷﺘﻪ وﻟﯽ ﮔﻤﺎن ﻣﯽﮐﻨﻢ اﻣﺮوز در ﻣﯿﺎن دﯾﮕﺮ اﻗﻮام آﺳﯿﺎﯾﯽ و اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺣﺎل ﺑﻬﻢزن ﺟﻠﻮه ﮐﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪٢٠٥‬‬

‫‪Lady Chatterley’s Lover‬‬ ‫‪٢٠٦‬‬ ‫دﻟﻢ ﻧﻤﯽآﯾﺪ از ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي روح زﻣﺎﻧﻪ در اﯾﺮان ﺑﮕﺬرم‪ .‬ﭼﻮن ﺧﻮاﻧﻨﺪه اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ زﺑﺎن داوﮐﯿﻨﺰ از اﯾﻦ ﻣﺜﺎﻟﻬﺎ ﻟﺬت ﺑﺮده و اﻧﺼﺎف ﻧﯿﺴﺖ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫زﺑﺎن ﺑﯽﻧﺼﯿﺐ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1302‬ﮐﻪ دوﻟﺖ رﺿﺎﺷﺎه )آﻧﺰﻣﺎن ﻫﻨﻮز ﺷﺎه ﻧﺒﻮد( ﺑﻪ ﺷﺪت ﭘﯿﮕﯿﺮ دو ﻃﺮح آﻣﺎر ﻧﻔﻮس و ﻣﺴﮑﻦ و ﺛﺒﺖ اﺣﻮال‬

‫)ﺷﻨﺎﺳﻨﺎﻣﻪدار ﮐﺮدن ﻣﺮدم( ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎي اﻋﻼم ﻋﻠﻢ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ روا ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻋﮑﺲ و ﻧﺎم ﻧﺎﻣﻮس ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در اﺳﻨﺎد دوﻟﺘﯽ و زﯾﺮ دﺳﺖ ﻧﺎﻣﺤﺮم‬


‫‪١٤٧‬‬

‫ﻫﺠﻮم آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﻋﺮاق ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﻠﻔﺎت ﻏﯿﺮﻧﻈﺎﻣﯿﺎن ﻋﺮاﻗﯽ‪ ،‬وﺳﯿﻌﺎً ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺷﻤﺎر اﯾﻦ ﺗﻠﻔﺎت‬ ‫در ﻗﯿﺎس ﺑﺎ ﺷﻤﺎر ﺗﻠﻔﺎت ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم اﺻﻼً ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪.‬‬

‫‪207‬‬

‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي‬

‫اﺧﻼﻗﯽ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬دوﻧﺎﻟﺪ راﻣﺴﻔﻠﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﭼﻨﯿﻦ ﺳﻨﮕﺪل و ﻣﻨﻔﻮر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬اﮔﺮ‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺨﻨﺎن را در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﯿﺒﺮال رﻗﯿﻖ اﻟﻘﻠﺒﯽ ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ .‬در ﻃﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﺪ دﻫﻪ‬ ‫ﭼﯿﺰي ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﻫﻤﻪي ﻣﺎ رخ داده اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ دﯾﻦ ﻧﺪارد؛ ﻣﻐﺎﯾﺮ دﯾﻦ‬ ‫ﺑﻮده ﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ آن‪.‬‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ روح زﻣﺎن ﻫﻤﻮاره ﺳﻮﯾﻪي ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ داﺷﺘﻪ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﻣﺎ آن را ﺑﻬﺒﻮد ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺣﺘﯽ‬ ‫آدوﻟﻒ ﻫﯿﺘﻠﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺴﯿﺎري ﺷﺮارت را ﺗﺎ ﻣﺮزﻫﺎي ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪاي ﭘﯿﺶ راﻧﺪ‪ ،‬در زﻣﺎن ﮐﺎﻟﯿﮕﻮﻻ و‬ ‫ﭼﻨﮕﯿﺰﺧﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻋﺮض اﻧﺪام ﮐﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻟﺬت ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭼﻨﮕﯿﺰ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺧﺎن و‬ ‫ﻣﺎن ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎناش را ﻏﺮﻗﻪ در ﺧﻮن ﺑﺒﯿﻨﺪ؟ ﻣﺎ ﻣﯿﺰان ﺳﺒﻌﯿﺖ ﻫﯿﺘﻠﺮ را ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اﻣﺮوزي ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ از زﻣﺎن ﮐﺎﻟﯿﮕﻮﻻ‪ 208‬روح زﻣﺎﻧﻪ اﺧﻼق ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻦآوري ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﮐﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻘﻂ ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪارﻫﺎي ﺷﻔﻘﺖآﻣﯿﺰﺗﺮ اﻣﺮوزيﻣﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ را ﺷﺮﯾﺮﺗﺮ از ﮐﺎﻟﯿﮕﻮﻻ ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ‪.‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻮان ﺑﻮدم‪ ،‬ﻣﯽدﯾﺪم ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮدم ﻟﻘﺐﻫﺎي ﺗﺤﻘﯿﺮآﻣﯿﺰ و ﮐﻠﯿﺸﻪﻫﺎي ﻣﻠﯽ ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﻣﯽدادﻧﺪ‪ .‬ادﻋﺎ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﻟﻘﺎﺑﯽ از ﻣﯿﺎن رﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﺷﺪت در ﻧﻈﺮ ﻣﺮدم ﻣﺆدب‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و دوﻟﺖ ﻃﺒﻖ ﻣﻌﻤﻮل ﺑﺎ ﻗﺪرت ﺳﺮﻧﯿﺰه اﯾﻦ اﺻﻼﺣﺎت را اﻧﺠﺎم داد‪ .‬ﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﯾﺎدﻣﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدان ﻧﺎم زﻧﺸﺎن را ﺟﻠﻮي ﺟﻤﻊ ﻧﻤﯽﺑﺮدﻧﺪ و از‬ ‫اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻣﻨﺰل و ﻋﯿﺎل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻃﺮزي ﻣﻀﺤﮏ‪ ،‬ﻧﺎم ﭘﺴﺮ ارﺷﺪﺷﺎن را ﺑﻪ ﺟﺎي ﻧﺎم ﻫﻤﺴﺮ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﺑﺨﺘﺎﻧﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻫﺎي‬ ‫ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﮐﻪ اﻣﺮوز ﺳﺒﺐ ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ ﻣﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن در اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن‪ ،‬ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن‪ ،‬ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺣﺎﺷﯿﻪي ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس و ﺣﺘﯽ در ﻣﯿﺎن ﻋﺸﺎﯾﺮ ﻋﺮب اﯾﺮان وﺟﻮد‬

‫دارد‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪ 207‬در ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم‪ ،‬ﺧﻠﺒﺎﻧﺎن ﭼﻨﺎن ﺑﻤﺐﻫﺎي ﺧﻮﺷﻪاي را روي ﺳﺮ ﺧﻠﻖ اﷲ ﻣﯽرﯾﺨﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻧﮕﺎر ﻧﻘﻞ روي ﺳﺮ ﻋﺮوس ﻣﯽﭘﺎﺷﻨﺪ! ﻣﺘﻔﻘﯿﻦ ﮐﻪ ﺗﺎزه‬

‫ادﻋﺎي ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮي و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﻣﯿﻠﯿﺘﺎرﯾﺴﻢ و ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ داﺷﺘﻨﺪ و ﺑﺎ ﺷﻌﺎرﻫﺎي زﯾﺒﺎ و ﺟﺬاب ﺳﺮﺑﺎزﮔﯿﺮي ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻨﮓ وارد ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﺎرﻧﺎﻣﻪاي‬ ‫ﺳﯿﺎه از اﯾﻦ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﻮد )ﮐﺸﺘﺎر ﻏﯿﺮﻧﻈﺎﻣﯿﺎن( ﺑﺮﺟﺎي ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه ﻓﻘﻂ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻤﺐﻫﺎي اﺗﻤﯽ ﻫﯿﺮوﺷﯿﻤﺎ و ﻧﺎﮐﺎزاﮔﯽ را در ﺧﺎﻃﺮ ﻧﮕﻪ‬ ‫داﺷﺘﻪاﯾﻢ‪ .‬در ﺣﻤﻼت اﺗﻤﯽ‪ ،‬ﭘﺎﯾﮕﺎﻫﻬﺎي ﻧﻈﺎﻣﯽ ژاﭘﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﻪ ﻏﯿﺮﻧﻈﺎﻣﯿﺎن‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﺎ ﺗﺎﺛﯿﺮات ﻣﺨﺮب اﻧﻔﺠﺎر ﻫﺴﺘﻪاي ﺑﯿﺶ از اﻧﺪازهاي ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮآورد‬ ‫ﻣﯽﺷﺪ و اﯾﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز ﯾﮏ ﻓﺎﺟﻌﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﭘﯿﺶ از آن ﻣﺘﻔﻘﯿﻦ )آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺷﻮروي( ﺷﻬﺮﻫﺎي ﮐﺎﻣﻼ ﻏﯿﺮﻧﻈﺎﻣﯽ و ﺑﺪون ﭘﺎﯾﮕﺎه ارﺗﺶ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻮﮐﯿﻮ و ﺑﺮﻟﯿﻦ را ﺑﺎ ﺑﻤﺐﻫﺎي ﺧﻮﺷﻪاي ﺑﻪ وﯾﺮاﻧﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ژاﭘﻦ ‪ 300‬ﻫﺰار ﻏﯿﺮﻧﻈﺎﻣﯽ )ﺑﯿﺶ از ﺗﻠﻔﺎت ﺣﻤﻠﻪ اﺗﻤﯽ( و در آﻟﻤﺎن ‪150‬‬ ‫ﻫﺰار ﻏﯿﺮﻧﻈﺎﻣﯽ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﻤﺐﻫﺎي ﺧﻮﺷﻪاي ﺷﺪﻧﺪ‪" .‬اﯾﺮان ﺑﯽﻃﺮف" ﻫﻢ از ﺑﺮﮐﺖ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎي ﺷﻮروي و اﻧﮕﻠﯿﺲ ﺑﯽﻧﺼﯿﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ و در روزﻫﺎي ﺳﻮم ﺗﺎ‬ ‫ﺷﺸﻢ ﺷﻬﺮﯾﻮر ‪ 1320‬ﺷﻬﺮﻫﺎي آذرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺟﻨﻮب اﯾﺮان ﻣﻮرد ﺑﻤﺒﺎران ﺑﯽﻫﺪف و ﻧﺎﺟﻮاﻧﻤﺮداﻧﻪ ﻣﺘﻔﻘﯿﻦ ﺑﺸﺮدوﺳﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬رﻓﺘﺎر ﻣﺘﻔﻘﯿﻦ ﺑﺎ ﻣﺮدﻣﺎن‬ ‫ﺑﯽﮔﻨﺎه ژاﭘﻦ‪ ،‬آﻟﻤﺎن و اﯾﺮان‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻮل ﺣﮑﯿﻢ ﺗﻮس "ﯾﮑﯽ داﺳﺘﺎن اﺳﺖ ﭘﺮ آب ﭼﺸﻢ"‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪ ٢٠٨‬ﺳﻮﻣﯿﻦ اﻣﭙﺮاﺗﻮر رم ﺑﺎﺳﺘﺎن در ﺳﺪه ﯾﮑﻢ ﻣﯿﻼدي ﺑﻮد‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺟﻨﺎﯾﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ ﭼﻮن او را داراي ﺳﻼﻣﺖ ﻋﻘﻞ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬از او‬ ‫اﻧﺘﻈﺎري ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬دﯾﮕﺮ اﻣﭙﺮاﺗﻮران ﻣﺴﯿﺤﯽ و ﺧﻠﻔﺎ و ﺳﻼﻃﯿﻦ و ﺳﺮداران ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﮐﻤﺎل ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ و ﺑﺎ ادﻋﺎي اﺧﻼﻗﯿﺎت دﯾﻨﯽ ﺟﻮي ﺧﻮن راه‬ ‫اﻧﺪاﺧﺘﻪ از آن آﺳﯿﺎب را ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﻧﺎن ﻣﯽﭘﺨﺘﻨﺪ و روزه را ﺑﺎ آن ﻧﺎن اﻓﻄﺎر ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ! ﯾﺎ از ﺳﺮ ﮐﺸﺘﮕﺎن ﻣﻨﺒﺮ درﺳﺖ ﮐﺮده ﺑﺮ ﻓﺮاز آن اذان‬ ‫ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ را ﭼﻪ ﮐﻨﯿﻢ؟ ر‪.‬ب‬


‫‪١٤٨‬‬

‫ﻣﺬﻣﻮم ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﮐﺎﮐﺎﺳﯿﺎه‪ 209‬ﮐﻪ ﺑﺎر ﺗﻮﻫﯿﻦآﻣﯿﺰ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﻫﻢ ﻣﻨﻘﺮض ﺷﺪه و اﻣﺮوزه ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻗﺪﻣﺖ ﻣﺘﻦ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ واژهي ﺑﻪ ﮐﺎر رود‪ .‬واژهﻫﺎي ﭘﯿﺸﺪاوراﻧﻪ ﻣﻼك ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺮاي ﺗﺸﺨﯿﺺ‬ ‫ﻗﺪﻣﺖ ﻣﺘﻮن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ا‪‬ي‪.‬ﺳﯽ ‪.‬ﺑﻮﮐﺖ ﮐﻪ در زﻣﺎن ﺧﻮد اﻻﻫﯿﺪان ﻣﺤﺘﺮﻣﯽ در ﮐﻤﺒﺮﯾﺞ ﺑﻮد‪ ،‬در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم دﯾﻦﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ‪ ،‬ﻓﺼﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﺳﻼم را ﺑﺎ اﯾﻦ ﺟﻤﻼت ﺷﺮوع ﮐﻨﺪ‪» :‬ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﭽﻪ در‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﻪي ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﻣﯽﭘﻨﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻬﻮدي‬

‫‪210‬‬

‫ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺧﻮد ﯾﮑﺘﺎﭘﺮﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ اﻧﯿﻤﺴﺖ‬

‫‪211‬‬

‫اﺳﺖ« دﻏﺪﻏﻪي ﻧﮋاد در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﮐﺎرﺑﺮد اﻧﮕﺸﺖ ﻧﻤﺎي ﻧﺎم ﻣﻔﺮد "ﯾﻬﻮدي ﯾﮏ اﻧﯿﻤﯿﺴﺖ اﺳﺖ" و‬ ‫ﻓﺮوﮐﺎﺳﺘﻦ ﮔﺮوهﻫﺎي ﻣﺘﮑﺜﺮي از ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﻪ ﯾﮏ "ﺗﯿﭗ" ﺑﺎ ﻫﯿﭻ ﻣﻌﯿﺎري زﻧﻨﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﻣﺎ در اﯾﻨﺠﺎ ﯾﮏ‬ ‫ﻧﮑﺘﻪي ﻇﺮﯾﻒ دﯾﮕﺮ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ روح زﻣﺎﻧﻪ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه دﯾﮕﺮ ﻫﯿﭻ اﺳﺘﺎد اﻻﻫﯿﺎت ﯾﺎ‬ ‫ﻣﺪرس دﯾﮕﺮي ﭼﻨﯿﻦ واژﮔﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﮐﺎر ﻧﻤﯽﺑﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪﻫﺎي ﻇﺮﯾﻒ درﺑﺎرهي ﺗﻐﯿﯿﺮ رﺳﻮم ﺑﻪ ﻣﺎ‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻗﺪﻣﺖ ﻧﻮﺷﺘﺎر ﺑﻮﮐﺖ ﺑﻪ ﭘﯿﺶ از ﻧﯿﻤﻪي ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬در واﻗﻊ او اﯾﻦ ﻣﺘﻦ را ﺑﻪ ﺳﺎل‬ ‫‪١٩۴١‬ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪212‬‬

‫اﮔﺮ ﭼﻬﺎر دﻫﻪي دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻘﺐ ﺑﺎزﮔﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﭼﺸﻤﮕﯿﺮﺗﺮ ﻫﻢ‬

‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﮐﺘﺎب ﻗﺒﻠﯽام از ﻧﻮﺷﺘﻪي آرﻣﺎﻧﺸﻬﺮي اچ ﺟﯽ وﻟﺰ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﻤﻬﻮر ﻧﻮﯾﻦ‬

‫‪213‬‬

‫ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﮐﺮدم‬

‫‪.‬اﯾﻦ ﻧﻘﻞﻗﻮل را ﻣﺠﺪداً در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﭼﻮن ﺑﻪ روﺷﻨﯽ ﺧﯿﺮه ﮐﻨﻨﺪهاي ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﻮرد‬ ‫ﻧﻈﺮم اﺳﺖ‪.‬‬ ‫»ﺟﻤﻬﻮر ﻧﻮﯾﻦ ﺑﺎ ﻧﮋادﻫﺎي ﭘﺴﺖ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد؟ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎ ﺳﯿﺎﻫﺎن رﻓﺘﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد؟ ‪ ...‬و‬ ‫زردﭘﻮﺳﺘﺎن؟ ‪...‬ﯾﺎ ﯾﻬﻮدﯾﺎن ‪...‬آن ﺗﻮدهﻫﺎي ﺳﯿﺎه‪ ،‬و ﻗﻬﻮهاي و ﺳﻔﯿﺪ ﭼﺮﮐﺎﺑﯽ‪ ،‬و زرد‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻈﺎم ﮐﺎرآﻣﺪ‬ ‫ﻧﻮﯾﻦ آﻧﺎن را ﺑﺮﻧﻤﯽﺗﺎﺑﺪ؟ ﺧﻮب‪ ،‬دﻧﯿﺎ دﻧﯿﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﯾﮏ ﻣﺆﺳﺴﻪي ﺧﯿﺮﯾﻪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮوﻧﺪ ‪...‬‬ ‫و ﻧﻈﺎم اﺧﻼﻗﯽ ﺟﻤﻬﻮر ﻧﻮﯾﻦ‪ ،‬ﻧﻈﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺟﻬﺎن ﺣﮑﻢ ﺧﻮاﻫﺪ راﻧﺪ‪ ،‬در ﺧﺪﻣﺖ زادآوري ﺑﺸﺮﯾﺘﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻇﺮﯾﻒ و ﮐﺎرآ و زﯾﺒﺎ ﺑﺎﺷﺪ – ﺑﺪنﻫﺎي زﯾﺒﺎ و ﻗﻮي‪ ،‬روﺷﻦ و ﺑﺎ ذﻫﻦ ﻧﯿﺮوﻣﻨﺪ ‪...‬و ﺷﯿﻮهاي ﮐﻪ‬

‫‪Negro‬‬ ‫‪٢١٠‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ از واژه ﺳﺎﻣﯽ ﺑﻬﺮه ﺑﺮده‪ .‬ﻣﺘﺮﺟﻢ ﮔﺮاﻣﯽ ﻫﻤﺎن ﺳﺎﻣﯽ را ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ ﺳﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺎن و اﻋﺮاب و آﺷﻮرﯾﺎن و ‪ ...‬ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽﮔﯿﺮد‬

‫‪٢٠٩‬‬

‫وﻟﯽ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﯾﻬﻮدي ﺑﺮﮔﺮداﻧﯿﻢ‪ .‬ﭼﻮن ﺳﺎﻣﯽ در ﺳﺒﮏ ادﺑﯽ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ آن زﻣﺎن اروﭘﺎ ﻣﻌﺎدل ﯾﻬﻮدي ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻣﺘﺮﺟﻤﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫‪ Anti Semitism‬دوران ﻧﺎزيﻫﺎ را ﺑﻪ "ﯾﻬﻮدي ﺳﺘﯿﺰي" ﺑﺮﮔﺮدان ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻧﻪ ﺑﻪ "ﺳﺎﻣﯽ ﺳﺘﯿﺰي"‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪٢١١‬‬

‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎور دارد اﺷﯿﺎ داراي ﺟﺎن و روح ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬درﺧﺘﺎن‪ ،‬ﮐﻮﻫﻬﺎ و ‪ ...‬ر‪.‬ب‬

‫‪٢١٢‬‬

‫اﮔﺮ ﺑﻪ رﻣﺎن ﻫﺎي ﻏﻮل ﻫﺎي ادﺑﯿﺎت اروﭘﺎ‪) ،‬ﮐﻪ از ﻗﻀﺎ ﻟﯿﺒﺮال و روﺷﻨﻔﮑﺮ ﻫﻢ ﺑﻮدﻧﺪ( ﭘﯿﺶ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﭘﯿﺸﻔﺮضﻫﺎي‬

‫ﺟﺎﻟﺒﯽ درﺑﺎرهي "ﯾﻬﻮديﺟﻤﺎﻋﺖ" ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮع ﻧﻮﺷﺘﺎر ﺣﺪود ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﻌﺪ از ﺟﻨﮓ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻨﺴﻮخ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪New Republic, H. G. Welles‬‬

‫‪٢١٣‬‬


‫‪١٤٩‬‬

‫ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻃﺒﯿﻌﺖ در ﺷﮑﻞ دﻫﯽ ﺟﻬﺎن ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺿﻌﻔﺎ را از ﭘﺮاﮐﻨﺪن ﺿﻌﻒ ﺑﺎز داﺷﺘﻪ ‪ ...‬ﻣﺮگ‬ ‫اﺳﺖ‪ ...‬ﻣﺮدان ﺟﻤﻬﻮر ﺟﺪﯾﺪ اﯾﺪه آﻟﯽ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯽارزد ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮش دﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﺸﺘﺎر ﺑﺰﻧﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ‪ ١٩٠٢‬اﺳﺖ‪ ،‬و وﻟﺰ در زﻣﺎﻧﻪي ﺧﻮد آدم ﭘﯿﺸﺮوﯾﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬در ﺳﺎل‬ ‫‪١٩٠٢‬ﮔﺮﭼﻪ اﯾﻦ اﯾﺪهﻫﺎ ﻣﻘﺒﻮل ﻋﺎم ﻧﺒﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺤﻮر ﯾﮏ ﮔﻔﺘﮕﻮي ﺳﺮ ﻣﯿﺰ ﺷﺎم ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻨﻮدﮔﺎن اﻣﺮوزي در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺷﻨﯿﺪن اﯾﻦ ﺳﺨﻨﺎن واﻗﻌﺎ وﺣﺸﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺧﻮﻓﻨﺎك ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﭼﻨﺪان ﮐﻪ از ﻧﻈﺮﮔﺎه اﻣﺮوزي ﻣﺎ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﻪ دور از روح زﻣﺎﻧﻪي ﺧﻮد ﻧﺒﻮد‬

‫‪214.‬روح زﻣﺎﻧﻪ ﭼﻘﺪر ﺷﺘﺎﺑﻨﺎك ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ – ﻣﻮﺟﯽ ﮐﻪ در ﺟﻬﺎن ﻣﺘﻤﺪن ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬و ﺷﻌﺎعﻫﺎي آن‬

‫ﺗﺎ دوردﺳﺖﻫﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫‪215‬‬

‫اﻣﺎ ﻋﻠﺖ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات اﻧﻀﻤﺎﻣﯽ و ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ در آﮔﺎﻫﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﭼﯿﺴﺖ؟ ﻣﻦ ﺻﻼﺣﯿﺖ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﭘﺮﺳﺶ را ﻧﺪارم‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻧﺎﺷﯽ از دﯾﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ‪.‬اﻣﺎ اﮔﺮ‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﻢ ﻧﻈﺮﯾﻪاي اراﺋﻪ دﻫﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﭘﺎﺳﺦ را ﻣﯽﺟﻮﯾﻢ‪ :‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺗﻐﯿﯿﺮ روح‬ ‫زﻣﺎﻧﻪ اﺧﻼق ﭼﻨﯿﻦ در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدم ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻫﻤﺰﻣﺎن رخ ﻣﯽﻫﺪ؛ و ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﺮا راﺳﺘﺎي اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻧﺴﺒﺘﺎً ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻫﻤﺰﻣﺎن در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدﻣﺎن ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن رخ ﻣﯽدﻫﻨﺪ؟ ﺗﻐﯿﯿﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﮔﻔﺘﮕﻮ در‬ ‫ﮐﺎﻓﻪﻫﺎ و ﻣﻬﻤﺎﻧﯽﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺘﺎبﻫﺎ و ﻣﺮور ﮐﺘﺎب ﻫﺎ‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ‪ ،‬و اﻣﺮوزه از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬ ‫از ذﻫﻨﯽ ﺑﻪ ذﻫﻦ دﯾﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﺣﺎل و ﻫﻮاي اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺑﺮوز‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ :‬در ﺳﺮﻣﻘﺎﻟﻪ ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎي رادﯾﻮﯾﯽ‪ ،‬ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬ﻧﻘﻞ و رواﯾﺖﻫﺎي اﺳﺘﻨﺪآپ ﮐﻤﺪي‬ ‫ﻫﺎ‪ ،‬و ﮔﻔﺘﮕﻮﻫﺎي ﺳﺮﯾﺎلﻫﺎي ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ‪ ،‬در آراي ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬاران ﭘﺎرﻟﻤﺎن و ﺗﻌﺒﯿﺮات ﻗﻀﺎت از آن ﻗﻮاﻧﯿﻦ‬ ‫‪.‬ﯾﮏ ﺷﯿﻮه ﺗﻮﺻﯿﻒ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺑﺴﺎﻣﺪ ﺣﻀﻮر ﻣ‪‬ﻢﻫﺎ در اﻧﺒﺎن ﻣ‪‬ﻤﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ در اﯾﻨﺠﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮهي ﺗﻮﺻﯿﻒ را دﻧﺒﺎل ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫‪٢١٤‬‬

‫ﻧﮋادﭘﺮﺳﺘﯽ و ﻧﮕﺎه اﺻﻼحﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻧﮋاد اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﻬﻮديﺳﺘﯿﺰي ﺟﺰﺋﯽ از آن ﺑﻮد‪ ،‬دﺳﺘﮑﻢ ﻧﯿﻢ ﺳﺪه ﭘﯿﺶ از ﻗﺪرﺗﮕﯿﺮي ﻧﺎزيﻫﺎ وارد ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻋﻠﻤﯽ‬

‫ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﻠﺴﻔﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ اروﭘﺎ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬و ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬ﻫﯿﺘﻠﺮ از اﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﮐﻤﺎل اﺳﺘﻔﺎده را ﮐﺮد‪ .‬ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ آﻧﺮا آﻓﺮﯾﺪه‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬واﻗﻌﯿﺖ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎزيﻫﺎ را در ﻫﻤﺎن ‪ 1932‬ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل ﺣﺪود ﻧﯿﻤﯽ از آﻟﻤﺎﻧﯽ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﺰب ﻧﺎزي راي دادﻧﺪ و ﯾﮑﺴﺎل ﺑﻌﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ‬ ‫ﻗﺪرت را ﻗﺒﻀﻪ ﮐﺮد‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎﻻ اﮐﺜﺮﯾﺖ را داﺷﺖ‪ .‬روح زﻣﺎﻧﻪ در آﻧﺪوران ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎ از آزار ﯾﻬﻮدﯾﺎن‪ ،‬اﺷﻐﺎل ﻓﺮاﻧﺴﻪ و ﺑﻤﺐ ﺑﺎران ﻟﻨﺪن دل‬ ‫ﭼﺮﮐﯿﻦ ﻧﻤﯽﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪ ٢١٥‬ﻧﺒﺎﯾﺪ ﮔﻤﺎن ﺑﺮﯾﻢ‪ ،‬روح زﻣﺎﻧﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﻃﯽ زﻣﺎن ﺑﺎﺷﺘﺎب ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﻣﺜﺒﺖ! اﯾﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻋﺼﺮ ﺻﻨﻌﺖ اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﺮون وﺳﻄﺎ اﯾﻦ‬ ‫روح زﻣﺎﻧﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دوران ﺑﺎﺳﺘﺎن ﭘﺴﺮﻓﺖ داﺷﺖ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪاش آزادي و ﺣﻘﻮق زن ﮐﻪ در دوران ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻬﺘﺮ از ﻗﺮون وﺳﻄﺎي ﻣﺴﯿﺤﯽ و اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ روح زﻣﺎﻧﻪ در ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت )ﮐﻪ ﻫﻨﻮز ﮐﺎﻣﻼ اﺳﺘﻮار ﻧﺸﺪه(‪ ،‬ﺑﺴﯽ ﭘﺮﺷﺘﺎبﺗﺮ از ﻋﺼﺮ ﺻﻨﻌﺖ دﮔﺮﮔﻮن ﺷﻮد‪ .‬ﻃﻮرﯾﮑﻪ اﮔﺮ اﻻن ﺑﺎ ﺷﮕﻔﺘﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺒﺎس و ﺗﯿﭗ ﻣﺮدم در ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽﻧﮕﺮﯾﻢ‪ ،‬در آﯾﻨﺪه ﺷﺎﯾﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺤﻮﻻﺗﯽ در ﻫﺮ ﺳﺎل رخ دﻫﺪ! ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٠‬‬

‫ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﺎ ﻋﻘﺐﺗﺮ از اﻣﻮاج ﭘﯿﺸﺮوﻧﺪهي ﺗﻐﯿﯿﺮات روح زﻣﺎﻧﻪ اﺧﻼق و ﺑﺮﺧﯽ اﻧﺪﮐﯽ ﺟﻠﻮﺗﺮ از آن‬ ‫ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻫﻢ و ﺑﺴﯿﺎر ﺟﻠﻮﺗﺮ از دوران اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪،‬‬ ‫ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﻣﺮدم ﻫﻤﯿﻦ اواﺧﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻮاﻟﯽ ‪ ١٩٢٠‬ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ .‬ﮐﻠﯿﺖ ﻣﻮج ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود‪ ،‬و ﺣﺘﯽ‬ ‫آواﻧﮕﺎردﻫﺎي ﭘﯿﺸﯿﻦ ﮐﻪ ﺗﻮﻣﺎس ﻫﺎﮐﺴﻠﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﺑﺎرزﺷﺎن ﺑﻮد ﺧﻮد را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﻗﺎﻓﻠﻪي ﻗﺮون ﺑﻌﺪي‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻫﻤﻮاره ﺧﻄﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ دﻧﺪاﻧﻪ ارهاي ﭘﺮ ﭘﯿﭻ و ﺧﻤﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‬ ‫‪.‬ﭘﺴﺮﻓﺖﻫﺎي ﻣﻮﻗﺘﯽ و ﻣﺤﻠﯽ ﻧﯿﺰ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ دوﻟﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه از ﺳﺎل ‪ ٢٠٠٠‬ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﺪان دﭼﺎر ﺷﺪه‬ ‫ﻫﻤﻮاره وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫‪216‬‬

‫اﻣﺎ در ﻣﻘﯿﺎس زﻣﺎﻧﯽ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺗﺮ‪ ،‬روﻧﺪ ﭘﯿﺸﺮوﻧﺪه ﻗﺎﺑﻞ اﻏﻤﺎض ﻧﯿﺴﺖ و ﺗﺪاوم‬

‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻪ ﭼﯿﺰي اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات را در راﺳﺘﺎي ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﭘﯿﺶ ﻣﯽﺑﺮد؟ ﻧﺒﺎﯾﺪ از ﻧﻘﺶ ﭘﯿﺸﺮاﻧﻨﺪهي رﻫﺒﺮاﻧﯽ‬ ‫ﻏﺎﻓﻞ ﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺟﻠﻮﺗﺮ از زﻣﺎﻧﻪ ﺷﺎن ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﺎ ﻣﯽﺧﯿﺰﻧﺪ و ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﻮد ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ‬ ‫‪.‬در آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬اﯾﺪهي ﺑﺮاﺑﺮي ﻧﮋادي ﺗﻮﺳﻂ رﻫﺒﺮان ﺑﺰرگ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮﮐﯿﻨﮓ ﺗﺤﮑﯿﻢ ﺷﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﮐﻤﺪﯾﻦﻫﺎ‪ ،‬ورزﺷﮑﺎران و دﯾﮕﺮ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻣﺮدﻣﯽ و ﻧﻘﺶ آﻓﺮﯾﻨﺎن ﻋﺮﺻﻪي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺎول‬ ‫راﺑﯿﻨﺴﻮن‪ ،‬ﺳﯿﺪﻧﯽ ﭘﻮﺗﯿﻪ‪ ،‬ﺟِﺲ اواﻧﺰ و ﺟ‪‬ﮑﯽ راﺑﯿﻨﺴﻮن ﺑﻪ اﯾﻦ ﺟﻨﺒﺶ ﯾﺎري رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬رﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮدﮔﺎن و‬ ‫زﻧﺎن ﻫﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺪﯾﻮن رﻫﺒﺮان ﻓﺮﻫﻤﻨﺪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ رﻫﺒﺮان ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺑﺮﺧﯽ ﻫﻢ ﻏﯿﺮﻣﺬﻫﺒﯽ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﺎرﻫﺎي ﺧﻮبﺷﺎن را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ دﯾﻦﺷﺎن ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و در ﺑﺎﻗﯽ‬ ‫ﻣﻮارد‪ ،‬دﯾﻨﺪاري اﯾﻦ رﻫﺒﺮان اﻣﺮي ﻓﺮﻋﯽ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮﮐﯿﻨﮓ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪي ﻋﺪم ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺧﻮد را ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً از ﺟﻨﺒﺶ ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺪﻧﯽ ﮔﺎﻧﺪيِ اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬و ﮔﺎﻧﺪي اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﺒﻮد‪.‬‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ دﯾﮕﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ روح زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻬﺒﻮد وﺿﻊ آﻣﻮزش و ﺑﻪ وﯾﮋه ﻓﻬﻢ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻓﺮاد ﻧﮋادﻫﺎي دﯾﮕﺮ‬ ‫و ﺟﻨﺲ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎ اﻧﺴﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ – ﮐﻪ ﻫﺮ دوي اﯾﻦ آﻣﻮزهﻫﺎ ﻋﻤﯿﻘﺎً ﻏﯿﺮﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪﺳﯽ و ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫از ﻋﻠﻮم زﯾﺴﺘﯽ و ﺑﻪ وﯾﮋه ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ دﻟﯿﻞ اﯾﻨﮑﻪ در آﻟﻤﺎن ﻧﺎزي ﺑﺎ ﺳﯿﺎﻫﺎن و ﮐﻮﻟﯽﻫﺎ ﺑﺪرﻓﺘﺎري‬

‫ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ آﻧﺎن را اﻧﺴﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﻧﻤﯽﺷﻤﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﯿﺘﺮ ﺳﯿﻨﮕﺮ ﻓﯿﻠﺴﻮف در ﮐﺘﺎب رﻫﺎﯾﯽ‬

‫ﺟﺎﻧﻮارن‪ 217‬ﺑﻪ ﺷﯿﻮاﺗﺮﯾﻦ ﺑﯿﺎن اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه را ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﭘﺴﺎ‪-‬ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺪار‪ 218‬ﺑﺮﺳﯿﻢ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺷﯿﻮهي رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﮔﻮﻧﻪي ﺑﺸﺮ را ﺑﻪ دﯾﮕﺮ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﺟﺎﻧﻮري داراي ﻗﻮاي ﻣﻐﺰي ﻧﯿﺰ ﺗﺴﺮي دﻫﯿﻢ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ‬

‫‪٢١٦‬‬

‫و ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﮐﻪ ﭘﺲ از اﻧﻔﺠﺎر ﻧﻮر از ﺳﺎل ‪ 1357‬در اﯾﺮان ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺎ ﻧﺸﺎن دادن ﻣﺎﻫﯿﺖ واﻗﻌﯽ دﯾﻦ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻮن‬

‫ﮐﺎﺗﺎﻟﯿﺰور ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﻮد ﻣﺴﯿﺮي ﮐﻪ اروﭘﺎي ﻣﺴﯿﺤﯽ در ‪ 400‬ﺳﺎل ﭘﯿﻤﻮد را اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺗﻨﺪﺗﺮ ﺑﭙﯿﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪Animal Liberation, Peter Singer‬‬ ‫‪Post-speciesit‬‬

‫‪٢١٧‬‬ ‫‪٢١٨‬‬


‫‪١٥١‬‬

‫اﯾﻦ اﯾﺪه ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺟﻬﺖ آﺗﯽ روح زﻣﺎﻧﻪ اﺧﻼق ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ اﻣﺘﺪاد رﻓﻮرمﻫﺎي ﭘﯿﺸﯿﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻟﻐﻮ ﺑﺮده داري‬ ‫و رﻫﺎﯾﯽ زﻧﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪219‬‬

‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﻔﺼﻞﺗﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا روح زﻣﺎﻧﻪ اﺧﻼق ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺳﺮﻋﺘﯽ دﺳﺘﺨﻮش ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬از‬ ‫ﺣﻮزهي ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت آﻣﺎﺗﻮري ﻣﻦ درﺑﺎرهي رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ و ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﯽ ﺧﺎرج اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻦ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﻗﺪر ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ اﯾﻦ روح زﻣﺎﻧﻪ آﺷﮑﺎرا ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود و ﺳﺒﺐ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ آن دﯾﻦ ﯾﺎ ﻣﺘﻮن‬ ‫ﻣﻘﺪس ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻧﯿﺮوي ﭘﯿﺸﺮان زاﯾﺘﮕﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺮوي واﺣﺪي ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﯿﺮوي ﮔﺮاﻧﺶ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫ﺑﺮﻫﻤﮑﻨﺶ ﭘﯿﭽﯿﺪهاي از ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻧﺎﻣﺘﺠﺎﻧﺲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﯿﺮوﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻮر ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﯾﺶ‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﯽ ﻗﺪرت راﯾﺎﻧﻪﻫﺎ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﺖﻫﺎي ﭘﺪﯾﺪهي ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺑﺎرز روح زﻣﺎﻧﻪ اﺧﻼق ﻫﺮﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼ‬ ‫ﺑﺮاي زدن زﯾﺮآب اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺮاي ﺧﻮب ﺑﻮدن‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﯿﻢ در ﻣﻮرد اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫ﺧﻮﺑﯽ ﭼﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺧﺪا ﻫﺴﺘﯿﻢ‪.‬‬

‫در ﻣﻮرد ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﭼﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﯿﺪ؟‬ ‫ﻣﮕﺮ آﻧﻬﺎ ﺑﯿﺨﺪا ﻧﺒﻮدﻧﺪ؟‬ ‫روح زﻣﺎﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻫﻢ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺳﺮ در ﻓﺮاز و ﺑﻬﺒﻮدي دارد‪ ،‬اﻣﺎ ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻢ‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ اﯾﻦ ﺑﻬﺒﻮدي ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺷﮑﻞ دﻧﺪاﻧﻪ ارهاي دارد و در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد‬ ‫دﭼﺎر واژﮔﻮﻧﮕﯽﻫﺎي وﺣﺸﺘﻨﺎﮐﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﭼﺸﻤﮕﯿﺮ و دﻫﺸﺘﺒﺎر اﯾﻦ واژﮔﻮﻧﮕﯽﻫﺎ را‬ ‫دﯾﮑﺘﺎﺗﻮرﻫﺎي ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺳﺒﺐ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮدهاي ﮐﻪ ﺑﺮاي‬ ‫ﺣﺼﻮل اﯾﻦ ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﻮﯾﻢ‪ .‬ﭘﯿﺶﺗﺮ ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ اﯾﺪهﻫﺎ و ﻣﻘﺎﺻﺪ‬ ‫ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺷﯿﻄﺎﻧﯽﺗﺮ از ﮐﺎﻟﯿﮕﻮﻻ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ – ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﺷﯿﻄﺎﻧﯽﺗﺮ از ﺑﺮﺧﯽ ﺳﻼﻃﯿﻦ ﻋﺜﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺮارتﻫﺎي‬

‫‪219‬‬

‫دوﺳﺘﺎن ﮔﯿﺎﻫﺨﻮار ﻣﻦ ﻣﺪام ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻮﺷﺰد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ روح زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﺮدهداري و ﻣﺮدﺳﺎﻻري را ﭘﺎﯾﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه‪ ،‬ﮔﻮﺷﺖﺧﻮاري و‬

