Issuu on Google+

www.kullhadd.com

INTeRvISTA mAL-

KANdIdATA FLeUR veLLA Il-Óadd 19 ta’ Jannar, 2014 Óar©a Nru 1,071

Ara pa©na 4

Prezz ›0.80

SIBNA SAQAJNA

Din il-©img˙a kellna konferma li ta˙t Gvern Laburista pajjiΩna finalment qed jer©a’ jsib saqajh. L-a©enzija internazzjonali ta’ kreditu Standard and Poor’s g˙aΩlet li ma tibdilx il-credit rating ta’ pajjiΩna, u dan wara li kienet baxxitulna g˙al sentejn konsekuttivi, f’Jannar 2012 u anke f’Jannar 2013. Illum il-credit rating ta’ pajjiΩna kien ikkonfermat b˙ala ‘BBB+/A-2’ bi prospetti stabbli. F’Jannar 2012 l-a©enzija kienet baxxiet il-credit rating ta’ Malta minn ‘A/A-1’ g˙al ‘A-/A-2’ bi prospetti negattivi. F’Jannar 2013 l-a©enzija re©g˙et g˙al darb’o˙ra baxxiet ir-rating ta’ pajjiΩna – din iddarba minn ‘A-/A-2’ g˙al ‘BBB+/A-2’. IΩda issa, g˙all-ewwel darba fl-a˙˙ar tliet snin, Standard and Poor’s kellha kliem ta’ tif˙ir g˙all-mod li bih il-politika tal-Gvern qed twassal g˙al tkabbir ekonomiku li sa˙ansitra qabeΩ l-aspettattivi tal-istess a©enzija. Tkompli f’pa©na 5

TKABBIR TA’ 30% B’rabta mal-programm taç-çittadinanza b’investiment, l-ekonomista veteran Karm Farrugia jikkalkula li permezz tal-multiplier effect din liskema se tkun qed ti©©enera tkabbir ta’ 30%, li jammonta g˙al madwar €2 biljuni, u li s-soltu nie˙du bejn 12 u 15-il sena biex ni©©enerawhom. Waqt li kien qed jitkellem fi programm televiΩiv fuq ONE, Farrugia qal li f’din l-iskema jara ˙afna iktar poΩittiv milli negattiv. Farrugia spjega li n-negattiv f’din l-iskema huwa ta’ natura politika, u mhux ta’ natura ekonomika. Dan ifisser li n-negattiv huwa biss temporanju; illum jeΩisti u g˙ada le. IΩda l-poΩittiv huwa permanenti g˙all-ekonomija ta’ Malta, u se j©ib mieg˙u investiment reali li jwassal g˙al tkabbir ekonomiku.

ÓRUQ F’KASTILJA

Nar li Ωviluppa lbiera˙ filg˙odu fir-reception area ta’ Kastilja ˙alla ˙erba fiΩ-Ωoni li laqat. Ritratti li kisbet din il-gazzetta juru g˙amara, kompjuters, u apparat elettroniku ie˙or ma˙ruqa. G˙alkemm mill-ewwel investigazzjonijiet fuq il-post jidher li n-nar kien ikkawΩat minn short circuit aççidentali, xorta se tkun qed tinfeta˙ inkjesta ma©isterjali. B˙ala prekawzjoni l-˙addiema kollha, inkluΩ ilPrim Ministru, in˙ar©u mill-bini. B’xorti tajba ˙add ma we©©a’ f’dan in-nar.


02

A˙barijiet

19.01.2014

Óidma Prudenti u Bla Waqfien Matul din il-©img˙a l-Ewroparlamentari Laburisti ˙admu bla waqfien biex jippruvaw jiddefendu isem Malta kontra l-attakki sfrenati u l-manuvri wara l-kwinti tal-Ewroparlamentari Nazzjonalisti. Dan kellu jsir hekk kif Simon Busuttil u l-Partit Nazzjonalista g˙aΩlu li jpo©©u l-interessi politiçi tag˙hom quddiem l-interess nazzjonali. Permezz ta’ dan l-a©ir parti©©jan, id-delegazzjoni Maltija sabet ru˙ha bi front mifrud dwar kwistjoni importanti g˙all-futur ta’ pajjiΩna. Din il-gazzetta ˙adet il-kummenti tal-Ewroparlamentari Laburisti dwar dak li ©ara fil-jiem li g˙addew u x’konsegwenzi jista’ jkollu g˙al Malta.

JOSEPH CUSCHIERI Il-kap tad-delegazzjoni Laburista fil-Parlament Ewropew iddeskriva l-atmosfera fil-Parlament b˙ala wa˙da normali. “Iddelegazzjoni Laburista kienet ovvjament impenjata aktar milli tkun is-soltu u dan biex issalva isem Malta fil-Parlament Ewropew mill-˙sara li ddeçidew li jag˙mlu lil Malta u lill-Gvern Laburista mmexxi mill-Prim Ministru Joseph Muscat ilPartit Nazzjonalista ta’ Simon Busuttil u l-MEPs tieg˙u.” B˙ala kap tad-delegazzjoni Laburista huwa kien impenjat jinnegozzja mal-gruppi politici diversi li hemm fil-Parlament Ewropew, b’mod partikolari mal-Grupp tas-Socjalisti u Demokratiçi. “Kelli impenn li nispjegalhom fid-dettall il-fatti dwar din l-iskema u dan min˙abba l-fatt li l-PN kien awtur biex ixxerred fost l-MEPs in©enerali informazzjoni Ωbaljata intenzjonalment u dan bi pjan preçiΩ li jag˙mel ˙sara lill-Prim Ministru Joseph Muscat, lill-Partit Laburista u fuq kollox lil Malta.” Sa minn qabel id-dibattitu huwa ltaqa’ wkoll ma’ ˙afna mill-kelliema li kienu se jie˙du sehem biex jispjegalhom il-fatti ˙alli jevita li ssir ˙sara lil pajjiΩna. “Apparti minn dan kollu, kelli lill-medja Maltija, kif ukoll internazzjonali, ti©ri warrajja g˙all-kummenti. Konna prudenti ˙afna fil-kummenti tag˙na biex nevitaw il-˙sara li l-PN ta’ Simon Busuttil iddeçieda li jag˙mel lil Malta b’din il-mossa esa©erata u Ωbaljata.” Fid-dokument ori©inali tar-riΩoluzzjoni m˙ejji mill-Partit Popolari, li mieg˙u hu affiljat il-Partit Nazzjonalista, Malta kienet tissemma ˙dax-il darba. Bil-˙idma li saret min-na˙a tad-delegazzjoni Laburista rnexxielha li fir-riΩoluzzjoni li ppreΩentaw is-Soçjalisti, Malta ma kinitx tissema lanqas darba wa˙da. Finalment, wara n-negozjati, u g˙aliex il-Partit Popolari baqa’ jinsisti bl-instigazzjoni tal-MEPs Nazzjonalisti, Malta ssemmiet tliet darbiet biss fit-test finali tar-riΩoluzzjoni. Minkejja dan, ir-rappreΩentanti Laburisti kkonvinçew il-grupp politiku tag˙hom biex jivvota bi ˙©aru kontra Ω-Ωew© paragrafi fejn fihom kien hemm referenza g˙al Malta, ji©ifieri paragrafu 1 u 12 tal-mozzjoni. “Fi ftit kliem, is-Soçjalisti vvutaw fuq it-test finali tal-mozzjoni, imma bi ˙©arhom kontra l-paragrafi li fihom kienet tissemma Malta. Kienu l-MEPs Nazzjonalisti li insistew sal-a˙˙ar biex jissema isem Malta bil-konsegwenzi kollha li att tal-mist˙ija b˙al dan i©ib mieg˙u,” sostna Cuschieri. Madankollu, huwa ma ja˙sibx li jista’ jkun hemm riperkussjonjiet g˙aliex iç-çittadinanza hija kompetenza tal-istess Stati Membri u mhux tal-Unjoni Ewropea. Dan iddikjarawh waqt id-dibattitu l-Kummissjoni Ewropea u l-Kunsill Ewropew, kif ukoll fil-Parlament Ewropew, fir-riΩoluzzjoni li ©iet approvata din il-©img˙a. “Skemi b˙al dawn jit˙addmu f’pajjiΩi o˙ra tal-Unjoni Ewropea, kif intqal waqt l-istess dibattitu. Óarsitna minn issa hija ’l quddiem biex din l-iskema tissarraf f’suççess u ©id ekonomiku u soçjali li minnu jgawdu l-˙addiema, il-familji u dawk kollha li f’pajjiΩna jin˙ti©ilhom l-appo©© u l-g˙ajnuna.”

CLAUDETTE ABELA BALDACCHINO “Aktarx li l-Maltin ja˙sbu li kien hemm xi dibattitu kumpless bil-membri parlamentari Ewropej kollha jitkellmu fuq liskema tag˙na. Fil-verità, waqt id-dibattitu, fil-kamra kien hemm inqas minn 50 membru preΩenti, inkluΩi s-sitt MEPs Maltin,” spjegat Abela Baldacchino. Però, meta ©ew g˙all-vot, kif ji©ri dejjem, ˙afna mill-membri kienu preΩenti. F’˙afna kaΩijiet il-membri jivvutaw skont kif ikun indikat lilhom mill-grupp tag˙hom. Fil-kaΩ tar-riΩoluzzjoni ta’ din il-©img˙a, il-Partit Popolari Ewropew (PPE), li jag˙mlu parti minnu n-Nazzjonalisti, ta struzzjonijiet biex jivvutaw favur ir-riΩoluzzjoni mressqa minnhom, li kienet tag˙mel referenza unika g˙al Malta minkejja li skemi simili jeΩistu anke f’pajjiΩi o˙rajn membri tal-Unjoni Ewropea, fosthom l-Ingilterra, Çipru, l-Awstrija, il-Belgju u l-Portugall. “Min-na˙a tal-Grupp tas-Soçjalisti u Demokratiçi, li a˙na niffurmaw parti minnu, ippruvajna nne˙˙u g˙al kollox isem Malta, iΩda ma rnexxilniex g˙ax il-PPE g˙andhom il-ma©©oranza,” sostniet Abela Baldacchino. “Flimkien ma’ s˙abi, ˙dimna ˙afna mhux biss fil-grupp tas-Soçjalisti u Demokratiçi, iΩda anke ma’ gruppi o˙rajn biex jitne˙˙a isem Malta mir-riΩoluzzjoni g˙ax a˙na m’a˙niex kontra li jkun hemm diskussjoni serja dwar iç-çittadinanza Ewropea, iΩda mhux dwar l-iskema Maltija li hija biss responsabbiltà tal-Gvern Malti.” Fl-opinjoni tag˙ha l-˙dima tad-delegazzjoni Maltija tat il-frott g˙aliex irnexxielha tikkonvinçi lill-Grupp tas-Soçjalisti u Demokratiçi biex jag˙mlu ˙ilithom ˙alli jitne˙˙a isem Malta. “Dwar dan anke ©bidt l-attenzjoni tal-presidenza meta tkellimt fil-Parlament. Fil-fatt, ©bidt l-attenzjoni tas-sedja li filbidu ta’ dan id-dibattitu, meta l-President tkellem dwar x’inhuwa dan id-dibattitu, qal li dan huwa dibattitu dwar Malta. Fil-verità dan kien dibattitu dwar iç-çittadinanza, u g˙alhekk ridt nippreçiΩa dak li qal il-President u g˙amilt dan il-point of order, g˙aliex minkejja li jiena wkoll xtaqt li nitkellem f’dan id-dibattitu, ma ng˙atajtx iç-çans.” Dakinhar hija sostniet li d-delegazzjoni Laburista riedet dibattitu san dwar iç-çittadinanza fl-Unjoni Ewropea, filwaqt li jinΩamm f’mo˙˙ l-MEPs li hemm is-sovranità nazzjonali fin-nofs. Fl-opinjoni tag˙ha jkun in©ust li pajjiΩ ji©i iΩolat meta hemm pajjiΩi o˙ra li g˙andhom skemi u inizjattivi simili. G˙aldaqstant, stiednet lillKamra biex, l-ewwel nett, tirrikonoxxi li dan huwa dibattitu dwar iç-çittadinanza, u t-tieni appellat biex il-Kamra tressaq argumenti ra©jonevoli g˙al dak kollu li kellha quddiemha fid-dibattitu. Mistoqsija kif ta˙seb li din il-kwistjoni affettwat l-immagni internazzjonali ta’ Malta hija esprimiet l-opinjoni li Ω-Ωmien jag˙tina parir. “Çertament li ta’ ©id ma kinitx, u jien m’g˙andi l-ebda dubju li l-iskop tan-Nazzjonalisti kien li jippruvaw jag˙mlu isem ˙aΩin lil pajjiΩna. Jekk irnexxilhomx jew le, g˙ad irridu naraw. Imma issa rridu n˙arsu ’l quddiem u nibqg˙u mexjin bil-pjani tag˙na biex inkomplu mmexxu l-pajjiΩ ’il quddiem kemm ekonomikament u kemm soçjalment, anke permezz ta’ din l-iskema.”

DR JOHN ATTARD MONTALTO Dr Attard Montalto esprima l-opinjoni li, matul il-laqg˙a parlamentari fi StraΩburgu, l-atmosfera dwar il-kwistjoni taç-çittadinanza kienet wa˙da fejn is-sentiment ©enerali kien li l-Parlament jaççetta mozzjoni dwar kontrolli fuq iç-çittadinanza ming˙ajr ma jid˙ol fid-dettalji effettivi li g˙alihom tressqet din il-mozzjoni. “Kien jidher çar li g˙alkemm il-ma©©oranza tal-membri tal-Parlament kellhom l-interess fundamentali taç-çittadinanza minn çittadini mhux Ewropej, il-mozzjoni ©iet imdawra b’mod li jiddeploraw l-azzjonijiet ta’ Malta billi ©ie kkwotat li Malta kienet qed tbig˙ passaporti Maltin.” Il-fehma tieg˙u dwar il-kwistjoni hija differenti ˙afna peress li huwa, b˙ala persuna ©uriΩdika, i˙ares mil-latt legali. Flopinjoni tieg˙u, din il-kwistjoni kienet purament kwistjoni legali u l-Parlament bl-ebda mod ma kellu jinvolvi ru˙u dwar id-d˙ul finanzarju. Fil-fatt, l-intervent tieg˙u indirizzah direttament lill-Kummissarju Viviane Reding u spjega li fiddiskors tag˙ha hi aççettat il-fatt li ç-çittadinanza hija kwistjoni nazzjonali u ma jolqotx direttament lill-Parlament Ewropew. F’dan l-istess intervent huwa fakkar li l-punti prinçipali tag˙ha ta’ o©©ezzjoni huma legali. Hija aççettat il-fatt li ç-çittadinanza hija su©©ett g˙al ©uriΩdizzjoni nazzjonali, iΩda qalet ukoll li, skont it-Trattat ta’ Maastricht, fid-dritt taç-çittadinanza g˙andu jkun hemm rabta diretta bejn iç-çittadinanza u l-pajjiΩ. “Fi kliem ie˙or, l-o©©ezzjoni mhijiex dwar flus im˙allsa jew le; l-o©©ezzjoni hija jekk hemmx rabta diretta jew le. Minn dan l-aspett in˙oss li g˙andna bΩonn li din ilproblema ti©i kkristallizzata u ma nippruvawx nitfg˙u l-˙tija fuq l-iΩg˙ar pajjiΩ fl-Unjoni Ewropea,” sostna Dr AttardMontalto.


A˙barijiet

19.01.2014

03

IL-KAÛIN TAL-PN F’TAS-SLIEMA

IÓallsu bIss ›1.86 fIs-sena

Il-kaΩin f’Santa Luçija n˙ataf b’diversi manuvri fi Ωmien Gvern Nazzjonalista

G˙all-kaΩin Nazzjonalista f’Tas-Sliema l-PN i˙allas biss €1.86 fis-sena Il-Partit Nazzjonalista g˙andu xejn inqas minn ˙ames proprjetajiet madwar Malta u G˙awdex li huma mikrija b’çens ming˙and il-Gvern. Fosthom hemm il-kaΩin Nazzjonalista f’Tas-Sliema, li g˙all-uΩu tieg˙u il-PN i˙allas biss is-somma miΩera ta’ €1.86 fis-sena. Din l-informazzjoni ng˙atat din il-©img˙a fil-Parlament mill-Prim Ministru Joseph Muscat, b’risposta g˙all-mistoqsija tad-Deputat Chris Agius. Il-proprjetajiet mikrija lill-PN attwalment qeg˙din jintuΩaw b˙ala kaΩini, kollha b’çens temporanju. U˙ud minn dawn il-proprjetajiet qeg˙din jinkrew tista’ tg˙id kwaΩi bla ˙las. EΩempju çar huwa l-kaΩin f’Tas-Sliema, li jinsab fi Triq Manwel Dimech, u li qed jinkera millPN b’€1.86 biss fis-sena. Kirja miΩera hija wkoll im˙allsa mill-kaΩin Nazzjonalista fir-Rabat,

G˙awdex. G˙al dan il-kaΩin, li jinsab fi Triq ir-Repubblika, ilPN qed i˙allas biss €14.44 fixxahar. Ma’ dan il-kaΩin il-PN g˙andu wkoll encroachment biex ikun jista’ jo˙ro© imwejjed u si©©ijiet fuq il-bankina, liema encroachment jiswa €456.87 fis-sena. KaΩini o˙ra li l-PN qed jikri ming˙and il-Gvern huma dawk f’Ta’ Xbiex u Santa Luçija. G˙all-kaΩin f’Ta’ Xbiex fi Triq Abate Rigord, il-PN qed i˙allas €465.87, filwaqt li g˙allkaΩin ta’ Santa Luçija u grawnd f’Dawret it-Torri qed i˙allas €­­640.58. L-og˙la kirja li l-PN qed i˙allas hija dik tal-kaΩin filpjazza ta’ Ra˙al Ìdid. G˙alluΩu ta’ din il-proprjetà il-PN g˙andu çens perpetwu ta’ €1,500 fis-sena.

Il-kaΩin f’Ta’ Xbiex ing˙ata lill-PN minkejja li saru offerti og˙la.

li juru kif diversi artijiet, fosthom dawk li fuqhom hemm il-kaΩini Nazzjonalisti ta’ Santa Luçija u Ta’ Xbiex, in˙atfu mill-PN ta˙t Gvern Nazzjonalista. Id-dokumenti juru kif il-Gvern ta l-art lill-PN minkejja li terzi persuni kienu tefg˙u offerti iktar vanta©©juΩi. Fl-1988, il-Partit Nazzjonalista, permezz ta’ Austin Gatt li dak iΩ-Ωmien kien jokkupa l-kariga ta’ Segretarju Ìenerali, applika biex jing˙ata biçça art fi Triq it-Torri, f’Santa Luçija. Din l-art kienet kbira madwar 653 metru kwadru. L-iskop kien li jinbena kaΩin. It-tender ma˙ru© mill-Gvern kien g˙al çens ta’ ˙amsin sena, bil-kundizzjoni li l-art ma tintuΩax g˙al skopijiet residenzjali, domestiçi jew kummerçjali. Minkejja li dawn ilkundizzjonijiet restri©©enti kienu mmirati biex inaqqsu lapplikanti, g˙al dan it-tender xorta kien hemm applikant

Ma˙tufa b’manuvri Ftit tal-©img˙at ilu din ilgazzetta ppubblikat dokumenti

ie˙or minbarra l-Partit Nazzjonalista. Dan l-applikant offra ssomma ta’ Lm275 (€640) fissena, filwaqt li l-PN offra biss Lm200 (€466). IΩda l-PN talab right of first refusal, u wara li g˙olla l-offerta tieg˙u g˙al Lm275, l-art ing˙atat lilu hekk kif, skont il-Kummissarju talArt ta’ dak iΩ-Ωmien, il-partiti politiçi setg˙u jing˙ataw preferenza. Illum fuq din l-art f’Santa Luçija l-PN g˙andu kaΩin. L-art li fuqha llum hemm ilkaΩin ta’ Ta’ Xbiex ukoll in˙atfet b’tali manuvri. F’Jannar tal-1988, Austin Gatt kiteb lid-Dipartiment talArtijiet biex jing˙ata art b’kobor ta’ 150 metru kwadru li kienet tinsab f’Abate Rigord Street, f’Ta’ Xbiex. Wara sej˙a g˙all-offerti, idDipartiment tal-Artijiet irçieva Ωew© applikazzjonijiet b’distakk kbir bejniethom. Il-PN offra biss Lm100 (€230), fil-

waqt li applikant ie˙or offra Lm1,130 (€2,633). Hawnhekk il-Gvern waqqaf it-tender u, f’Diçembru tal-istess sena, re©a’ ˙are© sej˙a o˙ra fuq listess art. Mat-tieni sej˙a ©ie stipulat li ç-çens ma kienx se jing˙ata g˙al skopijiet domestiçi, residenzjali jew kummerçjali. G˙al din is-sej˙a re©g˙u ntefg˙u Ωewg offerti. Wa˙da mill-PN bis-somma ta’ Lm200 (€466), u l-o˙ra mill-G˙aqda Nisa Soçjalisti bis-somma ta’ Lm150 (€350). Filwaqt li fil-kaΩ ta’ Santa Luçija l-Partit Nazzjonalista ng˙ata ç-çans li jg˙olli l-offerta tieg˙u, fil-kaΩ ta’ Ta’ Xbiex lG˙aqda Nisa Soçjalisti ma jidhirx li ng˙ataw l-istess dritt, u g˙alkemm dan id-dritt issemma mill-Kummissarju talArtijiet, dan xorta wrrakkomanda lid-Direttur tal-Kuntratti biex jag˙ti din l-art lill-Partit Nazzjonalista. Illum fuq din lart il-PN g˙andu kaΩin.

SUPER SPECIAL GRAND E EAST AST COAST COAST TOUR TOUR OF

SAVE €1500

PP P P

BRISBANE THE GOLD COAST COAST

AUSTRALIA A USTRALIA DEPARTING DEP ARTING 31 MARCH - 18 APRIL APRIL 2014 2014

€3499 €34 99

Visiting: V isiting: Melbourne Melbourne,, Canberra, Canberra, Sydney, Sydney, The The Blue Mountains, Surfers Surf ers P Paradise, aradise, The The Gold Coast Coast & Brisbane Brisbane,, Queensland

PP P P

SYDNEY S YDNEY

CANBERRA

MELBOURNE

€1999 ��� 1999

from fr om

PP P P

Join Chairman of the RO ROCS CS G Group roup Charles Vella Vella on a holida holiday y of a lif lifetime etime

Rates ar Rates are e per person. For F or a full lis listt of ROCS Travel Travel Terms T Terms and conditions conditions please visit http:// /www.rocsgrp.com/travel/terms-and-condititions www.rocsgrp.com/ om/tr travel/ el/tterms-and-condititions

The ROCS Travel Travel Super Special Tour Tour T oA ustralia includes: The To Australia R Return eturn Flights on Emir Emirates ates Airlines Malta tto o Melbourne and fr from om Brisbane tto o Malta, Int Internal ernal Flight fr from om S Sydney ydney tto o Brisbane Brisbane,, 16 nights 4* ac accommodation, commodation, Experienc Experienced ed ROCS T Travel ravel T Tour our Manager Manager,, Fuel sur surcharge charge and all T Taxes axes A full lis listt of e excursions xcursions a available. vailable. Full details of this outs outstanding tanding ttour our on rrocsholidays.com ocsholidays.com

Call us on 20 2015 15 1515 travel@rocsgrp.com or email tr avel@rocsgrp.com www.rocsholidays.com w ww.rocsholidays.com


04

Intervista

19.01.2014

“ANKE PAJJIĂ› Ă›GĂ“IR BĂ“AL MALTA JAF Fleur Vella ĂŒIB IL-BIDLIETâ€? Fleur Vella tgË™id li tË™obb Ë™afna kull forma ta’ arti, speçjalment il-muâ„Śika u â„Ś-â„Śfin li hija pprattikat gË™al diversi snin. “Fis-sajf ngË™addi l-Ë™in tal-mistrieË™ tiegË™i f’xi waË™da mill-bajjiet sbieË™ Maltin, u fixxitwa b’xi mixja Ë™dejn ilbaË™ar jew fil-kampanja.â€? Mistoqsija dwar avveniment f’˙ajjitha li affettwaha b’mod partikolari, Fleur mill-ewwel issemmi t-telfa ta’ missierha, li gË™adu kemm Ë™alla din iddinja x-xahar li gË™adda. Mill-ekonomija u nnegozju, gË™all-fondi Ewropej

FLEUR VELLA hija ekonomista ta’ 35 sena min-Naxxar. Tg˙allem fl-Università ta’ Malta, u fil-passat ˙admet ukoll fiç-Çivil mal-Ministeru tal-Finanzi u l-Ekonomija. Vella llum hija kandidata tal-Partit Laburista g˙all-Parlament Ewropew. RITIANNE AGIUS tkellmet ma’ Fleur Vella dwar id-deçiℌjoni li tikkontesta l-elezzjoni ta’ Mejju li Šej mal-PL, u l-kontribut li tixtieq tag˙ti fl-eventwalità li tiŠi eletta.

/$4*Ă’$7$n,1)250$==-21, ,W7DJĂ“OLPWDO(WLNDÂł,VNHMMHO

WD­-DQQDUEHMQLGXV .XOOHJJ6DQ*RUJ3UHFD6NROD6HNRQGDUMD%QLHW%ODWDO%DMGD

5HJLVWUD]]MRQLZZZHGXFDWLRQJRYPWUHJLVWHU .RUVOLMZDVVDOJKDOFHUWL´NDWJKDOOJKDOOLHPD´W7DJKOLPWDO(WLND -LEGD0DU]X

:HE

KWWSZZZXPHGXPWHGXFHGXFVWXGLHVHWKLFVBHGXFDWLRQ

(PDLO HGXFVWXGLHVHGXF#XPHGXPW )DFHERRN ZZZIDFHERRNFRP(WKLFV0DOWD

Wara li ggradwat millUniversitĂ  ta’ Malta bilBaçellerat tal-Kummerç flEkonomija, gË™amlet ilMasters fl-Amministrazzjoni tan-Negozju (Business Administration). Sussegewentement daË™let fid-dinja tax-xogË™ol b’impjieg mal-Gvern b’rabta mar-riçerka li kien hemm bâ„Śonn issir qabel in-negozjati gË™ad-dË™ul ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea. Fleur kienet involuta fir-riçerka neçessarja dwar il-kompetizzjoni u s-suq agrikolu sabiex pajjiâ„Śna jifforma lpoâ„Śizzjoni tiegË™u. F’dan iâ„Ś-â„Śmien bdiet ukoll part-time fltgË™allem UniversitĂ  ta’ Malta bË™ala visiting lecturer . “NieË™u gost Ë™afna naqsam l-esperjenzi tiegË™i mal-istudenti, kif ukoll nisma’ l-Ë™sibijiet tagË™hom dwar temi ekonomiçi,â€? tgË™id Fleur dwar il-Ë™idma tagË™ha flUniversitĂ . Wara li Malta daË™let flUnjoni Ewropea, Fleur Ë™admet fuq in-negozjati ta’ Malta mal-Unjoni Ewropea dwar il-fondi li kellna nirçievu bË™ala membri tal-Unjoni. “Dawn l-esperjenzi gË™allmuni li meta jkollok argumenti sodi bbaâ„Śati fuq fatti, anke pajjiâ„Ś â„ŚgË™ir bË™al Malta jaf iŠib bidliet fil-mod kif titË™addem l-Unjoni Ewropea.â€? TgË™id li fl-2006 Ë™asset ilbâ„Śonn li tifhem iktar lis-settur privat li gË™aliha kien dejjem biss statisika. Hawnhekk bdiet tara d-diffikultajiet ta’ kumpaniji â„ŚgË™ar. Tixtieq tikkonçentra fuq in-negozji â„Ś-â„ŚgË™ar Fl-eventwalitĂ  li tiŠi eletta, bla tlaqliq Fleur tgË™id li tixtieq tikkonçentra l-Ë™idma tagË™ha fuq in-negozji â„Ś-â„ŚgË™ar. Mistoqsija dwar il-fatturi li Ë™ajruha tikkontesta l-elezzjonijiet gË™all-Parlament Ewropew, Fleur tgË™id li xtaqet l-opportunitĂ  biex tkun leË™en li jispjega ççirkostanzi, il-vantaŠŠi u liâ„ŚvantaŠŠi tan-negozji â„Ś-â„ŚgË™ar Maltin lill-membri l-oË™ra talParlament Ewropew. Tixtieq ukoll tara li l-liŠijiet mgË™oddija mill-Parlament Ewropew ikunu jiffaçilitaw loperat ta’ negozji â„ŚgË™ar, u jiŠu implimentati wkoll f’Malta. Trid ukoll tkun f’poâ„Śizzjoni li tagË™ti daqqa t’id lill-Gvern meta jsiru regoli Šodda lokali li jkunu se jaffettwaw lin-negozji â„Ś-

â„ŚgË™ar. L-a˙˙ar iâ„Śda mhux l-inqas, Fleur tgË™id li tixtieq ixxerred tagË™rif dwar opportunitajiet li tagË™ti l-Ewropa lil negozji â„ŚgË™ar. Esperjenzi fil-kisba ta’ fondi Ewropej Mistoqsija dwar b’liema mod temmen li l-esperjenzi tagË™ha se jgË™inuha tkun rappreâ„Śentanta tajba tal-Maltin flEwropa, Fleur twieŠeb li hija Ë™admet kemm ma’ burokratiçi Ewropej, kif ukoll ma’ negozjanti â„ŚgË™ar. “L-esperjenzi fix-xogË™ol tiegË™i fin-negozjati tal-Unjoni Ewropea gË™allmuni li meta jkollok argumenti sodi bbaâ„Śati fuq fatti, anke pajjiâ„Ś â„ŚgË™ir bË™al Malta jaf iŠib bidliet fil-mod kif titË™addem lUnjoni Ewropea,â€? tispjega Fleur. IŠŠib eâ„Śempju kif çerti fondi tal-Unjoni Ewropea kienu jitqassmu skont il-qies tat-territorju tal-pajjiâ„Ś. Peress li f’Malta hawn Ë™afna nies jgË™ixu f’territorju â„ŚgË™ir, ittqassim tal-fondi bbaâ„Śat fuq qies ta’ territorju kienet tkun ta’ â„ŚvantaŠŠ gË™all-Maltin. “Spjegajna dan l-argument u sË™abna l-pajjiâ„Śi l-oË™ra talUnjoni Ewropea fehmu u qablu li t-tqassim gË™al Malta ta’ dawn il-fondi gË™andu jkun modifikat fil-kaâ„Ś ta’ Malta biex jikkoreŠi gË™ad-densitĂ  gË™olja tal-popolazzjoni Maltija.â€? Tiltaqa’ mad-diffikultajiet tan-negozji Fleur tispjega li fix-xogË™ol tagË™ha f’negozju â„ŚgË™ir bdiet tara d-diffikultajiet ta’ kumpaniji â„ŚgË™ar, fosthom problemi biex tiŠbor id-dejn minË™abba s-sistema tal-qrati, formoli u karti ma jispiççaw qatt biex tapplika gË™al xi fondi tal-Unjoni Ewropea jew gË™al xi tender minn fondi talUnjoni Ewropea, u tenders li jitwaqqgË™u b’mod kapriççuâ„Ś wara li tkun tajt garanzija ta’ eluf gË™al xhur twal. Issemmi wkoll id-demwien fil-Ë™las mis-settur pubbliku, il-kontijiet tad-dawl u l-ilma bl-ogË™la rati gË™an-negozji â„Śâ„ŚgË™ar, u l-banek li jagË™mlu profitti esaŠerati gË™allekonomija â„ŚgË™ira bË™al tagË™na minn fuq charges bl-addoçç u esaŠerati. “Dawn u Ë™afna oË™rajn huma kollha xkiel fuq il-kompetittivitĂ  tan-negozju. Il-Gvern preâ„Śenti diŠà Ë™a azzjonijiet konkreti biex inaqqas dan ixxkiel, bË™at-tne˙˙ija tal-bâ„Śonn ta’ garanzija gË™al tenders â„ŚgË™ar,â€? tgË™id Fleur. “TaË™t l-amministrazzjoni preçedenti rajna wkoll Ë™afna xogË™lijiet pubbliçi magË™mulin dejjem mill-istess ftit kuntratturi. Dawn kienu jqabbdu negozji â„ŚgË™ar jagË™mlulhom ix-xogË™ol b’kundizzjonijiet li wasslu gË™al Ë™afna negozji biex ifallu jew jgË™addu minn diffikultajiet kbar, jew ikollhom jimpjegaw Ë™addiema bilprekarjat,â€? ittemm tgË™id Fleur Vella.


A˙barijiet

19.01.2014

05

QbiÛna l-aspeTTaTTiVi Tkompli minn pa©na 1 Standard and Poor’s fa˙˙ret ukoll il-pjan tal-Gvern g˙allEner©ija, u ddikjarat li l-investiment li l-Gvern ©ab g˙allEnemalta kien se jtejjeb ilqag˙da finanzjarja tal-pajjiΩ. L-istqarrija ta’ Standard and Poor’s li pajjiΩna sa˙ansitra qabeΩ l-a˙jar aspettattivi tag˙ha f’dak li huwa tkabbir ekonomiku, ikompli j©ib fixxejn il-kampanja ta’ biΩa’ talPN qabel l-elezzjoni ©enerali. L-a©enzija ta’ kreditu kkonfermat li l-pjan tal-ener©ija kien g˙amel progress. “Ittlestija tal-impjant b’gass naturali (sal-2015) u l-interconnector ma’ Sqallija g˙andhom inaqqsu l-ispiΩa tal-produzzjoni tal-elettriku b’50%,” qalet l-a©enzija. Hija sa˙qet li jekk il-konsumaturi jibbene-

Tilfu ÓajjiThom TminTax

Karen Cutajar Din il-©img˙a persuna Ωag˙Ωug˙a re©g˙et mietet f’inçident tat-traffiku. Karen Cutajar, g˙alliema ta’ 37 sena, tilfet ˙ajjitha wara li lkarozza tag˙ha ˙abtet ma’ trakk fin-Naxxar. Karen kienet it-tieni vittma ta’ inçident stradali din is-sena, hekk kif il-©img˙a li g˙addiet tilef ˙ajtu Clive Brincat ta’ 32 sena. JirriΩulta li matul is-sena 2013 kien hemm tmintax-il aççident fatali, fejn 18-il persuna tilfu ˙ajjithom. Din linformazzjoni ng˙atat millPulizija fuq talba ta’ din ilgazzetta. Il-pulizija qalet li lvittmi kienu jinkludu erbatax-il ra©el u erba’ nisa. Vittma minnhom kienet tfajla ta’ ˙mistax-il sena, filwaqt li l-età tal-vittmi l-o˙ra tvarja bejn it-18 u 83 sena.

Clive Brincat

fikaw minn dan it-tra˙˙is ilGvern ikun jista’ jnaqqas issussidji. Standard and Poor’s Ωiedet tg˙id li b˙alissa l-kontijiet taddawl u l-ilma f’Malta huma fost l-og˙la fl-Unjoni Ewropea. Dan ukoll jikkonferma kemm kellu ra©un il-PL, li dejjem sa˙aq li l-kontijiet kienu ta’ piΩ kbir g˙all-familji u n-negozji. L-a©enzija ma naqsitx ukoll milli tispjega g˙alfejn kienet Ωammet ir- rating ta’ pajjiΩna stabbli, u ma rreveditux ’il fuq. Hija qalet li l-unika ra©uni li g˙aliha ma kinitx ser ittejbilna r-rating g˙al din issena kienet id-djun li l-Gvern akkumula matul l-a˙˙ar snin. Madankollu, l-a©enzija Ωiedet li kienet qed tbassar li d-dejn se jistabbilizza ru˙u matul l2014.

Ir-rapport ta’ Jannar 2012

Ir-rapport ta’ din il-©img˙a


06

Intervista

19.01.2014

iL-ProÌett PiLota DemoeV Malta g˙andha l-obbligu li sal2020 til˙aq g˙add ta’ miri stabbiliti mill-Unjoni Ewropea f’dak li g˙andu x’jaqsam ma’ ener©ija u tibdil fil-klima. Wie˙ed mill-mezzi li ser jintuΩa biex jintla˙qu dawn il-miri huwa l-pro©ett DemoEV li permezz tieg˙u l-Gvern Malti se jkun f’poΩizzjoni a˙jar li jifhem x’impatt g˙andhom il-vetturi elettriçi fuq l-ambjent naturali u urban tag˙na. Skont l-a˙˙ar inventarju talgassijiet serra, it-trasport fuq lart jikkontribwixxi g˙al 16.9% tat-total tal-gassijiet i©©enerati f’Malta, çifra li l-Gvern iqis

b˙ala wa˙da allarmanti. G˙alhekk, huwa l-iskop talGvern li jimpenja ru˙u biex jag˙mel it-trasport f’pajjiΩna wie˙ed li jkun sostenibbli millat ambjentali. G˙al dan l-g˙an il-Gvern nieda l-istrate©ija nazzjonali dwar l-elettromobbiltà. Fost l-o˙rajn, din l-istrate©ija tipprevedi li Malta g˙andu jkollha 5,000 vettura li ja˙dmu bl-elettriku sal-2020. Pro©ett biex i˙ajjar lill-pubbliku Il-pro©ett DemoEV g˙andu lg˙an li jiddetermina l-fattibbiltà

tal-karozzi tal-elettriku b˙ala wa˙da mill-g˙odda kontra l˙sara li ssir mit-tibdil tal-klima. Ta˙t dan il-pro©ett, li sewa €1.9 miljun u li g˙alih il-Gvern Malti ˙are© nofs il-fondi, bejn Ìunju u Settembru tas-sena li g˙addiet waslu f’pajjiΩna 24 vettura li ja˙dmu bl-elettriku. Bil-g˙an li l-pubbliku ji©i m˙ajjar jinvesti aktar f’dan ittip ta’ teknolo©ija, kemm missettur pubbliku kif ukoll dak kummerçjali, saret sej˙a g˙al numru ta’ voluntiera li xtaqu jesperjenzaw il-mod kif ja˙dmu dawn il-vetturi, biex dawk li huma eli©ibbli, minn

fost g˙add ta’ kriterji, juΩawhom g˙al numru ta’ ©img˙at. Iç-çerimonja tal-wasla talewwel flotta ta’ vetturi saret f’Ìunju li g˙adda meta, f’konferenza tal-a˙barijiet, ilMinistru Joe Mizzi qal li limplimentazzjoni ta’ dan ilpro©ett ma kinitx façli u li kieku ma tti˙dux miΩuri immedjati kien hemm riskju li l-fondi mill-Unjoni Ewropea jintilfu. Il-Ministeru g˙aldaqstant inkariga tim apposta ta’ persuni assenjati speçifikament biex i©ibu lura l-pro©ett fuq

saqajh – liema xog˙ol ˙alla lfrott li qed naraw illum. Dan sar f’rekord ta’ xahrejn. Dawn Ωguraw ukoll li l-vetturi jaslu fiΩ-Ωmien, peress li lKummissjoni Ewropea kienet qieg˙da tag˙ti Ωmien ta’ skadenza. Fil-©img˙at li g˙addew, grupp ta’ voluntiera u entitajiet tal-Gvern li kienu applikaw fl2012, bdew ji©u allokati l-vetturi. Il-Ministeru ta’ G˙awdex u l-Korporazzjoni Enemalta, li huma msie˙ba mal-Ministeru g˙at-Trasport u l-Infrastruttura f’dan il-pro©ett, ©ew allokati vetturi li ja˙dmu bl-elettriku.

