Page 1

" Veertigdagentijd: werken aan je geestelijke conditie "

Vanouds is de vastentijd een tijd voor extra bezinning en gebed…….. zie pagina 2.

IN DIT NUMMER Pastorale artikelen Pagina 1 — 3 Van de redactie Pagina 2 Stedelijke artikelen Pagina 3 Nieuws van geloofsgemeenschap Onze Lieve Vrouw van Lourdes Pagina 13 Nieuws van geloofsgemeenschap H. Hart van Jezus Pagina 15 Nieuws van geloofsgemeenschap Goddelijke Voorzienigheid Pagina 16 Nieuws van geloofsgemeenschap H. Gertrudis Pagina 18 Jaargang 1, nummer 2, 2009 Dit blad is een uitgave van de Lievevrouweparochie te Bergen op Zoom en verschijnt vijf keer per jaar in een oplage van 13.000 stuks. Eindredactie Eugenie Daniëls-Klep, Corrie Hamers, Adriaan van Roode, Ton Segers, Rud Smit en Ward Warmoeskerken Correspondenten Gertrudis: Adriaan van Roode; adriaanvanroode@hetnet.nl; tel. 244 954 (privé) OLV van Lourdes: Tilly Meijer; tilly.meijer@planet.nl; tel. 234 867 (secretariaat) Goddelijke Voorzienigheid: Corrie Hamers; corriehamers@home.nl; tel 236 371 (secretariaat) H. Hart: vakature; secretariat: heilighart@rkboz.nl; tel 234 069 Redactieadres: Secretariaat Burg. Stulemeijerlaan 8 4611 EE Bergen op Zoom tel. 210 402 of 233 574 inzoomen@rkboz.nl ; Parochiecentrum Burg. Stulemeijerlaan 8 4611 EE Bergen op Zoom tel. 233 574 lievevrouweparochie@rkboz.nl ; website : www.rkboz.nl Kopij voor het volgende nummer dient uiterlijk 24 april 2009 te worden aangeleverd. Kopij naar: inzoomen@rkboz.nl

Zalig Pasen Lieve mensen, Weer naderen we het feest van Pasen, het feest van het onbegrijpelijk mysterie van de verrijzenis van Jezus. In vele talen wordt dan gezongen: “De Heer is waarlijk opgestaan, alleluia!” Zolang we over een mysterie zingen zijn er geen grote problemen. Anders wordt het als wij er nuchter over gaan nadenken. Dan komen de vragen als: Is Hij echt uit het graf opgestaan? Hoe moeten we ons dat voorstellen? Laten we ons gelovig hart spreken en het mysterie, mysterie laten zijn. De verrijzenis van Jezus is het goddelijk antwoord op zijn manier van leven.

In deze Veertigdagentijd worden we opgeroepen om ons leven te overdenken en ons weer bewust te worden dat wij mensen het bestaan gekregen hebben om op weg te gaan naar Hem die ons dat bestaan heeft gegeven. Het is een tijd om ons weer bewust te maken hoe we met onze spullen, met onze liefde, met heel ons hebben en houden kunnen omgaan, ja zelfs met onze gezondheid. En bij dat overdenken hoort ook het gebed, omdat wij daarin ons leven openleggen voor God. Wij vertrouwen onze zorgen en noden aan God toe in de zekerheid dat Hij zal zorgen voor alles wat we echt nodig hebben. Zoals God immers zijn trouw heeft bewezen aan Jezus, zo zal Hij dat ook aan ons doen. Daarom is het vertrouwen op Gods eeuwige liefde de grond waarop voor ieder van ons de verrijzenis met Pasen zal openbloeien. En omdat we niet alleen bondgenoten van God maar ook van elkaar zijn, trekken we samen op. Samen gaat het

altijd beter. We kunnen elkaar steunen en bemoedigen. En zo mogen we samen vieren dat de Heer waarlijk is opgestaan! Van harte wens ik u allen een vruchtbare Veertigdagentijd en alvast een ZALIG PASEN! Zr. Paula

1


Veertigdagentijd:

Laat van u horen!

Geestelijke conditietraining

Van de redactie

Als de kraai gevallen is, begint de veertigdagentijd. We horen op de eerste zondag over Jezus in de woestijn en bedenken dan dat we allen naar de woestijn worden gevoerd voor een conditietraining van veertig dagen. Zo kun je de speciale tijd die de kerk jaarlijks organiseert typeren: een trainingstijd om met Pasen weer in vorm te zijn, en in de Paasnacht weer JA te kunnen zeggen op de vraag of we geloven. Toch jammer misschien dat de oude naam voor die trainingstijd is weggevallen: vastentijd. Want als we echt over ‘vasten’ waren blijven spreken, en het ook op de manier van vroeger waren blijven doen, hadden we beter gevoeld hoe verwant we zijn met de moslims, die nog een echte vastentijd hebben (de ramadan) en dan echt een hele maand ánders leven, ánders consumeren. Bij ons is dat vasten als een echt godsdienstig gebruik weggevallen; wij roepen slechts op het vrijwillig te doen: trainingstijd: minder eten, niet snoepen, geen chips, meer tijd voor bezinning en gebed, tijd om je leven meer in regie te nemen en meer met je geloof, met God en met de naaste bezig te zijn. En tijd voor solidariteit met anderen: de ‘vastenaktie’ die oproept tot offervaardigheid. De vastentijd is geen publiek-sobere tijd meer; op dit punt is het geloof naar het privé-domein teruggedrongen. Daarom voelt het wat overdreven: zéggen dat we aan een bijzondere tijd begonnen zijn, en tegelijk weten dat we aan niet zoveel bijzonders toekomen. Of toch? De afgelopen jaren hebben we eraan willen trekken. We presenteren al

enige jaren een parochie-programma waardoor ieder die aan zijn geestelijke conditie wil werken aan de slag kan. Ik zet alles op een rijtje. Vanouds is de vastentijd een tijd voor extra bezinning en gebed. We besteden daarom extra aandacht aan de zondagsvieringen en zorgen dat op iedere vrijdagavond de kruisweg gebeden wordt, telkens in een andere kerk. In de kerken hangt een hongerdoek die tot meditatie voert en tot betrokkenheid voor anderen. Die inzet kan zich uiten in steun aan de Vastenaktie en tot het doen van gerechtigheid. Dat kan veelvoudig. De hongerdoek doet ons de zeven werken van barmhartigheid ontdekken en daarom komt er een ‘Markt van Barmhartigheid’ op zaterdag 21 maart in de Gertrudiskerk. En er is nog meer: bijeenkomsten voor geloofsbezinning in de verschillende geloofsgemeenschappen, vastenmaaltijd, boetedienst. In allerlei kleine stukjes worden al deze initiatieven nader toegelicht. We roepen op mee te doen: je kunt pas goed Pasen vieren als met je geest zelf de woestijn door bent getrokken en je op het goede spoor weet. Christus, de grote trainer, zet ons in beweging. Rud Smit

De Driedaagse van Pasen

Daar is hij dan, nummer 2 van ‘inZOOMen op de Lievevrouweparochie’. Dat u het blad nu in handen krijgt is natuurlijk geen toeval. We staan immers aan het begin van de veertigdagentijd, vroeger beter bekend als ‘de vasten’. Nog steeds is dat een belangrijke periode in het kerkelijk jaar, al zal voor de meeste lezers de invulling van deze tijd grondig zijn veranderd! De veertigdagentijd wordt afgesloten door het Paasfeest, elk jaar, voor ons als gelovigen het onbetwiste hoogtepunt. Het is evident dat de inhoud van dit tweede nummer daar voor een flink gedeelte door bepaald wordt. Er is van alles te doen in onze parochie en in de geloofsgemeenschappen die haar samen vormen. In nummer 1 schreven we al dat we nog doende zijn onze redactie verder uit te breiden. We prijzen ons dan ook gelukkig met de versterking die we kregen van Eugenie Daniëls-Klep en Ward Warmoeskerken. Ward had al toegezegd, maar aan dit tweede nummer heeft hij daadwerkelijk een stevige bijdrage geleverd. Hetzelfde geldt overigens ook voor Eugenie! Reacties kregen we gelukkig ook op het eerste nummer, kritische maar ook lovende. Zij sterken ons om op de ingeslagen weg voort te gaan. Natuurlijk kunnen we daarbij nog wel wat hulp gebruiken. Wilt u de redactie versterken, dan bent u uiteraard van harte welkom. Wilt u reageren op de inhoud of de vormgeving van ons blad, heeft u iets waaraan we aandacht kunnen of moeten schenken, laat het ons weten op inzoomen@rkboz.nl of neem contact op met de correspondent van uw geloofsgemeenschap. Laat in ieder geval van u horen, dan wordt ons blad ONS blad!

In dit nummer van Inzoomen kijken we al vooruit naar drie bijzondere dagen begin april. Week 15 is dit jaar de “Goede Week’, de week met de Paasdriedaagse. Drie dagen hebben een aparte naam: Witte Donderdag. Goede Vrijdag, Paaszaterdag. In alle kerken worden drie bijzondere diensten gehouden, die je ook als één lange dienst zou kunnen zien: een paasviering in drie bedrijven. Wegens de innerlijke samenhang van deze diensten zal dezelfde voorganger of zullen dezelfde voorgangers per kerk deze diensten leiden. Op Witte Donderdag de herdenking van de laatste dag van Jezus’ leven: de instelling van de eucharistie en zijn arrestatie; op Goede Vrijdag: zijn veroordeling, kruisweg, zijn dood en begrafenis; en dan, op Zaterdag, na een dag stilte en grafrust, in de Paaswake: de doortocht door de dood, zijn verrijzenis. In de Paasnacht wordt overal het doopwater gewijd. En ieder wordt uitgenodigd zijn doopbeloften te vernieuwen. De diensten zullen weer met zorg worden voorbereid. Het pastoraal team wil u graag uitnodigen om aan deze diensten mee te komen doen. De diensten zijn rijk van inhoud en laten ons de kern van het geloof beleven. Met recht noemt men de diensten van de Goede Week het hoogtepunt van het kerkelijk jaar. Elders in dit nummer vindt u de gegevens over een voorbereidingsavond (donderdag 12 maart) en over de tijden van de vieringen.

2


Vijftig dagen Pasen

Vele keren: Alleluia! Bij Pasen hoort alleluia, een oproep van vreugde die honderden keren herhaald kan worden, als het heia of hé hé hé uit de stadions, een overwinningskreet, het overwinningsgezang als de favorieten weer eens gewonnen hebben. Hoera, Alleluia, verstild gezongen op zijn gregoriaans, of uitbundig, als Händel aan de beurt is. Letterlijk betekent alleluia ‘prijst God, looft God’; het is de vreugdezang die de kampioen bij naam noemt: God zij geprezen, hij heeft ’t hem geleverd, hij heeft gewonnen. We zingen dit gezang het eerst in de paasnacht; dan kunnen we dat aan den lijve ervaren: dat de duisternis wijkt voor het licht. Eerst het klein lichtje van de paaskaars, dan een zee van lichtjes van alle aanwezigen, en dan alle lichten en schijnwerpers van de hele kerk. En na de Bijbelverhalen over de schepping van de wereld en de bevrijding van het geknechte volk komt het verhaal over Christus. Dat het graf hem niet vast kon houden. Dat hij uit de duisternis is opgetild en de bevrijder is van de uitzichtloosheid van de dood. Alleluia: door zijn verrijzenis mogen ook wij over verrijzenis dromen. Dat is zo fundamenteel dat de vreugde om Pasen vijftig dagen mag duren. Eerst vieren we de Eerste Paasdag. Dan kijken we naar wat ons herinnert aan de paasnacht: de nieuwe paaskaars, het nieuwe doopwater, de kerk vol bloemen, op zijn paasbest. Alleluia: we mogen het paasevangelie horen en we vieren de eucharistie, als was het de eerste keer. Daarna gaat het verder: alle dagen feest eerste klas: de eerste paasweek. Op zon-

dag dan de echo van Pasen. Vroeger heette dat ‘beloken Pasen’, de zondag in het wit, want alle dopelingen hadden dan hun witte doopkleed nog om. Maar dat is verdwenen; de zondag kreeg een nieuw etiket: ‘zondag van de Goddelijke Barmhartigheid’. Onderstreping dat Pasen ons allen optilt uit een gebroken wereld. Wij hier in Bergen op Zoom hebben dan in twee kerken een ander groot feest: in de Lourdeskerk en in de Gertrudiskerk zal een grote groep kinderen hun eerste communie doen. In de kerk van de Goddelijke Voorzienigheid gebeurt dat een week later, in de H. Hartkerk vier weken later. Pasen en eucharistie horen bij elkaar, want in het samenzijn rond brood en beker weten wij de levende, de verrezen Christus aanwezig.

