Page 1

Thomas Mann

A morte en Venecia Tradución do alemán de Laureano Xoaquín Araujo Cardalda


Capítulo primeiro Gustav Aschenbach, ou von Aschenbach, como se apelidaba oficialmente desde o seu quincuaxésimo aniversario, emprendera, partindo da súa vivenda na Prinzregentenstrasse2 en Múnic, un solitario e longo paseo nunha tarde de primavera do ano 19.., ano que lle amosara durante meses ao noso continente unha faciana tan ameazadora3. Sobreexcitado polo difícil e perigoso traballo das horas matinais, que xusto daquela requiría o maior coidado, tacto, insistencia e precisión da vontade, o escritor non fora quen de lle pór termo, nin sequera despois do xantar, ao impulso da engrenaxe creadora no seu interior, a aquel motus animi continuus4 en que, segundo Cicerón, consiste a esencia da elocuencia, e non atopara o sono lixeiro e reparador que, dado o crecente desgaste das súas forzas, tanto necesitaba unha vez ao día. Así, pouco despois do té saíra da casa coa esperanza de que o aire e o movemento o restabelecesen e lle proporcionasen un serán proveitoso. Era o principio de maio, e despois de semanas chuviosas e frías sobreviñera un falso estío. O Xardín Inglés5, 2 Unha das rúas principais da capital de Baviera. 3 Probábel alusión a unha das crises políticas entre as grandes potencias europeas –concretamente á segunda crise marroquí ou crise de Agadir, de 1911– que tiveron lugar antes da Primeira Guerra Mundial. 4 “Movemento constante do espírito”: expresión que, a continuación, o narrador lle atribúe –posibelmente dun xeito erróneo– a Cicerón. 5 O Englischer Garten é un enorme parque urbano no nordeste de Múnic.

39


aínda que só debilmente florido, estaba húmido como en agosto e, preto da cidade, cheo de coches e paseantes. Na Aumeister6, até onde o conduciran camiños cada vez máis silenciosos, Aschenbach abranguera brevemente coa vista o popular e animado merendeiro a carón do cal paraban algúns coches e carruaxes; ao solpor tomara, desde alí, o camiño da súa casa, por fóra do parque e a través do campo aberto, e, dado que se sentía canso e unha tormenta ameazaba á altura de Föhring7, puxérase a esperar, xunta o Cemiterio do Norte, polo tranvía que debía levalo directamente de volta á cidade. Casualmente atopou a parada e os seus arredores desertos. Non se vía un vehículo nin na empedrada Ungererstrasse –cos seus carrís estendéndose, en solitario brillo, cara a Schwabing8–, nin tampouco na Föhringer Chaussee; tras as cercas dos obradoiros dos canteiros, onde as cruces, as lápidas e os monumentos postos á venda forman un segundo e inhabitado camposanto, nada se movía, e, en fronte, o edificio bizantino do Aussegnungshalle9 xacía calado no reflexo do día moribundo. A súa fachada, ornada con cruces gregas e pinturas hieráticas de luminosas cores, presenta ademais inscricións en letras de ouro simetricamente dispostas, palabras bíblicas escollidas, relativas á vida do alén, como, por exemplo, “Están a entrar na morada de Deus”, ou “Que a luz eterna os ilumine”; e o home, na súa espera, atopara durante algúns minutos unha seria distracción 6 Antiga residencia do monteiro maior do rei. 7 Vila situada no nordeste de Múnic. 8 Barrio no norte de Múnic. 9 Pavillón velatorio.

40


lendo as fórmulas e deixando que o seu ollo espiritual se perdese no seu misticismo translúcido, cando, voltando dos seus soños, reparou, no pórtico, por riba das dúas bestas apocalípticas10 que vixían a escalinata, nun home que co seu aspecto non moi habitual desviou completamente o curso dos seus pensamentos. Non era posíbel saber se aparecera desde o interior do pórtico, a través da porta de bronce, ou se subira de improviso desde fóra. Aschenbach, sen afondar particularmente na cuestión, inclinouse pola primeira hipótese. Moderadamente alto, delgado, imberbe e de rechamante nariz aplanado, o home pertencía ao tipo rubio e tiña a correspondente pel leitosa e pencada. Resultaba obvio que non era en absoluto de raza bávara: polo menos, o sombreiro de palla que lle cubría a cabeza, de abas anchas e rectas, outorgáballe á súa aparencia o selo do estranxeiro, de quen vén de lonxe. Certamente levaba a mochila típica do país cinguida ás costas, un amarelado traxe cintado, ao parecer de pano tirolés, unha gabardina gris sobre o antebrazo esquerdo que descansaba no costado, e na man dereita un bastón provisto dunha punta de ferro que fincaba oblicuamente no chan, e no puño do cal apoiaba a cadeira cos pés cruzados. Coa cabeza erguida, de maneira que a mazá de Adán sobresaía forte e núa do seu pescozo nacido enxoito da ampla camisa deportiva, ollaba na distancia, en penetrante espreita, con ollos incoloros e de rubias pestanas, entre os cales aparecían, facendo xogo dun xeito abondo singular co seu nariz lixeiramente avultado, dúas enérxicas engurras verti10 V. A Biblia, “O Apocalipse”, capítulo 13. En realidade, no pórtico do pavillón velatorio, que aínda existe, non aparecen as inscricións e as bestas apocalípticas descritas polo narrador.

