Page 1

maandblad • 63e jaargang • januari 2018

1 VAKBLAD VOOR HET MKB-METAAL

ORDERPORTEFEUILLE BUITENLAND STERK GESTEGEN

MAARTEN HIJINK, SP: ‘KABINET NIET CONCREET GENOEG’

Thema:

Slijptechniek / metaalbewerking 3D-PRINTEN DE HYPE VOORBIJ?


Vanaf 1969 levert Tieltjes Precision Parts B.V. aan uiteenlopende industrieĂŤn. Gespecialiseerd in kleiner draai- en freeswerk waarbij het accent ligt op lage oppervlakteruwheden en maatnauwkeurigheden. Onze producten worden wereldwijd gebruikt in de farma, medical en food, spectroscopie, moderne machine en apparatenbouw, energievoorziening, procesindustrie, implantologie, semiconductors en aandrijftechniek. Levertijd vanaf 10 werkdagen, kwaliteitsniveau hoger dan 99,8 procent en leverbetrouwbaarheid vanaf 97 procent zijn onze kerncompetenties.

high quality precision parts manufacturing cnc draaien, prototyping en seriematig werk langdraaien | precisiedraaien maximaal Ă˜250 mm

cnc frezen, prototyping en seriematig werk 5 assig simultaan frezen maximaal 300x300 mm

alle voorkomende materialen maar ook hastelloy, monel, titanium, inconell, orvar, sandvik, invar, nickel Meetkamer Tieltjes beschikt over een grote geconditioneerde meetkamer. In deze goed geoutilleerde ruimte worden naast eerste product- en eindcontroles ook tussentijdse controles uitgevoerd. Tieltjes is overstempel bevoegd en gecertificeerd vlg. de ISO9001 en 14001 norm.

laser boren | laser graveren | buigen | samenstellen elektrolytisch polijsten laser meten | scannend meten | 3d meten | statistieken product traceerbaarheid productreiniging tot een maximale restvervuiling van 2 milligram per m² product

De Hogenkamp 5 | 7071 EC Ulft | +31 315 - 63 13 13 | www.tieltjes.com


Het intermediair

met kennis van

metaal & techniek

Prefentiefonds



U kunt gratis gebruik maken van het Preventiefonds! Metaalunie, MEVAS en Zilveren Kruis hebben gezamenlijk een Preventiefonds opgericht om medewerkers te helpen om de juiste, voor u scherp geprijsde, preventieve middelen te gebruiken. Voor meer informatie zie

www.pfservices.nl

088 456 54 00 | 


inhoud Alle indicatoren positief

25

Het MKB-metaal heeft 2017 volgens de Economische Barometer van Koninklijke Metaalunie goed afgesloten. Alle indicatoren zijn positief maar er is ook een bedreiging. De pool van beschikbare vakmensen droogt rap op.

‘Kabinet niet concreet genoeg’

10

Maarten Hijink, Tweede Kamerlid SP en woordvoerder EZ vindt het regeerakkoord niet concreet genoeg. ‘Ik vind er weinig in terug over het grootste probleem waar het mkb mee te maken heeft: het vinden van vakkrachten en het opleiden ervan.’

Koninklijke Metaalunie Koninklijke Metaalunie is de grootste Nederlandse ondernemersorganisatie voor het MKB-metaal. De ruim 13.000 aangesloten leden bieden werk aan zo’n 150.000 werknemers en realiseren een gezamenlijke omzet van ruim 22 miljard euro. Meer weten? Kijk op www.metaalunie.nl of bel 030 – 605 33 44.

4 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

Thema: Slijptechniek

14

De precisieslijpers bij Universeel Slijperij Rotterdam leggen de lat steeds hoger, Slijperij Van de Laar maakt gebruikt productiemateriaal weer tot nieuw en Erovisie Fijnmetaal specialiseert zich in draaderoderen en slijpen met grote nauwkeurigheid.

AVG-proof worden

32

Van multinational tot zzp’er: ieder bedrijf krijgt te maken met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Deze Europese verordening, die regels geeft over hoe om te gaan met persoonsgegevens, gaat vanaf 25 mei 2018 gelden.

Verder in dit nummer Nieuws Districtswinnaars Award MKB Knowledge Deal getekend 3D-printen de hype voorbij? Rechtgezet Verbetercheck Gevaarlijke Stoffen Stijgend personeelstekort

6 22 35 36 38 39 41

Specialisme diepgatboren Blik op branches Product Kompas Agenda Op de bres

42 44 48 52 53 54


Doe iets! Om te beginnen wens ik u voor 2018 gezondheid, geluk en zakelijk succes toe. Met velen van u heb ik deze wens de afgelopen weken al persoonlijk gedeeld tijdens de nieuwjaarsbijeenkomsten in de verschillende districten. Het deed mij goed de enthousiaste en optimistische ondernemersverhalen te horen. Vooropgesteld: we laten ons niet gek maken, maar er is genoeg reden om positief naar het komende jaar te kijken. Dat blijkt ook uit de in deze uitgave gepubliceerde cijfers van de nieuwste Economische Barometer. Cijfers waar het MKB-metaal trots op kan zijn. De wijze waarop deze cijfers zijn gerealiseerd, is ook iets om trots op te zijn. Dat is namelijk gebeurd door flexibel en efficiënt te produceren en gebruik te maken van nieuwe technologieën. Dit heeft geleid tot innovatieve producten en diensten, die hun weg vinden over de hele wereld. Toch betekent het niet dat er voor onze sector geen uitdagingen en kansen liggen dit jaar. De

‘Geef zij-instromers en mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt een kans in uw bedrijf’

grootste uitdaging is het vinden van geschikt personeel. Er is veel over gezegd en geschreven, maar een panklare oplossing is er niet. Het is een complex probleem dat van verschillende kanten benaderd moet worden, door verschillende partijen. Eén van die partijen, zoals ik ook in mijn nieuwjaarsspeech vertelde, bent u, de ondernemer. Zet uw deuren open. Laat kinderen snuffelen. Geef stagiair(e)s een kans en maak gebruik van de BBL. Geef zij-instromers en mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt een kans in uw bedrijf. Tot slot iets over een niet voor de hand liggende kans in 2018: de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart. Misschien nog wel belangrijker voor de

Fried Kaanen, voorzitter Koninklijke Metaalunie.

individuele ondernemer dan de landelijke verkiezingen. Want op die dag kiest u een gemeenteraad, die in hoge mate beslist over zaken die ondernemers raken. Ga maar na: een gemeente maakt bestemmingsplannen en zorgt voor de bereikbaarheid en onderhoud van bedrijventerreinen. Maar ook voor vergunningen die te maken hebben met (ver)bouw, milieu, natuur en ruimte moet aangeklopt worden bij de gemeente. En de gemeente int geld via belastingen en heffingen als onroerende zaakbelasting en de rioolheffing en afvalstoffenheffing. Een gemeente voert landelijk en eigen beleid uit en mag over veel zaken zelfstandig beslissen. Wilt u op dit beleid en al die taken enige invloed uitoefenen, dan heb ik maar één advies: stem op 21 maart! METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