ben voorbereid gevormd worden, deel krijgen aan de levensadem van Christus. Gezalfd, gemasseerd met heilige olie, toegerust tot een leven als volwassen gelovige. Aan het einde van de paastijd zullen we allemaal weer over die Heilige Geest horen. Op de vijftigste dag van Pasen is het Pinksteren. Dan vieren we dat de Heer bij zijn Hemelvaart (veertigste dag) ons niet alleen gelaten heeft. Maar dat we in Zijn Geest aan de slag moeten. De aarde vernieuwen. En opnieuw zingen we: alleluia. Rud Smit

Nog een ander feest in die weken: aan het einde van de tweede paasweek komt de bisschop het Vormsel toedienen. Er zijn twee vieringen in de Gertrudiskerk, één op de vrijdag en één op de zaterdagavond, waarin de kinderen die zich al een jaarlang heb-

Veertigdagentijd

Vastenaktie en vastenzakje In dit exemplaar van Inzoomen vindt u het bekende vastenzakje. De Vastenaktie 2009 loopt ook dit jaar weer tijdens de hele Veertigdagentijd, dus van 25 februari t/m 12 april. Thema is dit jaar: ‘Ontmoet de ander’. Mensen zijn heel verschillend, maar ieder mens is wel gelijkwaardig. We kunnen veel van anderen leren, maar dan moeten we onze ogen openen voor die ander, we moeten open staan voor die ander. Dit jaar heeft ons bisdom voor de vastenaktie gekozen voor een project in Brazilië. In Brazilië worden veel tropische bossen gekapt en wordt de grond van de lokale bevolking onteigend, zodat er veel soja verbouwd kan worden voor de export. De lokale bevolking wordt hierdoor bedreigd in hun bestaan. Vastenaktie werkt samen met Braziliaanse organisaties die zich inzetten voor die lokale bevolking. Ze geeft hun juridische hulp en maakt veel werk van de sojaproblematiek. De lokale bevolking krijgt hulp bij het verbeteren van de landbouwtechnieken, zodat hun grond weer vruchtbaar wordt en zij weer een hoger inkomen kunnen krijgen. Laat de komende 40 dagen zien dat u geeft om die ander en verrijk zo uw wereldblik! Steun het werk van de vastenaktie door uw bijdrage in dit vastenzakje te doen en af te geven bij één van de kerken. De caritascollecte voor de vastenaktie 2009 is in alle kerken in het weekend van 4-5 april. Stort uw bijdrage evt. op gironummer 5850 tnv. Vastenaktie in Den Haag. Meer informatie kunt u vinden op www.vastenactie.nl Namens de Braziliaanse bevolking en de medewerkers van Vastenaktie: bedankt!

3


Hongerdoek Barmhartigheid en gerechtigheid 1998 In iedere kerk en kapel komt ook dit jaar een hongerdoek te hangen en in de weekendvieringen zal telkens bij een gedeelte van het doek worden stilgestaan. Het middelste deel van de hongerdoek van dit jaar is een afbeelding van een originele hongerdoek uit de late Middeleeuwen en is gemaakt in Zwitserland. Hij wordt ook wel de hongerdoek van broeder Klaus genoemd, omdat hij voortkomt de kringen rond de heilige Nicolaas van Flühe (gestorven in 1487). Deze hongerdoek werd in 1980 door de Duitse Vastenaktie uitgebracht en

werd in 1998 met de actuele toevoegingen aan de zijkanten opnieuw uitgegeven. In de ronde medaillons zijn gebeurtenissen afgebeeld uit het Nieuwe Testament. Met de klok mee vanaf midden onder: de aankondiging van Jezus’ geboorte aan Maria, zijn geboorte, zijn terugkeer aan het einde der tijden, zijn gevangenneming, zijn kruisiging en een afbeelding van de eucharistie. Onder in de medaillons staan de symbolen van de zeven werken van barmhartigheid. In het midden staat Jezus als de Chris-

tus Koning. Als Zoon van God is hij ten diepste aanwezig in de geschiedenis. De symbolen van de vier evangelisten vullen de hoeken. De toevoegingen links en rechts van 1998 dienen voor de actualisering. Rechtsboven: een marktvrouw in India. Ze staat symbool voor ‘gerechtigheid’. Rechtsbeneden: een beeld uit de burgeroorlog in Libanon: ‘vrede’ Linksonder: een boer uit Bangladesh: ‘het behoud van de schepping’. Rechtsboven: vrouwen uit Bangladesh: ‘de rechten van de vrouw’.

Markt van Barmhartigheid Dit jaar richten we ons in de Lievevrouweparochie in de Veertigdagentijd bijzonder op de Werken van Barmhartigheid. Die staan op de hongerdoek afgebeeld en vormen leidraad bij de gesprekken binnen de Parochiesynode. Aanleiding voor de Werkgroep Noord-Zuid voor een bijzonder initiatief. Op zaterdag 21 maart zal van 12.00 uur tot 16.00 uur de ‘Markt van Barmhartigheid’ worden gehouden in de Gertrudiskerk. Op zeven plaatsen in de kerk worden de zeven werken van barmhartigheid uitgebeeld en geplaatst in deze tijd. Hoe kunnen we anno 2009 deze goede werken handen en voeten geven, letterlijk.

4

Bij de grote hongerdoek ‘Barmhartigheid en gerechtigheid’ kunt u stil staan en zoeken naar de werken van barmhartigheid die op het doek door het verhaal van het leven van Jezus heenlopen. Er zal speciale aandacht zijn voor de Vastenaktie en in het bijzonder voor het project in Brazilië, waar we ons dit jaar speciaal op richten. In voorbereiding zijn nog andere activiteiten op deze middag, waarbij we denken aan een sobere maaltijd en een gebedsmoment. De deuren van de Gertrudiskerk zullen open staan en ieder die winkelt in de Zuivelstraat zal worden uitgenodigd naar binnen te gaan en de markt te bezoeken.


Presentatie programma Veertigdagentijd Op donderdag 26 februari vindt de presentatie plaats van de hongerdoek van dit jaar en van het totale programma van de Veertigdagentijd. De bijeenkomst vindt plaats in de dagkerk van de Goddelijke Voorzienigheid van 14.00 tot uiterlijk 16.00 uur. We staan meditatief stil bij de kleurrijke doek en kijken hoe dit doek in de Veertigdagentijd in de vieringen een rol kan spelen, ieder weekend opnieuw. Voorts wordt informatie gegeven over de Vastenaktie en over de verschillende activiteiten in de Veertigdagentijd. U leest hierover al wat in dit blad.

Kruisweg De parochie nodigt uit om in de Veertigdagentijd op vrijdagavond de kruisweg te bidden. Dat gebeurt in vele landen in de wereld. We trekken met dit wekelijks kruisweggebed van kerk naar kerk: iedere week zijn andere afbeeldingen aan de beurt. De kruisweg is een weg langs veertien staties, waarop het lijdensverhaal van Jezus wordt verbeeld, iedere keer een nieuw moment. Bij het volgen van de kruisweg kijken we door het

verhaal heen en proberen perspectief te zien: kijken door het lijden heen. We bidden de kruisweg iedere vrijdagavond om 19.00 uur en gaan in een grote kring door de stad. Het begin is op vrijdag 6 maart in de Gertrudiskerk. Daarna volgen achtereenvolgens de kapel van Huize St. Catharina (13-03), de Heilig Hartkerk (2003), de kerk Goddelijke Voorzienigheid (27-03) en tenslotte de Lourdeskerk (03-04).

Vastenmaaltijd In vorige jaren werd tijdens de veertigdagentijd in het Parochiecentrum aan de Stulemeijerlaan iedere dinsdag- of woensdagavond tussen 18.00 en 20.00 uur een speciale Vastenmaaltijd gehouden. Ook dit jaar zal deze traditie worden voortgezet. Al weer voor de zesde keer. In iedere week zal een groep uit een van de geloofsgemeenschappen worden uitgenodigd. Dit jaar zet de Vastenaktie ons op dit spoor, want het thema van dit jaar is: ‘Ontmoet de ander’. Tijdens de ‘eenpansmaaltijd’ is er alle gelegenheid stil te staan bij datgene waar de vastenaktie op wijst: solidariteit met mensen ver weg. De maaltijd wordt door de bewoner van de pastorie aangeboden, maar er staat een collectebus voor de Vastenaktie. Voor een paar avonden zijn al afspraken gemaakt met leden van werkgroepen, maar de rest moet nog worden ingevuld. Ook de vormelingen gaan met elkaar aan tafel. En het model zou ook elders in de stad kunnen worden nagevolgd.

Gertrudiskerk – zondag 29 maart

Passie-Cantatedienst door HMR Op zondag 29 maart om 16.00 uur is er in de Gertrudiskerk een oecumenische Cantatedienst, die wordt verzorgd door HMR met koor, instrumentalisten en solisten o.l.v. Hans Smout. De dienst zal geleid worden door zowel een protestantse als een katholieke voorganger. In een Cantatedienst vormen de tekst en de muziek van een cantate in de van oorsprong Lutherse traditie het belangrijkste en centrale deel van een kerkdienst. Zo zijn de ongeveer 200 bewaard gebleven Cantates van Joh. Seb. Bach indertijd voor dit doel door Bach geschreven. Het zijn stuk voor stuk meesterwerken van gewijde muziek. Maar ook tal van andere componisten schreven volop prachtige cantates voor liturgisch gebruik. De van oorsprong Lutherse “Cantatedienst” heeft inmiddels een vaste plek gevonden in heel wat kerkmuzikaal actieve gemeenten en parochies en ze verrijken het scala van vormen om liturgie te vieren. Waar een traditie van Cantatediensten eenmaal is

opgebouwd, behoren deze vieringen tot de best bezochte kerkdiensten. Zoals de viering van “A Festival of nine Lessons and Carols” de Adventstijd naar Kerstmis toe bijzonder kleurt, zo kan een Cantatedienst de Passietijd, die voorafgaat aan Pasen, een heel bijzonder accent geven. De Stichting KMCG (Kerkmuziekcentrum Gertrudiskerk) is bijzonder ingenomen met de duidelijk toenemende belangstelling voor de Lessons and Carols. Zo zou ook de Cantatedienst in de Passietijd – vorig jaar voor het eerst een feit – eveneens een vaste plaats kunnen gaan innemen en uitgroeien tot een goed bezochte jaarlijkse dienst. Bij de Cantatedienst van 29 maart staat de liturgische muziek van “Die sieben Worte Jesu Christi am Kreuz” voor koor, solisten en instrumentalisten van Heinrich Schütz (1585-1672) weer centraal. In deze “passie in klein formaat” wordt door de evangelist het verhaal van Golgota verteld. Tal van kleine rollen

worden door diverse soli gezongen, ondersteund door instrumentalisten en ingeleid en becommentarieerd door het koor. Indrukwekkende muziek, waarin de woorden die Christus aan het kruis sprak, het hoogtepunt van de muziek vormen. In de opstelling van zowel de kerkgangers als van het koor, de solisten en de instrumentalisten zal gezocht werden naar een optimale betrokkenheid. De viering wordt begonnen en afgesloten met het openingskoor en het slotkoor uit de Markus Passion van Reinhard Keiser (1674-1739). Muziek die wat betreft stijl tussen Schütz en Bach een plaats heeft, maar wat betreft de tekst de passie-gedachte uitstekend inleidt respectievelijk samenvat. In deze oecumenische Cantatedienst zijn samenzang, schriftlezing en gebed belangrijke elementen, geënt op de liturgie van deze zondag en op muziek en tekst van Schütz en Keiser. De gebruikte kerkingangen zijn die aan de zijde van Zuivelstraat en Kerkstraat.

5


Voor de ouderen Op weg naar Pasen zal er weer binnen elke geloofsgemeenschap een seniorenmiddag worden gehouden. Een middag met bezinning en ontmoeting, voorbereid door de werkgroep. Hier volgt het lijstje: O.L.V. van Lourdes op woensdag 25 maart, aanvang 14.00 uur, 55+ middag in de grot. Goddelijke Voorzienigheid op donderdag 26 maart, aanvang 14.00 uur: seniorenmiddag ‘Op weg naar Pasen’ in de dagkerk. Gertrudis op dinsdag 31 maart, samenkomst in de Ontmoetingskerk; aanvang 14.30 uur. Heilig Hart op dinsdag 7 april, aanvang 14.00 uur: 55+ middag.