LIAM GAUCI ˙a l-kummenti ta’ w˙ud mill-voluntiera li pparteçipaw f’dan il-pro©ett fejn sirna nafuhom xi ftit u staqsejniehom x’esperjenza kellhom bil-vetturi elettriçi li saqu matul dawn l-a˙˙ar ©img˙at:

ray SCiberraS Ray g˙andu 43 sena u ja˙dem fit-trobbija tanna˙al u l-produzzjoni tal-g˙asel, b˙ala selfemployed u sid tal-kumpanija Golden Island Ltd. Huwa minn dejjem kellu interess fil-produzzjoni alternattiva ta’ ener©ija, kif ukoll l-uΩu ta’ g˙odda moderna li jg˙inu biex wie˙ed jibΩa’ g˙all-ambjent. Ix-xog˙ol tieg˙u jinvolvi ˙afna ©iri fuq barra fejn iΩur il-kaxxi tan-na˙al imxerrdin ma’ diversi n˙awi ta’ Malta, kif ukoll biex jiltaqa’ ma’ klijenti u jqassam il-prodotti li jag˙mel. G˙al dan lg˙an huwa normalment isuq pick-up 4x4 , li huwa ideali g˙al xog˙ol ta’ strapazz. Id-DemoEV li qieg˙ed juΩa huwa Renault Kangoo Z.E., vettura li sab komda g˙all-©iri fittoroq b’distanzi qosra. “Il-vann g˙andu l-kumditajiet kollha li wie˙ed jistenna f’karozza moderna. L-aktar affarjiet li jolqtuk meta tuΩa l-vann

huma n-nuqqas ta’ ˙oss ta’ magna, il-mod ta’ kif jaççellera u li ma tuΩax ener©ija waqt li l-magna hija mixg˙ula, iΩda mhux miexja,” qalli Ray. Huwa qalli li l-vann juΩah kuljum fix-xog˙ol tieg˙u, imma sab ru˙u limitat fid-distanza li jista’ jag˙mel meta jiççar©ja l-batterija tieg˙u. Madankollu, huwa nnota l-fatt li din itteknologija g˙adha fil-bidu tag˙ha u li l-effiçjenza u l-˙in biex tiççargja biΩ-Ωmien sejrin ji©u mtejba. Ta’ kuljum Ray iΩomm noti tad-distanzi koperti kif ukoll tal-ammont ta’ units ta’ elettriku uΩati. “Fl-a˙˙ar sitt ©img˙at uΩajt il-vettura biex nag˙mel aktar minn 3200 kilometru u, meta tqiss illi tuΩa ftit aktar minn €3.50 sabiex tag˙mel 120 kilometru, tara kemm l-uΩu ta’ dan il-mezz ta’ transport huwa effiçjenti meta tqabblu ma’ mezzi tradizzjonali.”

Cynthia Caruana Cynthia ta˙dem b˙ala g˙alliema fil-programm EkoSkola, immexxi minn Nature Trust. Flimkien ma’ tim ta’ ˙ames g˙alliema o˙ra hija tippromovi l-edukazzjoni ambjentali u dik favur Ωvilupp sostenibbli fl-iskejjel tal-Istat, talKnisja u dawk indipendenti f’Malta u G˙awdex. Hija qaltli li interessat ru˙ha fil-pro©ett min˙abba limportanza ambjentali tieg˙u u ˙asset li kienet tista’ tag˙ti kontribut anke biex twassal il-messa©© marbut ma’ karozza li ta˙dem bl-elettriku f’xi w˙ud mill-iskejjel tag˙na. “Kieku ma ˙adtx l-opportunità kien jiddispjaçini g˙ax veru kienet esperjenza sabi˙a. Na˙seb li tikkompara tajjeb ˙afna ma’ karozzi tradizzjonali fejn tid˙ol performance u teknolo©ija. In-nuqqas ta’ ˙sejjes kien punt ie˙or poΩittiv g˙alija b˙ala sewwieq. Mindu uΩajt din ilkarozza tg˙allimt insuq iktar bil-g˙aqal biex ma na˙lix charge Ωejjed u anke nippjana a˙jar minn qabel fejn g˙andi bΩonn immur,” spjegatli Cynthia.

Barra minn hekk, hija nnutat li ffrankat il-flus ukoll hekk kif ikkalkulat medja ta’ €8 fil-©img˙a minflok l-€20 li kienet tuΩa’ fi fjuwil. Mill-ammont ta’ nies li staqsewha dwar il-karozza hija indunat kemm hawn interess f’dawn il-vetturi. Indunat ukoll kemm il-prezz huwa importanti u jaffettwa ssuççess ta’ dawn il-vetturi bis-suq. Fl-opinjoni tag˙ha, ilfatt li ©ew installati charging points, se jkun ta’ ser˙an ilmo˙˙ g˙al ˙afna nies li l-biΩa’ tag˙hom hija li ma til˙aqx tasal id-dar biex tiççar©ja l-batterija. “Il-karozzi b˙ala mezz ta’ trasport huma wkoll g˙al qalb ˙afna studenti li raw din il-vettura fl-iskola tag˙hom. Çertu mistoqsijiet kienu pertinenti ˙afna, anke minn dawk ta’ età Ωg˙ira. L-istudenti tag˙na huma lfutur tag˙na, g˙alhekk ˙assejt li anke huma jistg˙u jipparteçipaw b’mod sekondarju fi pro©ett tajjeb b˙al dan. B’hekk, l-istudenti li raw il-vettura jafu b’alternattiva iktar nadifa!”

Stefano LazzÈ Is-Sur Lazzè qalli li matul ˙ajtu kollha huwa pprova j˙ares l-ambjent kemm jista’ jkun. Fl-opinjoni tieg˙u, dan l-istil ta’ ˙ajja mhux biss jg˙in lillambjent, imma jista’ jiffrankalek ˙afna flus ukoll. Il-vettura li ©iet assenjata lis-Sur Lazzè kienet ilMitsubishi i-Miev. Huwa qalli li mill-ewwel irrealizza kemm hi iktar pjaçevoli mill-karozzi konvenzjonali biex issuqha. Dan g˙aliex l-aççellerazzjoni veloçi u b’sa˙˙a, imma silenzjuΩa, tag˙tik sensazzjoni sabi˙a ˙afna. “Tal-©enn meta tkun wieqaf f’xi dwal tat-traffiku u meta jitfaçça d-dawl l-a˙dar t˙alli lil kul˙add warajk, i˙ares lejn il-vettura elettrika tieg˙ek,” spjegali Lazzè. Stefano uΩa l-vettura tieg˙u kuljum u sab irrendiment tag˙ha sodisfaçjenti ˙afna. Huwa saq medja ta’ 250 kilometru fil-©img˙a. Biex ikopri din id-distanza huwa kien jiççar©ja l-karozza darbtejn fil-©img˙a, normalment matul il-lejl.

Minn kalkolu approssimattiv li g˙amel, huwa sab li l-ispiΩa biex jiççar©ja l-vettura kienet ti©ih bejn €4 u €5 fil-©img˙a, ikkomparat mal-€20 u €25 f’petrol li mdorri jo˙ro© g˙all-karozza tieg˙u, li hija Daihatsu Sirion. “L-esperjenza tas-sewqan tal-vettura elettrika matul dawn it-tmien ©img˙at kienet tal-©enn u lfatt li ser ikolli nirritorna l-karozza fil-jiem li ©ejjin g˙amilli xi ftit tad-dwejjaq. Meta tipprova karozza ta’ dan it-tip façli timpressjona ru˙ek u Ωgur li tit˙ajjar tixtri wa˙da.” Fl-a˙˙ar Stefano qalilna li huwa d-dmir ta’ kul˙add li jkun konxju ta’ kwistjonijiet ambjentali fil-˙ajja ta’ kuljum sabiex jirsisti g˙all-preservazzjoni tal-ambjent naturali g˙alina u g˙all-©enerazzjonijiet li g˙adhom ©ejjin. “L-uΩu tal-vetturi elettriçi Ωgur huwa pass ’il quddiem f’din id-direzzjoni.”


Intervista

19.01.2014

Mario Sant Mario g˙andu 55 sena u huwa mani©er mal-HSBC. Huwa juΩa r-Renault Fluence K.E. li qieg˙ed jipprova kuljum biex imur ix-xog˙ol. Fl-a˙˙ar ta’ Novembru li g˙adda huwa ng˙ata l-opportunità li jag˙mel parti millpro©ett DemoEV wara li rrisponda g˙al avviΩ li deher filgazzetti lokali. Min˙abba li l-karozza li ng˙ata kienet imdaqqsa mhux ˙aΩin, huwa stenna li tikkonsma ˙afna elettriku u g˙alhekk ikollu jiççargjaha ta’ spiss. Madankollu, huwa kien sorpriΩ meta sab li dan mhuwiex minnu g˙aliex ilvettura hija effiçjenti ˙afna. B˙ala veloçità huwa j˙oss li l-vettura tikkompara tajjeb ma’ karozzi tradizzjonali u hija ferm iktar kwieta minnhom. Però, il-fatt li hija daqshekk kwieta jfisser li s-

sewwieq irid joqg˙od b’seba’ g˙ajnejn meta jkun fit-triq g˙aliex mhux l-ewwel darba li xi ˙add li jkun g˙addej bil-mixi jaqsam g˙al g˙arrieda min˙abba li ma jisimg˙ux il-vettura ©ejja. Bil-kalkoli li g˙amel, huwa tal-fehma li l-ispiΩa biex i˙addem din il-vettura hija madwar 80% or˙os minn dik li juΩa s-soltu. Huwa jemmen li g˙al Malta vetturi ta’ dan it-tip huma tajbin ˙afna hekk kif b’charge wa˙da tista’ tkompli bejn 120 u 150 kilometru. Mario ra vanta©© ukoll fil-fatt li l-karozza ta˙li biss meta wie˙ed jag˙fas l-aççelleratur, allura fit-traffiku ma ta˙lix ˙afna. Barra minn hekk, meta tinΩel minn niΩla, ilkarozza tkun f’poΩizzjoni li tiççar©ja ru˙ha hi u miexja permezz tal-forzi tal-fiΩika li tkun qieg˙da tesperjenza.

Paul brincat Paul g˙andu 58 sena u jg˙allem fi skola sekondarja. I˙obb l-ambjent u kien wie˙ed minn tal-bidu f’pajjiΩna li investa fil-pannelli solari, kif ukoll fis- solar water heaters. Meta ra r-reklam fil-gazzetti relatat mad-DemoEV huwa t˙ajjar mill-ewwel u wara ftit xhur, li matulhom mela numru ta’ kwestjonarji, huwa ©ie avviçinat biex ikun volontarju f’dan il-pro©ett. Paul qieg˙ed juΩa l-vettura li ng˙ata, Mitsubishi iMiev, fir-rutina normali tieg˙u li tinkludi kemm ixxog˙ol kif ukoll ˙ar©iet mal-familja. Ikkomparata mal-karozza tieg˙u, Toyota Yaris, huwa kkalkula li li-Miev ti©ih madwar terz mill-prezz biex ikopri l-istess distanzi.

Madankollu, huwa nnota li meta l-batterija tkun waslet lejn l-a˙˙ar, iç-charge tidher li tonqos iktar malajr. Allura huwa importanti li s-sewwieq joqg˙od g˙assa g˙all-batterija meta tkun waslet f’dan l-istadju. Qalli wkoll li kellu bΩonn ftit taΩ-Ωmien biex jidra lmod kif taççellera l-karozza g˙aliex ittella’ l-veloçità iktar malajr minn vetturi li ja˙dmu bil-fjuwil. Is-Sur Brincat i˙oss li hemm bΩonn ta’ iktar charging bases li jiffunzjonaw g˙aliex f’dawn l-ewwel stadji tal-pro©ett in-numru g˙adu limitat wisq. Barra minn hekk i˙oss li, biex dawn il-karozzi jaqbdu iktar issuq, hemm bΩonn ta’ kampanja ta’ informazzjoni biex in-nies jifhmu a˙jar xi spejjeΩ jinvolvu vetturi ta’ dan it-tip, speçjalment fejn tid˙ol il-manutenzjoni.

caroline caruana Caroline g˙andha 52 sena u kienet applikat biex tie˙u sehem f’dan il-pro©ett wara li rat avviΩ f’gazzetta lokali. Hija ˙adet pjaçir bil-mod kif intg˙aΩlu n-nies biex jipparteçipaw fidDemoEV g˙aliex deher b’mod çar li l-koordinaturi stinkaw biex isibu parteçipanti minn setturi differenti tas-soçjetà ming˙ajr favuritiΩmu. Il-vettura li ng˙atat kienet Mitsubishi i-Miev li hija tuΩa g˙ar-rutina normali tag˙ha. Sakemm

tkellimna ma’ Caroline, kienet g˙adha m’g˙amlitx kalkoli relatati mal-konsum tal-elettriku. Madankollu, kellha esperjenza ta’ sewqan pjaçevoli ˙afna b’din il-karozza g˙aliex kienet façli biex tikkontrollaha u kwieta meta ta˙dem. Fl-a˙˙ar, hija fa˙˙ret lill-persuni involuti f’dan il-pro©ett, li sabet g˙ajnuna kbira minnhom meta kellha bΩonn titlobhom xi informazzjoni.

reuben SciberraS Reuben iddeskriva l-esperjenza tieg˙u b˙ala wa˙da poΩittiva ˙afna. “Wara li rnexxieli nkopri qrib 2000 kilometru fuq medda ta’ xahrejn, kulma jmur, aktar inkompli nsa˙˙a˙ l-idea li dawn il-vetturi huma ideali g˙al pajjiΩna, speçjalment g˙al dawk li g˙andhom sew il-façilità ta’ garaxx jew inkella parke©© quddiem id-dar fejn tag˙milha aktar façli biex wie˙ed jiççar©ja l-vettura,” qalli Reuben. Wara ftit sig˙at li beda jesperjenza x’kapaçi toffri vettura elettrika b˙ar-Renault Fluence Z.E., ne˙˙a kwalunkwe pre©udizzju li kellu illi karozza elettrika mhix komda jew mhix b’sa˙˙itha. “Il-mudell li qieg˙ed insuq jien joffri l-og˙la forma ta’ sigurezza u kumdità, b’aççessorji li fuq mudelli normali li joperaw bil-fjuwil huma normalment optional b˙al sistema ta’ cruise control, arja kundizzjonata bil-climate control li tipper-

mettilek anke li tipprogramma ˙in minn qabel biex tkessa˙lek il-kabina, u limitatur tal-veloçità. Fejn tid˙ol sa˙˙a, ir-Renault Fluence Z.E. g˙andha ©ibda, jew torque, impressjonanti li kapaçi ttella’ veloçità g˙olja fi ftit sekondi biss,” spjegali Reuben. Fejn g˙andu x’jaqsam ma’ konsum ta’ elettriku, mill-kalkoli li g˙amel irriΩulta li se jkun nefaq anqas minn nofs l-ispiΩa li normalment kien jonfoq fuq id-diΩil. Barra minn hekk, g˙al min b˙alu installa sistema ta’ pannelli fotovoltajçi, l-ispiΩa fuq ˙las ta’ elettriku tkompli tonqos. “Nemmen li fiç-çokon ta’ pajjiΩ b˙al tag˙na fejn id-distanzi huma relattivament qosra, vettura elettrika tag˙mel ˙afna sens. Li jonqos biss huwa l-infrastruttura neçessarja, ro˙s fil-prezz ta’ dawn il-vetturi u fuq kollox bidla fil-mentalità tag˙na s-sewwieqa!”

Matthew ScheMbri Matthew jag˙mel parti mill-kumpanija K Hobbies Ltd. “B˙ala bniedem li jinteressawni l-vetturi u teknolo©ija, interessatni ˙afna din il-vettura, g˙ax fuq kollox qed t˙ares lambjent. IΩda xorta kelli ˙afna mistoqsijiet, b˙al: kemm ser isservini l-batterija? Jew: kemm tifla˙ piΩijiet tqal u tlajjiet weqfien?” B˙ala dmirijiet g˙al dan il-programm ta’ xahrejn huwa ried iniΩΩel xi noti fuq logbook ta’ kull vja©© li jag˙mel bilvettura kif ukoll ta’ kull meta jkollu bΩonn jiççar©jaha. “B˙ala spazju u piΩ g˙all-merkanzija jiena sibtha adattata ˙afna g˙all-esi©enzi tal-kumpanija tieg˙i. Komplejt bir-rutina normali ta’ kuljum g˙alkemm trid tidra tippjana l-vjaggi g˙ax jekk tara li m’intix ser tasal g˙ad-destinazzjoni ma tistax tieqaf fil-petrol station!” Matthew iddeskriva s-sewqan b˙ala simili g˙all-vetturi

tradizzjonali. “Li g˙andek huwa li tista’ tnaqqas l-ammont ta’ uΩu tal-brake u minflok tuΩa l-engine brake, b’hekk tkun qed tirri©enera l-batterija. Ittestjajt daqsxejn il-vettura f’xi tlajjiet u bi ftit iΩjed piΩ minn dak li ng˙abbi regolarment, imma din il-vettura qdietni bla ebda problema,” spjegali Matthew. Kollox ma’ kollox, huwa sab ir-Renault Kangoo Z.E. tajba ˙afna g˙all-bΩonnijiet tal-kumpanija tieg˙u u nirrakkomandaha. Matthew innota wkoll il-fatt illi hemm inçentivi li bihom tista’ tiskrappja l-vettura antika u ting˙ata somma akbar jekk tinvesti f’vettura elettrika. Huwa esprima ççertezza tieg˙u li ’l quddiem ser ikun hemm iΩjed skemi biex jg˙inu lill-Maltin jaqilbu g˙al dawn il-vetturi. “Wara kollox, qed nag˙tu nifs nadif lill-ambjent li qeg˙din ng˙ixu fih a˙na stess!”

07


08

Artisti Maltin

19.01.2014

Ìibda innata lejn l-arti mill-familja minn Charles B. Spiteri Joseph Casapinta twieled fis-26 ta’ Novembru 1965. L-iΩg˙ar wild fost erba’ a˙wa. Il-bazi ta’ Joseph kienet il-grafika. Grafika moderna, b’disinji ta’ arti kummerçjali. Minn dan il-©eneru ta’ arti, Joseph kompla jistudja u jag˙ti importanza lill-element taddisinn. Fil-familja Joseph dejjem kellu inkora©©iment minn missieru u ˙utu u fost o˙rajn zijiet, li kienu jmorru g˙andhom kull nhar ta’ Óadd u jitolbuh jurihom ix-xog˙ol li jkun g˙amel, peress li anke huma kienu jpittru. Joseph beda jitg˙allem l-arti mill-iskola fi Ωmien Rita Saliba, mart l-artist Richard Saliba, u Vince Briffa. Kienu jpin©u liskizzi fl-apert, fil-©onna talIskola St Edwards u wkoll still life bi fliexken u o©©etti o˙ra. Biss, min˙abba l-istudju, g˙amel Ωmien telaq l-arti. Kien g˙all˙abta tal-1985 li Joseph re©a’ qabad il-lapsijiet u l-pniezel, iΩda l-˙e©©a kienet g˙adha kemxejn ’il bog˙od. Fl-1995 beda xog˙ol bl-akkwarell u wara bil-pinna, u xog˙lijiet o˙ra bl-akrilika – kwadri kbar ’il fuq minn metru. Fis-sena 2000 beda jie˙u l-arti b’aktar serjetà, g˙alkemm innies ma kinux jafuh wisq g˙ax kien g˙adu ma ˙ax sehem f’esibizzjonijiet. Fl-istess Ωmien ˙a kwadri fil-gallarija tal-arti, li Charles Sant Fournier kellu f’Bay Street. Lil dan g˙o©buh, inkora©©ieh jesibixxi, u sena wara ppreΩenta l-ewwel wirja bla isem fl-Artisan Centre f’Bay Street. Fl-2007 Casapinta tella’ t-tieni esibizzjoni tieg˙u fil-Lukanda Hilton b’madwar 25 kwadru, ilkoll pajsa©©i Maltin. Taha lisem ta’ The Maltese Pallette u saret b’mod professjonali g˙alla˙˙ar. Minn hemm Joseph ma waqafx. Fl-2008 g˙adda minn xi taqlib u beda jpitter arti astratta u surreali. Óare© g˙al kollox ’il barra mill-©eneru li kien ipitter qabel, iΩda x-xog˙lijiet tant ing˙o©bu li Marika Azzopardi introduçietu mal-kritiku tal-arti E.V. Borg, u ˙e©©ewh biex jesi-

bihom. G˙amel hekk fl-2009, u ppreΩenta t-tielet esibizzjoni tieg˙u bl-isem Elements of Moods. Joseph Casapinta jqis li dik ilwirja kellha s-suççess tag˙ha, kemm g˙all-kritika tal-pubbliku, kif ukoll tieg˙u nnifsu, g˙ax kien xog˙ol li ˙adem tul l-iljieli ‘mqallba’. Wara, kompla jpitter u kien involut fl-Art Discussion Group; u jie˙u sehem f’wirjiet kollettivi li jkunu organizzati. Kien ipitter fil-bera˙ ma’ artisti b˙al Karmenu Bonello, Manwel Caruana, George Farrugia, Josette Fenech u o˙rajn. Mill-pittura ta’ barra rnexxielu jo˙loq madwar 50 kwadru blakrilika u 50 biçça xog˙ol bilpinna, li ppreΩentahom f’esibizzjoni o˙ra, din id-darba bit-tema Closer to the Heart. Joseph iqis dak ix-xog˙ol b˙ala wie˙ed tassew pjaçevoli u seren. Kollezzjoni ta’ skizzi tal-pinna f’daqs ta’ A5 saru fuq sketch book, u kien jag˙milhom bejn is-sitta u t-tmienja ta’ filg˙odu, qabel imur g˙ax-xog˙ol. Tista’ tg˙id dar Malta kollha. Jieqaf bil-karozza u jpin©i. It-tpin©ija bil-linka waslet g˙and il-kumpanija FaberCastell, g˙ax kien juΩa l-pinen tag˙hom, u tawh rikonoxximent billi g˙enuh jippreΩenta l-istess esibizzjoni. Minn dak iΩ-Ωmien kompla bil-kuntatt ma’ FaberCastell, li rappreΩentanti tag˙ha ©ew Malta, iltaqg˙u mal-artist u g˙aΩlu xog˙lijiet tieg˙u g˙arreklamar u promozzjonijiet o˙ra. Meta Joseph Casapinta sar jaf bi prodott ie˙or ta’ FaberCastell: il-Big Brush, li hu speçi ta’ felt pen ˙oxna li seta’ jpitter biha u jisfuma bl-ilma, beda juΩaha u g˙amel diversi xog˙lijiet kbar u Ωg˙ar bil-kulur (g˙ax hi linka Indjana full colour) u minn hemm ra l-possibbiltajiet li juΩa dan il-medium. Fejn illum qaleb dan il-medium g˙al xog˙ol purament akkwarell. Fl-esibizzjoni Closer to the Heart, tal-2011, kellu di©à xi xog˙ol ta’ akkwarell, iΩda ˙ass li ma kienx g˙adu sab il-pedament tieg˙u sew. Din ukoll fet˙et kuntatt mal-kumpanija Taljana Ferrario, li tipproduçi Ω-

fuq l-isfumar li jo˙loq bl-ilma u l-kulur li jag˙mel. Meta juΩa lakkwarell bl-isfumaturi, Joseph xorta jkollu l-abjad, iΩda dan ikun jikkumplimenta a˙jar maxxog˙ol li jwettaq. B˙al bosta artisti o˙ra, meta Joseph Casapinta ji©i biex jag˙laq il-pitturi tieg˙u, issibu b’pinΩell f’˙alqu u ie˙or f’idejh. Dan jag˙mlu biex jirtokka ’l hawn u ’l hemm qabel ma jaqbad biçça xog˙ol o˙ra.

Studio permanenti

Ωebg˙a tal-akrilika u Ω-Ωejt. Din il-kumpanija kitbitlu u qaltlu li kienet kuntenta li g˙aΩel ilprodotti tag˙ha u kkonoxxietu b˙ala l-ewwel artist Malti li uΩa l-materjali tag˙ha kif ukoll b˙ala l-ewwel artist Malti li tella’ wirja bil- medium tag˙ha ta’ Ωejt. G˙alhekk kompla ja˙dem, u waqt li kull sentejn kien jippreΩenta wirja, baqa’ jie˙u sehem fil-wirjiet kollettivi. Fl-2012 kien se jkollu esibizzjoni o˙ra, ibbaΩata fuq lokalitajiet speçifiçi Maltin, iΩda finalment ma riedx li jkollu ta��lita bejn akrilika, Ωejt u akkwarell. Min˙abba f’hekk, bejn l-2012 u s-sena l-o˙ra, Joseph ˙adem biss bl-akkwarell u pproduça ’l fuq minn 80 kwadru. B’dawn, ippreΩenta l-esibizzjoni Dancing Brushes, li g˙adha miftu˙a f’Palazzo de Piro sal-a˙˙ar ta’ Jannar.

Din kienet il-˙ames esibizzjoni solo ta’ Joseph Casapinta, li jqisha b˙ala l-akbar suççess li kellu s’issa. Jemmen li l-fatt li xxog˙ol ˙are© g˙al qalbu immens, in-nies aççettawh aktar. Il-kwadri ˙adimhom b’mod rilassat mal-artisti ˙biebu France Galea u Joseph Barbara. UΩu a˙jar mill-abjad tal-karta Waqt demo fuq l-a˙˙ar xog˙lijiet lil diversi artisti, Joseph spjega kif beda japplika teknika spontanja fuq l-akkwarell. Wa˙da mill-mistoqsijiet kienet kif jirnexxilu jikseb dak l-isfumar u xorta wa˙da jirba˙ labjad. Fejn tradizzjonalment, flakkwarell, ˙afna pitturi juΩaw labjad tal-karta b˙ala kulur, Joseph itambar li lest jissagrifika dan l-abjad, iΩda mhux lest jissagrifka l-isfumar u x-xog˙ol

L-artist Joseph Casapinta g˙andu studio permanenti filLukanda Cavalieri, li issa saret mag˙rufa b˙ala Cavalieri Art Hotel. B˙alissa f’dan l-istudio qed jintwera xog˙ol mill-kollezzjoni intitolata Dynamic Realism, fejn l-artist jikkombina l-kultura u t-tradizzjonijiet malmodern. Fix-xhur li ©ejjin Joseph se jesibixxi wkoll xog˙lijiet ©odda, fosthom xog˙ol enormi ta’ tliet metri, li se jitwa˙˙al permanentement fil-foyer tal-lukanda. Joseph isostni li peress li fil˙ajja tieg˙u hu bniedem programmat g˙all-a˙˙ar, ma jridx li l-arti tieg˙u tkun l-istess. Iridha libera, spontanja u b’medium li jiftillu dak il-˙in, g˙ax kif kiteb fuqu l-kittieb Rob Perry: “Joseph hu artist multi media – ma juΩax medium wie˙ed partikulari.” Sehem barra minn Malta L-artist Malti Joseph Casapinta g˙adu qatt ma kellu esibizzjoni barra l-pajjiΩ, g˙alkemm g˙andu xog˙lijiet f’kollezzjonijiet privati fil-Libja, fl-Awstralja, fl-Amerika, fil-Ìermanja, fl-Olanda u Singapore. Barra minn hekk jinsab f’korrispondenza ma’ kumpanija Spanjola li timmanifattura lpniezel li, wara li rat ix-xog˙ol tieg˙u, stednitu juΩa l-prodotti tag˙ha li g˙adhom ma ˙ar©ux fis-suq, u b’hekk ikun wie˙ed mill-artisti kkonoxxuti internazzjonalment minnha fuq lakkwarell. Minn hekk, Joseph jemmen li jibdew jinfet˙u çerti possibbiltajiet g˙all-artisti lokali…u hu jixtieq jie˙u ç-çansijiet kollha.


Kunsilli Lokali

19.01.2014

09

Minn BetleM gÓal ‘ta’ Passi’ f’gÓajnsieleM Mario Fava President tas-Sezzjoni Kunsilliera tal-PL

email: keaneo@onvol.net

KUnsilli lOKali

Anke l-medja barranija tat spazju g˙al din l-attività Kif tindika l-istatistika, eluf kbar (iktar minn 74,000 ru˙) Ωaru Bethlehem f’G˙ajnsielem, li b˙as-snin ta’ qabel saret fiç-çentru ta’ G˙ajnsielem fuq medda ta’ kwaΩi 20,000 metru kwadru. Ûgur iΩda li ftit minn dawn l-eluf ma jafux l-ori©ini u l-bidu ta’ din l-attività lura fis-sena 2008. Ftit tal-jiem ilu kelli l-opportunità li niltaqa’ mal-Viçi Sinkdu ta’ G˙ajnsielem is-Sur Franco Ciangura, u l-Avukat Joe Mifsud, fejn tkellimt mag˙hom fit-tul dwar din lattività. Franco, li huwa wkoll il-mo˙˙ wara dan il-pro©ett u anke ˙a ˙sieb il-lo©istika, u dak kollu li jmur mieg˙u tul dawn is-snin li ilha ssir lattività, spjegali kif sa minn meta kien Ωg˙ir kien jo˙lom li din il-medda ta’ art xi darba kellha sservi biex fuqha ssir xi ˙a©a kbira li ti©bed lejn ra˙al twelidu eluf ta’ nies. Spjegali kif sa minn çkunitu, flimkien ma’ s˙abu kienu jilag˙bu fuq din l-art, art li kienet mitluqa, ma˙mu©a u abbandunata. Sa minn Ωmien ilu, il-Kunsill Lokali ta’ G˙ajnsielem kien wera x-xewqa li din l-art tinbidel f’park g˙allfamilja fejn tkun tista’ titgawda ming˙ajr periklu millfamilji G˙awdxin u dawk li jΩuru l-gΩira. MaΩ-Ωmien kien Ωviluppa l-idea li jkun hemm attività g˙all-jiem tal-Milied li tkun replika tal-istorja tanNattività, fejn ji©u mtella’ strutturi tal-injam li jirrappreΩentaw mhux il-presepju ˙aj iΩda ˙ajja reali ta’ ra˙al li ji˙dok lura elfejn sena. Kien fis-sena 2008 li g˙allewwel darba ittellg˙et din lattività. Dan sar bl-g˙ajnuna tal-Kunsill Lokali u d-diversi g˙aqdiet li hemm ©ewwa rra˙al. Kif jafu dawk li attendew, din l-attività toffri spettaklu li meta tarah façli titpaxxa b’dak li joffri, iΩda qajla wie˙ed jifhem ix-xog˙ol kbir u ta’ dedikazzjoni li jag˙mlu numru kbir ta’ voluntiera li l-unika ˙a©a li ΩΩommhom g˙addejjin jarmaw u jlestu hija biss il˙e©©a u l-im˙abba tag˙hom lejn il-post. Dan flimkien malfiduçja li g˙andhom lejn xulxin u t-twemmin fil-˙olma li dan il-post jinbidel f’çentru

reli©juΩ, ta’ kultura u turisitku. Qajla wie˙ed jimma©ina li xi mkien, f’ra˙al Ωg˙ir fuq gΩira çkejkna f’nofs ilMediterran, grupp ta’ Ωg˙aΩag˙ ikunu g˙addejjin bil-kostruzzjoni ta’ taverni biex, meta x-xog˙ol jitlesta, iktar minn 200 attur ikunu jistg˙u jie˙du posthom sabiex jag˙tu ˙ajja lil dan il-villa©©. Qed ng˙id villa©© g˙aliex din hija xi ˙a©a ikbar minn presepju ˙aj li forsi wie˙ed imdorri jara. Dan g˙aliex dan il-villa©© jirrappreΩenta blaktar mod ˙aj u leali lejn listorja dak li tassew kien ©ara f’Betlem iktar minn elfejn sena ilu. EΩatt b˙al Betlem Meta wie˙ed jid˙ol mid-da˙la tal-post isib il-furnar, xi ˙a©a li naturalment kien jinstab ukoll f’Betlem dak iΩ-Ωmien. Minn hemm kont imbag˙ad tibqa’ sejjer g˙and il-˙addied u anke sat-taverna fejn kienu jie˙du xi pinta jew xi ˙a©a s˙una. Ji©ifieri dak li wie˙ed kien isib elfejn sena ilu f’Betlem, xbieha tieg˙u fuq skala iΩg˙ar kienet tinsab ukoll f’G˙ajnsielem. U allura minn hawn ©ejja t-tradizzjoni li f’dan il-villa©© ikun hemm ukoll il-parti kummerçjali tieg˙u. Din tag˙mel ˙afna sens meta ssib li dawn it-taverni jkunu qed ji©u mmexxija millg˙aqdiet lokali jew NGOs o˙ra fil-lokal. PereΩempju, ilklabb tal-futbol ikun responsabbli mill-forn, allura dak li jaqla’ jkun ukoll b˙al speçi ta’ fund raising g˙all-klabb. L-g˙aqda tal-g˙armar tie˙u ˙sieb, ng˙idu a˙na, li ta˙mi l-qag˙aq tal-g˙asel. B’hekk, il-˙sieb wara dan kollu huwa li jkun hemm involviment dirett mill-g˙aqdiet, u dawn fl-istess ˙in ikunu qed ji©u meg˙juna minn din l-attività. Minn hawn imbag˙ad, wie˙ed jibqa’ miexi lejn ilgrotta fejn hemm isib f’maxtura tarbija ˙ajja flimkien mal©enituri tag˙ha li jkunu qed jag˙mlu l-parti tal-Madonna u San GuΩepp. Ta’ interess huwa li sa minn kmieni, numru ta’ ©enituri di©à jkunu marru jiktbu t-tfal tag˙hom biex jie˙du sehem is-sena ta’

wara. Fil-fatt, fatt kurjuΩ huwa li nisa li se jsiru ommijiet matul is-sena 2014, di©à wrew interess li, flimkien mat-trabi li se jkollhom, jie˙du sehem fl-edizzjoni ta’ din is-sena. Çertament li jidher li se tkun ta’ w©ig˙ ta’ ras g˙all-organizzaturi sabiex jikkuntentaw lil dawn lommijiet kollha! Hekk kif to˙ro© mill-grotta, issib imbag˙ad numru ta’ stalel fejn jinΩammu kull xorta ta’ annimali; minn ˙mir, Ωwiemel, ti©ie©, papri, g˙o©iela, nag˙a©, ˙rief, dundjani u anke paguni. Naturalment ma jonqsux ilbaqra u l-˙mara. Tajjeb ng˙idu li dawn l-annimali ji©u mag˙lufa minn grupp Ωg˙ir ta’ nies li jg˙ixu filvilla©© tul iΩ-Ωmien kollu li tkun g˙addejja l-attività, proprju biex jie˙u ˙sieb dawn lannimali. U la qed nitkellem dwar dan irrid in©ib g˙all-attenzjoni tag˙kom fatt kurjuΩ ˙afna li minkejja li kull sena Ωort din l-attività qatt ma kont intba˙t bih qabel. Proprju meta kont qed nitkellem ma’ Franco Ciangura, dan kien qed jispjegali kif numru ta’ nies jg˙ixu l-esperjenza ta’ dan il-villa©© billi jag˙mlu xi jiem jorqdu u jqumu hemm stess. Dan ikun possibbli billi tinbena l-lukanda li tkun qed tirrappreΩenta l-lukandi li kien hemm f’Betlem u, tul dawn il-jiem, din tassew isservi ta’ lukanda li fiha joqog˙du t-turisti li ji©u jΩuruna. Dan isir billi meta ti©i reklamata l-attività barra minn xtutna, ikun hemm persuni li jkunu jridu jg˙addu minn din l-esperjenza. Li ji©ri hu li lukanda ewlenija f’G˙awdex tie˙u ˙sieb li taççetta r-riservazzjoni ta’ dawn il-persuni qishom se jkunu qed joqog˙du fil-lukanda proprja. Din tallokalhom xorta wa˙da kamra fejn ikunu jistg˙u joqog˙du b’mod normali tul iΩ-Ωmien li jkunu se jibqg˙u f’pajjiΩna, imbag˙ad dawn lindividwi jag˙Ωlu jumejn jew tlieta mill-mawra tag˙hom u minflok joqog˙odu fil-lukanda, jorqdu, jqumu u jg˙ixu fil-lukanda li tkun mibnija apposta bl-injam fil-villa©© ta’ Bethlehem f’G˙ajnsielem.

Biex ikollhom esperjenza s˙i˙a ta’ dan, l-organizzaturi jorganizzaw attivitajiet matul il-©urnata fl-istess villa©© u madwar il-gΩira, b˙al kif tag˙lef lill-bhejjem, kif isir il˙obΩ, x’inhi s-seng˙a tal˙addied, mixjiet fil-kampanja t’G˙awdex, u tag˙rif dwar xog˙ol u tradizzjonijiet o˙ra G˙awdxin. Infurmat li kien hemm diversi nies li kienu diΩappuntati g˙aliex din issena din il-parti tal-attività ma saritx min˙abba li kien hemm il-biΩa’ li din is-sena l-attività ma ssirx b˙alma kien ©ara ssena li g˙addiet. Interessanti huwa l-fatt li anke persuni mill-Istati Uniti jibbukkjaw minn ferm qabel biex matulha huma wkoll ikunu parti mill-atturi u anke jilbsu l-kostumi li jkunu provduti lilhom. Barra minn xtutna Irridu niftakru wkoll li din lattività issa kompliet timra˙ ’il barra minn xtutna, fejn madwar tliet snin ilu l-Kunsill Lokali kien avviçina lillAvukat Joe Mifsud, min˙abba r-rabtiet li g˙andu malPalestina, u dan kien strumentali biex sar ©emella©© bejn iΩ-Ωew© pajjiΩi. Dan wassal biex numru ta’ nies ©ew Malta sabiex jassistu g˙al dan il-pro©ett u ˙adu sehem attiv fih. Mhux biss, iΩda fl-edizzjoni ta’ din is-sena kien hemm xi ˙a©a ©dida fejn kellna t-tliet slaten ma©i li qasmu millItalja lejn Malta u naturalment lejn il-gΩira G˙awdxija fejn wasslu r-rigali tag˙hom lil Ìesù tarbija fil-maxtura. Din il-parti tal-attivià niΩlet tajjeb ˙afna mal-pubbliku in©enerali fejn, minkejja t-temp ˙aΩin li g˙amel fl-a˙˙ar ©urnata, wie˙ed seta’ jara’ ©emg˙a mdaqqsa ta’ nies li segwiet lil dawn il-Ma©i mill-Pjazza talMellie˙a sa ma dawn qasmu l-fliegu lejn G˙ajnsielem. Din is-sena Ωgur li kellu mertu kbir ukoll il-Ministeru g˙al G˙awdex, fejn naf kemm l-Avukat Anton Refalo ried li din l-attività ter©a’ tibda ssir wara li s-sena l-o˙ra ma kinitx saret min˙abba xi diΩgwid li kien hemm bejn dawk involuti.


10

Opinjoni

19.01.2014

TiVi AwArds

MINN

SALVU

CANALE

Il-˙sibijiet li nwasslu f’din irrokna ma jkunux intenzjonati sabiex nitfg˙u dell ikrah fuq ilpersuna li tipproduçi jew tippreΩenta u wisq inqas lill-atturi li jidhru f’xi teleserje, iΩda kritika kostruttiva sabiex intejbu l-livell tax-xandir lokali. Il-waqtiet ftit umoristiçi dwar kif nukkumentaw intenzjonati biex jinΩlu tajjeb, speçjalment jekk qieg˙ed taqra dan l-artiklu mat-tazza talkafè.

u l-familja tieg˙u, u wara ©ie lKap tal-OpoΩizzjoni u tim li ja˙dem mieg˙u. Fil-programm tal-Ewwel tas-Sena ltqajna malisqfijiet u ma’ persona©©i o˙ra: min qag˙ad ikanta min jibki, eççetra. O˙ro© il-g˙a©eb, nhar il-Ìimg˙a er©ajna bl-istess format, imma din id-darba ©abilna erba’ membri tal-Parlament Ewropew. Imma l-isba˙ li fuq wara kienet g˙adha tidher issi©ra tal-Milied itteptep!