5


Colofon Metaal & Techniek is een vakblad voor het midden- en kleinbedrijf in de metaal en tevens het officiële orgaan van Koninklijke Metaalunie. Het verschijnt 11 keer per jaar. De leden van Metaalunie ontvangen Metaal & Techniek uit hoofde van hun lidmaatschap. Uitgave

Adres Mr H.F. de Boerlaan 28 7417 DA Deventer Postbus 58, 7400 AB Deventer Tel.nr. +31 (0)570 50 43 00 Faxnr. +31 (0)570 50 43 99 Uitgever Marjan Leenders Redactie Roel van Vemde (hoofdredacteur) r.vemde@mybusinessmedia.nl Kasper Weigand (eindredacteur) Tel.nr. +31 (0)570 50 43 74 E-mail: redactie.metaalentechniek@ mybusinessmedia.nl Redactie Metaalunie Tony van der Meer Basisontwerp Vormbreker Nieuw-Vennep Medewerkers Ronald Buitenhuis, Alex Kunst, Loek Kusiak, Frank Senteur, Erik Steenkist, Leon van Velzen, Martin de Vries, John Ekkelboom Advertentieverkoop Arjan Stoeten a.stoeten@mybusinessmedia.nl Advertentietarieven op aanvraag +31 (0)6 53 18 28 76 Abonnementen Abonnementsprijs NL 11 nummers € 128. Los nummer € 15,00. Proefabonnement 3 nummers € 19,-. Buitenland € 144,(alle prijzen excl. 6% btw en € 3,95 administratiekosten). Opgave abonnementen Tel.nr. +31 (0)570 504 325 (tussen 09.00 en 12.00 uur) Faxnr. +31 (0)570 504 393 E-mail: metaalentechniek@mybusinessmedia.nl Annulering abonnement schriftelijk en uitsluitend drie maanden voor afloop van de abonnementsperiode. Het abonnementsgeld dient bij vooruitbetaling te worden voldaan. Voor de algemene voorwaarden, zie www.mybusinessmedia.nl/ algemenevoorwaarden Bank: 1421.46.439. Voor informatie over Koninklijke Metaalunie Koninklijke Metaalunie Einsteinbaan 1 Postbus 2600 3430 GA Nieuwegein Tel.nr. +31 (0)30 605 33 44 Faxnr. +31 (0)30 605 31 22 www.metaalunie.nl Opmaak Colorscan bv, www.colorscan.nl Druk Drukkerij Roelofs, Enschede ©2017 MYbusinessmedia ISSN: 0026-0479 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Hoewel dit tijdschrift zorgvuldig en naar beste weten wordt samengesteld, kan de uitgever niet instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op de in dit tijdschrift gegeven informatie. Gebruikers van het tijdschrift wordt nadrukkelijk aangeraden de vaktechnische informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar altijd mede af te gaan op hun professionele kennis en ervaring, en de te gebruiken informatie te controleren.

6 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

nieuws

Van Veldhoven ontvangt plannen circulaire Nederlandse economie

Jaarevent Smart Industry

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) heeft de plannen voor een duurzame, circulaire Nederlandse economie in 2050 in ontvangst genomen. De zogeheten transitieagenda’s werden overhandigd door vertegenwoordigers van verschillende partijen die het Grondstoffenakkoord hebben ondertekend, waaronder Koninklijke Metaalunie, FME, MKBNederland en VNO-NCW.

Spant Congrescentrum in Bussum is 5 februari het decor voor het Smart Industry Jaarevent 2018. Het thema van het Jaarevent is ‘realisatie’: samen actief richting geven aan de toekomst van Smart Industry in Nederland.

De vijf transitieagenda’s gaan over de sectoren Biomassa & Voedsel, Bouw, Consumptiegoederen, Kunststoffen en Maakindustrie. Ze zijn het vervolg op het vorig jaar gesloten Grondstoffenakkoord. Metaalunie en FME zijn nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de transitieagenda’s van de Maakindustrie en Bouw. Tijdens het opstellen van een transitieagenda voor de maakindustrie is er met enorm veel energie geïnventariseerd welke issues er spelen rondom circulaire economie in de maakindustrie, welke kansen er liggen, welke randvoorwaarden er moeten worden ingevuld en welke projecten een vliegwiel kunnen zijn om de circulaire economie op gang te krijgen. “Net als bij een achtbaan is het op gang krijgen van circulaire economie het moeilijkst: de kar de helling op trekken, om de eerste bedrijven succesvol te laten ondernemen in veranderende omstandig-

Om die reden wordt op deze dag ook de Implementatieagenda Smart Industry 20182021 gepresenteerd. Dagvoorzitter Roelof Hemmen, presentator BNR Nieuwsradio, gaat over deze agenda in gesprek met Mona Keijzer, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, en Ineke Dezentjé, voorzitter Team Smart Industry. Willem van der Leegte, presidentdirecteur VDL Groep, geeft in zijn keynote inzicht in zijn manier van ondernemen. Naast een plenair deel, zijn er kennissessies, masterclasses, workshops, lezingen en debatten over onderwerpen als de digitale fabriek, cybersecurity, nieuwe verdienmodellen of de interactie tussen mens en machine. Tot slot wordt de Smart Industry Cybersecurity Tool gepresenteerd, een digitale tool waarmee u in kaart kunt brengen hoe cybersecure uw onderneming is.

heden”, zegt Fried Kaanen, voorzitter van de transitietafel Maakindustrie en voorzitter Metaalunie. “Dat zijn dé bedrijven die een voorbeeld zijn voor anderen. Als zij er in slagen, door met visie, de financiering, wetgeving, standaarden, techniek en verdienmodellen in lijn te krijgen, kan daarna de gevleugelde- en spannende rit van start.” Jos Kleiboer, directeur Beleid Metaalunie vindt dat de agenda Maakindustrie prima aangrijppunten biedt om de brede mkb-maakindustrie tot circulaire stappen te bewegen die commercieel aantrekkelijk zijn. “De politiek is nu aan zet om als launching customer het goede voorbeeld te geven, lineaire wet- en regelgeving om te zetten in circulaire en serieuze financiering beschikbaar te stellen. Circulair ondernemen is bovendien een efficiënt middel in het kader van klimaatbeleid”, aldus Kleiboer.

Staatssecretaris Van Veldhoven heeft de plannen voor de circulaire Nederlandse economie in ontvangst genomen.