Vespervieringen Daadwerkelijk meeleven met alles wat het kerkelijk jaar wordt gevierd geeft een extra kleur en dimensie aan het menselijk bestaan. Dat daadwerkelijk ervaren van het gaan en komen van de seizoenen in de natuur en het laten kleuren van je dagelijks leven door de tijd van het kerkelijk jaar is in onze moderne tijd soms wat verwaterd. De temperatuur en de aankleding (bloemen!) van onze huizen en de samenstelling van onze maaltijden worden nauwelijks meer beïnvloed door zomer of winter, en in huis is, behalve rond Kerstmis, vrijwel niets meer te merken van de sterke tijden in het kerkelijk jaar. Goed beschouwd is dit een verarming. De ene dag gaat steeds meer lijken op de andere. Alle reden om te proberen deze Veertigdagentijd nu eens wat bewuster mee te maken.

Een bijzondere manier hiervoor is het meevieren van de vesperdiensten die in de veertigdagentijd elke zondagmiddag om 17.30 uur in afwisselend de Gertrudiskerk en de Ontmoetingskerk (Bolwerk) worden gehouden. Het zijn korte, meditatieve vieringen met veel (samen)zang, die u in de juiste stemming brengen en die de deelnemers waardevolle gedachten aanreiken in al dan niet gezongen Schriftteksten. De juiste plaats van viering voor een bepaalde zondag vindt u in de woensdagse Bode, op affiches bij de uitgang van de kerken en op de websites van de kerken. Op zondag 29 maart is er geen vesperviering in verband met de oecumenische Passie-Cantatedienst om 16.00 uur in de Gertrudiskerk.

Lezing over de Driedaagse van Pasen Het Paastriduum: Witte Donderdag, Goede Vrijdag, Paaswake met één doorlopende liturgie om het geheim van ons geloof te vieren. Hoe kunnen we ze duiden en beleven? Hoe kunnen we ons voorbereiden op de Opstanding? Lezing op donderdag 12 maart in de Gertrudiskerk. Aanvang 20.00 uur. Begeleider: pastor Rud Smit.

Nader tot Paulus Dit jaar staat St. Paulus extra in de belangstelling: de grote apostel werd 2000 jaar geleden geboren. De Paus riep op tot een ‘Paulusjaar’. Daarom worden in de maand maart twee ‘Paulusavonden’ georganiseerd en wel op de maandagen 9 en 30 maart. De avonden vinden plaats in het zaaltje van de kerk van de Goddelijke Voorzienigheid. Twee avonden lopen we met Paulus mee, door zijn leven, zijn

reizen én zijn brieven. Paulus, een boeiende man, die al rondtrekkend het evangelie verspreidt en gezien kan worden als een groot opbouwwerker. Veertien van zijn brieven vinden we in het Nieuwe Testament en horen we regelmatig in de vieringen. Wat zegt het ons, ruim 2000 jaar later? Samen gaan we ernaar op zoek. Begeleiders: pastor Rud Smit en Corrie Hamers.

Geloofsverdieping In de komende periode zijn er weer speciale bijeenkomsten met geloofsgesprek. Onder de titel ‘Geloven Nu’ worden vier bijeenkomsten gehouden om met elkaar te spreken over geloof en over levensvragen. In de dagkerk van het Heilig Hart op donderdagmorgen van 10.15 uur tot 11.30 uur te beginnen op 12 maart. In Eigen Haard op woensdagmorgen van 10.00 uur tot 11.30 uur te beginnen op 11 maart. Begeleider: pastor Wout van den Broek.

Enquête parochiesynode In de 2e fase van de parochiesynode is er een synodegroep actief geweest met het vragen naar de mening van vrijwilligers binnen de Lievevrouweparochie door middel van een enquêtelijst. Vragen die daarin opgenomen stonden waren o.a.: Wat motiveert hen om hun vrijwilligerswerk te doen? Krijgen zij voldoende ondersteuning? Zou een vrijwilliger een passende cursus moeten volgen? Tijdens de afsluitende bijeenkomst op 13 december jl. van de 2e fase hebben de aanwezigen de resultaten kunnen horen die binnengekomen zijn op de enquêtes, die onder alle vrijwilli-

6

gers verspreid waren. Met een score van ruim 22% geretourneerde vragenlijsten zijn wij zeer tevreden. Wij danken dan ook alle vrijwilligers heel hartelijk die deze formulieren geretourneerd hebben! Veel tevredenheid mogen we lezen, maar er zijn ook kritische opmerkingen geplaatst. Het ideaalbeeld is niet haalbaar. Wel kennis nemen van en zien wat toepasbaar en haalbaar is binnen de Lievevrouweparochie. Waarnemen waar behoefte aan is en speerpunten bepalen voor de toekomstige jaren. Deze zullen worden opgenomen in het nieuw te schrijven parochiedocument, dat voorgelegd zal worlees verder op pag 7


vervolg van pagina 6 den aan het kerkbestuur en bisschop J. van den Hende. Omdat we nu zoveel waardevolle informatie verzameld hebben, vraagt het echter een langere tijd om dit verder uit te werken, zodat wij u daarna goed over de resultaten kunnen informeren. Op de website www.rkboz.nlkunt u het verslag van 13 december lezen met daarin ook o.a. de presentatie van de uitslag van

de op dat moment binnengekomen gegevens. Ook andere betrokkenen en belangstellenden die 13 december niet aanwezig konden zijn, kunnen op deze manier van de resultaten kennis nemen. U leest op een later tijdstip dus nog uitgebreider verslag van ons van alle binnengekomen meningen.

Interview met Sofie en Henk Kreulen

De Parochiesynode: een nieuw begin? “Wij zijn zeer benieuwd wat er uiteindelijk uit gaat komen!” Zo verwoorden Sofie en Henk Kreulen hun zin om te beginnen aan de derde fase van de Parochiesynode. In het voorjaar van 2008 behoorden Sofie en Henk tot de ruim 60 gelovigen die zich in de nog onbekende wereld van de Synode stortten. Ze kwamen terecht in willekeurig samengestelde groepjes van 7 à 8 personen uit de diverse geloofsgemeenschappen, allemaal met een ‘eigen verhaal’. Allerlei mensen dus: van ‘stevige’ vrijwilliger tot theologiestudent, ouderen maar ook 20-30 jarigen. “De jongeren die er zijn, zijn wel heel serieus met het geloof bezig. Zij zullen ook een behoorlijk stempel op het eindresultaat moeten kunnen drukken, want het gaat hier toch over de toekomst?”, benadrukt Sofie. “Nieuwsgierigheid naar het gemeenschappelijke, naar de betrokkenheid van de mededeelnemers”, motieven van Henk en Sofie om deel te nemen aan de Synode. Dat zal ongetwijfeld voor veel deelnemers gelden. Twijfel en scepsis

lijken overigens net zo goed een drijfveer te kunnen zijn als gedrevenheid en charisma. De eerste fase was een kennismaking met elkaar en meestal ook een confrontatie met jezelf. Het centrale thema ‘Godsontmoeting’ nodigde uit tot getuigen, tot bekennen en herkennen. “Mensen zijn bij de synodebijeenkomsten heel open, ook al is het soms moeilijk. Maar er wordt ook veel en vaak gelachen hoor!”, zo beschrijft Sofie. Bij de afsluiting van de eerste fase was het nog verre van duidelijk welke kant het uit zou gaan. De tweede fase spitste zich toe op ‘gemeenschap vormen’. De nieuwe groepen pakten dit thema elk op een eigen wijze aan. Er is intensief gewerkt aan bijvoorbeeld ‘gemeenschap in de Bijbel’ en aan enquêtes voor vrijwilligers en kerkgangers. De tweede fase werd kort voor Kerstmis afgesloten. Hoe nu verder? De derde fase is begonnen, met als thema ‘dienst aan de samenleving’. Deze fase zal materiaal moeten verschaffen op basis waarvan de

pastoraatgroep een beleidsplan voor de nieuwe parochie kan schrijven. ”Willen we daarin iedereen ten dienste zijn? Dan zou het beleidsplan wel eens de omvang van een boek kunnen krijgen en daardoor onwerkbaar worden” zo vreest Henk. Sofie heeft een iets ander idee hierover: “Het kan zo niet blijven, het moet anders, maar er moet wel voor iedereen in de geloofsgemeenschap aandacht zijn”. Belangrijk is ook de vraag hoe de pastores in het nieuwe beleidsplan staan. “Welke rol gaan zij spelen? Gaan zij het beleidsplan uit de pastoraatgroep uitvoeren, of maken zij met behulp van de groep beleid?” Warempel geen simpele vragen waarop toch een antwoord moet komen. De synode staat dus echt voor een apotheose! Sofie heeft goede hoop dat het wat wordt, Henk blijft wat sceptisch. Vóór Pinksteren moet de synode zijn afgesloten. Een helpende Geest zal ook daarvóór al nodig zijn! Ton Segers en Ward Warmoeskerken

Gertrudisjaar

Mini-tentoonstelling Sint Gertrudis Omdat Gertrudis dit jaar 1350 jaar geleden gestorven is, worden in de loop van het jaar enkele activiteiten geïnitieerd om de patrones van Bergen op Zoom te gedenken. De eerste activiteit zal door de Stichting Sint Gertrudiskapel georganiseerd worden. Rond de naamdag van Gertrudis op 17 maart zal in de Gertrudiskerk een minitentoonstelling ingericht worden over het leven van deze heilige. Centraal daarbij staan Gertrudis, haar moeder Itta en bisschop Amandus, die de jonge Gertrudis in 643 liet toetreden tot het klooster van haar moeder. De drie figuren zullen worden uitgebeeld door middel van kostuums die gebaseerd zijn op één van de glas-in-lood-ramen van de Gertrudiskapel aan de Scheldelaan. Het gebrandschilderde raam naar ontwerp van Fons Gieles toont de drie figuren, zoals ze ook in de Gertrudiskerk te zien zullen zijn. De mini-tentoonstelling zal in ieder geval tot 28 juni te zien zijn; dan zullen de kostuums gebruikt worden in de Maria Ommegang, die dit jaar trekt onder het thema ‘Gertrudis: patrones van de stad’. Om de naamdag van Gertrudis extra luister bij te zetten, zal de Gertrudiskapel op zaterdag 21 en zondag 22 maart tussen 09.00 en 13.00 uur geopend zijn voor het publiek. Op deze dagen zal ook de jaarlijkse Gertrudistocht van de Wandelende Krabben langs de kapel lopen. Voor meer informatie over de Gertrudiskapel: www.sintgertrudiskapelboz.nl

7


Jongeren van de Lievevrouweparochie bereiden zich voor op hun Vormsel Zaterdag 17 januari was het druk in en rondom de Gertrudiskerk. Buiten brachten mensen vanuit de Protestantse Kerk en vanuit de Lievevrouweparochie de actie Kerkbalans, die deze week weer van start gaat, onder de aandacht van het winkelend publiek. Binnen in de kerk bereidden 49 jongeren van Bergen op Zoom zich voor op hun Vormsel. Dit sacrament zal hun vrijdag 24 en zaterdag 25 april a.s. toegediend worden door Bisschop J. van den Hende. Zowel de bisschop als Deken P. de Rooij waren beiden aanwezig om met de jongeren kennis te maken en in gesprek te gaan. Dat was dus een hele afvaardiging vanuit het bisdom. Allerlei vragen werden gesteld uiteraard door de kinderen. Zij zagen hun kans schoon. Het thema van de middag was: De zeven Werken van Barmhartigheid. Deze zijn : De hongerigen voeden De naakten kleden De dorstigen laven De doden begraven De gevangenen bezoeken De zieken verzorgen De vreemdelingen herbergen. Door het bezoeken van verschillende workshops konden de

vormelingen kennis maken met een aantal van deze werken. Verschillende instellingen die zich bezig houden met het uitdragen van Goed Doen en Goed Zijn voor je naasten waren aanwezig. Zoals bijv. Voedselbank Goed Ontmoet. Zij vertelden hoe voedselpakketten samengesteld worden en verspreid onder de mensen die hiervoor in aanmerking komen. Mensen van Monuta uitvaartonderneming lieten zien en horen wat tegenwoordig mogelijk is aan eigen inbreng bij begrafenis of crematie. Een spreekster van de Stichting Inside/Outside vertelde over artikel 5 van de mensenrechten: Niemand zal onderworpen worden aan folteringen, noch aan een wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing. Zij bezoekt en schrijft met een levenslang veroordeelde gedetineerde in Amerika. Ook Stichting De Regenboogboom was aanwezig. Zij bezoeken ernstig zieke kinderen en hun familie en proberen verlichting te brengen in moeilijke donkere tijden. Aan het eind van de middag maakten de kinderen collages over die middag en beklommen de kerktoren. Ilse Dietvorst was de winnares van de fotowedstrijd met een mooie foto van een hongerdoek die in de Heilig Hartkerk hangt. De middag werd afgesloten met een eucharistieviering, muzikaal verzorgd door De Brokstukken. Bezoekt u voor een fotoverslag de website www.rkboz.nl