‫ﮐﺸﺘﻦ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﺑﯽﮔﻨﺎه ﻫﻢ روزي ﻣﻨﺴﻮخ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺗﺎ ﭼﺸﻢاﻧﺘﻈﺎر ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺑﺸﺮ در داﻧﺶ ﺑﯿﻮﺗﮑﻨﻮﻟﻮژي )زﯾﺴﺖﻓﻨﺎوري( ﺑﺎﺷﻢ ﺗﺎ‬ ‫ﺑﺘﻮان ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺻﻨﻌﺘﯽ و ﺑﺪون ﭘﺮورش و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ ﮐﺸﺘﺎر ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﺑﻪ ﭼﯿﺰي ﺑﺎ ﻃﻌﻢ و ﺑﻮ و ﺧﺎﺻﯿﺖ ﮔﻮﺷﺖ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬و ﺗﺎ آﻧﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺷﯿﻄﻨﺖ ﺑﺮ ﺣﻘﻮق‬ ‫ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‪ .‬ﮔﯿﺎﻫﺎﻧﯽ ﮐﻪ در اوج ﺑﻠﻮغ ﺟﺴﻤﯽ ﮔﺮدن زده ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻃﺮز ﺑﯽرﺣﻤﺎﻧﻪاي ﮐﺸﺘﻪ و ﺧﻮرده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﮐﻪ ﻫﺮزﮔﺎﻫﯽ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﻣﯿﺰان درك و ﺣﺲ ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺑﯿﺶ از آﻧﭽﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺸﺘﺮ ﺗﺼﻮر ﻣﯽﮐﺮدﯾﻢ! ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٢‬‬

‫ﺗﮑﺎن دﻫﻨﺪه ﺷﺎن در ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺋﻞ ﺑﺎرﺑﺮ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﺪاﯾﮕﺎن ﺷﺎخ ﻃﻼﺋﯽ‪ 220‬ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت‬ ‫و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ را در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺖ‪.‬‬

‫‪221‬‬

‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﺮ ﻣﻌﯿﺎري ﻣﺮدان ﻓﻮقاﻟﻌﺎده ﺷﺮوري ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫"ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﺑﯽﺧﺪا ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺎره ﭼﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﯿﺪ؟" اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ را ﭘﺲ از ﻫﺮ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﻦ درﺑﺎرهي دﯾﻦ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در اﻏﻠﺐ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎي رادﯾﻮﯾﯽ از ﻣﻦ ﭘﺮﺳﯿﺪهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻟﺤﻦ‬ ‫ﺑﯿﺮﺣﻤﺎﻧﻪاي ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺧﺸﻤﮕﯿﻨﺎﻧﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي اﯾﻦ دو ﻓﺮض ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ :‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ )‪ (١‬ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ‬ ‫ﺑﯽﺧﺪا ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ )‪ (٢‬آﻧﻬﺎ اﻋﻤﺎل وﺣﺸﯿﺎﻧﻪﺷﺎن را ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽﺷﺎن اﻧﺠﺎم دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﺮض )‪ (١‬در ﻣﻮرد اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ درﺳﺖ و در ﻣﻮرد ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻣﺸﮑﻮك اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪222‬‬

‫اﻣﺎ در ﻫﺮ ﺣﺎل ﻓﺮض )‪(١‬‬

‫ﺑﯽرﺑﻂ اﺳﺖ زﯾﺮا ﻓﺮض )‪ (٢‬ﮐﺎذب اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎﻣﻼ ﻏﯿﺮﻣﻨﻄﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﻢ ﻓﺮض )‪ (٢‬از ﻓﺮض )‪(١‬‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﻫﺮ دو ﺑﯽﺧﺪا ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ ﻫﺮ دو‬ ‫ﺳﺒﯿﻠﻮ ﻫﻢ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر ﺻﺪام ﺣﺴﯿﻦ‪ .‬ﺧﻮب ﮐﻪ ﭼﯽ؟ ﭘﺮﺳﺶ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ اﯾﻦ ﯾﺎ آن‬ ‫آدم ﺑﺪ ﯾﺎ ﺧﻮب ﺑﺎﺧﺪا ﺑﻮده ﯾﺎ ﺑﯽﺧﺪا‪ .‬ﻗﺮار ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آدمﻫﺎي ﺑﺪ را ﺳﺮﺷﻤﺎري ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﻧﺘﯿﺠﻪي‬ ‫ﺳﺮﺷﻤﺎري ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﺪ ﺷﺮارت از ﮐﺪام ﻣﺴﻠﮏ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﮐﻪ روي ﺳﮕﮏ ﮐﻤﺮﺑﻨﺪﻫﺎي‬ ‫ﻧﺎزيﻫﺎ ﺣﮏ ﺷﺪه ﺑﻮد »ﺧﺪا ﺑﺎ ﻣﺎﺳﺖ« )‪ (Gott mit uns‬ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ را ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ؛ دﺳﺖ ﮐﻢ ﺑﺪون‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮان از آن ﻧﺘﯿﺠﻪاي ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻣﺴﺌﻠﻪي ﻣﻬﻢ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﺑﯽﺧﺪا‬ ‫‪ Lords of Golden Horn, Noel Barber ٢٢٠‬ﺷﺎخ ﻃﻼﯾﯽ‪ ،‬ﺧﻠﯿﺞ ﮐﻮﭼﮑﯽ در وﺳﻂ ﺷﻬﺮ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٢١‬اﺳﺎﺳﺎ ﺗﻮﺗﺎﻟﯿﺘﺎرﯾﺴﻢ ﯾﺎ ﻫﻤﺎن ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﺧﻮاه ﻣﺤﺼﻮل ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎي اﻧﻘﻼب ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در رﻣﺎن ﺑﯽﻣﺎﻧﻨﺪ ‪ 1984‬اﺛﺮ‬ ‫ﺟﻮرج اورول ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﺪهاﻧﺪ‪) ،‬و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻋﯿﻨﯽ آﻧﺮا در آﻟﻤﺎن و اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ و ﺷﻮروي دﯾﺪﯾﻢ( ﺑﺮ ﻓﻨﺎوري ﻧﻮ اﺳﺘﻮارﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪ ٢٢٢‬ﻧﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺮداﻧﺶ ﭼﻮن ﻫﯿﻤﻠﺮ‪ ،‬ﮔﻮﺑﻠﺰ‪ ،‬روزﻧﺒﺮگ و ژﻧﺮاﻟﻬﺎي ارﺗﺶ آﻟﻤﺎن و ﻧﯿﺮوﻫﺎي اس اس‪ ،‬ﮐﻠﯿﺴﺎرو ﻧﺒﻮدﻧﺪ و ﺧﺒﺮي از ﻣﻮﻋﻈﻪ ﮐﺸﯿﺸﺎن ﺑﺮاي‬ ‫دوﻟﺘﻤﺮدان ﻧﺎزي ﻧﺸﻨﯿﺪﯾﻢ‪ .‬ﻧﯿﮏ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺷﺪت زﯾﺮ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن ﺑﯽﺧﺪاي آﻟﻤﺎﻧﯽ از ﻧﯿﭽﻪ ﺗﺎ ﻫﺎﯾﺪﮔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﮐﻠﯿﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ "راﯾﺶ‬ ‫ﺳﻮم" ﺧﺎﻟﯽ از ﺳﻨﺖﻫﺎي اروﭘﺎي ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﺒﻮد‪ .‬آﻧﺎن ﯾﻬﻮديﺳﺘﯿﺰي ﺧﻮد را ﺑﺮاي ﻋﻮام اﻟﻨﺎس ﺑﺎ اﺷﺎره ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و‬ ‫ﺑﺮاي ﭼﭗ ﺳﺘﯿﺰيﺷﺎن‪ ،‬دﺷﻤﻨﯽ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﻬﺎ ﺑﺎ ﺧﺪا و ﮐﻠﯿﺴﺎ را ﭘﯿﺮاﻫﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬در ﻧﮕﺎه ﻣﺮدم آﻟﻤﺎن "ﺻﻠﯿﺐ ﺷﮑﺴﺘﻪ" ﻧﺎزيﻫﺎ ﻣﺬﻫﺒﯽﺗﺮ از‬ ‫ﻧﺸﺎن ﺟﻤﻬﻮري واﯾﻤﺎر ﺑﻮد‪ .‬ﺣﺘﺎ ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺘﯿﺰ ﻧﺎزيﻫﺎ ﺑﺎ ﻟﯿﺒﺮاﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻧﮕﺎه رﻣﺎﻧﺘﯿﮏ ‪ -‬ارﺗﺠﺎﻋﯽ )ﺑﺮآﻣﺪه از ﺳﻨﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ(‪ ،‬ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﺑﺰار ﻧﺎزيﻫﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﻧﺎزيﻫﺎ‬ ‫اﮔﺮﻧﻪ از ﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ‪ ،‬وﻟﯽ از ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ‪" ،‬ﻣﺴﯿﺤﯽ" ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬از ﻫﻤﯿﻦ روﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ و ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ ﻧﺎزيﻫﺎ در‬ ‫ﻧﯿﻮﻓﺘﺎد و ﺧﺪا ﻣﯽداﻧﺪ! ﺷﺎﯾﺪ اﺳﻘﻒﻫﺎ ﺗﻪ دلﺷﺎن )ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﯾﻬﻮديﺳﻮزي‪ ،‬ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ و ﻟﯿﺒﺮالﺳﺘﯿﺰي ﻧﺎزيﻫﺎ( ﭘﯿﺸﻮا را دﻋﺎ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻧﺎﺻﺮاﻟﺪﯾﻦ ﺷﺎه و‬ ‫ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎﻧﺶ ﻫﻢ ﭼﻨﺪان اﻫﻞ ﺟﺎﻧﻤﺎز آب ﮐﺸﯿﺪن ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽداﻧﯿﻢ روﺣﺎﻧﯿﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺷﺎﻫﺎن ﻗﺎﺟﺎر دﺷﻤﻨﯽ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ ﻧﮕﻮﯾﯿﻢ‬

‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﺟﺎر ﺿﺪاﺳﻼم ﺑﻮد! از اﯾﻦ رو ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ ﺣﻖ ﻧﺪارﯾﻢ ﺣﮑﻮﻣﺖ راﯾﺶ ﺳﻮم را ﺿﺪ ﻣﺴﯿﺢ و ﺧﺪاﺳﺘﯿﺰ ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ اﺷﺎره ﺑﻪ ﺑﯽﺧﺪا‬ ‫ﺑﻮدن ﻫﯿﺘﻠﺮ و ﻧﺎزيﻫﺎ‪ ،‬ﯾﮏ ﺣﺮﺑﻪ و ﺷﯿﻄﻨﺖ ﺗﺎزه اﺳﺖ‪ .‬آﻧﺰﻣﺎن ﻧﻪ در آﻟﻤﺎن ﻧﻪ در ﺧﺎرج از آن اﻧﮓ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ و ﺑﯽدﯾﻨﯽ ﺑﺮاي ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﻪ ﮐﺎر‬ ‫ﻧﻤﯽرﻓﺖ‪ .‬ﺗﺎزه ﭼﺮا ﺳﺨﻦ از رﻓﯿﻖ ﮔﺮﻣﺎﺑﻪ و ﮔﻠﺴﺘﺎن ﻫﯿﻠﺘﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻮﺳﻮﻟﯿﻨﯽ در اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ ﻧﻤﯽرود؟ ﻫﻤﻮ ﮐﻪ راﺑﻄﻪاش ﺑﺎ ﮐﻠﯿﺴﺎي واﺗﯿﮑﺎن ﻣﺎ را ﺑﻪ ﯾﺎد‬ ‫ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪﻫﺎي ﺷﮑﺴﭙﯿﺮ ﻣﯽاﻧﺪازد! ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺪﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﮐﻪ در اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ ﯾﻬﻮديﺳﻮزي ﻧﺪاﺷﺘﯿﻢ‪ ،‬ﻧﺎم ﻣﻮﺳﻮﻟﯿﻨﯽ از ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﻨﺎﯾﺘﮑﺎران ﺑﺰرگ ﻗﺮن ﺧﻂ ﻣﯽﺧﻮرد؟‬ ‫ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٣‬‬

‫ﺑﻮدﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻈﺎمﻣﻨﺪي ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﺑﺪﮐﺎري ﺳﻮق ﻣﯽدﻫﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ‬ ‫‪.‬ﻫﯿﭻ ﺷﺎﻫﺪي ﺑﺮ ﺻﺪق اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬

‫درﺑﺎره اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ او در ﯾﮏ ﻣﺪرﺳﻪي دﯾﻨﯽ ارﺗﺪوﮐﺲ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮد‪ 223.‬ﻣﺎدر اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﻫﺮﮔﺰ‬

‫از ﺣﺴﺮت اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا ﻓﺮزﻧﺪش ﺑﻪ ﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺎدر ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده و ﮐﺸﯿﺶ ﻧﺸﺪه رﻫﺎﯾﯽ ﻧﯿﺎﻓﺖ – ﺑﻪ ﻗﻮل آﻟﻦ‬ ‫ﺑﻮﻟﻮك‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺎﯾﻪي ﺗﻔﺮﯾﺢ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻫﻤﺎن ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دﯾﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ در‬ ‫ﺑﺰرﮔﺴﺎﻟﯽ از ﮐﻠﯿﺴﺎي ارﺗﻮدﮐﺲ روﺳﯽ و ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ و ﮐﻼً دﯾﻦ ﻣﺘﻨﻔﺮ ﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﺷﺎﻫﺪي در دﺳﺖ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ ﻣﻮﺟﺐ وﺣﺸﯽﮔﺮي او ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺗﺮﺑﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﺳﺎﺑﻖاش را ﻫﻢ ﻧﺘﻮان ﻣﻘﺼﺮ‬ ‫ﺷﻤﺮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺑﯿﺖ را در اﯾﺠﺎد ﻣﻄﻠﻖاﻧﺪﯾﺸﯽ‪ ،‬ﺑﺎور ﺑﻪ ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ ﻣﻘﺘﺪر و اﯾﻨﮑﻪ ﻫﺪف وﺳﯿﻠﻪ را‬ ‫ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ اﺳﻄﻮره ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﯽﺧﺪا ﺑﻮده ﭼﻨﺎن ﻣﺎﻫﺮاﻧﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﻣﺮدم ﺑﯽﮔﻔﺖ و ﮔﻮ آن را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن و واﻋﻈﺎن دﯾﻨﯽ ﺑﯽﻣﻬﺎﺑﺎ ﻧﺸﺨﻮارش ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬ ‫‪.‬اﻣﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ آﺷﮑﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﯿﺘﻠﺮ در ﺧﺎﻧﻮادهاي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ زاده ﺷﺪ‪ ،‬و در ﮐﻮدﮐﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺪرﺳﻪ و ﮐﻠﯿﺴﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﻣﯽرﻓﺖ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎ از اﯾﻦ ﻧﮑﺎت ﭼﻨﺪان ﻧﺘﯿﺠﻪاي ﻋﺎﯾﺪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ :‬ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ او دﯾﻦ را رﻫﺎ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﭘﺲ از ﺗﺮك ﻣﺪرﺳﻪي اﻻﻫﯿﺎت ﺗﻔﻠﯿﺲ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻫﯿﭻ ﮔﺎه رﺳﻤﺎً ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺑﻮدن ﺧﻮد را ﻣﻨﮑﺮ ﻧﺸﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻧﺘﻮان او را ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺧﻮاﻧﺪ‪،‬‬

‫وﻟﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ او در ﺳﺮاﺳﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﯽ ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ ﺑﺎور داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﮐﺘﺎب ﻧﺒﺮد‬

‫ﻣﻦ‪ ،‬ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺧﺒﺮ اﻋﻼن ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ اول را ﺷﻨﯿﺪ‪» ،‬ﺑﻪ زاﻧﻮ اﻓﺘﺎدم و از ژرﻓﺎي ﻗﻠﺒﻢ‬ ‫ﭘﺮوردﮔﺎر را ﺳﭙﺎس ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ اﺟﺎزه داده در ﭼﻨﯿﻦ دوراﻧﯽ زﯾﺴﺖ ﮐﻨﻢ«‪ 224.‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﺷﮑﺮﮔﺰاري در ﺳﺎل‬ ‫‪ ١٩١۴‬ﺑﻮد ﮐﻪ او ﻓﻘﻂ ‪ ٢۵‬ﺳﺎل داﺷﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻋﻘﯿﺪه داده ﺑﺎﺷﺪ؟ در ﺳﺎل ‪ ،١٩٢٠‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺳﯽ و ﯾﮏ ﺳﺎل داﺷﺖ‪ ،‬دﺳﺘﯿﺎر ﻧﺰدﯾﮏاش رودوﻟﻒ ﻫ‪‬ﺲ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻗﺎﺋﻢﻣﻘﺎم ﭘﯿﺸﻮا ﺷﺪ‪ ،‬در‬ ‫ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮ ﺑﺎوارﯾﺎ ﻧﻮﺷﺖ‪» :‬ﻣﻦ آﻗﺎي ﻫﯿﺘﻠﺮ را ﺧﯿﻠﯽ ﺧﻮب ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﻢ‪ ،‬و ﮐﺎﻣﻼ ﺑﻪ او ﻧﺰدﯾﮏ‬ ‫‪٢٢٣‬‬

‫در ﺧﺎﻧﻮادهاي ﮐﺎرﮔﺮي و ﺳﻨﺘﯽ در ﮔﺮﺟﺴﺘﺎن‪ .‬ر‪ .‬ب‬

‫‪٢٢٤‬‬

‫ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ﮐﻮدﮐﯽ ﺑﺴﯽ ژرفﺗﺮ از ﺑﺎور ﮐﻨﻮﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎز ﺑﺮاي اﯾﻨﮑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ را‬

‫ﺑﻮﻣﯽ ﺳﺎزي ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن اﯾﺮان ﭘﯿﺶ از اﻧﻘﻼب اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬رﺿﺎﺷﺎه و ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺷﺎه ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ زﯾﺮ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻓﻀﺎي ﻣﺪرن و ﻏﺮﺑﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫و ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﻟﻘﺐ "ﻣﺬﻫﺒﯽ" ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﮕﺎه ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽﺷﺎن ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ وارون اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻮد‪ ،‬در ﻗﯿﺪ و ﺑﻨﺪ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻧﺒﻮدﻧﺪ و ﺣﺘﯽ ﺑﺴﯿﺎر‬

‫دوﺳﺖ ﻣﯽداﺷﺘﻨﺪ اﯾﺮان ﯾﮏﺷﺒﻪ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺪرن و ﺑﻪ اﺻﻄﻼح آﻧﺮوز‪ ،‬ﻓﺮﻧﮕﯽ ﺷﻮد‪ .‬وﻟﯽ ﻫﺮﮔﺰ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﻟﻘﺐ ﺑﯿﺨﺪا و دﺷﻤﻦ ﺧﺪا ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬رﺿﺎﺷﺎه ﺣﺘﺎ‬

‫درﺑﺎره ﮐﺸﻒ ﺣﺠﺎﺑﯽ ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻪ ﻧﺎﻣﺶ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺳﻨﺖ ﻧﺎﻣﻮس ﭘﺮﺳﺘﯽ اﯾﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻗﻠﺒﺎ ﻏﻤﮕﯿﻦ ﺑﻮد‪ .‬و ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺷﺎه در ﺧﺎﻃﺮاﺗﺶ ﺑﺎ‬ ‫ﺻﺪاﻗﺖ ﺗﻮﺿﯿﺢ داد ﮐﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﺧﺪا و اﻣﺎﻣﺎن از ﺑﻼﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻏﯿﺮﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺠﺎت ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬دﻟﯿﻠﺶ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﯾﺪ اﯾﻦ دو را ﺟﺪا از ﺟﺎﻣﻌﻪاي ﮐﻪ در‬ ‫آن ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﮐﺮد و ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﻣﺸﺎوران و ﺣﻠﻘﻪ ﻻﺋﯿﮏ اﻃﺮاﻓﺸﺎن در زﻣﺎن ﺣﮑﻮﻣﺖ‪ ،‬ﺣﮑﻢ ﺑﻪ ﺑﯽدﯾﻨﯽ ﺷﺎن داد‪ .‬اﯾﻦ دو ﻫﻤﺎﻧﻘﺪر دﺳﺖ‬ ‫ﭘﺮورده ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻨﺘﯽ اﯾﺮاﻧﯽ – اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ و اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﺑﺰرگ ﺷﺪه ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻨﺘﯽ اروﭘﺎﯾﯽ – ﻣﺴﯿﺤﯽ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٤‬‬

‫ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﺷﺨﺼﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺘﺮم‪ ،‬ﺳﺮﺷﺎر از ﻣﻬﺮ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬و ﯾﮏ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺧﻮب ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ«‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ‪،‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ "ﺷﺨﺼﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺘﺮم" و "ﺳﺮﺷﺎز از ﻣﻬﺮ" ﺑﻮدن ﻫﯿﺘﻠﺮ ﮐﺬب اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ‬ ‫"ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺧﻮب" ﺑﻮدن او ﻫﻢ ﮐﺬب ﺑﺎﺷﺪ! ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﺑﺘﻮان ﻫﯿﺘﻠﺮ را در ﻫﯿﭻ ﻣﻮردي "ﺧﻮب" ﺷﻤﺮد‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ ﻣﺮا ﺑﻪ ﯾﺎد ﻣﻀﺤﮏﺗﺮﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ ﻣﯽاﻧﺪازد ﮐﻪ در دﻓﺎع از ﺑﯽﺧﺪا ﺑﻮدن ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺷﻨﯿﺪهام‪ .‬ﮐﺴﯽ‬ ‫ﻣﯽﮔﻔﺖ ﻫﯿﺘﻠﺮ آدم ﺑﺪي ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‪ ،‬ﺧﻮﺑﯽ را ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﻣﺴﯿﺤﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ! ﮔﻮرﯾﻨﮓ درﺑﺎرهي ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪» :‬ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ آﻟﻤﺎن را ﻣﺘﺤﺪ ﮐﻨﺪ«‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد او از اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮐﺴﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺑﺎر آﻣﺪه‪ ،‬ﻧﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺣﺘﻤﺎً ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪي ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﯿﺘﻠﺮ در ﯾﮏ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ١٩٣٣‬ﮔﻔﺖ‪» ،‬ﻣﺎ درﯾﺎﻓﺘﻪاﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﻪ اﯾﻦ اﯾﻤﺎن ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ‬ ‫ﺑﺎ ﺟﺒﻬﻪ ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن ﻧﺒﺮد ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﺒﺮد ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ رﺷﺘﻪ اﻋﻼﻣﯿﻪﻫﺎي ﻧﻈﺮي ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ‬ ‫را ﻣﻮﻗﻮف ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪«.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺨﻦ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺻﺮﻓﺎً ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ او ﺑﻪ "ﺑﺎور" ﺑﺎور داﺷﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ١٩۴١‬او ﺑﻪ‬ ‫آﺟﻮدان ﺧﻮد‪ ،‬ژﻧﺮال ﮔﺮﻫﺎرد ا‪‬ﻧﮕ‪‬ﻞ ﮔﻔﺖ »ﻣﻦ ﺗﺎ اﺑﺪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺧﻮاﻫﻢ ﻣﺎﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻌﺘﻘﺪي ﻧﺒﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ او از اﯾﻦ ﺳﻨﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺎن را ﺑﻪ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﮐﺸﺘﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﻟﻌﻦ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﯿﺘﻠﺮ در ﯾﮏ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ١٩٢٣‬در ﻣﻮﻧﯿﺦ‪،‬‬ ‫ﮔﻔﺖ »ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺎرﻣﺎن ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آﻟﻤﺎن را از ﯾﻬﻮدﯾﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯿﻬﻦ ﻣﺎن را وﯾﺮان ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻧﺠﺎت‬ ‫دﻫﯿﻢ‪ ...‬ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ ﻣﯿﻬﻦﻣﺎن را از ﻣﺼﯿﺒﺖ ﻧﺠﺎت دﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺷﯿﻮهاي ﮐﻪ آﻧﻬﺎ ﮐﺮدﻧﺪ‪" :‬ﻣﺮگ ﺑﺎ‬ ‫ﺻﻠﯿﺐ"«‪.‬‬

‫ﺟﺎن ﺗﻮﻟَﻨﺪ در ﮐﺘﺎب آدوﻟﻒ ﻫﯿﺘﻠﺮ‪ :‬زﻧﺪﮔﯽ ﻧﺎﻣﻪي ﻗﻄﻌﯽ‬

‫‪225‬‬

‫درﺑﺎرهي ﻣﻮﺿﻊ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻫﯿﺘﻠﺮ در زﻣﺎن‬

‫"راه ﺣﻞ ﻧﻬﺎﯾﯽ" ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬ ‫»او ﮐﻪ ﻫﻨﻮز ﻋﻀﻮ ﻻﯾﻘﯽ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﺴﺎي رم ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ رﻏﻢ ﻧﻔﺮتاش از ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﮐﻠﯿﺴﺎﯾﯽ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫آﻣﻮزهي ﮐﻠﯿﺴﺎ را ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺖ ﮐﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻗﺎﺗﻼن ﻣﺴﯿﺢ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﭘﺲ ﻣﯽﺗﻮان آﻧﻬﺎ را ﺑﺪون‬ ‫ذرهاي ﻋﺬاب وﺟﺪان اﻣﺤﺎ ﮐﺮد ﭼﺮا ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ ﻫﻤﺎﻧﺎ دﺳﺖ اﻧﺘﻘﺎم ﺟﻮي اﻻﻫﯽ اﺳﺖ – ﺑﻪ ﺷﺮﻃﯽ‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺤﺎ ﺑﺪون ﺗﺮﺣﻢ ورزي‪ ،‬و ﺑﺪون ﺗﺒﻌﯿﺾ اﻧﺠﺎم ﮔﯿﺮد‪«.‬‬ ‫‪Adolf Hitler: The Definitive Biography, John Toland‬‬

‫‪٢٢٥‬‬


‫‪١٥٥‬‬

‫ﻧﻔﺮت ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ از ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻣﺨﺘﺺ ﺳﻨﺖ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮑﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮ ﻫﻢ ﯾﮏ ﯾﻬﻮدي ﺳﺘﯿﺰ‬

‫دوآﺗﺸﻪ ﺑﻮد‪ .‬او در ﻋﺎدت ﮐﺮم ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻫﻤﻪي ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﺑﺎﯾﺪ از آﻟﻤﺎن اﺧﺮاج ﺷﻮﻧﺪ‪ «.‬و ﮐﺘﺎﺑﯽ‬

‫ﻧﻮﺷﺖ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان در ﺑﺎب ﯾﻬﻮدﯾﺎن و دروغﻫﺎﯾﺸﺎن‬

‫‪226‬‬

‫ﮐﻪ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﺮ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻟﻮﺗﺮ‬

‫ﯾﻬﻮدﯾﺎن را "ﺟﻮﺟﻪ اﻓﻌﯽﻫﺎ " ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرت در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﻣﺸﻬﻮر ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ١٩٢٢‬ﻧﯿﺰ ﺗﮑﺮار‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻫﯿﺘﻠﺮ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺎر ﺧﻮد را ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺧﻮاﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺤﯽ ارادت ﻋﻤﯿﻘﯽ ﺑﻪ ﭘﺮوردﮔﺎرم و ﺑﻪ رزﻣﻨﺪﮔﯽ ﻣﻨﺠﯽ دارم‪ .‬ارادت ﻣﻦ‬ ‫ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﻣﺮدي اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ‪ ،‬در ﺟﻤﻊ ﯾﺎران اﻧﺪك اش‪ ،‬ﻣﺎﻫﯿﺖ اﯾﻦ ﯾﻬﻮدﯾﺎن را ﺗﺸﺨﯿﺺ داد و‬ ‫ﻣﺮداناش را ﺑﻪ ﻧﺒﺮد ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻓﺮاﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﭘﺮوردﮔﺎر‪ ،‬ﺑﺰرگ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺤﻨﺖ ﮐﺶ ﻧﺒﻮد‪،‬‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ رزﻣﻨﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﻧﺴﺎن و ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺤﯽ در ﮐﻤﺎل ﻋﺸﻖ اﯾﻦ آﯾﺎت را ﺗﻼوت‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺪا ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺑﺮ ﻣﯽﺧﯿﺰد‪ ،‬ﺗﺎزﯾﺎﻧﻪ را ﺑﺮﻣﯽ دارد و ﺟﻮﺟﻪ اﻓﻌﯽﻫﺎ و ﻣﺎرﻫﺎ را از‬ ‫ﻣﻌﺒﺪ ﺧﻮد ﺑﯿﺮون ﻣﯽراﻧﺪ‪ .‬ﻧﺒﺮد او ﺑﺮاي ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﺟﻬﺎن از ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﭼﻪ ﻣﻬﯿﺐ ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺮوزه‪ ،‬ﭘﺲ از دو‬ ‫ﻫﺰار ﺳﺎل‪ ،‬ﻫﻨﻮز از ژرﻓﺎي وﺟﻮد ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ او ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮن ﺧﻮﯾﺶ را ﻧﺜﺎر ﺻﻠﯿﺐ‬ ‫ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺤﯽ وﻇﯿﻔﻪ دارم ﺗﺎ ﻧﮕﺬارم ﻓﺮﯾﺒﻢ دﻫﻨﺪ‪ ،‬و وﻇﯿﻔﻪ دارم در راه ﺣﻖ و‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ ﭘﯿﮑﺎر ﮐﻨﻢ ‪...‬و اﺛﺒﺎت ﻣﺎ ﺑﺮاي ﺻﺤﺖ ﻋﻤﻞ ﻣﺎن‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ روز ﻓﺰوﻧﯽ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‬ ‫‪.‬ﻣﻦ ﻫﻢ در ﻗﺒﺎل ﻣﺴﯿﺢ و ﻫﻢ در ﻗﺒﺎل ﻣﺮدمام وﻇﯿﻔﻪ دارم‪«.‬‬

‫‪227‬‬

‫دﺷﻮار ﺑﺘﻮان داﻧﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻋﺒﺎرت "ﺟﻮﺟﻪ اﻓﻌﯽﻫﺎ" را از ﻟﻮﺗﺮ اﻗﺘﺒﺎس ﮐﺮده ﯾﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮد‬

‫ﻟﻮﺗﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً از اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘﯽ ‪ .٣:٧‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﺗﻌﻘﯿﺐ ﯾﻬﻮدﯾﺎن‪ ،‬اﺟﺮاي اﻣﺮ اﻻﻫﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﯿﺘﻠﺮ در‬

‫ﮐﺘﺎب ﻧﺒﺮد ﻣﻦ در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻧﻮﺷﺖ‪» :‬ﭘﺲ ﻣﻌﺘﻘﺪم ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ارادهي ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﺘﻌﺎل ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ :‬ﺑﺎ دﻓﺎع‬ ‫از ﺧﻮد در ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﻬﻮدﯾﺎن‪ ،‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺧﻮاﺳﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻧﺒﺮد ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ «.‬اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﻮرخ ‪ ١٩٢۵‬اﺳﺖ‪ .‬او ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺎل ‪ ١٩٣٨‬ﻫﻢ در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽاش در راﯾﺸﺘﺎگ‪ ،228‬ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺨﻦ را ﮔﻔﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در ﺳﺮاﺳﺮ ﻋﻤﺮش ﻣﻄﺎﻟﺐ‬

‫ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﺑﻪ ﺧﻮاﻫﺮش اﻇﻬﺎر ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪٢٢٦‬‬

‫‪On the Jews and their Lies, Martin Luther‬‬ ‫‪٢٢٧‬‬ ‫دروغ را ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺑﮕﻮﯾﯽ ﺑﺎورش آﺳﺎﻧﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬آﯾﺎ ﻣﺴﯿﺢ ﺑﻪ ﺗﺎﯾﯿﺪ ﭼﻨﺪﯾﻦ اﻧﺠﯿﻞ ﻣﻌﺘﺒﺮ‪ ،‬ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ رﺳﺎﻟﺘﺶ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﯾﻬﻮدﯾﺎن و ﻧﺠﺎت‬ ‫و رﺳﺘﮕﺎري ﻗﻮم ﯾﻬﻮد اﺳﺖ؟ ﻧﻤﯿﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ ﻣﮕﺮ ﺑﺮاي اﺟﺮاي اﺣﮑﺎم ﺗﻮرات؟ و اﺻﻼ ﭼﺮا ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﯾﻬﻮدﯾﺎن دروﻏﮕﻮ و ﻧﺎﭘﺎك‬ ‫)ﺑﻪ ﻗﻮل ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﻟﻮﺗﺮ و ﻫﯿﺘﻠﺮ( را ﻃﺮد ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ و ﭼﺮا ﺑﯽاﺟﺎزه آﻧﺎن‪ ،‬آﻧﻬﺎ را در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﻣﻘﺪس ﺧﻮد ﻗﺮار دادهاﻧﺪ و ﺳﺮزﻣﯿﻦ اﺻﺎﻟﺘﺎ ﯾﻬﻮدي‬ ‫اورﺷﻠﯿﻢ و اﺳﺮاﯾﯿﻞ را "ارض ﻣﻘﺪس ﻣﻠﮑﻮت ﻣﺴﯿﺢ" ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ؟ ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٢٨‬در ﻟﻐﺖ آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي "ﭼﺮاغ اﻣﭙﺮاﺗﻮري"‪ .‬ﺑﻪ ﮐﺎخ ﺑﻮﻧﺪﺳﺘﺎگ )ﻣﺠﻠﺲ ﻋﻮام آﻟﻤﺎن( در ﺑﺮﻟﯿﻦ "راﯾﺸﺘﺎگ" ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻮن ﮐﭙﯿﺘﻮل در‬ ‫واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎخ ﮐﻨﮕﺮه ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٦‬‬

‫ﻧﻘﻞ ﻗﻮلﻫﺎي ﻓﻮق را ﺑﺎﯾﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﻗﺮار داد ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﺳﺨﻨﺎن ﺳﺮ ﻣﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻨﺸﯽاش‬ ‫ﺛﺒﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ و در آﻧﻬﺎ ﻫﯿﺘﻠﺮ دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎي ﺿﺪﻣﺴﯿﺤﯽ دوآﺗﺸﻪاي اﻇﻬﺎر داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻘﻞ ﻗﻮلﻫﺎ ﻣﻮرخ ‪ ١٩۴١‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪» :‬ﺑﺰرگ ﺗﺮﯾﻦ ﺗﻮﻓﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﺸﺮﯾﺖ را درﻧﻮردﯾﺪه‬ ‫ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ‪ ٢٢٩‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﺸﺮوع ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ دو ﻫﺠﻤﻪي ﯾﻬﻮديﻫﺎ‬ ‫ﺑﻮدهاﻧﺪ ‪ .٢٣٠‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﻤﺪاً دروغ دﯾﻨﯽ را وارد ﺟﻬﺎن ﮐﺮد‪«...‬‬ ‫»دﻟﯿﻞ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻬﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن اﯾﻦ ﻗﺪر ﻧﺎب‪ ،‬روﺷﻦ و آﺳﻮده ﺑﻮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ از اﯾﻦ دو‬ ‫ﻣﺼﯿﺒﺖ ﻋﻈﻤﺎ ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ‪ :‬آﺑﻠﻪ و ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‪«.‬‬ ‫»ﺑﺎﻵﺧﺮه ﻣﺎ دﻟﯿﻠﯽ ﻧﺪارﯾﻢ ﮐﻪ آرزو ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﺘﺎﻟﯿﺎﯾﯽﻫﺎ و اﺳﭙﺎﻧﯿﺎﯾﯽﻫﺎ ﺧﻮد را از ﭼﻨﮓ ﻣﺨﺪر‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ رﻫﺎ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﮕﺬار ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺮدﻣﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻋﻠﯿﻪ اﯾﻦ ﻣﺮض اﯾﻤﻦ ﮐﺮده اﯾﻢ‪«.‬‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺳﺨﻨﺎن ﺳﺮ ﻣﯿﺰ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺣﺎوي ﺗﻌﺪاد ﺑﯿﺸﺘﺮي از اﯾﻦ ﻗﺴﻢ اﻇﻬﺎرات اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ اﻏﻠﺐ‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ را ﻣﻌﺎدل ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺎﻫﯽ ﺗﻨﺎﻇﺮي ﺑﯿﻦ ﻣﺎرﮐﺲ و ﭘﻮﻟﺲ ﻣﻘﺪس ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﻫﺮﮔﺰ ﻫﻢ‬ ‫ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﯾﻬﻮدي ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﻪ ﻃﺮز ﻏﺮﯾﺒﯽ از ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻦ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮد ﻣﺴﯿﺢ‬ ‫ﻫﻢ ﯾﻬﻮدي ﺑﻮد اﮐﺮاه داﺷﺖ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﯿﺘﻠﺮ از ﺳﺎل ‪ ١٩۴١‬از ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ روﯾﮕﺮدان ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ‬ ‫ﻫﻢ اﯾﻦ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت ﺑﺪان ﺳﺒﺐ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ او دروﻏﮕﻮي ﻓﺮﺻﺖ ﻃﻠﺒﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از‬ ‫ﺳﺨﻨﺎناش اﻋﺘﻤﺎد ﮐﺮد؟‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ رﻏﻢ ﺳﺨﻨﺎن ﺧﻮد ﻫﯿﺘﻠﺮ و ﻧﺰدﯾﮑﺎناش‪ ،‬او واﻗﻌﺎ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻧﺒﻮد ﺑﻠﮑﻪ از‬ ‫ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﻪ دﯾﻨﺪاري در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﺶ ﺑﻬﺮه ﻣﯽﺟﺴﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ او ﺑﺎ اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﻧﺎﭘﻠﺌﻮن ﻣﻮاﻓﻖ ﻣﯽﺑﻮد ﮐﻪ‪:‬‬ ‫»دﯾﻦ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻮدهي ﻣﺮدم را ﺳﺎﮐﺖ ﻧﮕﻪ دارد«‪ 231‬ﯾﺎ ﺑﺎ ﺳﺨﻦ ﺳ‪‬ﻨ‪‬ﮑﺎي ﺟﻮان‬

‫‪232‬‬

‫ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﻣﺮدم ﻋﺎدي دﯾﻦ را ﺣﻖ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻗﻼن ﺑﺎﻃﻞاش ﻣﯽﺷﻤﺮﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺳﻮدرﺳﺎن«‪ .‬ﻫﯿﭻ ﮐﺲ‬ ‫‪٢٢٩‬‬

‫ﺑﻠﺸ‪‬ﻮ در ﻟﻐﺖ روﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﮐﺜﺮﯾﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ در ﺣﺰب ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ روﺳﯿﻪ در دوران ﺗﺰاري )ﺑﺮ ﺳﺮ اﯾﻨﮑﻪ دﯾﮑﺘﺎﺗﻮري ﻃﺒﻘﻪ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ را‬

‫ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﺎﯾﺪ رﻫﺒﺮي ﮐﻨﺪ؟ ﺣﺰب ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ از ﻃﺒﻘﻪ زﺣﻤﺖ ﮐﺸﺎن ﯾﺎ ﺧﻮد زﺣﻤﺖ ﮐﺸﺎن ﺑﺎ ﺣﻀﻮر در ﺳﻨﺪﯾﮑﺎﻫﺎ؟( اﻧﺸﻌﺎب ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻮاداران ﻟﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻠﺸﻮﯾﮏ )اﮐﺜﺮﯾﺘﯽ( ﮔﻔﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﻃﯿﻒ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﻣ‪‬ﻨﺸ‪‬ﻮﯾﮏ )اﻗﻠﯿﺘﯽ(‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﺎ ﭼﻮن در ‪ 1917‬ﻫﻮاداران ﻟﻨﯿﻦ )ﮔﺎرد ﺳﺮخ( در ﮐﻮدﺗﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻨﺖ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﯽ‪ ،‬اﻧﻘﻼب ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺪرت رﺳﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬اﺻﻄﻼﺣﺎت "ﺑﻠﺸﻮﯾﮏ" و "ﺑِﻠﺸﻮﯾﺴﻢ" ﺷﻬﺮﺗﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ و ﻣﻌﺎدل ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ و ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ‬ ‫داﻧﺴﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪ ٢٣٠‬ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ و ﭘﻮﻟﺲ رﺳﻮل ﮐﻪ ﯾﻬﻮدي ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﮐﻨﺎﯾﻪ دﯾﮕﺮ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﻪ ﻣﺎرﮐﺲ )ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﯾﺎ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ اﻧﻘﻼﺑﯽ( اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﯾﮏ‬ ‫ﯾﻬﻮدي آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﺷﻐﻠﯽ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﮕﺮود‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٣١‬ﻗﻮل دﯾﮕﺮي از او زﺑﺎﻧﺰد اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪" :‬اﮔﺮ دﺳﺘﮕﺎه ﮐﻠﯿﺴﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺧﺐ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدم ﺧﻮدم آﻧﺮا ﺑﺴﺎزم‪ ".‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٣٢‬ﺳ‪‬ﻨ‪‬ﮑﺎ‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮف‪ ،‬ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه و ﻣﺸﺎور اﻣﭙﺮاﺗﻮري رم در ﺳﺪه ﻧﺨﺴﺖ ﻣﯿﻼدي‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٧‬‬

‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﮑﺮ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﯽﺻﺪاﻗﺘﯽ از ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﺮ ﻣﯽآﻣﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ اﻧﮕﯿﺰهي او از ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﻪ دﯾﻨﺪاري‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ﻣﻨﻔﻌﺖﺟﻮﯾﺎﻧﻪ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺟﻨﺎﯾﺎت ﺧﻮد را دﺳﺖ‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ اﻧﺠﺎم ﻧﺪاد‪ .‬وﺣﺸﯽﮔﺮي ﻧﺎزيﻫﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺳﺮﺑﺎزان و اﻓﺴﺮان او اﻧﺠﺎم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎ اﻏﻠﺐﺷﺎن ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن‬ ‫واﻗﻌﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻮدن آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎ زﯾﺮآب ﻓﺮﺿﯿﻪي ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻣﺎ را ﻣﯽزﻧﺪ – ﻓﺮﺿﯿﻪاي ﮐﻪ ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺑﯽﺻﺪاﻗﺘﯽ ﻓﺮﺿﯽ ﻫﯿﺘﻠﺮ در ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﻪ دﯾﻦ ﭘﯿﺶ ﻧﻬﺎدﯾﻢ‪.‬‬

‫‪233‬‬

‫ﺷﺎﯾﺪ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﺪه ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ‬

‫ﻃﺮﯾﻘﯽ ﺑﺎ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﺑﺮاز ﻫﻤﺪﻟﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﮔﺮﻧﻪ رژﯾﻢاش ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮐﻠﯿﺴﺎ را ﺟﻠﺐ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺑﻪ اﻧﺤﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ اﺑﺮاز ﺷﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ‪ ،‬ﭘﺎپ ﭘﯿﻮس دوازدﻫﻢ از ﻣﻮﺿﻊﮔﯿﺮي در ﻗﺒﺎل رژﯾﻢ ﻧﺎزي‬ ‫اﺟﺘﻨﺎب ﮐﺮد‪ .‬ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻪي ﺷﺮﻣﺴﺎري ﮐﻠﯿﺴﺎي اﻣﺮوزي اﺳﺖ‪ .‬اﻇﻬﺎر ارادت ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﯾﺎ‬ ‫ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﺑﻮده و ﯾﺎ ﺟﻌﻠﯽ ﺑﻮده ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺣﻤﺎﯾﺖ و ﻫﻤﮑﺎري ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن آﻟﻤﺎن و ﮐﻠﯿﺴﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ را ﺟﻠﺐ‬ ‫ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻫﺮ دو ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺷﺮارتﻫﺎي رژﯾﻢ او را دﺷﻮر ﺑﺘﻮان ﻧﺎﺷﯽ از ﺑﯽﺧﺪاﯾﯽ اﻧﮕﺎﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﺘﯽ وﻗﺘﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ او ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﻣﯽﺗﺎﺧﺖ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ را ﻣﻨﮑﺮ ﻧﻤﯽﺷﺪ‪ :‬او ﻫﻤﻮاره ﺑﺎور‬ ‫داﺷﺖ ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺮﻣﻮزي ﺑﻪ او ﻣﺄﻣﻮرﯾﺘﯽ اﻻﻫﯽ ﺑﺨﺸﯿﺪه ﺗﺎ آﻟﻤﺎن را رﻫﺒﺮي ﮐﻨﺪ‪ .‬ﮔﺎﻫﯽ آن را ﻣﺸﯿﺖ‬ ‫اﻻﻫﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ و ﮔﺎﻫﯽ ﺧﺪا‪.‬‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ در ﺳﺎل ‪ ١٩٣٨‬ﭘﯿﺮوزﻣﻨﺪاﻧﻪ ﺑﻪ وﯾﻦ رﻓﺖ‪ ،‬در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﺷﺎدﻣﺎﻧﺎﻧﻪاش از ﺧﺪا و‬ ‫ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ ذﮐﺮي ﺑﻪ ﻣﯿﺎن ﻣﯽآورد‪» :‬ﺑﻪ ﺑﺎور ﻣﻦ‪ ،‬ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪا ﺑﻮد ﮐﻪ ﭘﺴﺮي از اﯾﻦ دﯾﺎر را ﺑﻪ راﯾﺶ‬ ‫)ﺣﮑﻮﻣﺖ( ﻓﺮﺳﺘﺎد و او را ﭘﯿﺸﻮاي ﻣﻠﺖ ﺳﺎﺧﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻣﺎدرياش را ﺑﻪ راﯾﺶ ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪ‪«.‬‬ ‫وﻗﺘﯽ ﮐﻪ در ﻧﻮاﻣﺒﺮ ‪ ١٩٣٩‬ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ از ﯾﮏ ﺳﻮﻗﺼﺪ ﺟﺎن ﺑﻪ در ﺑﺮد‪ ،‬ﻧﺠﺎت ﺧﻮد را ﻣﺪﯾﻮن ﻣﺸﯿﺖ‬ ‫اﻻﻫﯽ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي ﺟﻠﺴﻪي او ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ اﮐﻨﻮن ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺴﺮورم‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ زودﺗﺮ از ﻣﻮﻋﺪ ﺑﯿﺮﮔﺮﺑﺮاوﮐﻠﺮ را ﺗﺮك ﮐﺮدم ﺛﺎﺑﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﻪ ﻫﺪفام ﺑﺮﺳﻢ«‬ ‫‪ ٢٣٣‬اﺗﻔﺎﻗﺎ رژﯾﻢ ﻧﺎزي ﻫﺎ وﻗﺘﯽ از ﻧﺨﺒﮕﺎن و ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻟﻤﺎن ﻧﺎاﻣﯿﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮي ﺗﻮده ﻋﻮام ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﺑﻪ ﻣﺮور اﮐﺜﺮﯾﺖ اﻟﯿﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻟﻤﺎﻧﯽ را‬ ‫ﺑﻪ ﺷﮑﻠﻬﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺣﺬف ﮐﺮد‪ .‬ﺣﺘﺎ ﮐﺎر ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﮐﺸﯿﺪ ﮐﻪ ‪ SS‬ﮐﻪ ﻧﯿﺮوي ﺷﺒﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ و ﻣﺮدﻣﯽ ﻧﺎزي ﻫﺎ و ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﻋﻮام ﺑﻮد در ﺳﺎﻟﻬﺎي آﺧﺮ‪ ،‬ﺑﺮ‬ ‫ارﺗﺶ آﻟﻤﺎن ارﺟﺤﯿﺖ داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺪﯾﻬﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﭼﻨﯿﻦ رژﯾﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور ﻃﺒﻘﺎت ﻓﺮودﺳﺖ ﻋﻮام ﺗﺮﻗﯽ ﮐﺮده و ﻧﺨﺒﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن‪ ،‬زﻧﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻪ‬ ‫ﻧﺸﯿﻦ ﯾﺎ ﻓﺮاري ﻣﯿﺸﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺐ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨﻬﺎ داراﯾﯽ ﻣﻌﻨﻮي ﻋﻮام‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ داﺷﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٨‬‬

‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﺳﻮﻗﺼﺪ ﻧﺎﻓﺮﺟﺎم‪ ،‬اﺳﻘﻒ اﻋﻈﻢ ﻣﻮﻧﯿﺦ‪ ،‬ﮐﺎردﯾﻨﺎل ﻣﯿﺸﻞ ﻓﺎﻟﻬﺎﺑﺮ دﺳﺘﻮر داد ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﺎس اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮﻫﺒﺖ در ﮐﻠﯿﺴﺎي ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻮﻧﯿﺦ ﻧﻤﺎز ﺷﮑﺮ ﺑﻪ ﺟﺎ آورﻧﺪ ﺗﺎ »دﺧﺎﻟﺖ ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ در ﻗﻠﻤﺮو اﺳﻘﻔﯽ و‬

‫ﻧﺠﺎت ﻣﺴﺮت ﺑﺨﺶ ﭘﯿﺸﻮا« را ﺷﮑﺮ ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ 234.‬ﺑﺮﺧﯽ ﭘﯿﺮوان ﻫﯿﺘﻠﺮ‪ ،‬ﺑﺎ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮔﻮﺑﻠﺰ‪ ،‬ﺑﺪون ﻫﯿﭻ ﺧﺠﺎﻟﺘﯽ‬

‫ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻧﺎزﯾﺴﻢ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ دﯾﻦ درآورﻧﺪ‪ .‬ﮔﻮﺑﻠﺰ‪ 235‬ﮐﻪ رﺋﯿﺲ اﺗﺤﺎدﯾﻪﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﻣﺘﺤﺪ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫ﻋﻼﻗﻪاي ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺟﺎت داﺷﺖ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ رﯾﺘﻢ ﺳﺮود روﺣﺎﻧﯽ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﺎ ﻋﯿﺴﯽ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﮐﯿﺶ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﮐﺮده ﺑﻮد‪:‬‬ ‫آدوﻟﻒ ﻫﯿﺘﻠﺮ‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻮ ﻣﺘﺤﺪ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ! ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ در اﯾﻦ ﺳﺎﻋﺖ ﻋﻬﺪﻣﺎن را ﺗﮑﺮار ﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ در اﯾﻦ دﻧﯿﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ آدوﻟﻒ ﻫﯿﺘﻠﺮ اﻋﺘﻘﺎد دارﯾﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﻓﻘﻂ ﻧﺎﺳﯿﻮﻧﺎل ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ‬

‫‪236‬‬

‫راه‬

‫رﺳﺘﮕﺎري ﻣﺮدم اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪﮔﺎر ﻣﺎ را آﻓﺮﯾﺪه‪ ،‬و رﻫﺒﺮي ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﮐﺴﯽ‬ ‫ﻣﯽﺳﭙﺎرد ﮐﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﻣﺎ در ﮐﻒ اوﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﺪاوﻧﺪﮔﺎر آدوﻟﻒ ﻫﯿﺘﻠﺮ را ﺑﺮاي ﻣﺎ‬ ‫ﻓﺮﺳﺘﺎده اﺳﺖ ﺗﺎ آﻟﻤﺎن ﻫﻤﻮاره اﺳﺘﻮار ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬

‫‪ ٢٣٤‬ﻫﯿﺘﻠﺮ از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ رﮐﻮرددار ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ‪ .‬او ﺑﺎرﻫﺎ و ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎﯾﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻨﻮع و ﻧﻮآوراﻧﻪ ﺗﺮور ﺷﺪ و ﺟﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻪ در ﺑﺮد‪ .‬ﻃﻮرﯾﮑﻪ آدم واﻗﻌﺎ‬ ‫ﺷﮏ ﻣﯽﺑﺮد ﮐﻪ ﻧﮑﻨﺪ ﺣﮑﻮﻣﺘﺶ واﻗﻌﺎ ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﺎ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺪي ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ و آن اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﺪاوﻧﺪي‪ ،‬ﺷﺪﯾﺪا ﺑﺎ ﻣﻠﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ‬ ‫در ﺻﺤﻨﻪ آﻟﻤﺎن ﻣﺴﯿﺤﯽ دﺷﻤﻨﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﭼﻮن اﮔﺮ ﻫﯿﺘﻠﺮ دﺳﺘﮑﻢ در‪ 1939‬ﺗﺮور ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﭘﯿﺸﺮﻓﺖﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﯽ ‪ -‬ﻧﻈﺎﻣﯽ آﻟﻤﺎن ﺑﺮ ﺟﺎي ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ و‬ ‫ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﮔﺰاف ﺟﻨﮓ و از آن ﺑﺪﺗﺮ ﺳﺮﮐﺸﺴﺘﮕﯽ و روﺳﯿﺎﻫﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﺟﻨﺎﯾﺎت ﺟﻨﮕﯽ ﺣﺬف ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬در ﺟﻮﻻي ‪ 1944‬ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت‬

‫آﻟﻤﺎن در ﺷﺮق و ﻏﺮب ﻓﺮو رﯾﺨﺘﻪ و ﮐﺸﻮر ﺑﻪ ﻣﺮزﻫﺎي ﭘﯿﺸﯿﻨﺶ ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﮏ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﻋﺎﻟﯽ و ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم "واﻟﮑﯿﺮي" )ﻧﺎم ﻗﻄﻌﻪاي از‬ ‫واﮔﻨﺮ( ﺑﻪ رﻫﺒﺮي ﺳﺮﻫﻨﮓ ارﺗﺸﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﮐﻼوس اﺳﺘﺎﻓﻨﺒﺮگ ﺑﺮ ﺿﺪ ﭘﯿﺸﻮا اﺟﺮا ﺷﺪ‪ .‬ﻫﻨﻮز روﺷﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻄﻮر ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﯾﮏ ﺑﻤﺐ ﻗﻮي زﯾﺮ‬ ‫ﭘﺎي ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻣﻨﻔﺠﺮ ﺷﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮان ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ و او زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪ؟ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺟﺎزه ﻣﯽداد‪ ،‬ﻫﯿﺘﻠﺮ در اﯾﻦ روز ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮐﻮدﺗﺎﭼﯿﺎن‬

‫ﺑﺮاي آﺗﺶ ﺑﺲ ﻓﻮري‪ ،‬آﻟﻤﺎن اﺷﻐﺎل و ﺗﺠﺰﯾﻪ ﻧﻤﯿﺸﺪ‪ ،‬آﻟﻤﺎن ﺷﺮﻗﯽ ‪ 43‬ﺳﺎل زﯾﺮ ﭘﺮده آﻫﻨﯿﻦ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﯽ ﻗﺮار ﻧﻤﯽﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺮﻟﯿﻦ در ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻤﺐ‬ ‫ﺑﺎرانﻫﺎي ﻧﺎﺟﻮاﻧﻤﺮداﻧﻪ ارﺗﺶ ﺳﺮخ ﺷﻮروي‪ ،‬در دو ﻫﻔﺘﻪ آﺧﺮ ﺑﻪ ﺗﻠﯽ از ﺧﺎك و ﺟﺴﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻧﻤﯽﮔﺸﺖ! ﻓﻘﻂ ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﮔﺰارش دﻗﺖ ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﻋﻤﻖ ﻓﺎﺟﻌﻪ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﭘﯿﺸﻮا ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ ﺑﺮاﯾﺘﺎن ﻧﻤﺎﯾﺎن ﺷﻮد‪ :‬ﻧﯿﺮوي ﻫﻮاﯾﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ و اﻧﮕﻠﯿﺲ در ﻃﯽ دو ﺳﺎل "‪ 60‬ﻫﺰار ﺗﻦ" ﺑﻤﺐ روي‬ ‫ﺑﺮﻟﯿﻦ رﯾﺨﺘﻨﺪ‪ .‬روﺳﻬﺎ ﺗﻨﻬﺎ از روي ﮐﯿﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﻧﺎﻻزم‪ ،‬در روزﻫﺎي ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺳﻘﻮط ﺑﺮﻟﯿﻦ )ﮐﻪ ﺷﻬﺮ از ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺣﺮﻓﻪاي ﺧﺎﻟﯽ و ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﺷﻬﺮوﻧﺪان دﻓﺎع ﻣﯿﺸﺪ( "‪ 45‬ﻫﺰار ﺗﻦ" ﺑﻤﺐ را ﺗﻨﻬﺎ در "دو ﻫﻔﺘﻪ" ﺑﺮ روي آن رﯾﺨﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﯾﮏ ﻟﺤﻈﻪ ﺗﺼﻮر آﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻣﺮدم ﺑﺮﻟﯿﻦ زﻣﺎن ﺟﻨﮓ دوم‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ رﻓﺖ‪ ،‬ﻣﺎ را ﺑﻪ ﮐﻠﯽ از ﺧﺪا و ﻣﺸﯿﺖاش ﻧﺎاﻣﯿﺪ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪٢٣٥‬‬

‫ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ وزﯾﺮ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت رژﯾﻢ ﻧﺎزي ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﺒﮏ ﮐﺎر او ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ دروﻏﮕﻮي وﻗﯿﺤﺎﻧﻪ و ﮔﺴﺘﺎﺧﯽ و ﺑﺰرﮔﻨﻤﺎﯾﯽ ﺧﻮدي ﻫﺎ و ﺗﺤﻘﯿﺮ و ﮐﻮﭼﮑﻨﻤﺎﯾﯽ‬

‫دﺷﻤﻨﺎن‪ ،‬ﺑﺪون ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺷﺮﻣﺴﺎزي‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﮏ اﻟﮕﻮ ﺑﺮاي رژﯾﻢ ﻫﺎي اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪاي از رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﮔﻮﺑﻠﺰي را در دوﻟﺖ ﻧﻬﻢ و دﻫﻢ‬ ‫اﯾﺮان و روزﻧﺎﻣﻪ ﮐﯿﻬﺎن ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٣٦‬ﺣﺰب ﻫﯿﺘﻠﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬ﻧﺎزي ﯾﺎ ﺑﻪ ﺧﻮاﻧﺶ درﺳﺖ آﻟﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻧﺎﺗﺰي ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﺴﺎﻧﯽ ﺷﻌﺎرﻫﺎي ﺑﺎﻻ را ﺑﺎ ﺷﻌﺎر "ﺣﺰب ﻓﻘﻂ ﺣﺰب اﷲ‪ ،‬رﻫﺒﺮ‬ ‫ﻓﻘﻂ روح اﷲ" ﺑﺴﻨﺠﯿﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٥٩‬‬

‫اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ و ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷﺮارت را ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺷﺪﻧﺪ؛ اوﻟﯽ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي ﻣﺎرﮐﺴﯿﻢ دﮔﻤﺎﺗﯿﮏ و دﯾﻦ ﻣﺂب و‬ ‫دوﻣﯽ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﻧﮋادي ﻏﯿﺮﻋﻘﻼﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻋﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﺗﻪ ﻣﺎﯾﻪاي ﻫﻢ از ﺟﻨﻮن واﮔﻨﺮي داﺷﺖ‬ ‫‪.‬اﻣﺎ ﺟﻨﮓﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ ﮐﻪ واﻗﻌﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ دﯾﻦ ﺷﻌﻠﻪ ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ در ﻃﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻪ ﻃﺮز وﺣﺸﺘﻨﺎﮐﯽ ﻓﺮاوان‬ ‫ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﻫﯿﭻ ﺟﻨﮕﯽ را ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﯿﺨﺪاﯾﯽ درﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻨﮕﯽ رخ دﻫﺪ؟‬ ‫اﻧﮕﯿﺰهي ﺟﻨﮓ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺮص و آز اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﯾﺎ ﺟﺎه ﻃﻠﺒﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﺗﻌﺼﺒﺎت ﻧﮋادي‪ ،‬ﯾﺎ اﻧﺘﻘﺎم ﺟﻮﯾﯽ‪،‬‬ ‫ﯾﺎ ﺑﺎورﻫﺎي ﻣﯿﻬﻦ ﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ درﺑﺎرهي ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﯾﮏ ﻣﻠﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﯾﮏ اﻧﮕﯿﺰهي ﻗﺎﻃﻊﺗﺮ ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ اﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ دﯾﻦ ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ دﯾﻦ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﺎن ﻫﻤﻪي ﮐﺎﻓﺮان و ﭘﯿﺮوان ادﯾﺎن رﻗﯿﺐ را ﻣﺬﻣﺖ ﮐﺮده‬ ‫ﯾﺎ ﻣﺴﺘﺤﻖ ﻣﺮگ ﺷﻤﺮده و ﺑﻪ ﺳﺮﺑﺎزان ﺟﺒﻬﻪي ﺧﺪا وﻋﺪهي دﺧﻮل ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ داده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻤﺎن‪ 237‬درﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﺪف ﻣﯽزﻧﺪ و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬ ‫»ﺧﻄﺮ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آدﻣﯿﺎن ﻋﺎدي را وا ﻣﯽدارد ﺗﺎ ﻣﯿﻮهﻫﺎي ﺟﻨﻮن را ﺑﭽﯿﻨﻨﺪ و آﻧﻬﺎ را‬ ‫ﻣﻘﺪس ﺗﻠﻘﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﻤﺪن ﻫﻨﻮز در ﻣﺤﺎﺻﺮهي ﻟﺸﮑﺮﯾﺎن اﺣﻤﻖ اﺳﺖ زﯾﺮا ﻫﻨﻮز ﺑﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﮔﺰارهﻫﺎي دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﮔﺰارهﻫﺎي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﻣﺤﺘﺎج ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ اﻣﺮوزه ﻣﺮدم ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ را ﺑﻪ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ادﺑﯿﺎت ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ‪ .‬در ﺗﺼﻮر ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽﮔﻨﺠﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺮاژدي در ﭘﻮﭼﯽ رخ دﻫﺪ؟‬ ‫ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻏﯿﺎب ﯾﮏ ﺑﺎور ﺑﺠﻨﮕﺪ؟«‬

‫‪The End of Faith, Sam Harris‬‬

‫‪٢٣٧‬‬


‫‪١٦٠‬‬

‫ﻓﺼﻞ‪۵‬‬

‫دﯾﻦ ﭼﻪ اﯾﺮادي دارد؟ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ دﺷﻤﻨﯽ ﭼﺮا؟‬ ‫دﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﻗﺒﻮﻻﻧﺪه ﮐﻪ ﻣﺮدي ﻧﺎدﯾﺪﻧﯽ ﻫﺴﺖ – ﮐﻪ در آﺳﻤﺎنﻫﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ – و ﻫﺮ ﮐﺎري را‬ ‫ﮐﻪ ﺷﻤﺎ در ﻫﺮدﻗﯿﻘﻪي ﻋﻤﺮﺗﺎن اﻧﺠﺎم دﻫﯿﺪ ﻧﻈﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﻣﺮد ﻧﺎدﯾﺪﻧﯽ ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ از ده ﻋﻤﻞ ﻣﻤﻨﻮﻋﻪ‬ ‫دارد‪ .‬و اﮔﺮ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ اﻋﻤﺎل را اﻧﺠﺎم دﻫﯿﺪ‪ ،‬ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﺟﺎي ﺧﺎﺻﯽ ﭘﺮ از دود و آﺗﺶ و ﺷﮑﻨﺠﻪ و‬ ‫ﻋﺬاب ﻣﯽﻓﺮﺳﺘﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ اﺑﺪاﻟﺪﻫﺮ در آﻧﺠﺎ ﺑﺴﻮزﯾﺪ و ﺟﺰﻏﺎﻟﻪ ﺷﻮﯾﺪ و ﻧﺎﻟﻪ و ﻓﻐﺎن ﮐﻨﯿﺪ ‪...‬اﻣﺎ او ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻬﺮ‬ ‫ﻣﯽورزد!‬ ‫ﺟﻮرج ﮐﺎرﻟﯿﻦ‬

‫دﯾﻦ ﭼﻪ اﯾﺮادي دارد؟‬ ‫ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﺷﺖ ﺧﻮدم‪ ،‬ﻣﺸﺘﺎق ﺟﻨﮓ و ﺟﺪال ﻧﯿﺴﺘﻢ‪ .‬ﻓﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﺟﺮ و ﺑﺤﺚ راﻫﯽ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎز‬ ‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻤﻮﻻً دﻋﻮت ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻇﺮهﻫﺎي رﺳﻤﯽ را رد ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﯾﮏ ﺑﺎر ﺑﺮاي ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺑﺎ اﺳﻘﻒ اﻋﻈﻢ ﯾﻮرك‪،‬‬ ‫ﺑﻪ ادﯾﻨﺒﻮرگ دﻋﻮت ﺷﺪم‪.‬‬ ‫اﺣﺴﺎس اﻓﺘﺨﺎر ﮐﺮدم و دﻋﻮت را ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻢ‪ .‬ﭘﺲ از آن ﻣﻨﺎﻇﺮه‪ ،‬رﯾﭽﺎرد اﺳﺘﺎﻧﺎرد ﮐﻪ ﻓﯿﺰﯾﮑﺪاﻧﯽ‬

‫ﻣﺬﻫﺒﯽ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺧﻼﺻﯽ از ﺧﺪا؟‪ 238‬ﻧﺎﻣﻪاي را ذﮐﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ آﺑﺰِروِر ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪:‬‬

‫»ﺧﺒﺮﻧﮕﺎر ﺳﺮوﯾﺲ ﻋﻠﻤﯽ ﺷﻤﺎ در ﻧﻮﺷﺘﻪاي ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﺧﻮش ﺧﯿﺎﻻﻧﻪي "ﺧﺪا در ﺑﺎرﮔﺎه داﻧﺶ دﺳﺖ‬ ‫ﭘﺎﯾﯿﻦ را دارد"‪ ،‬ﮔﺰارش داده ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ رﯾﭽﺎرد داوﮐﯿﻨﺰ در ﯾﮏ ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺑﺎ اﺳﻘﻒ اﻋﻈﻢ ﯾﻮرك او را‬ ‫"دﭼﺎر آﺳﯿﺐﻫﺎي ﺟﺪي ﻓﮑﺮي" ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺧﺒﺮﻧﮕﺎر ﺑﺮاﯾﻤﺎن از "ﺑﯽﺧﺪاي ﻣﻐﺮور ﺧﻨﺪان" و ﻧﺘﯿﺠﻪ "‬ ‫ﮐﺎﻓﺮان؛ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن" ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪«.‬‬

‫اﺳﺘﺎﻧﺎرد در اداﻣﻪ ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎد از آﺑﺰِروِر ﻣﯽﭘﺮدازد ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﻨﺎﻇﺮهي ﺑﻌﺪي را ﮐﻪ ﻣﯿﺎن او و ﻣﻦ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ‬

‫اﺳﻘﻒ ﺑﯿﺮﻣﻨﮕﺎم و ﮐﯿﻬﺎن ﺷﻨﺎس ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺳ‪‬ﺮ ﻫﺮﻣﺎن ﺑ‪‬ﻨﺪي‪ ،‬در اﻧﺠﻤﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺟﻨﺠﺎﻟﯽ‬ ‫ﻧﺒﻮده و ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺎزﻧﺪهﺗﺮي داﺷﺘﻪ ﮔﺰارش ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮردي ﮐﻪ ﺑﺎ او ﻣﻮاﻓﻘﻢ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬

‫ﺗﻠﻮﯾﺤﺎً ﻣﻨﺎﻇﺮهﻫﺎي ﺟﻨﺠﺎﻟﯽ را ﻣﺤﮑﻮم ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ دﻻﯾﻠﯽ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب دﺳﺘﯿﺎر ﺷﯿﻄﺎن‪ 239‬ذﮐﺮ ﮐﺮدهام‪،‬‬

‫‪Doing Away with God, Russell Stannard‬‬ ‫‪A Devil’s Chaplain, Richard Dawkins‬‬

‫‪٢٣٨‬‬ ‫‪٢٣٩‬‬


‫‪١٦١‬‬

‫ﻫﺮﮔﺰ در ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺑﺎ ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاﯾﺎن ﺷﺮﮐﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﻪ رﻏﻢ ﺑﯽﻣﯿﻠﯽام ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺑﻘﻪﻫﺎي ﮔﻼدﯾﺎﺗﻮري‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮاً‬ ‫ﺷﻬﺮت ﯾﺎﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻗﺒﺎل دﯾﻦ ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺘﯿﺰهﺟﻮ ﻫﺴﺘﻢ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﮑﺎراﻧﯽ دارم ﮐﻪ ﻗﺒﻮل دارﻧﺪ ﺧﺪاﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻗﺒﻮل دارﻧﺪ ﺑﺮاي اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮدن ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺧﺪا‬ ‫ﻧﺪارﯾﻢ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻗﺒﻮل دارﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان رﯾﺸﻪﻫﺎي دﯾﻦ و اﺧﻼﻗﯿﺎت را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪي اﻣﻮر ﻏﯿﺮدﯾﻨﯽ ﺗﻮﺿﯿﺢ داد‪،‬‬ ‫و ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل از روﯾﮑﺮد ﻣﻦ ﻣﺘﻌﺠﺐ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﭼﺮا اﯾﻦ ﻗﺪر دﺷﻤﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﯽ؟ واﻗﻌﺎ اﯾﺮاد دﯾﻦ‬ ‫ﭼﯿﺴﺖ؟ آﯾﺎ دﯾﻦ اﯾﻦ ﻗﺪر ﻣﺼﯿﺒﺖﺑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﻌﺎﻻﻧﻪ ﺑﺎ آن ﺟﺪال ﮐﻨﯿﻢ؟ ﭼﺮا زﻧﺪﮔﯽات را‬ ‫ﻧﻤﯽﮐﻨﯽ‪ ،‬و ﻧﻤﯽﮔﺬاري ﺑﻘﯿﻪ ﻫﻢ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺎن را ﺑﮑﻨﻨﺪ؟ ﻣﮕﺮ دﯾﻦ ﭼﻪ ﻓﺮﻗﯽ ﺑﺎ ﻣﺜﻼً اﺧﺘﺮﺑﯿﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺎل ﻗﻬﻮه و‬ ‫اﻧﺮژي درﻣﺎﻧﯽ دارد؟ ﻣﮕﺮ ﻫﻤﻪي اﯾﻨﻬﺎ ﻣﻬﻤﻼت ﺑﯽﺿﺮري ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ؟‬ ‫در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺳﺘﯿﺰه ﺟﻮﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﯾﺎ ﺑﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﯽﺧﺪاﯾﺎن ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﮐﻼم اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺮار ﻧﯿﺴﺖ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺻﺮف اﺧﺘﻼفﻧﻈﺮ در ﻣﻮرد اﻻﻫﯿﺎت‪ ،‬در ﺟﺎﯾﯽ‬ ‫ﺑﻤﺐﮔﺬاري ﮐﻨﻢ؛ ﺳﺮ ﮐﺴﯽ را ﺑِﺒ‪‬ﺮم؛ ﮐﺴﯽ را ﺳﻨﮕﺴﺎر ﮐﻨﻢ؛ ﯾﺎ ﺑﻪ ﺻﻠﯿﺐ ﺑﮑﺸﻢ و ﺑﺮ ﻫﯿﻤﻪي ﻫﯿﺰم ﺑﺴﻮزاﻧﻢ؛‬ ‫ﯾﺎ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﯾﯽ را ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﺧﺮاشﻫﺎ ﺑﮑﻮﺑﻢ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﻣﻦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻊ ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﮔﺎﻫﯽ ﭘﯿﺶﺗﺮ ﻣﯽروﻧﺪ و ﻣﺜﻼً ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪» :‬آﯾﺎ اﯾﻦ ﺳﺘﯿﺰهﺟﻮﯾﯽ‬ ‫ﺷﻤﺎ ﺳﺒﺐ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﻤﺎ را ﯾﮏ ﺑﯽﺧﺪاي ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮا ﺑﺪاﻧﻨﺪ‪ ،‬درﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ ﮐﻪ ﻗﺼﺪ‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ را دارﯾﺪ؟« ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ اﯾﺮاد را ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻢ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺑﺴﯿﺎر راﯾﺞ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ و اﻧﻬﺪام ﻋﻠﻢ‬ ‫ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﺎن ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺣﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺣﻘﯿﻘﺖ را در ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪﺳﯽ ﺧﻮاﻧﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و از ﭘﯿﺶ‬ ‫ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻟﻮهي ﺑﺎورﻫﺎيﺷﺎن را ﺳﺴﺖ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﯾﮏ‬ ‫اﺻﻞ ﺧﺪﺷﻪﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﺳﺘﺪﻻل‪ .‬ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪسﺷﺎن ﻋﯿﻦ ﺣﻖ اﺳﺖ و اﮔﺮ‬

‫ﺷﻮاﻫﺪي ﺧﻼف آن ﯾﺎﻓﺖ ﺷﻮد‪ ،‬ﺷﻮاﻫﺪ را ﺑﻪ دور ﻣﯽاﻓﮑﻨﻨﺪ ﻧﻪ ﮐﺘﺎب را‪ .‬ﺑﺮﻋﮑﺲ آﻧﺎن‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﯾﮏ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﺎورﻫﺎﯾﻢ )ﻣﺜﻼً ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ( را از ﺧﻮاﻧﺪن ﯾﮏ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻧﯿﺎﻣﻮﺧﺘﻪام ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺎورﻫﺎ را ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ درﺳﺖ ﻣﯽداﻧﻢ ﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪ درﺳﺘﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮدهام‪ .‬اﯾﻦ دو روﯾﮑﺮد‬ ‫ﮐﺎﻣﻼ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻓﺮق دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎور ﻣﺎ ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻗﺪاﺳﺖ اﯾﻦ ﮐﺘﺎبﻫﺎ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺪان ﺳﺒﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ وﺟﻮد ﺷﻮاﻫﺪ ﻓﺮاوان‪ ،‬ﻗﺎﻃﻊ و ﺑﯽاﺑﻬﺎم اﻣﺮوزي‪ ،‬ﻣﺎ را ﺑﻪ درﺳﺘﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﺑﺎورﻫﺎ ﺳﻮق ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬در اﺻﻞ‪ ،‬ﻫﺮ ﺧﻮاﻧﻨﺪهاي ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮود و اﯾﻦ ﺷﻮاﻫﺪ را وارﺳﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻣﻦ‬


‫‪١٦٢‬‬

‫ﻫﺮﮔﺰ درﺷﺖ ﮔﻮﯾﯽ ﻫﻤﮑﺎر ﺑﺮﺟﺴﺘﻪي اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎﯾﯽام را ﻧﺪاﺷﺘﻪام ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﯾﮏ ﺧﻠﻘﺖﮔﺮا از او دﻋﻮت ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻨﺎﻇﺮهي رﺳﻤﯽ ﮐﺮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪» :‬اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺑﺮاي رزوﻣﻪ ﺷﻤﺎ ﻋﺎﻟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺮاي ﻣﻦ‪«.‬‬ ‫اﮔﺮ ﮐﻪ ﺧﻄﺎﯾﯽ در ﯾﮏ ﮐﺘﺎب ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻗﺒﺖ ﮐﺴﯽ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﺷﻮد و آن ﺧﻄﺎ را ﮐﺸﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﺳﭙﺲ در ﮐﺘﺎب ﺑﻌﺪي آن ﺧﻄﺎ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻫﯿﭻﮔﺎه در ﻣﻮرد ﮐﺘﺎبﻫﺎي‬ ‫ﻣﻘﺪس رخ ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎن‪ ،‬و ﺑﻪ وﯾﮋه آﻣﺎﺗﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻧﺪﮐﯽ ﻓﻠﺴﻔﻪ آﻣﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺧﺼﻮص‬ ‫آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﻟﻮدهي "ﻧﺴﺒﯿﺖﮔﺮاﯾﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ" ﺷﺪهاﻧﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻧﮓ اﻋﺘﺮاض ﺑﺮدارﻧﺪ ﮐﻪ‪» :‬ﺑﺎور ﯾﮏ‬ ‫داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﻧﯿﺰ ﺧﻮد ﻧﻮﻋﯽ اﯾﻤﺎن ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ اﺳﺖ« ﻣﻦ در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﯾﺮاد ﭘﺮداﺧﺘﻪام‬ ‫‪.‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻈﺮ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﺗﮑﺮار ﻣﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﻪي ﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺎرغ از اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﺎ ژﺳﺖ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﻪ ﭼﻪ اﻇﻬﺎراﺗﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬در زﻧﺪﮔﯽﻣﺎن ﺑﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﺑﺎور دارﯾﻢ‪،‬‬ ‫اﮔﺮ ﻣﺮا ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﺘﻬﻢ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و دادﺳﺘﺎن ﻟﺠﻮﺟﺎﻧﻪ از ﻣﻦ ﺑﭙﺮﺳﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺐ ﺟﻨﺎﯾﺖ در‬ ‫ﺷﯿﮑﺎﮔﻮ ﺑﻮدهام ﯾﺎ ﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻢ ﺑﺎ ﻃﻔﺮهي ﻓﻠﺴﻔﯽ از ﭼﻨﮓ ﺳﺆالاش ﻓﺮار ﮐﻨﻢ و ﺑﮕﻮﯾﻢ‪" :‬ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‬ ‫ﻣﻨﻈﻮرﺗﺎن از" درﺳﺖ" ﭼﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻢ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﯿﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺷﻮم و ﺑﮕﻮﯾﻢ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻋﻠﻢ ﻏﺮﺑﯽ ﺷﻤﺎ در ﺷﯿﮑﺎﮔﻮ ﺑﻮدهام‪ .‬ﻣﺮدم ﺑﻮﻧﮕﻮﻟﯽ ﻣﻔﻬﻮم ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از "در ﺟﺎﯾﯽ‬ ‫ﺑﻮدن" دارﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ آن ﻓﻘﻂ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺷﺨﺼﯽ "در ﺟﺎﯾﯽ ﺑﻮده" ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﺴﻨﯽ در‬ ‫آﻧﺠﺎ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﻀﻪي ﺧﺸﮏ ﺷﺪهي ﺑﺰي را اﻧﻔﯿﻪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮐﻮﺷﻨﺪ ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ اﻧﺘﺰاﻋﯽ از "ﺣﻘﯿﻘﺖ" اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮا ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫‪.‬اﻣﺎ ﻫﻤﻪﻣﺎن ﻫﻤﯿﻨﻄﻮر ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﻣﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﺗﮑﺎﻣﻞ درﺳﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽام ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﮕﻮﯾﻢ ﻧﯿﻮزﻟﻨﺪ در ﻧﯿﻤﮑﺮهي ﺟﻨﻮﺑﯽ ﻗﺮار دارد‪ .‬ﻣﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺗﮑﺎﻣﻞ را درﺳﺖ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪﻣﺎن‬ ‫ﻣﺆﯾﺪ آن اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﺟﺪﯾﺪي ﺧﻼف ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺖ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻓﻮراً اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ را دور‬ ‫ﻣﯽاﻧﺪازﯾﻢ‪ .‬ﻫﯿﭻ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاي واﻗﻌﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ را ﺑﺎ ﺷﻮر و ﺷﻮق اﺷﺘﺒﺎه ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاﯾﺎن‬ ‫ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮا از ﺗﮑﺎﻣﻞ دﻓﺎع ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺷﻮرﯾﺪه ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺮﺳﻢ‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻧﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻫﻢ‬ ‫ﻃﺮﻓﺪار ﯾﮏ ﺟﻮر ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ دﯾﮕﺮ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﺎﻫﯽ ﺟﻮش ﻣﯽزﻧﻢ ﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﺣﺎﻣﯽ‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪي ﺗﮑﺎﻣﻞ ﭼﻨﺎن ﻗﻮي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ از اﯾﻨﮑﻪ رﻗﯿﺐام آﻧﻬﺎ را ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﺪ – ﯾﺎ در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد‪،‬‬ ‫ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺒﯿﻨﺪ ﭼﻮن ﺧﻼف ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪساش ﻫﺴﺘﻨﺪ –ﺑﺮآﺷﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮم‪ .‬ﺟﻮش و ﺧﺮوش ﻣﻦ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﻻ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﻢ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﺎن ﺑﯿﭽﺎره‪ ،‬و ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻘﺪر ﮔﻤﮕﺸﺘﻪ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ و دﯾﮕﺮ ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬ﺑﺴﯽ ﺧﯿﺮه ﮐﻨﻨﺪه و زﯾﺒﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﭼﻪ ﻗﺪر ﻏﻢاﻧﮕﯿﺰ‬