Technologische industrie groeit het snelst Na een sterk 2017 (productie +3,5%) staan ook in 2018 veel seinen op groen voor de industrie. De verwachte productiegroei is 3 procent meldt het ING Economisch Bureau. Zowel de technologische industrie als de chemiesector profiteren in 2018 van aanhoudende investeringsgroei bij afnemers. Voor de voedingsindustrie zijn de stijgende consumentenuitgaven in Europa positief. De snelste groeier binnen de industrie is naar verwachting de technologische industrie (goed voor circa 40% van de industrie), evenals in 2017. Vooral eindfabrikanten van auto’s (VDL/Nedcar) en machines groeien sterk en toeleverende sectoren zoals metaal en kunststof profiteren mee. De groeiverwachtingen voor de chemiesector (15% van de industrie) blijven na een redelijke groei in 2017 (+2%) ook voor 2018 vrij positief (+2%). Al staat

de winstgevendheid iets onder druk door de opgelopen olieprijs. Ondanks de nodige (politieke) onzekerheden in het buitenland, zoals de brexit, blijft de export van de industrie goed overeind. Inmiddels is ook de binnenlandse vraag sterk en zijn orders tot recordniveaus gestegen. Dit leidt in 2018 tot een verdere productiestijging van naar verwachting 3 procent. Bron: ING

Vooral eindfabrikanten van auto’s en machines groeien sterk. (Foto: VDL Nedcar)

Nico Post nieuwe voorzitter NJI Werfeigenaar Nico Post (48) is op 8 december door de ledenvergadering van de branchegroep Nederlandse Jachtbouw Industrie (NJI) benoemd tot haar nieuwe voorzitter. Hij neemt deze functie per 1 januari 2018 over van Wim Noordegraaf, die de NJI vanaf 2010 als technisch voorzitter heeft geleid. Post is directeur-eigenaar van Scheepswerf Wed. K. Brouwer uit Zaandam. Post wil als nieuwe voorzitter de onder zijn voorganger ingezette lijn van concrete dienstverlening en harde meerwaarde voor de leden verder uitbouwen en de naamsbekendheid van de NJI in de watersport markt verder versterken. “In mijn rol als voorzitter streef ik een intensievere communicatie na tussen alle betrokken partijen binnen de watersport en kleinschalige beroepsvaart. Niet alleen om de positie en zeggenschap van NJI als een representatieve groep binnen de Nederlandse jachtbouw en watersporttechniek te versterken, maar ook om het belang van deze specifieke groep doorgaans kleinere bedrijven onder de aandacht van de politiek te brengen. De crisis mag dan voorbij heten; de jachtbouw heeft dermate harde klappen gehad dat menige ondernemer binnen deze branche in financieel opzicht nog lang niet is hersteld. Ook de commerciele scheepvaart verkeert nog steeds in zwaar weer. Een meer gestructureerde communicatie zal hopelijk het begrip en respect voor onze sector ten goede komen en hen de nodige lucht geven”, aldus Post. Post heeft naast zijn ervaring als ondernemer, een

grote bestuurlijke achtergrond. Zo is hij bestuurslid geweest van de regio Noord-Holland van Koninklijke Schuttevaer, waarvan de laatste 6 jaren als voorzitter, is hij lid van de Bondsraad van Koninklijke Metaalunie en heeft hij de dubbelfunctie bekleed van districtsbestuurder Noord West en is hij lid van de commissie Economische Zaken binnen Metaalunie.

Rectificatie In het artikel ‘Cobots komen een handje helpen’ in de afgelopen december-editie, is Heemskerk Fijnmechanische Industrie genoemd als voorbeeld van metaalbedrijf die al enige tijd cobots inzet om de productin- en uitname aan bewerkingscentra te automatiseren. De redactie heeft de naam van de toeleverancier verkeerd vermeld. Dat moet zijn Heemskerk Fijnmechanica BV in Waddinxveen.

Aftredend voorzitter Wim Noordegraaf (rechts) en de nieuwe voorzitter Nico Post van NJI. METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

7


nieuws Duitse groei sterkst in jaren De economie van Duitsland is vorig jaar het sterkst gegroeid in zes jaar. Volgens cijfers van het federale statistiekbureau ging de grootste economie van Europa met 2,2 procent vooruit, tegen een plus van 1,9 procent in 2016. Onder meer de investeringen, de export en de import zaten stevig in de lift. Ook liepen de bestedingen van Duitse consumenten verder op. Daarnaast gingen de overheidsuitgaven en bouwuitgaven omhoog. Wat ook meespeelt is dat de werkgelegenheid in Duitsland een aanhoudende stijging liet zien. Onlangs werd al duidelijk dat de werkloosheid bij de oosterburen in december is uitgekomen op 5,5 procent. Dat is het laagste niveau sinds de hereniging van Oost- en WestDuitsland. Verder lag het begrotingsoverschot van de Duitse overheid vorig jaar op het hoogste niveau in meer dan een kwart eeuw, op 1,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Het groeicijfer van de economie viel wel iets lager uit dan verwacht.

8 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

Handhaving EN1090-1 opgeschort Naar aanleiding van vragen van Koninklijke Metaalunie naar de handhavingspraktijk in verschillende Europese landen, heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) besloten de handhaving op de CE-markering volgens EN1090-1 op te schorten. ILT meldt dit in een brief aan Metaalunie. CE-markering volgens EN1090-1 geldt bij fabrikanten die een gemonteerde constructieve staalconstructie leveren als onderdeel van een gebouw of bouwwerk en waarbij de fabricage in de fabriek en de montage op de bouwplaats beiden worden uitgevoerd door de fabrikant. Directe aanleiding is een klein onderzoek van Metaalunie naar de handhavingspraktijk in Duitsland, België en Frankrijk. ‘We hebben verschillen in handhaving geconstateerd en vervolgens het verantwoordelijke ministerie hierover vragen gesteld’, zegt Peter van der Mars, beleidssecretaris Metaalunie. ‘Na lang aandringen komt het antwoord kort gezegd hier op neer; ‘we weten niet wat de regels zijn dus kunnen we ze ook niet handhaven’. Metaalunie heeft in reactie hierop contact opgenomen met de Europese Commissie en het Europees Parlement. Dit is voor Metaalunie een onacceptabele situatie. Wij hebben een aantal verduidelijkende vragen gesteld aan de Inspectie. We kunnen echter niet langer wachten met de markt te informeren.’ ILT heeft Metaalunie laten weten dat men getracht heeft in

Europa antwoorden te krijgen op de vragen die hierover zijn gesteld, maar dat hieruit geen eensluidende antwoorden af te leiden zijn. Van der Mars: ‘Daarop heeft ILT besloten dat er op dit moment onvoldoende basis is om handhavend op te treden totdat er in Europa een helder standpunt wordt ingenomen.’ Volgens Van der Mars betekent dit niet dat de norm is teruggetrokken, maar dat ILT slechts heeft aangegeven voorlopig niet te zullen handhaven. ‘Dat de handhaving is opgeschort, betekent niet dat deze niet kan worden hervat. Metaalunie raadt bedrijven aan om zich te blijven voorbereiden op inspecties en controles op naleving van de CPR zoals ze gewend zijn. Voor ons is de brief aanleiding om additionele vragen te stellen aan het ministerie en de ILT. Vooral over hoe men een eventuele herstart van de handhaving gaat communiceren en organiseren, maar ook of bedrijven en wat bedrijven uit de grensregio hiervan gaan merken en bedrijven uit andere landen die hier willen leveren.’


product ledennieuws

VIC OBDAM STAALBOUW B.V WINT CONSTRUSOFT BIM AWARDS Vic Obdam Staalbouw heeft een Construsoft BIM Award gewonnen met het project de Meent 2.0. De Meent was een bestaande schaatsbaan met een (klein) sportcomplex ernaast. De Meent 2.0 is zo ontworpen dat het nieuwe sportcomplex geïntegreerd kon worden met de bestaande schaatsbaan en het fitness center. Het nieuwe sportcomplex is vele malen groter en bevat sportvelden van olympische afmetingen en beslaat in totaal 3700 m2 vol sportfaciliteiten. ‘Deze uitbreiding van een bestaande sporthal in Alkmaar is uitgebreid met nieuwe faciliteiten, waarbij BIM een doorslaggevende factor bleek. De gebruikte aspectmodellen van onder meer staal, beton, glas en de installaties zijn afkomstig uit diverse softwarepakketten. De afstemming, samenwerking en uitwerking maken dit een prachtig voorbeeld van een BIM’, aldus de jury.