Programmi popolari

Jack of all trades

Fuq in-NET ©ieli segwejt il-programm soçjoreli©juΩ Mieg˙ek, dan jintwera fost il-©img˙a filg˙axijiet. Bir-rispett kollu, dan mhux programm li jintwera prime time, fejn g˙andu jikkompetilu teleserje b˙alma hi Çaqqufa . Il-kontenut huwa diskussjoni bejn il-preΩentattriçi u xi mistednin, u xejn aktar. Ilftit li rajt qatt ma kien hemm xi mistieden sensazzjonali li lg˙ada filg˙odu qomt titkellem g˙and tal-grocer fuqu (hux hekk kien qalilna Simon?) Imma g˙an-NET Mieg˙ek huwa programm popolari g˙aliex jidher f’diversi ˙inijiet o˙ra b˙ala repetizzjoni. Tg˙id m’g˙andhomx biex jimlew l-iskeda? Fuq programmi b˙al Malta

Tg˙iduli hawn biex ©ej g˙odu g˙odu! Mela kull min b˙ali jara kwaΩi kollox u jla˙˙aq ma kollox, ma jistax ma jinnutax fenomenu televiΩiv. Mela jekk tara l-F Living, li ftit ilu kien ilFavourite Channel, tara g˙add ta’ programmi ji©u ppreΩentati minn Karl u Romina Bonaci: filli fil-kçina jsajru, imbag˙ad ibig˙u s-saqqijiet jew il-gwardarobbi, imbag˙ad jitkellmu ma’ stilista tax-xahar, imbag˙ad dwar kif torganizza t-tie©; insomma, 24 sieg˙a kuljum sebat ijiem fil©img˙a. Issa, wara li qrajt dan l-artiklu, ser tmur tixg˙el it-TiVi u b’kumbinazzjoni tinzerta lil Karl jew Romina Bonaci (x’kurΩità!). Il-Óadd it-tajjeb.

Llejla ktibt diversi drabi; dawn huma tip ta’ programmi li, kif in˙obb ng˙idilhom jien, qeg˙din biex jimlew. Jekk issegwi wie˙ed, allura tkun rajthom kollha. Malta Llejla tippreΩentah Stephanie Spiteri; jien ninΩg˙alha l-kappell g˙all-mod kif tippreΩenta, imma jiddispjaçini ng˙id li l-kontenut tieg˙u huwa kemxejn b˙at-temp tassajf – xott. Nibdew bil-kura tal©ilda, imbag˙ad tax-xahar, imbag˙ad xi espert jitkellem

dwar kif twa˙˙al il-wires talinternet. Biex insemmu kollox dan huwa wie˙ed mill-ftit programmi tan-NET li g˙andhom studio sabi˙. Mi©bud aktar minn lasktuwa Peppi tax-Xarabank dan l-a˙˙ar ˙a ftit time off milli jippreΩenta programm live; dan g˙aliex ilu g˙addej bi programmi rrekordjajti tliet ©img˙at. Fil-programm tal-Milied rajna lill-Prim Ministru

FORUM ÛGÓAÛAGÓ LABURISTI

L-isTorjA TAL-bniedem: TgÓALLem

Josef Azzopardi Viçi Sindku tal-Marsa u Viçi Segretarju tal-FÛL

Lejn it-tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija d-dinja twerwret hekk kif ©ie mag˙ruf x’kien qed isir filkampijiet tal-konçentrament minNazisti. Fis-27 ta’ Jannar 1945, larmata Russa lliberat lillpri©unieri li kienu msakkrin filkamp tal-konçentrament f’Auschwitz fil-Polonja. Il-kamp tal-konçentrament f’Auschwitz huwa wie˙ed millaktar mag˙rufin min˙abba l-fatt li jinsab f’poΩizzjoni çentrali flEwropa u allura nies minn madwar l-Ewropa kollha ©ew mix˙utin fih. Il-˙sieb ewlieni wara dawn il-kampijiet talkonçentrament kien li ji©u eliminati l-g˙edewwa tan-NaziΩmu. Lg˙edewwa tan-NaziΩmu skont Mein Kampf, manifest Nazista miktub minn Adolf Hitler stess, kienu bla dubju ta’ xejn il-Lhud, il-Komunisti, il-kapitalisti u anke l-intellettwali. Ma’ din il-lista nΩidu popli qrib il-Ìermanja, li storikament kienu f’konflitt min˙abba l-konfini ta’ l-istat ÌermaniΩ, fosthom iç-Çekoslovakki u l-Pollakki. L-IngliΩi u lAmerikani wkoll kienu parti millista tal-g˙edewwa ÌermaniΩi. Fis-sistema edukattiva tal-Ìermanja Nazista bdiet ti©i ddottrinizzata mibeg˙da lejn dawk li mhux mir-razza pura. Skont Hitler ir-razza pura kienet dik Arjana. Fil-Bijolo©ija kien ji©i mg˙allem kif ir-razza Arjana kienet superjuri fuq ir-razez umani o˙ra. Kienu jallarmaw lillistudenti, sa minn età Ωg˙ira, fliskejjel primarji biex iΩommu ddemm tar-razza pura. Fit-tag˙lim fl-iskejjel il-Lhud bdew ikunu meqjusin inqas mill-bnedmin (sub-human) u allura l-politika Nazista bdiet twassal biex il-ÌermaniΩi Lhud jibdew ibatu g˙as-

sempliçi ra©uni li huma kienu ori©inarjament Lhud, minkejja li kien ilhom mijiet ta’ snin jg˙ixu fil-Ìermanja. Il-propaganda Nazista kienet ta˙dem kemm tifla˙ biex idda˙˙al f’mo˙˙ iΩ-Ωg˙aΩag˙ ÌermaniΩi l-bΩonn li jiΩΩew©u flistess razza Arjana. Il-pjan Nazista kien wie˙ed fit-tul u n-nisa kienu m˙e©©a jkollhom ˙afna wlied biex ikomplu jsa˙˙u r-razza Arjana g˙all-futur. Dawk il-koppji li sfortunatament ma setax ikollhom ulied kienu ji©u mΩebil˙in. Persuni omosesswali kienu kkundannati, b’ammonti kbar jispiççaw maqtula fil-kampijiet tal-konçentrament. Persuni b’diΩabbiltà wkoll kienu ji©u eliminati, jew permezz talewtanasja jew fil-kmamar tal-gass fil-kampijiet tal-konçentrament. Óruxijiet u massakri Is-suldati Nazisti kienu jkunu ordnati biex jid˙lu fid-djar ta’ dawk li kellhom ikunu pri©unieri u jordnaw li kull familja tie˙u mag˙ha bagalja daqslikieku kienu se jemigraw. Dawn in-nies kienu jie˙du mag˙hom l-aktar affarijiet prezzjuΩi u dawk l-affarijiet li jkunu g˙al qalbhom. Ma kinux jafu x’qed jistenniehom; laktar li setg˙u ˙asbu kien li se ji©u eΩiljati fl-Afrika. Wara li jo˙or©uhom minn djarhom dawn in-nies kienu jitilg˙u fil-ferrovija li kienet tibqa’ sejra dirett fil-kampijiet. Kienu jitniΩΩlu b’mod goff u jpo©©uhom f’ringieli, jisseparaw l-ir©iel minnisa u t-tfal. In-nies kienu jing˙ataw numru u kienu allura jitilfu l-identità tag˙hom. Innumru kien jintuΩa biex ikunu jafu min miet u jkunu jistg˙u

jibdlu l-persuna, biex b’hekk ixxog˙ol ma jiqafx. L-ir©iel jintbag˙tu biex ja˙dmu, liema xog˙ol kien ifisser g˙oxrin sieg˙a xog˙ol kuljum. In-nisa u t-tfal ji©u umiljati billi ji©u m©ieg˙la jinΩg˙u u ‘jin˙aslu’. Óasla açiduΩa li f’˙in ta’ nofs sieg˙a kienet ta˙sad il-˙ajja ta’ eluf ta’ nies. Wara dan il-massakru kien ikun imiss li pri©unieri jid˙lu biex ji©bru l-i©sma u ja˙arquhom fil-fran fl-istess kumpless. Il-binjiet tal-kampijiet talkonçentrament kienu jkunu immexxija min-nies li verament kienu kriminali u ta’ qattag˙ni. Dawn kienu jkunu xi ftit aktar privile©©jati. Matul il-©urnata likel g˙all-pri©unieri kien jin©arr fl-istess karru li j©orru fuqu lkatavri. Ikel li ma kienx ikun imsajjar sew kien ji©i mog˙ti lilhom, u dan kien iwassal g˙allmard. Min kien ikun marid kien jitwerwer u jibΩa’ jitkellem g˙aliex dawk li kienu jfittxu lg˙ajnuna tat-tobba Nazisti kien ifisser li se ji©u esposti g˙al esperimenti b’kull tip ta’ kimiki fuq l-individwu. Óafna drabi dan kien iwassal g˙all-mewt jew diΩabbiltà. Il-˙ajja ta’ ra©el li da˙al b’sa˙˙tu fil-kampijiet ma kinitx iddum aktar minn tliet xhur. Wara dan iΩ-Ωmien kienu jsiru katavri ˙ajjin, sakemm ma jkunux jifil˙u aktar. Xi w˙ud kienu jmorru f’na˙at ipprojbiti ˙dejn xi stekkat (fence) biex issuldati Nazisti jisparaw fuqhom mill-ewwel. Paniku Lejn tmiem is-sena 1944 ir-Russi kienu qed javvanzaw lejn il-

Polonja. In-Nazisti kienu f’paniku u riedu ja˙bu dawk l-atroçitajiet u massakri li kienu qed iwettqu, fil-fatt anke splodew xi bini filkampijiet tal-konçentrament. G˙alhekk, lil dawk li kienu g˙adhom b’sa˙˙ithom ©eg˙luhom jimxu lejn il-Ìermanja, f’dik li baqg˙et imsej˙a b˙ala l-Mixja tal-Mewt (Death March). Mixja tal-mewt g˙ax bosta millpri©unieri ma fel˙ux jimxu u waqg˙u matul it-triq twila filkes˙a ta’ Jannar fiç-çentru talEwropa. O˙rajn ©ew maqtula mis-suldati f’©enn biex i˙affu qabel ma tasal l-armata Russa. Dawk il-pri©unieri li kien g˙ad fadal fil-kampijiet ©ew illiberati nhar is-27 ta’ Jannar 1945; u f’dak il-˙in id-dinja kollha n˙asdet g˙ax, minkejja li xi w˙ud kienu jipprovaw juru x’kien qed isir filkampijiet tal-konçentrament, iddinja, b’mod speçjali tal-Punent, ma kinitx qieg˙da temmen. Miljuni ta’ nies mietu f’dawn ilkampijiet. Óafna drabi Ω-Ωmien inessi u jtaffi t-tbatija. Huwa ddmir tag˙na li ma ninsewx dak li se˙˙ u nkomplu, b’responsabbiltà lejn il-©enerazzjonijiet futuri, inwasslu l-messa©©i poΩittivi li lbniedem g˙andu dinjità u li lbnedmin huma ugwali minkejja t-twemmin politiku, minkejja rreli©jon, minkejja l-orjentazzjoni sesswali, u minkejja l-kulur tal©ilda. Dawk in-nies fil-kampijiet tal-konçentrament huma riΩultat ta’ mibeg˙da razzjali, batew ilkonsegwenza ta’ meta l-valuri soçjali ji©u minsija. George Santayana kien qal: “Il-bniedem li jinsa l-istorja jrid jer©a’ jg˙ixha.” Bla dubju, dak li ma rridux li ninsew: dak li se˙˙; biex id-dinja ma ter©ax tg˙addi minn din ttra©edja.


Opinjoni

19.01.2014

11

Berikni Bi lsienek!

Patri Mario Attard

“Patri, il-Knisja temmen bissa˙ta? Kollox ©ej ˙aΩin! Ma nistg˙ux naqbdu art!” Kuljum jg˙iduhomli dawn ilkelmiet! U˙ud donnhom mhumiex jindunaw kemm l-ilsien fih il-barka jew is-sa˙ta. U ejja Patri? Min qalhielek din? Óeqq ara…mhux il-Kelma ta’ Alla? Fittex naqra fil-Ktieb tal-Proverbji u ara ssibx b˙ali dan il-qawl: “Fis-setg˙a ta’ lsien il-mewt u l-˙ajja, min jinqeda bih tajjeb jiekol minn frottu” (Prov 18:21). Imma ˙bieb ir-realtà ©ieli turi xorta o˙ra! Hawn min ma jafx jinqeda tajjeb bi lsienu! Hawn min juΩah biss biex imaqdar u jinsulenta! Ifesfes u jg˙awwi! Hawn min bi lsienu sar il-profeta tad-dlamijiet! F’kull ilsien teΩiΩti diska. Ta’ w˙ud l-album tag˙hom jismu “Nis˙tek bi lsieni”. Issingles tieg˙u jisimg˙hom: “Veru ma tiswa g˙al xejn!”; “Int b˙al missierek jew ommok g˙ad tmut!”; “Tajjeb biss biex tiekol, torqod u tkakki!”; “G˙ax dik ommi jew missieri, fejn qeg˙din, m’hawnx ag˙ar minnhom!”;“U ma jaqbdux kançer ja˙asra!”; “Kemm nix-

tieq li Alla jdewqu imqar ftit mill-imrar li g˙amilli!”; “Jalla dak il-©uf qatt ma jnissel tfal!”; “Kemm jien xortija ˙aΩina!”; “Kull darba li nitfag˙ha g˙al rasha ti©ini g˙al denbha!”; “Nixtieqni mejjet!”; “Qisni beΩΩul!”; “Twelidt ta˙t stilla ˙aΩina!”; “Alla nsieni!”; “G˙andi aptit immur niddendel jew naqbeΩ minn xi mkien!”; “Dak t’hemm fuq ma jafx x’inhu jag˙mel!”. U s-singles dejjem ˙er©in. Fl-infern singles b˙al dawn dejjem jag˙mlu hit! Issa, imma©inaw ˙bieb li kieku l-˙in kollu nkanta din id-diska! Óeqq…biΩ-Ωmien isse˙˙! G˙aliex, bla ma nkun naf, inkun s˙itt lil ˙addie˙or! G˙ax kemm se ndum lill-ibni ng˙idlu li mhu kapaçi g˙al xejn! A˙seb u ara kemm g˙andu l-˙ila jrabbi familja?! Fl-a˙˙ar dan il-povru tifel jibda jemminni! U x’ji©ri? It-tifel jid˙ol f’xebg˙a relazzjonijiet. G˙aliex wa˙du jiffrustra ru˙u! Tfajla jitlaq u o˙ra jaqbad. Imma ji©rilu li ma jsaddad mal-ebda wa˙da minnhom! G˙ax jiena, ommu jew missieru, inkun s˙ettu! Inkun ©ag˙altu jem-

men il-gidba tax-xitan li jberrinlu minn filg˙odu sa filg˙axija f’mo˙˙u u f’qalbu li mhu kapaçi g˙al xejn! Li g˙ad-dinja hu Ωejjed! Anzi, li missu jist˙i li qieg˙ed jie˙u l-ispazju ta’ ˙addie˙or! Li m’g˙andux dritt li jg˙ix! U x’jag˙mel dan il-povru Ωag˙Ωug˙ meta ma jistax jissettilja f’relazzjoni g˙ax meta jmur id-dar isib lil ommu jew lil missieru li minflok ma jifir˙u bih u j˙e©©uh, joqog˙du jsibulu x-xag˙ra flg˙a©ina u ismag˙hom jg˙ajruh biha? Il-©enituri tieg˙u stess iwassluh f’bieb il-mewt! G˙ax it-tifel, misjuq mill-u©ig˙ ta’ qalb kbir li jkollu f’˙ajtu, jibda jag˙tiha g˙ax-xorb u s-sokor. Mhux biss! Imbag˙ad, la qieg˙ed mal-kumpanija, mhux b˙alhom jibda jduq xi naqra trab? Óa jkollu x’jisniffja? Óalli mqar g˙al mument jinsa ftit mill-infern li qieg˙ed jg˙ix fih? Il-paga ma tibdiex isservih. Huwa biex tisniffja trid renta! Mela beda jdur g˙allflus kontanti ta’ ommu u missieru. U meta ma sabx iΩjed, imbag˙ad, m’hemmx x’tag˙mel, kellu jdur g˙addeheb tan-nanna. Ormaj in-

nanna issa mietet! Il-˙ajjin mal-˙ajjin u l-mejtin malmejtin! U meta d-deheb tannanna g˙eb, imbag˙ad taha g˙as-serq. Sakemm inqabad u spiçça l-˙abs. G˙amilha darba, darbtejn. Imma anke meta ˙are© wara darbtejn, tant sar dipendenti fuqha li spiçça temm ˙ajtu. G˙aliex lanqas il- coke ma setg˙et tnessilu minn mo˙˙u li mhu kapaçi g˙al xejn. Li qieg˙ed f’din id-dinja bi Ωball! F’isem Ìesù din niqfilha! Óadd mhu fid-dinja bi Ωball! Kul˙add qieg˙ed hawn bi grazzja! Óa nbierku lil xulxin billi n˙e©©u wie˙ed lillie˙or g˙at-tajjeb li hemm fina! Jekk ilkoll nag˙mlu hekk, ˙afna mid-dipressjonijiet li hawn fostna jg˙ibu! G˙aliex id-diska tkun: “Blg˙ajnuna ta’ Alla tinqala’”; “Int t˙enn!”; “Taf tisma’!”; “Xi grazzja nirçievu meta tiççajta mag˙na!”; “Alla jbierkek kemm taf ta˙dem b’idejk!” “X’barka! Kemm int bieΩel!”. U fil-©enna tag˙mel hit! G˙eΩieΩ ©enituri, saçerdoti, ˙addiema u min i˙addem, politiçi, ejjew inbierku lil xulxin b’dan il-kliem! Mela …berikni bi lsienek!

Delegazzjoni Maltija fi Brussell

in-nisa fil-Politika u l-Óajja PuBBlika fuQ liVell eWroPeW Lorna Vassallo

‘In-nisa fil-politika u l-˙ajja pubblika fuq livell Ewropew’ kienet it-tema mag˙Ωula g˙al pro©ett li attendiet g˙alih delegazzjoni Maltija fuq stedina u inizjattiva talEwroparlamentari Claudette Abela Baldacchino u bilfinanzjament tal-Grupp talAlleanza Progressiva tasSoçjalisti u Demokratiçi (S & D) fi Brussell. Dan se˙˙ bejn il-15 u t-18 ta’ Diçembru 2013. Il-Fondazzjoni Ideat u ç- chairperson Carmen Sammut kienu strumentali biex dan il-pro©ett isir realtà. Il-grupp inkluda nisa attivi filpolitika, fosthom kandidata Laburista fuq livell nazzjonali, kunsilliera, kandidati prospettivi g˙all-kunsilli lokali u membri tal-kumitati lokali talPartit Laburista. Kien hemm ukoll ©urnalisti u nisa minn oqsma o˙ra tal-˙ajja flimkien ma’ ra©el wie˙ed li ssie˙eb mad-delegazzjoni. Il-ma©©oranza tal-mag˙Ωula kienu pparteçipaw f’konkors imniedi mill-Fondazzjoni Ideat ftit Ωmien qabel, billi ssottomettew ideat ta’ x’jista’ jsir biex il-mara ti©i m˙e©©a tipparteçipa aktar fil-˙ajja politika tas-soçjetà li fiha tg˙ix. Jakkumpanjaw lil dan il-grupp kien hemm Dr Carmen Sammut, Senior Lecturer fl-Università ta’ Malta u Chairperson tal-Fondazzjoni Ideat; u s-Sinjura Lorraine Spiteri, Chairperson talKonfederazzjoni tal-

Organizzazzjonijiet tan-Nisa Maltin. Il-laqg˙at bdew b’diskors qasir minn Olga Fotinou, Uffiçjal g˙all-Istampa u lKomunikazzjoni fi ˙dan isSegretarjat tal-Grupp tal-Partit Soçjalista Ewropew filKumitat tar-Re©juni. Diskussjoni Wara, id-delegazzjoni attendiet g˙al konferenza organizzata mill-MPE Abela Baldacchino bil-kollaborazzjoni tal-Grupp tas-Socjalisti u Demokratiçi fil-Parlament Ewropew. Il-Konferenza bdiet b’messa©© awdjo-viΩiv mis-Sa Viviane Reding, Kummissarju tal-Ìustizzja, Drittijiet Fundamentali u Viçi President tal-Kummissjoni Ewropea. Kelliema Maltin li pparteçipaw fid-diskussjoni kienu lEwroparlamentari Abela Baldacchino, Dott. Carmen Sammut, u s-Sa Lorraine Spiteri. Kelliema o˙ra kienu lEwroparlamentari Zita Gurmai, UngeriΩa li sa mill2004 okkupat il-kariga ta’ President tal-PES Women; isSur Marc Tarabella, MEP Bel©jan, membru tal-FEMM (Kumitat dwar id-Drittijiet tanNisa u l-Ugwaljanza bejn isSessi) tal-Parlament Ewropew; Serap Altinisik, ÌermaniΩa, mill-European Women’s Lobby, kif ukoll kontribuzzjoni qasira minn Michael

Cashman (MPE), kelliem ewlieni dwar id-Drittijiet talBniedem. Messa©© interessanti li ˙are© waqt id-diskors effettiv talMPE Zita Gurmai kien il-fatt li, fl-Unjoni Ewropea, mara llum trid ta˙dem 59 ©urnata (jew xahrejn) aktar kull sena biex taqla’ l-istess paga ta’ ra©el fl-istess xog˙ol. Dan min˙abba l-fatt li, minkejja lugwaljanza fuq il-karta, irrealtà baqg˙et wa˙da differenti. Dan jurih sewwa vidjow disponibbli wkoll fuq Youtube bl-isem ‘Equal Pay: It’s about time! PES Women Campaign’. Dan il-messa©© ser jifforma wkoll parti millkampanja g˙all-elezzjonijiet Ewropej fl-2014. Fl-istess vidjow isir ukoll l-appell sabiex ji©i miftu˙ uffiççju ta’ Kummissarju g˙allUgwaljanza bejn is-Sessi li, bis-s˙ubija tal-Kroazja, din issena jsir uffiççju aktar possibbli. Id-diskors imqanqal talPresident tal-PES Women ikkumplimenta bil-kbir l-effettività tal-˙idma tas-Soçjalisti li to˙ro© mill-klipp ta’ Youtube. Fadal xi jsir F’din il-konferenza ©ie diskuss il-fatt li, minkejja li saru passi kbar ’il quddiem f’dan il-qasam, xorta wa˙da n-nisa fil-postijiet fejn jittie˙du deçiΩjonijiet fl-Unjoni Ewropea huma verament min-

imi. Fil-fatt, Malta ©iet gradata fil-livell ta’ 41.6 fuq l-iskala tal-Indiçi tal-Ugwaljanza bejn is-Sessi. Mit-28 Stat Membru (jekk neskludu l-Kroazja) ftit hemm pajjiΩi fejn dan l-iskor huwa inqas. Il-wa˙diet ta’ stati li g˙andhom skor inqas minn tag˙na jinkludu lUngerija, il-Bulgarija, irRumanija u l-Portugall. Meta mqabbel mal-iskor mil˙uq f’pajjiΩi b˙adDanimarka (81.6), l-IΩvezja (74.3) u l-Finlandja (73.4), u mqabbel mal-fatt li l-medja tal-Unjoni Ewropea hija ta’ 54.0, jo˙ro© çar li g˙ad fadal wisq xi jsir lokalment. Jo˙ro© çar ukoll li pajjiΩi li flimg˙oddi ˙addmu d-diskriminazzjoni poΩittiva waslu ferm qabel dawk li ma ˙addmuhiex u jinsabu huma wkoll wa˙edhom in-na˙a ta’ fuq tal-istatistika. Ma naqasx li tissemma dDirettiva tan-Nisa fuq ilBordijiet adottata mill-PE fl-20 ta’ Novembru 2013, fejn minn statistika Ewropea ˙are© illi fl-2013 kienu biss 20% talfaxxa mani©erjali ta’ fuq li kienu nisa, u 31% li kienu filfaxxa mani©erjali tan-nofs. G˙alhekk, fejn tid˙ol l-ugwaljanza bejn is-sessi, is-sitwazzjoni tibqa’ wa˙da allarmanti u pajjiΩi b˙al Malta jinkwetaw bil-kbir lill-UE. Din nista’ ng˙id li kienet attitudni komuni bejn il-kelliema kollha fl-attivitajiet kollha organizzati.


12

Opinjoni

19.01.2014

B’VuÇi waÓda Fl-Ewropa

il-Prof. Lino Bianco Kandidat g˙all-Parlament Ewropew

X’jg˙aqqadna f’Malta? Li a˙na lkoll Maltin; ©ens wie˙ed. A˙na flimkien niffurmaw dan in-nazzjon. Missirijietna u missier missirijietna lkoll ˙admu biex Malta fl-1964 tie˙u l-Indipendenza, saret Repubblika fl-1974 u kisbet il-Óelsien darba g˙al dejjem mill-barrani fl-1979. Kienet mixja twila imma determinata; mixja li fiha, fis-7 ta’ Ìunju tal1919, erba’ Maltin çarçru demmhom; mixja li wasslet biex u˙ud minn ˙utna ©ew eΩiljati, mifrudin mill-familji tag˙hom u ˙ajjithom spiççat pjaga sal-wasla tal-mewt barra minn xtutna. F’dan il-kuntest wie˙ed ma jistax ma jsemmix lil Manwel Dimech. Lezzjonijiet mill-Istorja Meta wie˙ed i˙ares lejn Ωminijiet aktar riçenti, Ωminijiet fejn Ωew© mexxejja Maltin ˙admu bil-modi tag˙hom g˙al Malta l-Ewwel u Qabel Kollox: Duminku Mintoff u Ìor© Borg Olivier. Dawn, minkejja l-opinjonijiet differenti tag˙hom imma b’rispett reçiproku g˙al xulxin, ˙admu b’vuçi wa˙da g˙al Malta. Meta l-gvern ta’ Mintoff irriΩenja fl-1958 u l-gvern kolonjali IngliΩ kien offra lil Borg Olivier biex jifforma gvern, hu rrifjuta b’rispett g˙all-ideal li ©ieg˙el lil Mintoff jie˙u l-poΩizzjoni li ˙a. Mintoff ©ab il-miljuni fis-sebg˙inijiet min-NATO u l-

Ingilterra, imma l-ammont kien dak li kien grazzi g˙all-kontribut ta’ Borg Olivier. B˙ala Kap tal-OppoΩizzjoni, u Nazzjonalist konvint, hu ta spalla lil Mintoff fil-Parlament Malti biex sostna li dan l-ammont kien fl-liri Maltin u mhux sterlini, u g˙alhekk Malta akkwistat aktar flus g˙ax il-lira Maltija kienet aktar soda.

kwistjoni tal-immigrazzjoni irregolari u fil-Programm ta’ Çittadinanza. Dan sar deliberament biex issir ˙sara lil pajjiΩna. Çert li b’din l-attitudni jippruvaw idg˙ajfu l-poΩizzjoni tal-Gvern ta’ Malta mmexxi millPrim Ministru Joseph Muscat, ilGvern li l-poplu bi ˙©aru vvota g˙alih f’Marzu 2013 biex immexxi g˙as-snin li ©ejjin.

X’m’g˙andniex nag˙mlu filUE?

Vuçi wa˙da fil-UE

l-Unjoni Ewropea mhux ilforum fejn tmur tag˙mel ˙sara lil pajjiΩna. Nistg˙u ma naqblux, imma importanti nΩommu quddiem g˙ajnejna li l-interess ta’ pajjiΩna ji©i l-ewwel. Ówejji©na huma tag˙na; huma l-wirt ta’ missirijietna, li ˙allewlna g˙al uliedna. Il-vuçi tag˙na fl-Unjoni Ewropea g˙andha tkun wa˙da fl-interess ta’ pajjiΩna. Wie˙ed ikun qieg˙ed jittradixxi lil Malta u ’l G˙awdex meta jag˙mel ˙sara lil pajjiΩu; huwa abbuΩ tas-sistema demokratika. Iva, wie˙ed g˙andu d-dritt li jesprimi u jmexxi l-opinjoni tieg˙u b’mod l-aktar liberu, imma dan g˙andu jsir fil-qafas tar-rispett nazzjonali. Billi tipprova tirredikola pajjiΩek quddiem il-barrani tkun qieg˙ed tittradixxi l-interess nazzjonali. Sfortunatament, f’Ωew© çirkostanzi f’dawn la˙˙ar xhur, din kienet il-poΩizzjoni li ˙adu xi w˙ud fil-

Malta g˙andha sitt deputati filParlament Ewropew. Jalla li lpoplu Malti u G˙awdxi jele©©i l-a˙jar sitt çittadini biex jirrappreΩentawh fl-Unjoni Ewropea. Jalla li dawn ja˙dmu fl-interess nazzjonali. Iva, dawn se jkunu telg˙u f’isem ta’ partit, imma flUnjoni Ewropea l-politika parti©©jana g˙andha tit˙alla barra. Óa naqblu li ma naqblux, imma naqblu li rridu l-©id vera ta’ Malta u G˙awdex tag˙na. Malta nazzjon wie˙ed. Fl-Unjoni Ewropea rridu nkunu mag˙qudin g˙ad-drittijiet tag˙na. Irridu ni©©ieldu g˙ad-drittijiet taç-çittaddini tag˙na. Irridu niddefendu dak li hu tag˙na bi dritt. Irridu li ˙wejji©na ma jkunux mittiefsa jew, ag˙ar, imkasbra. A˙na mhux tallaba imma nazzjon daqs kull nazzjon ie˙or. Id-dinjità u l-umanità tag˙na hija suprema. Ówejji©na huma tag˙na u l-fatt li a˙na nazzjon ospitabbli, ma jfissirx li wie˙ed

jg˙addi minn fuqna. EΩempji prattiçi Malta pajjiΩ fqir fejn jid˙lu riΩorsi naturali, imma sinjur fl-umanità tieg˙u. Il-Maltin u l-G˙awdxin huma r-riΩorsa tan-nazzjon tag˙na. Kull wie˙ed u wa˙da minna huwa imprezzabbli. Il©id li ˙admu g˙alih missirijietna m’g˙andux jintrema. Dan huwa tag˙na lkoll. Il-welfare state li beda l-Gvern Laburista mmexxi minn Mintoff, Ωviluppa tul iΩΩminijiet biex a˙na qeg˙din fejn qeg˙din. Dan huwa l-©id li llum qieg˙ed ji©i maqsum mal-barrani. Hemm eΩempji kemm trid fejn ˙wejji©na qeg˙din ji©u gawduti mill-barrani; l-ag˙ar li a˙na ma ninqdewx meta jkollna bΩonn. B’vuçi wa˙da fil-UE nuru li a˙na poplu matur fejn l-interess nazzjonali huwa l-g˙an a˙˙ari ta’ kul˙add. Fil-UE rridu ni©©ieldu u na˙dmu g˙al dak li huwa tag˙na u mhux naraw kif indg˙ajfu l-poΩizzjoni tag˙na. Wie˙ed jista’ j˙ares lejn lIngilterra b˙ala mudell: il-parlamentari IngliΩi, li ta’ sikwit ma jaqblux bejniethom, ilkoll jie˙du poΩizzjoni wa˙da fil-UE. Iddeputati Maltin fil-Parlament Ewropew g˙andhom ji©bdu ˙abel wie˙ed: dak ta’ Malta u G˙awdex. G˙andhom ikunu vuçi wa˙da. Hemm ferm aktar li jg˙aqqadna milli jifridna b˙ala Maltin u G˙awdxin.

Malta l-EwwEl

Cyrus Engerer Kandidat g˙all-Parlament Ewropew

F’kull attività politika f’pajjiΩna dejjem naraw l-uΩu tal-bandiera Maltija. Din titpo©©a l-ewwel, warajha jkun hemm il-bandiera tal-Unjoni Ewropea u bnadar o˙rajn jitpo©©ew warajhom. Dan ma jsirx b’kumbinazzjoni. IlKostituzzjoni tag˙na tispeçifika li l-bandiera Maltija g˙andha dejjem ti©i l-ewwel, g˙aliex b˙ala Maltin g˙andna n©ibu l-interessi ta’ Malta l-Ewwel. Din il-©img˙a l-Parlament Ewropew iddiskuta riΩoluzzjoni dwar dak li qed naraw ji©ri f’numru ta’ pajjiΩi Ewropej. Lg˙oti taç-çittadinanza lil dawk li jinvestu b’mod qawwi f’pajjiΩ jew ie˙or tal-Unjoni Ewropea qed issir ˙a©a komuni, u iktar ma jg˙addi Ω-Ωmien qeg˙din naraw iktar pajjiΩi li jing˙aqdu ma’ din il-lista. Il-Grupp tal-Partit Popolari Ewropew, li tieg˙u hu membru lPartit Nazzjonalista, ˙are© b’riΩoluzzjoni differenti minn talo˙rajn. Il-Konservattivi filParlament Ewropew riedu li rriΩoluzzjoni tikundanna lil Malta. Interessanti li ftit jiem qabel sirna nafu li l-Membru Parlamentari Ewropew Roberta Metsola kienet wa˙da minn dawk li qieg˙da proprju tikteb din ir-riΩoluzzjoni. Fil-Parlament Ewropew imbag˙ad rajna kemm lil Roberta Metsola u lil David Casa jxewxu lill-barranin kontra pajjiΩna. Xi ˙a©a ironika meta suppost dawn ©ew eletti biex ja˙dmu g˙al Malta irispettivament min hemm filGvern. Irrispettivament mill-opinjonijiet differenti tag˙na hawn f’Malta, dejjem ammirajt lill-Membri Parlamentari Ewropej g˙ax, fi Brussell u StraΩburgu, fuq materji

ta’ interess nazzjonali, dejjem kienu mag˙quda u tkellmu b’vuçi wa˙da favur Malta. Kien hemm diversi drabi meta l-Partit Laburista seta’ jidher ˙elu malattivisti tieg˙u hawn Malta u ja˙dem kontra l-Gvern Nazzjonalista minn Brussell, però fuq temi ta’ interess nazzjonali, lg˙aΩla g˙alina hi dejjem Malta lEwwel. Fil-verità kull wie˙ed u wa˙da minnha jag˙mel l-istess. Hemm bosta affarijiet li jdejquna f’pajjiΩna, ibda mill-istat tat-toroq, però meta nkunu qeg˙din nitkellmu ma’ ˙bieb tag˙na li jkunu barranin dejjem ng˙ollu ’l pajjiΩna ’l fuq. Nuru l-kburija tag˙na lMaltin! Insistenza Niftakar, ftit snin ilu, kien hemm Taljan li g˙andu risorant f’pajjiΩna, li g˙adda kumment insensittiv lejnna l-Maltin u, dlonk, numru kbir minna morna fuq Facebook naqbΩu g˙al pajjiΩna. Mhux finnatura tag˙na li n˙allu l-barranin jiΩΩufjettaw b’pajjiΩna jew bilMaltin u ma ng˙idu xejn. L-insistenza ta’ Roberta Metsola biex ir-riΩoluzzjoni tal-Parlament Ewropew titkellem speçifikament dwar Malta issa hija l-passat. Ejja nkunu çari, riΩoluzzjoni talParlament Ewropew hija biss opinjoni u ma g˙andha x’taqsam xejn mal-bosta regolamenti u direttivi tal-Unjoni Ewropea li kull pajjiΩ irid jimxi mag˙hom. IlpajjiΩi tal-Unjoni Ewropea qatt ma qablu li jaqsmu s-sovranità fuq materji ta’ importanza nazzjonali, g˙aldaqstant l-Ewropa ma g˙andha l-ebda kontroll fuq iççittadinanzi tal-istati membri, kif

ma g˙andiex kontroll fuq it-taxxi. Din il-©rajja li rajna fil-Parlament Ewropew twassalna biex insaqsu numru ta’ mistoqsijiet. Huwa dan li g˙amlu Roberta Metsola u David Casa li rridu naraw filParlament Ewropew? Anke jekk ikun hemm min forsi ma jaqbilx mal-programm li ˙abbar il-Gvern dwar çittadinanza b’investiment, ma nemminx li hemm Maltin ta’ rieda tajba li jkunu jridu jaraw lil pajjiΩhom ji©i ΩΩufjettat barra, b’insistenza ta’ Ωew© Maltin, biex jirba˙ xi punti politici l-Partit Nazzjonalista f’Malta. Xi frott ˙asdu l-Ewrodeputati Nazzjonalisti b’din ir-riΩoluzzjoni? Ûgur li ma kienx it-tne˙˙ija talprogramm, g˙aliex riΩoluzzjoni hi biss opinjoni. Xog˙olhom kien biss biex f’Malta, Simon Busuttil – li niftakru ftit xhur ilu mar fuq stazzjon barrani, jitkellem lingwa barranija, jipprova jwaqqa’ lil Malta g˙aç-çajt – ikun jista’ jg˙id li l-Parlament Ewropew ma jaqbilx mal-Gvern Malti. Qishom insew li pajjiΩi o˙rajn, b˙al Çipru u l-Awstrija, g˙andhom programmi li huma b˙al ta’ Malta. Qbil nazzjonali Ix-xog˙ol ta’ din il-©img˙a filParlament Ewropew ifakkarni f’diversi diskussjonijiet o˙ra li saru f’dan l-a˙˙ar g˙axar snin – kemm ilna membri s˙a˙. Se nsemmi biss wa˙da li kelli rwol attiv fiha fuq il-medja f’pajjiΩna. In-nominazzjoni ta’ Tonio Borg mill-eks-Prim Ministru Gonzi Ωgur ma kellhiex qbil nazzjonali. Ilkoll nafu kemm Tonio Borg g˙andu veduti konservattivi, anke fuq materji tas-sa˙˙a li jaqg˙u ta˙t

idejh, li mhux biss ma jaqblux ma’ dawk tal-Partit Laburista, iΩda lanqas ma dawk tal-Kummissjoni Ewropea nnifisha. Il-gazzetti internazzjonali kienu kollha qeg˙din jitkellmu dwar Malta dakinhar. PajjiΩna, però, kellu bΩonn l-istabbiltà li tant kienet nieqsa. Malta kella bΩonn ukoll tidher mag˙quda wara lallegazzjonijiet ta’ korruzjoni li kien hemm fil-konfront talKummissarju preçedenti. G˙aldaqstant, b˙ala Partit Laburista, ma waqafniex na˙dmu biex naraw li l-Kummissarju, g˙alkemm ma naqblux mannominazzjoni tieg˙u, ji©i approvat mill-Palament Ewropew. Nemmen fil-libertà tal-kelma. Nemmen li, meta jkollna opinjonijiet differenti, no˙or©u b’politika iktar b’sa˙˙itha favur pajjiΩna. Dan rajnieh fid-diskussjoni li kien hemm dwar il-programm ta’ çittadinanza b’investiment, u kif issa˙˙a˙ il-programm wara l-konsultazzjoni. Minkejja dan, qatt ma nista’ naççetta li jkollna politiçi Maltin li jippruvaw jag˙mlu l˙sara lill-pajjiΩ, sempliçiment biex jidhru sbie˙ mal-partitarji tag˙hom. Dalwaqt g˙andna g˙aΩla x’nag˙mlu. Irridu nag˙Ωlu sitt membri tal-Parlament Ewropew li rridu li jirrappreΩentawna. Lesperjenza ta’ din il-©img˙a g˙amlet id-distinzjoni ˙afna iktar çara. Fuq na˙a g˙andna pupazzi ta’ partit politiku li jg˙idu ‘iva’ b’mod g˙ami lill-partit tag˙hom, anke meta jkun qed jag˙mel ˙sara lil Malta;; u fuq in-na˙a lo˙ra numru ta’ kandidati li jridu ja˙dmu g˙al pajjiΩna. L-g˙aΩla tieg˙i hi Malta l-Ewwel!