‫‪١٦٣‬‬

‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﯿﺮﯾﻢ ﺑﯽآن ﮐﻪ اﻧﺪﮐﯽ از آﻧﻬﺎ ﺳﺮ در آورده ﺑﺎﺷﯿﻢ! اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﺮا ﺟﻮﺷﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﭼﻄﻮر‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ ﺑﯽﺗﻔﺎوت ﺑﺎﺷﻢ؟ اﻣﺎ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻦ ﺑﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ و اﯾﻤﺎن ﻧﺪارد‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﯽداﻧﻢ‬ ‫ﮐﻪ اﮔﺮ ﺷﻮاﻫﺪ ﻗﺎﻃﻌﯽ ﺧﻼف ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺑﯿﺎﺑﻢ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ را رﻫﺎ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬اﯾﻦ اﺗﻔﺎق در دﻧﯿﺎي ﻋﻠﻢ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‬ ‫‪.‬ﭘﯿﺶﺗﺮ داﺳﺘﺎن ﯾﮏ اﺳﺘﺎدﻣﺎن در دورهي ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ را ﮔﻔﺘﻪام‪ .‬او ﺟﺎﻧﻮرﺷﻨﺎس ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ و ﻣﺤﺘﺮﻣﯽ در‬ ‫آﮐﺴﻔﻮرد ﺑﻮد و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺟﻬﺎز ﮔﻮﻟﺠﯽ ﯾﮏ وﯾﮋﮔﯽ ﻣﯿﮑﺮوﺳﮑﻮﭘﯽ درون‬ ‫ﺳﻠﻮلﻫﺎ واﻗﻌﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ ﻣﻔﻬﻮم ﺗﺼﻨﻌﯽ و ﻏﯿﺮﺣﻘﯿﻘﯽ اﺳﺖ‪ .‬رﺳﻢ داﻧﺸﮑﺪهي ﺟﺎﻧﻮرﺷﻨﺎﺳﯽ اﯾﻦ ﺑﻮد‬ ‫ﮐﻪ دوﺷﻨﺒﻪي ﻫﺮ ﻫﻔﺘﻪ ﮐﻞ اﻋﻀﺎ ﺟﻤﻊ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ و ﺑﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﭘﮋوﻫﺶ ﯾﮏ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﻣﯿﻬﻤﺎن ﮔﻮش‬ ‫ﻣﯽدادﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از دوﺷﻨﺒﻪﻫﺎ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﻣﯿﻬﻤﺎن ﯾﮏ زﯾﺴﺖ ﺷﻨﺎس ﺳﻠﻮﻟﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪ‬ ‫ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪﮐﻨﻨﺪهاي ﺑﺮ وﺟﻮد ﺟﻬﺎز ﮔﻮﻟﺠﯽ اراﺋﻪ داد‪ .‬در ﭘﺎﯾﺎن ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ او‪ ،‬اﺳﺘﺎد ﻣﺴﻦ ﻣﺎ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺎمﻫﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻠﻮي ﺗﺎﻻر رﻓﺖ؛ دﺳﺖ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ را ﻓﺸﺮد؛ و ﺑﺎ ﻫﯿﺠﺎن ﮔﻔﺖ »ﻫﻤﮑﺎر‬ ‫ﻋﺰﯾﺰم‪ ،‬از ﺷﻤﺎ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰارم‪ .‬ﻣﻦ اﯾﻦ ﭘﺎﻧﺰده ﺳﺎل اﺧﯿﺮ در اﺷﺘﺒﺎه ﺑﻮدم‪ «.‬ﻣﺎ ﻫﻢ آن ﻗﺪر ﮐﻒ زدﯾﻢ ﮐﻪ‬ ‫ﮐﻒ دﺳﺘﺎنﻣﺎن ﺳﺮخ ﺷﺪ‪ .‬ﻫﯿﭻ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺮﻓﯽ ﻧﻤﯽزﻧﺪ‪ .‬در ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﻫﻤﻪي داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺣﺮﻓﯽ ﻧﻤﯽزﻧﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﻪي داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺣﺪاﻗﻞ در ﺣﺮف اﯾﻦ روﯾﮑﺮد را اﯾﺪه آل ﻣﯽداﻧﻨﺪ – ﺑﺮ ﺧﻼف‪،‬‬ ‫ﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ ﭼﻨﯿﻦ روﯾﮑﺮدي را دﻣﺪﻣﯽ ﻣﺰاﺟﯽ ﺑﺪاﻧﻨﺪ و ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﯾﺎدآوري‬ ‫ﺧﺎﻃﺮهي آن ﺟﻠﺴﻪاي ﮐﻪ ﺷﺮح دادم‪ ،‬ﻫﻨﻮز ﺑﻐﺾ ﮔﻠﻮﯾﻢ را ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ داﻧﺸﻤﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺘﯿﺰهي ﻣﻦ ﺑﺎ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ دﯾﻨﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻌﺎﻻﻧﻪ ﻣﺎﻧﻊ‬ ‫داﻧﺶورزي ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﯽآﻣﻮزد ﮐﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻋﻘﯿﺪه ﻧﺪﻫﯿﻢ‪ ،‬و ﭼﯿﺰﻫﺎي ﺟﺎﻟﺒﯽ را ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪ ،‬ﻧﯿﺂﻣﻮزﯾﻢ‪ .‬ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ راه ﻋﻠﻢ را ﺳﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺷﯿﺮهي ﻋﻘﻞ را ﻣﯽﮐﺸﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﻔﺒﺎرﺗﺮﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ذﮐﺮ ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺣﮑﺎﯾﺖ زﯾﺴﺖﺷﻨﺎس آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ ،‬ﮐ‪‬ﺮت‬ ‫واﯾﺰ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﻣﺪﯾﺮ ﻣﺮﮐﺰ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﻣﻨﺸﺎء ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ در ﮐﺎﻟﺞ ﺑﺮاﯾﺎن در داﯾﺘﻮن ﺗ‪‬ﻨ‪‬ﺴﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎم‬ ‫ﮐﺎﻟﺞ ﺑﺮاﯾﺎن ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﻧﺎم وﯾﻠﯿﺎم ﺟﻨﯿﻨﮕﺰ ﺑﺮاﯾﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاﯾﺎن ﮐﺴﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ،١٩٢۵‬ﯾﮏ ﻣﻌﻠﻢ‬ ‫ﻋﻠﻮم ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﺎن اﺳﮑﻮپ را ﺑﻪ اﺗﻬﺎم ﺗﺪرﯾﺲ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺑﻪ دادﮔﺎه ﻣﺸﻬﻮر "ﻣﺤﮑﻤﻪي ﻣﯿﻤﻮن" ﮐﺸﺎﻧﺪه‪.‬‬ ‫ﮐﺮت واﯾﺰ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ آرزوﻫﺎي دوران ﮐﻮدﮐﯽاش را ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨﺸﺪ و در ﯾﮏ داﻧﺸﮕﺎه واﻗﻌﯽ اﺳﺘﺎد‬ ‫زﻣﯿﻦﺷﻨﺎﺳﯽ ﺷﻮد؛ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﺷﻌﺎر آن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ "اﻧﺘﻘﺎدي ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺶ" ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺷﻌﺎر ﻣﺘﻨﺎﻗﻀﯽ ﮐﻪ‬ ‫اﻣﺮوزه ﺑﺮ وﺑﺴﺎﯾﺖ ﮐﺎﻟﺞ ﺑﺮاﯾﺎن ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ‪" :‬اﻧﺘﻘﺎدي و اﻧﺠﯿﻠﯽ ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺶ!" در واﻗﻊ ﺟﻨﺎب واﯾﺰ ﯾﮏ ﻣﺪرك‬ ‫زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ از داﻧﺸﮕﺎه ﺷﯿﮑﺎﮔﻮ دارد‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻼوهي دو ﻣﺪرك دﯾﮕﺮ در زﯾﺴﺖﺷﻨﺎﺳﯽ و ﮔﯿﺎهﺷﻨﺎﺳﯽ از‬ ‫ﻫﺎروارد‪ ،‬ﮐﻪ در آﻧﺠﺎ زﯾﺮ ﻧﻈﺮ ﮐﺴﯽ ﻣﺜﻞ اﺳﺘﻔﻦ‪.‬ﺟﯽ‪.‬ﮔﻮﻟﺪ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬واﯾﺰ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺟﻮان‪،‬‬


‫‪١٦٤‬‬

‫ﻧﺨﺒﻪ و آﯾﻨﺪهداري ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ رؤﯾﺎي ﺧﻮد را ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨﺸﺪ و ﺑﻪ ﭘﮋوﻫﺶ و ﺗﺪرﯾﺲ در ﯾﮏ‬ ‫داﻧﺸﮕﺎه ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﭙﺮدازد‪ .‬ﺗﺮاژدي رخ داد‪ ،‬و او ﻧﻪ از ﺑﯿﺮون‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از درون ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ دﯾﻨﯽ‬ ‫ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ او را واداﺷﺖ ﺗﺎ ﺑﺎور ﮐﻨﺪ ﮐﻪ زﻣﯿﻦ – ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺤﺼﯿﻞاش در ﺷﯿﮑﺎﮔﻮ و ﻫﺎروارد‬ ‫–ﮐﻤﺘﺮ از ده ﻫﺰار ﺳﺎل ﻋﻤﺮ دارد‪ .‬او آن ﻗﺪر ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﺼﺎدم ﺷﺎخ ﺑﻪ ﺷﺎخ ﻣﯿﺎن دﯾﻦ ﺧﻮد و‬ ‫داﻧﺶ را ﺗﺸﺨﯿﺺ دﻫﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺗﻌﺎرض ﻣﺎﯾﻪي ﻧﺎآراﻣﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪهي او ﺷﺪ‪ .‬ﯾﮏ روز ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻨﺶﻫﺎ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﻨﺪ ﻗﯿﭽﯽ ﺑﺮداﺷﺖ و ﺳﺮوﻗﺖ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس رﻓﺖ و ﺷﺮوع ﮐﺮد ﺑﻪ ﺑﺮﯾﺪن ﻫﺮ آﯾﻪاي‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﺟﻬﺎن ﺑﯿﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬در ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻦ ﻋﻤﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ و ﭘﺮزﺣﻤﺖ‪ ،‬دﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﺪان ﭼﯿﺰي‬ ‫از ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪساش ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪:‬‬

‫»ﻫﺮ ﻗﺪر ﺳﻌﯽ ﮐﺮدم‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﺣﺎﺷﯿﻪي ﺑﺮگﻫﺎي ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‪ ،‬دﯾﺪم ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺷﻮد‬

‫ﺑﺪون ﮔﺴﯿﺨﺘﻦ ﺷﯿﺮازهي ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس آن را از روي ﻣﯿﺰ ﺑﺮدارم‪ .‬ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدم ﺑﯿﻦ ﺗﮑﺎﻣﻞ و ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‬

‫دﺳﺖ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺑﺰﻧﻢ‪ .‬دﯾﺪم ﯾﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس درﺳﺖ اﺳﺖ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻧﺎدرﺳﺖ؛ ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس‬

‫ﻧﺎدرﺳﺖ اﺳﺖ و ﺑﺎﯾﺪ آن را دور ﺑﯿﺎﻧﺪازم ‪...‬آن ﺷﺐ ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﻼم ﺧﺪا را ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻢ و ﻫﺮ ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻼف آن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ را‪ ،‬ﺑﻪ دور اﻧﺪاﺧﺘﻢ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﻫﻤﻪي آﻣﺎل و آرزوﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽام را ﺑﺎ‬ ‫ﮐﻤﺎل اﻧﺪوه ﺑﻪ آﺗﺶ اﻓﮑﻨﺪم‪«.‬‬ ‫ﻣﻦ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن را ﺑﺴﯿﺎر ﻏﻢاﻧﮕﯿﺰ ﻣﯽﯾﺎﺑﻢ؛ ﻫﺮ ﻗﺪر ﮐﻪ داﺳﺘﺎن ﺟﻬﺎز ﮔﻮﻟﺠﯽ ﻣﺮا ﺳﺮﺷﺎر از ﺗﺤﺴﯿﻦ و‬ ‫ﺷﻌﻒ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬داﺳﺘﺎن ﮐ‪‬ﺮت واﯾﺰ ﺑﺴﯿﺎر رﻗﺖ ﺑﺎر و ﺗﺄﻣﻞ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ‪ .‬زﺧﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ آﯾﻨﺪه و ﺷﺎدﮐﺎﻣﯽ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ او وارد ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺎر ﺧﻮدش ﺑﻮد؛ ﺑﺴﯿﺎر ﻏﯿﺮﺿﺮوري ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺷﺪ از آن اﺟﺘﻨﺎب ﮐﺮد‬ ‫‪.‬ﺗﻨﻬﺎ ﮐﺎري ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﯽﮐﺮد اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس را دور ﻣﯽاﻧﺪاﺧﺖ‪ .‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺘﺄﻟﻬﺎن‬ ‫آن را ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﯽ ﻧﻤﺎدﯾﻦ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺠﺎزي ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ او در ﻋﻮض‪ ،‬ﮐﺎر ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ را اﻧﺠﺎم داد و ﻋﻠﻢ‪،‬‬ ‫ﺷﻮاﻫﺪ‪ ،‬و ﻋﻘﻞ را ﻫﻤﺮاه آﻣﺎل و آرزوﻫﺎﯾﺶ ﺑﻪ دور اﻓﮑﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﺻﺪاﻗﺖ ﮐ‪‬ﺮت واﯾﺰ درﻣﯿﺎن ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﺎن ﯾﮕﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺻﺪاﻗﺖ او ﺗﮑﺎن دﻫﻨﺪه‪ ،‬آزارﻧﺪه و‬ ‫ﻧﺎﺑﻮدﮔﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺟﺎﯾﺰهي ﺗﻤﭙﻠﺘﻮن را ﺑﻪ او ﺑﺪﻫﻨﺪ؛ او ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﻨﺪهي ﺻﺎدق اﯾﻦ‬ ‫ﺟﺎﯾﺰه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬واﯾﺰ ﭼﯿﺰي را رو ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﺎن ﺑﺎ ﺗﻨﺎﻗﺾﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎدات ﺷﺎن ﻣﻮاﺟﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺨﻔﯿﺎﻧﻪ در اذﻫﺎن ﺷﺎن ﻣﯽﮔﺬرد‪ .‬ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼم او را ﺑﺸﻨﻮﯾﻢ‪:‬‬ ‫»اﮔﺮﭼﻪ دﻻﯾﻠﯽ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻋﻤﺮ زﻣﯿﻦ ﻫﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻦ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻻﯾﻞ ﺧﻠﻘﺖ ﮔﺮا ﻧﺸﺪهام‬ ‫‪.‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻫﻤﻪي ﺷﻮاﻫﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﻫﻢ ﺧﻼف ﺧﻠﻘﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﺳﺎلﻫﺎي ﭘﯿﺶ اﺳﺘﺎداﻧﻢ‬


‫‪١٦٥‬‬

‫ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ و ﻣﻦ ﻫﻢ ﻗﺒﻮل داﺷﺘﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﺧﻠﻘﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﺧﻮد ﭘﺎﻓﺸﺎري ﻣﯽﮐﻨﻢ ﭼﺮا ﮐﻪ ﮐﻼم ﺧﺪا‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﺎﯾﺪ در اﯾﻤﺎﻧﻢ اﺳﺘﻮار ﺑﺎﺷﻢ«‬ ‫ﻇﺎﻫﺮاً در اﯾﻨﺠﺎ واﯾﺰ ﺳﺨﻦ ﻟﻮﺗﺮ را ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻧﺼﺐ ﺗ‪‬ﺰﻫﺎﯾﺶ ﺑﺮ در ﮐﻠﯿﺴﺎي وﯾﺘﻨﺒﻮرگ‬ ‫ﺑﺮ زﺑﺎن راﻧﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﮐ‪‬ﺮت واﯾﺰ ﺑﯿﭽﺎره ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺮا ﺑﻪ ﯾﺎﯾﺪ وﯾﻨﺴﺘﻮن اﺳﻤﯿﺖ در رﻣﺎن ‪ ١٩٨۴‬ﻣﯽاﻧﺪازد‪،‬‬

‫ﮐﻪ ﻧﻮﻣﯿﺪاﻧﻪ ﻣﯽﮐﻮﺷﯿﺪ ﺑﺎور ﮐﻨﺪ ﮐﻪ دو ﺑﻪ ﻋﻼوهي دو ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﻨﺞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭼﻮن »ﺑﺮادر ﺑﺰرﮔﺘﺮ«‪ 240‬ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬وﯾﻨﺴﺘﻮن اﺳﻤﯿﺖ از ﺗﺮس ﺷﮑﻨﺠﻪ اﺟﺒﺎراً ﺧﻮد را وادار ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎور ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ‬ ‫اﺟﺒﺎر واﯾﺰ از ﺗﺮس ﺷﮑﻨﺠﻪي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺎﺷﯽ از ﺣﮑﻢ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮاً ﺑﺮاي ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻗﺪر اﻟﺰام آور و ﻣﻘﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﻧﻮﻋﯽ ﺷﮑﻨﺠﻪي رواﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺘﯿﺰهي ﻣﻦ ﺑﺎ دﯾﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻼﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮ ﺳﺮ ﮐ‪‬ﺮت واﯾﺰ آورد‪ .‬اﮔﺮ دﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎس ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﻪي ﻫﺎروارد را ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ روزي‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﺪازد‪ ،‬ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﺪ ﭼﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽآورد ﮐﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﻪ و ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫‪241‬‬

‫ﺳﺨﺖﮐﯿﺸﯽ دﯾﻦ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮا‪ ،‬ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﻌﺼﻮم و ﻣﺸﺘﺎق ﺑﯽﺷﻤﺎري را از آﻣﻮﺧﺘﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﺎزداﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬دﯾﻦ‬ ‫ﻏﯿﺮﺑﻨﯿﺎدﮔﺮا و "ﻇﺮﯾﻒ" ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻧﻮع دﯾﻦ ﻫﻢ ﺑﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﺧﺮدﺳﺎل ﻣﯽآﻣﻮزد ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻤﺎن و ﺗﻌﺒﺪ ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ دﻧﯿﺎ را ﻣﻬﯿﺎي رﺷﺪ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ ﻣﯽﺳﺎزد‪.‬‬

‫ﻧﯿﻤﻪي ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫در ﻓﺼﻞ ﻗﺒﻞ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮐﻮﺷﯿﺪم ﺗﻐﯿﯿﺮ روح زﻣﺎن اﺧﻼﻗﯽ را ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻮاﻓﻖ اﺧﻼﻗﯽ‬ ‫ﮔﺴﺘﺮدهاي ﻣﯿﺎن ﻣﺮدﻣﺎن ﻟﯿﺒﺮال روﺷﻨﻔﮑﺮ و ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ اﺷﺎره ﮐﺮدم‪ .‬ﻣﻦ اﻣﯿﺪواراﻧﻪ ﻓﺮض ﮐﺮدم ﮐﻪ ﻋﻤﻮم‬ ‫"ﻣﺎ" ﮐﻢ و ﺑﯿﺶ اﯾﻦ ﺗﻮاﻓﻖ را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﯾﻢ‪ .‬و ﻣﻨﻈﻮرم از "ﻣﺎ" ﻫﻤﻪي ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل دارد اﯾﻦ‬ ‫ﮐﺘﺎب را ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﭼﻪ ﻏﯿﺮﻣﺬﻫﺒﯽ‪ .‬اﻣﺎ اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﮕﺎن ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﻮاﻓﻖ اﺧﻼﻗﯽ ﺳﺮ ﻫﻤﺮاﻫﯽ‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ و ﻫﻤﮕﺎن ﻫﻢ ﻣﯿﻞ ﻧﺪارﻧﺪ ﮐﺘﺎب ﻣﺮا ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫‪٢٤٠‬‬

‫‪242‬‬

‫ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ از‬

‫‪ Big Brother‬ﮐﺎراﮐﺘﺮي در رﻣﺎن ﺳﺮﺷﻨﺎس ﺟﻮرج اورول‪ 1984 ،‬اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻨﻮان‪ ،‬ﻟﻘﺐ ﻏﯿﺮرﺳﻤﯽ و دوﺳﺘﺎﻧﻪ رﻫﺒﺮ اﻣﭙﺮاﺗﻮري اوﺷﻨﯿﮑﺎ ﺑﻮد ﮐﻪ‬

‫در آن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ ﺑﺨﺶ ﺑﺰرﮔﯽ از ﺟﻬﺎن ﭼﯿﺮﮔﯽ داﺷﺖ‪ .‬در آن ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﺗﻮﺗﺎﻟﯿﺘﺮ‪ ،‬رﻫﺒﺮ ﺑﻪ ﺟﺎي ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﯿﺪ و ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ او‬ ‫ﺑﮕﻮﯾﺪ دو ﺑﻪ ﻋﻼوه دو ﻣﯿﺸﻮد ﭘﻨﺞ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺘﻤﺎ ﻫﻤﯿﻨﻄﻮر اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺎ ﺧﻮدم ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﻢ اﮔﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺮدم اﯾﺮان رﻣﺎن ‪ 1984‬ﺟﻮرج اورول را ﮐﻪ در‬ ‫اﯾﺮان ﻫﻢ ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﭼﺎپ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻮاﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬آﯾﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ آن ﺧﻮدﮐﺸﯽ دﺳﺘﻪ ﺟﻤﻌﯽ )اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ( ﻣﯽزﻧﻨﺪ؟ ر‪.‬ب‬ ‫‪٢٤١‬‬

‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻮﻣﯽ اﯾﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺑﯿﻨﺪازﯾﺪ ﺑﻪ آﺛﺎر و اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻫﺎي اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺰاﻟﯽ ﺗﻮﺳﯽ و ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﺰرﮔﺎن ﺗﻮس ﭼﻮن‬

‫ﻓﺮدوﺳﯽ‪ .‬ﯾﺎ ﻣﺜﻼ ﻣﯿﺘﻮان ﺧﯿﺎم ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري را ﺑﺎ ﺣﺴﻦ ﺻﺒﺎح ﻫﻤﺴﻨﺠﯽ ﮐﺮد‪ .‬اﺻﻼ ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ دوره ﻫﺎي زﻧﺪﮔﯽ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ را ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺴﻨﺠﯿﻢ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﻣﻮﻟﻮي ﭘﯿﺶ از‬ ‫آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺷﻤﺲ و ﭘﺲ از آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ او‪ .‬ﯾﺎ اﺣﻤﺪ ﮐﺴﺮوي در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻃﻠﺒﻪ ﺟﻮان ﺑﻮد را ﺑﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ روﺷﻨﻔﮑﺮ ﺷﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪absolutism‬‬

‫‪٢٤٢‬‬


‫‪١٦٦‬‬

‫ﻣﯿﺎن ﻧﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬اﯾﻦ ﺷﯿﻮهي ﺗﻔﮑﺮ ﺑﺮ اذﻫﺎن ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮدم ﺟﻬﺎن اﻣﺮوز ﺣﮑﻤﻔﺮﻣﺎﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫ﺧﻄﺮ آن ﺑﯿﺶ از ﻫﻤﻪ در ﺟﻬﺎن اﺳﻼم و در دﯾﻦﺳﺎﻻري رو ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ﮐﻮﯾﻦ ﻓﯿﻠﯿﭗ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان دﯾﻦﺳﺎﻻري آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ 243‬اﯾﻦ ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﯾﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﯿﺸﻪ از اﯾﻤﺎن ﻗﻮي‬

‫دﯾﻨﯽ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ دﯾﻦ را ﻧﯿﺮوي ﺷﺮآﻓﺮﯾﻦ ﺟﻬﺎن ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﻣﺠﺎزاتﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﺠﺎزات ﮐﻔﺮﮔﻮﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻣﺠﺎزات ﻫﻨﻮز در ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﺟﺮا ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻗﺎﻧﻮن ﺟﺰاﯾﯽ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن ﻣﺠﺎزات ﻣﺮگ را ﺑﺮاي اﯾﻦ "ﺟﺮم‬ ‫"در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ 244.‬در ‪ ١٨‬اوت ‪ ، ٢٠٠١‬ﭘﺰﺷﮏ و اﺳﺘﺎد داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم دﮐﺘﺮ ﯾﻮﻧﺲ ﺷﯿﺦ ﺑﻪ‬

‫ﺧﺎﻃﺮ ﮐﻔﺮﮔﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪ‪ .‬ﺟﺮم ﻣﺸﺨﺺ او اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎﻧﺶ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﭘﯿﺶ از اﺑﺮاز دﻋﻮت ﺧﻮد در ﭼﻬﻞ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺒﻮد‪ .‬ﯾﺎزده ﻧﻔﺮ از داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن او اﯾﻦ "ﮐﻔﺮ" را ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺮاﺟﻊ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮔﺰارش دادﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﺿﺪﮐﻔﺮﮔﻮﯾﯽ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﻣﻮرد ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن اﺟﺮا ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺜﻞ آﮔﻮﺳﺘﯿﻦ ﻋﺎﺷﻖ ﻣﺴﯿﺢ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ٢٠٠٠‬در ﻓﯿﺼﻞ آﺑﺎد ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪ‬ ‫‪.‬او ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻮد ﺣﻖ ﻧﺪاﺷﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺸﻮق ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺶ ازدواج ﮐﻨﺪ زﯾﺮا ﻗﺎﻧﻮن اﺳﻼﻣﯽ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن اﺟﺎزه‬ ‫ﻧﻤﯽدﻫﺪ ﯾﮏ زن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎ ﻣﺮد ﻧﺎﻣﺴﻠﻤﺎن ازدواج ﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ او ﮐﻮﺷﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﺳﻼم ﺑﮕﺮود و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ رﯾﺎﮐﺎري ﺷﺪ‪ .‬در ﮔﺰارﺷﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺧﻮاﻧﺪم ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺸﺪه ﮐﻪ آﯾﺎ ﺧﻮد اﯾﻦ ﻋﻤﻞ ﻫﻢ‬ ‫ﻣﺠﺎزات ﻣﺮگ در ﭘﯽ دارد‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ او ﺣﺮﻓﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺤﻤﺪ زده ﺑﻮد‪ .‬در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻫﺮ‬ ‫ﮐﺸﻮري ﮐﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦاش ﻋﺎري از ﺗﻌﺼﺐ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺎزات ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎري ﻣﺮگ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ ٢٠٠۶‬ﻓﺮدي ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﺎن در اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﺮوش ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻣﺤﮑﻮم‬ ‫ﺷﺪ‪ .‬آﯾﺎ او ﮐﺴﯽ را ﮐﺸﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬آﺳﯿﺒﯽ ﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﯾﺎ ﭼﯿﺰي رﺳﺎﻧﺪه ﺑﻮد؟ ﻧﻪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻋﻘﯿﺪهي دروﻧﯽ و‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯽاش را ﺗﻐﯿﯿﺮ داده ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪245‬‬

‫‪American Theocracy, Kevin Phillip‬‬ ‫‪ ٢٤٤‬و ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺠﺎزات اﺳﻼﻣﯽ ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﯽ اﯾﺮان ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ آن اﻧﮑﺎر ﻫﺮﯾﮏ از اﺻﻮل دﯾﻦ )ﺗﻮﺣﯿﺪ‪ ،‬ﻧﺒﻮت‪ ،‬ﻣﻌﺎد( و ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ و اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر‬

‫‪٢٤٣‬‬

‫ﺣﮑﻢ ﻣﺮگ دارد‪ .‬ﺗﺎزه اﯾﻦ ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎر ﺷﺪه ﮐﻪ دادﺳﺘﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻔﺴﯿﺮي ﺷﺨﺼﯽ ﻫﺮﮐﺲ ﮐﻪ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ ﻧﻘﺪي ﺑﺮ ﮔﻮﺷﻪ ﻋﺒﺎي ﯾﮏ‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬را ﻣﺘﻬﻢ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﯾﮑﺒﺎر داﻧﺸﺠﻮﯾﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﺟﺮم اﯾﻨﮑﻪ در ﻧﻤﺎﯾﺸﻨﺎﻣﻪ ﺷﺎن ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ از اﻣﺎم زﻣﺎن ﮔﻠﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﭼﺮا ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ‪ ،‬دادﮔﺎﻫﯽ ﮐﺮده و ﮐﻢ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻣﺤﮑﻮم ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺳﯿﺪ ﻫﺎﺷﻢ آﻗﺎﺟﺮي ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪" ،‬اﻧﺴﺎن ﻧﺒﺎﯾﺪ ﻣﺜﻞ ﻣﯿﻤﻮن ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﻨﺪ" ﺑﻪ اﺗﻬﺎم ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از ارﮐﺎن ﺗﺸﯿﻊ ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﻋﺪام ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬ ‫ﻋﻤﺎداﻟﺪﯾﻦ ﺑﺎﻗﯽ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﭘﮋوﻫﺸﯽ درون دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻘﺪ ﻣﺠﺎزات ﻗﺼﺎص ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬در دادﮔﺎه ﺑﺎ اﺷﺪ ﻣﺠﺎزات روﺑﺮو ﺷﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪ ٢٤٥‬در اﯾﻦ ﺑﺎره ﯾﮏ ﻣﺎﺳﺘﻤﺎﻟﯽ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻌﺮوف وﺟﻮد دارد‪ .‬و آن اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯿﮕﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻗﺮآن "ﻻاﮐﺮاه ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ" )در دﯾﻦ اﺟﺒﺎري ﻧﯿﺴﺖ( و ﻫﺮﮐﺲ‬ ‫ﻣﯿﺘﻮاﻧﺪ در ذﻫﻦ و ﻗﻠﺒﺶ ﺣﺘﺎ اﺳﻼم را ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارد‪ .‬ﺣﺴﺎب او ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ و در اﺳﻼم‪ ،‬ﺧﻼف ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ‪ ،‬ﺗﻔﺘﯿﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻧﺪارﯾﻢ و ﻣﺠﺎزات ﻣﺮگ ﻣﺮﺗﺪ و‬ ‫ﮐﺎﻓﺮ ﺑﺮاي ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻌﯽ ﻣﯿﮑﻨﺪ ﺑﺎ ﺑﯿﺎن و اﻇﻬﺎر آن‪ ،‬دﯾﮕﺮان را ﺑﻪ ﮔﻤﺮاﻫﯽ ﺑﮑﺸﺎﻧﺪ! )ﭼﻪ دﯾﻦ ﺧﻮﺑﯽ!( ﺷﻤﺎ ﺑﮕﻮﯾﯿﺪ "آزادي اﻧﺪﯾﺸﻪ" ﻣﻨﻬﺎي‬ ‫"آزادي ﺑﯿﺎن" ﭼﻪ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟ ر‪.‬ب‬


‫‪١٦٧‬‬

‫او ﺑﻪ ﺑﺮﺧﯽ اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎ رﺳﯿﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺎب ﻣﯿﻞ زﻣﺎﻣﺪاران ﮐﺸﻮرش ﻧﺒﻮد‪ .‬و ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫ﮐﺸﻮر او دﯾﮕﺮ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن دورهي ﻃﺎﻟﺒﺎن ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن "آزاد ﺷﺪه" دوران ﺣﺎﻣﺪ ﮐﺮزاي ﺑﻮد ﮐﻪ‬ ‫اﺋﺘﻼف ﺑﻪ رﻫﺒﺮي آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮﭘﺎ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬آﻗﺎي ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﺎن ﻋﺎﻗﺒﺖ از اﻋﺪام ﮔﺮﯾﺨﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺪد ﮔﻮاﻫﯽ‬ ‫ﻋﺪم ﺳﻼﻣﺖ رواﻧﯽ‪ ،‬و ﭘﺲ از ﻓﺸﺎرﻫﺎي ﺷﺪﯾﺪ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‪ .‬او اﮐﻨﻮن در اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ ﭘﻨﺎه ﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺎ از ﮐﺸﺘﻪ‬ ‫ﺷﺪن ﺗﻮﺳﻂ ﻏﯿﻮرﻣﺮداﻧﯽ ﮐﻪ در ﭘﯽ اﻧﺠﺎم ﺗﮑﻠﯿﻒ ﺷﺮﻋﯽ ﺧﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ در اﻣﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﯾﮑﯽ‬ ‫از ﻣﻮاد ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن "آزادﺷﺪه"‪ ،‬ﻣﺠﺎزات ﻣﺮگ در اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺮﺗﺪان اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ‬ ‫ﮐﻪ ارﺗﺪاد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي آﺳﯿﺐ رﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ اﺷﺨﺎص ﯾﺎ اﻣﻮال ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻗﻮل ﺟﻮرج اورول در ‪١٩٨۴‬‬ ‫ﯾﮏ ﺟﺮم ﻓﮑﺮي‬

‫‪246‬‬

‫اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺠﺎزات رﺳﻤﯽ آن در ﺷﺮﯾﻌﺖ اﺳﻼم‪ ،‬ﻣﺮگ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ ﻣﺜﺎل ﻫﻢ از‬

‫ﻣﻮاردي ﺑﯿﺎورﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺠﺎزات اﺟﺮا ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ‪ ٣‬ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ ،١٩٩٢‬ﺻﺎدق ﻋﺒﺪاﻟﮑﺮﯾﻢ ﻣﺎل اﷲ در‬ ‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدي ﯾﻪ ﺟﺮم ارﺗﺪاد و ﮐﻔﺮﮔﻮﯾﯽ در ﻣﻼءﻋﺎم ﮔﺮدن زده ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ ﺑﺎر در ﯾﮏ ﻣﯿﺰﮔﺮد ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ ﺑﺎ ﺳ‪‬ﺮ اﻗﺒﺎل ﺳﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در ﻓﺼﻞ ‪ ١‬ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن "ﻣﯿﺎﻧﻪرو‬ ‫"ﺑﺮﺟﺴﺘﻪاي ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﮕﻮﯾﯽ داﺷﺘﻢ‪ .‬ﻣﻦ او را ﺑﺎ ﻃﺮح ﻣﺴﺌﻠﻪي ﻣﺠﺎزات ﻣﺮگ ﺑﺮاي ارﺗﺪاد ﺑﻪ‬ ‫ﭼﺎﻟﺶ ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ .‬او ﭘﺲ از ﮐﺶ و ﻗﻮس رﻓﺘﻦ ﻓﺮاوان ﻋﺎﻗﺒﺖ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ را ﺗﺄﯾﯿﺪ ﯾﺎ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫او ﻣﯽﮐﻮﺷﯿﺪ ﻣﻮﺿﻮع را ﻋﻮض ﮐﻨﺪ و ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﭼﻨﺪان اﻫﻤﯿﺘﯽ ﻧﺪارد‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻢ از ﻣﺮدي ﮐﻪ‬ ‫دوﻟﺖ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﭘﺎس ﺗﻼش ﺑﺮاي ﺑﻬﺒﻮد "رواﺑﻂ ﻣﯿﺎن ادﯾﺎن" ﺑﻪ او ﻟﻘﺐ ﺷﻮاﻟﯿﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺟﻬﺎن ﻣﺴﺤﯿﺖ ﻫﻢ ﺑﺮي از اﯾﺮاد ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ اواﺧﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در ﺳﺎل ‪ ١٩٩٢‬ﺟﺎن وﯾﻠﯿﺎم ﮔﺎت در‬ ‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﻔﺮﮔﻮﯾﯽ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ ﻧُﻪ ﻣﺎه ﮐﺎر ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﺷﺎﻗﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﺟﺮم او اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﯿﺴﯽ را ﺑﺎ‬ ‫دﻟﻘﮏﻫﺎ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺎورش دﺷﻮار اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﺟﺮم »ارﺗﺪاد« در ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻫﺴﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ ٢٠٠۵‬ﯾﮏ ﮔﺮوه‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯽ ﮐﻮﺷﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﮐﯽ ﺧﺼﻮﺻﯽ از ﺑﯽﺑﯽﺳﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﺨﺶ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي اﭘﺮاي ﺟﺮي اﺳﭙﺮﯾﻨﮕﺮ‬ ‫ﺷﮑﺎﯾﺖ ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﯿﺮ اﺻﻄﻼح "ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ" راﯾﺞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﯾﮏ ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺳﺮﯾﻊ در‬ ‫ﮔﻮﮔﻞ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ دوﺟﯿﻦ وﺑﺴﺎﯾﺖ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻧﺎم را ﺑﯿﺎﺑﯿﺪ‪ .‬در اﯾﻦ وﺑﺴﺎﯾﺖﻫﺎ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻫﺎﯾﯽ از‬ ‫رﻫﺒﺮان دﯾﻨﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﺪاران اﯾﻤﺎن‪-‬ﻣﺤﻮر ﮔﺮدآوري ﺷﺪهاﻧﺪ ‪.‬ﺧﻮاﻧﺪن اﯾﻦ ﺟﻤﻼت ﺑﻪ‬ ‫روﺷﻨﯽ ﯾﺎدآور ﺗﻌﺼﺐ ﮐﻮر‪ ،‬ﺗﻌﺼﺐ‪ ،‬ﺳﻨﮕﺪﻟﯽ و ﻗﺴﺎوت ﻃﺎﻟﺒﺎن اﻓﻐﺎﻧﯽ‪ ،‬آﯾﺖاﷲ ﺧﻤﯿﻨﯽ و ﻣﺮاﺟﻊ وﻫﺎﺑﯽ‬ ‫ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺳﻌﻮدي اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎﯾﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻗﻮﻟﯽ از ﺷﺨﺼﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم آن ﮐﻮﻟﺘﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪي ﻫﻤﮑﺎران‬

‫‪Thoughtcrime‬‬

‫‪٢٤٦‬‬


‫‪١٦٨‬‬

‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽام ﯾﮏ ﺷﺨﺺ ﺣﻘﯿﻘﯽ اﺳﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪» :‬ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﺸﺎن ﺣﻤﻠﻪ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬رﻫﺒﺮان ﺷﺎن را‬ ‫ﺑﮑﺸﯿﻢ و ﻣﺮدم ﺷﺎن را ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﮕﺮواﻧﯿﻢ«‪.‬‬

‫‪247‬‬

‫ﻓﺮﻣﺎﯾﺶ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺳﺨﻦ ژﻧﺮال وﯾﻠﯿﺎم ﺟﯽ ﺑﻮﮐﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﺟﺮج ﺑﻮش ﺑﺎ اﮐﺜﺮﯾﺖ آراي‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﻧﺸﺪ‪ ،‬ﺟﺮج ﺑﻮش را ﺧﺪا اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮد« و ﯾﮏ اﻇﻬﺎر ﻓﻀﻞ ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺮ‪ ،‬از ﺑﯿﺎﻧﺎت‬ ‫ﻣﺸﻬﻮر وزﯾﺮ ﮐﺸﻮر دوران روﻧﺎﻟﺪ رﯾﮕﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺘﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﻧﯿﺎزي ﻧﯿﺴﺖ از‬ ‫ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮐﻨﯿﻢ ﭼﻮن ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﺴﯿﺢ ﻧﺰدﯾﮏ اﺳﺖ«‪ .‬ﻃﺎﻟﺒﺎن اﻓﻐﺎﻧﯽ و ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي روﺷﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ از اﯾﻨﮑﻪ وﻗﺘﯽ ﻣﺮدم ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ ﻣﺘﻮن ﻣﻘﺪس ﺷﺎن را ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﺤﺖ اﻟﻠﻔﻈﯽ ﺗﻌﺒﯿﺮ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ ﭼﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﺟﺮاي دﯾﻨﺴﺎﻻري ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ در دﻧﯿﺎي ﻣﺪرن را ﺑﻪ‬

‫ﭼﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﻬﯿﺒﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﮐﺘﺎب اﺻﻮل اﻓﺮاط ﮔﺮاﯾﯽ‪ :‬راﺳﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ‬

‫‪248‬‬

‫ﻧﻮﺷﺘﻪي‬

‫ﮐﯿﻤﺒﺮﻟﯽ ﺑﻠﯿﮑﺮ ﺷﺮح ﻣﻔﺼﻠﯽ از ﺗﻬﺪﯾﺪ »ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ« ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ در ﮐﺘﺎﺑﺶ ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﺎم ﺧﻮاﻧﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪249‬‬