Wilt u in aanmerking komen voor publicatie in de rubriek Ledennnieuws, mail uw bericht dan naar redactie.metaalentechniek@mybusinessmedia. De redactie heeft het recht bijdragen zonder opgaaf van redenen te weigeren of door te plaatsen naar online op de districtspagina’s van www.metaalunie.nl.

15 JAAR METAALBEWERKING FRIESLAND Onder de naam Veenstra snij- en siertechniek richtte Klaas Veenstra uit Oldeberkoop vijftien jaar geleden zijn eigen onderneming op. Anno 2017 beschikt hij over een productiehal van 1000 m2 aan de Buurstede 2 in Oosterwolde. “Gezien de uitbreiding van de werkzaamheden opereren we tegenwoordig onder de naam Metaalbewerking Friesland”, vertelt Veenstra. “Het zwaartepunt is de afgelopen jaar wat verlegd. We zijn meer een totaalleverancier geworden.” De wortels van de ondernemer liggen in de siersmederij. “Ontzettend leuk, maar als ondernemer zoek je ook continu naar nieuwe uitdagingen.” Door te investeren in nieuwe machines kan hij tegenwoordig bewerkingen als CNC-snijden, knippen,

zetten, lassen en meer. Het heeft hem een grote diversiteit aan opdrachtgevers opgeleverd. De komende jaren hoopt het bedrijf nog verder te groeien.

OVERNAME VAN ZETTEN HEFBRUGGEN Van Zetten Hefbruggen uit Zuid-Beijerland is per 1 januari 2018 overgegaan naar Erik Weeda van Weeda Hefbruggen Service uit Goudswaard. Voor Nettie van Zetten betekent dit na 29 jaar een definitief afscheid van het bedrijf dat zij in 1988 van haar vader overnam. ‘Een mooi moment om te stoppen en om volop te genieten van mijn gezin en familie’, aldus de voormalige eigenaresse van Van Zetten Hefbruggen. Nadat hij jarenlang als

servicemonteur bij Stokvis Service heeft gewerkt is Erik Weeda een paar jaar geleden als zelfstandig ondernemer aan de slag gegaan. Hij is er nu in geslaagd om de volgende stap te zetten, namelijk de overname van Van Zetten Hefbruggen. Met deze overname, inclusief alle medewerkers, kan het bedrijf zich meer gaan concentreren op de handel en revisie van gebruikte Stertil-KONI hefbruggen.

MINISTERIE VAN EZ BEZOEKT TEVEL In het kader van het initiatief ‘Innovatie in de grensregio’ bezochten medewerkers van het ministerie van Economische Zaken, Oost NL en INTERREG op 13 december Tevel Techniek BV in Westervoort. Het bezoek van de grote EZ delegatie (16 personen) aan Tevel had ook de belangstelling van de lokale burgemeester, Arend van Hout, gewekt. Die was aanwezig om de delegatie een warm ontvangst te geven in Westervoort. ‘Tevel is een innovatief bedrijf, dat klanten adviseert in het oplossen van technische vraagstukken voor flexibele productieprocesautomatisering’, vertelt Eric Sülter, directeur-eigenaar van Tevel. De oplossing varieert van een technisch component tot complete mechatronische systemen. METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

9


Interview

maarten hijink sp TEKST: TONY VAN DER MEER BEELD: MARTIJN VAN DAM

10 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK


‘Kabinet heeft geen concrete industrievisie’ Alhoewel het mkb op verschillende plekken in het regeerakkoord van Rutte lll wordt genoemd, betekent het volgens oppositiepartij SP niet dat we te maken hebben met een ‘mkb-minded’ kabinet. “Het regeerakkoord is niet concreet genoeg. Ik vind er bijvoorbeeld weinig in terug over het grootste probleem waar het mkb mee te maken heeft; het vinden van vakkrachten en het opleiden ervan”, stelt Maarten Hijink, Tweede Kamerlid SP en woordvoerder EZ voor die partij. Hoe staat de mkb-maakindustrie er volgens u voor? “Het staat er beter voor dan het was. Maar er is de afgelopen jaren wel onnodig veel schade veroorzaakt. De vorige kabinetten hebben in crisistijd verzuimd om die maatregelen te treffen die ze hadden kunnen treffen om onnodige schade te beperken. Er is te vaak gezegd dat de crisis goed was om het kaf van het koren te scheiden. Was de financiering voor mkb-bedrijven beter op orde geweest en was er minder bezuinigd dan was de hele economische ontwikkeling beter geweest en hadden we veel minder faillissementen gehad.” Welk beeld heeft u sinds uw Tweede Kamerlidmaatschap gekregen van de mkb-maakindustrie? “Ik heb de afgelopen maanden veel bedrijven bezocht. Wat opvalt als je grote bedrijven als Tata Steel en Siemens bezoekt, is dat ze het altijd hebben over de betekenis van de kleine bedrijven, de toeleveranciers en de verwerkende bedrijven, voor hen en voor de hele regio. Ik heb ook een aantal kleinere, innovatieve metaalbedrijven bezocht. Wat opvalt, is dat ze heel goed samenwerken. Ik vind dat heel interessant. Hoe je samen ervoor zorgt dat de industrie behouden blijft, dat het innovatief is en dat je er jongeren bij betrekt. Ik heb in Hengelo gesproken met ondernemers over het belang van onderwijs binnen hun bedrijf. Jongeren van het ROC krijgen bij bedrijven intern een opleiding en die blijven er daarna werken of vinden elders in de technische sector een plek. Met name dat laatste, het in de techniek blijven ‘hangen’ vind ik belangrijk. Wil je er voor zorgen dat we op de lange termijn genoeg vakkrachten hebben, dan moet je als sector uitstralen dat er toekomst is. Dan moet de overheid ook uitstralen dat ze staat voor de maakindustrie en staat voor industriebeleid dat investeert in onderwijs, in productie en in innovatie en onderzoek. De overheid is er niet alleen voor de Zuidas. Maar dat is wel het gevoel dat ik heb bij dit kabinet. Denk alleen al aan die verlaging van de dividendbelasting. Het gemak waarmee 1,4 miljard wordt weggegeven... Als je dat nu eens had besteed aan het ondersteunen van het mkb, aan onderzoek, aan verbetering van het onderwijs en aan het opleiden van technici…” METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