41


cais11. Así –e se cadra a súa situación elevada e elevadora contribuía a esta impresión–, a súa actitude tiña un aquel de altivo dominio, de audacia e mesmo de ferocidade; xa fose porque facía, cegado, unha carantoña contra o sol en declive, ou ben por tratarse dunha desfiguración fisionómica permanente, o certo é que os seus labios semellaban curtos de máis, estaban completamente retraídos dos dentes, de tal modo que estes, descubertos até as enxivas, se mostraban brancos e longos. Posibelmente, Aschenbach –medio distraído, medio inquisitivo– fora pouco delicado ao fitar o estraño, xa que de súpeto se decatou de que aquel lle respondía á súa ollada, e ademais dunha maneira tan belicosa, tan directamente aos ollos, tan evidentemente disposto a levar o asunto até o extremo e forzar a retirada da mirada do outro, que Aschenbach, con embarazoso desagrado, se volveu e comezou a camiñar ao longo das cercas, decidido tamén a non se fixar máis naquela persoa. Esqueceuna no minuto seguinte. Ou ben porque o aire de excursionista do forasteiro lle afectara á súa imaxinación, ou por calquera outra influencia física ou psíquica, tomou conciencia, sorprendido, dunha rara expansión do seu interior, unha especie de inquedanza errática, un desexo xuvenilmente sedento de distancia, unha sensación tan viva, tan nova, ou desacostumada e desaprendida desde había tanto tempo, que ficou parado, abraiado, coas mans no lombo e a mirada no chan, para examinar a esencia e o obxecto da sensación. Eran ganas de viaxar, máis nada; pero realmente manifestábanse como un acceso, coa intensidade da 11 Estas “dúas enérxicas engurras verticais” do viaxeiro simbolizan desde Dante os cornos míticos do diaño.

42


paixón, mesmo da alucinación. O seu devezo era visionario e a súa imaxinación, que aínda non acougara desde as horas do traballo, creou para si un exemplo de todos os horrores e milagres da Terra multiforme, que de repente quería figurarse: viu, viu unha paisaxe, unha zona pantanosa tropical baixo un ceo fortemente bretemoso, húmida, vizosa e desmedida, unha sorte de selva primitiva composta por illas, tremedais e brazos de río arrastrando lodo; viu como medraban por todas as partes pilosos troncos de palmeiras por entre o voluptuoso pulular dos fentos, sobre os fondos de vexetación graxa, inchada e de aventureiro florecer, viu como as árbores caprichosamente deformes afundían as súas raíces no chan atravesando o aire, en torrentes conxestionados, de sombríos reflexos verdosos, onde, entre flores flotantes, brancas como o leite e grandes como bandexas, paxaros de estraña especie, de ombros altos e bicos informes, se mantiñan na superficie mirando inmóbiles para un lado, viu como escintilaban os ollos dun tigre agachado por entre as nodosas canas dunha espesura de bambú; e sentiu como latexaba o seu corazón de espanto e misterioso desexo. Daquela, a visión disipouse; e abaneando a cabeza, Aschenbach reemprendeu o seu paseo ao longo das cercas dos canteiros de lápidas. Considerara o viaxar –polo menos desde que dispuña dos medios para gozar a discreción das vantaxes do tráfico internacional– unicamente como unha medida hixiénica que, de cando en vez, era necesario adoptar en contra do sentido e da inclinación. Demasiado ocupado cos deberes que lle impuñan o seu eu e mais a alma europea, demasiado cargado co compromiso da creación, demasiado contrario á distracción como para servir de amante do multicolor mundo exterior, conformárase absolutamente 43