‫دﯾﻦ و ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ‬ ‫در اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﺤﺖ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﻃﺎﻟﺒﺎن‪ ،‬ﻣﺠﺎزات رﺳﻤﯽ ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ اﻋﺪام ﺑﻮد‪ .‬اﻋﺪام ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻃﺮﯾﻖ اﺑﺘﮑﺎري اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺤﮑﻮم را زﻧﺪه زﯾﺮ دﯾﻮاري دﻓﻦ ﺑﮕﺬارﻧﺪ و دﯾﻮار را روي او‬ ‫ﺧﺮاب ﮐﻨﻨﺪ؛ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ اﯾﻦ "ﺟﺮم"‪ ،‬ﯾﮏ ﻋﻤﻞ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ رﺿﺎﯾﺖ دو ﻓﺮد ﺑﺰرﮔﺴﺎل و ﺑﺪون‬ ‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ آﺳﯿﺐ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان اﻧﺠﺎم ﮔﯿﺮد‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ ﺑﺎ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪي ﮐﻼﺳﯿﮏ از ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ دﯾﻨﯽ ﻣﻮاﺟﻪ‬ ‫‪ ٢٤٧‬ﺗﻨﻬﺎ اﯾﺮاد اﯾﻦ آﻗﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺳﺪه ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ .‬وﮔﺮﻧﻪ در ﺳﺪه ﻫﺎي ﭼﻬﺎرم ﺗﺎ ﻫﻔﺘﻢ اﻣﭙﺮاﺗﻮري رم ﻣﺴﯿﺤﯽ و ﺳﭙﺲ ﺑﯿﺰاﻧﺲ‬ ‫در ﺟﻨﮓ ﺑﺎ اﯾﺮان ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬دو دﻟﯿﻞ ﺑﺮاي ﯾﻮرش ﻫﺎي ﭘﯿﺎﭘﯽ ﺑﻪ اﯾﺮان را ﻣﻄﺮح ﻣﯿﮑﺮد‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ آزادﺳﺎزي ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن در ﺑﻨﺪ ﮐﻔﺎر )ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن درون‬ ‫اﻣﭙﺮاﺗﻮري ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ( و دوم ﭘﻬﻦ ﮐﺮدن ﺳﻔﺮه ﺳﻌﺎدت ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن‪ .‬ﻧﯿﮏ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎن ﻧﯿﺰ زرﺗﺸﺘﯽ و دﯾﻨﺪار ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺤﺚ درﺑﺎره‬ ‫ﻣﯿﺰان ﺗﻌﺼﺐ و ﺳﺨﺖ ﮐﯿﺸﯽ ﺷﺎن اداﻣﻪ دارد‪ .‬وﻟﯽ ﻧﯿﮏ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ دﯾﻦ زرﺗﺸﺘﯽ ﻫﻤﭽﻮن دﯾﻦ ﯾﻬﻮدي‪ ،‬اﻧﺤﺼﺎر ﻗﻮﻣﯽ داﺷﺖ و زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﺑﺮﺧﻼف‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﻧﻈﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻫﯿﭻ ﻋﻼﻗﻪاي ﺑﻪ ﺻﺪور ﺑﺎورﻫﺎ و اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻫﺎ و اﺧﻼق ﺧﻮد ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬و از ﻫﻤﯿﻦ رو ﻫﻤﯿﺸﻪ‬ ‫ﺟﻨﮕﻬﺎﯾﺸﺎن ﺗﺪاﻓﻌﯽ ﺑﻮد ﻧﻪ ﺗﻬﺎﺟﻤﯽ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪٢٤٨‬‬

‫‪Fundamentals of Extremism: The Christian Right in America, Kimberly Blaker‬‬ ‫‪٢٤٩‬‬ ‫داوﮐﯿﻨﺰ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺸﯿﺶ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺗﺮي ﺟﻮﻧﺰ )ﮐﻪ ﻗﺮآن ﻣﯽﺳﻮزاﻧﺪ( ﻧﻮﺷﺘﻪ وﮔﺮﻧﻪ او را ﻣﻼﻋﻤﺮ ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬دﺷﻤﻨﯽ ﺗﺮي ﺟﻮﻧﺰ ﺑﺎ اﺳﻼم و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻬﺮﺗﺶ ﺷﺪه وﻟﯽ او ﺑﺎ ﺳﮑﻮﻻرﻫﺎ ﻫﻢ دﺷﻤﻨﯽ دارد و در ﯾﮏ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ‬

‫ﺳﻮﮔﻨﺪ ﯾﺎد ﮐﺮد ﮐﻪ او و اﻣﺜﺎل او ﻧﻤﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎ دﯾﻨﺶ را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﺪ و ﺑﻪ ﻗﻮل او ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺑﯽﺧﺎﺻﯿﺘﯽ ﭼﻮن ﻫﻠﻨﺪ و ﺑﻠﮋﯾﮏ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮي ﺟﻮﻧﺰ ﮐﻪ در ﺻﺪاﻗﺖ و ﻋﺸﻖ دﯾﻨﯽاش ﺗﺮدﯾﺪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻓﯿﻠﻢ ﺗﻮﻫﯿﻦآﻣﯿﺰ‪ ،‬ﺧﻮد دﻟﯿﻠﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ‪ ،‬ﺟﻬﺎن اﻣﺮوز ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ دﯾﻦ ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﺗﮑﻠﯿﻒ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﭼﻮن اﻧﻘﻼب اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﺗﺎ در اﯾﻦ دﻫﮑﺪه ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺣﺘﺎ اﮔﺮ ﻫﺰاران ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻓﺎﺻﻠﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و در‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺘﻔﺎوت زﯾﺴﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را ﺗﺎب آورﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٦٩‬‬

‫ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ .‬ﮐﺸﻮر ﺧﻮد ﻣﻦ ﻫﻢ ﺣﻖ ﻧﺪارد ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﻨﺎزد‪ .‬ﺗﺎ ﻫﻤﯿﻦ اواﺧﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺳﺎل ‪ ١٩٨٧‬ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ در‬ ‫ﺧﻠﻮت ﻫﻢ ﯾﮏ ﺟﺮم ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻘﯿﺐ در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬آﻟﻦ ﺗﻮرﯾﻨﮓ‪ ،‬رﯾﺎﺿﯿﺪان ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎﯾﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺟﺎن ﻓﻮن ﻧﯿﻮﻣﻦ از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺪر ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﯾﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ از ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪن ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ در ﺧﻠﻮت‪ ،‬ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﮐﺮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ آﻟﻦ ﺗﻮرﯾﻨﮓ را زﯾﺮ دﯾﻮار ﻧﮕﺬاﺷﺘﻨﺪ و ﺑﺎ ﺗﺎﻧﮏ دﯾﻮار را‬ ‫روﯾﺶ ﺧﺮاب ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﻮرﯾﻨﮓ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن اﯾﻦ دو ﮔﺰﯾﻨﻪ دﺳﺖ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺑﺰﻧﺪ‪ :‬ﯾﺎ دو ﺳﺎل‬ ‫را در زﻧﺪان ﺑﮕﺬراﻧﺪ )ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ زﻧﺪاﻧﯿﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ او ﭼﻪ رﻓﺘﺎري داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ( و ﯾﺎ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﯾﮏ دورهي ﺗﺰرﯾﻖ ﻫﻮرﻣﻮن را ﺑﮕﺬراﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻣﻌﺎدل اﺧﺘﻪ ﮐﺮدن ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ اﺳﺖ و‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺰرگ ﺷﺪن ﺳﯿﻨﻪﻫﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﮔﺰﯾﻨﻪي ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻧﻬﺎﯾﯽ را ﺧﻮد او اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮد‪ ،‬و ﺳﯿﺒﯽ آﻏﺸﺘﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﯿﺎﻧﻮر ﺧﻮرد‪.‬‬ ‫ﺗﻮرﯾﻨﮓ ﺑﺎ ﻫﻮش اﺳﺘﺜﻨﺎﯾﯽ ﺧﻮد ﺗﻮاﻧﺴﺖ رﻣﺰ ﻣﺨﺎﺑﺮاﺗﯽ اﻓﺴﺎﻧﻪاي آﻟﻤﺎنﻫﺎ را ﺑﮕﺸﺎﯾﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان‬ ‫ﮔﻔﺖ ﺳﻬﻢ او در ﺷﮑﺴﺖ ﻧﺎزيﻫﺎ ﺑﯿﺶ از ﺳﻬﻢ آﯾﺰﻧﻬﺎور و ﭼﺮﭼﯿﻞ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻟﻄﻒ ﺗﻮرﯾﻨﮓ و دﯾﮕﺮ‬ ‫ﻫﻤﮑﺎران "اوﻟﺘﺮا"ﯾﺶ در ﺑﯿﭽﻠﯽ ﭘﺎرك ﺑﻮد ﮐﻪ ژﻧﺮالﻫﺎي ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻣﺘﻔﻘﯿﻦ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ در ﻃﯽ‬ ‫ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻧﻘﺸﻪﻫﺎي ژﻧﺮالﻫﺎي آﻟﻤﺎﻧﯽ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻧﺪ و آﻧﻬﺎ را ﭘﯿﺶ از اﺟﺮا ﺧﻨﺜﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ از‬ ‫ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﺗﻮرﯾﻨﮓ دﯾﮕﺮ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬و ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺠﺎت دﻫﻨﺪهي ﻣﻠﺖ ﻣﻮرد ﺗﻤﺠﯿﺪ و ﺗﮑﺮﯾﻢ ﻗﺮار‬ ‫ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ او ﻟﻘﺐ ﺷﻮاﻟﯿﻪ اﻋﻄﺎ ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎز ﻫﻤﺎن ﻋﺎرﺿﻪي اﺧﻼﻗﯿﺎت اﯾﻤﺎن ﻣﺤﻮر ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره‬ ‫وﺳﻮاس اﻋﻤﺎل ﯾﺎ ﺣﺘﯽ اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻣﺮدم را دارد ﺑﺮوز ﮐﺮد‪.‬‬ ‫روﯾﮑﺮد "ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ" ﺑﻪ ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ ﻣﺜﺎل ﺑﺎرز ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ دﯾﻨﯽ آﻧﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺳﺨﻦ‬ ‫ﻋﺎﻟﯿﺠﻨﺎب ﺟﺮي ﻓﺎل ول‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار داﻧﺸﮕﺎه ﻟﯿﺒﺮﺗﯽ ﮔﻮش ﺑﺴﭙﺎرﯾﻢ‪» :‬اﯾﺪز ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺠﺎزات ﺧﺪا ﺑﺮاي‬ ‫ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺠﺎزات ﺧﺪا ﺑﺮاي ﺟﺎﻣﻌﻪاي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﺎن را ﺗﺤﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪«.‬‬

‫‪250‬‬

‫ﯾﮏ رأي دﻫﻨﺪه ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻪ ﺟﻮر آدﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ دوره ﺑﻪ ﺳﻨﺎﺗﻮر ﺟﺎﻫﻠﯽ ﻣﺜﻞ ﺟِﺲ ﻫﻠﻤﺰ ﺟﻤﻬﻮري‬ ‫ﺧﻮاه از ﮐﺎروﻟﯿﻨﺎي ﺷﻤﺎﻟﯽ رأي دﻫﺪ؟ ﻣﺮدي ﮐﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﻬﺰا ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ »ﻧﯿﻮﯾﻮرك ﺗﺎﯾﻤﺰ و واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ‬ ‫ﭘﺴﺖ ﻻﻧﻪي ﻫﻤﺠﻨﺴﺒﺎزﻫﺎ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺗﻤﺎم روزﻧﺎﻣﻪﻧﮕﺎرانﺷﺎن ﯾﺎ ﮔ‪‬ﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﯾﺎ ﻟﺰﺑﯿﻦ« ﺑﻪ ﻧﻈﺮﻣﻦ‪ ،‬ﮐﺴﯽ‬ ‫ﺑﻪ اﯾﻦ آدم رأي ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﺧﻼﻗﯿﺎت را ﺗﻨﻬﺎ در ﻗﺎﻟﺐ ﺗﻨﮓ دﯾﻨﯽ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ و اﺣﺴﺎس ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ‬

‫‪ ٢٥٠‬روزي در ﻗﻄﺎر‪ ،‬ﻣﺮدي روزﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ در ﮐﻨﺎر ﮐﺸﯿﺸﯽ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺮد از ﮐﺸﯿﺶ ﭘﺮﺳﯿﺪ‪" :‬ﭘﺪر‪ ،‬ﭼﯿﺰي از روﻣﺎﺗﯿﺴﻢ ﻣﯿﺪاﻧﯿﺪ؟" ﮐﺸﯿﺶ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫"روﻣﺎﺗﯿﺴﻢ ﻣﺠﺎزات ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاي ﮔﻨﺎﻫﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﺷﺮب ﺧﻤﺮ‪ ،‬ﺷﻬﻮت راﻧﯽ و زﻧﺒﺎرﮔﯽ اﺳﺖ‪ ".‬ﻣﺮد آﻫﯽ ﮐﺸﯿﺪ و ﺑﻪ روزﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮاﻧﺪن اداﻣﻪ داد و ﻣﺪام ﺑﺎ‬ ‫اﻓﺴﻮس ﺳﺮ ﺗﮑﺎن ﻣﯽداد! ﮐﺸﯿﺶ از ﺳﺮ ﮐﻨﺠﮑﺎوي ﭘﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺮد ﭼﻪ ﭼﯿﺰي ﻣﯿﺨﻮاﻧﺪ؟ ﻣﺮد ﮔﻔﺖ‪" :‬اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﭘﺎپ اﻋﻈﻢ ﺑﻪ روﻣﺎﺗﯿﺴﻢ دﭼﺎر‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ".‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٧٠‬‬

‫ﻓﺎﻗﺪ اﯾﻤﺎن ﺟﺰﻣﯽ اوﺳﺖ ﺑﺮاﯾﺶ ﺗﻬﺪﯾﺪي ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭘﯿﺶﺗﺮ ازﺳﺨﻨﺎن ﭘ‪‬ﺖ راﺑﺮﺗﺴﻮن‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎن ﮔﺬار‬ ‫اﺋﺘﻼف ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻧﻘﻞ ﮐﺮدم‪ .‬او ﯾﮑﯽ از ﻧﺎﻣﺰدﻫﺎي ﺟﺪي ﺣﺰب ﺟﻤﻬﻮرﯾﺨﻮاه ﺑﺮاي اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت رﯾﺎﺳﺖ‬ ‫ﺟﻤﻬﻮري ﺳﺎل ‪ ١٩٨٨‬ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﺳﻪ ﻣﯿﻠﯿﻮن داوﻃﻠﺐ و ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪود ﭘﻮل را ﺑﺮاي ﮐﺎرزار ﺗﺒﻠﯿﻐﺎﺗﯽ‬ ‫ﺧﻮد ﺑﺴﯿﺞ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ﺑﯿﺎﻧﺎﺗﯽ از اﯾﻦ دﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯿﺰان ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ ﮐﻪ او ﺟﻠﺐ ﮐﺮده ﻧﮕﺮان ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪» :‬ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﺎن ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎﻫﺎ ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ و ﺧﺪﻣﺎت ﮐﻠﯿﺴﺎﯾﯽ را ﻣﺨﺘﻞ ﮐﻨﻨﺪ و ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺧﻮن‬ ‫ﺑﭙﺎﺷﻨﺪ و ﻣﺮدم را ﮔﺮﻓﺘﺎر اﯾﺪز ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﺸﯿﺶﻫﺎ ﺗُﻒ ﮐﻨﻨﺪ« ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ »ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﮐﻮدﮐﺎن‬ ‫را ﺑﻪ ﻓﺤﺸﺎ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ ،‬ﻣﺮدم را زﻧﺎﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﯿﻮاﻧﯿﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺠﻨﺴﺒﺎزي و ﻫﻤﻪي ﻣﺤﺮﻣﺎت ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس را‬ ‫رواج ﻣﯽدﻫﺪ«‪.‬‬

‫‪251‬‬

‫ﻧﮕﺮش راﺑﺮﺗﺴﻮن ﺑﻪ زﻧﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺎﯾﻪي دﻟﮕﺮﻣﯽ ﻃﺎﻟﺒﺎن اﻓﻐﺎﻧﯽ ﺷﻮد‪» :‬ﻣﯽداﻧﻢ‬

‫ﺷﻨﯿﺪن اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﺑﺮاي ﺧﺎﻧﻢﻫﺎ دردﻧﺎك اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﻢ اﮔﺮ ﺷﻤﺎ ازدواج ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ رﯾﺎﺳﺖ ﻣﺮد‬ ‫ﺧﺎﻧﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷﻮﻫﺮﺗﺎن را ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﺪ‪ .‬ﻣﺴﯿﺢ ﺳﺮور ﺧﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﺷﻮﻫﺮ ﺳﺮور زن‪ .‬ﺗﺎ ﺑﻮده ﻫﻤﯿﻦ ﺑﻮده«‪.‬‬

‫‪252‬‬

‫ﮔَﺮي ﭘﺎﺗﺮ‪ ،‬رﺋﯿﺲ ﻣﺠﻤﻊ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ ﺑﺮاي ﻋﻤﻞ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن در ﮐﺸﻮر اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺑﯿﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﮐﻠﯿﺴﺎي ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ ﻧﺨﻮاﻫﯿﻢ داﺷﺖ‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﺗﻮزﯾﻊ آزاد ﻫﺮزه‬ ‫ﻧﮕﺎري ﻧﺨﻮاﻫﯿﻢ داﺷﺖ‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺒﺖ از ﺣﻘﻮق ﻫﻤﺠﻨﺴﺒﺎزان در ﮐﺎر ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻌﺪ از اﯾﻨﮑﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻗﺪرت را ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﭘﻠﻮراﻟﯿﺴﻢ ﺷﺮّ و ﻏﯿﺮاﺧﻼﻗﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و دوﻟﺖ دﯾﮕﺮ اﺟﺎزه‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ داد ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ ﺑﺪﮐﺎري ﺑﭙﺮدازد« ﭼﻨﺎن ﮐﻪ از ﻓﺤﻮاي ﻣﻄﻠﺐ ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻨﺠﺎ "ﺑﺪﮐﺎري‬ ‫"ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮐﺎرﻫﺎﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻮاﻗﺐ ﺑﺪي ﺑﺮاي ﻣﺮدم در ﺑﺮ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎ و ﮐﻨﺶﻫﺎي‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ "اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ" دوﺳﺖ ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺸﯿﺶ ﻓ‪‬ﺮِد ﻓ‪‬ﻠﭗ از ﮐﻠﯿﺴﺎي ﺑﺎﭘﺘﯿﺴﺖ ﺷﺮﻗﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪي دﯾﮕﺮي از واﻋﻈﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻫﻤﺠﻨﺲ ﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫ﻣﺘﻨﻔﺮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﻮهي ﻟﻮﺗﺮ ﮐﯿﻨﮓ درﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬ﮐﺸﯿﺶ ﻓ‪‬ﺮِد ﯾﮏ دﺳﺘﻪ ﺑﺮاي ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در‬ ‫ﻣﺮاﺳﻢ ﺧﺎﮐﺴﭙﺎري را ﺗﺮﺗﯿﺐ داد و ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻮﻋﻈﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ‪» :‬ﺧﺪا ﻟﻮاﻃﮑﺎرﻫﺎ و ﻃﺮﻓﺪاران‬ ‫ﻟﻮاﻃﮑﺎرﻫﺎ را دوﺳﺖ ﻧﺪارد‪ .‬ﭘﺲ ﺧﺪا از ﮐﻮرﺗﺎ اﺳﮑﺎت ﮐﯿﻨﮓ ﻫﻢ ﻣﺘﻨﻔﺮ اﺳﺖ و ﺣﺘﻤﺎ ﺣﺎﻻ او را در آﺗﺶ‬

‫‪٢٥١‬‬

‫در اﯾﺮان اﻧﻘﻼﺑﯽ‪ ،‬ﺷﻌﺎرﻫﺎي ﻓﺮزﻧﺪ ﮐﻤﺘﺮ و زﻧﺪﮔﯽ ﺑﻬﺘﺮ و راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ﮐﻪ در دوره ﭘﻬﻠﻮي دوم ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ‬

‫ﻫﻤﻪ در ‪ 16‬ﺳﺎل دوران ﻫﺎﺷﻤﯽ و ﺧﺎﺗﻤﯽ ﻋﻤﻼ ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺖ‪ .‬دوﻟﺖ اﺣﻤﺪي ﻧﮋاد و ﺗﯿﻢ ﺗﺌﻮرﯾﺴﯿﻦ ﻫﺎي او ‪ 7‬ﺳﺎل ﺑﺮ ﺿﺪ اﯾﻦ ﻃﺮح ﮔﻔﺘﻪ و ﻧﻮﺷﺘﻪ و ﻋﻤﻞ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻶﺧﺮه ﻫﻤﯿﻦ ﭼﻨﺪي ﭘﯿﺶ‪ ،‬رﻫﺒﺮ ﮐﺸﻮر رﺳﻤﺎ ﭘﺎﯾﺎن ﭘﺮوژه ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﺎﻧﻮاده در اﯾﺮان را ﻣﻄﺮح ﮐﺮد‪ .‬ر‪ .‬ب‬ ‫‪٢٥٢‬‬

‫ﺗﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﯾﮑﯽ دو ﺳﺪه ﭘﯿﺶ در ﮔﻔﺘﻤﺎن درون دﯾﻨﯽ ﭼﻪ در ﮐﻠﯿﺴﺎ و ﭼﻪ در ﺣﻮزه ﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﯿﺰان اﻧﺴﺎن ﺑﻮدن زن )ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺮد( ﺷﮏ و‬

‫ﺑﺤﺚ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬و در ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﯾﻦ ﺷﮏ ﺑﯿﺶ از ﺟﻬﺎن اﺳﻼم ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎور ﻏﺎﻟﺐ آن ﺑﻮد ﮐﻪ زن ﻧﯿﻤﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاي آﺳﺎﯾﺶ ﻣﺮد‬ ‫آﻓﺮﯾﺪه‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٧١‬‬

‫و ﮔﻮﮔﺮد ﺳﻮزان ﺟﻬﻨﻢ اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪ .‬ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﺮﺛﻮﻣﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽﻣﯿﺮد و آن آﺗﺶ ﻫﺮﮔﺰ ﺧﺎﻣﻮش‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و دود ﺟﺰﻏﺎﻟﻪ ﺷﺪناش ﺗﺎ اﺑﺪاﻟﺪﻫﺮ ﺑﻠﻨﺪ اﺳﺖ«‬ ‫ﻃﺒﻖ ﮔﻔﺘﻪي وﺑﺴﺎﯾﺖاش‪ ،‬ﻓ‪‬ﻠﭗ از ﺳﺎل ‪ ١٩٩١‬ﺗﺎﮐﻨﻮن ‪ ٢٢٠٠٠‬ﺗﻈﺎﻫﺮات ﺿﺪﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ را در‬ ‫آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺎدا‪ ،‬اردن‪ ،‬و ﻋﺮاق ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻫﺮ ﭼﻬﺎر روز ﯾﮏ ﺗﻈﺎﻫﺮات‬ ‫‪.‬ﺷﻌﺎرﻫﺎي اﯾﻦ ﺗﻈﺎﻫﺮاتﻫﺎ از اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﺑﻮده ﮐﻪ‪» :‬ﺷﮑﺮ ﺧﺪا ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﺪز« ﯾﮏ وﯾﮋﮔﯽ ﺟﺎﻟﺐ ﺳﺎﯾﺖ او‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻮدﮐﺎر ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﺎن وﻓﺎت ﮐﺮده ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﻨﺪ روز‬ ‫در ﺟﻬﻨﻢ ﻋﺬاب ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﮕﺮش ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺠﻨﺴﮕﺮاﯾﯽ ﻧﮑﺎت ﺑﺴﯿﺎري را درﺑﺎرهي اﺧﻼﻗﯿﺎت اﯾﻤﺎن‪-‬ﻣﺤﻮر آﺷﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع آﻣﻮزﻧﺪهي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺤﺚ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ و ﻗﺪاﺳﺖ ﺣﯿﺎت آدﻣﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫دﯾﻦ و ﻗﺪاﺳﺖ ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاي دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺟﻨﯿﻦ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﯾﮏ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﮐﺎﻣﻼ ﺧﻄﺎﺳﺖ و درﺳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﻦ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ دﯾﺪهام ﺑﺴﯿﺎري از ﭘﺮﺷﻮرﺗﺮﯾﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ‪ ،‬اﻏﻠﺐ ﻧﻈﺮ‬ ‫ﻣﺴﺎﻋﺪي ﺑﻪ اﻋﺪام اﺷﺨﺎص ﺑﺰرﮔﺴﺎل دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺼﺎف ﺑﺪﻫﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﺷﺎﻣﻞ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎي‬ ‫روﻣﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪي ﻓﺎﺷﮕﻮﺗﺮﯾﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺟﺮج دﺑﻠﯿﻮ ﺑﻮشِ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪي ﺑﺎرز‬ ‫ﻧﺴﻞ ﻣﺬﻫﺒﯽ اﻣﺮوز اﺳﺖ‪ .‬او و اﻣﺜﺎل او‪ ،‬ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﭘﺮوﭘﺎﻗﺮص ﺣﻔﻆ ﺣﯿﺎت آدﻣﯽ در ﻫﻤﻪي ﺷﺮاﯾﻂ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪،‬‬ ‫از زﻣﺎن ﺟﻨﯿﻨﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﺑﻪ ﻣﺮض ﻻﻋﻼﺟﯽ دﭼﺎر ﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ اﻓﺮاد در‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد ﻣﺎﻧﻊ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ؛ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﯽﮔﻤﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺠﺎت ﺟﺎنﻫﺎي‬ ‫ﺑﺴﯿﺎري ﺑﯿﻨﺠﺎﻣﻨﺪ‪ .‬دﻟﯿﻞ روﺷﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﺣﮑﻢ اﻋﺪام‪ ،‬ﺣﺮﻣﺖ ﺟﺎن آدﻣﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ از ﺳﺎل ‪ ١٩٧۶‬ﮐﻪ‬ ‫دادﮔﺎه ﻋﺎﻟﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺣﮑﻢ ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ اﻋﺪام را ﻣﻠﻐﯽ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﯿﺶ از ﺛﻠﺚ اﻋﺪامﻫﺎي ﭘﻨﺠﺎه اﯾﺎﻟﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬در‬ ‫اﯾﺎﻟﺖ ﺗﮕﺰاس اﻧﺠﺎم ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬و در دوران ﻓﺮﻣﺎﻧﺪاري ﺑﻮش در ﺗﮑﺰاس‪ ،‬اﯾﻦ اﯾﺎﻟﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻧﺮخ اﻋﺪام را‬ ‫در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﺛﺒﺖ ﮐﺮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﺮ ﻧُﻪ روز ﯾﮏ اﻋﺪام‪ .‬اﻣﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻮش ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ وﻇﯿﻔﻪي ﺧﻮد ﻋﻤﻞ‬ ‫ﮐﺮده و ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﯾﺎﻟﺘﯽ را ﺑﻪ اﺟﺮا ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ؟ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻃﻮر ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬درﺑﺎرهي ﮔﺰارش ﻣﺸﻬﻮر‬ ‫ﺗﺎﮐﺮﮐﺎرﻟﺴﻮن‪ ،‬ﺧﺒﺮﻧﮕﺎر ﺳﯽ ان ان ﭼﻪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ؟ ﮐﺎرﻟﺴﻮن‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺪاﻓﻊ ﺣﮑﻢ اﻋﺪام اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﻮﮐﻪ ﺷﺪ‬ ‫وﻗﺘﯽ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﻮش "ﺑﺮاي ﺷﻮﺧﯽ" ﺣﺮﮐﺎت ﯾﮏ زن ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ اﻋﺪام را ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬آن زن ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻮش ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار اﻟﺘﻤﺎس ﻣﯽﮐﺮد ﺗﺎ ﺣﮑﻢ اﻋﺪاماش را ﻟﻐﻮ ﮐﻨﺪ‪» :‬ﺑﻮش ﻟﺐ ﻫﺎﯾﺶ را ﻏﻨﭽﻪ ﮐﺮد و اداي آن‬ ‫زن را درآورد ﮐﻪ ﻧﺠﻮا ﻣﯽﮐﺮد‪ :‬ﺧﻮاﻫﺶ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﻣﺮا ﻧﮑﺸﯿﺪ« ﺷﺎﯾﺪ اﮔﺮ اﯾﻦ زن ﺑﻪ ﺑﻮش ﯾﺎدآور ﺷﺪه‬


‫‪١٧٢‬‬

‫ﺑﻮد ﮐﻪ زﻣﺎﻧﯽ ﺟﻨﯿﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺗﺮﺣﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺟﻠﺐ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﺗﺄﻣﻞ درﺑﺎرهي ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ‬ ‫اﺛﺮات ﻏﺮﯾﺒﯽ ﺑﺮ اﯾﻤﺎن ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮدم دارد‪ .‬ﻣﺎدر ﺗﺮزا در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽاش ﻫﻨﮕﺎم درﯾﺎﻓﺖ ﺟﺎﯾﺰهي ﺻﻠﺢ‬ ‫ﻧﻮﺑﻞ ﮔﻔﺖ‪» :‬ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻧﺎﺑﻮدﮔﺮ ﺻﻠﺢ اﺳﺖ« ﭼﯽ؟ ﭼﻄﻮر ﮐﺴﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ زﻧﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﻗﻀﺎوت اﺑﻠﻬﺎﻧﻪ را ﺟﺪي ﺑﮕﯿﺮد‪ ،‬ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺎﯾﺰهي ﻧﻮﺑﻞ ﻫﻢ ﺑﻪ او ﺑﺪﻫﺪ؟ ﻫﺮﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‬

‫ﻓﺮﯾﻔﺘﻪي ﻗﺪﯾﺲ ﻣﺂﺑﯽ رﯾﺎﮐﺎراﻧﻪي ﻣﺎدر ﺗﺮزا ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺘﺎب ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻫﯿﭽِﻨﺰ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﻘﺎم ﻣﯿﺴﯿﻮﻧﺮي‬ ‫‪:‬ﻣﺎدر ﺗﺮزا در ﻧﻈﺮ و ﻋﻤﻞ‪ 253‬را ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺮﮔﺮدﯾﻢ ﺑﻪ ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و ﺑﺸﻨﻮﯾﻢ از راﻧﺪال ﺗ‪‬ﺮي‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎن ﮔﺬار ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﻠﯿﺎت ﻧﺠﺎت ﮐﻪ ﺑﺮاي‬ ‫ارﻋﺎب ﭘﺮدازﻧﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪» :‬وﻗﺘﯽ ﻣﻦ‪ ،‬ﯾﺎ آدم ﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ ﻣﻦ‪ ،‬در ﮐﺸﻮر‬ ‫ﻣﯽﮔﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺷﻤﺎ ﮔﻮرﺗﺎن را ﮔﻢ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﭼﻮن اﮔﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺘﺎن ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﻣﺤﺎﮐﻤﻪ ﺗﺎن ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ و ﺗﺮﺗﯿﺐ‬ ‫ﺗﺎن را ﻣﯽدﻫﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺮف را ﮐﺎﻣﻼ ﺟﺪي ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ .‬ﺑﺨﺸﯽ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺳﻘﻂ‬ ‫ﺟﻨﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن را ﺑﺪﻫﻢ‪ «.‬روي ﺳﺨﻦ ﺗ‪‬ﺮي ﺑﺎ ﭘﺰﺷﮑﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﻞ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬و‬ ‫آﻣﻮزهﻫﺎي ﻣﺴﯿﺤﯽاش در اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»ﻣﯽ ﺧﻮاﻫﻢ ﯾﮏ ﻣﻮج ﻧﺎرواداري ﺟﺎﻣﻌﻪ را از ﻟﻮث وﺟﻮد ﺷﻤﺎ ﭘﺎك ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﯽ ﺧﻮاﻫﻢ ﯾﮏ ﻣﻮج‬ ‫ﻧﻔﺮت ﺷﻤﺎ را ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻠﻪ‪ ،‬ﻧﻔﺮت ﺧﻮب اﺳﺖ ‪...‬ﻫﺪف ﻣﺎ اﯾﺠﺎد ﯾﮏ ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﯾﮏ‬ ‫وﻇﯿﻔﻪي ﻣﻘﺪس ﺑﺮ دوش دارﯾﻢ‪ .‬ﻣﺎ از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪا ﻣﺄﻣﻮرﯾﻢ ﺗﺎ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر را ﻓﺘﺢ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﺮاﺑﺮي‬ ‫ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﭘﻠﻮراﻟﯿﺴﻢ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ‪ .‬ﻫﺪف ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ را ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻗﺎﻧﻮن اﻻﻫﯽ‬ ‫و ده ﻓﺮﻣﺎن ﺑﻨﺎ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﻫﯿﭻ ﻋﺬري ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﻧﯿﺴﺖ«‬ ‫اﯾﻦ اﻫﺪاف و آرزوﻫﺎي ﮐﺎﻣﻼ راﯾﺞ ﻧﺰد ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ را ﺟﺰ ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮان ﻧﺎم ﻧﻬﺎد‬ ‫‪.‬اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ﺗﺼﻮﯾﺮ آﯾﻨﻪاي دﻗﯿﻘﯽ اﺳﺖ از دوﻟﺖ ﻓﺎﺷﯿﺴﺖ اﺳﻼﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮدم در دﯾﮕﺮ ﻧﻘﺎط‬ ‫ﺟﻬﺎن ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ ﺧﻮاﻫﺎن آﻧﻨﺪ‪ .‬راﻧﺪال ﺗﺮي – ﻫﻨﻮز –ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ ‪.‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﻧﺎﻇﺮ ﺻﺤﻨﻪي‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ در زﻣﺎن ﻧﮕﺎرش اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮﺷﺒﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺮﮔﺰ ﻗﺪرت‬ ‫ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬ ‫روﯾﮑﺮد ﯾﮏ ﻓﺮد ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮا ﯾﺎ ﻓﺎﯾﺪهﮔﺮا ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪي ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت از اﯾﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮا ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ رﻧﺞﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﻫﺮ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي اﺧﻼﻗﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺳﺒﮏ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﮐﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﺟﻨﯿﻦ‬ ‫ﻫﻨﮕﺎم ﺳﻘﻂ درد ﻣﯽﮐﺸﺪ؟ اﮔﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻋﺼﺒﯽ ﺟﻨﯿﻦ ﻫﻨﻮز ﺷﮑﻞ ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ‪ .‬و ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺟﻨﯿﻦ آن‬ ‫ﻗﺪر رﺷﺪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺷﺒﮑﻪي ﻋﺼﺒﯽاش ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﻢ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﮐﻤﺘﺮ از‪ ،‬ﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﮔﺎوي در‬ ‫‪The Missionary Position : Mother Teresa in Theory and Practice, Christopher Hitchen‬‬

‫‪٢٥٣‬‬


‫‪١٧٣‬‬

‫ﺳﻼخ ﺧﺎﻧﻪ رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮد‪ .‬آﯾﺎ زن ﺣﺎﻣﻠﻪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺧﺎﻧﻮاده اش‪ ،‬از ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ؟ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﺑﻠﻪ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫در ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻋﺼﺒﯽ ﺟﻨﯿﻦ ﻫﻨﻮز ﺷﮑﻞ ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬آﯾﺎ ﻧﺒﺎﯾﺪ اﻧﺘﺨﺎب را ﺑﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻋﺼﺒﯽ ﮐﺎﻣﻼ ﺷﮑﻞ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪي ﻣﺎدر واﮔﺬار ﮐﺮد؟‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ اﺳﺘﺪﻻلﻫﺎي ﻓﺮاخ داﻣﻨﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻗﺒﻮل ﻧﻮﻋﯽ ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﯾﯽ ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﯿﻨﺠﺎﻣﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻌﺎﻧﺪان‬ ‫دﯾﻨﺪار ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ‪ ،‬زﺣﻤﺖ اﺳﺘﺪﻻل ﻓﺮاخ داﻣﻨﻪ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬در ﻧﻈﺮ آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺳﺎدهﺗﺮ از اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺮﻓﻬﺎﺳﺖ‪ :‬ﺟﻨﯿﻦ ﻫﻤﺎن "ﺑﭽﻪ" اﺳﺖ؛ ﮐﺸﺘﻦ ﻫﻤﺎن ﻗﺘﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ و ﺑﺲ؛ ﺧﺘﻢ ﮐﻼم‪ .‬اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‬ ‫ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻏﺮﯾﺒﯽ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺶ درﺑﺎرهي ﺳﻠﻮل ﺗﻠﻘﯿﺢ ﺷﺪه را‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮﻗﻮف ﮐﺮد‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎ ﻓﻮاﯾﺪ ﺑﺎﻟﻘﻮهي ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮاي داﻧﺶ ﭘﺰﺷﮑﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭼﻮن‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺮگ ﺳﻠﻮلﻫﺎي ﺟﻨﯿﻨﯽ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻤﻨﻮع ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺗﻨﺎﻗﺾ اﯾﻦ را ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ روش‬ ‫ﭘﺰﺷﮑﺎن ﻣﻌﻤﻮﻻً ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺗﺨﻤﻪ از زن ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ و آﻧﻬﺎ را ﺧﺎرج از ﺑﺪن او ﺗﻠﻘﯿﺢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد‬ ‫ﺗﺎ دوازده ﺗﺨﻤﻪي ﺑﺎرور ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ دو ﯾﺎ ﺳﻪ ﺗﺎي آﻧﻬﺎ را در ﻣﺤﻔﻈﻪي ﻣﺨﺼﻮﺻﯽ ﮐﺸﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬ ‫‪.‬ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻗﻀﯿﻪ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺗﻠﻘﯿﺢ ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ‬

‫‪254‬‬

‫ﯾﮏ روش اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﺮاي ﺷﺎدي ﺑﺨﺸﯿﺪن ﺑﻪ‬

‫زوجﻫﺎي ﺑﯽﻓﺮزﻧﺪ ﺷﺪه ﻣﯽداﻧﻨﺪ و ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻫﯿﭻ ﻣﺸﮑﻠﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ روش ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﯾﮏ زن واﺷﻨﮕﺘﻨﯽ ﻋﻀﻮ اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎ اﻇﻬﺎر داﺷﺘﻪ ﮐﻪ »ﻣﺎ واﻗﻌﺎ اﺣﺴﺎس ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺧﺪا ﻣﺎ را‬ ‫ﻓﺮاﺧﻮاﻧﺪه ﺗﺎ ﺑﮑﻮﺷﯿﻢ ﺑﻪ ﺗﮏ ﺗﮏ اﯾﻦ ﺟﻨﯿﻦﻫﺎ –اﯾﻦ ﮐﻮدﮐﺎن – ﺑﺨﺖ ﺣﯿﺎت ﺑﺪﻫﯿﻢ«‪ .‬ﺑﭽﻪي ﭼﻬﺎرم اﯾﻦ‬ ‫زن ﺣﺎﺻﻞ اﯾﻦ اﺗﺤﺎد ﻧﺎﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﯿﺎن ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎر ﺑﺎ ﺟﻬﺎن ﺑﭽﻪﻫﺎي ﻟﻮﻟﻪي آزﻣﺎﯾﺶ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﺎرك ﯾﻮرﮔﻨﺰﻣ‪‬ﯿِﺮ در ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻟﺐ ﺧﻮد ﺗﺮور در ذﻫﻦ ﺧﺪا‪ ،255‬ﻋﮑﺴﯽ از ﮐﺸﯿﺶ ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺑﺮِي و‬