11


er ligt nog een heel scala aan mogelijkheden om mensen alsnog een technisch vak te laten leren U vindt dus dat het nieuwe kabinet de mkb-problematiek niet daadkrachtig genoeg aanpakt? “Het regeerakkoord is niet concreet genoeg. Ik vind er bijvoorbeeld te weinig in terug over het grootste probleem waar het mkb mee te maken heeft; het vinden van vakkrachten en het opleiden ervan. Ik mis ook passages over zij-instroom. Ik denk dan bijvoorbeeld aan jongeren die na hun schooltijd een aantal jaren in de dienstverlening hebben gewerkt, maar er dan achter komen dat ze liever in de techniek willen werken. Dat is vaak moeilijk te bekostigen. De overheid zou dat, samen met bedrijven, moeten ondersteunen. Maar de overheid zou ook meer moeten sturen op het terugdringen van al die ‘flutopleidingen’ en jongeren meer mogelijkheden moeten geven een technische opleiding te volgen. Er ligt nog een heel scala aan mogelijkheden om mensen alsnog een technisch vak te laten leren, mits je ze maar financieel steunt.” Hoe kijkt u aan tegen de mkb-toets? “De mkb-toets moet meer zijn dan een stuk papier. Als de mkbtoets gebruikt wordt om na het schrijven van een nieuwe wet die te toetsen aan het mkb, is dat een verkeerde volgorde. Je moet vooraf nadenken over wat de impact van iets kan zijn op het mkb. In plaats van eerst iets te verzinnen en vervolgens te concluderen dat het veel extra regels oplevert voor een mkb-bedrijf. Probeer het dan nog maar terug te draaien. Vooraf moet je bepalen welke regels je nodig hebt en welke overbodig zijn. Daarom vinden we de rol van Actal ook zo belangrijk.” Wat vindt u van het voortgezette Topsectorenbeleid? “Onze kritiek op het Topsectorenbeleid is altijd geweest dat het

12 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

een te gesloten bolwerk is. Het probleem is dat de kleine, innovatieve bedrijven die geen goed netwerk hebben, nooit in aanmerking komen voor het geld dat ze eigenlijk nodig hebben om te kunnen doorgroeien. Er gaat heel veel geld naar hippe start-ups maar juist niet naar de kleine mkb-bedrijven die soms op een subtiele manier de bedrijfsprocessen versnellen, echt op de bedrijfsvloer. Dan moet je geen netwerk optuigen waar die bedrijven geen toegang tot hebben. De overheid mag best meer sturen op het maatschappelijk belang van een innovatie als er subsidie voor wordt verstrekt. Het geld van belastingmaatregelen zoals een WBSO of een Innovatiebox moet niet terecht komen bij bedrijven die de zoveelste variant op een bestaand product ontwikkelen, maar bij bedrijven die zich bezighouden met duurzame energie, klimaatsverbetering of circulariteit. We moeten er voor zorgen dat een overheid én innovatief is, én subsidies zo inzet dat het werkt creëert én dat het maatschappelijke problemen oplost.”

Wat heeft u de minister van Economische Zaken & Klimaat meegegeven tijdens de EZ-begrotingsbehandeling? “Wij hebben Wiebes gevraagd of Nederland überhaupt nog industriepolitiek kent of dat we een speelbal zijn geworden van het internationale bedrijfsleven. Hoe zorg je ervoor dat we productie weer terug naar Nederland halen en we het mkb helpen om meer vakkrachten aan zich te binden en vakkrachten op te leiden. Het moet een samenhangend verhaal zijn over waar je naar toe wil. Deze regering heeft amper een idee hoe ze bedrijvigheid in Groningen, de Achterhoek of Eindhoven moet stimuleren. Die visie is er amper. Ik was daarom extra aangenaam verrast met de Metaalunie-publicatie IndustrieVisie.”•


6   

  

 

Dag en nacht in touw voor uw plaatwerk jd in op maat! Alti ijf! r

bed

../!+4)% 4)+$!1(%1 '.%$$/!!)1

DISSELHORST METAAL

Overkampsweg 26 | 8102 PH Raalte | Tel.: 0572-36 26 00 | Fax: 0572-36 22 98

www.disselhorstmetaal.nl

 %)-1%/-!1).-!+%"%2/03../ ,%1!!+"%4%/*)-'01%#(-.+.')%7-

        

  

 

     9%/%)- %210#(%/ %/*5%2',!0#()-%-&!"/)*%-%

     !)/4)0% 

     $     

   $   

!""#

# 

!444,%1!3$%   


BEHOEFTE AAN NAUWKEURIGHEID GROEIT slijptechniek/ metaalbewerking TEKST EN BEELD: ALEX KUNST

‘De slijper zorgt voor de finishing touch’

Zelfs bij de nauwkeurigste opdracht streeft Alberto Duque Peon ernaar om de verwachtingen van zijn klant te overtreffen. Samen met zijn zoon legt de precisieslijper bij Universeel Slijperij Rotterdam de lat steeds een stukje hoger.

Precisieslijpen is een vak apart, vindt Alberto Duque Peon. Het werk bij het bedrijf in Oud-Beijerland begint in de eindfase van de totale productie, wanneer echte nauwkeurigheid is vereist. “We zijn verantwoordelijk voor de finishing touch. Daar is een andere manier van denken en veel ervaring voor nodig.” De bewerking lijkt eenvoudig. Een slijpwiel met snijkristallen doet het werk. Toch krijg Duque Peon met allerlei uitdagingen te maken. “Sommige producten kunnen lastig zijn. Je hebt vaak hulpgereedschappen nodig, een klauw- of magneetplaat bijvoorbeeld. Je moet het product in

Alberto Duque Peon senior en junior.

14 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

verschillende fases draaien en kantelen om het eindresultaat te bereiken.” ZEKERHEID Universeel Slijperij Rotterdam (USR) is gespecialiseerd in kleine series en enkelstuks. De klantengroep is breed, producten zijn terug te vinden in onder meer toepassingen voor de farmaceutische industrie, de ruimtevaart en een deeltjesversneller. “Dat geeft een mooie indruk van het niveau waarop we werken. Maar producten voor andere industrieën vereisen vaak dezelfde nauwkeurigheid.”

Zoon Alberto Duque Peon is net als zijn vader gegrepen door het vak en staat regelmatig achter de slijpmachines. “We maken ook kalibers voor meetapparatuur. Dat luistert uiteraard zeer nauw, omdat het om een nulmeting gaat. Het is bovendien een belangrijk product.” Om de nauwkeurigheid van de bewerkingen te kunnen controleren, beschikt USR over een meetkamer met een indrukwekkend aantal meetinstrumenten. Er kan tot een nauwkeurigheid van 0.0001 mm worden gemeten. Werkstukken kunnen op allerlei manieren worden gemeten, maar vader en zoon geven nog steeds de voorkeur aan de analoge meetmethode met onder meer de Taylor Hobson. “Digitale apparatuur waarbij er op meerdere punten wordt gemeten, werkt uitstekend. Toch wil ik de zekerheid hebben van een meting waarbij het complete werkstuk is gecontroleerd, door onze algoritmen toe te passen die gebaseerd zijn op de analoge visualisering.” VERTROUWEN USR werd 26 jaar geleden opgericht in Schiedam. Vijf jaar later verhuisde het bedrijf naar de huidige vestigingsplaats Oud-Beijerland. Directeur Alberto Duque Peon was min of meer bij toeval in de metaalsector terechtgekomen. Nadat hij op zijn zestiende samen met zijn ouders van geboorteland Spanje naar Nederland verhuisde, ging hij aan de slag bij een machinebouwer in Vlaardingen. Daar leerde hij het vak van precisieslijper. “In die tijd was je niet op zoek naar een baan die bij je persoonlijkheid paste. Ik wilde werken, dus ik ging gewoon ergens aan de slag. Ik kwam er al snel achter dat het een mooi beroep was. Ik vond het leuk en het viel me op dat het moeilijkste werk steeds vaker bij mij terechtkwam. Ze hadden vertrouwen in me.” Toen Duque Peon een paar jaar later als vertegenwoordiger werkte ontdekte hij dat bedrijven die hij bezocht vaak problemen hadden met het maken van producten met zeer kleine toleranties. Dat was de aanleiding voor de oprichting


De bewerking lijkt eenvoudig maar er zijn allerlei uitdagingen.

van Universeel Slijperij Rotterdam. Tegenwoordig werken er drie mensen in de productie. Door de jaren heen kreeg USR te maken met de schommelingen en ontwikkelingen in de markt. Mede daardoor wordt het werk nooit saai, vindt Duque Peon. “We zien het als een wedstrijd waarin we steeds weer moeten scoren. Dat geldt vooral als je met moeilijke producten werkt. Je moet steeds opnieuw nadenken hoe je het beste resultaat kunt bereiken.”