Editorjal

19.01.2014

13

www.kullhadd.com ÇNL, Triq Mile End, IL-Óamrun Ìurnalisti rEklaMi iMpaÌnar u Disinn

Ritianne Agius Alan Saliba Leanne Grech

2090 1410 ritianne@kullhadd.com u Liam Gauci 2090 1413 liam@kullhadd.com 2090 1520 sales@kullhadd.com 2090 1411 editorial@kullhadd.com

EDitorjal tora! tora! tora! “ Il-vot li ttie˙ed filParlament Ewopew din il-gimgha dwar linvestiment personali marbut maç-çittadinanza, xebh storiku… g˙andu metaforikament, ma g˙adniex xi ng˙idu. Hemm xebh ma’ dak li ©ara f’Pearl Harbour sebg˙in sena ilu. IΩda mhux g˙al kollox. B˙all-gΩejjer tal-Hawajj, il-gΩejjer tag˙na huma Ωg˙ar. B˙alma ©ara lill-flotta Amerikana f’Pearl Harbour, ©ara lil pajjiΩna. Kellna attakk bla ˙niena minn fer˙ na˙al politiku fil-Parlament Ewropew. L-attakk kien sorpriΩa, g˙aliex il-Parlament Ewropew kien selettiv f’dan lattakk. Sabuna Ωg˙ar g˙aliex ma’ o˙rajn ma mxewx bl-istess kejl u virga. Wie˙ed minn dawn il-pajjiΩi huwa kwaΩi fallut u kedd kemm fela˙ lill-Unjoni Ewropea. Qeg˙din ng˙idu g˙all-Portugall. Ir-rabta bejn l-g˙otja taç-çittadinanza u investiment barrani f’dan il-pajjiΩ hija simili g˙al tag˙na, ˙lief li trid tkun ilek toqg˙od hemm 35 jum f’˙ames snin! Kundizzjoni li hija tadda˙k. Kundizzjoni li tipprova tg˙addik biΩ-Ωmien, biex taparsi hemm sembjanza ta’ xi xorta ta’ residenza. IΩda ˙a©a tal-g˙a©eb ˙add ma ˙a lil dan il-pajjiΩ quddiem il-Parlament Ewropew! B’kumbinazzjoni l-President talKummissjoni Ewropea, Senor Manuel Barroso huwa PortugiΩ.

IΩda hemm differenza wa˙da importanti bejn ix-xebh ta’ Pearl Harbour u dak li ©ara filParlament Ewropew. Dakinhar il-President F.D. Roosvelt ma ssi˙ibx max-Xemx Imperjali ÌappuniΩa fl-attakk. Fil-kaΩ tag˙na, Simon Busuttil u s˙abu mhux biss issie˙bu fl-attakk, talli kienu parti mill-magna li pprovokatu! Óadu gost joqog˙du jims˙u l-art bil-Gvern Malti b’riΩolzzjoni li kaΩbret isem pajjiΩna. Tant st˙aw li mit-tnax-il darba li semmewha fl-ewwel verΩjoni qasqsuha g˙al tnejn! Tal-mist˙ija. Sparaw g˙al saqajhom

F’mo˙˙hom g˙andhom fraΩi wa˙da: Tora! Tora ! Tora! Li tfisser attakka, attakka u attakka. IΩda li mhux qeg˙din jirrealizzaw huwa l-fatt li s-sentiment li Ωerg˙u fl-Ewropa kontra pajjiΩna mhux l-istess f’Malta. G˙al darba o˙ra ma humiex qeg˙din jinteb˙u li qeg˙din jisparaw g˙al saqajhom! A˙na ma n˙ossux sens ta’ kundanna iΩda nit˙assruhom, g˙aliex nafu sewwa x’inhuwa s-sentiment ta’ niesna, tne˙˙i dawk l-erba’ irjus s˙an li mo˙˙hom biss li jaraw lill-Partit tag˙hom fil-poter akkost ta’ kollox.

Metsola u David Casa nifhmuhom. B˙all-Kummissarju Reding, li dalwaqt ser tispiçça minn Kummissarju Ewropew u jista’ jkun qieg˙da timmira g˙al xi kariga o˙ra, rikbu fuq ilmument g˙ax ftit tal-©img˙at o˙ra ser ikollna l-elezzjonijiet g˙all-Parlament Ewropew. Kienet okkaΩjoni li biex jidhru sbie˙ mal-kostitwenti tag˙hom, ma ddejqux jissie˙bu mal-fer˙ na˙al politiçi li attakka lil pajjiΩna. Lil dawn iΩ-Ωew© deputati u lil Simon Busuttil, kull Malti ser jibag˙tilhom kartolina ta’ ringrazzjament talli ppruvaw itellfu lil niesna aktar minn biljun ewro f’investiment minn din l-iskema. Ser jg˙idilhom grazzi, g˙aliex wara miljuni ta’ ewro mitlufa fil-qasam talener©ija fost o˙rajn, miljuni misruqa mill-VAT u ˙add ma we˙el sekonda ˙abs, miljuni mitlufa mill-Arriva u miljuni mitlufa mat-triq, frott l-inkompetenza u amministrazzjoni ˙aΩina ta’ min ftit ilu kien filpoter, issa li kien g˙alihom nitilfu biljun ewro. IΩda kull deni ˙udu b’©id. Illum il-poplu Malti jaf min laktar irid ©id lil dan il-pajjiΩ. Óafna huma dawk li qeg˙din jistaqsu g˙alfejn qeg˙din jag˙mlu dan kollu. Risposta hemm: g˙aliex dan kollu jservi ta’ diversiv, l-ewwel u qabel kollox biex inessu ba©it li qatt

ma ˙olmu bih. It-tieni u l-aktar importanti biex inessu t-ta˙wid, frejje© u qassatat u li ˙allew warajhom u li g˙alih iridu j˙allsu l-Maltin kollha. Minn fuq issa anke jridu jtellfuh biljun ewro. Fl-a˙˙ar nett ja˙sbu li dan il-mod infantili u xejn matur ser iressaqhom lejn xi reb˙a elettorali. IΩda hemm xebh ie˙or ma’ Pearl Harbour. B˙alma l-attakk ma qatax qalb l-Amerikani, anzi g˙aqqadhom, lanqas dak li ©ara fil-Parlament Ewropew din il-©img˙a ma hu ser jaqta’ qalb dan il-Gvern. M’a˙na nag˙mlu xejn ˙aΩin u kollox huwa skont is-sewwa. Dan il-Gvern mhux qieg˙ed jag˙ti xi Ωieda lill-ministri minn wara dahar il-poplu, iΩda jirsisti biex i©ib aktar flus g˙all-poplu. IΩda mhux kul˙add g˙andu din il-missjoni politika. Din l-iskema ser issir, tog˙©obhom jew ma tog˙©obhomx, lil Busuttil, Redding, Metsola, Casa u kull min ja˙sibha b˙alhom. Meta jibdew ©ejjin il-flus u minnhom igawdi l-poplu kollu, nistidnuhom biex jinΩlu fit-toroq u jg˙idu lill-Maltin li sar Ωball. Dakinhar insellmulhom u ng˙idluhom: “Alloha!” Dakinhar ng˙idulhom sabiex ma jkomplux bil‘ hara-kiri ’ politiku tag˙hom tal-Partit tag˙hom!

tieg˙i hija kuntrarja. Il-kuntest li fih joperaw il-partiti politiçi llum jobbligak li jekk trid tibqa’ rilevanti trid tkompli b’ti©did kontinwu sabiex tibqa’ effettiv u rilevanti. Bidliet li jie˙du l˙in, li jridu diskussjonijiet twal, li mhux neçessarjament jog˙©bu lil kul˙add, iΩda li jridu effettivament isiru ming˙ajr dewmien u tkaxkir tas-saqajn.

isem pajjiΩna. Ir-ra©unijiet tag˙hom huma jafuhom. Ma nafx minn fejn ©abuha li qed jitkellmu f’isem il-ma©©oranza tal-Maltin u G˙awdxin. Il-Maltin mhux jitkellmu kontra l-iskema m˙abbra mill-Gvern. Il-Maltin diΩgustati li Maltin b˙alhom ja˙dmu kontra pajjiΩna, mentri suppost eletti biex jag˙mlu lkontra. Jista’ jkun li Simon Busuttil qed jibΩa’ mis-suççess ta’ dan ilprogramm, g˙ax aktar jinteressah jirba˙ xi elezzjoni milli jara ’l pajjiΩna miexi ’l quddiem. Meta jitkellem dwar l-identità ta’ pajjiΩna, Busuttil ma jafx x’inhu jg˙id. Jekk g˙alih u g˙al s˙abu lidentità hija d-dokument talpassaport, mela allura g˙andna definizzjoni differenti ta’ identità. Il-Gvern iddikjara li ser ikompli miexi bil-programm. IlGvern ©ie elett biex imexxi: jisma’, kif g˙amel; jiddeciedi; u jmexxi. Óaddie˙or jista’ jkompli jedha jipprova jfixkel.

” Malta Maltija, Malta EwropEa, Kartolina ta’ ringrazzjament

Lid-Deputati Ewropej Roberta

Malta Globali

Daniel Micallef President tal-Partit Laburista daniel.micallef@partitlaburista.org

Ilbiera˙, flimkien mad-Deputat Mexxej g˙all-Affarijiet tal-Partit Dr Toni Abela, u Dr Lydia Abela, Segretarja tal-EΩekuttiv Nazzjonali, ˙abbarna d-dettalji tal-Konferenza Ìenerali Annwali 2014. It-tema mag˙Ωula hija bbaΩata fuq mozzjoni li l-EΩekuttiv Nazzjonali ser iressaq g˙ad-diskussjoni quddiem il-Konferenza Ìenerali. Fis-sena li b˙ala pajjiΩ ser infakkru l-50 sena millIndipendenza, l-40 sena mirRepubblika, il-35 sena millÓelsien, u l-10 sena mis-s˙ubija fl-Unjoni Ewropea, irridu nkomplu na˙dmu flimkien b˙ala poplu wie˙ed u n˙arsu ’l quddiem lejn kisbiet ©odda, irrispettivament mill-attitudni negattiva tal-OppoΩizzjoni. Irridu nkomplu na˙dmu sabiex pajjiΩna jkompli jissa˙˙a˙, filwaqt li jkun hemm progress fil-livell ta’ g˙ajxien g˙aç-çittadini Maltin u G˙awdxin kollha; l-aktar dawk vulnerabbli fis-soçjetà tag˙na. L-identità li rridu g˙al pajjiΩna

hija dik ta’ pajjiΩ b’sa˙˙tu; pajjiΩ ©ust; pajjiΩ li jservi ta’ eΩempju g˙all-kommunità internazzjonali; pajjiΩ li ja˙dem sabiex ting˙ata dimensjoni ©dida lil pajjiΩna fuq livell globali; pajjiΩ suççess fuq kull livell Il-mozzjoni li ser tittressaq g˙ad-diskussjoni t˙ares ’il quddiem lejn aktar ˙idma fl-interess tal-Maltin u l-G˙awdxin kollha; ˙idma li tkompli f’kuntest ta’ partit li wara ˙afna snin qieg˙ed fil-Gvern, u li b’ener©ija kbira da˙al g˙attmexxija ta’ dan il-pajjiΩ. Il-format tal-Konferenza Ìenerali g˙al din is-sena ser ikompli jibni fuq it-titjib li sar fis-snin li g˙addew. Ser ji©u organizzati numru ta’ workshops , kemm interni kif ukoll pubbliçi, li fihom ser ji©u diskussi materji varji, fosthom it-ti©did li hemm bΩonn f’diversi strutturi fi ˙dan il-Partit Labursita. L-aktar ˙a©a façli g˙all-Partit politiku wara reb˙a storika hija li j˙ossu komdu b’dak kollu li jag˙mel, b˙allikieku m’hemm bΩonn jinbidel xejn. L-opinjoni

Il-prinçipji Smajna ˙afna dwarhom fl-a˙˙ar ©ranet. Simon Busutil tg˙idx kemm ˙abbat fuq sidru dwar ilprinçipji. Il-kritika tal-Partit Nazzjonalista dwar l-Individual Investors Programme hija dwar kollox, minbarra prinçipji. Fejn kien Simon Busuttil meta numru ta’ pajjiΩi o˙ra implimentaw skemi simili? Ilkwistjoni ta’ bosta Ewropej hija li dak ta’ Malta se jkun programm kompetittiv aktar millprogrammi li hemm f’pajjiΩhom. Simon Busuttil meg˙jun millMEPs Nazzjonalisti ˙admu kemm fel˙u biex issir ˙sara lil


14

Ittri

19.01.2014

Ibg˙at l-ittri tieg˙ek b’email lil editorial@kullhadd.com jew bil-posta tradizzjonali indirizzata lill-Editur, ÇNL, Triq Mile End, il-Óamrun

KLIEM OXXEN KONTRA L-PARTIT LABURISTA

Sur Editur, Il-Kunsill Lokali ta’ Pembroke permezz ta’ din l-istqarrija qed jikkundanna bla riΩervi l-att vandalu li sar matul il-©img˙a li g˙addiet fuq proprjetà pubblika, inkluΩ proprjetà skedata. Dan meta xi ˙add mhux mag˙ruf g˙amel graffiti poltiçi fuq wirt storiku. Il-Kunsill talab l-intervent tal-Pulizija biex tinvestiga l-kaΩ u tipproçedi kontra min jinqabad li jkun g˙amel dan l-att vandalu. Il-Kunsill jistieden ukoll lir-residenti biex, jekk g˙andhom xi informazzjoni, jag˙mlu kuntatt mal-Kunsill jew mal-G˙assa tal-Pulizija ta’ San Ìiljan. KUNSILL LOKALI, PEMBROKE

BOROM TAL-PENSJONI Sur Editur, Waqt li l-Unjoni Ewropea qed tara kif tistimula l-produzzjoni u l-manifattura biex ti©©enera attività ekonomika u jiΩdiedu l-impjiegi, egoisti kbar f’poΩizzjonijiet ta’ influwenza jaraw kif i˙axxnu bwiethom. Hekk, pereΩempju, wie˙ed imla˙˙aq FrançiΩ, waqt li f’dak il-pajjiΩ hemm tant qg˙ad u n-nies je˙lu taxxi g˙oljin, kiteb kuntratt biex meta jirtira mill-azjenda li jmexxi jie˙u borma tal-pensjoni ta’ €21 miljun! Din tal-borma tal-pensjoni u tal-increments fil-pagi saret mifruxa f’˙afna azjendi u ©©ib ˙afna konflitti, ta’ min wie˙ed joqg˙od attent g˙aliha. Issa, tg˙id f’Malta, dawk il-kumpaniji kkwotati li ilhom ma jag˙tu dividend, kollha m’g˙andhomx xi provvedimenti fuq skala iΩg˙ar g˙all-kapurjuni tag˙hom? LAZZ MAÓLUL, SAN ÌILJAN

MATER DEI, JEw AÓJAR, OMM ID-DIÛASTRU NAzzJONALISTA Sur Editur, Kull meta l-PN kien fil-gvern u ˙oloq bini goff aktar ˙oloq problemi g˙all-pajjiΩ u korruzzjoni goffa. EΩempji ta’ dan il-fatt hu l-Qorti l-©did, lIsptar ta’ G˙awdex, il-power station tal-BWSC, u Omm ilFalliment Nazzjonalista – ji©ifieri l-Isptar Mater Dei. G˙alkemm l-Isptar Mater Dei sewa l-miljuni ta’ miljuni lill-poplu, dam snin s˙a˙ biex inbena u kien hemm diversi akkuΩi ta’ korruzzjoni. Dan l-isptar li suppost huwa state of the art ˙oloq problemi tant kbar g˙all-pazjenti li l-istess Gvern Nazzjonalista wara ˙ames snin ma sabx tarf u soluzzjonijiet g˙alihom. Il-problemi ewlenin li huma frott l-ineffiçjenza u l-iΩbalji ta’ diversi gvernijiet Nazzjonalisti huma: innuqqas ta’ swali, in-nuqqas ta’ sodod u n-nuqqas ta’ infermiera. Tant il-pjanijiet ta’ gvernijiet Nazzjonalisti kienu g˙al kollox falluti li, filwaqt li l-popolazzjoni kienet qed tikber, il-façilitajiet tal-Isptar Mater Dei kienu ferm anqas minn dawk li kien hemm fl-Isptar San Luqa. B’referenza g˙at-tinda li kien ser ikun hemm quddiem id-Day Care Centre f’Mater Dei, il-Kap tal-Partit Negattiv (PN) nhar il-Óadd 12 ta’ Jannar 2014, f’G˙awdex qal li l-Ministru pprova jsolvi biha n-nuqqas ta’ spazju. Qed taraw kif anke l-Kap preΩenti Nazzjonalista qed jammetti li l-Gvern tieg˙u bena sptar b’nuqqas ta’ spazju!? Wie˙ed mill-kummenti li qrajt dan l-a˙˙ar fuq gazzetta elettronika minn persuna li kienet ta’ fehma Nazzjonalista kien li, meta lPL kien fl-oppoΩizzjoni, kien kontra li sptar privat ikun mixtri minn Gvern Nazzjonalista. Kompla jg˙id li kieku Gvern Nazzjonalista xtara l-isptar privat, il-problemi kienu jkunu solvuti. Mela n-Nazzjonalisti qed ikomplu jikkonfermaw kemm kien falliment il-mod ta’ kif il-Gvern tag˙hom bena Mater Dei; g˙ax kieku mhux hekk, mela g˙ala wara ftit snin inNazzjonalisti stess raw ilbΩonn li l-Gvern tag˙hom jixtri sptar ie˙or biex isolvi problemi li ˙oloq l-istess Gvern tag˙hom g˙ax kien ineffiçjenti? Jekk niflu ftit l-argumenti tipiçi li ktibt dwarhom, li qed jo˙or©u n-Nazzjonalisti, nindunaw kemm verament inNazzjonalisti l-˙in kollu jwaqqg˙u fuq saqajhom mhux ©ebla…iΩda knaten s˙a˙! Direttament u indirettament bl-argumenti tag˙hom qed jikkundannaw il-mod ta’ kif mexxew gvernijiet Nazzjonalisti fl-img˙oddi viçin. G˙alkemm il-Gvern Laburista qed jag˙mel diversi sforzi biex isolvi numru ta’ problemi li kien hemm eΩatt mal-ftu˙ ta’ Mater Dei, b˙al pereΩempju 50 sodda li

Ωdiedu fl-2013, xorta qed tkun diffiçli li l-problema ta’ nuqqas ta’ swali u sodod tkun solvuta mil-lum g˙al g˙ada. Dan g˙as-sempliçi ra©uni, fil-fehma tieg˙i, li jekk lIsptar Mater Dei mhux ser ikun imkabbar b’xi mod, jew li jer©a’ jsir uΩu mill-Isptar San Luqa, l-iΩbalji esa©erati fil-bini tal-Isptar Mater Dei li g˙amlu diversi gvernijiet Nazzjonalisti matul is-snin, bilfors li jie˙du fit-tul biex ji©u solvuti kollha u jkollna ser˙an il-mo˙˙ g˙all-©ejjieni. G˙alhekk kont qbilt mal-PL meta kkritika x-xiri jew kiri ta’ sptar privat. Aktar u aktar meta l-Gvern Nazzjonalista kellu l-Isptar San Luqa. Talanqas il-miljuni ta’ ewro jinteqfu fi sptar pubbliku. Huwa veru li GonziPN ˙alla lill-Gvern Laburista problema o˙ra bl-abbandun g˙al kollox u g˙al diversi snin lIsptar San Luqa. IΩda dan xejn ma jiskantani g˙ax il-PN abbanduna lilu nnifsu biddjun, a˙seb u ara jekk kienx ser joqghod ja˙sibha biex jabbanduna proprjetà pubblika b˙all-Isptar San Luqa! Jien m’iniex perit iΩda ma nistax nifhem kif filwaqt li flIsptar San Luqa, li kien beda jinbena qabel it-Tieni Gwerra Dinjija u li kien ing˙ata spinta kbira wara dik il-gwerra, kellu diversi sulari, mentri Gvern Nazzjonalista flok li g˙olla ’l fuq il-bini biex jesa’ aktar pazjenti, u meta l-liftijiet tal-lum huma aktar moderni, ˙a spazju prezzjuΩ ta’ g˙elieqi u ta’ ©wiebi li kienu mirduma g˙al kollox. Ûgur li kien hemm xi ˙add li aktar qabillu li l-bini jkun mifrux aktar mal-art milli jog˙la aktar ’il fuq. Meta kont na˙dem parttime f’Mater Dei fi Ωmien Gvern Nazzjonalista, darba, ˙addiem barrani li kien ja˙dem dirett ma’ Skanska u li jidher li kien mg˙arraf sew bil-pro©ett, kien qalli li dan hu l-akbar bini li dak iΩΩmien kien qed jinbena flEwropa! Dak il-˙in f’qalbi kkummentajt: “Mela kemm ser jimirdu l-Maltin fil©ejjieni?” IΩ-Ωmien urieni kemm veratment Mater Dei kien ‘Omm il-Falliment Nazzjonalista’. Kif tid˙ol l-Isptar Mater Dei issib ru˙ek qisek fi pjazza ta’ xi ra˙al. Swali spazjuΩi wisq fejn il-pazjenti u l-familjari jistennew, u l-istess g˙al ˙afna mill-kuruturi. G˙alhekk, il-mod ta’ kif inbena Mater Dei, fih ˙ela enormi ta’ spazju. Spazju li seta’ jkun utilizzat ferm u ferm a˙jar g˙all-benefiççju ta’ aktar pazjenti u g˙all-poplu in©enerali. Kieku Ωgur li l-pajjiΩ ma kienx ikollu l-problemi li kellu mal-ftu˙ tal-istess sptar. Verament Gvern Nazzjonalista g˙amel dnubiet mejta fil-mod ta’ kif bena lIsptar Mater Dei. ÇENSU W. MUSCAT, RAÓAL ÌDID


Djarju

19.01.2014

MID-DJARJU TAL-GVERN

Il-Kantanta Olivia Lewis, rebbie˙a tal-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta Maltija, g˙amlet Ωjara ta’ kortesija lill-Prim Ministru Dr Joseph Muscat fil-Ber©a ta’ Kastilja

L-g˙an prinçipali tal-Gvern huwa li jibda jit˙addem il-Fond g˙all-IΩvilupp Ekonomiku u Soçjali biex jiffinanzja pro©etti fil-qasam tal-edukazzjoni, tas-sa˙˙a, tas-servizzi soçjali, tal-˙olqien tal-impjiegi, tal-innovazzjoni u setturi o˙ra li s-soçjetà çivili tista’ tressaq ’il quddiem

Imnedija l-kompetizzjoni FrameLab. Din hija it-tieni sena konsekuttiva ta’ din il-kompetizzjoni bejn skejjel sekondarji

Il-wirja A Libyan Lamma li kienet inawgurata mill-Ministru g˙atTurizmu l-Onor. Karmenu Vella, tittratta l-kunçett tal-Libja b˙ala pajjiΩ wara r-rivoluzzjoni tal-2011

Permezz ta’ investimen ta’ nofs miljun ewro g˙all-klabbs tal-fubol G˙awdxin, il-klabbs G˙awdxin se jkunu jistg˙u jattiraw klabbs barranin g˙al training camps f’G˙awdex

Il-Ministru Leo Brincat qal li huwa ta’ sodisfazzjon li wie˙ed jinnota ttwe©iba poΩittiva li kien hemm mill-imsie˙ba soçjali fil-proçess ta’ konsultazzjoni g˙all-istrate©ija dwar l-Ekonomija l-Óadra, li tinkludi lgreen jobs

Ritratti: DOI

15


16

Ta’ Barra

19.01.2014

analiΩi minn liaM GaUCi

fUq l-GÓaTba Ta’ era ÌDiDa?

is-sitwazzjoni politika fit-Tajlandja qieg˙da tidde©enera hekk kif mijiet ta’ eluf ta’ çittadini ˙ar©u jipprotestaw fit-toroq biex jag˙mlu pressjoni fuq il-Prim Ministru Yingluck shinawatra biex tirriΩenja mill-kariga tag˙ha. Din mhijiex kontroversja ©dida g˙al dan il-pajjiΩ fejn numru sostanzjali miç-çittadini kemm-il darba esprimew ir-rabja tag˙hom g˙all-mod kif il-familja shinawatra ˙adet kontroll tal-politika fil-pajjiΩ.

Il-kontrovesja madwar din ilfamilja bdiet permezz ta’ ˙u Yingluck, Thaksin Shinawatra, li mexxa l-pajjiΩ b’mod kwaΩi dittatorjali bejn l-2001 u 2006. G˙all-bidu Thaksin sab kunsens kbir madwaru hekk kif g˙amel diversi riformi fis-setturi ekonomiçi u soçjali li mmodernizzaw il-pajjiΩ. Madankollu, iktar ma beda jg˙addi Ω-Ωmien, iktar beda jiggranfa mal-poter permezz ta’ miΩuri li jiffavurixxu lill-familjari u l-alleati tieg˙u. Minkejja l-kunsens mifrux li gawda fil-bidu tat-tmexxija tieg˙u, il-ma©©oranza taç-çittadini tal-ibliet dejjem kienu xi ftit xettiçi min˙abba li l-politika tieg˙u dehret li kienet tiffoka laktar fuq il-bΩonnijiet taΩ-Ωoni rurali. Dan ix-xettiçiΩmu malajr sar rabja meta Thaksin beda j˙amme© il-kredenzjali demokratiçi tieg˙u. L-oppoΩizzjoni ta’ dawn iç-çittadini wasslet biex jinfet˙u diversi kaΩijiet fil-Qorti li wasslu biex Thaksin jinstab ˙ati ta’ diversi atti ta’ korruzzjoni.

Ritorn g˙all-passat Thaksin kellu ja˙rab mill-pajjiΩ biex jevita l-˙abs. Madankollu, wara assenza ta’ sentejn, ilfamilja tieg˙u re©g˙et ˙adet ittmexxija tal-pajjiΩ f’idejha permezz ta’ o˙tu Ω-Ωg˙ira Yingluck li saret l-ewwel Prim Ministru mara tal-pajjiΩ permezz ta’ reb˙a elettorali konvinçenti. Madankollu, l-oppoΩituri tal-familja Shinwatra malajr akkuΩawhom li kien hemm ittbag˙bis fl-elezzjoni u bil-mod il-mod bdew jin©emg˙u tensjonijiet soçjali u politiçi ©odda fil-pajjiΩ. F’Novembru tas-sena l-o˙ra dawn it-tensjonijiet sbruffaw f’mew©a ta’ protesti hekk kif Yingluck u l-Gvern tag˙ha ppreparaw ru˙hom biex japprovaw amnestija li kienet se tippermetti lil Thaksin Shinawatra jirritorna mill-eΩilju tieg˙u. L-inkwiet li nqala’ wassal g˙al stat ta’ emer©enza li ˙oloq kaos s˙i˙ fil-pajjiΩ, blarmata u l-pulizija jintervienu biex jippruvaw b’xi mod iΩom-

mu l-ordni fit-toroq. Però, malajr deher çar li l-protesti kienu kbar wisq biex ji©u kkontrollati bil-forza u g˙alhekk Yingluck g˙aΩlet li tirtira lis-suldati u l-pulizija. Tilfu l-fiduçja G˙all-bidu din il-mossa dehret li kkalmat xi ftit lill-oppoΩituri tag˙ha. Madankollu, hekk kif bdiet is-sena l-©dida, re©g˙u fe©©ew protesti ©odda meta Yingluck g˙ajtet elezzjoni bikrija fit-2 ta’ Frar. Wisq probabbli din id-deçiΩjoni kellha l˙sieb warajha li tag˙ti limpressjoni li l-Gvern kien lest li jiffaççja lill-oppoΩituri tieg˙u f’kampanja elettorali demokratika u paçifika. Sfortunatement g˙al Yingluck, il-poplu tant sar jara lill-amministrazzjoni tag˙ha b˙ala wa˙da korrotta li lanqas jista’ jemmen li huwa possibbli li fil-pajjiΩ tag˙hom jista’ jkun hemm elezzjonijiet ming˙ajr tbag˙bis. Min˙abba f’hekk, ˙afna min-nies li ˙ar©u jip-

protestaw fit-toroq qeg˙din jitolbu li qabel ma ssir elezzjoni o˙ra jkun hemm kunsill ta’ tranΩizzjoni li jer©a’ jsewwi l-˙sara li l-familja Shinawatra g˙amlet lill-Kostituzzjoni. Barra minn hekk, qeg˙din jitolbu wkoll li l-familja reali, li g˙adha tgawdi rispett kbir filpajjiΩ, ting˙ata poΩizzjoni iktar prominenti fil-˙ajja politika tatTajlandja. Id-determinazzjoni li l-protestanti jie˙du dak li jridu tidher çara hekk kif g˙eddew li ji©©ammjaw lill-pajjiΩ jekk ittalbiet tag˙hom ma jintlaqg˙ux. L-iktar li ntlaqtet ˙aΩin minn dawn il-protesti kienet il-belt kapitali Bangkok li mtliet bil-kampijiet li fihom eluf kbar ta’ çittadini qeg˙din jg˙ixu u jikkoordinaw il-movimenti tag˙hom. Ta˙t assedju Min˙abba dawn il-manuvri aggressivi, iç-çans ta’ ftehim paçifiku qieg˙ed jidher dejjem iktar imbieg˙ed. Barra l-kaos

fit-toroq, numru kbir ta’ oppoΩituri da˙lu f’diversi ministeri u dipartimenti biex iΩommuhom milli jiffunzjonaw. Dan wassal biex membri prominenti tal-Gvern imexxu l-istaff u rriΩorsi tag˙hom lejn Ωoni iktar siguri li g˙adhom f’idejn larmata u l-pulizija. Jekk Yingluck ma ssibx mod kif tikkonvinçi lill-oppoΩituri jaççettaw li ssir elezzjoni fit-2 ta’ Frar, se jkun diffiçli g˙allfamilja tag˙ha li tkompli ΩΩomm is-sa˙˙a politika li gawdiet matul dawn l-a˙˙ar snin. S’issa l-armata g˙adha ma ˙aditx poΩizzjoni u g˙aΩlet illi tkompli timxi mal-istruzzjonijiet tal-Gvern. Madankollu, mhuwiex qieg˙ed ji©i eskluΩ li sa˙ansitra jkun hemm intervent militari biex iwarrab lill-Gvern u jer©a’ ji©i stabbilit l-ordni filpajjiΩ. Mossa simili ma tkunx ©dida g˙at-Tajlandja, fejn fl2006 kienet l-armata li ©abet fit-tmiemha t-tmexxija ta’ Thaksin Shinawatra wara xhur ta’ kontroversji u inçertezza.

Gwerra Urbana fil-MessikU Bosta çittadini Messikani residenti fl-istat ta’ Michoacan ing˙aqdu fi gruppi armati biex jippruvaw jiddefendu l-bliet u l-ir˙ula tag˙hom mill-organizzazzjonijiet kriminali li joperaw fiΩ-Ωona. Dan l-iΩvilupp ˙oloq inkwiet kbir g˙allGvern immexxi millPresident Enrique Pena Nieto li talab lil dawn ilgruppi biex jabbandunaw loperazzjonijiet armati tag˙hom. S’issa dawn ir-residenti rrifjutaw li jobdu din lordni u fakkru lill-Gvern illi dan il-pass kellhom je˙duh b’riΩultat tal-inkapaçità talamministrazzjoni tal-pajjiΩ li jikkontrolla l-espansjoni talorganizzazzjonijiet kriminali. Kampanja ta’ biΩa’ G˙alaqstant, ir-residenti kellhom jie˙du l-li©i b’idejhom

permezz tat-traffikar tatdrogi. Dan il-grupp ilu snin twal isostni kampanja ta’ vjolenza u biΩa’ li ˙alliet g˙exieren ta’ eluf mejtin. Iktar kmieni din il-©img˙a w˙ud minn dawn il-gruppi lokali bdew resqin lejn ilbelt ta’ Apatzingen li hija mag˙rufa b˙ala bejta g˙attraffikanti tad-droga biex jippruvaw jimbuttawhom ’il barra. Il-Gvern Federali bag˙at mijiet ta’ suldati lejn din il-belt biex jipprevieni lpossibbiltà li l-konflitt jeskala u jespandi g˙all-ibliet u l-ir˙ula tal-madwar. Sitwazzjoni delikata

billi armaw ru˙hom u marru g˙all-attakk kontra diversi gruppi kriminali li g˙amlu ˙sara kbira lir-re©jun.

Ewlieni fost il-miri tag˙hom huwa grupp bl-isem ta’ ‘Knights Templar’ li bena imperu fl-istat ta’ Michoacan

Madankollu, il-Gvern qieg˙ed joqg˙od lura milli juΩa l-forza kontra dawn irresidenti rrabbjati g˙aliex igawdu mis-simpatija ta’

˙afna Messikani li b˙alhom esperjenzaw il-kampanja ta’ terrur li wettqet il-kriminalità organizzata fil-pajjiΩ. S’issa jidher li anke l-istess residenti jixtiequ jevitaw konflitt mal-armata u l-pulizija g˙aliex jarawhom b˙ala lalleati tag˙hom fil-©lieda kontra t-traffikanti tad-droga. Ji©ri x’ji©ri f’din il-kwistjoni l-President Pena Nieto g˙andu sfida kbira quddiemu. Matul il-presidenza tieg˙u, li bdiet f’Diçembru tal-2012, irid jipprova jikkonvinçi lill-poplu Messikan li huwa kapaçi jraΩΩan l-operat tat-traffikanti tad-drogi a˙jar mill-predeçessuri tieg˙u. Jekk ma jag˙milx dan se jitlef anke lkontroll fuq iç-çittadini komuni li qeg˙din jie˙du lli©i b’idejhom biex iΩommu l-paçi fil-komunitajiet tag˙hom.


Ta’ Barra

19.01.2014

punti EWLEnin ta’ barra

17

minn Liam gauCi

rEazzjoni iEbsa ta’ putin

L-armata EÌizzjana tiEÓu dak Li xtaqEt

Wara l-attakki suwiçida li se˙˙ew ftit tal-©img˙at ilu ©ewwa Volgograd, il-Gvern Russu nieda kampanja iebsa kontra kull organizzazzjoni terroristika li jista’ jkollha xi tip ta’ kollegament ma’ dawn it-tip ta’ atti kriminali. Dan qieg˙ed isir biex ikun ipprevenut kull tip ta’ riskju ta’ sigurtà hekk kif lOlimpjadi tax-Xitwa li se jsiru f’Sochi waslu biex jibdew. Ilkampanja antiterroristika tal-forzi ta’ sigurtà Russi di©à ˙alliet diversi suldati kif ukoll militanti mejtin wara operazzjoni sigrieta li se˙˙et fil-villa©© ta’ Karlanyurt, fir-re©jun tadDagestan. Il-President Russu Vladimir Putin qieg˙ed juΩa din il-kampanja biex juri lill-komunità internazzjonali illi g˙andu kontroll fuq is-sitwazzjoni wara li l-attakki terroristiçi tax-xahar li g˙adda po©©ew fid-dubju l-kapaçità tal-pajjiΩ li jipprote©i liddelegazzjonijiet sportivi li kienu se jie˙du sehem fl-Olimpjadi ta’ Sochi.

Ir-referendum biex tkun approvata l-Kostituzzjoni mfassla mill-armata E©izzjana u l-gvern tranΩitorju mag˙Ωul minnha g˙adda b’kumdità kbira. Madankollu, dan ir-riΩultat ma kien ta’ sorpriΩa g˙al ˙add hekk kif l-armata g˙aΩlet li tag˙mel kampanja ta’ intimidazzjoni iktar milli wa˙da referendarja b’diversi oppoΩituri ma jit˙allewx jorganizzaw laqg˙at pubbliçi biex jikkritikaw il-kostituzzjoni proposta. Ir-reb˙a referendarja issa wittiet it-triq g˙all-elezzjonijiet presidenzjali li mistennijin jag˙tu l-poter lil rappreΩentant tal-armata, probabbilment il-Ìeneral Abdel Fattah el-Sisi, il-mo˙˙ wara l-kolp ta’ stat li se˙˙ is-sena l-o˙ra.

L-amErika u L-in dja jagÓLqu kapitLu imbarazzanti L-Amerika u l-Indja qeg˙din jer©g˙u jippruvaw itejbu r-relazzjoni tag˙hom wara li xxellfet meta d-diplomata Indjana Devyana Khobragade ©iet arrestata mill-Forzi tal-Ordni Amerikani bl-akkuΩa illi ˙addmet persuna li ma kellhiex viΩa u ma ddikkjaratx kemm kienet tag˙tiha paga b’mod onest. IlGvern Indjan esprima r-rabja tieg˙u g˙all-fatt illi l-immunità diplomatika tad-Deputat Konslu Ìenerali ©iet injorata u g˙all-mod kif din ©iet ittrattata waqt l-arrest tag˙ha. Wara jiem ta’ kontroversji l-awtoritajiet Amerikani ˙allew lil Khobragade tirritorna f’pajjiΩha. Madankollu, hija esprimiet ix-xewqa tag˙ha li tmur lura l-Amerika min˙abba li r-ra©el u t-tfal tag˙ha huma çittadini Amerikani u g˙adhom jg˙ixu hemmhekk.

B’XEJN ! + SkyDrive b’25Gb ta’ spazju onlajn B’XEJN ! Valur ta’ €99 fis-sena kull student ! Ikseb l-Office Productivity Suite

Zur is-sit www.mita.gov.mt/studentadvantage

Start Main Details

Student

Main Apps

Benefiççji tta’ Benefiççji a’ d din in l-iskema: l-iskema:

daqqa ta’ Óarta gÓar-ribELLi Il-Forzi Armati Sirjani qeg˙din jiksbu reb˙iet sinjifikattivi kontra l-gruppi ribelli li mill-2011 ’l hawn irsistew biex je˙ilsu mit-tmexxija tal-President Bashar al-Assad. Is-suççessi talGvern Sirjan huma daqqa ta’ ˙arta kbira g˙ar-ribelli li sa kmieni s-sena l-o˙ra dehru li kienu qeg˙din viçin li jeg˙lbu lill-armata. L-a˙˙ar fost dawn id-diΩappunti kienet it-telfa ta’ territorju importanti madwar il-belt ta’ Aleppo. Minn rapporti li dehru fil-medja internazzjonali jidher li din il-belt sabet ru˙ha esposta g˙all-attakki tal-armata Sirjana hekk kif fe©©ew diversi konflitti interni bejn ir-ribelli fix-xhur li g˙addew. Permezz ta’ dawn ir-reb˙iet Assad issa qieg˙ed f’poΩizzjoni iktar komda biex jinnegozja trattat a˙jar matul il-konferenza li se ssir bejn il-Gvern u r-ribelli f’Ìinerva, l-IΩvizzera, fit-22 ta’ Jannar

- M Microsoft icrosoft O Office ffice 3 365 65 B‘XEJN B‘XEJN llii iinkludi nkludi M Microsoft icrosoft W Word, ord, M Microsoft icrosoft EExcel, xcel, Microsoft Microsoft P PowerPoint owerPoint u iiΩjed. Ωjed. - U UΩu Ωu tta’ a’ M Microsoft icrosoft O Office ffice 3 365 65 ffuq uq 5 aapparat pparat d differenti. ifferenti. - SSkyDrive kyDrive b b‘25Gb ‘25Gb tta’spaΩju a’spaΩju o onlajn nlajn b b‘xejn. ‘xejn. Re©istrazzjoni R e©istrazzjoni h huwa uwa m miftu˙ iftu˙ ssal-31 al-31 tta’ a’ Jannar Jannar 2 2014. 014. Żu urr is-sit is-sit w www.mita.gov.mt/studentadvantage ww.mita.gov.mt/studentadvantage g g˙al ˙al termi termi u kkondizzjonijiet. ondizzjonijiet.

Word

Excel

PowerPoint

OneNote

One Office. Office. FFive ive D Devices. evices.


18

Mill-Misra˙

19.01.2014

l-GÓId f’dubaj Ma’ HaMIlton traVel

Hamilton Travel se jorganizza l-aqwa u l-or˙os tour ta’ tmint ijiem g˙al Dubaj bejn id-19 u s-26 ta’ April waqt il-festi tal-G˙id

Hamilton Travel ˙abbru li se jag˙mlu tour speçjali g˙al Dubaj bejn id-19 u s-26 ta’ April waqt li jkunu g˙addejjin l-aqwa offerti fi Ωmien l-G˙id, meta f’Dubaj ikun hemm offerti fantastiçi kemm fiç-çentru storiku kif ukoll fix-shopping malls li jkollhom skontijiet ta’ 70% u 50% fuq il-prodotti tag˙hom. Hamilton Travel bnew reputazzjoni kbira kemm f’Malta u kemm f’Dubaj g˙at-tours li jorganizzaw filbelt kummerçjali tal-Emirati G˙arab Mag˙quda. G˙al darba o˙ra qed joffru l-isba˙ u l-or˙os tour g˙al Dubaj fejn il-klijenti jimmassimizzaw il-˙in tag˙hom f’Dubaj. “Kellna domanda enormi biex norganizzaw

grupp g˙al Dubaj g˙all-festi tal-G˙id u se nag˙tu rigal speçjali lil dawk li jixtiequ jmorru Dubaj fl-2014 bil-prezz speçjali tag˙na fuq tmint ijiem. It- tour tag˙na ta’ tmint ijiem joffri spazju biex il-klijenti jΩuru l-attrazzjonijiet ewlenin ta’ Dubaj u tal-Emirati G˙arab Mag˙quda u jkollhom ˙in biΩΩejjed biex iΩuru x- shopping malls . Konna a˙na li skoprejna Dubaj fl-1997 u fil-festi tal-G˙id qed nag˙tu rigal speçjali lil dawk li qatt ma Ωaru Dubaj bi prezz g˙allbut ta’ kul˙add biex jg˙ixu fil-lussu, fl-eleganza u fleçitament ta’ Dubaj,” qal kelliem g˙al Hamilton Travel.