De vieringen in de Veertigdagentijd en Paastijd Voor wat de gewone zondagsvieringen betreft: de tijden van de diensten staan aangegeven in de kolommen van de geloofsgemeenschappen. Voor de voorgangers en de bijzonderheden verwijzen we u naar de woensdageditie van de BergenopZoomse Bode en naar de website www.rkboz.nl

Bijzondere vieringen Aswoensdag 25 februari: In iedere kerk om 19.00 uur In alle vieringen: zegening as en uitdelen van askruisjes Ook viering om 09.00 uur in Eigen Haard (Borgvliet) en om 09.15 uur in de Catharinakapel. Uitdelen askruisje ook bij het Middaggebed 12.15 uur in de dagkerk van de Gertrudiskerk. Dienst van Berouw en Vergeving Goddelijke Voorzienigheid donderdag 2 april 19.00 uur Gertrudis maandag 6 april 19.00 uur H. Hart en O.L.V. van Lourdes: onderdeel van de zondagsviering in het weekend van 28 en 29 maart biechten: op afspraak bij de priesters Palmzondag zaterdag 4 en zondag 5 april: Vieringen met palmprocessie op de bekende tijden. Chrismaviering: de bisschop wijdt de H. OliĂŤn voor het hele bisdom op woensdag 8 april 19.00 uur in Oud Gastel Witte Donderdag donderdag 9 april Eucharistieviering in iedere kerk om 19.00 uur Goede Vrijdag vrijdag 10 april Gertrudiskerk O.L.V. van Lourdes

8

15.00 uur 15.00 uur

Heilig Hart 15.00 uur Goddelijke Voorzienigheid 19.00 uur Kinderkruisweg in het bos van Lambertijnenhof vanaf 15.00 uur. Paaszaterdag zaterdag 11 april: Paaswake Heilig Hart O.L.V. van Lourdes Goddelijke Voorzienigheid Gertrudis

19.00 uur 20.00 uur 21.00 uur 21.30 uur

Eerste Paasdag zondag 12 april O.L.V. van Lourdes Goddelijke Voorzienigheid Gertrudis Heilig Hart

09.30 uur 09.30 uur 11.00 uur 11.00 uur

Tweede Paasdag maandag 13 april Stedelijke viering in kerk Heilig Hart om 11.00 uur Eerste Communievieringen O.L.V. van Lourdes zondag 19 april 10.00 en 13.00 uur Gertrudis zondag 19 april 10.00 en 12.30 uur G. Voorzienigheid zondag 26 april om 09.30 uur Heilig Hart zondag 17 mei om 11.00 uur Vormselviering Voor de hele parochie: vrijdag 24 en zaterdag 25 mei om 19.00 uur in de Gertrudiskerk.


Kinderen en jongeren

Bidden met kinderen Hoe doe je dat, thuis bidden met kinderen? Regelmatig zeggen mensen dat ze het zo moeilijk vinden te bidden met hun kinderen. Bij de voorbereiding van de Eerste Communie wordt het gezegd. Bij familiebezoeken komt het ter sprake, bij gezinsvieringen, scholendiensten en de kleutervieringen praten mensen erover. Begin er maar eens aan…, thuis bidden. Vooral als je het zelf niet van huis uit hebt meegekregen, is dat niet gemakkelijk. Daarom dit aanbod voor alle ouders met kinderen in de basisschoolleeftijd. We organiseren dit jaar enkele bijeenkomsten waarin we op workshopachtige wijze proberen te ontdekken welke manier van bidden met kinderen voor ons het meest geschikt is en we bekijken welk materiaal ons het beste past. U krijgt in deze drie bijeenkomsten concreet materiaal voorgelegd en uitgelegd. Het gaat om drie koffertjes: Beginnen maar, Ga je mee en Het geheim van het vuur. Aan de titels valt af te lezen dat het gaat om kinderen na de Doop, na of rondom de Eerste Communie en na of rondom het Vormsel. In de avonden zit een logische opbouw. We beginnen eerst met ons eigen geloof en gaan van daaruit verkennen hoe je dit geloof met behulp van concrete materialen, werkvormen, verhalen en gebeden om

kunt zetten in een dagelijks of wekelijks gebedsleven in het eigen gezin. Na afloop van deze bijeenkomsten is aansluiting bij de landelijke internetsite Geloven Thuis een goede optie. Op elke avond wordt aandacht besteed aan de verschillende leeftijden en er is ruimte om ervaringen uit te wisselen. En het is natuurlijk vanzelfsprekend dat we de avond met gebed afsluiten. Onze kinderen kunnen wel een steuntje in de rug en een beschermende hand gebruiken. Voor wie? Ouders van jonge kinderen en kinderen in de basisschoolleeftijd, leiders van werkgroepen rondom doop, communie en vormsel. De cursus wordt gegeven door Wout van de Broek en Alida van Veldhoven. Locatie: Cursusdagen: Tijd: Kosten:

Burg. Stulemeijerlaan 8 dinsdag 17 en woensdag 25 maart, donderdag 2 april 20.30 – 22.00 uur € 25 p.p. voor het materiaal

Winteravonden 16-1-2009 Je laat ze toch niet in de steek? De Verwondering bezoekt prostituees Vandaag ben ik met een aantal jongeren uit Bergen op Zoom naar een Winteravond geweest van het bisdom Breda. Deze avond was speciaal georganiseerd voor en door jongeren. Vanavond was het onderwerp: Je laat ze toch niet in de steek? Het was een heel indrukwekkende avond. We begonnen met een gebedsviering van ± 15 minuten, waarin werd gebeden voor een mooie avond en voor een paar persoonlijke intenties. Daarna gingen we naar een ander deel van de kapel waar we allemaal op de grond moesten gaan zitten. Twee dames van de Verwondering kwamen vertellen wat ze precies deden en waarom ze het deden Hierover werden door sommige jonge-

ren vragen gesteld. Het tweede deel van de avond was bedoeld om onze eigen verhalen te vertellen (als je dat wilde). Hierover gingen we met elkaar in gesprek. Wat me het meest is bij gebleven is het feit dat ze vertelde dat het niet zo makkelijk is om met deze vrouwen een vertrouwensband op te bouwen. Soms zien ze de prostituees elke week en dan zien ze deze vrouwen soms een of twee jaar niet. Het was een heel mooie, indrukwekkende avond. Ik rijd zelf enkele keren per maand met de trein langs Nijmegen (waar de Verwondering actief is) en heb daar wel eens wat prostituees rond en langs het station zien lopen. Maar je let er niet echt op omdat je denkt dat dit normaal is en ik moet eerlijk zeggen dat als ik in de trein zit ik maar wat wazig voor me uit zit te kijken en er niet echt op let wat er buiten gebeurt. Maar dan hoor je op zo’n avond

dat verhaal en dan ga je (als je langs Nijmegen komt) er automatisch meer op letten. Ik heb veel bewondering voor deze dames. Zij kunnen het toch maar weer elke keer opbrengen om naar die prostituees te gaan. Ik zelf zou het niet kunnen maar ik denk dat het ook scheelt hoe je er zelf tegenaan kijkt. Ze doen heel mooi en ook dankbaar werk, vind ik. Cindy Reijnders De Verwondering heeft ook een eigen website: http://www.de verwondering.nl

Jongerenavonden op de vrijdagen 6 maart, 3 april en 24 april Plaats: Praathuis, Lourdeskerk

Oproepje The Commitment The commitment (de jongerenband van de parochie) is op zoek naar JOU! Ben jij tussen de 14 en 18 jaar en vind je het superleuk om muziek te maken? Kom dan eens kijken bij onze band! Wij spelen Praise & Worship muziek, en organiseren jongerenvieringen, en treden op bij vieringen! Bespeel je een instrument of vind je het leuk om te zingen? Neem dan contact op met Yvonne Fehr (y.fehr@kpnplanet.nl of bel: 0164-241 873). Wij zijn vooral op zoek naar gitaristen (slag of bas) en keyboardspelers!

9


Gebedsavond Beste jongeren! Binnenkort zal er weer een gebedsgroep starten in Bergen op Zoom. De gebedsgroep is een tijd lang niet meer actief geweest, en we hopen dat jullie enthousiast zijn voor een frisse start in 2009. De gebedsavonden die we houden zijn erop gericht tijd door te brengen met onze heer Jezus Christus en te groeien in de kracht en het wonder van gebed. Tijdens de gebedsavond beginnen we steeds met een kort maar krachtig woord over gebed, bestaande uit bijvoorbeeld een vers uit de bijbel, gevolgd door het bidden zelf. We zullen gaan bidden voor de activiteiten binnen de bisdom, voor Bergen op Zoom en natuurlijk is er ook ruimte voor persoonlijk gebed. De avonden zijn bedoeld voor jongeren ouder dan 14 jaar en duren ongeveer een half uur à drie kwartier. We hopen dat velen van jullie interesse zullen hebben en we zien jullie graag terug op de gebedsavonden. Lucas 11,9-10 “daarom zeg ik jullie: vraag en er zal je gegeven worden, zoek en je zult vinden, klop en er zal voor je worden open gedaan. Want wie vraagt ontvangt en wie zoekt vindt, en voor wie klopt zal worden open gedaan.” Wil je jezelf aanmelden of heb je nog wat meer informatie nodig mail dan gerust naar: ericboerhout@hotmail.com of bel 06 248 52 500

Rock Solid “Ik hoop dat jongeren Christus leren kennen. Dat zij zijn liefde vinden binnen de Katholieke Kerk en een relatie met Christus aangaan. Juist in deze leeftijdsfase is het moeilijk om tieners te betrekken bij de kerk. Ze gaan op zoek naar zichzelf, relaties en worden beïnvloed door de media. Ik ben dankbaar dat er nu een programma is als Rock Solid, dat leiders een handvat geeft om met tieners op te trekken.”

Levenslessen. (In elk programma staat een thema uit de leefwereld van tieners centraal.) Evangelie. (In de ‘Preek van de Week’ legt een leider uit wat God met het programmathema te maken heeft aan de hand van een Bijbeltekst.) Ook dit jaar wordt het programma Rock Solid weer gedraaid en worden de tieners uitgedaagd om na te denken over het geloof.

De bovenstaande woorden zijn van jongerenbisschop Mgr. De Jong. Ook ons verlangen is dat jongeren Jezus leren kennen.

Iedere jongere tussen de 11 en 14 jaar is van harte welkom om mee te doen met Rock Solid. Het Rock Solid programma wordt gehouden in het praathuis van de kerk O.L.V. van Lourdes (Prins Bernhardlaan 83, Bergen op Zoom) op de volgende datums, aanvang 7 voor 7 `s avonds. Vrijdag 13 februari, 6 maart, 27 maart, 17 april, 8 mei, 29 mei, 12 juni

Rock Solid wil tieners (11 tot 14 jaar) prikkelen om het christelijk geloof te gaan ontdekken op een manier die aansluit bij hun leefwereld. De programma`s zijn laagdrempelig zodat kerkelijke tieners snel hun niet-gelovige vrienden meenemen. Rock Solid bestaat uit vier principes. Te gekke spelen. (Het gaat in de eerste plaats om het plezier!) Relaties opbouwen. (Tieners zijn op zoek naar mensen die naar hun verhaal willen luisteren en bij wie ze gewoon mogen ”zijn”.)

Voor opgeven en meer informatie bij Sjors v.d. Zande: e-mail: Sjors _van_der_zande@hotmail.com Tel.: 06 216 33 877

Nieuwe dirigent voor De Brokstukken Op kerstavond heeft Vocaal Ensemble ‘De Brokstukken’ afscheid genomen van Sophie van Leeuwen, die het koor ruim drie jaar vol enthousiasme en bezieling begeleid heeft. Gelukkig hebben De Brokstukken inmiddels een nieuwe dirigent gevonden: Marc Ambagts. Hij zal het koor nu begeleiden bij repetities en tijdens vieringen en concerten. De Brokstukken repeteren elke vrijdagavond van 20.00 tot 22.00 uur in het Cantatorium van de Gertrudiskerk. De zaterdag voor elke derde zondag van de maand zingen De Brokstukken in de viering van 17.30 uur in de Dagkerk. Voor informatie: tel. 0164-240 170.