‘Het viel me op dat het moeilijkste werk steeds vaker bij mij terechtkwam’ Exotische, lastig te verspanen materialen zijn in opkomst, zo blijkt in de praktijk van de slijperij.

“Voordat je met een product aan de slag gaat, moet je in je hoofd al tien scenario’s hebben doorlopen. Uiteindelijk kies je voor de manier waarbij je de minste risico’s loopt. Als het mis gaat, dan is er geen weg meer terug. Bijslijpen kunnen we niet, we kunnen alleen maar afslijpen.” GRIJS GEBIED Als een product een warmtebehandeling moet ondergaan, dan begint de uitdaging, vertelt Duque Peon. De slijper moet rekening houden met de vervormingsgraad van het product. Hij toont het meetdiagram van een rond werkstuk. Hoewel het om minimale afwijkingen gaat, laat het diagram duidelijk zien waar de drieklauw het werkstuk vasthoudt. “Dit werkstuk wordt maar heel licht vastgehouden en toch zie je al vervorming. De rondheid is hier 0,6 micron, daar moet je wel aan voldoen.”

Verschillende voorbeelden van werkstukken passeren de revue. Vader en zoon Duque Peon maken er duidelijk een sport van om nauwkeuriger te werken dan de opdrachtgever verwacht. “Soms bestaat een werkstuk uit meerdere delen en dan wordt het een optelsom van onnauwkeurigheden. Als het lukt om zoiets beter af te leveren dan wat er wordt gevraagd, dan zijn we daar best trots op.” De druk op de productie is een constante. Duque Peon: “Omdat we aan het einde van de keten zitten, krijgen we vaak te maken met korte levertijden. Alle tijd die tijdens het voortraject verloren gaat, moeten wij weer goed maken. Die ontwikkeling kan niet eindeloos doorgaan, want het is een nauwkeurig en arbeidsintensief proces.” De belangrijkste drijfveer voor opdrachtgevers van USR is de behoefte aan topkwaliteit, vertelt Duque Peon. “Er is een grijs gebied waar men het minder nauw neemt met de kwaliteit. Dan kiest men ervoor om het product niet te slijpen, maar een eenvoudigere, goedkopere bewerking toe te passen. Zo’n product ziet er goed uit, maar is het eigenlijk niet. Als de conjunctuur omhoog gaat, dan worden klanten weer kritischer over kwaliteit.” TOTAALPRODUCT Net zoals de meeste metaalbedrijven heeft Duque Peon moeite om geschikt personeel te vinden. Zoon Alberto: “Er is eigenlijk geen goede opleiding voor. We hebben wel mensen aangenomen die we zelf opleidden. Maar zij haakten af, omdat het te moeilijk was.” Over de toekomst van het bedrijf denkt hij veel na, maar een duidelijke strategie bepalen is lastig. Tegelijkertijd profileert USR zich steeds meer als een bedrijf dat totaalproducten aflevert. Duque Peon: “Frezen doen we al, daar willen we draaien aan toevoegen. Dan kunnen we de totale verantwoordelijkheid voor het product nemen. Als we alles in eigen huis doen, kunnen we meer klanten bedienen. Het maakt het werk ook relaxter, omdat we meer controle krijgen over het productieproces.”• METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

15


SLIJPEN PRIMA ALTERNATIEF VOOR WEGGOOIEN slijptechniek / metaalbewerking TEKST: RONALD BUITENHUIS BEELD: GER THIJSSEN

‘We voegen waarde toe aan metaalsector’

Zaagbladen of verspaningsgereedschappen gaan geregeld als ‘versleten’ de afvalbak in. Terwijl naslijpen van snijgereedschappen een veel voordeliger alternatief is. ‘We kunnen marge voor een klant leveren door gebruikt productiemateriaal weer tot nieuw te maken’, zegt eigenaar Ruud van de Laar van Slijperij Van de Laar uit het Brabantse Gemert. Eind vorig jaar nam Slijperij Van de Laar machines en personeel over van Morse UOP (voormalig slijperij van Vleuten), onderdeel van de beursgenoteerde IMC Group. De slijpactiviteiten van dit bedrijf uit Helmond werden overgeheveld naar Italië. Een signaal dat het moeizaam gaat in de slijperijwereld? “Geenszins”, laat eigenaar Ruud van de Laar van het gelijknamige bedrijf weten. “Wij groeien gestaag en tijdens de crisisjaren hebben we het maar één jaar minder gedaan.” Bedrijven gingen tijdens de crisisjaren juist nog scherper naar de kostprijs kijken en stelden zich de vraag: wat zijn de kosten per

bewerking en hoe kunnen deze omlaag? Opnieuw slijpen van hun botte en beschadigde snijgereedschappen en zaagbladen blijkt een grote kostprijsreductie te geven. Van de Laar: “Regelmatig krijgen we te horen dat de nageslepen snijgereedschappen en zaagbladen een langere standtijd geven dan het originele product. Een mooier compliment kun je niet krijgen als slijper. Door de overname van de machines en personeel van Morse wilden we het vakmanschap en de kennis niet voor de regio verloren laten gaan. Vakmensen op slijpgebied zijn onmisbaar in de metaalindustrie.” Slijperij Van

Ruud van de Laar (links): ‘Opnieuw slijpen van botte snijgereedschappen geeft een grote kostprijsreductie.’