Il-grupp se joqg˙od fil-lukanda lussuΩa ta’ erba’ stilel Ramee Rose, viçin it-Torri ta’ Bourj Khalifa, log˙la torri fid-dinja – bi prezz speçjali li jibda minn €665 kull persuna – waqt festa ta’ xiri bi prezzijiet fantastiçi u Ωjarat fl-isba˙ shopping malls. Il-grupp se jΩur l-attrazzjonijiet ewlenin u l-muΩew ta’ Dubaj, Abu Dhabi, il-kapitali tal-Emirati G˙arab Mag˙quda. L-eskursjonijiet jinkludu wkoll id- desert safari u cruise lussuΩ matul il-lejl fuq il-qala ta’ Dubaj. Ittitjiriet Malta/Dubaj/Malta jkunu mal-Emirates. Aktar informazzjoni tinkiseb ming˙and Hamilton Travel bin-numru tat-telefown 2124 1292.

Ikseb MIlI doppjI ta’ skywards fuq ÇertI destInazzjonIjIet

Emirates qed toffri mili doppji ta’ Skywards lill-vja©©aturi li jtiru minn Malta fuq kwalunkwe klassi, fosthom il-Klassi tal-Ekonomija, il-Klassi tan-Negozju, u l-Ewwel Klassi, g˙al çerti destinazzjonijiet fiç-Çina, il-Malasja, l-Afrika t’Isfel u tTajlandja. Emirates Skywards, il-programm tal-Emirates g˙al min jivvja©©a spiss, qed iwassal il-membri iktar qrib il-˙olma tag˙hom jew g˙al vja©© fuq negozju. Issa wie˙ed jista’ jΩur il-metropoli moderna ta’ Kuala Lumpur; i˙oss il-polz vibranti tal-belt kapitali tat-Tajlandja, Bangkok; jiskopri lwirt storiku ta’ Beijing; jew jesplora Ωew© bliet affaxxinanti ta’ Johannesburg u Cape Town fl-Afrika t’Isfel. Il-membri jistg˙u wkoll jirduppjaw il-mili tag˙hom meta jtiru lejn Shanghai u Guangzhou fiç-Çina, Phuket fit-Tajlandja u Durban fl-Afrika t’Isfel. L-offerta ta’ mili doppji tapplika g˙all-membri kollha talEmirates Skywards residenti Malta li jibbukkjaw u jivvja©©aw fuq it-titjiriet tal-Emirates mill-15 ta’ Jannar sal-31 ta’ Marzu 2014. L-offerta tal-mili doppji tapplika wkoll g˙all-membri l-©odda li jing˙aqdu bl-internet mal-Emirates Skywards sal-31 ta’ Marzu 2014 biex jie˙du vanta©© minn

din l-offerta speçjali. Termini u kundizzjonijiet japplikaw. Is-s˙ubija tal-Emirates Skywards hi bla ˙las u l-membri jirçievu benefiççji kull darba li jtiru. Hemm erba’ livelli ta’ s˙ubija fosthom: Blue, Silver, Gold u Platinum. Il-benefiççji g˙all-membri ta’ Skywards jinkludu premjijiet fi vja©©i u kumditajiet relatati, prijorità g˙aç-check-in, aççess g˙al lounge fl-ajruporti, jippermetti piΩ ikbar ta’ bagalji, u bonus fil-mili, skont il-livell ta’ s˙ubija. “Skywards sar il-programm tal-g˙aΩla g˙al min jivvja©©a,” qal Paul Fleri Soler, il-Mani©er tal-Emirates g˙al Malta. “Il-membri jistg˙u jsarrfu l-mili tag˙hom f’titjiriet mal-Emirates u linji tal-ajru msie˙ba o˙ra fosthom Qantas u Easy Jet, titjib fit-titjiriet u akkomodazzjoni fil-lukandi. Wie˙ed jista’ wkoll jibbenefika minn xiri minn The Emirates High Street li tinkludi firxa wiesg˙a ta’ prodotti u aççessorji ta’ lussu u ta’ uΩu ta’ kuljum.” Il-mili akkwistati minn titjira bir-ritorn f’din l-offerta jkunu biΩΩejjed biex jissarrfu immedjatament fuq titjira ta’ Easy Jet, il-linja tal-ajru msie˙ba tal-Emirates. Barra minn hekk, il-mili jistg˙u jintuΩaw g˙al xiri tal-biljetti g˙al-log˙ob talklabbs tal-futbol sponsorjati mill-Emirates, inkluΩi AC

Milan, Arsenal, Hamburger SV, New York Cosmos, Olympiacos, Paris Saint-Germain u Real Madrid. L-opportunitajiet ta’ kif jistg˙u jissarrfu l-mili qeg˙din kontinwament jespandu. Abbord il-flotta moderna tal-Emirates, il-vja©©aturi jistg˙u jirrilassaw fil-kumdità filwaqt li jgawdu servizz ta’ klassi dinjija u ikel ispirat mir-re©jun tad-destinazzjoni. B’iktar minn 1,600 stazzjon tal-films, TV, muΩika u log˙ob fuq issistema tad-divertiment Ice, il-passi©©ieri jistg˙u jserr˙u mo˙˙hom li ser ikollhom biex jehdew waqt il-vja©©. Emirates topera titjira skedata kuljum bejn Malta u Dubaj. Erba’ titjiriet minnhom fil-©img˙a, nhar ta’ Tnejn, l-Erbg˙a, l-Ìimg˙a u s-Sibt, g˙andhom waqfa qasira f’Larnaka, Çipru. Nhar ta’ Óadd, it-Tlieta u l-Óamis, Emirates topera titjiriet diretti minn Dubaj g˙al Malta bit-titjira lura tag˙mel waqfa qasira fi Tripli. Wie˙ed jista’ jirre©istra g˙al promozzjoni tal-mili doppji u jibbukkja fuq is-sit www.emirates.com jew içempel luffiççju tal-bejg˙ tal-Emirates li jinsab fis-Sala tat-Tluq, flAjruport Internazzjonali ta’ Malta fuq in-numru 2557 7255, inkella jΩur l-a©ent tal-ivja©©ar tieg˙u g˙al aktar dettalji.


Mill-Misra˙

19.01.2014

19

ROCS GROUP JIÇÇELEBRAW SENA TA’ SUÇÇESSI Fl-4 ta’ Jannar, ROCS Group iççelebraw sena o˙ra f’Hush Lounge ©ewwa Portomaso sabiex flimkien mal-impjegati tag˙hom jiççelebraw is-suççessi tal-kumpanija u tal-impjegati tag˙ha matul is-sena 2013. Il-festin li jsir kull sena huwa wie˙ed mill-aktar mistennija fil-kalendarju tar-ROCS Group u jag˙ti l-opportunità fejn impjegati minn setturi differenti tal-kumpanija jkunu jistg˙u jiççelebraw dan iΩ-Ωmien speçjali flimkien. Aktar min mitt impjegat mis-sezzjonijiet differenti ta’ ROCS Group kienu mistiedna, inkluΩi dawk minn sezzjonijiet tal-ivvja©©ar u assigurazzjoni, kif ukoll impjegati tal-back office, call centre u tal-˙wienet Inglot u Perfumes&More. G˙al dan il-festin kienu wkoll mistiedna l-imsie˙ba kummerçjali ewlenin tal-kumpanija. G˙al din is-sena, id-DJ mag˙ruf JJoy ipprovda l-intratteniment, u ©iet organizzata wkoll lotterija li tat iç-çans lill-impjegati jirb˙u Ωew© biljetti tal-ajru g˙al kwalukwe destinazzjoni tal-Emirates Airlines. Is-Sur Mark Anthony Fenech, il-General Manager tas-sezzjoni talassigurazzjoni, kien ir-rebbie˙ ta’ dan il-premju uniku. “Meta smajt ismi ˙sibtni kont qed no˙lom,” jg˙idilna Mark Anthony Fenech. “Huma affarijiet b˙al dan il-festin u din il-lotterija li juru kemm ROCS Group ©enwinament japprezzaw dak li a˙na, b˙ala impjegati, nag˙mlu matul is-sena kollha.” Dan il-festin ©ewwa Hush Lounge ççelebra sena mimlija suççessi g˙ar-ROCS Group, li kienet tinvolvi wkoll ir-reb˙ tal-Lufthansa Travel Agents’ Award 2013 g˙al ROCS Travel, lg˙otja tas-superbrand status lil ROCS Group, il-ftu˙ tat-tieni ˙anut ta’ Inglot ©ewwa Tripli u ie˙or f’BengaΩi, kif ukoll il-fatt li l-kumpanija g˙adha kif ospitat lill-mudella ta’ fama internazzjonali Nina Morich waqt iΩ-Ωjara qasira tag˙ha f’Malta. “Kieku ma kienx g˙all-impjegati tag˙na u g˙ad-dedikazzjoni kontinwa tag˙hom, ilkumpanija ROCS Group qatt ma setg˙et tasal fejn waslet,” tg˙idilna Rachel Vella, idDirettriçi ta’ ROCS Group. “Il-kumpanija hija kburija li g˙andha nies b˙al dawn ja˙dmu fi ˙danha, u dan il-festin annwali huwa mod ie˙or ta’ kif il-kumpanija turi lill-impjegati tag˙ha l-apprezzament tag˙ha. “Filwaqt li nixtiequ li g˙all-kumpanija l-2014 tkun sena mimlija suççessi, nixtiequ nawguraw lill-impjegati u l-klijenti kollha tag˙na sena mimlija risq u ©id fil-˙ajja personali tag˙hom,” tikkonkludi Rachel Vella. Biex issiru tafu aktar dwar ROCS Group, Ωuru l-uffiççji tag˙hom fil-Furjana u l-Mellie˙a, inkella çemplu lil ROCS Group fuq 2015 1515, id˙lu fuq is-sit tag˙hom www.rocsgrp.com, ibag˙tu email lil info@rocsgrp.com, jew Ωuru l-pa©na uffiçjali ta’ Facebook: ROCS Group.

PAkkETT GÓALL-GRAdWATI mILL-BOV LI JOffRI VALUR AkBAR GÓAL NEOGRAdWATI

Iç-çelebrazzjonijiet tan-neogradwati saru sinonimi max-xahar ta’ Novembru. Hekk kif iΩ-Ωg˙aΩag˙ iççelebraw ir-riΩultati akkademiçi tag˙hom, huma kienu lesti biex ikomplu bil-˙ajja tag˙hom, kemm jekk ser ikomplu jistudjaw jew inkella jibdew karriera. Il-Bank of Valletta qed joffri lill-gradwati pakkett finanzjarju li huwa mag˙mul apposta biex jag˙tihom assistenza fil-˙in tal-bΩonn. Il-benefiççji offruti ta˙t dan il-pakkett huwa mag˙mula biex jg˙inu fl-aspett finanzjarju tal-karriera, kemm fl-immani©©jar tal-kontijiet bankarji, g˙al talbiet ta’ opportunitajiet ta’ investiment u finanzjament. Il-pakkett jinkludi ro˙s fuq iddiversi g˙aΩliet ta’ finanzjament li jistg˙u jie˙du diversi forom li jiddependu fuq il-bΩonnijiet tal-klijenti b˙al overdrafts jew self, façilitajiet finanzjarji biex wie˙ed ikompli l-istudji tieg˙u jew xi self personali.

Aktar flessibbiltà hija pprovduta billi tne˙˙ew l-ispejjeΩ fl-ewwel sena tal-BOV Visa Gold Card jew 50% ro˙s fuq l-ispejjeΩ annwali tal-Visa Classic jew MasterCard u anke standing orders b’xejn, xiri/bejg˙ ta’ drafts u BOV Mobile g˙al sentejn fost il-benefiççji l-o˙ra. Impenjati bis-s˙i˙ biex jibnu relazzjoni b’sa˙˙itha li twassal g˙al soluzzjoni li jiggwadanja minnha kul˙add, il-Bank of Valletta qed joffri l-professjonisti Ωg˙ar l-opportunità li jmorru fl-eqreb ferg˙a biex jiddiskutu l-g˙aΩliet finanzjarji li g˙andhom u l-a˙jar mod kif jimxu ’l quddiem fil-karriera tag˙hom pass wara pass. Mhumiex biss in-neogradwati li huma eli©ibbli g˙al dan il-pakkett, iΩda kull student li ggradwa fl-a˙˙ar ˙ames snin. Biex wie˙ed japplika g˙andu jΩur is-sit elettroniku jew içempel fil-ferg˙a tal-bank tal-g˙aΩla tieg˙u.


20

Kun Af

19.01.2014

KURÛITAJIET MINN HAWN U MINN HEMM kitba ta’ SAVIOUR MAMO

L-EWWEL BASTIMENT ÇINIÛ LI JTAJJAR L-AJRUPLANI

Il-Varyong (Liaoning) fi triqitha lejn il-Kanal ta’ Bosforu

Mill-1970, in-Navy ÇiniΩa bdiet turi interess biex ikollha bastiment li jtajjar ajruplani tal-©lied biex tkun tista’ t˙ares aktar l-ib˙ra ta’ madwarha. G˙alhekk raw kif g˙amlu biex ikollhom bastiment bl-inqas spejjeΩ. Fl-2011, il-Ìeneral Chen Bingde kien qal li beda xog˙ol fuq l-ewwel bastiment li jtajjar l-ajruplani. Fil-25 ta’ Settembru 2012 dan il-bastiment, li j©ib l-isem Laioning, ©ie varat. Mis-sena 1986 iç-Çina kienet akkwistat erba’ bastimenti simili biex ti©bor iktar tag˙rif u esperjenza ta’ kif tniΩΩel u ttajjar ajruplani minn fuq il-bastimenti. Dawn kienu l-HMAS Melboure (vapur Awstraljan), u tlieta o˙ra Russi: il-Minsk, il-Kiev u l-Varyag. Hemm rapporti li Ωew© bastimenti o˙ra b˙al dawn se jitlestew fis-sena 2015. Dawn il-bastimenti se jkunu kapaçi li jtajru s-Sukhoi Su33s ( fighters Russi). Iç-Çina qieg˙da ta˙dem biex ’il quddiem lajruplan tal-©lied Shenyang J15 jintuΩa wkoll fuq dawn il-bastimenti.

g˙al Varyag. Sentejn wara x-xog˙ol fuq dan il-bastiment waqaf ˙esrem min˙abba l-inkwiet li nqala’ bejn ir-Russi u l-Ukraini. Kien t˙alla mitluq u abbandunat. Fl-1998, dan il-bastiment ©ie rkantat meta kien g˙ad jonqsu l-magni, it-tmun u l-partijiet elettroniçi kollha. Bl-iskuΩa li kien se jinbidel f’kaΩinò, l-a©enzija ÇiniΩa Chong Lot Travil, ibbaΩata f’Hong Kong, kellha l-ikbar offerta bis-somma ta’ 20 miljun dollaru Amerikan. Issa, l-ikbar problema kienet kif se jittie˙ed lejn iç-Çina. Il-˙sieb kien li l-Varyag (Laioning) ji©i rmunkant, jo˙ro© mill-Ba˙ar l-Iswed, jg˙addi mill-Kanal ta’ Bosforu, kif ukoll mill-Kanal ta’ Suez, u jba˙˙ar lejn l-Asja g˙al Macau fejn hemm jorbot mall-moll u jibda xxog˙ol biex ji©i konvertit f’lukanda u kasinò.

Beda l-inkwiet Meta ˙are© mit-tarzna u ba˙˙ar fil-Ba˙ar l-Iswed biex jg˙addi mill-Kanal talBosforu, it-Turkija, u jo˙rog fil-Ba˙ar Mediterran, il-Varyag ©ie mwaqqaf mill-Gvern Tork. Ir-ra©uni kienet illi bastiment ta’ dak id-daqs kien ta’ periklu f’kaΩ ta’ inçident min˙abba li kien death ship (ming˙ajr l-uΩu tal-magni). Wara sittax il-xahar ta’ negozjati, il-Varyag g˙adda ming˙ajr ebda periklu. B˙ala prekawzjoni l-Varyog kellu 27 biçça tal-ba˙ar madwaru, fosthom ˙dax tal-irmonk u tlieta tal-pilot. B’kollox ˙adu sehem sittax-il pilota tal-ba˙ar u 250 ba˙ri. Biex il-Varyag g˙adda mill-Kanal dam sitt sig˙at, fejn vapur ordinarju jie˙u biss sieg˙a u nofs. Fit-3 ta’ Novembru, ©urnata wara li g˙adda minn Gallipoli lejn il-gΩira Griega Skyros, inqalg˙et tempesta bi rwiefen

Forza 9. Bil-maltemp ilVaryog inqata’ mill-irmi©© u t˙alla sejjer mal-mew©. Sebg˙a mill-ekwipa©© baqg˙u fuq il-Varyag jassistu s-sitt vapuri tal-irmonk. Wara tliet ijiem ta’ qtig˙ il-qalb ilVaryag re©a’ ntrabat u kompla triqtu lejn il-Kanal tasSuez. Intopp ie˙or Min˙abba li l-Kanal tas-Suez ma jippermettix li jg˙addu vapuri kbar irmunkati, ilVaryog kellu jbiddel ir-rotta u jg˙addi mid-da˙la ta’ Ìibiltà, idur mal-Kontinent Afrikan, jg˙addi minn Cape of Good Hope, mill-Passa©© ta’ Malacca, u jfe©© lejn l-ib˙ra ÇiniΩi. Kien vja©© ta’ 15,200 mil nawtiku (28,200km) li spiçça fit-3 ta’ Marzu 2002 fittarzna ta’ Dalian iç-Çina. B’kollox, l-ammont biex içÇina akkwistat dan il- hulk (bastiment vojt u mitluq) kien

L-ewwel akkwist Il-Laioning g˙adda minn ˙afna diffikultajiet qabel ma tlesta g˙al kollox. Id-disinn ta’ dan il-bastiment kien sar minn Nevskoye Planning and Designe Bureau ta˙t lisem Riga, u x-xog˙ol ta’ struttura nbeda fis-6 ta’ Diçembru 1985, fit-tarzna ta’ Nikolayev f’Mykolaiv, lUkraina. Fl-4 ta’ Diçembru 1988 ©iet varata l-qoxra ( hull ) biex jitkompla fuq ilba˙ar. Fl-1990 inbidel l-isem

L-ewwel prova ta’ titjijra minn fuq il-Liaoning

ila˙˙aq mat-30 miljun dollaru Amerikan: 25 miljun dollaru g˙all-Gvern Ukrain, 500,000 dollaru taxxi, u 5 miljun dollaru marru g˙al kumpanija talirmonk. Jibda x-xog˙ol Il-Varyog da˙let fil-baçir g˙allbidu ta’ Ìunju 2005 biex jibda xog˙ol estensiv b˙al tqeg˙id tal-magni u kull xorta ta’ apparat elettroniku. Fl-24 ta’ Ottubru 2006 ir-Russja kienet ippruvat tbig˙ liç-Çina 50 ajruplan Su 33 g˙all-prezz ta’ 2.5 biljun dollaru Amerikan. Dan il-ftehim kien falla. Fl-10 ta’ Awwissu 2011 bdew il-provi fuq il-ba˙ar. Kien g˙ad fadal triq twila biex il-Liaoning tkun lesta minn kollox. Skont ilgazzetti ÇiniΩi, il-provi fuq ilba˙ar kienu tlestew b’suççess u tg˙abbew l-ajruplani u larmamenti. Fit-23 ta’ Settembru 2012 il-Liaoning ©iet mg˙oddija lill-PLAN (People’s Liberation Army Navy) u kkommissjonata jumejn wara. Uffiçjalment lisem proprju huwa Liaoning, li hu l-isem ta’ provinçja fejn sar il-parti l-kbira tax-xog˙ol. Biex il-Liaoning tkun fully operational iridu jg˙addu bejn erbg˙a u ˙ames snin. Peress li g˙adhom isiru l-provi, ilLiaoning g˙adha mhix assennjata ma’ ebda flotta ÇiniΩa. NOTA EDITORJALI: Il-©img˙a li g˙addiet ippubblikajna ittra intitolata ‘Emigrazzjoni Sfurzata’, liema ittra g˙amlet referenza g˙al artiklu f’din irrokna. Irid ji©i ççarat li l-artiklu ta’ Saviour Mamo u l-ittra tal-qarrej tag˙na kienu jitrattaw Ωminijiet differenti fl-istorja ta’ pajjiΩna.


KurΩitajiet

19.01.2014

21

KALEJDOSKOPJU Mi©bura minn CHARLES B. SPITERI

IÛ-ÛEJJED IMBIDDED! BIL-PLASTIK Na˙seb li kull min b˙ali jaqra din l-istorja, jispiçça jg˙id li ΩΩejjed imbidded. G˙ax fejn se naslu aktar b’risq l-annimali? Forsi se noqorbu lejn Ωmien fejn lill-annimal nistmawh aktar mill-uman? L-a˙bar qed ineduha b’mod li naraw kollox f’perspettiva sabi˙a. Qed jg˙idulna li lbnedmin mhux kuntenti biddettalji kollha li jsawruhom, b˙all-eΩerçizzji li jridu jag˙mlu kuljum, id-dieti u tfassil g˙allirqad, spiççaw ˙olqu gadget g˙all-klieb tag˙hom, li tawha lisem ta’ FitBit-esque. Dan hu kullar g˙all-klieb,

Voyce, li jikkalkula t-ta˙bit talqalb u tan-nifs, kif ukoll jg˙odd il-kaloriji biex jg˙in lissidien u lill-veterinarji jindunaw bil-problemi ta’ sa˙˙a li jkollhom il-klieb. Permezz tal-kullar, is-sidien isiru jafu mill-klieb stess meta dawn ikunu morda, kif ukoll jekk ikunux qed jag˙mlu biΩΩejjed eΩerçizzju u kemm-il kalorija qed ja˙arqu. B’monitor mibni fil-kullar, li jaqra r-rata tal-qalb, jinqraw innumru medju ta’ ta˙bit kull minuta u jkun jista’ joffri linformazzjoni kollha f’kaΩ ta’ mard tal-qalb jew u©ig˙ kro-

niku. Il-kumpanija 14C Innovations, li ˙ar©et il-kullar, Ωviluppatu flimkien ma’ in©iniera bijomediçi, esperti tal-klieb u l-Università Cornell ta’ Ithaca, New York. Qed jitqies b˙ala tag˙mir eççellenti g˙al bejn viΩta u o˙ra g˙and il-veterinarju. L-istess kumpanija qalet lil The Washington Post , li qed tippjana tbig˙ il-kullar g˙al madwar €219 u jkun hemm miΩata ta’ €11 fix-xahar. Madankollu, g˙ad ma t˙abbarx jekk hux se jkun hemm bejg˙ tieg˙u barra l-pajjiΩ.

JAÓBI KOLLOX

ÌappuniΩ li jag˙mel kopji ta’ partijiet tal-©isem talbniedem sab tistennieh missjoni li ma kienx jistenna – dik li ja˙dem swaba’ foloz g˙all-Mafja. Fin-na˙a tal-Lvant tal-Asja, persuna bla suba’ jew swaba’ taf tfisser s˙ubija filYakuza, l-g˙aqda li tant tnissel biΩa’, g˙ax hi l-Mafja ÌappuniΩa. Dawn ji©u jaqtg˙u m©ieg˙la subg˙ajhom barra b˙ala ˙las lill-organizzazzjoni g˙al xi nuqqasijiet li jwettqu. G˙al dawn l-a˙˙ar g˙axar snin, Shintaro Hayashi g˙amel dawn is-swaba’ foloz g˙all-membri talYakuza, li jridu ja˙bu l-vera identità tag˙hom fost innies tal-pajjiΩ u ta’ ˙biebhom. Wara li g˙amel karriera g˙alih innifsu billi jag˙mel is-silikon g˙all-pazjenti talkançer tas-sider u g˙al nies bla id jew bla sieq, issa Shintaro g˙andu klijentela ©dida. Beda f’din il-linja wara li n-nies li bdew imorru g˙andu bi swaba’ nieqsa Ωdiedu, jg˙id Shintaro ta’ 39 sena. U ˙add ma seta’ jie˙u suba’ Ωg˙ir, medju jew kbir, iΩda kul˙add riedu ma˙dum skont id-daqs ta’ idu. Ma

damx ma sar jaf li fost dawk il-˙afna nies seta’ kien hemm membri tal-Yakuza. Ir-ritwal tag˙hom, mag˙ruf b˙ala yubitsume , hu mod kif il-membri j˙allsu g˙an-nuqqasijiet tag˙hom lill-Yakuza, fosthom meta jie˙du d-droga, jid˙lu fi ©lied jew jisirqu. L-ewwel ma jaqtg˙u jkun is-suba’ Ω-Ωg˙ir t’idhom ixxellugija, iΩda ˙afna millmembri tal-Yakuza qed jispiççaw b’numru ta’ swaba’ neqsin. Permezz tal-˙idma tieg˙u, Shintaro Hayashi qed jg˙in lill-eks-Yakuza jg˙attu l-passat tag˙hom, biex ikunu jistg˙u jsibu xog˙ol; u anke lil membri o˙ra biex ja˙bu s-s˙ubija tag˙hom waqt okkaΩjonijiet familjari jew xog˙ol uffiçjali. G˙al kull suba’ falz li jag˙mel bl-ordni, Shintaro jda˙˙al € 2,307. Óafna klijenti jΩuru kemm-il darba l˙anut ta’ Shintaro kull sena, peress li jew is-silikon jibda jitqatta’ jew ikun je˙tie© passata Ωebg˙a ©dida. Shintaro jistma li madwar ˙amsa fil-mija tal-klijenti tieg˙u xi darba jew o˙ra kienu membri tal-Yakuza u ˙adem aktar minn 300 suba’ falz.

TERZ TAL-AMERIKANI KOLLEZZJONI TA’ MA JEMMNUX FL-EVOLUZZJONI

SCRATCHCARDS Ra©el, li tista’ tg˙id ikkollezzjona kull scratchcard tal-Lotterija Nazzjonali mindu ˙ar©u g˙all-bejg˙ fl1994, jaf tilef miljuni ta’ liri fi premjijiet, peress li dejjem irrifjuta li jqaxxar ilfilm tal-fidda biex jistudja xortih. Dave Mannix, ta’ 42 sena, jifta˙ar li g˙andu l-akbar kollezzjoni ta’ scratchcards fid-dinja, iΩda eluf mill10 0,0 00 kard mi©bura, g˙adhom mhux mibruxa. U dan qed idejjaq lis-sie˙ba tieg˙u Sue. Dave, li f’dawn l-a˙˙ar 20 sena nefaq £80,000, fix-xiri ta’ kards mibruxin u o˙rajn ©odda, ˙alla 10,000 intatti – u issa kwaΩi kollha skadew. IΩda Dave qed jiddedika kamra s˙i˙a fid-dar tieg˙u f’ Che shire biex ja˙Ωinhom. Hu, li jbati minn artrite akuta li ma t˙allihx imur g˙ax-xog˙ol, g˙a ndu kollezzjonijiet estensivi, fosthom sets kompleti ta’

kupuni ta’ edizzjonijiet speçjali minn Indiana Jones sa James Bond, Lord of the Rings u Star Wars. IΩda issa l-kollettur qatag˙ha li jieqaf u se jbig˙ il-kards li faddal g˙al £500,000. Dave, li minn dejjem kien i˙obb jikkollezzjona, beda l-mog˙dija taΩ - Ωmien tieg˙u fis-snin tmenin, meta kien ji©bor il-kards tat-telefown. IΩda din ilkollezzjoni kellha tasal fi tmiemha hekk kif beda ççellulari. Minn he mm lossessjoni tieg˙u daret fuq l- iscratchcards , meta fl1994 ˙abib g˙addielu 400 kard. Minn dakinhar beda jdur u ji©bor il-kards uΩati li ammontaw g˙al 90,000. Mag˙hom xtara 10,000 hu nnifsu, li ˙alla kif xtara. D av e iddispj açut biss g˙ax il-kollezzjoni mhix kompluta min˙abba li qatt ma sab l-ewwel scratchcard tal-Milied tal-1994.

Studju riçenti juri li terz millAmerikani ma jemmnux flevoluzzjoni, iΩda jsostnu li lumani eΩistew fil-forma tag˙hom ta’ b˙alissa, sa millbidu taΩ-Ωmien. Dan l-ist˙arri© sar minn The Pew Research Center (PEW) u rriΩultalhom li 60% talAmerikani jemmnu li l-umani evolvew maΩ-Ωmien, iΩda 33% huma tal-fehma li l-uman kien fl-istess forma tieg˙u mindu rifes fid-dinja. L-ist˙arri© sar bejn il-21 ta’ Marzu u t-8 ta’ April tas-sena lo˙ra, u kopra 1,983 adult ta’ minn 18-il sena ’l fuq. Il-mezzi li ntuΩaw kienu t-telefowns tad-dar u ç-çellulari fil-50 stat Amerikan u f’Washington.

Tal-iskantament hu li grupp min-nies li jemmnu fl-evoluzzjoni – 32% – jemmnu li levoluzzjoni se˙˙et permezz tan-natura, waqt li 24% jemmnu li teΩisti xi ˙a©a suprema li ggwidat l-evoluzzjoni f’esseri, bl-iskop uniku li l-umani u lannimali jie˙du l-forma li g˙andhom b˙alissa. Skont il-Huffington Post, 78% tal-ma©©oranza tal-Protestanti jemmnu li l-umani u annimali o˙ra evolvew maΩ-Ωmien. Skont PEW, it-twemmin talkreazzjoni versu l-evoluzzjoni huma qrib xulxin u jvarjaw biss mill-isfond reli©juΩ u rrazza. Ûew© terzi talProtestanti Evan©eliçi ta’ lewn abjad ma jemmnux fl-evoluz-

zjoni, waqt li nofs l-istess Protestanti ta’ lewn iswed, jemmnu. Din il-qasma tirrifletti wkoll fil-partiti politiçi. B˙alissa, huma 43% tarRepubblikani u 67% tadDemomkratiçi li jemmnu flevoluzzjoni umana. Fl-2009, iç-çifri kienu 54% Repubblikani u 64% Demokratiçi. L-istudju kompla juri li, finnumru tag˙hom, l-ir©iel jemmnu fl-evoluzzjoni tal-umani, annimali u ˙wejje© o˙ra bil˙ajja aktar min-nisa. IrriΩulta wkoll li n-nies li komplew f’edukazzjoni og˙la jemmnu fl-evoluzzjoni aktar minn dawk li ma komplewx jistudjaw.


22

Personalità

19.01.2014

Tibqa’ TisTinka gÓal dak li TixTieq TakkwisTa RaMOna PORTelli tintervista lil JOANNE GALEA

www.ramonaportelli.com ramonaportelli@hotmail.com

Il-moda hija settur li aktar ma jg˙addi Ω-Ωmien aktar qed jespandi. L-istess hawn Malta: aktar ma jg˙addi Ω-Ωmien aktar qed nesponu t-talenti tag˙na, fejn qed jibbrillaw diversi mudelli ©odda. Ftit ilu promotur tal-moda lokali introduçini ma’ wa˙da mill-mudelli tieg˙u li dan l-a˙˙ar kisbet titlu presti©©juΩ fil-linja tal-moda lokali – Miss Face of Malta 2013. Din il-mudella hija Joanne Galea. Tkellimt ma’ Joanne sabiex inkun naf aktar dwarha. Toqg˙od iΩ-Ûejtun u ta˙dem f’fabbrika. B˙ala passatempi t˙obb il-˙ru©, imma l-immudellar tqisu b˙ala l-passatemp prinçipali tag˙ha. Ilha f’relazzjoni ma’ ©uvni Sqalli g˙al dawn l-a˙˙ar erba’ snin u, kif qaltli hi stess, tinsab kuntenta ˙afna. Joanne jog˙©obha kollox fil-moda, imma l-aktar il-˙wejje© Taljani. Kif qaltli hi stess, il-˙wejje© jag˙mlu persuna, u juru x’tip ta’ persuna tkun. T˙obb timxi mal-moda, però jekk jog˙©obha xi ˙a©a u ma tkunx moda xorta tilbisha. L-aktar li tippreferi huma ˙wejje© eleganti. Joanne m’g˙andha l-ebda sigrieti jew xi dieta partikolari, anzi tiekol kollox u minn kollox!

Mitluba tiddeskrivi lilha nnifisha, infurmatni li hija persuna li tipprova tla˙˙aq ma’ kollox, u li t˙obb iΩΩomm ru˙ha impenjata, u tipprova ma taqta’ qalbha qatt. “Dak li dejjem xtaqt f’˙ajti dejjem na˙dem g˙alih, biex fl-a˙˙ar mill-a˙˙ar nipprova nwettaq dak li nkun nixtieq. Niddeskrivi lili nnifsi b˙ala persuna xi ftit nervuΩa, xi kultant, u anke taqbiΩli. Imma jg˙addili malajr ˙afna u ninsa ftit sig˙at wara ma’ min inkun i©©elidt u forsi xi kliem inkun uΩajt.”

Ritratt: Alan J. Darmanin

Bdiet timmudella meta kellha sbatax-il sena Joanne bdiet timmudella meta kellha sbatax-il sena. Staqsejtha g˙aliex bdiet daqshekk tard fl-età. “Bdejt nimmudella ta’ sbatax-il sena g˙ax na˙seb li b˙ala Ωmien kien tajjeb g˙aliex l-immudellar mhux xi ˙a©a li jid˙lu fiha l-©enituri, iΩda hija xi ˙a©a li tag˙Ωel inti stess, u g˙ax tkun t˙obb dawn l-affarijiet ukoll. Na˙seb li l-età ta’ sbatax-il sena hija età tajba biex tfajla tibda timmudella. Kont ©ejt im˙ajra mill-eksg˙arus tieg˙i, li kien di©à jimmudella, filwaqt li jiena dak iΩ-Ωmien kont inkanta! Imma ddeçidejt li nibda nattendi l-korsijiet mieg˙u u nkompli flimmudellar, g˙ax fil-kant bdejt nara li ma tantx ser nag˙mel suççess! sa˙qet Joanne. L-aktar unur riçenti g˙al Joanne fl-immudellar kien fissena li g˙adha kif spiççat – l2013 – fejn reb˙et Face of Malta 2013. Mid-dehra kienet ilha tipponta li takkwista dan it-titlu u s-sena 2013 kienet proprju t-tielet darba li ˙adet sehem, u fil-fatt reb˙et. Mitluba tag˙tini aktar informazzjoni dwar din l-esperjenza, Joanne sostniet li kemm ilha timmudella tg˙allmet li mhux kemm ikollha titli jg˙odd, iΩda x’titli jkollha. “Face of Malta huwa titlu li jog˙©obni ˙afna apparti li lkumpanija Glow Promotions, fl-opinjoni tieg˙i, hija wa˙da mill-a˙jar li g˙andna f’Malta, g˙aliex lit-tfajla rebbie˙a jag˙tuha ˙afna opportunitajiet. Din is-sena kienet it-tielet darba li ˙adt sehem f’Face of

Malta. Kif g˙edt qabel m’iniex it-tip ta’ persuna li naqta’ qalbi malajr, iΩda qatt ma mort ˙aΩin g˙ax dejjem ikklassifikajt ’il quddiem u b’hekk qatt ma qtajt qalbi. Fis-sena 2013 ˙dimt aktar mis-soltu u rba˙tha. G˙alija jfisser ˙afna g˙ax, apparti li ilni na˙dem g˙alih, huwa titlu sabi˙ li jkollha tfajla li tkun fil-qasam tal-immudellar u anke ng˙ata ˙afna opportunitajiet biex taqsam l-esperjenza tag˙ha ma’ ˙afna ©urnalisti, fotografi u anke tie˙u sehem f’fashon shows importanti. Dan lavveniment sar fl-14 ta’ Ìunju 2013.” Ridt inkun naf jekk Joanne qattx irrappreΩentat lil Malta f’xi pajjiΩi barranin. Sostniet li rrappreΩentat lil Malta darbtejn: fis-sena 2008 fil-Miss Princess of the World fejn ˙adet it-titlu ta’ Best Photo Girl minn fost it-tfajliet ta’ pajjiΩi o˙ra – xi ˙a©a li ma kinitx qed tistenna; u kif ukoll sentejn ilu meta telg˙et g˙all-

Miss Italia Nel Mondo f’Calabria tas-sena 2011. “IΩ-Ωew© esperjenzi kienu sbie˙ g˙ax, g˙alija, li ©©orr isem pajjiΩek barra minn Malta fost pajjiΩi kbar b˙al Spanja, il-Kanada u o˙rajn, hija esperjenΩa li ma nistax niddeskriviha – tara kif ja˙dmu pajjiΩi o˙ra u t-tfajliet ta’ pajjiΩi o˙ra kif i©ibu ru˙hom u tag˙mel ˙bieb mag˙hom; u li w˙ud minnhom g˙adni nkellimhom sal-lum il-©urnata hija biΩΩejjed f’esperjenza b˙al din.” Li jsir fil-˙ajja normalment ikollu xi benefiççju, u b’hekk staqsejt lil Joanne x’akkwistat s’issa permezz tal-immudellar. Hija sostniet li jog˙©obha l-fatt li bis-sa˙˙a tieg˙u tiltaqa’ ma’ nies o˙ra, tag˙mel ˙bieb ©odda u, anke lilha personali, g˙enha g˙aliex iΩΩomm aktar ru˙ha a©©ornata fil-qasam talmoda. IΩda f’Malta g˙andha futur flimmudellar? “Na˙seb li Malta hija limitata, però ˙afna kumpaniji f’Malta stess jag˙tu

lit-tfajliet opportunitajiet, anke barra minn Malta fejn jistg˙u jsibu futur b’dan il-qasam. “Però t-tfajla ukoll trid tirsisti, tag˙mel sagrifiççji u tkun konvinta li trid tasal, g˙aliex sfortunatament Malta, b˙ala pajjiΩ, hija kemxejn limitata f’dawn laffarijiet u g˙alhekk irridu na˙dmu aktar biex mudella f’pajjiΩna tirnexxi, forsi mhux f’Malta imma barra minn xtutna.” Episodju f’˙ajjtiha li ©abilha l-fer˙ u n-niket Qabel ma g˙amilt din l-intervista ma’ Joanne, kienet qaltli li f’˙ajjitha ©ratilha xi ˙a©a sabi˙a, imma kerha fl-istess ˙in. G˙al mument t˙awwadt ftit, imma malajr skoprejt x’riedet tg˙id. Ftit Ωmien ilu Joanne g˙addiet minn esperjenza ta’ fer˙ kbir meta twieldet in-neputija, iΩda fl-istess Ωmien ukoll kienu qed jisseparaw il-©enituri tag˙ha. Tkellimt mag˙ha dwar dan l-

episodju f’˙ajjitha, li ftit jew wisq affettwaha personalment. “Kienet barka mis-sema nneputija, iktar u iktar meta ©iet f’dak iΩ-Ωmien. Jien persuna li qatt ma imma©inajt li tista’ tolqot lill-familja tieg˙i, iΩda g˙addiet ukoll. Ma nistax ng˙id li ma kontx imdejqa, imma kul˙add g˙andu l-˙ajja tieg˙u. Sibt ˙afna sapport mill-˙bieb tieg˙i li kienu dejjem hemm kull meta kelli bΩonnhom, g˙ax kieku ma na˙sibx li kont nibqa’ g˙addejja b’˙ajti kif g˙adni g˙addejja issa.” Mitluba tg˙idli jekk qattx ©ara xi ˙a©a li marret ˙aΩin minn wara l-kwinti jew waqt li kienet qed timmudella, Joanne ma ftakret fl-ebda episodju, però ammettit li tkun xi ftit eçitata u tibda tirtog˙od waqt li tkun qed timmudella! Staqsejtha wkoll fejn tixtieq li tasal bl-immudellar, u sostniet li, naturalment, jekk ikollha aktar opportunitajiet te˙odhom u ta˙dem g˙alihom. Fil-fatt b˙alissa Joanne qed ta˙dem fuq preparazzjoni g˙al Miss World 2014. Lil Joanne ©ibtilha eΩempju ta’ sitwazzjoni li f’pajjiΩi o˙ra nafu li tista’ tkun reali. Staqsejtha x’tag˙mel li kieku jmur xi ˙add fuqha u jg˙idilha li jag˙tiha eluf kbar ta’ ewro – madwar mitt elf – sabiex tippoΩa topless fuq magaΩin barrani. “Jekk jg˙iduli li jag˙tuni eluf kbar, u topless biss, na˙sibha. Û©ur li l-magaΩin ma jridx ikun Malti imma! Insomma, niddiskutiha malg˙arus tieg˙i la ninsab f’relazzjoni, imbag˙ad naraw. Irrispett ta’ bejn koppja g˙alija huwa xi ˙a©a importanti, Ωgur li mhux ser tkun ‘iva’ millewwel ir-risposta,” tbissmet tg˙idli. Ridt inkun naf jekk Joanne tippreferix li tixtri ˙wejje© mill-˙wienet jew jekk hux mill-internet. “Iva u le. Ma nara xejn ˙aΩin, però jien nippreferi mmur fil-˙wienet g˙ax inkun irrid nipprova u nara li huma adattati g˙alija.” Fl-a˙˙ar nett Joanne g˙addiet messa©© lill-qarrejja talgazzetta KullÓadd. Xtaqet li nnies japprezzaw aktar limmudellar u kif ukoll biex ma jaqtg˙u qalbhom qatt u ja˙dmu g˙al dak li jixtiequ iwettqu.