‫دوﺳﺘﺶ ﮐﺸﯿﺶ ﭘﺎول ﻫﯿﻞ آورده ﮐﻪ ﭘﺮﭼﻤﯽ را ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ روي آن ﻧﻮﺷﺘﻪ‪» :‬آﯾﺎ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮدن‬ ‫ﻗﺘﻞ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﻌﺼﻮم ﺧﻄﺎﺳﺖ؟« ﻫﺮدوﯾﺸﺎن آدمﻫﺎي ﺷﺎد و ﺧﺮﻣﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽآﯾﻨﺪ؛ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﺜﻞ ﺑﭽﻪ ﻣﺜﺒﺖ‬ ‫ﻫﺎ‪ ،‬ﻟﺒﺎس ﻏﯿﺮرﺳﻤﯽ ﭘﻮﺷﯿﺪهاﻧﺪ و ﻟﺒﺨﻨﺪ دﻟﺮﺑﺎﯾﯽ ﺑﺮ ﻟﺐ دارﻧﺪ‪ .‬درﺳﺖ ﺑﺮﺧﻼف ﭼﯿﺰي ﮐﻪ از آدمﻫﺎي‬ ‫ﻣﻨﺰوي و ﺧﯿﺮه ﺳﺮ ﺗﺼﻮر ﻣﯽرود‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﮐﺎر و ﺑﺎر آﻧﻬﺎ و دوﺳﺘﺎن ﺷﺎن در ﻟﺸﮑﺮ ﺧﺪا‪ ،‬آﺗﺶ زدن‬ ‫ﮐﻠﯿﻨﯿﮏﻫﺎي ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺻﻼً ﭘﺮده ﭘﻮﺷﯽ ﻫﻢ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﻞ دارﻧﺪ دﮐﺘﺮﻫﺎي ﺳﻘﻂ ﮐﻨﻨﺪه را‬ ‫ﺑﮑﺸﻨﺪ‪ .‬در ‪ ٢٩‬ژوﺋﯿﻪ ‪ ، ١٩٩۴‬ﭘﺎول ﻫﯿﻞ ﯾﮏ ﺗﻔﻨﮓ ﺷﺎتﮔﺎن ﺑﺮداﺷﺖ و دﮐﺘﺮ ﺟﺎن ﺑﺮﯾﺘﻮن و‬ ‫ﻣﺤﺎﻓﻈﺶ ﺟﯿﻤﺰ ﺑ‪‬ﺮت را ﺑﯿﺮون از ﮐﻠﯿﻨﯿﮏ ﺑﺮﯾﺘﻮن در ﭘﻨﺴﺎﮐﻮﻻي ﻓﻠﻮرﯾﺪا ﮐﺸﺖ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﭘﻠﯿﺲ‬ ‫ﺗﺴﻠﯿﻢ ﮐﺮد‪ ،‬و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ دﮐﺘﺮ را ﮐﺸﺘﻪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻗﺘﻞ "اﻃﻔﺎل ﻣﻌﺼﻮم" ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪In Vitro Fertilization‬‬ ‫‪Terror in the Mind of God, Mark Juergensmeyer‬‬

‫‪٢٥٤‬‬ ‫‪٢٥٥‬‬


‫‪١٧٤‬‬

‫ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺑﺮِي ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ از ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎرﻫﺎﯾﯽ دﻓﺎع ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﺑﺎ او در ﭘﺎرك ﻋﻤﻮﻣﯽ ﮐﻠﻮرادو‬ ‫اﺳﭙﺮﯾﻨﮕﺰ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪاي ﺑﺮاي ﻣﺴﺘﻨﺪي ﮐﻪ درﺑﺎرهي دﯾﻦ ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻢ اﻧﺠﺎم دادم‪ ،‬ﻓﻬﻤﯿﺪم ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﺪاﻓﻊ‬ ‫آرﻣﺎنﻫﺎي واﻻي اﺧﻼﻗﯽ ﻣﯽﺷﻤﺎرد‪.‬‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻢ ﮐﻪ ﺣﮑﻢ ﺳﻨﮕﺎر را ﺷﻨﯿﻊ و ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ دﻓﺎع ﺑﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﭘﺎﺳﺦ او ﻣﺎﯾﻪي ﺗﻌﺠﺒﻢ ﺷﺪ‪ .‬او ﺑﺎ‬ ‫ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﯽ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺧﻮد را ﺑﺎ اﺟﺮاي ﺳﻨﮕﺴﺎر‪ ،‬ﭘﺲ از ﻃﯽ ﻣﺮاﺣﻞ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﮐﺮد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن‬ ‫ﮐﺮدم ﮐﻪ ﭘﺎول ﻫﯿﻞ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻤﻠﺶ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻮرد ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺑﺮِي اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺪون ﻃﯽ ﻣﺮاﺣﻞ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮐﻮﺷﯿﺪه ﻋﺪاﻟﺖ‬ ‫را ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﻮد اﺟﺮا ﮐﻨﺪ و دﮐﺘﺮ را ﺑﮑﺸﺪ‪.‬‬ ‫دﻓﺎع ﺑﺮي از ﻋﻤﻞ دوﺳﺖ روﺣﺎﻧﯽاش ﻫﻤﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑﺎ ﯾﻮرﮔﻨﺰ ﻣﯽﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬او ﮔﻔﺖ‬ ‫ﻗﺘﻞ اﻧﺘﻘﺎم ﺟﻮﯾﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﻗﺘﻞ ﯾﮏ دﮐﺘﺮ ﺑﺎزﻧﺸﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻗﺘﻞ ﯾﮏ دﮐﺘﺮ ﻣﺸﻐﻮل ﮐﺎر ﻓﺮق دارد‪ .‬ﻗﺘﻞ ﯾﮏ دﮐﺘﺮ‬ ‫ﻣﺸﻐﻮل ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ او را از "ﮐﺸﺘﺎر ﻣﮑﺮر ﺑﭽﻪ ﻫﺎ" ﺑﺎز ﻣﯽدارد‪ .‬ﺑﻌﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﮔﺮﭼﻪ ﻫﯿﭻ ﺷﮑﯽ در‬ ‫ﺻﺪاﻗﺖ ﭘﺎول ﻫﯿﻞ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﻫﺮ ﮐﺲ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﻮد ﻋﺪاﻟﺖ را اﺟﺮا ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﻪ واﺳﻄﻪي‬ ‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺤﺪودﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ دﭼﺎر ﻫﺮج و ﻣﺮج وﺣﺸﺘﻨﺎﮐﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬آﯾﺎ ﺑﻬﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻪ ﺟﺎي اﻗﺪام ﻓﺮدي‪،‬‬ ‫ﺑﮑﻮﺷﯿﻢ ﻗﻮاﻧﯿﻦ را ﺑﻪ ﻃﻮر دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﯿﻢ؟ ﺑِﺮي ﭘﺎﺳﺦ داد‪» :‬ﺧﻮب‪ ،‬ﻣﺸﮑﻞ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻧﺪارﯾﻢ ﮐﻪ واﻗﻌﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺎ را آدمﻫﺎي ﺳﺒﮑﺴﺮ و ﻫﻮﺳﺮان وﺿﻊ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر‬ ‫ﮐﻪ در ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﻗﺎﻧﻮن ﺣﻖ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ دﯾﺪه اﯾﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺎﻧﻮن را ﻗﺎﺿﯽﻫﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ «.‬ﺑﻌﺪ ﺑﺤﺚ ﻣﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﻣﻨﺸﺎء ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﮐﺸﯿﺪ‪ .‬دﯾﺪﮔﺎه ﺑﺮِي در ﻗﺒﺎل اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﺷﺒﯿﻪ دﯾﺪﮔﺎه‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﺘﯿﺰهﺟﻮي ﺳﺎﮐﻦ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ از آب درآﻣﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ روﺷﻨﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻓﻘﻂ ﺗﺎﺑﻊ ﻗﺎﻧﻮن‬ ‫اﺳﻼم ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪي دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﮐﺸﻮر‪.‬‬ ‫ﭘﺎول ﻫﯿﻞ در ﺳﺎل ‪ ٢٠٠٣‬ﺑﻪ ﺟﺮم ﻗﺘﻞ دﮐﺘﺮ ﺑﺮﯾﺘﻮن و ﻣﺤﺎﻓﻈﺶ اﻋﺪام ﺷﺪ‪ .‬او ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد اﮔﺮ ﺑﺘﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺑﺎز ﻫﻢ اﯾﻦ ﮐﺎر را ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﺗﺎ اﻃﻔﺎل ﻧﺎزاده را ﻧﺠﺎت دﻫﺪ‪ .‬او ﮐﻪ ﺑﯽﺷﮏ ﻣﺮگ ﺧﻮد را در راه‬ ‫اﻫﺪاﻓﺶ ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬در ﯾﮏ ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺧﺒﺮي اﻇﻬﺎر ﮐﺮد‪» :‬ﻣﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪم دوﻟﺖ ﺑﺎ اﻋﺪام ﻣﻦ‪ ،‬ﻣﺮا ﺑﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﺷﻬﯿﺪ ﺑﺪل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ «.‬در ﺗﻈﺎﻫﺮات ﻋﻠﯿﻪ اﻋﺪام او‪ ،‬دﺳﺖ راﺳﺘﯽﻫﺎي ﺿﺪ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭙﯽﻫﺎي‬ ‫ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺣﮑﻢ اﻋﺪام ﻫﻤﺮاه ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﭙﯽﻫﺎ از ﺟِﺐ ﺑﻮش ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﮐﻪ "از ﺷﻬﺎدت ﭘﺎول‬ ‫ﻫﯿﻞ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﮐﻨﺪ‪ ".‬ﺷﺎﯾﺪ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎن اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ اﻋﺪام ﻫﯿﻞ ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺘﻞﻫﺎي ﺑﯿﺸﺘﺮي ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﺛﺮ‬ ‫آن دﻗﯿﻘﺎً ﺧﻼف اﺛﺮ ﺑﺎزدارﻧﺪه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺣﮑﻢ اﻋﺪام ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺧﻮد ﻫﯿﻞ در ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﻣﺪت‪ ،‬ﺗﺎ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ او را ﺑﻪ اﺗﺎق اﻋﺪام ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻟﺒﺨﻨﺪ ﻣﯽزد و ﻣﯽﮔﻔﺖ‪» :‬ﭘﺎداش ﻋﻈﯿﻤﯽ در ﺑﻬﺸﺖ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺮا‬ ‫ﻣﯽﮐﺸﺪ ‪...‬ﻣﻦ ﺑﻪ روﺷﻨﺎﯾﯽ ﻣﯽﭘﯿﻮﻧﺪم« و ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ دﯾﮕﺮان ﻫﻢ روش ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺑﺎر او را ﭘﯿﺶ‬


‫‪١٧٥‬‬

‫ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﭘﻠﯿﺲ ﮐﻪ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺣﻤﻼت اﻧﺘﻘﺎم آﻣﯿﺰ ﭘﺲ از "ﺷﻬﺎدت" ﭘﺎول ﻫﯿﻞ را ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬در زﻣﺎن‬ ‫اﻋﺪام او در ﺣﺎﻟﺖ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮد و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺮوﻧﺪه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺗﻬﺪﯾﺪآﻣﯿﺰ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻓﺸﻨﮓ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻞ اﯾﻦ ﻗﻀﺎﯾﺎي وﺣﺸﺘﻨﺎك از ﯾﮏ اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ ﺳﺎده ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ دﯾﻨﯽ‬ ‫ﺷﺎن ﻣﯽاﻧﺪﯾﺸﻨﺪ ﮐﻪ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﻫﻤﺎن ﻗﺘﻞ اﺳﺖ و ﺣﺎﺿﺮاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮاي دﻓﺎع از ﺟﻨﯿﻦ ﻫﺎ‪ ،‬ﮐﻪ "ﺑﭽﻪﻫﺎ‬ ‫"ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪﺷﺎن‪ ،‬دﺳﺖ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ .‬در ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ دﯾﻨﺪار و ﭼﻪ ﺑﯿﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﻤﯿﻦ‬ ‫ﺻﺪاﻗﺖ ﻣﺪاﻓﻊ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ زﯾﺮا از اﺧﻼﻗﯿﺎت ﻓﮑﺮﺷﺪهي ﭘﯿﺎﻣﺪﮔﺮا ﭘﯿﺮوي ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ دﺳﺘﻪ ﻫﻢ‬ ‫ﺧﻮد را اﯾﺪه آﻟﯿﺴﺖ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﺑﺮاي ﺑﯿﻤﺎران ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻠﯿﻨﯿﮏ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﺑﯿﻤﺎراﻧﯽ ﮐﻪ در ﻧﺒﻮد اﯾﻦ‬ ‫ﮐﻠﯿﻨﯿﮏﻫﺎ ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ در ﺑﯿﻐﻮﻟﻪﻫﺎ ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺳﺘﺎن ﻧﺎﺷﯽ دﮐﺘﺮﻫﺎي ﻗﻼﺑﯽ ﺑﺴﭙﺎرﻧﺪ و ﺗﻦ ﺑﻪ ﻋﻤﻞﻫﺎي‬ ‫ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮ دو دﺳﺘﻪ‪ ،‬ﻃﺮف دﯾﮕﺮ را ﻗﺎﺗﻞ ﯾﺎ ﻣﺪاﻓﻊ ﻗﺘﻞ ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ دو دﺳﺘﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي‬ ‫ﺧﻮدﺷﺎن ﮐﺎﻣﻼ ﺻﺎدق ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﺣﻘﻮق ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻫﻢ ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان زﯾﺴﺘﯽ را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎي ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺑﺮ روي‬ ‫ﺟﺎﻧﻮاران ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺪﻋﯽ دﻓﺎع از ارزشﻫﺎي واﻻي اﺧﻼﻗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺨﻨﮕﻮي ﯾﮏ ﮐﻠﯿﻨﯿﮏ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ ﭘﺎول ﻫﯿﻞ را ﯾﮏ دﯾﻮاﻧﻪي ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ‬ ‫اﻓﺮاد ﺧﻮد را دﯾﻮاﻧﻪﻫﺎي ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﯽ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد را آدمﻫﺎي ﺧﻮب و اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺠﺮي اﺣﮑﺎم ﺧﺪا ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﻣﻦ ﻫﻢ ﻓﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﭘﺎول دﯾﻮاﻧﻪ ﺑﻮد‪ .‬او ﻓﻘﻂ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ دﯾﻮاﻧﻪ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﺮز ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﻮد‪ .‬از دﯾﺪﮔﺎه اﻋﺘﻘﺎدي ﻫﯿﻞ‪ ،‬ﮐﺸﺘﻦ دﮐﺘﺮ‬ ‫ﺑﺮﯾﺘﻮن ﮐﺎﻣﻼ درﺳﺖ و اﺧﻼﻗﯽ ﺑﻮد‪ .‬اﺷﮑﺎل ﮐﺎر در ﺧﻮد اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻫﻢ ﺑﺎ ﻣﺎﯾﮑﻞ ﺑﺮِي‬ ‫ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﻣﯽﮐﺮدم‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮم اﺻﻼً دﯾﻮاﻧﻪ ﻧﯿﺎﻣﺪ‪ .‬راﺳﺘﺶ از او ﺧﻮﺷﻢ آﻣﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮم آدم ﺻﺎف و ﺻﺎدﻗﯽ‬ ‫آﻣﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ آراﻣﯽ و ﻓﮑﺮﺷﺪه ﺣﺮف ﻣﯽزﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ذﻫﻨﺶ ﺑﺎ اﻧﺒﻮﻫﯽ از ﻣﻬﻤﻼت دﯾﻨﯽ ﻣﺴﻤﻮم ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪.256‬‬

‫‪٢٥٦‬‬

‫در ﺳﺎل ‪ 1380‬در ﻣﺸﻬﺪ ﻓﺮدي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺳﻌﯿﺪ ﺣﻨﺎﯾﯽ دﺳﺘﮕﯿﺮ ﺷﺪ‪ .‬ﺟﺮم او ﻗﺘﻞ ‪ 16‬زن ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺮوﻧﺪه ﺳﻪ زن ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‬

‫ﺑﻪ ﺳﻮي دﯾﮕﺮي رﻓﺖ‪ .‬او ﺧﻮد را ﻓﺮدي دﯾﻨﺪار ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﭘﺎك ﮐﺮدن ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﺷﻬﺮ ﻣﻘﺪس ﻣﺸﻬﺪ از ﻟﻮث وﺟﻮد زﻧﺎن ﮔﻨﺎﻫﮑﺎر و‬ ‫روﺳﭙﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ و رﺳﺎﻧﻪ ﻫﺎي رﺳﻤﯽ ﮐﻤﺎﺑﯿﺶ ﻫﻤﺎن ﺑﺮﺧﻮردي را ﺑﺎ او ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ دو ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﺑﺎ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﺧﻮﺷﺮو در ﺗﻬﺮان‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﭼﺴﺒﺎﻧﺪن اﺗﻬﺎﻣﺎت ﺧﻮﺷﺮو ﯾﻌﻨﯽ دزدي و ﺗﺠﺎوز ﺑﻪ ﺣﻨﺎﯾﯽ ﻣﯿﺴﺮ ﻧﺸﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ آﻧﺰﻣﺎن اﯾﻦ ﺷﺎﯾﻌﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﻨﺎﯾﯽ از ﻣﺮاﺟﻊ ﻓﺘﻮا‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ وﻟﯽ روي آن ﺳﺮﭘﻮش ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﭘﯽ آن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﭘﺮوﻧﺪه دﯾﮕﺮي ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺷﮑﻞ در ﮐﺮﻣﺎن ﻣﻄﺮح ﺷﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٧٦‬‬

‫ﺟﻨﯿﻦ ﻫﺎ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﻨﯿﻦ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﭼﻪ ﻏﯿﺮاﻧﺴﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ ﮔﺎو ﯾﺎ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ ﺑﺎﻟﻎ در ﻣﻮﻗﻊ ﺳﻼﺧﯽ‬

‫رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﺳﻼﺧﯽﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﮐﻪ در آن ﮔﻠﻮي ﺣﯿﻮان ﻣﻄﺎﺑﻖ آداب ﺷﺮﯾﻌﺖ ﺑﺮﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.257‬‬

‫ﺳﻔﺴﻄﻪي ﺑﺰرگ ﺑﺘﻬﻮون‬ ‫در درﮔﯿﺮي ﻟﻔﻈﯽ ﺑﺤﺚ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻌﺪي ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺟﻨﯿﻦ اﻧﺴﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ درد ﺑﮑﺸﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ‪ .‬ﻧﮑﺘﻪي ﻣﻬﻢ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽﻫﺎي‬ ‫ﺑﺎﻟﻘﻮهي ﺟﻨﯿﻦ آدﻣﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻓﺮﺻﺖ را از او ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ در آﯾﻨﺪه ﺑﻪ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﮐﺎﻣﻞ‬ ‫ﺑﺪل ﺷﻮد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪي ﺑﺎرز اﯾﻦ اﻧﮕﺎره را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻧﮕﻮﯾﯿﻢ ﺑﺴﯿﺎر رﯾﺎﮐﺎراﻧﻪ اﺳﺖ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫آن را ﻧﺎﺷﯽ از ﺣﻤﺎﻗﺖ ﻣﺤﺾ ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪ .‬ﻣﻦ اﯾﻦ اﻧﮕﺎره را ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺤﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﻣﻐﺎﻟﻄﻪي‬

‫ﺑﺰرگ ﺑﺘﻬﻮون ﻣﯽﺧﻮاﻧﻢ‪ .‬ﭘﯿﺘﺮ و ژان ﻣﯿﺪاور‪ ،‬در ﮐﺘﺎب داﻧﺶ زﻧﺪﮔﯽ‬

‫‪258‬‬

‫رواﯾﺘﯽ از اﯾﻦ ﺑﺮﻫﺎن را ﻣﻄﺮح‬

‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد از ﻧﻮرﻣﺎن ﺳﻨﺖ ﺟﺎن اﺳﺘﻮاس ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪهي ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﯾﮑﯽ از‬ ‫ﺑﺰرﮔﺎن ﻏﯿﺮروﺣﺎﻧﯽ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮد اﺳﺘﻮاس اﯾﻦ رواﯾﺖ را از ﻣﻮرﯾﺲ ﺑﺎرﯾﻨﮓ اﻗﺘﺒﺎس ﮐﺮده ﮐﻪ‬ ‫ﯾﮏ ﮔﺮوﯾﺪه ﺑﻪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﺴﯿﺴﻢ و ﻫﻤﮑﺎر ﻧﺰدﯾﮏ ﺟﯽ ‪.‬ﮐﯽ ‪.‬ﭼﺴﺘﺮﺗﻮن و ﻫﯿﻼري ﺑﯿﻼك ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬او‬ ‫ﺑﺮﻫﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﮑﺎﻟﻤﻪي ﻓﺮﺿﯽ ﻣﯿﺎن دو دﮐﺘﺮ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻢ ﻧﻈﺮﺗﺎن را در ﻣﻮرد ﭘﺎﯾﺎن دادن ﺑﻪ ﺑﺎرداري ﯾﮏ زن ﺑﺪاﻧﻢ‪ .‬ﺷﻮﻫﺮ او ﺳﻔﻠﯿﺴﯽ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﺧﻮدش ﺳﻞ دارد‪ .‬از ﭼﻬﺎر ﺑﭽﻪاي ﮐﻪ زاﯾﯿﺪه‪ ،‬اوﻟﯽ ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ اﺳﺖ؛ دوﻣﯽ ﻣﺮده ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪه؛ ﺳﻮﻣﯽ ﮐﺮ و‬ ‫ﻻل اﺳﺖ؛ و ﭼﻬﺎرﻣﯽ ﻫﻢ ﺳﻞ دارد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ زن ﭼﻪ ﮐﺎر ﮐﻨﯿﻢ؟‬ ‫ اﮔﺮ ﻣﻦ ﺑﺎﺷﻢ ﺑﻪ ﺑﺎردارياش ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻣﯽدﻫﻢ‪.‬‬‫ ﭘﺲ اﮔﺮ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺘﻬﻮون را ﻣﯽﮐﺸﺘﯿﺪ!‬‫اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﭘﺮ از ﺳﺎﯾﺖﻫﺎي ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﻣﺪاﻓﻊ ﺣﯿﺎت اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﻣﻀﺤﮏ را ﺑﯽﺷﺮﻣﺎﻧﻪ ﺷﺎخ و‬ ‫ﺑﺮگ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻢ ﯾﮏ رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ‪ :‬اﮔﺮ ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ زﻧﯽ ﺑﺎردار اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺸﺖ ﺑﭽﻪ دارد‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﻪ‬ ‫‪٢٥٧‬‬

‫از ﮐﻮدﮐﯽ‪ ،‬زﺷﺖ ﺗﺮﯾﻦ ﺻﺤﻨﻪاي ﮐﻪ در اﻃﺮاﻓﻢ ﻣﯽدﯾﺪم را ﻫﻤﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﺮدن ﺣﯿﻮاﻧﺎت در ﻋﺰا و ﻋﺮوﺳﯽ ﻣﯽﯾﺎﻓﺘﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﻮرد ﻣﻨﺤﺼﺮ‬

‫ﺑﻪ اﺳﻼم ﻧﯿﺴﺖ و از دوران ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ اﯾﺮان و رم و ﯾﻮﻧﺎن وﺟﻮد داﺷﺘﻪ و ﺑﻪ ﯾﻬﻮدﯾﺖ و ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ و اﺳﻼم ارث رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺎﻟﺐ آﻧﮑﻪ ﺑﺎور ﺑﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ‬ ‫ﮐﺮدن‪ ،‬ﺣﺘﺎ ﻓﺮاﺗﺮ از ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﻮدن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺜﻼ وﻗﺘﯽ ﯾﮏ ﺧﻮدرو ﺧﺮﯾﺪم‪ ،‬ﭘﺪرم ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮوي و ﺑﺮاﯾﺶ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﮐﻨﯽ و ﺧﻮن آن‬

‫ﻣﻮﺟﻮد را ﺑﻪ ﺳﭙﺮ و ﭘﻼﮐﺶ ﺑﻤﺎﻟﯽ و ﺗﺎ ﭼﻨﺪ روز ﻫﻢ آﻧﺮا ﭘﺎك ﻧﮑﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﻼ از ﺗﻮ دور ﺷﻮد‪ .‬ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮐﺮد و ﯾﮏ روز ﻣﺘﻮﺟﻪ‬

‫ﺷﺪم ﮐﻪ ﭘﺪرم ﺑﻪ ﺟﺎي ﻣﻦ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﺗﺸﺮﯾﻔﺎت اﯾﻤﻦ ﺳﺎز را اﻧﺠﺎم داده اﺳﺖ‪ .‬ﺷﮕﻔﺘﺎ ﮐﻪ ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ ﺳﺎﻟﯿﺎن‪ ،‬اﺛﺮ آن ﺧﻮن ﻫﺮﮔﺰ از ﺳﭙﺮ ﺧﻮدروي ﻣﻦ‬ ‫ﭘﺎك ﻧﺸﺪه و ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﺮﺑﺎر ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﻣﯿﻨﮕﺮم ﻏﻤﮕﯿﻦ ﻣﯿﺸﻮم‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪The Life Science, Peter and Jean Medawar‬‬

‫‪٢٥٨‬‬


‫‪١٧٧‬‬

‫ﺗﺎﯾﺸﺎن ﮐﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬دوﺗﺎﯾﺸﺎن ﮐﻮر اﻧﺪ‪ ،‬و ﯾﮑﯽ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪهي ذﻫﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪي ﺑﭽﻪﻫﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﻋﻠﯿﻞ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ زن ﺳﻔﻠﯿﺲ دارد‪ .‬آﯾﺎ ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﭽﻪي ﻧُﻬﻢ را ﺳﻘﻂ ﮐﻨﺪ؟ اﮔﺮ ﭘﺎﺳﺦ ﺗﺎن ﻣﺜﺒﺖ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺣﮑﻢ ﻗﺘﻞ ﺑﺘﻬﻮون را ﺻﺎدر ﮐﺮدﻫﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ دﺳﺘﮑﺎري در اﻓﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬رﺗﺒﻪي زاﯾﺶ آﻫﻨﮓ ﺳﺎز ﺑﺰرگ را از ﻓﺮزﻧﺪ ﭘﻨﺠﻢ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﻬﻢ ﺗﻨﺰل‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﺗﻌﺪاد ﮐَﺮﻫﺎي ﺧﺎﻧﻮاده را ﺑﻪ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ و ﮐﻮرﻫﺎ را ﺑﻪ دو ﻧﻔﺮ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﻔﻠﯿﺲ را ﻫﻢ از ﭘﺪر‬ ‫ﺑﺘﻬﻮون ﺑﻪ ﻣﺎدر او ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﭼﻬﻞ و ﺳﻪ ﺳﺎﯾﺘﯽ ﮐﻪ در ﺟﺴﺘﺠﻮي رواﯾﺖﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﯾﻦ‬ ‫اﻓﺴﺎﻧﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ام‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻮرﯾﺲ ﺑﺎرﯾﻨﮓ ارﺟﺎع ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺮﺟﻊ ﺷﺎن ﭘﺮﻓﺴﻮري ﺑﻪ ﻧﺎم ال‪.‬آر ‪.‬آﮔﻨﯿﻮ از‬ ‫داﻧﺸﮑﺪهي ﭘﺰﺷﮑﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﯾﻮﺳﯽ الاي اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮاً ﭘﺲ از ﻃﺮح اﯾﻦ ﺑﻐﺮﻧﺞ‪ ،‬ﺑﻪ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎناش ﮔﻔﺘﻪ‬ ‫ﺗﺒﺮﯾﮏ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﻫﻤﯿﻦ اﻵن ﺑﺘﻬﻮون را ﮐﺸﺘﯿﺪ‪."259‬‬

‫اﻣﺎ اﯾﻦ ﺟﻨﺎب ال‪.‬آر‪.‬آﮔﻨﯿﻮ اﺻﻼً وﺟﻮد ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﺪارد – ﺟﺎﻟﺐ ﺑﻮد اﮔﺮ ﻣﯽداﻧﺴﺘﯿﻢ آﯾﺎ ﺧﻮد ﺑﺎرﯾﻨﮓ‬ ‫اﯾﻦ اﻓﺴﺎﻧﻪ را ﺟﻌﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﯿﺶ از او اﺧﺘﺮاع ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬ ‫در ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺟﻌﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎﻣﻼ دروغ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻘﯿﻘﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﻮدﯾﮏ ﻓﺎن‬ ‫ﺑﺘﻬﻮون ﻧﻪ ﺑﭽﻪي ﻧُﻬﻢ ﺧﺎﻧﻮادهاش ﺑﻮد و ﻧﻪ ﺑﭽﻪي ﭘﻨﺠﻢ‪ .‬او ﻓﺮزﻧﺪ ارﺷﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﮔﺮ دﻗﯿﻖﺗﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ‪،‬‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪ دوم ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﺮزﻧﺪ ﭘﯿﺶ از او ﻓﻮت ﺷﺪه ﺑﻮد ‪.‬ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ ﺧﺮدﺳﺎﻻن در آن زﻣﺎن ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻌﻤﻮل‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻓﻮت ﮐﺮده ﻫﻢ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺮ و ﻻل ﯾﺎ ﮐﻮر ﯾﺎ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪهي ذﻫﻨﯽ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﻫﯿﭻ‬ ‫ﺷﺎﻫﺪي ﻫﻢ در دﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﺑﺘﻬﻮون ﺳﻔﻠﯿﺴﯽ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎدر‬

‫او ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺮض ﺳﻞ ﻣﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎري در آن زﻣﺎن ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن ﺑﺴﯿﺎري ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ‪.260‬‬

‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬اﯾﻦ داﺳﺘﺎن‪ ،‬ﯾﮏ اﻓﺴﺎﻧﻪي ﻣﺪرن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﻋﻼﻗﻪي واﻓﺮي ﺑﻪ اﻧﺘﺸﺎر آن دارﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬دروغ ﺑﻮدن اﯾﻦ ﻗﻀﯿﻪ ﻫﻢ دﺧﻠﯽ ﺑﻪ اﺳﺘﺪﻻل ﭘﺸﺖ آن ﻧﺪارد‪ .‬ﺣﺘﯽ اﮔﺮ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﮐﺎذب‬ ‫ﻫﻢ ﻧﺒﻮد‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺴﯿﺎر ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﯿﺘﺮ و ژان ﻣﯿﺪاَور ﻧﯿﺎزي ﻧﺪاﺷﺘﻪاﻧﺪ ﺑﺮاي‬ ‫اﺷﺎره ﺑﻪ ﺳﻔﺴﻄﻪي اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﺤﺖ اﻓﺴﺎﻧﻪي ﺑﺘﻬﻮون ﺷﮏ ﮐﻨﻨﺪ‪» :‬اﺳﺘﺪﻻل اﯾﻦ ﺑﺮﻫﺎن ﻣﻀﺤﮏ ﺑﻪ‬ ‫ﻃﺮز ﺧﻔﻘﺎن آوري ﺳﻔﺴﻄﻪ آﻣﯿﺰ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﮔﺮ ﻧﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن ﺳﻞ داﺷﺘﻦ ﻣﺎدر و ﺳﻔﻠﯿﺴﯽ ﺑﻮدن ﭘﺪر ﺑﺎ‬

‫‪٢٥٩‬‬

‫داوﮐﯿﻨﺰ از وﺑﻼﮔﺴﺘﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﺧﺒﺮ ﻧﺪارد ﮐﻪ ﭘﺮ اﺳﺖ از ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻫﺎ و ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و وﺻﯿﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و زﻧﺪﮔﯽ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺟﻌﻠﯽ! از وﺻﯿﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﮐﻮروش‬

‫و دارﯾﻮش ﺑﺰرگ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻪ ﯾﺰدﮔﺮد و ﭘﺎﺳﺦ دﻧﺪان ﺷﮑﻦ ﯾﺰدﮔﺮد و از ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﺪﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﭼﺎرﻟﯽ ﭼﺎﭘﻠﯿﻦ ﺑﻪ دﺧﺘﺮش درﺑﺎره ﺣﻔﻆ ﺣﺠﺎب‬ ‫اﺳﻼﻣﯽ! ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٦٠‬ﮐﺴﯽ ﻣﯿﮕﻔﺖ‪ :‬ﺷﺎﻫﺰاده ﯾﻌﻘﻮب را ﮔﺮگ‪ ،‬ﺑﺎﻻي درﺧﺖ ﺧﻮرد! او را ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺷﺎﻫﺰاده ﻧﺒﻮد و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮزاده ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻘﻮب ﻧﺒﻮد و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎﻻي‬ ‫درﺧﺖ ﻧﺒﻮد و ﺗﻪ ﭼﺎه ﺑﻮد و ﺗﺎزه اﺻﻞ ﺧﺒﺮ ﻫﻢ درﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ و اﺻﻼ ﮔﺮگ او را ﻧﺨﻮرد! ر‪.‬ب‬


‫‪١٧٨‬‬

‫ﺗﻮﻟﺪ ﻧﺎﺑﻐﻪي ﺟﻬﺎن ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ راﺑﻄﻪاي ﻋﻠّﯽ وﺟﻮد دارد‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﻫﯿﭻ ﻓﺮﻗﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ زاده ﻧﺸﺪن‬ ‫ﺑﺘﻬﻮون ﺑﻪ ﺳﺒﺐ اﺟﺘﻨﺎب از ﻫﻤﺒﺴﺘﺮي ﺑﻮده‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ‪«.‬‬ ‫اﯾﻦ اﯾﺮاد ﻣﻮﺟﺰ ﻣﯿﺪاورﻫﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﯿﺎس داﺳﺘﺎنﻫﺎي ﺳﯿﺎه روﻟﺪ دال ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﮔﺮ در ﺳﺎل ‪ ١٨٨٨‬ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻣﺒﺎرﮐﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮ آدوﻟﻒ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﻫﻢ ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻧﻤﯽآﻣﺪ‬ ‫‪.‬ﻓﻬﻢ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ذره ﻫﻮش – ﯾﺎ ﺷﺎﯾﺪ رﻫﺎﯾﯽ از ﺑﺮﺧﯽ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت دﯾﻨﯽ – ﻻزم دارد‪ .‬از ﭼﻬﻞ و‬ ‫ﺳﻪ وب ﺳﺎﯾﺖ ﺣﺎﻣﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺟﺴﺘﺠﻮي ﮔﻮﮔﻠﯽ ﻣﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﯾﻦ اﻓﺴﺎﻧﻪي‬ ‫ﺑﺘﻬﻮون را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده اﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮑﯽ ﺷﺎن ﺑﻪ ﻏﯿﺮﻣﻨﻄﻘﯽ ﺑﻮدن اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل اﺷﺎره ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﺷﺎن‬ ‫ﮐﻪ در ﺿﻤﻦ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ در دام اﯾﻦ ﺳﻔﺴﻄﻪ اﻓﺘﺎدهاﻧﺪ و اﯾﻦ دروغ را ﺗﻤﺎم و ﮐﻤﺎل ﺑﺎور ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺘﯽ ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ ﺷﺎن ﻣﯿﺪاور را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺟﻊ ﺧﻮد ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﻣﺮدم ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺸﺘﺎق ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺳﻔﺴﻄﻪاي را ﮐﻪ ﺣﺎﻣﯽ اﯾﻤﺎن ﺷﺎن اﺳﺖ ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺪاَورﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ‬ ‫آن را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ زﯾﺮآﺑﺶ را ﺑﺰﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﯿﺪاورﻫﺎ ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺘﯿﺠﻪي ﻣﻨﻄﻘﯽ ﺑﺮﻫﺎن "اﻧﺴﺎن ﺑﺎﻟﻘﻮه" آن اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﺑﺎر ﮐﻪ ﻣﺎ از ﻫﻤﺒﺴﺘﺮي ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﯾﮏ اﻧﺴﺎن را از ﻋﻄﯿﻪي ﺣﯿﺎت ﻣﺤﺮوم ﮐﺮدهاﯾﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﻄﺎﺑﻖ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻖ ﺳﻔﯿﻬﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻫﺮ وﻗﺖ ﮐﺴﯽ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻫﻤﺒﺴﺘﺮي ﺑﺎ ﺷﺨﺺ ﺑﺎرور دﯾﮕﺮ را رد ﮐﻨﺪ‪ ،‬در واﻗﻊ‬ ‫ﯾﮏ ﮐﻮدك ﺑﺎﻟﻘﻮه را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﺪه اﺳﺖ! ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻖ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﺠﺎوز ﺟﻨﺴﯽ را ﻫﻢ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﮐﺸﺘﻦ ﯾﮏ ﺑﭽﻪي ﺑﺎﻟﻘﻮه ﮔﺮﻓﺖ و در ﺿﻤﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﺎرزارﮔﺮان "ﺣﺎﻣﯽ‬ ‫ﺣﯿﺎت" ﺣﺘﯽ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ زﻧﯽ را ﻫﻢ ﮐﻪ وﺣﺸﯿﺎﻧﻪ ﻣﻮرد ﺗﺠﺎوز ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﺠﺎز ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪.‬‬

‫‪261‬‬

‫ﺑﻪ روﺷﻨﯽ‬

‫ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺮﻫﺎن ﺑﺘﻬﻮون ﺑﺪﺟﻮري ﻣﻌﯿﻮب اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻼﻫﺖ ﺳﻮرآل آن‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ وﺟﻪ در آواز درﺧﺸﺎن‬

‫"ﻫﺮ اﺳﭙﺮﻣﯽ ﻣﻘﺪس اﺳﺖ" ﺳﺮودهي ﻣﺎﯾﮑﻞ ﭘﺎﻟﯿﻦ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه و ﺻﺪﻫﺎ ﮐﻮدك در ﻓﯿﻠﻢ ﻣﻮﻧﺘﯽ ﭘﯿﺘﻮن‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي‬

‫زﻧﺪﮔﯽ‪ ،262‬آن را ﻫﻤﺴﺮاﯾﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪) .‬ﻟﻄﻔﺎ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻓﯿﻠﻢ را ﻧﺪﯾﺪه اﯾﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎ ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ(‪.‬‬

‫ﺳﻔﺴﻄﻪي ﺑﺰرگ ﺑﺘﻬﻮون ﻧﻤﻮﻧﻪاي از آن ﻗﺴﻢ ﺑﯽﻣﻨﻄﻘﯽﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ دل ﺳﭙﺮدهي ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫دﯾﻨﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﺑﻪ ذﻫﻦﻣﺎن ﻣﻌﻘﻮل ﻣﯽرﺳﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٢٦١‬‬

‫در اﺳﭙﺎرت )ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن( ﻫﯿﭻ اﺧﻼق ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ﺑﻪ ﺟﺰ زادن ﻓﺮزﻧﺪان ﭘﺴﺮ ﺗﻨﺪرﺳﺖ ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ‪ ،‬وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬زﻧﺎن و دﺧﺘﺮان ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﻪ ﺳﻮي‬

‫ﻣﺮدان ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪ ﺳﭙﺎﻫﯽ ﻣﯽرﻓﺘﻨﺪ و آﻣﯿﺰش ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺟﻨﮕﺠﻮﯾﺎن آﯾﻨﺪه را ﺑﺰاﯾﻨﺪ‪ .‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺿﻌﯿﻒ و ﻧﺎﻗﺺ ﻫﻢ ﻋﻤﺪﺗﺎ در ﺑﺪو زاﯾﺶ ﮐﺸﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫در اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﺟﺰ در ﻣﺮام ﻣﺰدﮐﯽ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺴﯿﺎر ارج داﺷﺖ و رﺳﻮم زﺷﺖ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﻫﻢ رواج ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬وﻟﯽ از آﻧﺮو ﮐﻪ ﻫﺮ اﻧﺴﺎن زاده ﺷﺪه را‬

‫ﺑﺎﻟﻘﻮه ﯾﮏ ﻧﯿﺮوي ﺟﻨﮕﯽ در ﺳﭙﺎه اﻫﻮرا ﻣﺰدا ﺑﺮ ﺿﺪ اﻫﺮﯾﻤﻦ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺮﮔﺰﯾﻨﯽ و زادو وﻟﺪ ﺑﺴﯿﺎر ارج ﻧﻬﺎده و ﻣﺠﺮد ﻣﺎﻧﺪن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺳﺘﻤﻨﺎء‬ ‫را ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﺑﺮﻫﺎن ﻣﻄﺮح ﺷﺪه در ﺑﺎﻻ‪ ،‬ﮔﻨﺎه ﻣﯽﺷﻤﺮدﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪The Meaning of Life, Monty Python‬‬