16 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

de Laar is in verschillende sectoren actief. Ze hebben klanten in de metaalbewerking maar ook in de kunststof, hout, aluminium, vleesverwerking en papierindustrie. HALEN EN BRENGEN Van de Laar komt elke twee weken bij zijn klanten op het bedrijf om slijpwerk op te halen en te brengen. “Veel van onze klanten bevinden zich in een straal van 40/50 kilometer. Het is lokale business.” Doordat hij op die manier bij veel bedrijven ‘in de keuken’ mag kijken, kan hij bij al zijn klanten op de werkvloer meedenken en adviseren om tot een juiste en een efficiënte bewerking te komen. Hierdoor wordt de slijper een partner die meerwaarde biedt aan zijn klanten. Daarnaast is Slijperij van de Laar ook leverancier van onder andere zaagbladen en standaard snijgereedschappen. Mocht de te maken bewerking niet mogelijk zijn met standaard snijgereedschap, dan past Slijperij Van de Laar dit aan of produceert het zelf het snijgereedschap. “We willen als bedrijf laten zien dat we een meerwaarde voor de metaalsector zijn. Door onze activiteiten kunnen klanten hun marge verbeteren.” MACHINEPARK Ruim vijftien jaar beschikt Slijperij Van de Laar over geautomatiseerde machines. In 2016 werd daar de Schütte 325 Linear aan toegevoegd. Van de Laar: “Zoals onze klanten werken wij ook steeds aan de kostprijs. Middels deze nieuwe machine kunnen we niet alleen speciale snijgereedschappen maken, maar ook tijdens de avond- en nachturen nog meer onbemand slijpen. Hierdoor zorgen we ervoor dat slijpen van botte en beschadigde bij nagenoeg alle snijgereedschappen goedkoper is dan nieuw. Goed voor de portemonnee van onze klant en meteen een stukje maatschappelijk verantwoord ondernemen. Voor een paar euro kan soms een snijgereedschap al weer als nieuw zijn.”


Slijpen is goed voor de portemonnee en meteen een stukje maatschappelijk verantwoord ondernemen.

NIEUWE BUSINESS Zeker nu het economisch beter gaat, letten bedrijven soms minder op kosten en wordt er eerder nieuw materiaal besteld in plaats van naar de slijper gebracht. Van de Laar: “Gelukkig biedt dit ook kansen. Veel moet snel en met uitbreiding van het machinepark en vakkundig personeel kunnen we spoedklussen snel uitvoeren. Naast snel naslijpen, krijgen we meer vraag naar het maken van speciale snijgereedschappen. Bij de snijgereedschapleverancier liggen deze specials niet op voorraad en hebben ze lange levertijden. Wij kunnen onze klanten hier wel snel mee helpen. Daarom gaan we hier in onze slijperij steeds meer nieuwe snijgereedschappen maken op klantspecifieke eisen. De verhouding slijpen versus nieuw gereedschap ligt bij ons nu nog wel op 90-10, maar zelf gereedschappen op maat maken is wel een interessante nieuwe tak van sport waar we verder mee willen. Wat we zien is dat er steeds weer nieuwe geometrieën op de markt komen. Steeds meer nieuwe verspaningsvormen. Deze kunnen

we maken met ons volautomatische machines en nieuwste software en de vakkennis van onze medewerkers.’

‘We zien dat er steeds weer nieuwe geometrieën op de markt komen’

Ze hebben ambities bij Van de Laar. Als middelgrote slijper in de regio met negen werknemers, willen ze gestaag doorgroeien. De overname van mens en materieel van Morse UOP past daar ook in. Van de Laar: “Er viel toch een bedrijf weg. Door deze overname hebben we kennis in de regio behouden en het ontstane gat in de markt opgevuld.” En Slijperij Van de Laar wil zichzelf ook vaker gaan tonen aan de buitenwereld. Mede daarom hebben ze in 2017 RTL 7 over de

vloer gehad voor een reportage. Van de Laar: “Ja, dat was een forse investering, maar die investering betaalt zich wel terug. Met alle respect voor lokale media, zo konden we ons wel op de landelijke tv profileren. Het is lastig om aan te geven hoeveel nieuw werk ons zo’n uitzending oplevert, maar dat het helpt dat weten we zeker. Het is ook niet alleen voor nieuwe business, maar ook om je aan de bestaande klanten te laten zien dat ze goed zitten bij Slijperij Van de Laar. Een corporate video maken is niet goedkoper en de RTL-uitzending staat nu op onze eigen site. Dat is mooie reclame. Zo’n uiting op RTL geeft toch ook iets weer van de kwaliteit die je als bedrijf levert.” Groei is ook nodig vinden de slijpers uit Gemert. “Daardoor maak je jezelf minder kwetsbaar.” Dat doen ze ook door vooral afnemers in geval van nood bij te staan. Van de Laar: “We krijgen hier veel werk dat binnen 24 uur klaar moet zijn. Juist met die spoedopdrachten kun je je als bedrijf echt onderscheiden en onmisbaar maken voor je klanten.” • METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

17


DRAADERODEREN EN SLIJPEN ALS COREBUSINESS slijptechniek/ metaalbewerking TEKST EN BEELD: JOHN EKKELBOOM

Klein bedrijf met oog voor details

Met medewerking van zijn vrouw en vader runt Jochem van den Oetelaar zijn bedrijf Erovisie Fijnmetaal BV in Nistelrode. Specialisaties zijn draaderoderen en slijpen met grote nauwkeurigheid. Hoewel al veel is geautomatiseerd, wil Van den Oetelaar dit proces nog verder doorvoeren. “Omdat de machines hier vaak dag en nacht onbemand doordraaien, zeggen mijn klanten weleens gekscherend dat ik slapend rijk word. Alleen slaap ik niet zoveel. Het is hard werken”, zegt Jochem van den Oetelaar met een glimlach. Hij is directeur-eigenaar van Erovisie Fijnmetaal BV in het Brabantse Nistelrode. “Ik wil nog verder automatiseren. Ik denk bijvoorbeeld aan robots en precisie-spanmiddelen, waarmee je snel en nauwkeurig producten kunt spannen.

Zo win je extra tijd en kunnen we volstaan met een beperkt aantal werknemers.” VADER ALS LEERMEESTER Van den Oetelaar startte in 2001 zijn eigen bedrijf, nadat hij enkele jaren in vaste dienst had gewerkt als draaier en frezer. Aanvankelijk wilde hij in dezelfde richting voor zichzelf beginnen. Daartoe is hij immers opgeleid. “Maar eigenlijk zijn er al zoveel bedrijven die dit doen

en daarom zocht ik iets anders. Ik wilde me onderscheiden van de rest. Mijn vader is altijd draadvonker en profielslijper geweest. Dat doet niet iedereen en het is mooi en secuur werk. Toen heb ik besloten om mezelf daarin te bekwamen. In de avonduren heeft mijn vader mij de kneepjes van die technieken geleerd. Het mooie is dat we nu samenwerken. Naast mijn vrouw, die de administratie doet, is hij mijn enige werknemer.” KLIMAATBEHEERSING Als eenmansbedrijf startte Van den Oetelaar achterin de loods van een fietsenmaker in het nabijgelegen Heeswijk-Dinther. Inmiddels is Erovisie Fijnmetaal gevestigd op het bedrijventerrein Kleinwijk in Nistelrode. Achter zijn woonhuis heeft de directeur-eigenaar een gebouw van 200 vierkante meter laten bouwen, waarin zijn machines zijn ondergebracht. Als het nodig is, heeft hij de mogelijkheid deze ruimte nog eens met de helft te vergroten. Voor het draaderoderen bestaat zijn machinepark uit een CNC-vonkboormachine en vier CNCdraaderodeermachines. “De twee nieuwste, waarvan de ene een half jaar en de andere drie jaar oud is, zijn precisiemachines met nauwkeurigheden tot 2 mu.

‘Veel producten bij ons worden zowel gedraadvonkt als geslepen’

Jochem van den Oetelaar: ‘De twee nieuwste machines hebben nauwkeurigheden tot 2 mu.’