coa idea que calquera, sen afastarse moito do seu círculo, pode chegar a ter da superficie da Terra, e nunca tivera nin sequera a tentación de abandonar Europa. Unha vez que a súa vida declinaba lentamente, que o seu medo de artista de non rematar –ese temor a que o reloxo pare antes de facer o seu e de entregarse por completo– xa non se podía desbotar como se fose unha simple ocorrencia, a súa existencia exterior limitárase case exclusivamente á fermosa cidade que se convertera na súa patria e á rústica casa de campo que construíra na montaña e onde pasaba os chuviosos veráns. Moi pouco tempo despois, a razón e a autodisciplina practicada desde a mocidade temperaron e rectificaron aquilo que acababa de asaltalo tan tardía e repentinamente. Tivera a intención de facer avanzar a obra, para a cal vivía, até un certo punto antes de se trasladar ao campo, e a idea de percorrer mundo, cousa que o apartaría do seu traballo durante meses, semellaba demasiado liviá e contraria aos plans, non se podía ter en conta seriamente. E, non obstante, sabía ben por que razón xurdira a tentación tan de improviso. Aquela ansia de distancia e novidade e aquel desexo de liberación, alivio e esquecemento eran a necesidade de fuxir, como se recoñeceu a si mesmo, a necesidade de abandonar a obra, o lugar cotián dun servizo inflexíbel, frío e pasional. Certamente o amaba e xa case amaba tamén a guerra enervante e diariamente renovada entre a súa vontade teimosa e orgullosa, tantas veces posta a proba, e aquel crecente cansazo que ninguén debía coñecer e que non podía traizoar a creación de ningún modo a través dun indicio de fracaso e de lasitude. Pero parecía sensato non tensar demasiado a corda nin sufocar con obstinación unha necesidade que se declarara tan vivamente. Pensou no seu traballo, pensou no punto en que, 44


aquel día igual que o anterior, tivera que deixalo, e que non semellaba querer ceder nin ante un paciente coidado nin ante un rápido golpe de man. Volveuno examinar, tentou romper ou disolver o obstáculo e desistiu do ataque cun arrepío de aversión. Non había alí ningunha dificultade extraordinaria, o que o paralizaba eran os escrúpulos do fastío que se manifestaban como unha esixencia xa imposíbel de satisfacer. Certamente, xa durante a xuventude considerara a esixencia como a esencia e a natureza máis íntima do talento, e fora por ela polo que dominara e arrefriara o sentimento, porque sabía que este é propenso a conformarse cunha alegre aproximación e cunha perfección demediada. Era, xa que logo, a sensibilidade avasalada que se vingaba abandonándoo, negándose a levar adiante e darlle alas á súa arte e roubando todo pracer, todo encanto pola forma e pola expresión? Non era que crease cousas malas: aquela, polo menos, era a vantaxe dos seus anos, o feito de se sentir en todo momento sereno e seguro verbo da súa mestría. Pero el mesmo, mentres a nación a honraba, el non estaba contento con ela, e parecíalle como se a súa obra carecese daqueles caracteres do humor ardente e enredante que, resultado da ledicia, conformaban, máis que ningún contido intrínseco, máis que un mérito importante, a alegría do público lector. Temía o verán no campo, a soas na pequena casa coa servente que lle preparaba a comida e o criado que lla puña na mesa; temía as familiares vistas dos cumes e as ladeiras das montañas que volverían rodear a súa insatisfeita lentitude. De maneira que era necesario intercalar un pouco de vida improvisada, de preguiza, doutros aires e de achega de sangue novo para que o verán fose soportábel e produtivo. Así que viaxar; estaba de acordo. Non lonxe de máis, non precisamente até onda os tigres. Unha noite en coche cama e unha sesta 45


de tres ou catro semanas nalgún lugar turístico internacional do amábel sur... Así pensaba mentres o ruído do tranvía eléctrico ía achegándose pola Ungererstrasse, e ao subir decidiu dedicar aquel serán a estudar o mapa e a guía de ferrocarrís. Na plataforma ocorréuselle procurar coa vista o home do sombreiro de palla, o compañeiro durante aquel alto en todo caso transcendental. Mais non descubriu o seu paradoiro, xa que non o achou nin no lugar onde estivera anteriormente, nin na seguinte parada, nin tampouco no vagón.

46

Profile for Rinoceronte Editora

'A morte en Venecia' Thomas Mann (mostra)  

Primeiras páxinas d'A morte en Venecia', de Thomas Mann, publicado por Rinoceronte Editora. Dispoñible en http://rinoceronte.es/index.php?o...

'A morte en Venecia' Thomas Mann (mostra)  

Primeiras páxinas d'A morte en Venecia', de Thomas Mann, publicado por Rinoceronte Editora. Dispoñible en http://rinoceronte.es/index.php?o...

Advertisement