24

Kultura

19.01.2014

famelab malta: tibda t-tfittxija gÓal vuÇijiet Ìodda fil-qaSam tax-xjenza School lab: introdotta kompetizzjoni tax-xjenza bil-vidjowS fl-iSkejjel Sekondarji Kif ikunu jafu l-pjanti li ntmessew? Kif il-kaboççi jΩommu s-s˙ana fix-xitwa? Kif jinbidel il-virus? G˙alfejn l-ir©iel g˙andhom in-nipples? Dawn u mistoqsijiet o˙ra kemxejn strambi imma importanti li jkopru mill-aktar aspetti xjentifiçi affaxxinanti u mhux tassoltu jistg˙u jservu b˙ala su©©etti g˙al kompetizzjonijiet ta’ FameLab Malta u School Lab. Il-British Council, in-National Student Travel Foundation (NSTF) u r-Research, Innovation and Development Trust (RIDT) tal-Università ta’ Malta ng˙aqdu ma’ FameLab, li torganizza l-ikbar tfittxija internazzjonali g˙al vuçijiet ©odda fil-qasam tax-xjenza u lin©inerija, biex jag˙tu x-xjentisti u r-riçerkaturi Ωg˙aΩag˙ f’Malta l-opportunità li juru l˙iliet tag˙hom waqt din l-attività. Din hi t-tieni darba li Malta qed tie˙u sehem f’FameLab, kompetizzjoni internazzjonali li ssir f’aktar minn 20 pajjiΩ flEwropa, l-Asja, l-Afrika u lIstati Uniti fit-tfittxija g˙allaqwa komunikatur tax-xjenza g˙al din is-sena. Minbarra l-kompetizzjoni FameLab Malta, il-British Council u l-NSTF niedew School Lab 2014. Din il-kompetizzjoni tistieden l-istudenti ta’ bejn Form 1 u Form 4 biex jo˙olqu kunçett tax-xjenza u jippreΩentawh fuq vidjow. Din l-ewwel edizzjoni ta’ School Lab g˙andha l-g˙an li tispira lill-istudenti biex jitg˙allmu u jitkellmu aktar dwar ix-xjenza, filwaqt li tag˙mel l-esperjenza tag˙hom f’su©©etti xjentifiçi fliskola wa˙da aktar kreattiva u divertenti. FameLab Malta u School Lab qed ikunu organizzati blappo©© tas-Segretarjat

L-In©inier Bijomediku u lettur fl-Università ta’ Malta Dr Owen Falzon ippreΩenta l-kunçett rebbie˙ tieg˙u dwar il-brian-computer interfaces waqt it-tnedija tal-kompetizzjonijiet ta’ FameLab Malta u School Lab. Fir-ritratt jidhru wkoll is-Segretarju Parlamentari Dr Stefan Buontempo, il-Kummissarju G˙oli IngliΩ Rob Luke u s-Segretarju Ìenerali tal-NSTF Francis Stivala

Parlamentari g˙ar-Riçerka, lInnovazzjoni, Ûg˙aΩag˙ u Sport; Microsoft; APS Bank; Vodafone; u Stage Malta. Il-Kummissarju G˙oli IngliΩ Rob Luke nieda l-kompetizzjonijiet FameLab Malta u School Lab waqt konferenza stampa li saret illum fl-Iskola Sekondarja tas-Subien ta’ Santa Margerita f’Bormla. Luke qal: “Il-kompetizzjoni tas-sena lo˙ra ta’ FameLab Malta kienet suççess kbir. Din is-sena rridu mmorru ferm a˙jar, anke b’aktar kontestanti. G˙alhekk, jekk qed ta˙dmu fil-qasam tax-xjenza, fit-teknolo©ija, lin©inerija jew il-matematika, nixtiqukom tinvolvu ru˙kom. Li tag˙mlu x-xjenza ˙ajja g˙al

dawk li mhumiex xjentisti fi tliet minuti biss hija talba kbira. IΩda l-im˙abba u lentuΩjaΩmu jg˙inu. Nixtieq ilkontestanti l-isba˙ xewqat.” Is-Segretarju Parlamentari g˙ar-Ricerka, l-Innovazzjoni, iΩ-Ûg˙aΩag˙ u l-Isport, Dr Stefan Buontempo, qal li f’Malta huma biss 15% l-istudenti li jistudjaw ix-xjenza fillivell terzjarju skont statistika tal-Unjoni Ewropea l-Eurostat tal-2011, filwaqt li l-medja Ewropea hija ta’ 23%. Il-Gvern qed ja˙dem biex dan innumru jiΩdied u jkun viçin talmedja Ewropea permezz ta’ inizjattivi varji. L-In©inier Bijomediku u lettur fl-Università ta’ Malta Dr

Owen Falzon kien reba˙ l-edizzjoni tas-sena l-o˙ra ta’ FameLab Malta u wasal mala˙˙ar g˙axar pajjiΩi fil-finali tal-kompetizzjoni ta’ FameLab International f’The Times Cheltenham Science Festival fl-Ingilterra, f’Ìunju 2013. Waqt il-konferenza stampa Dr Falzon sa˙˙ar lil dawk preΩenti meta ppreΩenta l-kunçett rebbie˙ tieg˙u fi tliet minuti. Il-Kap EΩekuttiv tal-RIDT Wilfred Kenely qal li FameLab tipprovdi opportunità eççellenti biex tippromovi xjentisti Ωg˙aΩag˙ u r-riçerka tag˙hom. “Nemmnu bis-s˙i˙ fl-g˙an ta’ FameLab, li jag˙ti pjattaforma lil xjentisti Ωg˙aΩag˙ minn fejn jistg˙u jikkomunikaw ix-xjen-

za u pro©etti tar-riçerka tag˙hom. Il-kontestanti mhux biss jippreΩentaw il-progress xjentifiku tag˙hom lil udjenza ming˙ajr sfond xjentifiku, imma jistg˙u jikkomunikaw dak li qeg˙din jag˙mlu. Li tag˙mel ix-xjenza aççessibbli u attraenti permezz ta’ komunikazzjoni tajba tg˙in lejn il˙olqien ta’ fondi pubbliçi g˙ar-riçerka li hu konformi mal-g˙anijiet tal-RIDT.” Il-kontestanti ser ikollhom tliet minuti biex jippreΩentaw kunçett ta’ xjenza jew in©inerija u jag˙tu ta˙dita ta’ tliet minuti quddiem ©urija. Kull membru tal-©urija ser jevalwa l-preΩentazzjonijiet finali fuq tliet kwalitajiet ewlenin: kontenut u preçiΩjoni xjentifika, çarezza tal-komunikazzjoni, u kariΩma. Il-provi g˙al FameLab ser isiru fl-Institute of Applied Sciences fl-MCAST fil5 ta’ April 2014. Il-parteçipanti li g˙andhom minn 18-il sena ’l fuq jistg˙u jirre©istraw bl-internet permezz tas-sit www.famelabmalta.org.mt Il-finalisti minn Malta se jkollhom iç-çans li jie˙du sehem f’ masterclass matul tmiem il-©img˙a ma’ espert IngliΩ fil-medja u komunikazzjoni. Il-premju rebbie˙ ser jikkonsisti fi vja©© kollox m˙allas lejn l-Ingilterra biex irrebbie˙ jikkompeti u jirrappreΩenta lil Malta fiçCheltenham Science Festival bejn it-3 u t-8 ta’ Ìunju 2014. Ir-rebbie˙a tal-passat ta’ FameLab ivvja©©aw madwar id-dinja, ˙adu sehem f’festivals, fi programmi fuq stazzjonijiet nazzjonali tat-TV u radju u, flimkien ma’ attivitajiet pubbliçi, baqg˙u g˙addejjin bir-riçerka tag˙hom. Ìeneralment il-finalisti kollha jsiru parti min-netwerk globali ta’ komunikaturi tax-xjenza.


Kultura

19.01.2014

melA AqtA’ din…

25

mill-ArKiVji tA’ CHArles CleWs

1.

Minn dawn li ©ejjin min ma kienx President tal-Istati Uniti tal-Amerika: a. Rutherford B. Hayes. b. John Tyler, ç Franklin Pierce jew d. Al Gore. 2. Fid-dramm tra©i-komiku Il-Merkant ta’ Venezja, Shylock huwa G˙arbi, Lhudi jew Venezjan? 3. Ximitarra huwa/hija: a. Imqass Ωg˙ir g˙all-˙arir, b. ktieb bin-noti tal-muΩika jew ç. sejf o˙xon? 4. Fit-18 ta’ Mejju 1565 waslet hawn Malta l-flotta Musulmana. Min kien il-kmandant ta’ din il-flotta? 5. Dawn li ©ejjin, minbarra wa˙da, huma xorta ta’ log˙ob jew sport. G˙id liema hi: tenis, çess, boççi, futbol u arti©janar 6. It-Taljan Luigi Pirandello kien reba˙ il-Premju Nobel (fl-1934) g˙al: a. Paçi, b. Lettereatura jew ç. Mediçina? 7. Il-Greçja g˙al xi Ωmien kienet parti mill-Imperu Ruman – veru jew falz? 8. Kompli dan il-qawl: “Is-sieqja tajba, iΩda…” 9. Ìor© Borg Olivier, Prim Ministru ta’ Malta (1950-1955/1962-1971) kien tabib, nutar, perit jew dentist? 10. Semmi g˙all-inqas tliet Granmastri IngliΩi li kienu servew hawn Malta. Luigi Pirandello Ara t-twe©ibiet fil-pa©na tag˙na ta’ Facebook www.facebook.com/kullhadd

WieÓed mill-AqWA Kontrotenuri fid-dinjA, opri umoristiÇi u l-BAllu BAroKK It-tieni u l-a˙˙ar ©img˙a talValletta International Baroque Festival se tkompli g˙ada u tibqa’ g˙addejja sal-Óadd 26 ta’ Jannar bi programm mimli ta’ attivitajiet kuljum. It-Tnejn 20 ta’ Jannar se jittella’ kunçert ©ewwa t-Teatru Manoel bit-titlu Music from the Habsburg Court bis-sehem ta’ l-orkestra Consilium Musicum Wien flimkien mas-soprana Ursula Fiedler u Paul Angerer fuq il-klaviçembalu ta˙t iddirezzjoni ta’ Christoph Angerer. Il-kunçert li jibda’ fis7.30 ta’ filg˙axija se jinkludi muΩika ta’ Benedikt Anton Aufschnaiter, Leopold I, Georg Christoph Wagenseil, Johann Georg Reutter, Joseph I, Johann Joseph Fux u Antonio Caldara. L-orkestra Concilium Musicum Wien twaqqfet fl1982 minn Paul u Christoph Angerer bil-g˙an li jindaqq repertorju ta’ muΩika tas-seklu tmintax. It-Tlieta 21 ta’ Jannar, wie˙ed mill-aqwa kontrotenuri fiddinja Max Emanuel Cencic, flimkien mas-soprana Camille Poul u l-orkestra Les Cyclopes, se jwasslulna kunçert speçjali bit-titlu Bach meets Pergolesi’s Stabat Mater , adattazzjoni minn Bach ta’ Stabat Mater ta’

Pergolesi. Dan il-kunçert li jibda’ fis-7.30 ta’ filg˙axija se jittella’ ©ewwa l-Katidral talAnglikani. Qabel ma kiseb ilfama internazzjonali li jgawdi llum, Max Emanuel Cencic kien mag˙ruf b˙ala membru tal-Vienna Boys Choir. Illum, il-karriera tieg˙u b˙ala solista, wasslitu biex ikanta fl-aqwa teatri madwar id-dinja. L-Erbg˙a 22 ta’ Jannar se tittella’ produzzjoni ori©inali u divertenti ©ewwa l-Grand Salon fil-MuΩew Nazzjonali ta’ l-Arkeolo©ija bit-tema Coffee with Venus fis-7.30 ta’ filg˙axija. Il-Valletta International Baroque Ensemble, flimkien massoprana Claudia Patacca se jtellg˙u Ωew© xog˙lijiet umoristiçi fosthom il- Coffee Cantata BWV211 ta’ J.S. Bach u La Toilette de Venus ta’ F.C. de Blamont. Il-Coffee Cantata ta’ Bach hija opra komika dwar il-moda u x-xorb tal-kafè b’kummentarju satiriku. La Toilette de Venus ta’ Blamont hija eΩempju ta’ kantata estiΩa bil-FrançiΩ u strutturata madwar sitt arji g˙al soprana. Il-Óamis 23 ta’ Jannar, lorkestra ÌermaniΩa Die Kölner Akademie se ttella’ t-tielet kunçert b’xog˙lijiet tal-kom-

poΩitur FrançiΩ Rameau ©ewwa t-Teatru Manoel fis7.30 ta’ filg˙axija. Airs Enchantées se jkun tribut muΩikali g˙all-©enju muΩikali ta’ Jean Philippe Rameau flokkaΩjoni tal-250 anniversarju minn mewtu. Dan il-programm se jkun jinkludi g˙aΩla interessanti ta’ arias u dwetti g˙al sopran u tenur kif ukoll muΩika g˙aΩ-Ωfin – kollha me˙uda mill-˙afna opri li kiteb. Die Kölner Akademie hija orkestra mag˙rufa u rispettata ˙afna bbaΩata ©ewwa Cologne u tispeçjalizza f’muΩika mis-seklu sbatax sas-seklu wie˙ed u g˙oxrin. Il-Ìimg˙a 24 ta’ Jannar, kunçert li se jittella’ fil-Knisja tal-Erwie˙ fis-7.30 ta’ filg˙axija, se jara lil Simon Schembri g˙all-ewwel darba f’Malta jmexxi Ensemble Baroque de Toulouse fi programm ta’ kompoΩizzjonijiet tas-seklu tmintax b’xog˙lijiet ta’ Handel, Vivaldi, Boccherini u Marcello. Is-Sibt 25 ta’ Jannar hija ©urnata o˙ra mimlija muΩika Barokka. Fil-11.00 ta’ filg˙odu se jittella’ kunçert fil-Katidral tal-Anglikani Lords and Masters, kunçert minn Camerata Galatea bis-sehem speçjali tas-soprana Gillian

Zammit u b’muΩika ta’ Prota, Handel, Festing u Telemann. Filg˙axija mbag˙ad, l-awditorju tat-Teatru Manoel se jer©a’, g˙al darb’o˙ra din issena, jilqa’ fih il-Ballu talFestival Barokk fid-9.00 ta’ filg˙axija. Dawk kollha preΩenti se jkunu lebsin kostumi Barokki u maskri tal-epoka u jiΩfnu g˙all-muΩika minn orkestra ta’ g˙axar muΩiçisti li twaqqfet apposta u li qed titmexxa minn Gjorgji Cincievski. It-Teatru Manoel se jkun qed joffri prezz imra˙˙as fuq il-kiri ta’ kostumi millkollezzjoni ta’ kostumi li g˙andu filwaqt li, g˙all-ewwel darba din is-sena, qed ikunu organizzati wkoll lezzjonijiet ta’ Ωfin Barokk apposta g˙allballu. Dawn il-klassijiet qed isiru kuljum bejn is-Sibt 18 u lÌimg˙a 24 ta’ Jannar, bejn is6.00 u s-7.00 ta’ filg˙axija, ©ewwa t-Teatru Manoel. Il-Óadd 26 ta’ Jannar, l-a˙˙ar jum tal-Festival Barokk se jkun jinkludi tliet attivitajiet o˙ra. Fis-Sala Isouard fin-12.30, ilpjanista Ωag˙Ωug˙a Maltija Joanne Camilleri se tippreΩenta l-programm tag˙ha In Bach’s Footsteps b’xog˙lijiet ta’ Bach li juru l-iΩvilupp talkompoΩitur b˙ala Maestro di

Cappella li l-istil tieg˙u kien ilqofol tal-muΩika fis-seklu tmintax. Fit-3.00 ta’ waranofsinhar, Toi Toi se jippreΩenta l-attività Lords and Masters Workshop, stedina mill-Granmastru Antonio Manoel de Vilhena littfal kollha ta’ bejn is-6 u t-12-il sena g˙al festin muΩikali ©ewwa t-teatru ‘il-©did’ tieg˙u. Hawnhekk se jqattg˙u waranofsinhar ta’ muΩika, log˙ob, rakkonti u divertiment. Tajjeb li wie˙ed jibbukkja minn qabel. Fil-5.30 ta’ waranofsinhar, la˙˙ar kunçert tal-Valletta International Baroque Festival, Villains & Lovers, se jittella’ ©ewwa l-Palazz tal-President. Il-kunçert minn Les Bougies Baroques se jkun jinkludi lillkantanti Nicola Said, Claudia Tabone, Clare Ghigo, Cenk Karaferya u Justin Burwood, b’direzzjoni fuq il-klaviçembalu minn Ian Peter Bugeja u mmexxija minn Katherine Evans. Il-programm se jkun jinkludi g˙aΩla ta’ arias, overtures u muΩika g˙aΩ-Ωfin minn opri ta’ Handel u Rameau. G˙ar-riservazzjonijiet u iΩjed informazzjoni Ωur is-sit www.vallettabaroquefestival.co m.mt


26

Çinema

19.01.2014

MIÇ-ÇINeMA

jikteb CARMELO BONNICI

L-AQWA 10 FILMS TAL-2013 POST

FILM

ÌENERU

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Fast & Furious 6 The Smurfs 3D World War Z 3D Iron Man 3 3D The Hobbit: Desolation os Smaug Despicable Me Life Of Pi Man Of Steel Captain Phillips Les Miserables

Azzjoni u avventura Animazzjoni g˙all-familja Azzjoni, drama u orrur Azzjoni u avventura Avventura u fantasija Animazzjoni g˙all-familja Avventura u drama Azzjoni, avventura u fantasija Drama Drama muΩikali

L-GÓAÛLA TAL-KRITIÇI MALTIN 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

The WoLF oF WALL STReeT

Gravity Captain Phillips Saving Mr. Banks Zero Dark Thirty Great Gatsby Lincoln The Hunger Games: Catching Fire Les Miserables The Hobbit: Desolation of Smaug Cloud Atlas

SPLUSSIV

L-ARTI FINA TA’ KIF TIMBRULJA Atturi Ewlenin: Leonardo DiCaprio; Jonah Hill; Margot Robbie; Matthew McConnaug˙ey; Kyle Chandler; Rob Reiner; Jon Favreau; Jean Dujardin; Joanna Lumley. Direttur: Martin Scorsese. Óin: 180 min. Distributur: UNIVERSAL. Ma˙ru© mill-KRS. Çert. 18.

F’Manhattan, fi trejqa dejqa li tag˙ti mill-Knisja tatTrinità fuq Broadway salEast River, insibu Wall Street. MaΩ-Ωmien, dan ilpost sar iç-çentru finanzjarju mhux ta’ New York jew llstati Uniti biss, imma b’influwenza ma’ diversi pajjiΩi madwar id-dinja. Meta fl1929 il-banek ta’ Wall Street fallew, l-lstati Uniti waqg˙et ta˙t kriΩi finanzjarja serjissima, mag˙rufa b˙ala dDipressjoni, li damet tkaxkar sa kwazi l-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija. L-intriççi legali u anke dawk ta’ kontra l-li©i ta’ dan il-lokal ©ew murija tajjeb fix-xog˙ol eççellenti ta’ Oliver Stone, Wall Stre e t ( 1 9 8 7 ) , b i l l i missier id-direttur kien stockbroker f’dan ilpost. Gordon Gecko (Michael

Douglas f’parti li rebb˙itu lOscar) b˙ala wie˙ed kapaçissimu f’dan innegozju, ibig˙ ru˙u stess meta jislo˙ b’mod fin linnegozjanti u investituri sinjuri. Id-direttur çelebri Martin Scorsese, wara xi snin rega’ g˙all-©eneru favorit tieg˙u: id-dramm sod, ta’ impatt qawwi, xi kultant xi ftit komiku, li jwassal g˙all-kriminalità, The Wolf Of Wall Street . Hekk, il-magaΩin influwenti Time iddeskriva lil Jordan Belfort (DiCaprio), stockbroker b’˙ila kbira u finezza naturali g˙al dan ix-xog˙ol. The Wolf Of Wall Street jiffoka fuq il-qawmien spettakolari ta’ malajr tal-veru Belfort li dlonk isir l-g˙ira ta’ dawk kollha ankrati f’Wall Street. Barra li jsir sinjurun f’˙akka t’g˙ajn, Belfort

flimkien mal- gang ‘ferrie˙i’ tieg˙u, b’eΩattezza enormi u bi kliem meqjuΩ ta’ tif˙ir jimbruljaw lil ˙afna investituri minn miljuni ta’ doliari. Infatti, il-magaΩin Time jsejja˙lu ‘a twisted Robin Hood’ li jisraq lill-g˙ani u jΩomm kollox g˙alih. Kif jg˙id hu stess f’wa˙da mid-diversi sekwenzi indirizzati lilludjenzi: “Tant g˙amilt flus li ma nafx x’se nag˙mel bihom.” Jordan Belfort jibda jg˙ix ˙ajja xxellerata, ta’ kokaina u drogi o˙ra, nisa, karozzi mill-aqwa, jiΩΩewwe© mara supermudella, jott mill-isba˙ u akkwisti o˙rajn bla raΩan u bla limiti. Il-kumpanija tieg˙u, Stratton Oakmont tirrenja bil-kbir, f’xalar ta’ sess, alko˙ol u drogi – dak kollu li jissodisfa fil-mument. Sadanittant, l-FBI u s-SEC (Securities & Exchange Commission) qeg˙din g˙assa tieg˙u u ta’ s˙abu, lesti biex jaqbΩu fuqhom. Permezz ta’ The Wolf Of Wall Street , Martin Scorsese re©a’ rritorna b’mod super-

lattiv b’xog˙ol drammatiku ta’ atmosfera morbida u andament splussiv. Na˙seb li din il-produzzjoni g˙andha diversi similaritajiet ma’ Casino (1995), speçjalment bl-introduzzjoni tallokal Wall Street u kif il-protagonist sikwit jindirizza linnies. St˙ajjilt dan il-film b˙ala pro©ett li ji©i bejn Citiz e n K ane (1941) (Leonardo DiCaprio f’xi waqtiet jag˙ti lem˙a tajba lil Orson Welles) u American Psycho (2000), ( stockbroke rs l e b s i n p u l i t b ’ a r j a malinna fuqhom). Din il-produzzjoni hi bbaΩata minn fuq il-memorji ta’ dan il-bniedem straordinarju li, frankament, ma qag˙adx lura jperreç kollox, wara Ωmien ta’ riflesssjoni. DiCaprio jer©a’ juri l-˙ila tieg˙u u kwaΩi jag˙ti oneman show f’film b’direzzjoni impekkabbli u editjar talprima klassi mis-soltu kapaçissima Thelma Schoonmaker (rebbie˙a ta’ tliet Oscars). Naraw x’se ji©ri fl-g˙oti tal-Academy Awards nhar it-2 ta’ Marzu 2014.


Çinema

19.01.2014

ThE FIFTh ESTATE

27

TOPIKU

IS-SUPPOST STORJA TA’ WIKILEAKS Atturi Ewlenin: Benedict Cumberbatch; Daniel Bruhl; Anthony Mackie; David Thewlis; Laura Linney; Peter Capaldi. Direttur: Bill Condon. Óin: 128 min. Distributur: E-ONE ENTERTAINMENT. Ma˙ru© mill-KRS. Çert. 15. Wie˙ed mill-aktar kaΩi kontroversjali taΩ-Ωmien modern huwa dak tal-WikiLeaks. Ilperçimes ta’ dan kollu kien lAwstraljan ta’ xag˙ar bjond, Julian Assange (Cumberbatch), politikant attivist tal-internet, il-fundatur u l-editur tas-sit WikiLeaks. The Fifth Estate jiffoka fuq il˙biberija u r-relazzjoni attiva ta’ s˙ubija tax-xog˙ol bejnu u bejn Daniel Domscheit-Berg (Bruhl), programmatur/attivist ÌermaniΩ. L-ewwel parti ta’ din il-produzzjoni, b’mod episodiku imma mill-aktar façli, turina l-avvenimenti koliha ta’ kif ori©inat WikiLeaks, sit ta’ wiehed li jikxef u jxandar ˙afna affarijiet sensittivi li suppost jinΩammu sigrieti (whistleblower). Dawn it-tnejn jg˙addu sig˙at s˙a˙ janalizzaw bir-reqqa l- laptop tag˙hom jew ta’ xulxin. It-tieni parti tiΩvol©i b˙ala thriller politiku, b’dawn it-tnejn ta˙sibhom li qed jag˙mlu xi xog˙ol ta’ xi spija mda˙˙al f’intriççi konfuΩi, b’riΩultat mhux sodisfaçenti jew li jisfuma fix-xejn. L-ind˙il tag˙hom jikxef prattiçi ˙Ωiena f’bank fl-lΩvizzera, fil-

mat li juri qtil ta’ nies çivili innoçenti mill-militar Amerikan waqt ˙bit mill-arju f’Bagdad u informazzjoni kklassifikata ma˙ru©a minn suldat Amerikan. Assange u Domscheit-Berg ma jaqblux fuq il-pubblikazzjoni ta’ din l-a˙˙ar a˙bar, g˙ax Berg i˙oss li l-familji u dawk involuti jistg˙u ji©u f’riskju kbir. Dawn it-tnejn jinfirdu, iΩda Assange iwebbes rasu u jkompli bid-deçiΩjoni tieg˙u li jippubblikahom. Wara jsib ru˙u ppersegwitat mid-Dipartiment Amerikan talÌustizzja. Domscheit-Berg jippubblika l-memorji tieg˙u u The Fifth Estate hu bbaΩat fuqhom: Inside WikiLeaks: My Time With Julian Assange At The World’s Most Dangerous Website . Kif forsi qrajtu jew smajtu, l-Awstraljan jinsab f’eΩilju diplomatiku flAmbaxxata tal-Ekwador f’Londra. The Fifth Estate mhuwiex film li tista’ ssegwih façilment, g˙ax çerti avvenimenti huma mçajprin. Il-film jirrikjedi paçenzja kif ukoll g˙ajnejn u widnejn miftu˙a bera˙!

gETAWAy

FURJUÛ

ÌIRI SFRENAT KONTINWU BIL-KAROZZA, TKISSIR U ÓERBA SÓIÓA Atturi Ewlenin: Ethan Hawke; Selena Gomez; Jon Voight; Rebecca Budig; Bruce Payne; Paul Freeman. Direttur: Courtney Solomon. Óin: 90 min. Distributur: WARNER BROS. Ma˙ru© mill-KRS. Çert. 12A.

Nibda biex ng˙id li l-film ©did li ˙are© din il-©img˙a, Getaway m’g˙andu x’jaqsam xejn mat-thriller evokattiv u bil-wisq superjuri The Getaway (1972), bl-attur Steve McQueen, u lanqas mal-inferjuri The Getaway (1994), li re©a’ ©ie ma˙dum kwaΩi xena b’xena. Getaway huwa thriller mimli azzjoni esa©erata li aktar jixraqlu ttimbru ta’ log˙ba vidjow. F’din il-produzzjoni ta’ azzjoni spissa u furjuΩa, Ωew© stran©ieri b’kumbinazzjoni jkunu kostretti jibqg˙u flimkien f’Shelby Super Snake, karozza ta’ ˙effa tremenda, f’rikba twila u eΩileranti ta’ bejn ˙ajja jew mewt biex isalvaw lil xi ˙add. Jekk xi wie˙ed minnhom jazzarda jo˙ro© barra, hemm il-mewt tistenna lil wa˙da g˙al qalbhom. Brent Magna (Hawke) kien sewwieq mill-aktar kapaçi tal-karozzi tat-tlielaq. Meta martu Leanne (Budig) tin˙ataf, hu jkun imqabbad

jie˙u ta˙t idejh karozza tal©iri u jobdi l-ordnijiet li vuçi misterjuΩa tag˙tih, inkella martu tinqatel. Sid il-karozza, The Kid (ilkantanta Selena Gomez) tipprova twaqqfu b’pistola ma’ rasu, iΩda hi wkoll issib ru˙ha mdeffsa f’din il-©irja infernali kontra l-˙in. Lazzjoni kollha, b’sewqan

esa©erat, bi gzuz ta’ karozzi ja˙btu u jinqalbu, speçjalment dawk tal-pulizija, isse˙˙ f’Sofia, il-kapitali talBulgarija. Getaway ma joffri xejn innovattiv ˙lief ©iri sfrenat f’toroq mimlija nies, fejn kwaΩi ˙add ma jmut jew ikorri, u sekwenza ta’ spiss ta’ azzjoni mg˙a©©la fejn mhux dejjem tista’ tirrikonoxxi x’qed ji©ri sewwa. Tag˙mel tajjeb jekk Selena Gomez tikkonçentra biss fuq il-kant. Dawk li g˙andhom g˙al qalbhom azzjoni qawwija Ωgur li se jie˙du gost bih.

KOMPETIZZJONI EMPIRE CINEMA

L-AQWA gÓAXAR FILMS

Mistoqsija g˙al din il-©img˙a: Fuq xiex inhu bbaΩat il-film The Fifth Estate

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Ibg˙at it-twe©iba tieg˙ek lil: Kompetizzjoni Films, KullÓadd, ÇNL, Triq Mile End, il-Óamrun. Ir-rebbie˙ jirba˙ Ωew© biljetti ming˙and l-Empire Cinema ta’ Bu©ibba. Rebbie˙ tal-©img˙a li g˙addiet: STANLEY MAMO, Hillside Place 2, Triq il-Kwartin, is-Swieqi, SWQ 2205.

bejn it-8 u t-12 ta’ Jannar 2014

Last Vegas Frozen The Hobbit: The Desolation of Smaug 47 Ronin Captain Phillips The Secret Life Of Walter Mitty Mandela: Long Walk To Freedom Homefront The Hunger Games: Catching Fire The Railway Man


28

08:30 10:00 11:20 12:30 12:40 14:00 14:35 16:15 17:00 17:30 17:40 18:45 19:30 20:30 21:30 22:30 23:10 23:30

TeleviΩjoni

19.01.2014

Breakfast News Weekend Aroma Kitchen (r) Triq Wa˙da One News & Weather Update Dak li jghodd (r) Pink Panther Saturday Xpress (r) Telebejgh L-Argument One news update L-Argument Attivita’ Politika One news, One sport, Rapport tat-temp It-Tfal Maskra (r) On D Road (r) Snajja Maltin (r) One news, Rapport tat-temp

07:00 08:30 11:30 12:00 13:30 14:00 14:05 14:30 16:30 18:00 18:05 18:40 19:30 20:15 20:30 21:30 21:35 23:15

Net News Telebejg˙ Nis©a Maltija Accordo (r) Premier (r) Net News (ikompli) Premier Mitqlu Deheb (r) Iswed fuq l-Abjad (r) Net News Flusek (r) Wheelspin (r) Net News G˙alik fl-Ewropa Dokumentarju – Nelson Mandela Net News Replay Net News

07.00 07:30 08:00 08:30 09:00 09:30 10:00 10:30 12:00 12:10 14:00 14:05 15:30 16:00 16:05 17:10 17:30 18:00 18:10 18:40 19:15 20:00 20.45 23.45

L-G˙odwa t-Tajba Extraordinary Animals Pellikola Dot EU G˙awdex illum Tuffi˙at Migduma Valletta Malta u lil hinn minnha News Óadd G˙alik News Óadd G˙alik...ikompli Gadgets News The Wedding Battle Malta u lil hinn minnha feature L-irkant News Madwarna Venere Mixage News Film – The Aviator Malta u lil hinn minnha (r)

06:00 07:00 07:50 09:55 10:45 11:10 11:30 12:00 12:25 12:55 13:45 14:15 14:30 15:05 18:55 19:00 20:00 20:10 22:40 23:35

Fuori orario - Cose (mai) viste La grande vallata FILM Cartagine in fiamme New York New York TeleCamere TGR Estovest TGR RegionEuropa Tg3 TGR Mediterraneo E' uno di quei giorni che... Geo TG3 In 1/2 ora Kilimangiaro Meteo 3 TG3 Blob Che tempo che fa Report TG3

07:10 07:40 08:20 09.20 09:25 10:00 10:50 11:30 12:00 13:00 13:50 13:55 14:47 16:47 18:55 19:35 20:30 21:20 23:30

Mediashopping Super Partes Mondo Sommerso ITunes Festival Le storie di viaggio a... Santa Messa Pianeta Mare TG4 Pianeta Mare Magnifica Italia 4 ITunes Festival Donnavventura Io Confesso Panico Nello Stadio TG4 Il segreto Tempesta d'amore Pari e Dispari Cinefestival

06:00 06:25 07:15 08:10 09:05

How It’s Made American Chopper American Guns MythBusters: Mini Myth Medley Futurescape With James Woods: Replacing God Baggage Battles: Eye for an Eye - Toronto Flip Men Storage Hunters Auction Kings: Chastity Belts; Georgia Land Deed Auction Kings: Antique Doctor’s Buggy; Cleopatra Folio Baggage Battles: Liar Liar Auction Hunters Car Vs Wild: Behind the Scenes Get Out Alive With Bear Grylls: Don’t Look Down Worst-Case Scenario: Mountain Bike Disaster; Run for Your Life Fast N’ Loud

07:00 10:00 10:30 10:55 12:00 12:20 13:30 14:00 16:30 16:35 18:50 20:00 20:40 21:30 23:30 00.35

Unomattina in famiglia QB-All’estero quanto basta A Sua Immagine Santa Messa Angelus Linea Verde TG1 L’Arena TG1 Domenica In L’Eredità TG1 Affari Tuoi Un Matrimonio Speciale TG1 TG1 Notte

06:10 07:35 08:20 10:15 12:25 13:00 14:00 16:00 17:55 18:20 18:30 19:00 19:10 21.25

I Maghi Di Waverly II Padre in affitto Jack Simpatica Canaglia!! Finn - Un amico al Guinzaglio Studio aperto/Meteo.it Sport Mediaset Il Reisveglio Delle Tenebre Avalon High E Alla Fine Arriva Mamma Love Bugs 2 Studio aperto/Meteo.it Cosi’ Dan Tutte 2 Ritorno Al Futuro Lucignolo

07:00 07:30 07:55 10:00 10:45 11:00 11:40 13:30 14:00 14:40 16:35 18:10 20:00 20:30 22:15

Omnibus Tg La7 Omnibus L’Aria che Tira Adventure INC Orro e Mezzo McBride Tg La7 Tg La7 Cronache Murder 101 Due South L'ispettore Barnaby Tg La7 Servizio Pubblico Piu` No Good Deed - Inganni Svelati

06:00 06:20 06:35 07:00 07:10 07:15 07:35 07:50 08:15 08:25 08:30 08:40 09:30 10:20 11:05 11:35 12:05 12:35 13:20 14:10 15:00 17:30

Balamory Nina and the Neurons Green Balloon Club 3rd & Bird Poetry Pie Balamory Nina and the Neurons Green Balloon Club 3rd & Bird Poetry Pie Little Prairie Dogs Tough Guy Or Chicken? A Farmer’s Life for Me The Weakest Link My Family As Time Goes By One Foot in the Grave The Weakest Link Tough Guy Or Chicken? A Farmer’s Life for Me Doctors As Time Goes By

Tastiest Places to Chowdown Diners, Drive-Ins and Dives Food Network Challenge Siba’s Table Have Cake Will Travel Healthy Appetite With Ellie Krieger Guy’s Big Bite Barefoot Contessa Healthy Appetite With Ellie Krieger Andy Bates: Street Feasts Unique Sweets Barefoot Contessa Hungry Girl Food Net-work Challenge Diners, Drive-Ins and Dives Chopped Siba’s Table Guy’s Big Bite Diners, Drive-Ins and Dives

06:00 06:50 08:55 09:45 10:35 11:25 13:05

Ultimate Shopper Kitchen Boss The Fabulous Baker Brothers Ludo Bites America Breaking Amish: LA Long Island Medium My Big Fat American Gypsy Wedding Something Borrowed, Something New Cake Boss Obsessive Compulsive Cleaners My Teen Is Pregnant and So Am I The Un-dateables Breaking Amish: LA Say Yes to the Dress Something Borrowed, Something New Last Chance Salon Facing Trauma

06:00 06:30 07:00 08:30 09:05 09:45 10:30 11:30 13:00 13:45 15:40 17:05 17:10 18:10 19:35 20:30 21:00 21:45 22:35

Due Uomini e Mezzo Real School - Il divertinglese FILM L’ispettore Gadget 2 Voyager Factory - Inside the World Il Nostro Amico Charly Charly e Jazz Cronache animali Mezziogiorno in Famiglia TG2 Quelli che aspettano Quelli che il calcio TG2 Stadio Sprint Novantesimo Minuto Squadre Speciale Cobra 11 TG2 NCIS Hawaii Five La Domenica Sportiva

One Night Stand fuq One nhar it-Tlieta fl-21.45 X’One Night Stand kienet ma’ Nina Möric! A˙na smajna illi qeg˙din tie˙du gost bl-appuntament tag˙kom ma’ Owen kull nhar ta’ Tlieta. U Ûgur! Imqarbin! Din il-©img˙a Owen jistieden attriçi, lecturer tal-Università, u kienet kap tal-programmi ta’ NET TV g˙al aktar minn g˙axar snin, Louiselle Vassallo; kantanta lokali li tg˙ix Londra, mag˙rufa wkoll b˙ala preΩentattriçi tal-età ta’ ˙ames snin ta’ programm tat-tfal fuq ONE, Brooke;   kif ukoll Kristen Buhagiar, mudella Maltija, li kienet il-wiçç tal-Kampanja Inglot   tal-Milied 2013. Tg˙idu li l-bachelors pad ta’ Owen ra kollox? Baqa’ iktar!