‫‪٢٦٢‬‬


‫‪١٧٩‬‬

‫ﻫﺮاس آﻧﺎن از اﻣﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺪ ﺑﺎور ﺑﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ .‬ﺧﻠﻘﺖﮔﺮاﯾﺎن در اﺷﺘﺒﺎه ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در‬ ‫ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺑﺎ دﺧﯿﻞ ﮐﺮدن ﻣﻼﺣﻈﻪي اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰي اﺧﻼﻗﺎً ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮان واﻗﻌﯿﺖ ﺟﻬﺎن‬ ‫را واژﮔﻮﻧﻪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ "ﻣﯿﺎﻧﻪروي" در اﯾﻤﺎن‪ ،‬ﮐﻮﺗﻪﻓﮑﺮي‪ 263‬ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﯽآورد‬ ‫در ﺑﺤﺚ از ﻇﻠﻤﺎت ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﺷﺎره ﮐﺮدم ﮐﻪ درﻣﺎﻧﮕﺎهﻫﺎي ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ را‬ ‫ﺑﻪ آﺗﺶ ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ‪ ،‬و از ﻃﺎﻟﺒﺎن اﻓﻐﺎﻧﯽ ﻧﺎم ﺑﺮدم ﮐﻪ ﻗﺴﺎوتﻫﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه در ﻗﺒﺎل زﻧﺎن‪ ،‬ﻣﻔﺼﻞﺗﺮ و‬ ‫دردﻧﺎكﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﻫﻤﻪ را در اﯾﻨﺠﺎ ذﮐﺮ ﮐﻨﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ از "اﯾﺮان" ﺗﺤﺖ‬ ‫ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ آﯾﺖ اﷲﻫﺎ ﻧﺎم ﺑﺒﺮم و ﯾﺎ از ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﺗﺤﺖ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ آلﺳﻌﻮد‪ ،‬ﮐﻪ در آﻧﺠﺎ زﻧﺎن ﺣﻖ راﻧﻨﺪﮔﯽ‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺧﺎﻧﻪﺷﺎن را ﺑﺪون ﯾﮏ ﻫﻤﺮاه ﻣﺬﮐﺮ ﺗﺮك ﮐﻨﻨﺪ دﭼﺎر دردﺳﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ‬ ‫ﺳﻌﻮدي ﺳﺨﺎوﺗﻤﻨﺪاﻧﻪ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﻓﺮد ﻫﻤﺮاه زن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ ﮐﻮدك ﺧﺮدﺳﺎل ﻣﺬﮐﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬درﺑﺎرهي‬ ‫رﻓﺘﺎر ﺣﮑﺎم ﺳﻌﻮدي و دﯾﮕﺮ دﯾﻦ ﺳﺎﻻريﻫﺎي ﺟﻬﺎن اﻣﺮوز ﺑﺎ زﻧﺎن ﮐﺘﺎب روﺷﻨﮕﺮ ﯾﺎن ﮔﻮدوﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم‬

‫ﺑﻬﺎي ﺷﺮف‪ 264‬را ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ‪ .‬ﯾﻮﻫﺎن ﻫ‪‬ﺮي‪ ،‬ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺳﺘﻮنﻧﻮﯾﺴﺎن روزﻧﺎﻣﻪي اﯾﻨﺪﭘﻨﺪﻧﺖ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻟﻪاي‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﻋﻨﻮان آن ﮐﺎﻣﻼ ﮔﻮﯾﺎﺳﺖ‪" :‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ راه ﺷﮑﺴﺖ ﺟﻬﺎدﯾﻮن‪ ،‬ﻃﻐﯿﺎن زﻧﺎن اﺳﺖ"‪.‬‬

‫ﯾﺎ اﮔﺮ ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﺑﺎزﮔﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان از ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن رﭘﭽﺮ )ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺖ( ﻧﺎم ﺑﺮد ﮐﻪ ﻧﻔﻮذ ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪاي آﻣﺮﯾﮑﺎ دارﻧﺪ و ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﺳﺮاﺋﯿﻞ ﺣﻖ ﺧﺪادادهاي ﺑﺮ‬ ‫ﺳﺮاﺳﺮ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ دارد‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن از اﯾﻦ ﻫﻢ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽروﻧﺪ و واﻗﻌﺎ ﺧﻮاﻫﺎن ﺟﻨﮓ اﺗﻤﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺟﻨﮕﯽ را ﻫﻤﺎن "آرﻣﺎﮔﺪون" ﻧﺒﺮد آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎﻧﯽ ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻃﺒﻖ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻏﺮﯾﺐ اﻣﺎ ﺑﺴﯿﺎر راﯾﺞ‬

‫آﻧﺎن از ﮐﺘﺎب ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﯾﻮﺣﻨﺎ )ﺑﺨﺶ آﺧﺮ ﻋﻬﺪ ﺟﺪﯾﺪ(‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪي ﻇﻬﻮر دوﺑﺎرهي ﻣﺴﯿﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬در‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺎره‪ ،‬ﻣﻦ ﺳﺨﻨﯽ ﺑﻬﺘﺮ از ﻧﻘﻞ ﺳﺨﻦ ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﻣﻠﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻢ‪:‬‬ ‫»ﭘﺲ ﮔﺰاف ﻧﯿﺴﺖ اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﻬﺮ ﻧﯿﻮﯾﻮرك در ﻟﻬﯿﺐ آﺗﺶ ﺑﺴﻮزد‪ ،‬ﺑﺨﺶ‬ ‫ﭼﺸﻤﮕﯿﺮي از ﺟﻤﻌﯿﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻗﺎرچ ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ آﺗﺶ ﺳﻮزي‪ ،‬ﻃﻠﯿﻌﻪاي ﻧﻘﺮه ﻓﺎم ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ‬ ‫‪Fanaticism‬‬ ‫‪The Meaning of Life, Monty Python‬‬

‫‪٢٦٣‬‬ ‫‪٢٦٤‬‬


‫‪١٨٠‬‬

‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ آﻧﺎن در اﯾﻦ ﺻﻮرت‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ اﻣﺮ دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﺴﯿﺢ‪ ،‬در ﺣﺎل رخ دادن اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺸﻢ ﺑﺴﺘﻪ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻓﻬﻤﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﺑﺎورﻫﺎ ﭼﻨﺪان ﮐﻤﮑﯽ ﺑﻪ اﯾﺠﺎد آﯾﻨﺪهاي ﺑﺎﺛﺒﺎت – از ﺣﯿﺚ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬ ‫‪،‬اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ژﺋﻮﭘﻮﻟﺘﯿﮏ ‪ -‬ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﭼﻪ ﻣﯽﺷﻮد اﮔﺮ ﺑﺨﺶ ﭼﺸﻤﮕﯿﺮي از‬ ‫ﮐﺎرﮔﺰاران دوﻟﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﺟﻬﺎن ﻧﺰدﯾﮏ و ﺷﮑﻮﻫﻤﻨﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ را‬ ‫ﮐﻪ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ ﻧﯿﻤﯽ از ﺟﻤﻌﯿﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺘﻘﺎداﺗﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎدات ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺟﺰﻣﯿﺎت دﯾﻨﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﯾﮏ زﻧﮓ ﺧﻄﺮ اﺧﻼﻗﯽ و ﻓﮑﺮي ﺗﻠﻘﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺮدﻣﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﺷﺎن آﻧﻬﺎ‬ ‫را ﺧﺎرج از ﺣﻠﻘﻪي اﺗﻔﺎق ﻧﻈﺮ روﺷﻦ ﺑﯿﻨﺎﻧﻪي "روح زﻣﺎن اﺧﻼﻗﯽ" ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ دﺳﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪهاي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ وﺟﻪ ﺗﺎرﯾﮏ ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﯾﯽ دﯾﻨﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻢ؛ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎً اﻓﺮاط ﮔﺮا ﺧﻮاﻧﻨﺪه‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻧﮑﺘﻪي ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻣﻦ در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ دﯾﻦ ﻣﻼﯾﻢ و ﻣﯿﺎﻧﻪ رو ﻫﻢ ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫ﻣﺴﺎﻋﺪي ﺑﺮاي رﺷﺪ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﻓﺮاط ﮔﺮاﯾﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪«.‬‬

‫‪٢٦٥‬‬

‫در ژوﺋﯿﻪي ‪ ،٢٠٠۵‬ﺑﻤﺐﮔﺬاران اﻧﺘﺤﺎري ﻟﻨﺪن را ﻫﺪف ﻗﺮار دادﻧﺪ‪ :‬ﺳﻪ ﺑﻤﺐ در اﯾﺴﺘﮕﺎهﻫﺎي ﻣﺘﺮو و‬ ‫ﯾﮏ ﺑﻤﺐ در ﯾﮏ اﺗﻮﺑﻮس ﻣﻨﻔﺠﺮ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺣﻤﻠﻪي ﺳﺎل ‪ ٢٠٠١‬ﺑﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﻬﻠﮏ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎ آن ﻗﺪر ﻧﺎﻣﻨﺘﻈﺮ ﻫﻢ ﻧﺒﻮد‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﻧﯽ ﺑِﻠ‪‬ﺮ ﻣﺎ را واداﺷﺖ ﺗﺎ در ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺮاق ﻧﻮﭼﻪي آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪ ،‬ﻟﻨﺪن ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻄﺮي را ﺑﻪ ﺟﺎن ﺧﺮﯾﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل اﻧﻔﺠﺎرﻫﺎي ﻟﻨﺪن‪،‬‬ ‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ را در وﺣﺸﺖ ﻓﺮو ﺑﺮد‪ .‬روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﭘﺮ ﺷﺪﻧﺪ از اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ دردﻣﻨﺪاﻧﻪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻬﺎر ﻣﺮد‬ ‫ﺟﻮان ﺧﻮد را ﻣﻨﻔﺠﺮ ﮐﻨﻨﺪ و دهﻫﺎ ﺑﯿﮕﻨﺎه را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎم ﻣﺮگ ﺑﮑﺸﻨﺪ؟ اﯾﻦ ﭼﻬﺎر ﺷﻬﺮوﻧﺪ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪،‬‬ ‫ﮐﺮﯾﮑﺖ‪-‬دوﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻮش رﻓﺘﺎر ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬از ﻫﻤﺎن ﺟﻮاﻧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان از ﻣﺼﺎﺣﺒﺖ ﺷﺎن ﻟﺬت ﺑﺮد‪.‬‬ ‫ﭼﺮا اﯾﻦ ﺟﻮاﻧﺎن ﮐﺮﯾﮑﺖ‪-‬دوﺳﺖ دﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﺎر زدﻧﺪ؟ اﯾﻦ ﺑﻤﺐﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﻫﻤﺘﺎﯾﺎن‬

‫ﻓﻠﺴﻄﯿﻨﯽﺷﺎن‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﻤﺘﺎﯾﺎن ﮐﺎﻣﯿﮑﺎزهايﺷﺎن در ژاﭘﻦ‪ ،266‬ﯾﺎ ﻫﻤﺘﺎﯾﺎن آﻧﻬﺎ ﺳﺮﯾﻼﻧﮑﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑﺒﺮﻫﺎي ﺗﺎﻣﯿﻞ ﮐﻪ‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ از ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎي داﻏﺪﯾﺪهﺷﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد‪ ،‬ﯾﺎ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎﺷﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﺎﻧﻮادهي ﺷﻬﯿﺪ‬ ‫‪٢٦٥‬‬

‫ﺑﺎورﻫﺎي آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎﻧﯽ و ﻣﻨﺠﯽﮔﺮي ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﺸﯿﻊ ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ دو ﻣﻬﺪوﯾﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﮐﻠﯿﺪي در ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﺑﺎورﻫﺎ و ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ را ﺑﺎزي‬

‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﺗﺸﯿﻊ ﻫﻢ اﻧﺒﻮه رواﯾﺎت ﻫﺴﺖ ﮐﻪ در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن اوﺿﺎع ﺑﻬﻢ رﯾﺨﺘﻪ و در آﺷﻔﺘﻪ ﺗﺮﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﻣﻮﺟﻮد ﻗﺮار دارد و در آن ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻨﺠﯽ ﺑﺸﺮ )ﻣﻬﺪي ﺑﻪ ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﻣﺴﯿﺢ( ﻇﻬﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬از اﯾﻦ رو ﺑﺮﺧﯽ ﻓﺮﻗﻪ ﻫﺎي ﺷﯿﻌﯽ ﺑﺮﻗﺮاري ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺻﺎﻟﺢ ﮐﻪ آراﻣﺶ و اﻣﻨﯿﺖ و رﻓﺎه و‬ ‫آﺑﺎداﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ را ﺑﻪ ﺗﺎﺧﯿﺮاﻧﺪازﻧﺪه ﻇﻬﻮر ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ و ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﮐﺎري ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺑﺮاي ﻣﺎدﯾﺎت ﺟﻬﺎن ﮐﺮد‪ .‬و ﺣﺘﺎ ﺷﺎﯾﺪ اﮔﺮ‬ ‫اوﺿﺎع را ﻋﻤﺪا ﺑﻬﻢ ﺑﺮﯾﺰﯾﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻌﺠﯿﻞ در ﻓﺮج ﺷﻮﯾﻢ‪ .‬اﻧﺠﻤﻦ ﺣﺠﺘﯿﻪ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ ﻫﺎي ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻮد ﮐﻪ در دوران ﭘﻬﻠﻮي و ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﯽ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪٢٦٦‬‬

‫در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺎﻣﻮراﯾﯽ ژاﭘﻨﯽ‪ ،‬ﯾﮏ ﺳﺎﻣﻮراﯾﯽ اﯾﻦ ﺣﻖ را دارد ﮐﻪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎ اﻓﺘﺨﺎر و ﺳﺮﺑﻠﻨﺪي دﯾﮕﺮ ﺑﺮاﯾﺶ ﻣﯿﺴﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺧﻮدﮐﺸﯽ‬

‫ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن واژه ﮐﺎﻣﯿﮑﺎزه را در ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم ﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬آن ﻫﻨﮕﺎم ﮐﻪ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎي ژاﭘﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﻬﻤﺎت ﻻزم ﺑﺮاي ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﻧﺎوﻫﺎي ﺟﻨﮕﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ‬ ‫را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﮑﻞ اﻧﺘﺤﺎري ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﺎوﻫﺎ ﻣﯽﮐﻮﺑﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٨١‬‬

‫ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﺎدي ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﻣﺤﺎق رﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ‬ ‫ﻣﺮدان‪ ،‬ﺟﺴﻮراﻧﻪ زن ﺑﺎردارش را ﺑﯿﻮه ﮐﺮد و ﻃﻔﻠﺶ را ﯾﺘﯿﻢ ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﻋﻤﻞ اﯾﻦ ﭼﻬﺎر ﻣﺮد‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي‬ ‫ﺧﻮدﺷﺎن‪ ،‬ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎنﺷﺎن‪ ،‬و ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮاي ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻓﺎﺟﻌﻪﺑﺎر ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻨﻮز‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﺎ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي اﯾﻦ ﻋﻤﻞ دﺳﺖ و ﭘﻨﺠﻪ ﻧﺮم ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ آن ﻗﺪر ﻗﻮي‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﻓﺮاد ﻇﺎﻫﺮاً ﺳﺎﻟﻢ را دﭼﺎر ﭼﻨﯿﻦ دﯾﻮاﻧﮕﯽ ﺗﻤﺎم ﻋﯿﺎري ﮐﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎز ﺳﺨﻦ ﺻﺮﯾﺢ و‬ ‫داﻫﯿﺎﻧﻪي ﺳﺎم ﻫﺮﯾﺲ را ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ رﻫﺒﺮ اﻟﻘﺎﻋﺪه‪ ،‬اﺳﺎﻣﻪ ﺑﻦ ﻻدن ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا‬ ‫ﮐﺴﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺑﺎ ﺗﻤﺎم آدمﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در آن ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﻨﻔﺠﺮ ﮐﻨﺪ؟ اﮔﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻦ ﻻدن "ﺷﺮﯾﺮ" اﺳﺖ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬از ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻣﻬﻤﯽ ﺷﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﯽ‬ ‫ﮐﺮدهاﯾﻢ‪.‬‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ‪ ،‬روﺷﻦ اﺳﺖ – ﺧﻮد ﺑﻦ ﻻدن ﺑﻪ ﮐﺮات اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺎﺳﺦ‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﺜﻞ ﺑﻦ ﻻدن واﻗﻌﺎ ﺑﻪ ﺣﺮف ﻫﺎﯾﺸﺎن اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﻧﺺ‪ ‬ﻗﺮآن را ﺑﯽﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ‬ ‫ﺑﺎور دارﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﻧﻮزده ﻣﺮد ﺗﺤﺼﯿﻞﮐﺮده از ﻃﺒﻘﻪي ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺟﺎن ﺧﻮد را ﻓﺪا ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺟﺎن ﻫﺰاران‬ ‫ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ را ﺑﺴﺘﺎﻧﻨﺪ؟ ﭼﻮن آﻧﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﮐﺎر ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﻣﯽروﻧﺪ‪ .‬دﺷﻮار ﺑﺘﻮان رﻓﺘﺎر‬ ‫آدﻣﯽ را ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺴﺘﻪ رﻓﺘﻪ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ ﭼﺮا ﻣﺎ اﯾﻦ ﻗﺪر از ﭘﺬﯾﺮش اﯾﻦ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻃﻔﺮه ﻣﯽروﯾﻢ؟‬ ‫ﻣﻮرﯾﻞ ﮔﺮي‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎر ﻣﺤﺘﺮم‪ ،‬ﻫﺮاﻟﺪ ﮔﻼﺳﮑﻮ ﻣﻮرخ ‪ ٢۴‬ژوﺋﯿﻪي ‪٢٠٠۵‬ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻄﻠﺐ را در‬ ‫ﻣﻮرد ﺑﻤﺐ ﮔﺬاريﻫﺎي ﻟﻨﺪن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ﻫﻤﻪ در ﻣﻈﺎن اﺗﻬﺎم ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬از زوج ﺷﺮور ﺟﺮج دﺑﻠﯿﻮ ﺑﻮش و ﺗﻮﻧﯽ ﺑﻠﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﯽﺗﺤﺮﮐﯽ‬ ‫"ﺟﻮاﻣﻊ" ﻣﺴﻠﻤﺎن‪ .‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻗﺪر روﺷﻦ ﻧﺒﻮده ﮐﻪ اﺗﻬﺎم ﻓﻘﻂ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﻮﺟﻪ آن ﭼﯿﺰي ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﻣﻈﺎن اﺗﻬﺎم ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎ ﻋﻠﺖ ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ‪ ،‬ﻗﺴﺎوت‪ ،‬ﺧﺸﻮﻧﺖ‪ ،‬وﺣﺸﺖ و ﺟﻬﻞ‪ ،‬دﯾﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﻇﻬﺎر ﭼﻨﯿﻦ واﻗﻌﯿﺖ آﺷﮑﺎري ﻣﺴﺨﺮه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ آن را ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮد ﭼﺮا‬ ‫ﮐﻪ دوﻟﺖ و رﺳﺎﻧﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ از ﭘﺲ اﻟﻘﺎي اﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ ﺑﺮآﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﭼﯿﺰي درﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺧﻮدداري‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺟﺎي آن ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﻏﺮﺑﯽ ﻣﺎ از ذﮐﺮ واژهي ﻧﺒﺮد ﺑﺮ ﺿﺪ ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮدداري ﮐﺮده و ﻧﺒﺮد‬ ‫ﻋﻠﯿﻪ "ﺗﺮور" را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻧﮕﺎر ﮐﻪ ﺗﺮور ﺷﺒﺢ ﯾﺎ ﻗﻮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ از ﺧﻮد ذﻫﻦ و اراده دارد‪ .‬ﮔﺎﻫﯽ‬ ‫ﻫﻢ ﺗﺮورﯾﺴﺖﻫﺎ را ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ اﻧﮕﯿﺰه ﺷﺎن "ﺷﺮارت" ﻧﺎب اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﻧﮕﯿﺰاﻧﻨﺪهي ﺗﺮورﯾﺴﺖ ﻫﺎ‪،‬‬ ‫ﺷﺮارت ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﻗﺪر ﻫﻢ ﺗﺮورﯾﺴﺖﻫﺎ را ﻣﻨﺤﺮف ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪ ،‬ﺗﺮورﯾﺴﺖﻫﺎ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﭘﺰﺷﮑﺎن‬ ‫ﺳﻘﻂﺟﻨﯿﻦﮐﻨﻨﺪه را ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ‪ ،‬اﻧﮕﯿﺰه ﻫﺎﯾﯽ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ ﺣﻖ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺮ‬ ‫دﯾﻦﺷﺎن اﺳﺖ‪ .‬آﻧﻬﺎ رواﻧﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ؛ اﯾﺪه آﻟﯿﺴﺖ ﻫﺎﯾﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﺧﻮدﺷﺎن‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼ ﻋﻘﻼﻧﯽ‬


‫‪١٨٢‬‬

‫ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﺼﻮر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺧﯿﺮ ﻣﺸﻐﻮل اﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﺒﺐ ﮐﻪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎري‬ ‫دارﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺷﯿﻄﺎن در وﺟﻮدﺷﺎن ﻻﻧﻪ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﺒﺐ ﮐﻪ از ﮔﻬﻮاره ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎر آﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻄﻠﻘﺎً و ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا ﻣﺆﻣﻦ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺳﻢ ﻫﺮﯾﺲ از ﯾﮏ ﺑﻤﺐﮔﺬار اﻧﺤﺎري ﻧﺎﮐﺎم ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻪ ﯾﮏ ﺧﻮدروي ﭘﺮ از ﻣﻮاد ﻣﻨﻔﺠﺮه را ﺑﻪ اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽﻫﺎ ﺑﺰﻧﺪ ﭼﻮن‪» :‬ﻋﺎﺷﻖ ﺷﻬﺎدت ﺑﻮدم ‪...‬‬ ‫ﻧﻤﯽﺧﻮاﺳﺘﻢ از ﮐﺴﯽ اﻧﺘﻘﺎم ﺑﮕﯿﺮم‪ .‬ﻓﻘﻂ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺷﻬﯿﺪ ﺷﻮم‪ «.‬در ‪ ١٩‬ﻧﻮاﻣﺒﺮ ‪ ، ٢٠٠١‬ﻧﺼﺮا ﺣﺴﻦ از‬ ‫ﻧﯿﻮﯾﻮرﮐﺮ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪاي داﺷﺖ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺑﻤﺐﮔﺬار اﻧﺘﺤﺎري ﻧﺎﮐﺎم دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻠﺴﻄﯿﻨﯽ ﺟﻮان ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺖ‬ ‫ﺳﺎﻟﻪ و ﻣﺆدﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ "ﺳﯿﻦ" ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺨﺺ ﻣﺎﻧﻨﺪ رﻫﺒﺮان و ﻣﺒﻠﻐﺎن دﯾﻨﯽ ﻣﯿﺎﻧﻪ رو ﭼﻨﺎن ﺑﻠﯿﻎ‬ ‫و ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻓﺮﯾﺒﻨﺪﮔﯽ ﺑﻬﺸﺖ ﻣﯽﭘﺮدازد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮم ﻣﯽارزد ﺑﺨﺸﯽ از آن را در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻘﻞ‬ ‫ﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬ ‫ﻧﺼﺮا ﺣﺴﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ از او ﭘﺮﺳﯿﺪم‪" :‬ﺟﺎذﺑﻪي ﺷﻬﺎدت در ﭼﯿﺴﺖ؟"‬ ‫ﺳﯿﻦ ﮔﻔﺖ‪" :‬ﻗﺪرت روح ﻣﺎ را ﺑﻪ ﻋﺮش ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻗﺪرت اﻣﻮر ﻣﺎدي ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺣﻀﯿﺾ ﻣﯽﮐﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻃﺎﻟﺐ ﺷﻬﺎدت ﺷﺪ‪ ،‬از ﺟﺎذﺑﻪﻫﺎي ﻣﺎدي رﻫﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻃﺮاح ﻋﻤﻠﯿﺎت ﻣﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻋﻤﻠﯿﺎت‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد ﭼﯽ؟ ﺑﻪ او ﺟﻮاب دادﯾﻢ‪" :‬در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬اﻧﺸﺎءاﷲ ﻣﺎ ﺑﺎ رﺳﻮل اﷲ و اﺻﺤﺎﺑﺶ ﻣﺤﺸﻮر‬ ‫ﻣﯿﺸﻮﯾﻢ‪".‬‬ ‫ﻣﺎ ﺑﺪون ذرهاي ﺗﺮدﯾﺪ در اﺣﺴﺎس دﺧﻮل ﺑﻪ ﻋﺮش اﻋﻠﯽ ﻏﻮﻃﻪ ﻣﯽﺧﻮردﯾﻢ‪ .‬در ﺣﻀﻮر اﷲ ﺑﻪ ﻗﺮآن‬ ‫ﻗﺴﻢ ﺧﻮرده ﺑﻮدﯾﻢ ﮐﻪ ﮐﺎر را ﺗﻤﺎم ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﻬﺎد ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺑﯿﺖ اﻟﺮﺿﻮان ﯾﺎ ﻫﻤﺎن ﺑﺎغ ﺑﻬﺸﺖ واﺻﻞ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺨﺘﺺ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ و ﺷﻬﺪاﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽداﻧﻢ راهﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺟﻬﺎد ﻫﺴﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﯾﮑﯽ‬ ‫ﺷﯿﺮﯾﻦ اﺳﺖ – ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺗﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻋﻤﻠﯿﺎت اﺳﺘﺸﻬﺎدي ﻓﯽﺳﺒﯿﻞاﷲ اﻧﺠﺎم ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺪر ﻧﯿﺶ ﭘﺸﻪاي‬ ‫درد ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﯿﻦ وﯾﺪﯾﻮﯾﯽ را ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻧﻬﺎﯾﯽ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻓﯿﻠﻢ‬ ‫ﺑﺮﻓﮑﯽ‪ ،‬او و دو ﻣﺮد دﯾﮕﺮ را ﻣﯽدﯾﺪم ﮐﻪ در ﺣﺎل اﻧﺠﺎم ﮔﻔﺘﮕﻮﯾﯽ آﺋﯿﻨﯽ درﺑﺎرهي ﺷﮑﻮه ﺷﻬﺎدت‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪...‬‬ ‫ﺑﻌﺪ ﻣﺮدان ﺟﻮان و ﻃﺮاح ﻋﻤﻠﯿﺎت زاﻧﻮ زدﻧﺪ و دﺳﺖ راﺳﺖ ﺷﺎن را روي ﻗﺮآن ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻃﺮاح‬ ‫ﻋﻤﻠﯿﺎت ﮔﻔﺖ‪:‬‬


‫‪١٨٣‬‬

‫"آﻣﺎدهاﯾﺪ؟ ﺷﻤﺎ ﻓﺮدا در ﺑﻬﺸﺖ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺑﻮد"‪.‬‬

‫‪267‬‬

‫اﮔﺮ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺟﺎي" ﺳﯿﻦ" ﺑﻮدم‪ ،‬وﺳﻮﺳﻪ ﻣﯽﺷﺪم از ﻃﺮاح ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺑﭙﺮﺳﻢ »ﺧﺐ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت‪ ،‬ﭼﺮا‬ ‫ﺧﻮدﺗﺎن ﺑﻪ ﺟﺎي ﺣﺮف زدن ﻋﻤﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﺪ؟ ﭼﺮا ﺧﻮد ﺷﻤﺎ اﯾﻦ ﻋﻤﻠﯿﺎت اﻧﺘﺤﺎري را اﻧﺠﺎم ﻧﻤﯽدﻫﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻓﯿﺾ ﻋﻈﻤﺎ ﻧﺎﺋﻞ ﺷﻮﯾﺪ؟« اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﻓﻬﻤﺶ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻣﺸﮑﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﮑﺮار ﻣﯽﮐﻨﻢ ﭼﻮن اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ داراي‬ ‫ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻓﺮاد ﺑﺎور ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﭼﻮن ﺑﻬﺸﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎور ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻟُﺐ ﮐﻼم‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮد دﯾﻦ را ﺳﺮزﻧﺶ ﮐﻨﯿﻢ ﻧﻪ اﻓﺮاطﮔﺮاﯾﯽ دﯾﻨﯽ را – ﭼﻨﺎن ﮐﻪ اﻧﮕﺎر اﻓﺮاطﮔﺮاﯾﯽ‬ ‫ﯾﮏ اﻧﺤﺮاف ﺧﻄﺮﻧﺎك از دﯾﻦ واﻗﻌﯽ و ﺳﻠﯿﻢ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪268‬‬

‫وﻟﺘﺮ ﻣﺪتﻫﺎ ﻗﺒﻞ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را درﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪:‬‬

‫»ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﻗﺒﻮل ﻣﻬﻤﻼت وادارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ارﺗﮑﺎب ﺟﻨﺎﯾﺖ ﻫﻢ وادارﻧﺪ«‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر ﺑﺮﺗﺮاﻧﺪ راﺳﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﺧﯿﻠﯽﻫﺎ ﭘﯿﺶ از ﻓﮑﺮ ﮐﺮدن ﻣﯽﻣﯿﺮﻧﺪ‪ .‬از ﺑﯽﻓﮑﺮي ﻣﯽﻣﯿﺮﻧﺪ«‬ ‫اﮔﺮ اﯾﻦ اﺻﻞ را ﻗﺒﻮل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﯾﻢ‪ ،‬ﭼﻮن اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫دﺷﻮار ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ از اﺣﺘﺮام ﺑﻪ اﯾﻤﺎن اﺳﺎﻣﻪ ﺑﻦ ﻻدن و ﺑﻤﺐ ﮔﺬاران اﻧﺘﺤﺎري ﺧﻮدداري ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬آﻟﺘﺮﻧﺎﺗﯿﻮ ﺑﺪﯾﻬﯽ‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮕﺮش آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻞ اﺣﺘﺮام ﻧﻬﺎدن ﺑﯽﭼﻮن ﭼﺮا ﺑﻪ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ را ﮐﻨﺎر ﺑﮕﺬارﯾﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮑﯽ از‬ ‫دﻻﯾﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻫﺮ ﭼﻪ در ﺗﻮان دارم ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮔﯿﺮم ﺗﺎ ﻣﺮدم را از ﺧﻄﺮ ﺧﻮد دﯾﻦ آﮔﺎه ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﻧﻪ‬ ‫ﻓﻘﻂ از ﺧﻄﺮ دﯾﻦ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح "اﻓﺮاﻃﯽ"‪ .‬آﻣﻮزهﻫﺎي دﯾﻦ "ﻣﯿﺎﻧﻪرو" ﻧﯿﺰ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ ﺧﻮدي ﺧﻮد اﻓﺮاﻃﯽ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ دﻋﻮت ﺻﺮﯾﺤﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻓﺮاطﮔﺮاﯾﯽ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ وﺿﻊ ﻣﺨﺘﺺ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻋﺸﻖ ﻣﯿﻬﻦﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ ﯾﺎ ﻗﻮمﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺑﻪ رواﯾﺖﻫﺎي دﯾﮕﺮي از اﻓﺮاط ﮔﺮاﯾﯽ ﺑﯿﻨﺠﺎﻣﺪ‪ .‬ﻣﮕﺮ ﻧﻪ؟ ﺑﻠﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺎﻣﯿﮑﺎزهﻫﺎي ژاﭘﻨﯽ و‬ ‫‪٢٦٧‬‬

‫اﯾﻦ زﺑﺎﻧﺰد ﮐﻪ "از ﻫﺮﺳﻮ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮد ﺑﻪ ﺳﻮد اﺳﻼم اﺳﺖ" و اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻪ ﺑﮑﺸﯿﺪ و ﭼﻪ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮﯾﺪ‪ ،‬ﭘﯿﺮوزي از آن ﺷﻤﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎ از ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ‬

‫ﻗﺮآن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎور ژرف ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﯾﯽ ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﯿﺰ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺪﯾﻨﻪ داد و ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﯿﺮوي ﮐﻤﺘﺮي داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬در ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫ﺟﻨﮕﻬﺎ ﺑﺮ ﺿﺪ اﻋﺮاب ﻣﺸﺮك ﭘﯿﺮوز ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در اداﻣﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮل ﺟﺎدوﯾﯽ ﺷﻬﺎدت ﻃﻠﺒﯽ درﺑﺮاﺑﺮ دو اﺑﺮﻗﺪرت آﻧﺰﻣﺎن ﯾﻌﻨﯽ اﯾﺮان ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ و ﺑﯿﺰاﻧﺲ‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺟﻮاب داد‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ رواﯾﺎت ﺗﺎرﯾﺨﯽ درﺑﺎره ﺟﻨﮕﻬﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‪ ،‬ﻣﺜﻼ ﺟﻨﮓ ﻗﺎدﺳﯿﻪ ﺑﺎ اﯾﺮان ﺑﻨﮕﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎﯾﯽ از ﺣﺮﮐﺖ ﻫﺎي اﻧﺘﺤﺎري را‬ ‫ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬دﻟﯿﻞ ﭘﯿﺮوز ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در آن ﺟﻨﮕﻬﺎ ﻣﻌﺠﺰه ﯾﺎ ﻣﺸﯿﺖ اﻻﻫﯽ ﻧﺒﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ اﻋﺮاب ﻣﺸﺮك و ﺣﺘﺎ دﯾﻨﺪاراﻧﯽ ﭼﻮن زرﺗﺸﺘﯿﺎن و ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن‬ ‫و ﯾﻬﻮدﯾﺎن در ﻫﻨﮕﺎم ﺟﻨﮓ ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﻣﯿﺠﻨﮕﯿﺪﻧﺪ ﻧﻪ ﺑﺮاي ﻣﺮدن و ﺑﺪﯾﻬﯿﺴﺖ ﮐﻪ آن ﺳﭙﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺷﻬﺎدت ﻣﯿﺠﻨﮕﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻣﯿﺎبﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺪه‬ ‫ﻫﺎي ﺑﻌﺪي‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آن ﺧﻠﻮص و اﯾﻤﺎن ﻋﻤﯿﻖ و ﺳﺎدﮔﯽ را از دﺳﺖ داده و ﺑﻪ ﻣﺮدﻣﺎﻧﯽ ﻣﺘﻤﺪن و دﻧﯿﺎدوﺳﺖ ﻫﻤﭽﻮن دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﺟﻬﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫و از اﯾﻦ رو آن ﻓﺘﻮﺣﺎت دﯾﮕﺮ ﺗﮑﺮار ﻧﺸﺪ‪ .‬ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ دﯾﻮاﻧﻪ درﮔﯿﺮ ﺷﻮﯾﺪ‪ .‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺎ از درﮔﯿﺮي ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﺎ ﯾﮏ دﯾﻮاﻧﻪ )ﺣﺘﺎ اﮔﺮ ﮔﻤﺎن‬

‫ﺑﺮﯾﻢ ﺗﻮان ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﺶ از اوﺳﺖ( ﭘﺮﻫﯿﺰ ﻣﯿﮑﻨﯿﻢ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ در ﯾﮏ درﮔﯿﺮي‪ ،‬رﻓﺘﺎري ﮐﻪ از ﯾﮏ دﯾﻮاﻧﻪ ﺳﺮ ﻣﯿﺰﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ از ﻋﺎﻗﻼن دﯾﺪه ﻧﻤﯿﺸﻮد‪ .‬در‬ ‫ﺗﯿﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻬﺎ ﻫﻢ ﻫﻤﯿﺸﻪ دﯾﻮاﻧﻪ ﻫﺎ را ﺑﺴﯿﺎر ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪ ﻓﺮض ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ و ﺑﺮاي ﮐﻨﺘﺮل ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎر رواﻧﯽ از ﭼﻨﺪ ﭘﺮﺳﺘﺎر ﻗﻮي ﻫﯿﮑﻞ ﺑﻬﺮه ﻣﯿﮕﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪ ٢٦٨‬اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﻧﺎﺑﺠﺎ در ﺷﻌﺮي ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﮑﻞ آﻣﺪه‪ :‬اﺳﻼم ﺑﻪ ذات ﺧﻮد ﻧﺪارد ﻋﯿﺒﯽ – ﻫﺮ ﻋﯿﺐ ﮐﻪ ﻫﺴﺖ ز ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺷﻌﺮ را‬ ‫اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﯿﻢ‪ :‬اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ذات ﺧﻮد ﻧﺪارد ﻋﯿﺒﯽ – ﻫﺮ ﻋﯿﺐ ﮐﻪ ﻫﺴﺖ ز اﻧﺪﯾﺸﻪي اوﺳﺖ‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٨٤‬‬

‫ﺑﺒﺮﻫﺎي ﺗﺎﻣﯿﻞ ﺳﺮﯾﻼﻧﮑﺎﯾﯽ‪ .‬اﻣﺎ ﺗﻮان ﺑﺎﻟﻘﻮهي اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ در ﺧﻔﻪ ﮐﺮدن ﺻﺪاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪي ﻋﻘﻼﻧﯽ ﭼﻨﺎن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻮي ﺳﺒﻘﺖ را از ﻫﻤﻪي اﺳﺒﺎب دﯾﮕﺮ اﻓﺮاط ﮔﺮاﯾﯽ رﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎﻧﻢ‪ ،‬ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﻗﺪرت‬ ‫ﻣﻬﯿﺐ دﯾﻦ ﻧﺎﺷﯽ از اﯾﻦ وﻋﺪهي ﻓﺮﯾﺒﻨﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮگ ﭘﺎﯾﺎن ﮐﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺷﻬﺪا‬ ‫ﻣﻬﯿﺎ ﺷﺪه ﺗﻸﻟﻮ ﺧﯿﺮه ﮐﻨﻨﺪهاي دارد‪ .‬ﺑﺨﺶ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﻧﺎﺷﯽ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن دﯾﻦ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﺷﺖ ﺧﻮد‬ ‫ﭘﺮﺳﺸﮕﺮي را ﻣﻨﮑﻮب ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ ﻫﻢ درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﻼم ﺑﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺮاي ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﺑﻪ آن اﯾﻤﺎن دارﯾﺪ دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك ﺑﯿﺎورﯾﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ اﻋﻼم ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻓﻼن ﭼﯿﺰ اﯾﻤﺎن دارد ﺑﻘﯿﻪي ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﻤﮑﯿﺶ او ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻪ دﯾﻦ دﯾﮕﺮي و ﭼﻪ ﺑﯽدﯾﻦ‪،‬‬ ‫ﻣﻄﺎﺑﻖ ﯾﮏ ﺳﻨﺖ ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﯽﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﻪ ﻓﻼن ﭼﯿﺰ "اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﻧﺪ"‪ .‬اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﯾﺪ ﺗﺎ روزي‬ ‫ﮐﻪ آن اﯾﻤﺎن ﺧﻮد را در ﻫﯿﺒﺖ ﮐﺸﺘﺎر ﻣﻬﯿﺒﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ وﯾﺮان ﮐﺮدن ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﺑﻤﺐ‬

‫ﮔﺬاريﻫﺎي ﻟﻨﺪن و ﻣﺎدرﯾﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ‪ 269 .‬ﺑﻌﺪش ﯾﮏ ﻣﻌﺮﮐﻪي ﺳﻠﺐ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻣﯽﺷﻮد و "رﻫﺒﺮان‬ ‫ﺟﻤﺎﻋﺎت" )راﺳﺘﯽ ﭼﻪ ﮐﺴﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ رﻫﺒﺮي ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه؟( ﺻﻒ ﻣﯽﮐﺸﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫اﻓﺮاطﮐﺎري اﻧﺤﺮاف از دﯾﻦ "راﺳﺘﯿﻦ" اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﺷﺖ ﺧﻮد ﻓﺎﻗﺪ‬ ‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻋﯿﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﯿﭻ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺸﺨﺼﯽ ﺑﺮاي ﺗﺸﺨﯿﺺ اﻧﺤﺮاف ﻧﺪارد ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﮔﻔﺖ اﻧﺤﺮاﻓﯽ در دﯾﻦ رخ داده؟‬

‫ده ﺳﺎل ﭘﯿﺶ‪ ،‬اﺑﻦور‪‬اق در ﮐﺘﺎب ﺷﯿﻮاي ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺎم ﭼﺮا ﻣﺴﻤﺎن ﻧﯿﺴﺘﻢ‪ 270‬ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﻪ را از ﻣﻨﻈﺮ ﯾﮏ‬

‫داﻧﺸﻤﻨﺪ آﮔﺎه ﺑﺮ اﺳﻼم ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﻋﻨﻮان ﻓﺮﻋﯽ ﮐﺘﺎب او ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﺳﻄﻮرهي اﺳﻼم ﻣﯿﺎﻧﻪرو‬