Lezing van Paula Copray, angliste, theologe, zuster Franciscanes De evolutieleer en het procesdenken Dinsdag 24 maart 19.30 uur in ”De Korenaere”, Korenplein 7, Bergen op Zoom Kosten € 5; koffie /thee voor eigen rekening Ongeveer anderhalve eeuw geleden verraste Charles Darwin de wereld met zijn verbazingwekkende evolutietheorie. Een theorie die al wat is, in wording weet. Een theorie die de tot dan toe doodgewaande stof vol beweging zag, vol nieuwheid. Een theorie die ons beeld van de wereld, van de mens, van God ingrijpend zou veranderen. Vreemd genoeg heeft die theorie, hoewel onderschreven door veel filosofen en theologen, weinig invloed gehad op hun denkwereld. De meesten van hen bleven ronddolen in de wereld van het zijn; onveranderlijk, eeuwig de blik gericht op wat boven is. Slechts enkelen begaven zich in de denkwereld van het worden; ik noem Teilhard de Chardin (1881-1955) en Alfred Whitehead (1861-1947).

10

lees verder op pag. 11


vervolg van pagina 10 Zij gingen uit van een wereld waarin alles in beweging is, onaf, onvoltooid, onvolmaakt, ook het ware, het goede, het schone. De filosoof en mathematicus Whitehead schreef geen theologie, maar enkele theologen lieten zich door zijn zienswijze inspireren en kwamen zo tot een heel nieuwe kijk op God, de mens en op de relatie God en mens. De procestheologie kan uw leven nieuwe zin geven, u nog meer bewust maken van uw verantwoordelijkheid voor het welzijn van uzelf, van de mensen om u heen, ja van geheel de wereld, ons toevertrouwd. Opgaven voor de lezing: Miep Tiemessen 240 726 E-mail: h.f.tiemessen@home.nl

Bedevaart naar Banneux Het bestuur van Caritas Banneux Bisdom Breda organiseert van 12 juni tot 16 juni en van 4 september tot 8 september 2009 een tridiuum naar Banneux. Bovendien organiseert het bestuur 14 juni en 6 september een dagbedevaart naar Banneux. Dit bedevaartsoord wordt ook wel ,,Klein Lourdes” genoemd en ligt in de Belgische Ardennen. Jaarlijks komen er 500.000 pelgrims uit verschillende landen. In 1933 is Maria achtmaal verschenen aan het kleine meisje Mariëtte Beco. Het genadeoord Banneux is uitgegroeid tot een heiligdom waar de verschijningskapel en de bron centraal staan. De kerk is goed rolstoel toegankelijk en beschikt over 3000 zitplaatsen. De kosten bedragen € 30 per persoon voor de dagbedevaart, alles inbegrepen.

Het deelnemers aan het triduum vertrekken vrijdagmorgen en komen dinsdagmiddag via Turnhout terug. Op de heenreis wordt de gasten een lunch aangeboden en op de terugreis wordt het tridiuum afgesloten met een diner. De kosten bedragen € 260 per persoon, alles inbegrepen. U kunt zich opgeven of inlichtingen vragen bij: Tridiuum: Mieke Bril

Regio Brabant/Zeeland

0164-612 973

Dagbedevaart: Ton van Egeraat Lia Botermans

Regio Brabant/Zeeland Regio Zuid Westhoek

0164-242 809 0164-686 819

Bedevaarten naar Maria met het Gouden Hart te Beauraing Voor de 62e keer vertrekken dit jaar vanuit het bisdom Breda weer de jaarlijkse bedevaarten naar Maria met het Gouden Hart te Beauraing, een plaatsje gelegen vlakbij Dinant in de Belgische Ardennen waar van 29 november 1932 tot 3 januari 1933 Maria 33 maal is verschenen aan 5 kinderen. Maria gaf aan de kinderen een boodschap: ”Bouw een kapel en laat de mensen hier ter bedevaart komen.” Maria, de Moeder met het Gouden Hart, geeft er een plaats aan iedereen: zieken en gezonden. De verzorgde bedevaart wordt gehouden in het weekend van: 6-7-8 juni en begeleid door een arts, verpleegkundigen en vrijwilligers, die borg staan voor een goede verzorging. De inschrijvingstermijn voor de verzorgde bedevaart sluit op 1 mei. De dagbedevaart is op zondag 7 juni. Voor de dagbedevaart kunt u zich tot 15 mei opgeven. Voor degenen die meer luxe op prijs stellen en geen behoefte hebben aan de begeleiding van een arts en verpleegkundigen is er de 3daagse hotelbedevaart. Deze vertrekt ook op 6 juni 2009. Belangstellenden voor de 3-daagse verzorgde - en dagbedevaart kunnen informatie inwinnen bij: Bergen op Zoom: Mevr. E. Bastianen-Luijks; tel. 0164-250 420 Mevr. J. Goossens-Veraart; tel. 0164-256 093 Mevr. R. Jimkes-Rens; tel. 0164-240 063 Voor de hotelbedevaart kunt u zich wenden tot: Breda: Broeder Roberto van Ginneken; tel. 076-52 16 674 Bezoekt u ook eens onze website: www.bedevaartbeauraing.nl

Interview met bedevaartgangers

Op bedevaart naar Lourdes is betekenisvol ontmoeten Waarom gaat iemand op bedevaart naar Lourdes? Nog gekker, waarom gaat iemand dit jaar voor de 30ste keer op bedevaart naar Lourdes? Ik vroeg het de heer Daniël van Klink en zijn vrouw Judith van Klink-Mulders, die overigens pas voor de 14e keer meegaat. “Het is gewoon een passie, denk ik,” zegt Judith. Haar man Daniël knikt bevestigend. Daniël van Klink ging voor het eerst mee met de VNB Natio-

nale Bedevaarten toen hij 19 was en Judith Mulders was pas 17 toen ze zich voor het eerst opgaf om als vrijwilliger met een bedevaart naar Lourdes mee te gaan. Ze hebben elkaar daar ook leren kennen en delen nu samen al jarenlang deze “passie”, het begeleiden van groepen die om een of andere reden gekozen hebben voor een bedevaart naar Lourdes, ouderen, jongeren, zieken, lichamelijk en ook geestelijke gehandicapten. Ook gezonde mensen kiezen regelmatig voor een reis naar Lourdes. Uit lees verder op pag. 12

11


vervolg van pagina 11 bewondering voor het 14-jarige meisje Bernadette Soubirou, die de hele Katholieke kerk op haar kop heeft gezet, uit bewondering voor de Heilige Maagd Maria, de prachtige omgeving en natuurlijk ook uit nieuwsgierigheid. Iedereen mag zeggen en denken wat ie wil, maar Lourdes is en blijft indrukwekkend voor iedereen. Haar heiligdommen, haar kerken, haar bezoekersaantallen, haar vermogen om alle sceptici uiteindelijk toch te overtuigen dat een bezoek aan Lourdes veel meer is dan een gewoon reisje. Het is fascinerend te zien hoeveel kracht, ouderen en zieken putten uit deze pelgrimstocht, uit de omgang met elkaar en zeker ook uit de schitterende soms verstilde natuur. Er ontstaat spontaan een samenhorigheidsgevoel, dat er tijdens de weg ernaar toe nog niet was. Vrijwilligers, priesters en pastors zijn dagenlang druk in de weer om de bedevaartgangers het naar de zin te maken, hun vragen op te vangen en hun moed in te spreken om hun ziekte of handicap maar gewoon te accepteren, en om hun te leren hoe er beter mee om te gaan. Naast de serieuze kant van een dergelijke reis is er veel aandacht en tijd voor ontspanning, en plezier, een wandeling, een terrasje pikken ook in de rolstoel of op de brancard, het kan allemaal.

en en de wil om er straks thuis weer wat van te maken,” zegt Daniël Klink. “Dat zijn momenten van onschatbare waarde voor mij en daar doe ik het voor, daar doen wij het voor moet ik eigenlijk zeggen.” Eugenie Daniels-Klep

“Als je ervoor openstaat en je kijkt om je heen, dan zie en voel je bij een groot aantal bedevaartgangers een intense rust groei-

Bisdom Breda op bedevaart naar Lourdes Bus: Trein: Vliegtuig:

van 20 mei tot 28 mei van 21 mei tot 28 mei van 22 mei tot 28 mei

Informatie en opgeven bij Daniël Klink tel. 254 299 en Sandra Willemse tel. 643 275 Of via de Lievevrouweparochie bij Corrie Hamers tel. 244 983

Acoliet, een bijzondere functie tijdens de vieringen Ooit gehoord van de heilige Tarcisius? Dat was een Romeinse jongen die leefde in de derde eeuw na Christus. Hij was onderweg naar zieken om daar de heilige Communie te brengen. Tijdens die tocht is hij door niet-christenen gedood, omdat hij de heilige Communie niet wilde laten zien. Vanaf dat moment is deze martelaar een heilige, de patroonheilige geworden van de acolieten. Hij wordt herdacht op 15 augustus. Wat zijn eigenlijk acolieten? Tijdens de eucharistievieringen zijn de taken rond het altaar verdeeld. De voorganger heeft de belangrijkste taak: hij gaat voor. De lector leest de eerste lezing, de voorbede en de mededelingen. De acolieten assisteren de voorganger met het aanreiken van de gaven op het altaar, verzorgen de wierook op hoge of speciale feestdagen en dragen kaarsen en kruis. Acolieten zijn jongens, meisjes, mannen of vrouwen die in de Gertrudiskerk herkenbaar zijn aan de toog en superplie. Vroeger werden de jongens en meisjes die de Eerste Communie hadden gedaan gevraagd om misdienaar te worden. Na een korte opleiding werden deze nieuwe misdienaars ingezet tijdens de eucharistievieringen. Tegenwoordig zijn de acolieten wat ouder. In de Gertrudiskerk hebben we een 8-tal acolieten. Sommigen zijn na de toediening van het Vormsel gekomen en vervullen al jarenlang deze functie. Maar de laatste tijd is nieuwe aanwas nauwelijks aanwezig en dat is wel nodig om onze acolieten wat te ontlasten. Daarom zou het fijn zijn als het acolietenteam uitgebreid zou worden met zo’n 5 tot 10 acolieten. Hierdoor kunnen de beurten beter verdeeld worden. Vanaf 14 jaar kan dat, jongens of meisjes. Maar ook oudere mannen en vrouwen zijn welkom. Je krijgt een korte opleiding over de taken van de acoliet tijdens de vieringen en natuurlijk moet ook de kleding gepast worden. Tijdens de eerste vieringen van de nieuwe acolieten loopt een ervaren acoliet mee om je wegwijs te maken. De meeste vieringen zijn op zondag om 10.00 uur. Bij grote en speciale feestdagen zijn er tijdens de vieringen meer acolieten nodig, omdat er ook gewierookt wordt of omdat het kruis wordt meegedragen tijdens de processie. Daarom wordt voor deze vieringen door de acolieten van te voren geoefend. Je moet erop rekenen je dat bij een groter aantal acolieten eens per twee maanden aan de beurt bent, dat is dus niet te vaak . Lijkt je het wat om acoliet te worden? Meld je dan aan. Dat kan via een e-mail aan gertrudis@rkboz.nl

12


GELOOFSGEMEENSCHAP

Familieberichten

Onze Lieve Vrouw van Lourdes

Gedoopt – overzicht van 16 december 2008 t/m 18 januari 2009 Door het Doopsel zijn in onze geloofsgemeenschap opgenomen:

Adres Pr. Bernhardlaan 83, 4615 BB, Bergen op Zoom tel. 234 867 tel. praathuis/kerk 235 106, fax 251 530. E-mail: olvlourdes@rkboz.nl; website: www.rkboz.nl. Parochiebijdrage giro 121.82.60 of bank ABN 52.51.23.040. Beide rekeningen t.n.v. RK Lievevrouweparochie. De administratie van de geloofsgemeenschap is bereikbaar elke werkdag van 09.30 tot 11.30 uur; tel: 234 867. Eerst aanspreekbare pastor: pastor Ben Riesewijk, bereikbaar via de administratie m.u.v. dinsdag (in dringende gevallen privé: tel: 233 276).

Pjotr Isaj Noor Mali Noor Jim Megan Charissa Lotte

zoon van J. Leenaars en N. van Holstein zoon van P. Bounin en S. Leenaars dochter van J. Leenaars en N. van Holstein zoon van D. Vleghels en M. van de Watering zoon van K. Oostdijck en M.A. Franken dochter van R. Joosen en L. Verheezen dochter van D. Karremans en M. van Mechelen

Overleden – overzicht t/m 18 januari 2009 Gedenken wij hen van wie wij afscheid moesten nemen: Josehpus Hutjes Nell van Geel-van den Bergh Anton Maurer Rien Schot Riekie Lambregts-Hopstaken Corrie Bogaers-Schets Jeanette Verbraak-van Loon Wim van Vliet

74 jaar 70 jaar 73 jaar 48 jaar 59 jaar 73 jaar 90 jaar 78 jaar

Weekendvieringen: zaterdag 19.00 uur; zondag 11.00 uur.