Triq Wa˙da fuq One, illum fl-11.20 Triq Wa˙da, il-programm ©did li qed jixxandar kull nhar ta' Óadd fil-11.20am fuq ONE, u ppreΩentat minn Christine Delicata.  It-tema prinçipali ta’ kull programm li ser jixxandar matul din l-iskeda, hija l-fidi, imma ser ti©i diskussa minn lentijiet differenti.  EΩempju, fil-programm ta’ din il-©img˙a Christine ser titkellem ma’ Fr Ray Zammit dwar il-fidi u xxjenza.   Fl-istudios ukoll  Christine ser titkellem ma’ xjentist biex naraw ukoll l-opinjoni tieg˙u.  Fit-tielet parti tal-programm Christine re©g˙et marret id-dar tal-Ursolini fi Gwardaman©a fejn Sister Michaela Paris ser issajjar  pulpetti tal-patata u ΩΩejjen biçça salamun fil-wiçç.   Xi ˙a©a wkoll li j˙obbu ˙afna t-tfal.   Barra min hekk ser tkellimna ukoll dwar  ix-xog˙ol li jsir fid-dar tat-tfal, u l-kura u l-im˙abba li ssorijiet jag˙tuhom.    Produzzjoni eΩekuttiva ta’ ÇAM Productions Int. Direzzjoni ta’ Fr Louis Mallia MSSP. 

09:55 10:50 11:40 12:35 13:05 13:30 14:25 15:20 16:15 17:10 18:05

06:00 06:25 07:15 08:10 09:05 09:30 10:00 10:55 11:50 13:40 14:35 17:20 18:15 19:10 20:05 21:00 21:55 22:50 23:45

Meerkat Manor My Cat From Hell Cats 101 Gator Boys Call of the Wildman Swamp Brothers Bondi Vet Wildest Islands Man, Cheetah, Wild Lions and Giants Galapagos Call of the Wildman Swamp Brothers China’s 10 Deadliest Snakes with Nigel Marvin Great White Shark: Uncaged Wildest Africa Man, Cheetah, Wild Untamed and Uncut China’s 10 Deadliest Snakes with Nigel Marvin

06:00 06:25 07:15 08:05 08:30 09:20 09:45 10:10 10:35 11:00 11:25 11:50 12:15 13:05 13:55 14:45 15:35 16:25 16:50

06:00 Live From the Red Carpet: The 2014 Screen Actors Guild Awards 12:00 Ryan Seacrest With the Kardashians: An E! News Presentation 13:00 Live From the Red Carpet: The 2014 Screen Actors Guild Awards 15:00 Live From the Red Carpet: The 2014 Screen Actors Guild Awards 17:00 Live From the Red Carpet: The 2014 Screen Actors Guild Awards 19:00 Live From the Red Carpet: The 2014 Screen Actors Guild Awards 21:00 The Drama Queen: Catfight 22:00 Party On: St. Tropez 22:30 E! News 23:00 The Soup Investigates

06:00 Prima pagina 08:00 Tg5 08:50 Dietro le Quinte di “I Segreti di Brogo Larici” 08:55 Le Frontiere Dello Spirito 10:10 Belli Dentro I 11:25 Le Storie di Melaverde 12:00 Melaverde 13:00 Tg5 13:40 L'arca di Noe 14:00 Domenica Live 18:50 Avanti n Altro 20:00 Tg5 20:40 Paperissima Sprint 21:10 Il segreto 23.30 Matrix

13:55 14:45 16:50 17:40 18:30 19:20 20:10 21:00 21:50 22:40

06:00 Pilates: From the Inside Out 06:50 Yoga for Life 07:40 Drop 5 lbs With Good Housekeeping 08:05 Chasing the Yum 08:30 Rachael’s Vacation 09:00 House Hunters International 09:25 Candice Tells All 09:50 Color Splash 10:15 Color Correction 10:40 Celebrities at Home 11:10 Masters of Luxury 11:35 Giada’s Week-end Getaways 12:00 Easy Entertaining With Michael Chiarello 12:25 House Hunters International 12:50 Extreme Homes 13:45 Million Dollar Rooms 14:10 Candice Tells All 14:35 My Yard Goes Disney 15:00 Hawaii Life 15:25 Bathtastic!


TeleviΩjoni

19.01.2014

ILLUM

GÓADA

IT-TLIETA

19 TA’ JANNAR

20 TA’ JANNAR

21 TA’ JANNAR

29

BACK TO THE FUTURE

THE PRESTIGE

VALENTINE’S DAY

Italia 1 fis-19.00

Canale 5, f’23.40

Canale 5, fid-21.10

FILM – AVVENTURA

FILM – THRILLER

FILM – DRAMA

Lejn l-a˙˙ar tas-seklu dsatax, f’Londra, Robert Angier, martu l-g˙aΩiΩa Julie McCullough, u Alfred Borden huma ˙bieb: assistenti ta’ magician. Julia tmut aççindentalment waqt prestazzjoni, Robert jakkuΩa lil Alfred g˙all-mewt ta’ martu Julia. Il-˙bieb saru g˙edewwa; u t-tnejn li huma jsiru magicians famuΩi u rivali ta’ xulxin. Wie˙ed jag˙mel sabuta©© fuq il-prestazzjoni talie˙or. Meta darba Alfred iwettaq trick ta’ suççess, Robert jiffissa biex ikun jaf kif sar dan it-trick ma©iku, u jipprova jag˙mel li jista’ sabiex jiΩvela s-sigriet tal-kompetitur tieg˙u. L-isforzi li jag˙mel ikollhom konsegwenzi tra©içi.

Il-film hu bbaΩat fuq Jum San Valentinu; naraw grupp ta’ nies b’karattri differenti u bil-perçezzjonijiet varji tag˙hom dwar dan il-jum ta’ m˙abba. Reed Bennett, bejjieg˙ tal-fjuri, jipproponi lillma˙buba tieg˙u Morley biex jiΩΩew©u, u hi taççetta. Il-˙bieb tal-qalb ta’ Reed ma jkunu sorpriΩi xejn meta Morley tbiddel fehemtha. Kate u Holden jiltaqg˙u fuq titjira. Julia hija g˙alliema li kienet saret t˙obb tabib, Dr Harrison. IΩda Julia ma kinitx taf li Harrison kien miΩΩewwe© lil Pamela. Wie˙ed mill-istudenti ta’ Julia, Edison, jordna l-fjuri ming˙and Reed g˙all-g˙alliema tieg˙u. Julia tag˙tih parir sabiex jag˙ti l-fjuri lil Raini, tifla li jkollha grazzja ma’ Edison. swBosta avvenimenti jlaqqg˙una ma’ nies differenti, u naraw ukoll il-pjan tag˙hom g˙al dan il-jum.

MIT-TLIETA SAL-ÓAMIS

L-ERBGÓA

IL-ÓAMIS

21-23 TA’ JANNAR

22 TA’ JANNAR

23 TA’ JANNAR

Is-sena hija 1985, Marty McFly huwa teenager b˙all kull Ωag˙Ωug˙ tamparu, iΩda g˙andu problema wa˙da: sta©na fis-sena 1955. Wara li l-˙abib tal-qalb ta’ McFly, Dr Emmett Brown, ikunu sparaw fuqu u qatluh, Marty jispiçça jibg˙at lil DeLorean – karozza li tintuΩa b˙ala magna tal-˙in – tletin sena fil-passat. Issa li jinsab fil-passat, irid isib lill-˙abib tieg˙u u jikkonvinçih li huwa ©ej mill-futur, iΩda din mhi xejn ˙dejn affarijiet o˙ra li se jiltaqa mag˙hom. Wara li aççidentalment Marty jfixkel laqg˙a importanti bejn ommu u missieru futuri – meta dawn kienu g˙adhom Ωg˙ar – Marty issa jrid jara x’jag˙mel u jlaqqa’ lil ommu u missieru flimkien qabel ma jbiddel l-istorja u anke jeqred l-eΩistenza tieg˙u stess.

COPPA ITALIA

A GOOD YEAR

ABOUT SCHMIDT

Rai 1, fit-20.30; Rai 2 fid-20.55; Rai 2 fid-20.55

Canale 5, fil-23.30

Rai 3, fid-21.05

It-Tlieta, 21 ta’ Jannar .Kwarti tal-finali 1: l-isfida se tkun bejn it-timijiet tal-Juventus u Roma, ©imag˙tejn qabel illog˙ba tal-kampjonat mirbu˙ mill-Juventus 3-0. Ir-Roma qed jibbaΩaw il-log˙ob tag˙hom fuq l-attakkant Gervinho li akkwistawh dan l-ista©un ming˙and l-Arsenal, sabiex b’hekk ikunu jistg˙u jikkompetu kontra t-tim ta’ Conte.

FILM – DRAMA

FILM – DRAMA

Wara snin bla ebda kuntatt ma’ zijuh Henry, ilbankier u negozjant Max Skinner isir jaf li Henry jkun miet bla ma ˙alla testment, b’hekk Max jiret palazz u g˙elieqi tad-dwieli. Max kien qatta’ ˙afna minn tfulitu hemm, jitg˙allem kif jirba˙ u jitlef fillog˙ba taç-çess, li sservih tajjeb fix-xog˙ol tieg˙u. Max imur Franza bl-intenzjoni li jbig˙ il-proprjetà. Hu jqatta’ ftit jiem fil-proprjetà tieg˙u sabiex jippreparaha g˙all-klijenti li jistg˙u jixtru din ilproprjetà. Meta jkun hemm Max jibda jiftakar f’bosta affarijiet. Tg˙id Max, b˙ala tifel, ikun jaf affarijiet li Max l-adult ikun nesa?

Warren Schmidt jirtira mix-xog˙ol tieg˙u f’kumpanija tal-polza ta’ assigurazzjoni. Hu jrid jaddatta g˙all-˙ajja l-©dida – ˙ajja li ma tantx qed tag˙tih sodisfazzjon. Ftit wara li Schmidt ikun irtira u xtara motorhome biex igawdiha ma’ martu, martu tmut ˙abta u sabta. Schmidt jispiçça wa˙du g˙aliex anke l-unika tifla tieg˙u ma tkunx trid tibqa’ mieg˙u sabiex tie˙u ˙siebu. Warren jispiçça jintelaq, g˙aliex m’g˙adx g˙andu skop f’˙ajtu. Darba minnhom jiskopri li martu kienet tirçievi ittri ta’ m˙abba ming˙and ˙abib tal-familja. Schmidt, irrabjat, imur jikkonfronta lil din il-persuna. Sabiex jer©a’ jsib skop f’˙ajtu, Warren jiddeçiedi li jmur mawra bil-motorhome u jΩur lil bintu Jeannie. Hu jsir jaf li bintu se tiΩΩewwe© lill-ma˙bub tag˙ha Randall, iΩda Warren ma jkunx iridha tiΩΩew©u g˙aliex ja˙seb li Randall mhux tajjeb biex jiΩΩewwe© lil bintu.

L-Erbg˙a, 22 ta’ Jannar. Kwarti tal-finali 2: wara li eliminaw lill-Inter, illejla t-tim tal-Udinese ggwidati minn Giampiero Pinzi g˙andhom jaffrontaw lil Milan li l©img˙a l-o˙ra reb˙u lit-tim ta’ Spezja. G˙al dan il-finali biss se japplikaw ir-regola tal-isfida doppja sabiex it-timijiet jilag˙bu log˙ba f’darhom u barra minn darhom. Il-Óamis, 23 ta’ Jannar. Kwarti tal-finali 3: Siena, li reb˙u fil-log˙ba tal-©img˙a l-o˙ra kontra Catania, illejla se jaffrontaw lil Fiorentina immexxija minn Vincenzo Montella, li eliminaw lil Chievo bi skor ta’ 2-0. Fit-tim tal-Fiorentina, li huwa wie˙ed mill-aktar timijiet apprezzati f’dan il-kampjonat, il-plejer ewlieni huwa l-Kolombjan Juan Quadrado.


30

AvviΩi

19.01.2014

AVVIÛI KLASSIFIKATI PROPRJETÀ

ÓAÛ-ÛEBBUÌ: Appartament 150 metru kwadru fi blokka ta’ tnejn, 3 kmamar tas-sodda, bejt u washroom . Çemplu 7905 0494.

es, eçç. Parts ©enwini. G˙al aktar informazzjoni çempel 2144 6839 jew 9947 4505. Fax: 2147 0295. Email: alex@agrautoparts.com TAGÓLIM

TANAYA’S Dev Ltd: G˙aΩla kbira ta’ appartamenti f’kull Ωona ta’ Malta. Jinbieg˙u ming˙ajr depoΩitu u n˙allsulek il-kuntratt. Offerta speçjali. G˙al aktar dettalji çempel 9992 4999. Ming˙ajr a©enti jekk jog˙©bok. ÓAD-DINGLI: Maisonette modern, bl-g˙amara u lest minn kollox. Bil-parapett privat, salott bil-gallarija, kmamar kbar tas-sodda, shower ensuite, kamra tal-banju biljacuzzi , living-dining combined b’gallarija kbira u veduta mill-aqwa. Fih ukoll bir. Liberu u frank, bl-arja tieg˙u. BBQ area . Çentrali ˙afna, qrib g˙all-˙wienet, knisja u skola. Dirett mis-sid. Çempel 7980 9001 jew 7980 9002.

Korsijiet f’livell Ordinarju f’diversi su©©etti b˙allMatematika, IngliΩ, Malti, FrançiΩ, FiΩika u o˙rajn. Noffru wkoll korsijiet talECDL. Prezz €35 kull module. Noffru wkoll korsijiet baΩiçi fil-kompjuter, €50. G˙al aktar dettalji çempel 2166 2241 jew 7766 2241 jew Ωur is-sit elettroniku www.tudorinstitute.com TAGÓLIM TAS-SEWQAN Tewmi Group g˙al lezzjonijiet tal-karozzi kemm manual u kif ukoll automatic. Cab service u karozzi g˙all-kiri bi prezzijiet ra©onevoli. Ûur is-sit www.tewmi.com jew çempel 9942 2422. DAR GÓALL-ANZJANI

IX-XGÓAJRA, ÓAÛ-ÛABBAR: G˙all-bejg˙. Dar faççata talba˙ar, bil-parapett, Ωew© kmamar tas-sodda, washroom u bejt. Lest minn kollox. € 60,000. G˙al aktar informazzjoni çemplu 9949 5383. L-IMSIDA: Blokk ta’ 3 flats mg˙ammrin bl-g˙amara u bil-lift. Boundary tal-Imsida u ta’ Ta’ Xbiex. Çemplu 2131 8328/7946 4761. AFFARIJIET GÓALL-BEJGÓ Tliet snieter, wie˙ed talkaçça u Ωew© plattini. Kundizzjonati, tajbin ˙afna u bil-bagoll. Çempel 2131 8328/7946 4761. Karozza Hyundai Excel 13. petrol. Sid wie˙ed, kundizzjoni tajba ˙afna wkoll. Dg˙ajsa Albatross 13-il pied bil-mutur 9.9 irregistrat. Steering, karru, 4 snin liçenzja m˙allsa u xi affarijiet o˙ra. Çempel 7927 7644. Salotti ta’ kull stil bi prezzijiet moderati, tpartit aççettat. Ikollna wkoll salotti second hand. Çempel 2137 4823 jew inkella 9982 4139. Sander , kalibratur, Ωew© piedi wisa’, kundizzjoni mill-aqwa. Çineg grit 60 u 120 biex imorru mag˙ha. Çempel g˙al aktar informazzjoni fuq 7961 7945. AGR AUTO JAPANESE PARTS GÓALL-KAROZZI Inbig˙u kull tip ta’ parts ta’ karozzi ÌappuniΩi u Koreani, fosthom Kia, Toyota, Isuzu, Daewoo, Mitsubishi, Honda, Subaru. Huma wkoll importaturi ta’ Ωjut u air filters, shock absorbers, brake pads, clutch-

Medina Home for The Elderly, 106 Labour Ave, ir-Rabat. Dar g˙all-anzjani mg˙ammra bilku mditajiet kollha. Staff ikkwalifikat. Nur ses u care wor kers 24 sieg˙a. Prez zi jiet ra©onevoli li jibdew minn €23 kull persuna. Naç çettaw respite u bed ridden. Çempel dawn in-numri: 2145 908, 2145 4858 jew 7945 4908. KISI, TIBJID U TIKÓIL Jason Gatt g˙al kull xog˙ol ta’ tibjid u tik˙il, kisi normali, fuq il-fil, fuq xog˙ol antik u bilpont, kisi bil-©ibs u graffiato. Kiri ta’ cherry picker (tower ladder). Çempel 9945 4235 jew 2180 5811. INVESTIGAZZJONI PRIVATA Ûwi©ijiet, g˙erusija u relazzjonijiet o˙ra. DNA testijiet forensiçi, tfal ma˙tufa minn Malta, kaΩijiet çivili, kaΩijiet o˙ra fil-qorti. Problemi ta’ kumpaniji jew negozju. Nag˙tu xhieda fil-Qorti. Na˙dmu f’Malta u kif ukoll barra. Çempel 7959 0000 jew www.privateinvestigationmalta.com/privateinves.htm MUSIC LINK Issibilna kull tip ta’ strumenti muΩikali, fosthom drums kemm akustiçi u elettriçi, cymbals, percussion, pjanijiet di©itali, baby grand pianos, sound mixers u sound cards. Apparat ta’ DJ, sound systems, kitarri klassiçi u akustiçi, bass guitars , strumenti tar-ram, wood winds, vjolini, spare parts u aççessorji o˙ra. G˙andna ssib wkoll kotba talmuΩika tat-tag˙lim. Mur Music Link, 262, Triq Fleur-de-Lys, B’Kara. Çempel 2148 2796.


AvviΩi

19.01.2014

XOGÓOL TA’ ALUMINIUM G˙al kull xog˙ol ta’ aluminium shutters, g˙ad-djar jew garaxxijiet. Nag˙mlu bibien g˙all-˙wienet, aperturi, roller shutters, g˙at-twieqi u bibien, roller u ceiling systems. Issibilna bibien li jifil˙u nnar, aluminium b’ thermal insulation biex tnaqqas iss˙ana fis-sajf u l-kes˙a fixxitwa, u ma jag˙mlux condensation. Stimi b’xejn. Horvin Ltd, A42 Industrial Estate, il-Marsa. Çempel 2122 6320, 2122 7196 jew Email : 9989 1800. horvin@waldonet.net.mt jew www.horvin.eu

XOGÓOL TAL-ÌEBEL Varjetà ta’ ˙wat, ˙oroΩ, kanali tal-ilma, çangatura qadima jew ©dida, kantun qadim, lavur ta’ kull tip. Biex tikseb aktar informazzjoni çempel lil Jason g˙al aktar informazzjoni fuq innumru 2143 2352 jew 9947 7167.

D ARR E N PROOFING

W AT E R

G˙al kull tip ta’ xog˙ol fuq faççata, bjut, appo©©i, gallarijiet eçç. Membrane jew liquid membrane . Mela pprote©i l-proprjetà tieg˙ek mill-ilma tax-xita u çempel issa g˙al stima b’xejn binnumru 7905 8883 jew id˙ol fuq is-sit www.darrendoitall.com

WATERPROOFING U MEMBRANE Il-bejt tieg˙ek jag˙mel l-ilma? G˙andek problema ta’ moffa? Kenda Ltd issolvilek il-problema. Nispeçjalizzaw fuq xog˙ol ta’ waterproofing u membrane b’10 snin garanzija. Xog˙ol professjonali blaqwa materjal ISO pool. G˙al stima bla obbligu çemplu 7972 9967 jew Ωur is-sit www.kendawaterproofing.com

KUMPANIJA

31

SITUATIONS VACANT A vacancy for a Driver / Labourer has arisen within our company. We are currently looking for a smart and energetic person who would mostly be required to do general maintenance and deliveries. Therefore it is necessary for the applicant to be in possession of group 6 driving license. Good salary and conditions are offered. Please forward written applications together with C.V. by Friday 24th January 2014, addressed to: Managing Director, Attard Services Limited, 53, Tanks Street, Birzebbugia BBG 1719.

Ra©el ta’ 57 sena mill-Mosta jixtieq jiltaqa’ ma’ mara ta’ età minn 25 sa 50 sena, g˙al ˙biberija u relazzjoni tajba. Kull min huwa interessat içempel 2141 2658 u jistaqsi g˙al Raymond.

KUMPANIJA Jien ©uvni bil-g˙aqal ta’ 38 sena. Nixtieq niltaqa’ ma tfajla, single-mother jew separata, bejn 23 u 37 sena, bi skop serju jew b˙ala ˙bieb, jekk m’g˙andiex ma’ min to˙ro©. Kull min hu interessat jibg˙at SMS fuq 7946 8435.

KLIEB Offerta mhux ta’ min jitlef fuq ©riewi German Shepherd tar-razza Pura. G˙al aktar informazzjoni fuq il-©riewi tista’ çempel fuq 7953 1191.

Kupun AvviΩi Klassifikati

Offerta 1: ©img˙a wa˙da

– €3.50

Offerta 2: 5 ©img˙at

– €14

Offerta 3: 13-il ©img˙a

– €30

Offerta 4: 26 ©img˙a

– €56

Offerta 5: 52 ©img˙a

– €93

IKTEB L-AVVIÛ F’DAN L-ISPAZJU

ÓLAS B’CHEQUE JEW CASH LIL: Sound Vision Print Ltd,

ISEM, KUNJOM u INDIRIZZ

KullÓadd, AvviΩi Klassifikati, Çentru Nazzjonali Laburista, Triq Milend, il-Óamrun ÓMR 1717


32

Almanakk

19.01.2014

Ritratt mill-antik IT-TEMP GÓAL-LUM

It-Tnejn

It-Tlieta

L-Erbg˙a

HI

18°C

14°C

14°C

LO

11°C

10°C

10°C

TWISSIJIET: Xejn L-OGÓLA TEMPERATURA: 18°C L-INQAS TEMPERATURA: 14°C UV INDEX: 2 TEMP: Imsa˙˙ab b'˙albiet tax-xita li jistg˙u jkunu bir-rag˙ad g˙all-ewwel, li jsir ftit imsa˙˙ab iktar tard mal-jum. VIÛIBBILTÀ: Ìeneralment tajba minbarra f'xi ˙albiet tax-xita

Il-Óamis

Il-Ìimg˙a

­Is-Sibt

BAÓAR: Qawwi IMBATT: Baxx mix-Xlokk li jsir baxx g˙al moderat

HI

16°C

15°C

16°C

LO

09°C

09°C

11°C

Ritratt: Bay Retro

RIÓ: Moderat g˙al ftit qawwi min-Nofsinhar ixXlokk, li jsir ftit qawwi g˙al qawwi milLbiç.

Il-Bajja ta’ San Pawl ˙amsin sena ilu

TEMPERATURA TAL-BAÓAR: 18°C

SpiΩeriji li jift˙u llum il-Óadd

Buffett Breakfast Mission Fund (VO/0015) ser jorganizza Buffet Breakfast b’risq il-missjunarji Maltin li qeg˙din ja˙dmu fil-pajjiΩi tat-Tielet Dinja, nhar il-Óamis 30 ta’ Jannar, 2014, fid-Danish Village filMellie˙a Holiday Centre. Prezz €10.00 (ming˙ajr trasport). Trasport (g˙al min g˙andu bΩonn) jista’ ji©i pprovdut bi ˙las apparti. G˙all-biljetti çemplu l-uffiççju mit-Tnejn salÌimg˙a bejn id-09.00 u s-13.00 fuq 2141 3664 jew lil Charles Decelis 2157 5351 / 9988 5078.

Empire Pharmacy (Branch), 46 Triq Melita, il-Belt Valletta Fra Diego Dispensary, 94, Triq Villambrosa, il-Óamrun Anici Pharmacy, Triq Anici, Óal Qormi St Bartholomew Pharmacy, 30, Triq Fleur-De-Lys, Santa Venera Remedies Chemists, Marina Court, 49A, Triq l-Abate Rigird, Ta’ Xbiex Balluta Pharmacy, 30, Triq il-Kbira, San Ìiljan The Economical Dispensary, 86/87, Triq Sir Adrian Dingli, Tas-Sliema M4 Pharmacy, Triq il-Linja, Ó’Attard Sg˙ajtar Pharmacy, Triq is-Sg˙ajtar, il-Mosta Promenade Pharmacy, Triq il-Korp tal-Pijunieri, Bu©ibba Maddalena Pharmacy, Shop 2, Binja tal-Faqqani, Dawret it-Torri, Santa Luçija Victory Pharmacy, 32, Triq il-Vitorja, l-Isla May Day Pharmacy, Triq il-Vittorja, ÓaΩ-Ûabbar St Catherine Pharmacy, Plot 3, Triq il-Qadi, iΩ-Ûejtun Kirkop Pharmacy, 9, Triq il-Parroçça, Óal Kirkop St Nicholas Pharmacy, 1, Triq il-Parroçça, is-Si©©iewi Santa Marija Pharmacy, Misra˙ Frenç Abela, Óad-Dingli

Mawra tal-Banda Sagra Familja fi Sqallija

G˙awdex Azzopardi Pharmacy, Triq il-Kapuççini, ir-Rabat, G˙awdex Pisani Pharmacy, Bini Ìdid, Triq Sannat, Ta’ Sannat, G˙awdex

Lottu

74 26 52

Grand Lottery

7

02 08

13 83 57 64

Super 5

27

25

33

3

38

04 09 03 08 01

Din il-Ìimg˙a mill-Istorja

19.01.1977 – G˙all-ewwel darba jinΩel is-sil© ©ewwa Miami fl-Istati Uniti

19.01.1986 – Jitwieled il-plejer ta’ Juventus Claudio Marchisio

20.01.1976 – Ti©i mwaqqfa l-kumpannija Baxter f’Malta 22.01.1974 – Twieled Joseph Muscat, Prim Ministru ta’ Malta

Il-Kumitat Çentrali ta’ Circolo San Giuseppe Filarmonika Sagra Familja tal-Kalkara ser jorganizza mawra ta’ ˙amest ijiem lejn Sqallija bissehem tal-Banda Sagra Familja bejn is-Sibt 22 u l-Erbg˙a 26 ta’ Marzu 2014. Il-prezz, li jinkludi l-lukandi, trasport kollu u t- tour leader , huwa wie˙ed speçjali ˙afna. Il-mawra, fuq baΩi halfboard, se tkun mqassma kif ©ej: Is-Sibt 22 ta’ Marzu: Ωjara bit-tour leader madwar il-belt ta’ Enna u filg˙axija kunçert millBanda Sagra Familja ©ewwa l-Knisja ta’ Valguarnera. Il-Óadd 23 ta’ Marzu: Ωjara fir-ra˙al ta’ Valguarnera fejn nie˙du sehem fil-festa ta’ San ÌuΩepp tal-istess lokal. Matul il-purçissjoni ddoqq il-Banda Sagra Familja. It-Tnejn 24 ta’ Marzu: Ωjara fuq il-muntanja Etna u aktar tard immorru fil-park Sicilia in Miniatura. Filg˙axija nΩuru Giardini Naxos. It-Tlieta 25 ta’ Marzu: ©urnata fil-belt ta’ Catania, fejn immorru s-suq u anke l-istabiliment Auchan. L-Erbg˙a 26 ta’ Marzu: nisb˙u Pozzallo, fejn ner˙ulha lura lejn Malta. G˙al aktar dettalji u biex takkwistaw brochure bl-informazzjoni kollha, nitolbukom tag˙mlu kuntatt permezz ta’ email lil info@sagrafamilja.org jew inkella billi ççemplu u t˙allu messa©© fuq 2735 2789. Kul˙add huwa mistieden, anke bandisti li jixtiequ jing˙aqdu mag˙na u li g˙alihom hemm prezz ferm ridott. Titilfux din l-opportunità unika li tgawdu ‘lisba˙ festa ta’ San ÌuΩepp ©ewwa Sqallija’ filwaqt li tgawdu vaganza mill-isba˙ f’din il-gΩira viçin tag˙na!


Ktieb

19.01.2014

KOMPETIZZJONI KTIEB Rumanz

L-aÓÓar 13 Ivan De Battista huwa isem mag˙ruf mal-Maltin, kemm b˙ala attur, muΩiçist u wkoll b˙ala awtur. L-a˙˙ar rumanz tieg˙u, L-A˙˙ar 13, ©ie ppubblikat mill-Merlin Publishers u mniedi filFestival tal-Ktieb ta’ Novembru li g˙adda. L-A˙˙ar 13 hija novella miktuba f’forma ta’ djarju. Fr Manuel Camilleri-Rodo, Patri Salesjan, sa jasal isejja˙lu ‘djarju tar-ru˙’. Huwa r-rakkont ta’ ra©el ta’ mezza età mwieled ta˙t stilla sewda. Dan il-karattru jitkellem mad-djarju u jirrakkonta ˙ajtu, mimlija kif inhi bi tra©edji personali, u˙ud ˙orox aktar minn o˙rajn. L-g˙aw© jibda sa minn qabel twelidu, mill˙ajja xxellerata tan-nanna li tinfluwenzalu ˙ajtu kollha. G˙alkemm ommu tipprova tikser l-irbit ma’ din il-˙ajja

m˙awda, xorta l-inkwiet qisu jippersegwitah. G˙andu problemi fil-familja, fix-xog˙ol, fil-˙ajja tieg˙u sentimentali u sa˙ansitra f’sa˙˙tu. U biex ming˙alih jinsa dan kollu huwa l-protagonist stess li jag˙mel g˙aΩliet Ωbaljati u b’hekk jibqa’ jag˙Ωaq f’dan l-istess ta˙wid li tant donnu jistmerr. Mhux façli jaqta’ l˙abel li jg˙aqqdu malisfond familjari tieg˙u. Trid qawwa u forza ta’ karattru liema b˙alha, li l-protagonist jidher li ma g˙andux; jixtieq iΩda ma jirnexxilux. Dan il-ktieb jifta˙ b’mod qawwi u mill-ewwel il-qarrej jid˙ol f’realtà oskura u m˙awda. Dan il-ftu˙ iwitti t-triq g˙ar-rakkont ta’ ˙ajtu da parti tal-protagonist. Patri Manuel ikompli jikkummenta, dwar dan ilktieb: ‘L-awtur je˙odna fi

Ωminijiet differenti li minnu g˙adda dan il-karattru u b'hekk ida˙˙alna wkoll filmens soçjali u kulturali ta' pajjiΩna mifrux fuq medda taΩ-Ωmien.’ Miktub b’Malti mexxej, jinqara f’nifs wie˙ed anke g˙aliex l-istorja ΩΩommok bil-kurΩità sal-a˙˙ar dwar x’se ji©ri mill-karattru u minn dawk ta’ madwaru. Fil-fatt hemm g˙add ta’ qarrejja li dan il-ktieb uΩawh b˙ala akkompanjament fuq tal-linja, huma u ©ejjin u sejrin g˙ax xog˙ol. Il-ktieb jag˙laq b’mod interessanti ferm, b’sorpriΩa, fejn ittra©edji donnhom jieqfu u l-protagonist isib il-paçi tant mixtieqa. L-A˙˙ar 13 jinsab g˙allbejg˙ mill-˙wienet tal-kotba kollha, jew direttament online minn www.merlinpublishers.com

Silta mill-ktieb

Imbg˙ad jg˙idu li bniedem ma jitwelidx ta˙t stilla ˙aΩina. Mela x’jag˙mel? Jekk l-istilel kollha tajbin hemm fuq, allura jien jew ma neΩistix jew m’hawnx post g˙alija. Jien mhux veru kont ni©ri fuq din l-art. G˙ax bilfors irid ikun hemm tal-inqas tlieta ˙Ωiena, Tieg˙i, ta’ ˙ija u t’ommi. U b˙alna jaf hemm mijiet u eluf o˙ra! Ilbiera˙ ˙adtlek rasek ng˙id fuq l-g˙eΩieΩ tieg˙i, insomma fuq ommi liktar. Min jaf xi t˙ares lejja ommi b˙alissa u tiggustani. T˙anninni b’dawk l-idejn tarjin u ˙orox bix-xog˙ol fl-istess ˙in. Dawk l-uniçi jdejn safja li qatt ˙assejt. L-uniçi li mellsuni u tawni lim˙abba li huma qatt ma raw. Ara tal-g˙aΩiΩa marti Karen, dawk dejjem xierfa kienu. Insomma, le qed nigdeb; mhux dejjem le, g˙ax g˙all-bidu nett kienet spuntat in˙abba bejnietna. Ridt nuriha ftit minn dak li sellfitni ommi meta setg˙et u nisforza ntiha dak li qatt ma tani rra©el t’ommi. U hi kienet iΩomm lura u ma turinix kollox, donnha tibΩa’ le se nisraqilha

m˙abbitha u ma ntihilhiex lura. Kont nipprova nΩommha g˙alija u nixtriha billi ntiha l-ward u kull xorta u razza ta’ fjura, g˙ax kienet t˙obbhom Imma dik l-im˙abba donnha kienet qed tikkaparraha g˙aliha u ma ttinix ˙afna lura. Ftit, ftit biss. Jien ippretendejt li t˙obbni iktar, li tkun iddedikata biss g˙alija, imma na˙seb li kont qed nitlob wisq minn...Karen. G˙alkemm iΩg˙ar bil-gozz minn ommi, biss mo˙˙ha kien ˙afna ixje˙ minn tag˙ha. Qatt ma fehmitni lili. Jien kont nieqes mill0im˙abba middar bin-nofs, u hi donnha qatt ma setg˙et timla n-nofs l-ie˙or. Qatt ma ppruvat anqas. G˙aliha jien kont bniedem li qatt ma kien. Nofs gost; mag˙©un minn g˙a©na ra’ m˙abba u mibg˙eda fl-istess ˙in. Illum ng˙id li kienet ˙aditni lili g˙ax kont tifel bieΩel dak iΩ-Ωmien u dejjem ippruvajt in©emma’ sold. Il-flus f’buti rat. Ilfamilja tieg˙i qatt ma niΩΩlitilha fl-istonku msaddad li kellha. Da˙let u ˙ar©et f’˙ajti f’temp ta’ ftit snin. Kont ag˙ar minn loki g˙aliha. Inqdiet bija, uΩatni u g˙asritli demmi b˙al lumija mg˙aff©a, ˙adet dak li riedet ming˙andi, irran©at ma; biçça

bhima t’avukat u baqg˙et baqg˙et biex qalftitni minn sari fiΩ-Ωwie© u li kien g˙aliha, jien g˙adni nag˙qad u ndur, u mmut bil-©u˙, bla dar, bla saqaf, bla xog˙ol–g˙arwien ˙uta. Anke minn xog˙oli qalftuni ‘l barra. Dak l-avukat li po©©iet mieg˙u kien jaf lil sid il-fabbrika li kont na˙dem mag˙ha, g˙awwieni b’˙afna imbarazz fuqi u dak min-na˙a tieg˙u ©ab skuΩa li l-fabbrika kienet g˙addejja minn Ωminijiet diffiçli u qed titlef xi xog˙olijieet u kuntratti u ma setg˙ux i˙addmuni iktar mag˙ho. Addijo unjins u çeerimonji g˙ax keççewmno u ˙allewni lampa stampa...b’ta’ fuqi senduqi. G˙alkemm jien u ˙ija konna azzettajna rwie˙na, ommi xorta kienet ta˙dem ta’ seftura dak iΩ-Ωmien g˙ax, Ωew©ha ma kien itiha xejn. Ifhem, ˙ija relaq mid-dar mhux azzetta proprjament. Laqg˙atni lura f’darha g˙al ftit snin u Ωiedet ix-xog˙ol tag˙ha biex tg˙ajjex lili u tiekol hi. Ja˙asra, dik il-mara! Karen neΩΩg˙atni mill-iktar persuna g˙aΩiΩa g˙alija. Ibni, Samwel. Lim˙abba ta’ qalbi. Il-mera ta’ ommi tista’ tg˙id.

It-Tnejn, 2 ta’ Settembru 2002

Mistoqsija: X’jisimhom l-eks mara u iben l-awtur?

Ibag˙tu r-risposta tag˙kom lil: Kompetizzjoni Ktieb, KullÓadd, ÇNL, Triq Mile End, il-Óamrun, u tid˙lu biç-çans li tirb˙u l-ktieb l-A˙˙ar 13, ©entilment ipprovdut minn MERLIN PUBLISHERS. Ir-rebbie˙ jit˙abbar nhar il-Óadd li ©ej, 26 ta’ Jannar. Ir-rebbie˙a huma mitluba ji©bru l-ktieb miç-Çentru Nazzjonali Laburista fil-Óamrun billi jippreΩentaw il-karta tal-identità mit-Tlieta sal-Ìimg˙a bejn id-09.00 u t-15.00. Intant, ir-rebbie˙a tal-ktieb PUPU FIL-BAÓAR hija: M’ANNA ABELA. Wings 11, Gianton Lane, Ûabbar ÛBR 4171

33


34

Log˙ob

19.01.2014

TISLIBA BIN-NUMRI Po©©i n-numri f’posthom Bi 3 numri 064 069 077 194 212 285 323 385 435 503 527 535 602 685 726 905

B’4 numri 0005 0281 0385 0431 0474 0573 1069 1530 2009 2021 2154 2588 2825 2976 3062 3517 3564 3588 3744 4233 4490 4594 5060 5072 5158 6342 6707 7123 7137 7390 7786 7947

8411 8478 8936 9358 9570 9807

B’5 numri

B’6 numri

05442 08274 09092 13407 16031 28815 38584 39614 41504 45725 47289 61523 64310 64535 64683 65875 66723 68926 74381 77400 80473 93095

306207 522615 857325 907437

Bi 8 numri 04274697 20838480 68485900 86715631

SUDOKU SPONSORJATA MINN WELLA

Irba˙ xampù u conditioner Wella Aqta’ dan il-log˙ob u ibag˙tu: KOMPETIZZJONI WELLA, KullÓadd, Çentru Nazzjonali Laburista, Triq Mile End, il-Óamrun.

Isem: .......................................................................................... Indirizz:......................................................................................... .....................................................................................................

Rebbie˙a: MARY ROSE BIANCHI, 138, Triq il-Lunzjata, Santa Venera

Kompetizzjoni Centro Casalinga Ìemma’ s-sitt kupuni u ibg˙athom f’daqqa lil: KullÓadd, Kompetizzjoni Centro Casalinga, Çentru Nazzjonali Laburista, Triq Mile End, il-Óamrun.

Isem:...................................................................................................................................................................

3

Indirizz:.............................................................................................................................................................. ........................................................................................................................................................................... Nru tal-karta tal-identità:............................................. Nru tat-telefown:........................................................


Log˙ob

19.01.2014

IRBAÓ €25 FI Flus

02

IBGÓAT DAWN IÛ-ÛEWÌ KOMPETIZZJONIJIET FLIMKIEN U IDÓOL BIÇ-ÇANS LI TIRBAÓ €25

TIslIBA Mimdudin:

Weqfin:

1.

1.

Tista’ tkun ramlija (5) 4. Sta©un (4) 7. Le bl-IngliΩ (2) 9. Dan jaqbad (3) 10. Illum tarmak jag˙mlu floku (6) 12. Jaf ˙afna fuq issu©©ett tieg˙u (6) 16,18,19. Mezz ta’ komunikazzjoni modern (8) 18. Ara 16. 19. Ara 16. 20. Iqattg˙u l-kurrenti minnha (5) 21. Ara 6 wieqfa. 23. Marid bla ras (4) 24. Tiddisponi (5)

It-tfal i˙obbuhom (6) 2 u 3. Jilma˙ni (6) 3. Ara 2 wieqfa 5. Isem l-attriçi Gardner (3) 6 u 21M. G˙aff©u (6) 8. Innutajt (9) 11 u 21W. Nitqarbnu biha (5) 12. Elton Tabone (1,1) 13. PiΩella bl-IngliΩ (3) 14. Tamborlini ? (6) 15. Jirreçtaw dawn (6) 17 u 22. Óa gost jara Ruma tin˙araq (6) 21. Ara 11. 22. Ara 17.

SOLUZZJONI TAL-ÌIMGÓA L-OÓRA Mimdudin:

Weqfin:

1. 4. 7. 9 u 19. 10. 12. 16. 18. 20. 21. 23. 24.

Fanal, Lsir, EB, Niswew, FaΩola, Peduna, USA, AM, Irbit, Eta’, Exit, Imilu.

1. 2 u 3. 5 u 6. 8. 11 u 22. 12. 13. 14. 15. 17.

Fanfru, Nislef, Storja, Barumbari, Reali, Pa, Dar, Awturi, Kwadru, Sit.