‫‪271‬‬

‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺎم ﻣﻘﺎﻟﻪاي اﺳﺖ از ﭘﺎﺗﺮﯾﮏ ﺳﻮﮐﺪﯾﻮ‪ ،‬ﻣﺪﯾﺮ ﻣﺆﺳﺴﻪي ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﺳﻼﻣﯽ و ﻣﺴﯿﺤﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در‬ ‫ﻣﺠﻠﻪي اﺳﭙﮑﺘﺎﺗﻮر ﻣﻮرخ ‪ ٣٠‬ژوﺋﯿﻪ ‪ ٢٠٠۵‬ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎﮐﻨﻮن اﻏﻠﺐ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺟﻬﺎن اﻣﺮوز ﺑﺪون‬ ‫ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺧﺸﻮﻧﺖ زﻧﺪﮔﯽﺷﺎن را ﮔﺬراﻧﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻗﺮآن ﺑﻪ ﮐﺸﮑﻮﻟﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ در آن ﯾﺎﻓﺖ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﺻﻠﺢ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﺪ‪ ،‬آﯾﺎت ﺻﻠﺢآﻣﯿﺰ ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻫﻢ ﺟﻨﮓ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﺪ آﯾﺎت ﺣﺮب‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﯿﺪ‪.‬‬

‫‪ ٢٦٩‬ﺣﻮادث ﺗﻠﺦ ﺑﻤﺐﮔﺬاري در ﻟﻨﺪن و ﻣﺎدرﯾﺪ از ﺳﻮي ﺷﻬﺎدت ﻃﻠﺒﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن‪ ،‬ﺧﺎﻟﯽ از ﻓﺎﯾﺪه ﻫﻢ ﻧﺒﻮد‪ .‬زﺷﺘﯽ اﯾﻦ وﺣﺸﯽﮔﺮي و ﺷﺪت ﻣﺤﮑﻮﻣﯿﺖ آن‬

‫ﺑﻪ اﻧﺪازهاي ﺑﻮد ﮐﻪ ارﺗﺶ ﺟﻤﻬﻮري ﺧﻮاه اﯾﺮﻟﻨﺪ ‪ IRA‬در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﺪاﯾﯽ ﻃﻠﺒﺎن ﺑﺎﺳﮏ ‪ ETA‬ﭘﺲ از دﻫﻪ ﻫﺎ ﺧﺸﻮﻧﺖ‪ ،‬رﺳﻤﺎ اﻋﻼم ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫دﺳﺖ از ﻣﺒﺎرزه ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﺑﺮداﺷﺘﻪ و آرﻣﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﺴﺎﻟﻤﺖآﻣﯿﺰ دﻧﺒﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬

‫‪Why I Am Not a Muslim, Ibn Warraq‬‬ ‫‪The Myth of Moderate Islam, Patrick Sookhdeo‬‬

‫‪٢٧٠‬‬ ‫‪٢٧١‬‬


‫‪١٨٥‬‬

‫ﺳﻮﮐﺪﯾﻮ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺷﺮح ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻠﻤﺎي اﺳﻼم‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﺗﻨﺎﻗﺾﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎري‬ ‫ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﺻﻞ ﻧﺎﺳﺦ و ﻣﻨﺴﻮخ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ آن آﯾﺎت ﺟﺪﯾﺪﺗﺮ ﻗﺮآن‬ ‫آﯾﺎت ﭘﯿﺸﯿﻦ را ﻧﺴﺦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ‪ ،‬اﻏﻠﺐ آﯾﺎت ﺻﻠﺢ ﺟﻮﯾﺎﻧﻪي ﻗﺮآن از ﻗﺪﯾﻤﯽﺗﺮﯾﻦ آﯾﺎت ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دورهي اﻋﻼم ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي ﻣﺤﻤﺪ در ﻣﮑﻪ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﻫﺠﺮت او ﺑﻪ ﻣﺪﯾﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ آﯾﺎت‬ ‫ﺟﻨﮕﺠﻮﯾﺎﻧﻪ ﻓﺰوﻧﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ورد "اﺳﻼم دﯾﻦ ﺻﻠﺢ اﺳﺖ" ﻗﺮﯾﺐ ‪ ١۴٠٠‬ﺳﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺴﻮخ ﺷﺪه‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ در ﺳﯿﺰده ﺳﺎل ﻧﺨﺴﺖ‪،‬‬ ‫اﺳﻼم دﯾﻦ ﺻﻠﺢ ﺑﻮد‪ .‬و واﻗﻌﺎ ﻫﻢ دﯾﻦ ﺻﻠﺢ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪272‬‬

‫در ﻧﻈﺮ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ رادﯾﮑﺎل اﻣﺮوزي – درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬

‫ﻓﻘﻬﺎي ﻗﺮون وﺳﻄﺎﯾﯽﺷﺎن ﮐﻪ اﺳﻼم ﮐﻼﺳﯿﮏ را ﺑﻨﺎ ﮐﺮدﻧﺪ – درﺳﺖﺗﺮ اﺳﺖ اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ "اﺳﻼم دﯾﻦ‬

‫ﺟﻨﮓ اﺳﺖ"‪ 273.‬ﯾﮑﯽ از رادﯾﮑﺎلﺗﺮﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎي ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﻧﺎم اﻟﻐﺮﺑﺎء‪ ،‬ﭘﺲ از دو ﺑﻤﺐ ﮔﺬاري‬

‫ﻟﻨﺪن اﻋﻼم ﮐﺮد‪" :‬ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻨﮑﺮ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺗﺮور ﺟﺰﺋﯽ از اﺳﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻣﺮدان‬ ‫ﺟﻮاﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﻤﻼت اﻧﺘﺤﺎري زدﻧﺪ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻧﺸﯿﻨﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺗﻌﺒﯿﺮي‬ ‫ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف و اﻓﺮاﻃﯽ ﭘﯿﺮوي ﮐﺮده اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﻗﻠﺐ ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ و از ﺗﻌﺒﯿﺮ رﺳﻤﯽ اﺳﻼم‬ ‫ﭘﯿﺮوي ﮐﺮدﻧﺪ؟«‬ ‫ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻋﺎمﺗﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﻣﻬﻠﮏ اﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﻮدي ﺧﻮد ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻤﺎن دﻗﯿﻘﺎً ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺷﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻫﯿﭻ ﺗﻮﺟﯿﻬﯽ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ و زﯾﺮ ﺑﺎر ﻫﯿﭻ اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ ﻧﻤﯽرود‪ .‬ﺣﻘﻨﻪي اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﻪ ﮐﻮدﮐﺎن ﮐﻪ اﯾﻤﺎن ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا ﻓﻀﯿﻠﺖ‬ ‫ﻋﻈﻤﺎﯾﯽ اﺳﺖ –ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآﯾﻨﺪ – ﺳﻼح ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻣﺮﮔﺒﺎري ﺑﻪ‬

‫ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﺗﺎ در ﺟﻬﺎدﻫﺎ ﯾﺎ ﺟﻨﮓﻫﺎي ﺻﻠﯿﺒﯽ آﺗﯽ‪ 274‬ﺑﻪ ﮐﺎرش ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺆﻣﻨﺎن راﺳﺘﯿﻦ ﮐﻪ وﻋﺪهي‬ ‫‪٢٧٢‬‬

‫ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﺑﺪاﻧﯿﺪ دﺳﺘﺎورد آن ‪ 13‬ﺳﺎل ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺻﻠﺢآﻣﯿﺰ اﺳﻼم و ﻣﻌﺠﺰه ﻗﺮآن ﮐﻪ در ﺑﺎزار ﻋﮑﺎظ ﻣﮑﻪ دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ اراﺋﻪ ﻣﯽﺷﺪ‪ 120 ،‬ﺗﺎ ‪ 250‬ﻧﻔﺮ‬

‫ﻫﺪاﯾﺖ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﻫﻢ ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺑﺮدﮔﺎﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﺮط اﺳﻼمآوري‪ ،‬ﺑﺎ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاري ﺧﺪﯾﺠﻪ ﻫﻤﺴﺮ و اﺑﻮﺑﮑﺮ ﻓﺎﻣﯿﻞ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺑﻪ اﺳﻼم ﮔﺮوﯾﺪه‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﯾﮏ اﺗﻔﺎق ﯾﻌﻨﯽ دﻋﻮت ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺑﻪ ﯾﺜﺮب ﺑﺮاي آﺷﺘﯽ دادن دو ﻃﺎﯾﻔﻪ اوس و ﺧﺰرج رخ ﻧﻤﻮد‪ .‬و زان ﭘﺲ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻤﺸﯿﺮ ﻋﻠﯽ و ﻋﻤﺮ و‬ ‫ﺧﺎﻟﺪ اﺑﻦ وﻟﯿﺪ ﺑﺴﯽ ﮐﺎرﺑﺮديﺗﺮ از ﭘﻮل ﺧﺪﯾﺠﻪ و اﺑﻮﺑﮑﺮ و وﻋﻆ و ﺧﻄﺎﺑﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ و ﻣﻌﺠﺰه ﻗﺮآن ﺟﻠﻮه ﻧﻤﻮد و در ﻣﺪت ‪ 10‬ﺳﺎل ﮐﻞ ﺷﺒﻪ ﺟﺰﯾﺮه ﻋﺮب‬ ‫را در ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺴﯿﺢ ﻫﻢ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﻬﺘﺮي ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﭘﺲ از ‪ 3‬ﺳﺎل وﻋﻆ و ﻣﻌﺠﺰاﺗﯽ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻫﯿﺠﺎن اﻧﮕﯿﺰﺗﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﯿﺶ از‬ ‫‪ 12‬ﻧﻔﺮ را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﻮد ﺑﮑﺸﺎﻧﺪ‪ .‬و ﺷﻤﺸﯿﺮ ﮐﻨﺴﺘﺎﻧﺘﯿﻦ و ﻧﯿﺰه ﺷﻮاﻟﯿﻪﻫﺎ ﺧﯿﻠﯽ ﮐﺎرﺑﺮديﺗﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪٢٧٣‬‬

‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم و ﺑﺰرﮔﺎن اﯾﻦ دﯾﻦ ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻮﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﯽ و ﺑﺰرﮔﺎن ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻪ وﯾﮋه ﻣﻬﺪي ﻣﻮﻋﻮد ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ اﻣﭙﺮاﺗﻮرﻫﺎي ﺟﻨﮕﺠﻮي رﻣﯽ‬

‫ﭼﻮن ﺟﻮﻟﯿﻮس ﺳﺰار و ﮐﺎﻟﯿﮕﻮﻻ ﻣﯽﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮاﻧﯽ ﭼﻮن اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬زرﺗﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻮدا‪ ،‬ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺰدك‪ ،‬ﺑﺎب‪ ،‬ﺑﻬﺎاﷲ و ﺟﻮزف‬ ‫اﺳﻤﯿﺖ!‬ ‫‪٢٧٤‬‬

‫ﺟﻨﮓﻫﺎي ﺻﻠﯿﺒﯽ اﺻﻄﻼﺣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎرﯾﺨﻨﮕﺎران ﺑﻪ ﺟﻨﮕﻬﺎي ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﺳﺪه ‪ 11‬ﺗﺎ ‪ 14‬ﻣﯿﻼدي )‪ 4‬ﺗﺎ ‪ 7‬ﻫﺠﺮي( ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬آﻏﺎزﮔﺮ‬

‫اﯾﻦ ﺟﻨﮕﻬﺎ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن اروﭘﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺣﮑﻢ ﺟﻬﺎدي روﺣﺎﻧﯿﺖﺷﺎن ﮔﺮوه ﮔﺮوه ﺑﻪ ارض ﻣﻘﺪس )اﺻﻄﻼح ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﺮاي اورﺷﻠﯿﻢ( ﺷﺘﺎﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﺳﺮزﻣﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺢ از آن ﻋﺮوج ﮐﺮده و ﻗﺮار اﺳﺖ در ﻫﻤﺎﻧﺠﺎ ﻇﻬﻮر ﮐﻨﺪ را از ﭼﻨﮓ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن درآورﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﻢ از ﭘﺎي ﻧﻨﺸﺴﺘﻪ و ﺑﻪ وﯾﮋه ﺳﻠﻄﺎن‬


‫‪١٨٦‬‬

‫ﺑﻬﺸﺖ آﻧﻬﺎ را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﺮس اﯾﻤﻦ ﮐﺮده‪ ،‬ﺷﺎﯾﺴﺘﻪي ﻣﮑﺎن رﻓﯿﻌﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﻨﮓاﻓﺰارﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﺟﻨﮓ‬ ‫اﻓﺰار ﮐﺎرآﻣﺪي ﮐﻪ در درازﻧﺎي ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﻼزم ﺗﯿﺮ و ﮐﻤﺎن و ﺗﺎﻧﮏ و ﺑﻤﺐ ﺧﻮﺷﻪاي ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫ﮐﻮدﮐﺎن ﭘﺮﺳﺸﮕﺮي ﺑﯿﺎﻣﻮزﻧﺪ و ﻋﺎدت ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻐﺰ ﺧﻮد ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺸﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻤﺎن ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮا را ﻓﻀﯿﻠﺖ‬ ‫ﻧﺪاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان اﻣﯿﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﻤﺐﮔﺬاري اﻧﺘﺤﺎري در ﮐﺎر ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻤﺐﮔﺬاران اﻧﺘﺤﺎري ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﻋﻤﻠﯿﺎت اﺳﺘﺸﻬﺎدي ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ واﻗﻌﺎ آﻧﭽﻪ را در ﻣﺪارس دﯾﻨﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ آﻣﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ ﺑﺎور دارﻧﺪ‪ :‬اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫وﻇﯿﻔﻪ در ﻗﺒﺎل ﺧﺪا از ﻫﻤﻪي اوﻟﻮﯾﺖﻫﺎ واﻻﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺎغ ﺑﻬﺸﺖ ﻧﺼﯿﺐ ﺷﻬﯿﺪان راه ﺧﺪا ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫و اﺳﺘﺸﻬﺎدﯾﻮن اﯾﻦ آﻣﻮزهﻫﺎ را اﻟﺰاﻣﺎً از اﻓﺮاﻃﯿﻮن ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻧﯿﺎﻣﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﻣﻌﻠﻤﺎن دﯾﻨﯽ ﻣﺤﺘﺮم‪،‬‬ ‫ﻣﻮﺛﻖ و ﻣﻬﺮﺑﺎن آﻣﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﭽﻪﻫﺎ را ﺑﻪ ردﯾﻒ در ﻣﺪرﺳﻪﻫﺎ ﻣﯽﻧﺸﺎﻧﻨﺪ و آﻧﻬﺎ را وا ﻣﯽدارﻧﺪ ﺗﺎ ﺳﺮﺷﺎن‬ ‫را آوﻧﮓوار ﻋﻘﺐ و ﺟﻠﻮ ﺑﺒﺮﻧﺪ و ﻣﻐﺰﻫﺎي ﮐﻮﭼﮏ ﻣﻌﺼﻮمﺷﺎن را ﻣﺜﻞ ﻃﻮﻃﯿﺎن دﯾﻮاﻧﻪ اﻧﺪك اﻧﺪك از‬ ‫آﯾﺎت ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﭘﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬دﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﮐﺎﺷﺘﻦ ﻋﺎﻣﺪاﻧﻪي آن در ذﻫﻦ‬ ‫آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﻌﺼﻮم ﺧﻄﺎي ﺳﺘﺮﮔﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﻓﺼﻞ ﺑﻌﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﮐﻮدﮐﯽ و ﺧﺸﻮﻧﺖ دﯾﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬ ‫ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ‪.‬‬

‫ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ اﯾﻮﺑﯽ درﺳﯽ ﺳﺨﺖ ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن داد‪ .‬در ﮐﻞ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺳﻮد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮد و ﺑﺎ رﻧﺴﺎﻧﺲ در اروﭘﺎي ﻏﺮﺑﯽ‪ ،‬آﻧﺎن اﯾﻦ آرﻣﺎن را ﻓﺮاﻣﻮش‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺮوز ﻫﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻣﻘﺪس ﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن و ﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﯾﻬﻮدﯾﺎن اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‪ .‬اﺻﻄﻼح ﺟﻨﮓ ﻫﺎي ﺻﻠﯿﺒﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻋﺎم‬ ‫ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻧﻮع ﺟﻨﮕﯽ ﮐﻪ دو ﻃﺮف آن دﯾﻨﺪار ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻫﻢ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ وﯾﮋه ﭘﺲ از ‪ 11‬ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ﮐﻪ ﺟﻮرج ﺑﻮش ﺳﻮﭘﺮﻣﺴﯿﺤﯽ آﻧﺮا ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮد‪ .‬ر‪.‬ب‬


‫‪١٨٧‬‬

‫ﻓﺼﻞ‪۶‬‬

‫ﮐﻮدﮐﯽ‪ ،‬ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده و رﻫﺎﯾﯽ از دﯾﻦ‬ ‫در ﻫﺮ دﻫﮑﺪهاي آﻣﻮزﮔﺎر ﺑﺮاي ﭼﺮاغ اﻓﺮوزي اﺳﺖ و روﺣﺎﻧﯽ ﺑﺮاي ﺧﺎﻣﻮﺷﮕﺮي‬

‫‪275‬‬

‫وﯾﮑﺘﻮر ﻫﻮﮔﻮ‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺼﻞ را ﺑﺎ رواﯾﺖ واﻗﻌﻪاي از اﯾﺘﺎﻟﯿﺎي ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ آﻏﺎز ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬ﻣﻘﺼﻮدم اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫واﻗﻌﻪي ﺗﺮﺳﻨﺎك اﻣﺮوزه ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ رخ دﻫﺪ‪ .‬اﻣﺎ ذﻫﻨﯿﺖ ﭘﺸﺖ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺑﻪ ﻃﺮز ﻫﻮﻟﻨﺎﮐﯽ اﻣﺮوزي‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻣﺎﺟﺮا ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺮاژدي اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻤﯽ ﭘﺮﺗﻮ ﺧﯿﺮه‬ ‫ﮐﻨﻨﺪهاي ﺑﺮ رﻓﺘﺎر اﻣﺮوزي دﯾﻦ ﺑﺎ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﯽاﻓﮑﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ ،١٨۵٨‬ادﮔﺎردو ﻣﻮرﺗﺎرا‪ ،‬ﮐﻮدك ﺷﺶ ﺳﺎﻟﻪي ﯾﮏ ﺧﺎﻧﻮادهي ﯾﻬﻮدي ﺳﺎﮐﻦ ﺑﻮﻟﻮﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻃﺒﻖ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن ﺗﻔﺘﯿﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻠﯿﺲ ﺗﺤﺖ اﻣﺮ ﭘﺎپ دﺳﺘﮕﯿﺮ ﺷﺪ‪ .‬ادﮔﺎردو را از آﻏﻮش ﻣﺎدر ﮔﺮﯾﺎن و ﭘﺪر‬ ‫ﺳﺮاﺳﯿﻤﻪاش ﺑﯿﺮون ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ و ﺑﻪ ﮐﺎﺗﻪ ﭼﻮﻣﻨﺰ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻪي ﺗﻐﯿﯿﺮدﯾﻦ ﯾﻬﻮدﯾﺎن و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در رم ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ‪ .‬و‬ ‫در آﻧﺠﺎ او را ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺑﺎرآوردﻧﺪ‪ .‬ﺟﺰ در ﻣﻼﻗﺎتﻫﺎي ﮐﻮﺗﺎه و ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت ﮐﺸﯿﺸﺎن‪ ،‬واﻟﺪﯾﻦ ادﮔﺎردو‬

‫دﯾﮕﺮ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ او را ﺑﺒﯿﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮا در ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻟﺐ دﯾﻮﯾﺪ آي‪.‬ﮐ‪‬ﺮﺗﺰِر ﺑﻪ ﻧﺎم رﺑﻮدن ادﮔﺎردو‬

‫ﻣﻮرﺗﺎرا‪ 276‬ﺑﯿﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫داﺳﺘﺎن ادﮔﺎردو در اﯾﺘﺎﻟﯿﺎي آن زﻣﺎن ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﻏﯿﺮﻣﻌﻤﻮل ﻧﺒﻮد‪ .‬دﻻﯾﻞ اﯾﻦ آدم رﺑﺎﯾﯽﻫﺎي‬ ‫ﮐﺸﯿﺸﺎﻧﻪ ﻫﻤﻮاره ﯾﮑﺴﺎن ﺑﻮد‪ .‬در ﻫﻤﻪي ﻣﻮارد‪ ،‬ﭘﺮﺳﺘﺎران ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ‪ ،‬ﮐﻮدك ﻏﯿﺮﻣﺴﯿﺤﯽ را در ﺧﻔﺎ و‬ ‫ﭘﯿﺶ از ﻣﻮﻗﻊ ﺗﻌﻤﯿﺪ ﻣﯽدادﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺄﻣﻮر ﺗﻔﺘﯿﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻣﯽآﻣﺪ و ﺑﭽﻪي ﺗﻌﻤﯿﺪ ﯾﺎﻓﺘﻪ را "ﺿﺒﻂ" ﻣﯽﮐﺮد‬ ‫ﭼﻮن ﯾﮏ ﺑﺎور اﺻﻠﯽ در ﻧﻈﺎم ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎي روﻣﯽ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﻮدﮐﯽ ﻏﺴﻞ ﺗﻌﻤﯿﺪ داده‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻌﻤﯿﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﯿﺮرﺳﻤﯽ و ﻣﺨﻔﯿﺎﻧﻪ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آن ﮐﻮدك ﺑﻪ ﻃﻮر ﺑﺮﮔﺸﺖ‬ ‫ﻧﺎﭘﺬﯾﺮي ﻣﺴﯿﺤﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬در ﺟﻬﺎن ذﻫﻨﯽ آﻧﺎن‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮر ﻧﺒﻮد ﮐﻪ اﺟﺎزه دﻫﻨﺪ ﯾﮏ "ﮐﻮدك‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯽ" ﺑﺎ واﻟﺪﯾﻦ ﯾﻬﻮدياش زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬و ﺑﻪ رﻏﻢ اﻋﺘﺮاضﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮدهي ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬آﻧﺎن ﺑﺎ ﺻﺪاﻗﺖ ﺗﻤﺎم‬ ‫ﺑﺮ اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﻏﺮﯾﺐ و ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ اﺳﺘﻮار ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬روزﻧﺎﻣﻪي رﺳﻤﯽ ﮐﻠﯿﺴﺎ‪ ،‬ﺳﯿﻮﯾﻠﺘﺎ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮑﺎ‪،‬‬ ‫‪ ٢٧٥‬اﺷﺎره ﺑﻪ ﻣﺸﻌﻞﻫﺎي ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ در ﺳﺪه ‪ 19‬ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﻋﺼﺮ ﻫﻨﮕﺎم آﻧﻬﺎ را روﺷﻦ ﻣﯽﮐﺮد و ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﺻﺒﺢﻫﺎ ﺧﺎﻣﻮﺷﺸﺎن ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ر‪.‬ب‬ ‫‪The Kidnapping of Edgardo Mortara, David I. Kertzer‬‬

‫‪٢٧٦‬‬


‫‪١٨٨‬‬

‫اﻋﺘﺮاضﻫﺎي ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﮐﺎر ﻗﺪرت ﺑﯿﻦاﻟﻠﻤﻠﯽ ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﭘﻮﻟﺪار داﻧﺴﺖ – اﯾﻦ ﺷﯿﻮه آﺷﻨﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪،‬‬ ‫ﻧﻪ؟‬

‫‪277‬‬

‫ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮق ﻣﺎﺟﺮاي ادﮔﺎردو ﻣﻮرﺗﺎرا ﺑﺎ ﺑﺴﯿﺎري ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮا ﺳﺮوﺻﺪاي‬ ‫زﯾﺎدي ﺑﻪ ﭘﺎ ﮐﺮد‪ .‬ﭘﯿﺶ از رﺑﻮدن ادﮔﺎردو ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻠﯿﺲ ﮐﻠﯿﺴﺎ‪ ،‬ﻣﺪﺗﯽ آﻧﺎ ﻣﻮرﯾﺴﯽ‪ ،‬ﯾﮏ دﺧﺘﺮ ﭼﻬﺎرده‬ ‫ﺳﺎﻟﻪي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ و ﺑﯿﺴﻮاد ﭘﺮﺳﺘﺎر ادﮔﺎردو ﺑﻮد‪ .‬ﯾﮏ ﺑﺎر ادﮔﺎردو ﺑﯿﻤﺎر ﺷﺪ و آﻧﺎ دﻟﻮاﭘﺲ ﮐﻪ ﻣﺒﺎدا ﺑﭽﻪ‬ ‫ﺑﻤﯿﺮد‪ .‬آﻧﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪه ﺑﺎر آﻣﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﻮدﮐﯽ ﺗﻌﻤﯿﺪﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺑﻤﯿﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻣﯽﺷﻮد و در‬ ‫آﻧﺠﺎ ﺗﺎ اﺑﺪ ﻋﺬاب ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻪ دﯾﺪن ﮐﺸﯿﺶ ﻣﺤﻠﻪ رﻓﺖ و از او راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬ﮐﺸﯿﺶ ﺑﻪ او ﯾﺎد‬ ‫داد ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻏﺴﻞ ﺗﻌﻤﯿﺪ را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ .‬آﻧﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﮔﺸﺖ و از ﯾﮏ ﺳﻄﻞ آب روي ﺑﭽﻪي ﺑﺨﺖ‬ ‫ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ آب ﭘﺎﺷﯿﺪ و ﮔﻔﺖ‪" :‬ﺑﻪ ﻧﺎم ﭘﺪر‪ ،‬ﭘﺴﺮ و روح اﻟﻘﺪس ﺗﻮ را ﺗﻌﻤﯿﺪ ﻣﯽدﻫﻢ"‪ .‬اﯾﻦ آب رﯾﺨﺘﻦ ﻫﻤﺎن‬ ‫و ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺷﺪن ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ادﮔﺎردو ﻫﻤﺎن‪ .‬ﯾﮑﯽ دو ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﮐﻪ ﮐﺸﯿﺸﺎن ﺗﻔﺘﯿﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ از اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮا ﻣﻄﻠﻊ‬ ‫ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﯽدرﻧﮓ و ﺑﺪون ﻟﺨﺘﯽ ﺗﺄﻣﻞ درﺑﺎرهي ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎي ﻏﻤﺒﺎر اﯾﻦ ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﻪ ﺟﺪا ﮐﺮدن ادﮔﺎردو از‬ ‫واﻟﺪﯾﻦاش ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﻫﻤﯿﺖ ﺷﮕﺮﻓﯽ ﺑﺮاي اﻗﻮام دور و ﻧﺰدﯾﮏ ﻗﺎﺋﻞ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻻزم ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻌﻤﯿﺪدﻫﻨﺪه ﮐﺸﯿﺶ ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﻪ ﻧﯿﺎزي ﻣﯽﺑﯿﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻮدك ﯾﺎ واﻟﺪﯾﻦ او‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﺮ‬ ‫ﮐﺲ دﯾﮕﺮي از ﺗﻌﻤﯿﺪ رﺿﺎﯾﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﻪ ﻻزم اﺳﺖ ورﻗﻪاي اﻣﻀﺎ ﺷﻮد و ﻧﻪ ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﺷﺎﻫﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﻻزم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﯽ آب‪ ،‬ﭼﻨﺪ ﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬ﯾﮏ ﮐﻮدك ﺑﯽدﻓﺎع‪ ،‬و ﯾﮏ ﭘﺮﺳﺘﺎر ﺧﺮاﻓﺎﺗﯽ و‬

‫‪ ٢٧٧‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ آن ﻫﻨﮕﺎم ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺧﺘﻨﻪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ زﯾﺒﺎ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺳﻌﺎدت ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻫﯿﭻ از ﻣﺎ اﺟﺎزه ﻧﻤﯽﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬در دوران دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن‬ ‫ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻣﻦ‪ ،‬ﯾﮏ روز ﺑﺎ اﺷﺘﯿﺎق ﻓﺮاوان آﯾﻪ "ﻻ اﮐﺮاه ﻓﯽاﻟﺪﯾﻦ" )در دﯾﻦ ﻫﯿﭻ اﺟﺒﺎري ﻧﯿﺴﺖ( را ﺑﺮاي ﯾﮑﯽ از آﻣﻮزﮔﺎران ﺳﻮﭘﺮﻣﺴﻠﻤﺎن ﺧﻮد ﺧﻮاﻧﺪم و‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻢ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎنزادﮔﺎن ﺣﻖ دارﯾﻢ ﺧﻮدﻣﺎن ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﻋﻘﻠﻤﺎن رﺳﯿﺪ‪ ،‬دﯾﻦﻣﺎن را ﺑﺮﮔﺰﯾﻨﯿﻢ‪ .‬او ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف روﺷﻨﻔﮑﺮان ﻣﺬﻫﺒﯽ! از‬ ‫ﺻﺪاﻗﺖ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺖ ﺧﯿﺮ! و ﺳﭙﺲ ﺗﻮﺿﯿﺢ داد ﮐﻪ ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه اﯾﻦ آﯾﻪ را ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬آﯾﻪ "ﻻ اﮐﺮاه ﻓﯽاﻟﺪﯾﻦ" ﻧﯿﺴﺖ! ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ‪" :‬ﻻ اﮐﺮاه ﻓﯽاﻟﺪﯾﻦ ﻗﺪ ﺗﺒﯿﻦ رﺷﺪ ﻣﻦ اﻟﻘﯽ"‪ .‬ﻣﺎ ﺣﻖ ﻧﺪارﯾﻢ ﯾﮏ آﯾﻪ ﮐﻮﭼﮏ را ﻧﺼﻒ ﮐﻨﯿﻢ و ﺳﭙﺲ از آن ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﻄﻠﻮب ﻧﻤﺎﯾﯿﻢ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻞ‬ ‫اﯾﻦ آﯾﻪ را ﯾﮑﺠﺎ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬در دﯾﻦ ﻫﯿﭻ اﺟﺒﺎري ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻨﮏ راه رﺳﺘﮕﺎري از ﺗﺒﺎﻫﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ «.‬و ﺳﭙﺲ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ‬

‫ﭼﻮن ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎنزادﮔﺎن ﻧﻮﺟﻮان در ﺟﺎﻣﻌﻪاي اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬دﯾﮕﺮ راه رﺳﺘﮕﺎري ﮐﺎﻣﻼ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﻣﺼﺪاق اﯾﻦ آﯾﻪ ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪا ﻓﻬﻤﯿﺪم ﮐﻪ در‬ ‫ﺗﻔﺴﯿﺮﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺣﮑﻢ ارﺗﺪاد ﻫﻢ آﻣﺪه ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ در ﺧﺎﻧﻮادهاي ﻣﺴﻠﻤﺎن و ﻣﻘﯿﺪ ﺑﻪ ﺷﺮﯾﻌﺖ رﺷﺪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ارﺗﺪادش از اﺳﻼم ﺣﺘﺎ اﮔﺮ در ﻋﻨﻔﻮان‬ ‫ﺟﻮاﻧﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺣﮑﻢ ﻣﺮگ دارد و آﯾﻪ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ )آزادي دﯾﻨﯽ( ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﮐﺴﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﮔﺮﭼﻪ رﺳﻤﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎنزاده اﺳﺖ وﻟﯽ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ‬ ‫و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﭘﯿﺮاﻣﻮﻧﺶ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻧﺒﻮده ﺑﺎﺷﺪ و او ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﻘﺘﻀﯿﺎﺗﺶ راه رﺳﺘﮕﺎري را ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬از آﻧﺰﻣﺎن ﺗﺎ اﻣﺮوز ﮐﻪ ‪ 15‬ﺳﺎل ﻣﯽﮔﺬرد‪ ،‬ﻫﺮﺑﺎر ﺑﺎ‬

‫ﻟﯿﺒﺮالﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ روﺑﺮو ﻣﯽﺷﻮم ﮐﻪ »ﻻ اﮐﺮاه ﻓﯽاﻟﺪﯾﻦ« ورد زﺑﺎﻧﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬از آﻧﺎن ﺧﻮاﻫﺶ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ آﯾﻪ ﻗﺮآن را ﻧﺎﻗﺺ ﻧﺨﻮاﻧﻨﺪ! ر‪.‬ب‬


‫‪١٨٩‬‬

‫ﺷﺴﺘﺸﻮي ﻣﻐﺰي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﻫﻤﯿﻦ آﺧﺮي اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﮐﻮدك‬ ‫ﺧﺮدﺳﺎلﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺷﻬﺎدت دﻫﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽداﻧﺪ؟‬

‫‪278‬‬

‫ﯾﮏ ﻫﻤﮑﺎر آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽام ﮐﻪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﺑﺎر آﻣﺪه‪ ،‬ﺑﺮاﯾﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻮﺷﺖ‪» :‬ﻣﺎ ﻋﺎدت داﺷﺘﯿﻢ ﻋﺮوﺳﮏ‬ ‫ﻫﺎﯾﻤﺎن را ﺗﻌﻤﯿﺪ دﻫﯿﻢ‪ .‬ﯾﺎدم ﻧﻤﯽآﯾﺪ ﮐﻪ دوﺳﺘﺎن ﮐﻮﭼﮏ ﭘﺮوﺗﺴﺘﺎن ﻣﺎن را ﻫﻢ ﺗﻌﻤﯿﺪ ﻣﯽدادﯾﻢ ﯾﺎ ﻧﻪ اﻣﺎ‬ ‫ﺑﺪون ﺷﮏ اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮا رخ داده و ﻫﻨﻮز ﻫﻢ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻋﺮوﺳﮏ ﻫﺎﯾﻤﺎن را ﺑﻪ ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏﻫﺎي ﮐﻮﭼﮏ‬ ‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮐﺮدﯾﻢ؛ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﻣﯽﺑﺮدﯾﻢ‪ ،‬و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻋﺸﺎي رﺑﺎﻧﯽ ﻣﯽدادﯾﻢ‪ .‬ﻣﻐﺰ ﻣﺎ را ﺷﺴﺘﺸﻮ داده‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﺎدران ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ ﻧﺎﺑﺎﻟﻐﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪«.‬‬ ‫اﮔﺮ دﺧﺘﺮان ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻤﯽ را ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻤﮑﺎر اﻣﺮوزي ﻣﻦ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎﻻ از او ﻧﻘﻞ ﮐﺮدم‪ ،‬ﺑﺎر‬ ‫ﻣﯽآوردهاﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﻮاردي ﻣﺎﻧﻨﺪ رﺑﻮدن ادﮔﺎردو ﻣﻮرﺗﺎرا ﺷﺎﯾﻊﺗﺮ از اﯾﻦ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻮارد در اﯾﺘﺎﻟﯿﺎي ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﮑﺮر رخ دادهاﻧﺪ‪ .‬اﮐﻨﻮن اﯾﻦ ﺳﺌﻮال واﺿﺢ ﭘﯿﺶ ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ‬

‫اﮔﺮ ﺧﻄﺮ وﻗﻮع اﯾﻦ ﻣﻮارد زﯾﺎد ﺑﻮده اﺻﻼً ﭼﺮا ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻗﻠﻤﺮو ﭘﺎپ در اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ‪ 279‬ﺧﺪﻣﺘﮑﺎران ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ‬ ‫اﺳﺘﺨﺪام ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ؟ ﭼﺮا اﺣﺘﯿﺎط ﺑﻪ ﺧﺮج ﻧﻤﯽدادﻧﺪ و ﺧﺪﻣﺘﮑﺎران ﯾﻬﻮدي اﺳﺘﺨﺪام ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧﺪ؟ ﭘﺎﺳﺦ‬ ‫ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﻪ دﯾﻦ ﺑﺮﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﯾﻬﻮدﯾﺎن‪ ،‬ﭘﯿﺸﺨﺪﻣﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﮐﻪ دﯾﻦﺷﺎن آﻧﻬﺎ را از ﮐﺎر ﮐﺮدن در‬ ‫‪ ٢٧٨‬ﺑﺎز ﺑﺮاي ﺑﻮﻣﯽ ﺳﺎزي اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮑﯽ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮرم ﺑﻪ رﻓﺘﺎر ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎ ﻧﺎﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در اﯾﺮان ﺑﭙﺮدازم‪ .‬در ‪ 850‬ﻣﯿﻼدي ﺣﮑﻮﻣﺖ اﻋﺮاب در‬ ‫اﯾﺮان ﺳﺮﻧﮕﻮن ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺟﺎي آﻧﺎن اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن )ﻃﺎﻫﺮي‪ ،‬ﺻﻔﺎري‪ ،‬ﺳﺎﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﻮﯾﯽ( ﺣﮑﻮﻣﺖ را در دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺷﺪت ﻋﻤﻞ ﺣﺎﮐﻤﺎن اﯾﺮاﻧﯽ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺮ ﺿﺪ ﻧﺎﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﮔﺮ ﺑﯿﺶ از اﻋﺮاب ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﮐﻤﺘﺮ از آﻧﺎن ﻧﯿﺰ ﻧﺒﻮد‪ .‬در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور اﮐﺜﺮﯾﺖ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪه و زرﺗﺸﺘﯿﺎن‬ ‫اﻗﻠﯿﺖ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل ﺗﺎ ‪ 1500‬ﻣﯿﻼدي زرﺗﺸﺘﯿﺎن اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺎ ﺳﺨﺘﯽ وﻟﯽ در ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﺮان زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻪ دﺳﺘﻮر ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺷﯿﻌﻪي‬ ‫ﺻﻔﻮي‪ ،‬ﮐﻪ آﭘﺎرﺗﺎﯾﺪ ﻣﺬﻫﺒﯽ را اﺟﺮا ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬آﻧﺎن را ﺑﻪ دو ﻣﻨﻄﻘﻪ ﯾﺰد و ﮐﺮﻣﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮت داده و در ﻣﺤﻠﻪ ﻫﺎ و روﺳﺘﺎﻫﺎﯾﯽ ﻣﻨﺤﺼﺮا زرﺗﺸﺘﯽ ﻗﺮار‬

‫دادﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن و ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﺷﺪ و زان ﭘﺲ ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﻣﺤﺼﻮر ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻧﺎﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﭽﻪ دزدي ﮐﻪ داوﮐﯿﻨﺰ ﺑﻪ آن اﺷﺎره دارد‪ ،‬در‬ ‫اﯾﺮان ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ دﺧﺘﺮدزدي ﺷﺎﯾﻊ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﺤﻠﻪﻫﺎ و روﺳﺘﺎﻫﺎي زرﺗﺸﺘﯽ دﺧﺘﺮﺑﭽﻪ ﯾﺎ دﺧﺘﺮان ﺑﺎﻟﻎ زرﺗﺸﺘﯽ را ﻣﯽدزدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ او را‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯿﮏردﻧﺪ اﺳﻼم ﺑﯿﺎورد‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺣﺘﺎ اﮔﺮ ﺑﺎ دادﺧﻮاﻫﯽ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ روﺑﺮو ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬از اﯾﻦ ﺣﺮﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ دﺧﺘﺮ ﺑﺨﺖ ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪه و اﮔﺮ دوﺑﺎره زرﺗﺸﺘﯽ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﻃﺒﻌﺎ اﻋﺪام ﻣﯿﮕﺸﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻫﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ ﭘﺲ ﻃﺒﻌﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ زرﺗﺸﺘﯽ وﺻﻠﺖ ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻫﻢ ﻧﯿﺎز ﻫﻤﺴﺮﮔﺰﯾﻨﯽ ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺮآورده ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻢ از ﺷﻤﺎر ﮔﺒﺮان آﺗﺶﭘﺮﺳﺖ ﮐﻢ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺷﻤﺎر‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻓﺰوده ﻣﯽﮔﺸﺖ‪ .‬در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد دﯾﮕﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﻣﻼك زرﺗﺸﺘﯿﺎن را ﺗﺼﺎﺣﺐ ﮐﺮده و ﺳﭙﺲ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ اﮔﺮ ﺧﻮاﻫﺎن ﭘﺲ ﮔﺮﻓﺖ ﻫﺴﺘﯿﺪ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﻮﯾﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﻓﺠﺎﯾﻊ در ‪ 500‬ﺳﺎل اﺧﯿﺮ دﯾﺪه ﺷﺪه ﻧﻪ دوران ﺧﯿﻠﯽ دور‪ .‬ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي آﭘ