Nieuws, activiteiten en aandachtspunten

Kindernevendiensten Hoi allemaal, Nog even wachten… en het is weer vastenavond. Dit betekent ook dat we op weg gaan naar Pasen. Ook dit jaar willen we samen met jullie op weg gaan naar Pasen. We doen dit met het project :

HET GEHEIM VAN PASEN Tijdens de veertigdagentijd hebben we elke zondag een kindernevendienst om 09.30 uur in het praathuis. (We komen samen in de kerk) We beginnen op zondag 1 maart. De daarop volgende zondagen zijn: 8 maart – 15 maart – 22 maart en 29 maart. Zijn jullie ook nieuwsgierig geworden naar HET GEHEIM VAN PASEN ??? Dan hopen we jullie allemaal te zien op 1 maart om 09.30 in de kerk.

Presentatieviering 8 maart 2009 Op zondag 8 maart vindt de presentatieviering plaats van de communicanten die op 19 april a.s. hun Communie gaan doen. In totaal zullen 47 kinderen hun Eerste Communie doen. Om 10.00 uur zijn er 23 communicanten en om 13.00 uur zijn er 24. De kinderen worden voorgesteld aan de geloofsgemeenschap. Tevens worden er tijdens de presentatiedienst twee communicanten gedoopt. Na de viering is er koffie/thee en limonade in de koffiehoek van onze kerk. Iedereen is bij deze viering welkom! Het project voor de communicanten heet “door de poort”. De kinderen komen tijdens vijf themaochtenden bijeen, waarin de kinderen door de poort gaan om in het land van God te komen. Er wordt een aantal thema's behandeld zoals het krijgen van je naam, vertrouwen, vergeving, samen zijn en samen eten. We beginnen iedere bijeenkomst met een gebed, praten over de vorige bijeenkomst.Ook luisteren we naar een verhaal, gaan naar het land van God om te knutselen aan de zelfportretten en wat te eten en te drinken. We sluiten af met het zingen van enkele liedjes.

Jongerenviering De Evangelische Gemeente organiseert op zondag 15 maart 2009 een Jongerenviering, die gehouden wordt in het Markiezaatscollege aan de Nobellaan 30 te Bergen op Zoom. De viering begint om 10.00 uur. De muziek tijdens deze viering wordt verzorgd door de Jongerenband van de Lievevrouweparochie: “The Commitment”. Iedereen, maar vooral de jongeren, wordt van harte uitgenodigd om bij deze viering aanwezig te zijn. Tot ziens op zondag 15 maart om 10.00 uur.

13


Palmzondag De gezinsviering van Palmzondag staat o.a. in het teken van de palmwijding en de palmpasenprocessie. Alle kinderen mogen met hun ‘palmpasen’ aan deze processie meedoen. Na de viering wordt een aantal van de palmpasenstokken uitgereikt aan zieken en alleenstaanden in de buurt van de kerk. Hieronder kunnen de kinderen lezen hoe ze een ‘palmpasenstok’ in elkaar kunnen zetten.

Palmpasenstok Maak van 2 stokken een kruis, omwikkel dat met wit crêpepapier (wit verwijst naar de Verrijzenis van Jezus); op de plaatsen van de kruiswonden van Jezus propjes met rood papier plakken; 30 rozijnen aan ene draad rijgen (verwijzen naar de 30 zilverlingen die Judas van de hogepriesters kreeg toen hij Jezus ging verraden); • 12 pinda’s aan een draad rijgen (12 apostelen) en beide aan het kruis hangen; • een haantje van papier of brooddeeg boven op het kruis verwijst naar de verloochening van Jezus door Petrus; • van ijzerdraad een cirkel maken en deze met takjes groen (palmtakjes) omwikkelen als de doornenkroon. • Eventueel een klein paars doekje erbij voor de Goede Week en een klein wit doekje voor Pasen. • Heb je zelf nog meer fantasie? Gebruik die dan en versier de palmpasenstok zoals je dat zelf wilt. Alle kinderen nodigen wij uit om op Palmzondag, dat is op 5 april, om 9.30 uur naar de viering te komen. Wij wensen jullie heel veel succes bij het maken van de Palmpasenstok • • •

Meimaand – Maria- en rozenkransmaand Op de woensdagavonden in de meimaand wordt om 19.00 uur de rozenkrans gebeden in de grot. Intenties kunt u opgeven op de administratie of noteren in het ‘intentieboek,’ dat tijdig achter in de kerk zal liggen. Dat het bidden van de rozenkrans zich niet alleen beperkt tot Lourdes, blijkt wel uit het gegeven dat men overal ter wereld de rozenkrans ter hand neemt. Zowel privé als in groepsverband. Wanneer je daar goed over nadenkt, kom je tot de conclusie dat het rozenkransgebed een voortdurende en eeuwigdurende smeekbede is tot Maria, de Moeder van de Heer. Best wonderlijk dat er ieder kwartier ergens op de wereld mensen met ‘n rozenkransgebed beginnen en zich overgeven aan de rustgevende cadans van het zich steeds herhalende gebed: Wees gegroet Maria . . . . En dat in alle talen en dialecten, zoals je dat tijdens een bezoek aan Lourdes zo heel duidelijk kunt ervaren en meebeleven. Daarom is het goed dat wij ons, in onze eigen Lourdesgrot, daarbij aansluiten en ons er van bewust worden dat wij een kleine schakel zijn in die grote wereldwijde gebedssnoer. Tot ziens op de woensdagavond in de Lourdesgrot van de Lourdeskerk.

Laatste nieuws over de restauratie van de Lourdeskerk Toekenning van subsidie van de Provincie Noord Brabant voor het restauratieplan: Op 5 december 2008 hebben we van de Provincie Noord Brabant een subsidie van € 1.100.308 ontvangen. Fantastisch nieuws! Dit betekent (nog) niet dat we gelijk kunnen beginnen met restaureren, maar het is wel een ”mega” stap in de goede richting waar we op zaten te wachten. Met het ontvangen van deze subsidie kunnen we tevens allerlei vervolgstappen in gang zetten. Uiteindelijk brengen deze stappen ons tot het punt waarop we het bisdom definitieve toestemming vragen voor de restauratie. Over de vervolg stappen straks meer. Eerst even de laatste stand van zaken op het gebied van de financiering van de restauratie.

Financiering van de restauratie: Per 21/jan/2009 is de financiële situatie en het plan voor het dekken van de kosten als volgt:

Instantie

plan

Gerealiseerd

Nog open

Subsidie: Parochie: Particulieren: Bedrijfsleven: Fondsen/Gemeente:

1.100.308 200.000 50.000 49.692 400.000

1.100.308 200.000 35.000 0 0

0 0 15.000 49.692 0

Totaal:

1.800.000

1.335.308

464.692

De Stichting Vrienden van de Lourdeskerk moet dus nog een kleine € 500.000 bij elkaar zien te krijgen. Wat zijn de vervolgstappen ? De planning om te komen tot restauratie van de Lourdes kerk is als volgt: 1) fondswerving: 01-01-2009 tot 01-10-2009 2) aanbesteding/gunning: 01-10-2009 tot 01-01-2010 3) restauratie: 01-01-2010 tot 01-01-2011 4) einde geldigheid subsidie Provincie: 31-12-2011 lees verder op pag. 15

14


vervolg van pag. 14 De eerste en belangrijkste vervolgstap is nu het aanschrijven van de grote subsidieverleners en fondsen. Hier zal het grootste deel van de nog te realiseren fondsen vandaan moeten komen. Als we deze aanvragen de deur uit hebben zal de volgende stap de werving bij het bedrijfsleven zijn, al is dat in deze tijden van kredietcrisis niet gemakkelijk. Omdat er een einddatum is voor de geldigheid van de subsidie van de Provincie Noord-Brabant moeten we bovenstaande planning strak vasthouden !

Aftrekbaarheid van uw gift voor de restauratie van de Lourdeskerk De Stichting Vrienden van de Lourdeskerk is door de belastingdienst er-kend als “goed doel”. U kunt uw gift dus aftrekken voor uw inkomstenbelasting !! Namens het bestuur van de Stichting Vrienden van de Lourdeskerk, Frits Schultze (secretaris) Rabo bank nummer: 11.18.41.402 Giro nummer: 0777434 (ten name van Stichting Vrienden van de Lourdeskerk) GELOOFSGEMEENSCHAP

Familieberichten

Heilig Hart van Jezus

Door het Doopsel werden in onze geloofsgemeenschap opgenomen en wij hopen dat zij er zich thuis zullen voelen:

Adres Kastanjelaan 160 4621 HK Bergen op Zoom Telefoon pastorie: 234 069 Spreekuur: 9.00 - 10.00 uur E-mail: heilighart@rkboz.nl website: www.rkboz.nl (desgewenst in linkerkolom Heilig Hart aanklikken) Parochiebijdragen Gironummer 11 72 911 Bankrekeningnummer 10.61.05.183

Justus Henst Stijn van der Borst Kay Bastiaanse

Krijn Stumpel Lander Quintus Mandy van Hoof

Wij gedenken onze overledenen, die wij met geloof en vertrouwen overgeven aan God onze Vader, opdat Hij zorg voor hen draagt: Piet van Egeraat Arnoldus van Dorst Wilhelmina Bouwman-Verbeet Antonius van Meel

90 jaar 94 jaar 74 jaar 78 jaar

Eerst aanspreekbare pastor: pastoraal werker Wout van den Broek: tel. 06 276 27 058. Weekendvieringen: zaterdag 19.00 uur en zondag 11.00 uur

Zr. Paula Friskes naar Kenia Enkele weken lang heeft er in de H. Hartkerk een speciale collectebus gestaan. Die werd daar geplaatst toen zr. Paula Friskes bekend maakte dat zij in februari een reis van drie weken naar Kenia zou gaan maken. Haar congregatie, de zusters Franciscanessen van Oudenbosch, had haar gevraagd om de medezusters in Kenia te gaan bezoeken en om tijdens haar bezoek speciaal naar de weeshuizen te gaan waar de congregatie zorg voor draagt. Daarin worden geregeld kinderen opgenomen van wie de ouders aan aids zijn gestorven. De H. Hartgemeenschap besloot tot een speciale hulpactie: zr. Paula moest niet met lege handen naar die aidskinderen gaan. Binnen enkele weken was er meer dan € 5.000 in de collectebus gestopt en naar haar banknummer overgemaakt. Zr. Paula is met een dankbaar hart vertrokken. We zijn benieuwd naar haar verhalen als ze eind februari weer terug is.