QED TAGÓRAFHOM? Fir-ritratt hemm Ωew© uçu˙ f’wiçç wie˙ed. Qed tag˙rafhom? Ójiel: Dawn l-uçu˙ huma ta’ Ωew© atturi famuΩi. It-tnejn li huma ©ew Malta sabiex ja˙dmu l-films. Attur 1:

Attur 2:

REBBIEÓ TAL-ÌIMGÓA L-OÓRA

Isem: Indirizz:

Nru tat-Telefown:

M.FITENI Blk B, Flat 3, Ta’ Paris, Birkirkara

Min˙abba l-fatt li matul din il-©img˙a rçevejna bosta telefonati rigward it-tisliba u l-log˙ba tal-kuluri, ˙adna azzjoni u biddilna l-log˙ba. Nittamaw li tog˙©obkom.

35


36

Sports

19.01.2014

ibburdJar – kampJoNaT euromed malTa 2013

l-akbar avveNimeNT iNTerNazzJoNali Tal-ibburdJar F’paJJiÛNa JiSTa’ Jikber akTar

Ir-rebbie˙a Fenella Bennett mir-Royal Lymington Yacht Club f’Hampshire – il-ba˙ri Optimist ta’ 14-il sena li g˙amlet lill-Gran Brittanja kburija

B’145 kompetitur minn 10 pajjiΩi – il-Bel©ju, parteçipant 1; Çipru, 6; l-Indja, 7; l-IΩrael, 8; l-Italja, 21; Malta, 50; lOlanda, 1; ir-Rumanija, 2; irRussja, 32; u r-Renju Unit, 17 – l-14-il edizzjoni talKampjonat Euromed Malta li sar f’Diçembru li g˙adda

kellu parteçipazzjoni rekord li g˙amlitu l-akbar avveniment internazzjonali tal-ibburdjar f’pajjiΩna. Medda ta’ erbatax-il sena, li minn bidu modest fis-sena 2000 ra l-avveniment jikber fin-numru u fil-kwalità ta’ parteçipanti biex illum la˙aq

livell ta’ kampjonat b’rikonoxximent internazzjonali. Euromed hija mimlija tenerezza u ospitalità Maltija li l-barranin japprezzaw. Fla˙˙ar edizzjoni, ta’ kuljum wara t-tlielaq, il-parteçipanti u l-kowçis kollha ©ew ippreΩentati bi platt g˙a©in u ©elat fuq it-terrazzin fil-bajja tat-tellieqa. Dan ©ie segwit b’lotterija b’xejn fejn ing˙ataw 25 premju – ©est li ©ie apprezzat minn kul˙add. Luigi Bertini jemmen li “lavveniment huwa çertament organizzat tajjeb u l-Bajja talMellie˙a huwa post ideali g˙as-sigurtà tar-regatta talklassi Optimist. L-atmosfera tal-kampjonat hija rilassanti u f’ambjent ta’ ˙biberija u kemm il-familji kif ukoll ilkowçis li jakkumpanjaw it-tfal jikkooperaw ma’ xulxin. Barra minn hekk, l-idea tarrigali u l-platti tal-g˙a©in fla˙˙ar ta’ kull ©urnata, iΩidu soçjalizzazzjoni fost kul˙add. Fil-qosor, kampjonat sabi˙, feliçi u tekniku wkoll, li naturalment isir avveniment klassiku g˙al ˙afna nazzjonijiet”. 3999 mil hija pjuttost distanza twila biex wie˙ed jivvja©©a biex igawdi ftit ibburdjar. U daqshekk is-seba’ parteçipanti Ωg˙aΩag˙ mill-Indja kellhom jivvja©©aw biex jikkompetu fil-Euromed 2013. It-tim kien akkumpanjat minn Umesh

Naiksatam b˙ala kowç u Kanthimathi Prabhakar b˙ala mani©er. “Kienet definittivament parteçipazzjoni poΩittiva fejn l-organizzazzjoni kienet ukoll koordinata bil-livell attwali u kienu kompetittivi ˙afna. Il-post tat-tlielaq kien ferm attraenti u kellna wkoll ˙in biex inΩuru G˙awdex. Li kieku jkun hemm opportunità o˙ra biex nie˙du se˙em filEuromed nippruvaw naslu qabel biex il-parteçipanti tag˙na jkollhom aktar ˙in jipprattikaw qabel l-avveniment u wkoll biex jorjentaw lilhom infushom g˙at-temperatura kies˙a u b’hekk ikollhom çans imorru a˙jar. Il-Euromed Malta Championship 2013 ta’ erbat ijiem b’disa’ ti©rijiet, fejn

sebg˙a kienu jg˙addu, raw lil Fenella Bennett ta’ erbatax-il sena mir-Royal Lymington Yacht Club ta’ Hampshire tirba˙ l-ewwel titlu Euromed g˙all-Gran Brittanja f’14-il sena storja tal-avveniment. Óarsa lejn ir-rebbie˙a finali tal-ewwel tliet postijiet f’kull wa˙da mill-˙ames kategoriji kkontestati nsibu li l-pajjiΩi li telg˙u l-aktar fuq il-podju kienu: Malta, 8 rebbie˙a; ilGran Brittanja, 3; l-Italja, 2; Çipru, 1; u r-Russja, 1. Il-Kampjonat Euromed Malta, li issa ilu jsir g˙al dawn l-a˙˙ar 14-il sena, huwa organizzat mill-Malta Young Sailors Club bil-kooperazzjoni tal-Kunsill Malti g˙all-Isport u l-Kunsill Lokali tal-Mellie˙a.

FuTbol TaN-NiSa Log˙ob tan-nisa – l-ewwel diviΩjoni Il-Óadd Gozo vs Luxol fil-grawnd ta’ Kerçem fil-11.00 It-Tlieta B’Kara vs Hibs fil-grawnd tal-Luxol fit-20.15 M©arr vs Kirkop fil-grawnd tal-Im©arr fit-20.15 RiΩultati Luxol

vs

B’Kara

1-5

Pembroke

vs

M©arr

1-2

Kirkop

vs

Gozo

0-2

Klassifika

Jibda Ç-ÇikliÛmu wkoll Il-Óadd 2 ta’ Frar jibda l-ista©un taç-çikliΩmu, bl-ewwel attività organizzata mill-Birkirkara St Joseph, ta˙t l-awspiçi tal-Federazzjoni Maltija taç-ÇikliΩmu. Din se tkun is-sitt edizzjoni tat-Time Trial Individwali fuq distanza ta’ 20 kilometru fuq il-korsa – Ba˙ar iç-Cag˙aq, Triq il-Kosta, u tibda fit-8 ta’ filg˙odu. Numru ta’ çiklisti li rre©istraw ma’ Birkirkara St Joseph fl-a˙˙ar tal-ista©un li g˙adda se jie˙du sehem g˙all-ewwel darba mal-klabb, filwaqt li t-tim tal-klabb se jkun ukoll imsa˙˙a˙ b’numru ta’ trijaltleti ta’ kalibru li kienu di©à fuq il-kotba tal-klabb. Disa’ kategoriji ta’ çiklisti, kemm ir©iel kif ukoll nisa, u minn età ta’ seba’ snin sa ’l fuq minn 60 sena li ©ejjin mill-klabbs kollha membri tal-Federazzjoni, se jie˙du sehem f’din it-tellieqa ta’ 20 kilometru. It-triq fejn ikun hemm ir-rotta tat-tellieqa tkun mag˙luqa g˙attraffiku.

L

Diff Gowls

Pti

Hibs

8

43

24

B’Kara

9

27

24

Gozo FC

9

11

18

M©arr

8

01

15

Kirkop

9

-19

06

Luxol

8

-31

03

Pembroke

9

-32

00

Ûwiemel

JiFTaÓ l-iSTaÌuN TaÛ-Ûwiemel Fil-marSa Illum fil-Marsa jifta˙ l-ista©un taΩ-Ωwiemel bi tmien ti©rijiet kollha fuq distanza ta’ 2140 metru. L-ewwel programm jibda fis-13.30. Il-programm kollu huwa dan: Ti©rija 1 Klassi Copper, tibda fis-13.30 Ti©rija 2 Klassi Silver, tibda fis-13.55 Ti©rija 3 Klassi Bronze, tibda fis-14.20 Ti©rija 4 Silver, tibda fit-14.45 Ti©rija 5 Gold, tibda fit-15.20 Ti©rija 6 Silver, tibda fl-15.45 Ti©rija 7 Premier, tibda fl-16.10 Ti©rija 8 Silver, tibda fl-16.35


Sports

19.01.2014

37

tenis

Open tal-awstralja: BOris Becker se jsir super kOwÇ? jenza fl-ikkowçjar huwa jista’ jag˙mel id-differenza. Huwa kkonkluda: “Jien kont f’g˙axar finali ta’ Grand Slam u naf eΩatt kif plejer i˙ossu meta jasal sal-a˙˙ar stadji ta’ turnament.” Stramberija partikolari firrelazzjoni Djokovic-Becker hija li fost it-titli li reba˙ isSerb huwa jg˙oΩΩ ˙afna dik tal-Open FrançiΩ, filwaqt li Becker dak hu l-uniku unur li qatt ma reba˙. Min-na˙a lo˙ra Lendl qatt ma reba˙ Wimbledon u Murray reb˙u s-sajf li g˙adda. Wie˙ed irid jara jekk Djokovic, li reba˙ l-a˙˙ar tliet Opens tal-Awstralja u b˙alissa jinsab fuq serje ta’ 24 reb˙a infila, hux se jiggwadanja minn din l-esperjenza kbira li g˙andu Becker fittenis. Federer tkellem dwar Edberg iΩda dawn ma jidhirx li se jaqblu wisq meta lIΩvediΩ wasal Melbourne lejlet li beda t-turnament. “Issa naraw kif immorru,” qal Federer, li llum g˙andu 32 sena, “nitkellmu aktar fuq din ir-relazzjoni matul it-turnament. Jekk ma tirnexxix nag˙mlu xi ˙a©a differenti.” Filwaqt li Edberg jidher li huwa kkuntrattjat g˙al

g˙axar ©img˙at ma’ Federer, g˙all-inqas g˙alissa, Becker huwa uffiçjalment il-kowç u se jkun ma’ Djokovic tul issena kollha. Mouratoglou qal: “Jista’ jkun li tkun xi ˙a©a riskjuΩa li tkun ikkowçjat minn bniedem wie˙ed, anke jekk dan ikun le©©enda tat-tenis. Tista’ ta˙dem tajjeb, b˙al filkaΩ ta’ Murray, imma tista’ wkoll ma ta˙dimx b˙alma ©ara f’xi kaΩi fil-passat li hawn mhux se nsemmi. Jien aktar nemmen li wie˙ed g˙andu jΩomm il-kowç li jkollu u ΩΩomm lill-eksplejer famuΩ b˙ala konsulent.” Huma x’inhuma r-riskji, ˙a©a wa˙da hija Ωgura, li mhux se jkunu biss il-plejers i˙arsu lejn l-istands imma lkameras Ωgur se jiffukaw ˙afna fuq il-bank tal-plejers. Murray jidher li g˙aqqad kollox fi ftit kliem meta qal li jeΩisti eçitament kbir biex kul˙add jer©a’ jara lil dawn lismijiet kbar tat-tenis lura filcourts . “Hi ˙a©a tajba li narawhom kollha lura mag˙na. Naf li ˙afna plejers ta’ Ωmien li g˙adda ma kinux jingwalawha bejniethom; forsi naraw xi ftit sparks ukoll,” ikkonkluda ç-champion ta’ Wimbledon.

Becker, il-kowç il-©did ta’ Djokovic, meta reba˙ Wimbledon fl-1985

B˙alissa f’Melbourne Park, lAwstralja qed jintlag˙ab lOpen tal-Awstralja – beda fit13 ta’ Jannar u jintemm fis-26 tax-xahar. G˙alhekk it-turnament g˙adu fil-bidu tieg˙u u llum jitlesta biss nofsu, ji©ifieri l-log˙ob il-kbir g˙adu ©ej. B’hekk illum dehrilna li n©ibu g˙all-attenzjoni tal-qarrejja dilettanti tattenis storja interessanti dwar il-kowçis tat-tenis. Interessanti ˙afna huwa li b˙alissa hemm sitt eksle©©endi tat-tenis li qed jikkowçjaw l-aqwa plejers tat-tenis preΩenti. Dawn huma: Boris Becker lil Novak Djokovic; Ivan Lendl lil Andy Murray; Stefan Edberg lil Roger Federer; Michael Chang lil Kei Nishikori; Goran Ivanisevic lil Marin Cilic; u Sergei Bruguera lil Richard Gasquet. Boris Becker qed jipprova jer©a’ jda˙˙al lilu nnifsu fillog˙ba, fil-belt fejn huwa sar l-ewwel darba n-numru wie˙ed tad-dinja. Il-ÌermaniΩ kien tant fer˙an fl1991 meta reba˙ il-˙ames Grand Slam tieg˙u fl-Open tal-Awstralja u b’hekk innumru wie˙ed tad-dinja

g˙all-ewwel darba, li appena spiçça l-log˙ob baqa’ ˙iere© mil- court u mar ji©©oggja wa˙du fi ©nien pubbliku li kien hemm fil-qrib. Dakinhar, 23 sena ilu, Becker kien g˙eleb lil Ivan Lendl u issa fl-Open ta’ din is-sena hemm il-possibbiltà li Djokovic u Murray jispiççaw kontra xulxin fil-finali ta’ nhar il-Óadd li ©ej u b’hekk Becker u Lendl ikollhom dwell ie˙or bejniethom f’dan l-istess post, din id-darba b˙ala kowçis. Djokovic qal li Ω-Ωieda ta’ Becker fit-tim tieg˙u ma kellha x’taqsam xejn massuççess li Lendl kellu b˙ala kowç ta’ Murray, iΩda jidher li l-g˙aqda bejn Lendl u Murray ©abet tendenza flog˙la livell tat-tenis. Patrick Mouratoglou, ilkowç ta’ Serena Williams, qal li fit-tenis mondjali dejjem hekk ji©ri: meta xi ˙add jirnexxilu b’xi ˙a©a kul˙add jikkupjah. Meta sentejn ilu Djokovic beda jiekol ikel gluten free u beda jirba˙ kul˙add beda jiekol gluten free . “Issa,” kompla Mouratoglou, “saret moda li kul˙add irid lil xi eksnumru

wie˙ed fit-tim tieg˙u, g˙ax Murray g˙andu lil Lendl.” Martina Navratilova, li fi Ωmienha reb˙et 18-il Grand Slam qalet: “Becker kien jilg˙ab log˙ba differenti minn Djokovic, issa rridu naraw din il-kumbinazzjoni jekk tkunx suççess.” Il-15-il sena li Becker ilu li rtira mit-tenis g˙amilhom jilg˙ab il-poker, jikkummenta u jipprova jkun ‘l-aktar ÌermaniΩ ma˙bub fil-Gran Brittanja’. IΩda issa rritorna g˙at-tenis bil-kbir meta sar kowç ta’ Djokovic minflok ilkowç Marian Vajda li kien ilu ˙afna ma’ Djokovic. Fil-fatt, Navratilova kienet wa˙da minn ˙afna fid-dinja tat-tenis li wriet li kienet sorpriΩa b’din il-bidla. Hija qalet: “Sibtha stramba li dan biddel it-tim meta kien qed ikollu daqstant suççess.” Becker, li llum g˙andu 46 sena, jinsisti li hu ja˙seb li dak li qed jg˙idu li r-relazzjoni tieg˙u ma’ Djokovic se tkun b˙al ta’ Sharapova u Connors tas-sajf li g˙adda – li jibqg˙u flimkien g˙al turnament wie˙ed biss – mhux se jkun il-kaΩ. Huwa qal li minkejja n-nuqqas ta’ esper-

Andy Murray, iç-champion renjanti ta’ Wimbeldon, flimkien mal-kowç Lendl, le©©enda tat-tenis


38

Sports

19.01.2014

PreMier ingliÛ

futbol ingliÛ

Manchester city l-ewwel li jiskurjaw 100 gowl fi staÌun wieÓed

Manchester City kellhom reb˙a tajba f’Maine Road ta’ 4-2 fuq Cardiff City biex anki kienu l-ewwel tim li skorja mitt gowl fi sta©un wie˙ed. Edin Dzeko feta˙ li skor g˙as-City bil-mitt gowl fil-kompetizzjonijiet kollha. Craig Noone kiseb id-draw fid-29 minuta b’xutt fil-baxx biex Jesus Navas re©a po©©a lis-City fuq quddiem. Yaya Toure u Sergio Aguero Ωiedu tnejn o˙ra g˙as-City qabel

Fraizer Campbell fid-90 minuta skorja t-tieni gowl ta’ Cardiff. Newcastle United kellhom ukoll reb˙a tajba ta’ 3-1 kontra West Ham, f’Upton Park. Yohan Cabaye feta˙ li skor g˙al Newcastle b’xutt tajjeb u Loic Remy irdoppja qabel Michael Williamson g˙amilhom 2-1 b’awto gowl.Fid-90 minuta Cabaye, dirett minn freekick kiseb it-tieni gowl tieg˙u u t-tielet g˙al Magpies.

Arsenal kisbu l-˙ames reb˙a tag˙hom infila biex Ωammew posthom f’ras ilklassifika tal-Premier League. Huma g˙elbu lil Fulham bl-iskor ta’ 2-0, biΩΩew© gowls jaslu fit-tieni taqsima fi spazju ta’ ˙ames minuti minn Santiago Cazorla. Liverpool Ωgur li n˙asdu meta wara ftit aktar minn nofs sieg˙a log˙ob kienu 2-0 minn ta˙t kontra Aston Villa b’gowls ta’ Andreas Weimann (25) u Christian Benteke (36). Madanakollu b’gowl kull na˙a tal-˙in tal-mistrie˙ l-ewwel minn Daniel Sturridge u l-ie˙or penalty ta’ Steven Gerrard huma rnexxielhom isalvaw punt. Crystal Palace irre©istraw reb˙a minima ta’ 1-0 fuq Stoke City bl-uniku gowl jasal fil-51 minuta minn Jason Puncheon b’xutt minn nofs il-kaxxa. Norwich City wkoll kellhom reb˙a b’gowl uniku fuq Hull City. Il-gowl wasal minn Ryan Bennett bir-ras minn kross ta’ Robert Snodgrass. Hull kellhom lil Tom Huddlestone imkeççi fid89 minuta g˙al fawl ikra˙ wara li dan kien di©a’ kellu karta safra. Minn 2-0 minn ta˙t f’darhom Sunderland irnexxielhom isalvaw ilpartita tag˙hom kontra Southampton meta f’rimonta tajba kisbu draw ta’ 22. Kienu s-Saints li skurjaw filbidunett tal-partita b’gowl ta’ Jay Rodrigues wara li rċ ieva pass ming˙and Morgan Schneiderlin. Fil31 minuta Dejan Lovren g˙amilhom tnejn biex minuta wara Sunderland naqqsu d-distakk meta minn pass ta’ Adam Johnson, Fabio Borini sab ixxibka. L-istess Johnson kiseb il-gowl tad-draw fil-71 minuta minn pass ta’ Craig Garner.

gowls f’19-il partita, ilu sejjer tajjeb f’Torin minn meta telaq lil Manchester United fissajf tal-2012. Li stilla FrançiΩa ©ibdet l-attenzjoni ta’ ˙afna mill-aqwa klabbs Ewropej dan l-ista©un, b’Paris Saint-Germain jissemmew ˙afna li ΩΩg˙aΩug˙ seta’ jing˙aqad mag˙hom. Zidane min-na˙a tieg˙u ma eliminax il-possibilita’ li l-klabb tieg˙u Real li jid˙lu fit-tellieqa g˙al dan il-plejer li hu ja˙seb li ma jdumx ma jkun fit-

Sunderland v Southampton

2-2

Arsenal v Fulham

2-0

Crystal Palace v Stoke

1-0

Man City v Cardiff

4-2

Norwich v Hull City

1 -0

West Ham Utd v Newcastle

1-3

Liverpool v Aston Villa

2-2

logÓob gÓal-luM Swansea v Tottenham

14:30

Chelsea v Man Utd

17:00

logÓob gÓal-gÓada 21:00

West Brom v Everton

klassifika TIM

L

R

D

T

F

K

P

Arsenal Manchester City Chelsea Liverpool Everton Tottenham Hot Manchester Unt Newcastle United Southampton Aston Villa Hull City Norwich City Stoke City Swansea City West Brom Crystal Palace Fulham West Ham Unt Sunderland Cardiff City

22 22 21 22 21 21 21 22 22 22 22 22 22 21 21 22 22 22 22 22

16 16 14 13 11 12 11 11 8 6 6 6 5 5 4 6 6 4 4 4

3 2 4 4 8 4 4 3 7 6 5 5 7 6 9 2 1 6 6 6

3 4 3 5 2 5 6 8 7 10 11 11 10 10 8 14 15 12 12 12

43 63 40 53 34 26 35 32 29 22 22 18 22 26 23 14 22 22 21 17

19 25 19 28 19 25 24 28 25 29 28 35 36 30 28 31 48 33 36 38

51 50 46 43 41 40 37 36 31 24 23 23 22 21 21 20 19 18 18 18

serie a

Pogba gÓal Mar-real? Qed jitbassar li Paul Pogba g˙ad jirba˙ ilBallun tad-Deheb L-assistent kowç tar-Real Madrid, Zinedine Zidane,qed jindika li lklabb qed juri ˙afna interess fil-plejer ta’ 20 sena Paul Pogba fuq ilwirjiet tajbin li g˙amel dan l-a˙˙ar g˙al Juventus u hu ja˙seb li Pogba g˙ad jirba˙ ilBallun tad-Deheb. Pogba, li kien strumentali biex g˙in lil Juventus jokkupaw lewwel post tas-Serie A dan l-ista©un b’˙ames

riÛultati

riÛultati

tellieqa g˙ar-reb˙ talBallun tad-Deheb. “Kul˙add iridu” qal Zidane, li darba anki hu kien reba˙ il-Ballun tadDeheb, “fi ftit snin Pogba Ωgur li jkun fost la˙˙ar tliet finalisti talakbar unur individwali tal-futbol. Huwa g˙adu Ωg˙ir b’futur sabi˙ quddiemu. Dan huwa unur kbir li jibdel il-˙ajja ta’ plejer. Jien irba˙tu fl1998, l-istess sena li rba˙t it-Tazza tad-Dinja u naççertakom li bidilli ˙ajti”, temm jg˙id Zidane lill-©urnalisti.

Roma v Livorno

3-0

Juventus v Sampdoria

Tard

logÓob gÓal-luM Udinese v Lazio

12:30

Atalanta v Cagliari

15:00

Bologna v Napoli

15:00

Catania v Fiorentina

15:00

Chievo v Parma

15:00

Genoa v Inter

15:00

Sassuolo v Torino

15:00

Milan v Verona

20:45

klassifika

seedorf jirtira biex iMexxi lil Milan B˙alma jafu d-dilettanti talfutbol, din il-©img˙a t˙abbar li l-veteran OlandiΩ Clarence Seedorf in˙atar il-kowç il©did tal-Milan biex hekk ˙a post Massimil iano Allegri. Seedorf kellem il-©urnalisti fil-BraΩil qabel niΩel l-Italja u fost affarijiet o˙ra qalilhom li huwa se jer©a’ jiltaqa’ malMilan. Huwa qal li fl-a˙˙ar sena u nofs li g˙amel malB otafogo, g˙enu˙ jikber ˙afna u ja˙seb li se jg˙inu˙ ˙afna fi l-pass l i jmi ssu

jag˙mel fil-karriera tieg˙u ji©ifieri li jmexxi lil Milan. Seedorf, li g˙andu 37 sena u temm k arriera ta’ 22 sena jilg˙ab, ikkonkluda “Nispera li l-BraΩil ikollhom Tazza tadDinja memorabbli u li t-tim jonora il-kuluri ta’ pajjiΩu”. Ta’ min wie˙ed i fakkar l i Seedorf lag˙ab aktar minn 400 darba fl-10 snin li g˙amel plejer ta’ Milan li matulhom kien reba˙ darbtejn is-Serie A u darbtejn i ç-Champions League.

TIM Juventus Roma SSC Napoli Fiorentina Inter Hellas Verona Parma Torino Lazio Genoa AC Milan Sampdoria Cagliari Atalanta Udinese ChievoVerona Sassuolo Bologna Livorno Catania

L 19 20 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 20 19

R 17 14 13 11 8 10 6 6 6 6 5 5 4 6 6 4 4 3 3 3

D 1 5 3 4 8 2 8 8 6 5 7 6 9 3 2 5 5 7 4 4

T 1 1 3 4 3 7 5 5 7 8 7 8 6 10 11 10 10 9 13 12

F 46 42 41 34 38 34 29 31 23 19 31 22 19 20 18 14 21 17 16 13

K 12 10 20 20 23 30 26 27 26 24 30 27 28 29 28 24 41 33 36 34

P 53 47 42 37 32 32 26 26 24 23 22 22 21 21 20 17 17 16 13 13


Sports

19.01.2014

39

Birkirkara jimmassakraw lil naxxar lions Birkirara Naxxar Lions HT (2-0)

7 1

Ritratti: STEPHEN GATT

Iç-çampjins Birkirkara kkonsolidaw l-ewwel post tal-klassifika b’reb˙a kbira ta’ 7-1 fuq it-tim li kien g˙addej minn Ωmien tajjeb ferm Naxxar Lions. Il-plejer tag˙hom Jhonnattann kellu xalata b’xejn inqas minn erba’ gowls. Il-massakru beda wara biss 18-il minuta bl-ewwel gowl ta’ JHONNATTAN BENITES DA CONCEICAO. RYAN SCICLUNA irdoppja fit-38 minuta biex l-iskor baqa’ l-istess sal˙in tal-mistrie˙. Sa hawn kien g˙adu jidher li l-iskor ma kienx se jkun daqstant kbir, iΩda ftit wara l-bidu tat-tieni taqsima l-gowls bdew

jiΩdiedu. Fl-54 minuta ALEJANDRO MENDOZA CORUJO g˙amilhom tlieta u erba’ minuti wara l-iskor ©ie 5-0 minn HARUNA SHOLA SHODIJA. Fil-61, fl-74 u fis-76 minuta hat-trick ta’ JHONNATTANN. Il-pressjoni kontinwa ta’ Birkirkara kienet interrotta fid69 minuta meta kross ta’ Buhagiar g˙an-Naxxar li deher li ma kienx perikoluΩ g˙al gowler sostitut Gauci ta’ B’Kara iΩda dan iΩ-Ωg˙aΩug˙ tfixkel, bil-ballun ji©i g˙and TERENCE SCERRI li skorja l˙ames gowl konsekuttiv tieg˙u.

B’KARA: Haber (Gauci 68), Zerafa, Mendoza Corujo, Temile (Camenzuli 72),

Vukanac (Muscat 76), Scicluna, Shodiya, Fenech, Jhonnattann, Sciberras, Herrera. KOWÇ: Paul Zammit NAXXAR L: Azzopardi, Del Negro, Buhagiar, Decesare, Thiago (Vignevic 76), Scerri (Falzon 74), Ribeiro, Cassar, Rocha da Silva, Reano, Stojanovic. KOW : Winston Muscat SKURJAW: Jhonnattann Benites da Conceicao (B) 18, 61, 74 u 76 min, Ryan Scicluna (B) 38 min, Alejandro Mendoza Corujo (B) 54 min, Haruna Shola Shodiya (B) 58 min, Terence Scerri (N) 69 min. PLEJER TAL-LOGÓOBA: Jhonnattann Benites da Conceicao, Birkirkara. REFEREE: Adrian Azzopardi

Balzan jiBqgÓu jittamaw Balzan Youths Qormi (HT 0-0)

1 0

B’din ir-reb˙a minima ta’ 1-0 fuq Qormi, il-Youths jibqg˙u bit-tama li g˙ad jistg˙u jikkwalifikaw g˙açChampionship Pool. IlQriema min-na˙a l-o˙ra ftit jista’ jkollhom tamiet mhux g˙al ma’ ta’ fuq imma li ma jing˙aqdux ma’ Rabat li jidhru determinati g˙allewwel diviΩjoni sta©un ie˙or. L-ewwel taqsima ftit li xejn kien fiha azzjonijiet indirizzati lejn il-lasti u ma kienet ebda sorpriΩa li t-taqsima spiççat ming˙ajr gowls. Appena bdiet it-tieni taqsima Negrin tal-Youths ipprova jg˙olli l-ballun fuq ilgowler iΩda Farrugia kien

attent u mblokka. Ûew© minuti wara fuq in-na˙a lo˙ra Effiong avvanza fuq illemin, da˙al fil-kaxxa iΩda lattentat tieg˙u kien salvat f’korner mill-gowler Bartolo. Fl-54 minuta wasal l-uniku gowl tal-partita. Calcado qassam lil Zarate, bil-kross ta’ dan tal-a˙˙ar i©ib lil JOSE’ LUIS ARMARIO NEGRIN f’qag˙da ideali li minnha ma setax jonqos li jg˙eleb lil Farrugia fil-lasta Qormija. Hawnhekk Qormi g˙amlu reazzjoni meta fit-58 minuta freekick ta’ Terribile spiçça f’idejn il-gowler Bartolo, imma sitt minuti wara freekick ie˙or din id-darba ta’ Caruana kien imblukkat tajjeb mill-gowler tal-Youths. Fl-74 minuta xutt ta’ Bajada

g˙al Qormi g˙adda g˙oli. Tliet minuti mit-tmiem Owen Bugeja tkeçça mir- referee biex kull tama li kien fadal g˙ad-draw spiççat.

BALZAN Y: Bartolo, Grima, Negrin ( Scibe rras 83), Sciclu na, Grio li, Bezz ina, Magro, Dos Santos, Zarate, Calcado, Micallef (Spiteri 79). KOWÇ:Jesmond Zerafa QORMI: Farrugia, Effiong, Caru ana , Baja da, B ugeja, Pisani, Nucera (Issaka 65), Grech , Terrib ile, B on din (Vella 44), Sammut. KOWÇ: Karel Zeman SKURJAW: Jose’ Luis Armario Negrin (B) 54 min, PLE JER TAL -LOGÓOB A: Pedro Henrique Dos Santos Calcado, Balzan Youths. REFEREE: Clayton Pisani

Valletta jÛommu qriB

Hat trick ta’ karl Pulo

Vittoriosa Stars v Valletta 0-2)

Rabat A v Tarxien R

0-4 (HT

Valletta komplew bl-isfida tag˙hom fuq il-kampjonat b’reb˙a pjuttost kbira ta’ 4-0 fuq Vittoriosa Stars, b’Ωew© gowls kull taqsima. B’din it-telfa lIstars baqg˙u mg˙addsin fl-inkwiet tar-relegation. Il-Belt marru fil-vant©© fis-26 minuta meta minn kross ta’ Bajada mix-xellug, ABDELKARIM NAFTI bir-ras g˙eleb lil Sean Cini. Ûew© minuti wara EDMOND AGIUS irdoppja meta ˙a pass mil-lemin u min-nofs il-kaxxa b’xutt fil-baxx re©a’ g˙eleb lil Cini biex it-timijiet marru jistrie˙u b’dan l-iskor. Fit-tieni taqsima Valletta Ωiedu Ωew© gowls o˙ra fit-78 minuta xutt ta’ DENNI ROCHA DOS SANTOS minn tarf il-kaxxa g˙amilhom 3-0 biex fl-84 minuta Ωew© sostituti Beltin bejniethom ˙admu l-a˙˙ar gowl tal-partita. Kien pass sabi˙ ta’ Mifsud Triganza li NYANG AZIZ CORR, bir-ras dawwru g˙al ©ox-xibka. Birgu f’din il-partita ftit li xejn deheru minkejja llog˙ob li kienu qed jag˙mlu dan l-a˙˙ar, çertament li sabu ru˙hom superati kontra Valletta.

VITTORIOSA S: Cini, Camilleri, Siraj Arab (Martin 52), Samir Arab, Caldeira, Vella Critien (Brincat 68), Guerrero, Sidibe, Garcia (Santaguida 68), Buttigieg, Pereira. KOWÇ: Oliver Spiteri VALLETTA: Marino, Zammit (Mifsud Triganza 75), Bajada, Nafti (Aziz 69), Dos Santos (Cremona 80), Borg, Caruana, Agius, Briffa, Fenech, Barry. KOWÇ: Mark Miller SKURJAW: Abdelkarim Nafti (Vall) 26 min, Edmond Agius (Vall) 28 min, Denni Rocha dos Santos (Vall) 78 min, Nyang Aziz Corr (Vall) 84 min. PLEJER TAL-LOG˙BA: Denni Rocha dos Santos, Valletta. REFEREE: Andre’ Arciola

2-6 (HT 0-3)

Tarxien Rainbows reb˙u l-battalja ta’ qieg˙ ilklassifika kontra Rabat Ajax meta reb˙u l-partita ta’ bejniethom bl-iskor kbir ta’ 6-2, bi tliet gowls f’kull taqsima. WILLIAM BARBOSA feta˙ l-iskor g˙ar-Raibows wara biss 10 minuti meta ˙a kross ming˙and Martinelli. Man-nofs sieg˙a log˙ob KARL PULO skorja l-ewwel gowl mill- hat-trick tieg˙u wara Ωball tal-gowler Zammit. Sa tmiem lewwel taqsima JORGE SANTOS SILVA g˙amilhom tlieta fis-36 minuta. Fit-tieni taqsima Ajax naqqsu d-distakk fil-61 minuta b’gowl ta’ MALCOLM LICARI bir-ras wara li rçieva pass ming˙and Carrillo Pendas, biex fil71 minuta JORGE SANTOS SILVA skorja t-tieni gowl tieg˙u wara xog˙ol tajjeb ta’ Potezica li kien g˙adu kif da˙al jilg˙ab. Immedjatament wara fit-72 minuta RYAN MICALLEF g˙amilhom 4-2. Sa tmiem il-partita Tarxien Ωiedu Ωew© gowls o˙ra, fis-77 minuta minn KARL PULO u fit-82 minuta mill-istess KARL PULO.

RABAT A: Zammit, Azzopardi, Pelaez (P Borg 72), Bajada (W Borg 31), Licari, Micallef (Vella 84), Caruana, Gauci, Falzon, Carapic, Carrillo Pendas. KOW : Steve D’Amato TARXIEN R: Vella, Lopez Alcantra, Santos Silva, Martinelli, Nevia (Vella 87), Caruana (Ciantar 83), Barbosa, Mamo, Pulo, Calheira (Potezica 67), Sammut. KOW : Clive Mizzi SKURJAW: William Barbosa (T) 10 min, Karl Pulo (T) 30 min u 71 min, Jorge Santos Silva (T) 36 min u 71 min, Malcolm Licari (R) 61 min, Ryan Micallef (R) 72 min. PLEJER TAL-LOG˙BA: Jorge Santos Silva, Tarxien Raibows. REFEREE: Fyodor Zammit

il-Premier league malti klassiFika Birkirkara Valletta Hibernians Sliema Wanderers Naxxar Lions Mosta Balzan Floriana Tarxien Rainbows Qormi Vittoriosa Stars Rabat Ajax

L 19 19 18 18 19 18 19 18 19 19 19 19

R D T F K +/16 2 1 43 15 +28 14 2 3 43 12 +31 12 2 4 44 21 +23 8 7 3 32 20 +12 8 3 8 27 31 -4 8 2 8 35 33 +2 6 4 9 20 28 -8 8 3 7 27 25 +2 4 4 11 24 39 -15 4 3 12 21 35 -14 4 3 12 21 41 -20 1 3 15 15 52 -37

Pti 50 44 38 31 27 26 22 21 16 15 15 6

* Floriana tnaqqsulhom 6 punti min˙abba dixxiplina

logÓoB li jmiss Log˙ob g˙al-lum Grawnd Nazzjonali - Premier

Mosta vs Floriana Sliema vs Hibernians

14.00 16.00

l-aqwa skorers Plejer

Tim

Denni Rocha dos Santos Valletta Jhonnattan da Conceicao B’Kara Edison Luis dos Santos Hibs Stanley Ohawuchi, SliemaW Igor Coronado Floriana Ronaille Calheira Seara Tarxien R Clayton Failla Hibs Oscar Guerrero Vittoriosa S Gianmarco Piccione Mosta

Gowls

14 9 13 12 10 10 10 8 8


40

A˙barijiet

19.01.2014

INGANN FUQ IL-PREZZIJIET TAL-FJUWILS U L-GASS APRIL 2008 UNLEADED €1.08 DIÛIL €1.09

MARZU 2013 €1.48 €1.38

ÇAQLIQ FIL-PREZZ +€0.40 +€0.29

MARZU 2013 UNLEADED €1.48 DIÛIL €1.38

JANNAR 2014 €1.44 €1.36

ÇAQLIQ FIL-PREZZ -€0.04 -€0.02

APRIL 2008 €5.40

MARZU 2013 €18.15

ÇAQLIQ FIL-PREZZ +€12.75

MARZU 2013 €18.50

JANNAR 2014 €19.20

ÇAQLIQ FIL-PREZZ +€0.70

GASS (12-il kilo)

GASS (12-il kilo)

Minkejja li l-Partit Nazzjonalista qed jipprova jinganna fuq il-prezzijiet talfjuwils u l-gass, il-fatti jitkellmu wa˙edhom. Óarsa lejn ilprezzijiet ta˙t Gvern Nazzjonalista turi li dawn Ωdiedu bil-wisq iktar milli Ωdiedu ta˙t Gvern Laburista. Óarsa lejn il-prezzijiet talfjuwils turi li matul il-le©iΩlatura li g˙addiet Gvern Nazzjonalista g˙olla l-petrol b’40 çenteΩmu, minn €1.08 f’April 2008 g˙al €1.48 f’Marzu 2013. Min-na˙a l-o˙ra, Gvern

Laburista ra˙˙as il-petrol b’4 çenteΩmi biex issa qieg˙ed €1.44. L-istess id-diΩil, fejn ta˙t Gvern Nazzjonalista dan g˙ola b’29 çenteΩmu fuq ftit inqas minn ˙ames snin, filwaqt li ta˙t il-Gvern preΩenti l-prezz tad-diΩil niΩel b’2 çenteΩmi, biex issa jiswa €1.36. F’dak li huwa gass, bejn April 2008 u Marzu 2013, ilprezzijiet tal-gass g˙al çilindru tat-tnax-il kilo Ωdiedu b’medja ta’ 23 çenteΩmu kull xahar, filwaqt li bejn Marzu 2013 u

Jannar 2014 il-prezzijiet ta’ dan iç-çilindru Ωdiedu biss b’medja ta’ 7 çenteΩmi kull xahar. Il-prezzijiet tal-gass ta˙t Gvern Nazzjonalista g˙alhekk Ωdiedu tliet darbiet iktar milli Ωdiedu ta˙t Gvern Laburista. Permezz ta’ hedging li se jwassal g˙al stabbiltà filprezzijiet tal-fjuwils sa Marzu li ©ej, il-prezz tad-diΩil li qed in˙allsu g˙alih illum huwa lor˙os wie˙ed fl-a˙˙ar sena u nofs, waqt li l-prezz tal-petrol huwa t-tieni l-or˙os fl-a˙˙ar sena u nofs.

Permezz tal-politika ta’ stabbiltà fil-prezzijiet li qed jadotta l-Gvern, mhumiex biss ilprezzijiet tal-fjuwils li se jibqg˙u stabbli sa Marzu li ©ej, iΩda anke l-prezz tal-gass (LPG). Bil-prezz propost millkumpanija Liquigas, il-prezz ta’ çilindru tat-tnax-il kilo sala˙˙ar ta’ Marzu se jkun iffissat g˙all-massimu ta’ €19.20. Din hija t-tieni darba li kemm il-prezzijiet tal-fjuwils kif ukoll tal-gass ©ew iffissati g˙al perijodu ta’ tliet xhur. Din il-politika tikkuntrasta

mas-snin ta’ qabel fejn ilprezzijiet kienu jinbidlu kull xahar. Minbarra li b’dan il-mod tin˙oloq stabbiltà ekonomika, il-familji u n-negozji ma jkollhomx g˙alfejn joqog˙du jinkwetaw dwar jekk hux se jkunu qed jog˙lew il-prezzijiet tal-fjuwils u tal-gass kull xahar. Kemm il-familji kif ukoll in-negozji se jkunu jistg˙u jkomplu jippjanaw g˙at-tliet xhur li ©ejjin u jkunu jafu x’se tkun in-nefqa tag˙hom.


KullHadd 19.01.14