Je bent welkom met je kind in de Heilig Hartkerk Het is waarschijnlijk wel bekend, maar we vertellen er zó graag over dat we het jullie toch willen laten weten. In de Heilig Hartkerk is elke zondag in de viering van 11.00 uur iets te doen voor de kinderen. Als de viering begint, zegt de lector dat alle kinderen welkom zijn in de kinder-woorddienst en meestal zijn er dan wel tussen de 10 en 20 kinderen die naar voren komen en met de werkgroep meegaan naar de dagkerk. Elke keer weer is er een verhaal, een gebed en wordt er geknutseld. In de eerste maanden van het jaar stond Jezus in de kinderwoorddiensten centraal. We hebben geluisterd naar zijn verhalen en de verhalen die over hem verteld werden en dit project werd op zondag 8 februari met een gezinsviering afgesloten. Daarna gaan we aan de gang met het vastenaktieproject, waarin kinderen uit Brazilië centraal staan. We gaan luisteren naar hun verhaal, we gaan kijken naar Lees verder op pag. 16

15


Vervolg pag. 15 filmpjes over hun leven en we zullen merken dat Jezus net zoveel van deze kinderen houdt als van onze kinderen, als van jou. Op Eerste Paasdag is er een andere, heel bijzondere activiteit; dan viert de peuter- en kleuterkerk Pasen in de dagkerk van de Heilig Hart. Dit vindt plaats vóór de viering, namelijk om 10 uur. Het thema is dan: Jezus leeft voor altijd! (in jou).... Deze viering is vooral bedoeld (zoals de naam al zegt) voor gezinnen met hele jonge kinderen en vaders, moeders, opa’s en opa’s ze doen allemaal mee. Voor elk kind wordt een kaarsje opgestoken en elk kind wordt toegezongen: “Wat fijn dat jij er bent!” . Op 1 maart is er ook een peuter- en kleuterviering, maar die is dan in de dagkerk van de Gertrudiskerk en begint om 9.30 uur. Het thema is dan: “het wordt weer lente!!”. Voorganger is pastoraal werker Wout van den Broek; Paul Brouwer speelt op te toetsen en zorgt zo voor de muzikale omlijsting. GELOOFSGEMEENSCHAP

Familieberichten Overleden:

Goddelijke Voorzienigheid Adres Van Heelulaan 73 4624 BL Bergen op Zoom tel. 236 371. E-mail: voorzienigheid@rkboz.nl Website: www.rkboz.nl. Parochiebijdragen giro 11 92 635 bank 525 149 449 beide rekeningen t.n.v. RK Lievevrouweparochie Bergen op Zoom en voor Antonius Abt: giro 10 69 239 bank 525 149 449 beide rekeningen t.n.v. RK Lievevrouweparochie Bergen op Zoom. De administratie van de geloofsgemeenschap is bereikbaar elke werkdag van 9.00 tot 12.00 uur tel. 236 371 Eerst aanspreekbare pastor: pastor Rud Smit, tel. 233 574; Zr. Paula Friskes (Antonius Abt), tel. 06 309 28 750 of bereikbaar via de administratie. Weekendvieringen: zaterdag 17.00 uur en Zondag 09.30 uur

Activiteiten in de Veertigdagentijd Voor de activiteiten in de Veertigdagentijd verwijzen we naar het overzicht in de rubriek Veertigdagentijd vooraan in dit nummer van Inzoomen. Een overzicht van alle vieringen vindt u op pag. 8.

Wilhelmus Paalvast op 21 november Adrianus Jimkes op 22 november Helena van Overveld op 23 november Hilda van Loveren - Hagenaars op 1 december Louisa Huips op 6 december Maria van Linden - van Opdorp op 30 december Helena Aarts - Thielen op 1 januari Jozephus van Grinsven op 7 januari Anna Boschman op 9 januari Alphonsus Mertens op 11 januari Petrus van Ravels op 11 januari Elisabeth Quik - Verraes op 15 januari Adrianus Hagenaars op 15 januari Johanna Suijkerbuijk - Polling op 21 januari

Rouw- en TrouwKoor Goed en minder goed nieuws uit dit kerkkoor van onze geloofsgemeenschap. Per 1 januari is na ruim 40 jaar trouwe dienst als lid én als coördinator mevr. Corrie Meuleman-Grimminck gestopt met haar activiteiten in het Rouw-en-Trouwkoor. Op passende wijze hebben we in december afscheid van haar genomen. Op 30 december heeft zij al haar opgebouwde kennis en ervaringen – en dat was veel – overgedragen aan mevr. Wies Graven. Ook mevr. Adje Brulot-Consemulder is gestopt na jaren gezongen te hebben in vele uitvaartdiensten en huwelijken. Ook aan haar is onze oprechte dank uitgesproken. Gezien het aantal overgebleven koorleden was het nodig om een werving voor nieuwe leden op te starten. Een paar nieuwe leden hebben zich al gemeld. Mevr. Wies Graven had aangegeven het coördinatorschap tijdelijk op zich te nemen tot een nieuwe coördinator is gevonden. Dat laatste is ons gelukt en we zijn blij dat mevr. Henny Walhout deze taak op zich heeft genomen. De laatste jaren zijn er rond de 33 uitvaarten in het jaar, maar lang niet altijd wordt het koor hierbij gevraagd. Deze uitvaarten liggen verspreid door het hele jaar, echter in januari 2009 zijn er al 7 parochianen overleden. Dat betekent dus 7 uitvaartdiensten in de kerk. Wel zijn we zeer blij dat we bij elke uitvaart een beroep mogen doen op het weekkoor van de geloofsgemeenschap H. Gertrudis. Eén telefoontje naar mevr. Addy de Krom en zij zorgt ervoor dat er een aantal koorleden ons koor komen versterken. Zangers van de Gertrudis: bedankt. Iets voor u, als u dit leest? Wilt u bij een uitvaart in het koor mee komen zingen? Aarzel niet en bel Henny Walhout, tel. 237 725 of de administratie op werkdagen tussen 9.00 en 12.00 uur tel. 236 371.

Kinderkerk Hallo allemaal, kinderen van de geloofsgemeenschap de Goddelijke Voorzienigheid en natuurlijk ook de kinderen van de anderen geloofsgemeenschappen. Iedereen is welkom tijdens de bijeenkomsten van de Kinderkerk. In dit tweede nummer van ons gezamenlijk blad wil ik uitleggen wat we doen, voor wie we het doen en natuurlijk wanneer we aanwezig zijn bij de Goddelijke Voorzienigheid voor de Kinderkerk. Om met de eerste vraag te beginnen, als werkgroep zorgen wij

16

ervoor dat er bij aankomst in het zaaltje naast de kerk drinken en iets lekkers klaarstaat. Daarna spelen jullie nog even buiten om toch nog even wat frisse lucht te happen na schooltijd. Als we dan binnenkomen, gaan we in de grote kerk een verhaal voorlezen en er wat over praten, er wordt een gebedje opgezegd en een kaars opgestoken. Is dat allemaal gedaan dan wordt er in het zaaltje een knutsel- of tekenwerkje gemaakt dat over het verhaal gaat. lees verder op pag. 17


Vervolg van pag. 16 Het antwoord op de tweede vraag is: voor alle kinderen die in groep 3 t/m 7 zitten. En wanneer is dit allemaal? De laatste donderdag van de maand. In de Bergen op Zoomse bode kun je zien of het doorgaat. Want het kan wel eens gebeuren dat de laatste donderdag

in een vakantie valt en dan is de werkgroep ook op vakantie en is er die donderdag geen kinderkerk. Dus als je een keer komt kijken, de laatste donderdag van februari valt in een vakantie (Vastenavend) dus ben je op 26 maart van harte welkom.

Het Groene Gordijn Welkom, nieuwe bewoners van het Groene Gordijn in onze geloofsgemeenschap. Nog lang niet alle huizen zijn gereed, maar de eerste woningen zijn opgeleverd. Een kennismakingspakket hebt u in uw brievenbus ontvangen of ontvangt u binnenkort. Wees welkom in deze wijk en kom gerust eens langs. Door de week is er altijd iemand aanwezig tussen 09.00 en 12.00 uur en ook in de weekendvieringen: zaterdag 17.00 uur en zondag 09.30 uur bent u welkom. Misschien hebt u onze klokken al eens horen roepen.

De ruimte van de Goddelijke Voorzienigheid Een wel erg dubbelzinnige titel voor dit artikeltje. De Goddelijke Voorzienigheid is een ruim, maar ook onduidelijk begrip. We bedoelen hier echter de fysieke ruimte die in het gebouw van de geloofsgemeenschap de Goddelijke Voorzienigheid te vinden is. Daar is concreet wel iets over te zeggen. Met een “vooruitziende” blik is er ruim 40 jaar geleden een gebouw neergezet dat veel ruimten heeft en ook nog steeds veel ruimte biedt aan talloze groeperingen en daarom stedelijk erg functioneel is. In de ruime pastorie is allereerst de administratie van de geloofsgemeenschap de Goddelijke Voorzienigheid. In twee ruimtes van de pastorie hebben twee psychologen dagelijks hun praktijk. Sinds een aantal maanden heeft ook de penningmeester van de Lievevrouweparochie hier zijn kantoor. De benedenverdieping wordt al jaren gebruikt door de Stichting Vluchtelingenwerk. Dan is er een zaaltje (‘naast de kerk’ wordt altijd gezegd) dat veelvuldig gebruikt wordt voor vergaderingen van allerlei werkgroepen van de geloofsgemeenschap, maar ook door derden.

De dagkerk biedt plaats voor ruim 100 personen en hier vindt iedere zaterdag de viering van 17.00 uur plaats. Deze ruimte is uitstekend geschikt voor allerlei activiteiten. Door het loskoppelen van de stoelen is menige opstelling mogelijk en daardoor geschikt voor kleine en grotere bijeenkomsten. Stedelijk is hier al menig maal gebruik van gemaakt. Het Emmauskoor repeteert er en houdt er regelmatig vieringen. De charismatische groep “Kerk zonder muren” houdt er zijn Lofprijsavonden. Menora heeft er geregeld een viering. Iedere zondag om 09.30 uur is er een eucharistieviering in de grote kerk. Daarnaast wordt de grote kerk ook gebruikt voor vieringen en gebedsbijeenkomsten door geloofsgroepen uit Afrika en Vietnam, deze laatste zelfs maandelijks. Vervolgens is er beneden de kerk nog ’t Zaaltje met een eigen beheerder en een eigen Stichtingsbestuur. In de weekenden uitstekend geschikt voor feestjes en partijtjes. Zodoende heeft het gebouw van de Goddelijke Voorzienigheid een wel echt stadsbrede functie gekregen en kan het gebouw voorzien in de wensen van velen. Met recht kan dus gezegd worden; de Goddelijke Voorzienigheid kan erin voorzien.

De ULU Moskee Geachte buren, Ervan uitgaande dat u allen op de hoogte bent van het moskee-project, waarmee we tientallen maanden geleden een start hebben gemaakt, vond het gehele bestuur het gepast om iedereen op de hoogte te stellen van de vorderingen aan onze geliefde moskee. Daarom wil ik, namens het Ulu-moskeebestuur, mededelen dat we op dit moment volop bezig zijn met het plaatsen van de kronen, wat op woensdag 4 februari zijn afronding zal hebben. Het verdere schema voor het voltooien van de moskee ziet er als volgt uit: • Binnen nu en twee weken zal er een begin worden gemaakt met het aanleggen van parkeergelegenheden. • Binnen twee weken zal aanleg van de tapijten gereed zijn, zowel van het gebedsruimte als de recreatieruimte. • De werkzaamheden aan de sanitaire voorzieningen zullen begin februari klaar zijn. Als alles volgens schema verloopt, zijn we van plan om de veelbesproken verhuizing in het midden van maart te realiseren. De langverwachte opening zal eind april plaatsvinden. We hopen dat deze veel bezoekers zal trekken, zowel uit de islamitische samenleving als van onze geachte buren. Alle andere geïnteresseerde persoon zijn welkom. Al zou je niet voor het geloof komen, kom toch eens een keer langs voor de sfeer, of… voor de hapjes! Veel liefs, Bestuur Ulu moskee te Bergen op Zoom.

17


Communiecantjes Dit stukje is natuurlijk niet alleen voor de communicantjes, maar voor alle mensen die het leuk vinden om te weten wie er dit jaar hun communie doen bij ons in de Goddelijke Voorzienigheid op 26 april 2009. Er zijn dit jaar 13 communicantjes en deze communicantjes hebben voor ons het kerstverhaal verteld tijdens de kerstviering. We hadden een Jozef en Maria, een os en een ezel,en de drie Koningen. Zij vertelden het verhaal heel mooi. Wij zijn inmiddels gestart met de voorbereidingen en gedurende deze periode komen we ongeveer 10 keer bij elkaar en worden er verhalen verteld vanuit het project over Jezus en hoe wij dat in kunnen passen in ons dagelijks leven. Een van die bijeenkomsten is op Goede Vrijdag, dan gaan we met alle communicantjes naar het Lambertijnenhof om daar de kruisweg te lopen. Een andere activiteit is een speurtocht door de kerk waarbij ze puzzelstukjes moeten zoeken. En bij de puzzel hoort een verhaal wat daarna verteld wordt. Willen jullie nog meer weten, kijk dan de volgende keer weer naar dit stukje in Inzoomen, dan vertellen de communicantjes zelf wel iets over wat ze gedaan hebben. Nieuwsgierig geworden naar wie er dit jaar hun communie doen kijk dan hieronder en kijk of er een vriendje of vriendinnetje bij staat. En kom dan allemaal kijken naar de viering wanner ze voor de eerste ter Communie gaan op zondag 26 april 2009. Noël Hermans, Alexandra Linders, Rick Fincke, Sanne Lambrechts, Bart Franken, Sanne Jansen, Shannon Dierks, Wouter Segers, Marsha van Eekelen, Bas de Bruijn, Maud en Karlijn en Ruben Zijlema. Zij gaan er voor jullie en zichzelf een mooie dag van maken. GELOOFSGEMEENSCHAP

Familieberichten Door het doopsel werden in onze geloofsgemeenschap opgenomen:

Heilige Gertrudis Adres Burg. Stulemeijerlaan 8, 4611 EE Bergen op Zoom tel. 233 574 e-mail: gertrudis@rkboz.nl website: www.rkboz.nl. Misintenties: bankrek. nr. ABN-AMRO 458 705 802. t.n.v. RK Lievevrouweparochie Parochiebijdrage: bankrek. nr. ABN-AMRO 441 171 028 t.n.v. RK Lievevrouweparochie Bereikbaarheid parochiecentrum: elke werkdag tussen 9.00 en 12.00 uur. Tel. 233 574. Eerst aanspreekbare pastor: pastor Rud Smit, tel. 233 574 Weekendvieringen: zaterdag 17.30 uur (dagkerk) en zondag 10.00 uur

Sanne, dochter van Mickel Joossen en Marjolein Goossens Lieve, dochter van Marijn Staps en Marieke Nipius Sam, zoon van Mathieu Versluijs en Miranda Been Lander, zoon van Richard Quintus en C. van Meirvenne Jom, zoon van Kevin Langenberg en Veerle Bervoets Levi, zoon van Robbie van Nispen en Linda Netten Yulne, zoon van Geert-Jan Heeren en Cary-Anne Oosterwaal In het vertrouwen op de verrijzenis zijn van ons heengegaan: Hans Tangerman Wim van Vliet Maatje Goedschalk-Dorst Maria de Jong-van Tilburg Josephus Hutjes Christiaan Jacobs

Corry Mulder-van Beek Zr. Ida Rikmanspoel Hans Touw Riet Levolger-van der Weegen Maria Bogers-Carpentier Jacobus Schuurbier

Handen en voeten

Wie kent niet de uitdrukking: ‘Vele handen….. maken licht werk’ ? Op het parochiecentrum zijn van tijd tot tijd klussen te doen waarbij “vele handen” erg goed van pas komen. Inleggen en aftellen We komen 5x per jaar handen tekort om het parochieblad “Inzoomen” in elkaar te leggen en af te tellen. Natuurlijk zijn er bedrijven die dat werk snel en effectief kunnen afhandelen, maar dat kost dan weer geld. Dat geld kunnen vrijwilligers zelf verdienen en dat komt het huishoudboekje van de parochie ten goede. Bovendien is het gezellig werk, je kunt erbij zitten en voor koffie wordt gezorgd. Distributie Bij het rondbrengen van het parochieblad komen behalve de handen ook “de voeten” aan de beurt. Ruim 4000 bladen moeten in evenzoveel brievenbussen worden gestopt. Daarvoor hebben we een grote groep bezorgers “op de been”. Bewegen in de buitenlucht! Nieuwe bezorgers zijn altijd welkom en vooral vrijwilligers die bereid zijn om buiten de eigen woonomgeving wat straten te willen verzorgen. Want natuurlijk krijg ik iedere keer telefoontjes van bezorgers die deze keer niet kunnen helpen vanwege vakantie, ziekte of andere urgente verplichtingen. Van alles wat? Gelukkig spreken parochianen mij soms aan met de verheugende mededeling: “Ko, ik wil best iets voor de parochie doen. Ik heb wel wat tijd over en wil me verdienstelijk maken” In dat geval kunnen we overleggen en kijken of vraag en aanbod bij elkaar te brengen zijn. Wilt u er eens over nadenken? Dankjewel. Ko de Krom, coördinator vrijwilligers

18


Ibach-orgel ontmanteld – orgelconcerten gaan door Het ziet er vreemd uit in de Gertrudiskerk: vanaf de plaats waar kort geleden het vertrouwde orgelfront van het Ibach-orgel prijkte, kijkt nu een grote lege orgelkas met holle ogen de kerk in. Op maandag 19 januari zijn de specialisten van orgelbouwer Verschueren begonnen met de ontmanteling van het orgel, dat pas over bijna twee jaar, eind 2010, weer geheel in oude glorie gerestaureerd terug zal komen. Er moet dan ook heel veel aan gebeuren. Er zijn nog een duizendtal oorspronkelijke orgelpijpen over. Deze zullen worden aangevuld met maar liefst 1400 pijpen, zodat het instrument na restauratie weer over 41 registers beschikt, net zoals bij de eerste inwijding in 1864. De later aangebrachte pneumatische tractuur zal worden vervangen door een geheel mechanische, overeenkomstig de oorspronkelijke toestand. Hierdoor krijgt de organist een veel directer contact met het instrument, wat de kwaliteit van het orgelspel ten goede komt. Door zeer actieve fondsenwerving is het bestuur van de Stichting Restauratie Ibach-orgel erin geslaagd bijna volledig het benodigde bedrag bijeen te krijgen. Er resten nog 22 maanden om dit bedrag aan te vullen met de nog ontbrekende € 100.000,– . Daartoe zullen diverse acties worden ondernomen. Zo zullen de 650 niet-oorspronkelijke pijpen uit het orgel verkocht worden ten bate van de restauratie. Giften, klein of groot, zijn altijd welkom (rek. nr. 3061.96.859 ten name van de Stichting). Gelukkig hoeven we het in de Gertrudiskerk niet helemaal zonder orgel te stellen. We beschikken nog over het prachtige 18e-eeuwse Vlaamse koororgel en het kistorgel, gebouwd door Klop. Daarom kunnen de orgelconcerten op de zondagen 15 maart en 5 april in het kader van de wintercyclus gewoon doorgang vinden. Aanvang 16.00 uur.

Hoogmis op Paaszondag in de Gertrudiskerk

HMR zingt de Paukenmesse van Haydn Op Paaszondag 12 april zal de Hoogmis van 10.00 uur in de Gertrudiskerk zoals gebruikelijk muzikaal worden verzorgd door HMR in de volle bezetting met koor, orkest en solisten. Al een aantal keren tevoren, voor het laatst in 2000, werd met Pasen de “Paukenmesse” (eigenlijk “In tempore belli” geheten) van Joseph Haydn (1732-1809) tijdens de viering gezongen en gespeeld. En omdat het dit jaar ook “Haydn-jaar” is, –200 jaar geleden overleed de tijdens zijn leven al beroemde componist – willen we het grote feest van Pasen vieren met zijn mooiste mis (dat is althans zo in de beleving van HMR): de Paukenmesse! Haydn componeerde zes grote missen en twee oratoria (de “Schöpfung” en de “Jahreszeiten”) in zijn latere levensjaren. De “Paukenmesse” is één van de bekendste van die zes missen en werd geschreven in 1796. Die missen waren bedoeld voor gebruik in de liturgieviering in de Bergkerk van het in de buurt van Wenen gelegen Eisenstadt, om de jaargetijden op te luisteren na het overlijden van de vorstin van Esterházy. Haydn was namelijk hofcomponist van dat vorstenhuis. De uitgebreide orkestbezetting van de mis staat garant voor een divers klankpalet met rijke mogelijkheid tot afwisseling in sfeer en een geweldige woord/toonschildering. Bijzonder is bijvoorbeeld het Kyrie: eerst smekend, vervolgens indringend bewogen. In het middendeel van het Gloria (Qui tollis; miserere) waarin bassolo en koor alterneren en fluit- en cellosolo omspelen, is Haydn op zijn best! De kruisiging en graflegging van Christus in het centrale deel van het Credo is bepaald indrukwekkend, zeker in contrast met de erop volgende verklanking van de verrijzenis: het grote feest van deze dag groots in muziek bezongen! Het Agnus Dei met zijn smekende opening leidt – middels een virtuoze paukensolo waaraan de mis zijn bijnaam ontleent – een hevig indringende bede om vrede “Dona nobis pacem” in. En natuurlijk klinkt het door de schola cantorum gezongen aloude gregoriaans van Paaszondag en de gregoriaanse acclamaties voor allen die het feest van deze dag beamen. In het Halleluia van Händel worden allen Alleluja’s van vandaag nog éénmaal onderstreept.

De bezoekersgroep Op 7 juli 2008 zijn we opnieuw gestart met een bezoekersgroep binnen onze geloofsgemeenschap Gertrudis. De groep bestaat uit pastor Rud Smit, zuster Paula Friskes en vier vrijwilligers. Wij doen huisbezoeken en proberen met respect en aandacht voor ieders eigenheid, een luisterend oor te zijn. In goede samenwerking met de pastores willen we het pastoraat van de nabijheid een gezicht en een hart geven. We richten ons, als zij daar prijs op stellen, op langdurig zieken en nabestaanden van een dierbare overledene. Als u behoefte hebt aan bezoek kunt u contact opnemen met het secretariaat: bereikbaar iedere morgen van 09.00 tot 12.00 uur. Tel: 233 574. Contactpersoon: Addy de Krom.

19


Nieuwe deelnemers gezocht voor de Maria Ommegang! Op zondag 28 juni a.s. zal de Maria Ommegang weer door de straten van Bergen op Zoom trekken. Het thema van de aanstaande Maria Ommegang is: St. Gertrudis, Patrones van Bergen op Zoom, dit vanwege het feit dat dit jaar het 1350 jaar geleden is dat St. Gertrudis gestorven is. In de komende Maria Ommegang zal hieraan aandacht geschonken worden, zo zullen rondom St. Gertrudis een aantal ‘muizen’ lopen. Hiervoor worden jonge kinderen gezocht die in een muizenpak rond willen lopen. Vorig jaar zijn in de Maria Ommegang voor het eerst de Reuzen St. Christoffel en Goliat meegegaan. Rondom Goliat wordt dit jaar een nieuwe groep gevormd die het Bijbelse verhaal van David en de Filistijnen gaat uitbeelden; hiervoor worden krijgshaftige jongeren gezocht! Behalve in deze nieuwe groepen is er ook in de andere groepen ruimte voor nieuwe deelnemers! Geef u op en breng mede dit uniek stukje Bergse cultuur op straat! Aanmelden kan telefonisch: 0164 – 230 205 of via e-mail: o.rozendaal@home.nl Op woensdag 25 maart is er weer de jaarlijkse inschrijfavond vanaf 19.00 uur in het Klein Arsenaal aan de Dubbelstraat. Voor meer informatie; kijk op www.mariaommegang.nl

Tussen Kunst & Kerk Jezus van Nazaret, Koning der Joden. Een jongen van een jaar of twaalf in een paarse kiel houdt een bordje vast met de letters INRI. Voor zijn voeten wordt Jezus door een man in een bruin gewaad op het kruis gelegd. Zijn rechterhand wordt door een flinke spijker doorboord. Het bloed gutst eruit. Onder de afgewende blik van Maria houdt een man zijn hamer gereed om de spijker opnieuw een flinke klap te geven. Een man van de straat, wellicht een timmerman. Onder toeziend oog van een Romeinse soldaat voert hij zijn taak uit. Twee andere soldaten staan rechts, met een oudere man, blik op oneindig en zijn voet minachtend op de voet van het kruis. De soldaten dobbelen om het gouden gewaad van Jezus. Goud is ook het gewaad van Johannes. Hij staart in het niets. Net als veel andere aanwezigen. Zij hebben hun blik niet gericht op de kruisiging, maar wekken de indruk hun hoofd afgewend te hebben. Zijn wij ook zo? Draaien wij ons ook om als het er echt op aankomt? Wenden wij ons gezicht af van waar het werkelijk om gaat?

20

Waar gaat het werkelijk om in deze kruiswegstatie? Draait het om die kruisiging of is er meer? Kijk nog eens goed. Onze aandacht wordt al snel van het kruis afgeleid naar de jongen in de paarse kiel. Niet de bloedige kruisiging van Jezus, maar dit onschuldige kind lijkt hier centraal te staan. Zijn doel is het kruis, daarheen moet hij het bordje brengen. Hij aarzelt. Net als wij. Maar, waar kijkt de jongen naar? Naar de dobbelende soldaten? Goedkeurend? Afkeurend? Of kijkt hij verder? Ja, hij lijkt langs alle mensen heen te kijken, naar waar Jezus vandaan is gekomen, naar wat Hij in zijn leven gedaan heeft en voor ons kan betekenen. Pas als hij dat ten volle begrijpt, kan hij het lijden van Christus aanschouwen en zien als een nieuw begin, net als wij. Dan hoeft hij niet te aarzelen om Jezus van Nazaret de ‘Koning der Joden’ te noemen, net als wij. In deze nieuwe achterpagina-rubriek van ‘inZOOMen’ zal telkens een kunstwerk met religieuze waarde besproken worden tegen het licht van geloof en kerk. In deze eerste aflevering een kunstwerk dichtbij huis: een statie van de neo-gotische kruisweg uit de kapel van Huize Sint Catharina.

Inzoomen Pasen 2009  

Inzoomen Pasen 2009

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you