18 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

Om zo heel nauwkeurig te kunnen werken, is een goede klimaatbeheersing essentieel. In deze ruimte is het continu 20 °C. Ook de machines zelf en het gedeïoniseerde water waarin we onze producten draadvonken, houden we op die temperatuur. Bovendien hebben we een meetkamer waar we onze producten met 3D-meetapparatuur tot in detail kunnen controleren.”


Specialisaties zijn draaderoderen en slijpen met grote nauwkeurigheid.

MESSING, KOPER EN WOLFRAAM Draaderoderen is een zeer nauwkeurige verspaningstechniek die kan worden gebruikt voor allerlei elektrisch geleidende materialen. De draad die de vonkoverslag produceert, is doorgaans van messing. Echter Van den Oetelaar gebruikt ook draad van koper en wolfraam. “We werken voor verschillende bedrijven. Zo maken we tandwielen voor de auto-industrie. Andere klanten zijn bijvoorbeeld gereedschapsmakerijen. Meestal kunnen we dan volstaan met messingdraad. Maar we werken ook veel voor de medische industrie en voor hightechbedrijven, die onder andere leveren aan ASML. In veel producten van hen mag geen aanslag van zink zitten, dat juist een onderdeel is van messing. Koper- en wolfraamdraad zijn dan prima alternatieven. De klant kan aangeven met welk soort draad we hun product moeten vervaardigen.’ Naast de machines voor draaderoderen staan er in de bedrijfsruimte van Erovisie Fijnmetaal ook twee profiel/vlakslijpmachines. Deze zijn niet CNC-gestuurd maar het zijn wel precisie-machines met nauwkeurigheden tot 5 mu. Veel producten die Erovisie Fijnmetaal bewerkt, worden zowel gedraadvonkt als geslepen. Als voorbeeld van deze combinatie noemt Van den Oetelaar

het vervaardigen van snijstempels. “Het is wel steeds meer mogelijk om wat voorheen alleen geslepen kon worden, nu te draaderoderen. Die grens zie je verschuiven. Dat is een gunstige ontwikkeling omdat het slijpen veel arbeidsintensiever is.” Het slijpwerk zal volgens hem zeker niet verdwijnen. “Dat geldt bijvoorbeeld als oppervlakten echt vlak en glad moeten worden. Verder zijn we ook gespecialiseerd in profielslijpen. Daarbij profileren we de slijpsteen op basis van tekeningen die we krijgen aangeleverd. Hierbij kun je denken aan het heel nauwkeurig realiseren van een radius of schuine kant of een combinatie daarvan.” GRENS OPZOEKEN Dat Van den Oetelaar ruim zeventien jaar geleden voor zichzelf begon, was een spannende stap, blikt hij terug. Zeker omdat hij destijds het vak van draaderoderen en slijpen nog geheel moest leren. “Natuurlijk kon ik dankzij mijn ervaringen op het gebied van frezen en draaien al tekeningen lezen en CNC-programma’s maken, maar de rest was totaal anders en nieuw.” Hij is blij dat hij ooit die uitdaging is aangegaan. “Ik vind het veel leuker om zelf ondernemer te zijn. Dat spreekt me ontzettend aan. Draaderoderen en slijpen zijn interessante

technieken. Het werk wordt steeds kleiner en nauwkeuriger. Het is een uitdaging om de grens op te zoeken. Ik kan nu producten maken wat met draaien en frezen absoluut niet mogelijk is. Die producten zijn daarvoor vaak veel te fragiel en te klein. Vonkverspanen is een spanningsvrije bewerking, terwijl er bij draaien en frezen spanningen in het materiaal komen. Ook kunnen we met onze machines allerlei materialen bewerken, zoals hardmetaal, inconel, titaan en invar, wat met andere technieken doorgaans niet of nauwelijks mogelijk is.’ Uiteraard zijn er ook andere bedrijven die dezelfde technieken beheersen, maar Van den Oetelaar heeft weinig last van concurrentie. Hij krijgt zelfs regelmatig opdrachten van collega-bedrijven. Erovisie Fijnmetaal heeft volgens hem een goede orderportefeuille die overwegend tot stand komt door mond-tot-mondreclame. “Bedrijven kiezen ook vaak voor ons bedrijf omdat ze altijd met een en dezelfde persoon te maken hebben als aanspreekpunt. Het werken met korte lijnen spreekt veel mensen aan.” •

METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

19


A D V ERT O R I A L

EUROBASIC HÉT UITZENDBUREAU VOOR TECHNISCH PERSONEEL Beste lezers, EUROBasic stelt zich graag even aan u voor. Zoals u in december in dit blad heeft kunnen lezen, bedreigt het personeelstekort op dit moment de economische groei. Levertijden lopen op, terwijl de juiste vakmensen steeds schaarser worden! Er zijn de komende twaalf jaar ruim 12.000 vacatures in de techniek, volgens onderzoek van ING. Als technisch gespecialiseerd uitzendbureau binnen de metaal en techniek zorgt EUROBasic er voor dat ook de moeilijk invulbare functies worden ingevuld.

Het personeelstekort bedreigt op dit moment de economische groei.

Momenteel merken we allemaal hoe lastig de goede vakman te vinden is en zijn bedrijven gebonden aan de eigen regio om geschikte kandidaten te vinden. EUROBasic doet dat anders, wij kijken veel verder en werven de juiste vakmensen in geheel Europa! Ook in andere landen zijn er uitste-

kende specialisten te vinden die graag in Nederland komen werken. Wij weten in welke landen bepaalde vakmensen nog wel te vinden zijn en trekken deze aan door onze medewerkers niet alleen een uitstekende beloning, maar nog veel meer te bieden!

EUROBasic is hĂŠt uitzendbureau als het gaat om het inzetten van technisch personeel uit bijna alle EU- lidstaten. Onze visie is om het zo simpel mogelijk te houden. Gewoon lekker basic. Waar anderen niet kunnen leveren of waar u zelf geen vakmensen meer kunt vinden, daar kunt u rekenen


op ons! Er heerst vaak angst om over de grenzen te kijken. Jammer, omdat daar juist ook veel vakkundige en goed opgeleide specialisten beschikbaar zijn. Sterker nog, wij weten dat er juist veel voordelen aan vast zitten, mits u met de juiste partner zaken doet. EUROBasic is die partner! EUROBasic onderscheid zich in de werkwijze en omgang met de medewerkers. Uiteraard doen wij alles om onze opdrachtgevers van dienst te zijn, maar juist ook het behoud en het binden van onze vakmensen is daarin zeer belangrijk. Goede vakmensen binnen halen is één, maar het behouden van deze mensen is twee.

Hoe doen wij dat bij EUROBasic? Alle kandidaten worden zorgvuldig gescreend door onze recruitment afdeling, referenties worden nagetrokken en indien nodig worden onze mensen getest. Wij kunnen bijvoorbeeld zelf lassers testen, certificeren, opleiden en bijscholen. We bereiden de werving en selectie goed voor zodat we precies weten wat binnen de betreffende functie en bedrijfscultuur belangrijk is. Een goede CNC frezer past niet binnen elk bedrijf. Dit is van veel factoren afhankelijk en juist deze van invloed zijnde factoren bekijken wij samen met onze opdrachtgever. Onze slogan luidt niet voor niets: “als het om kwaliteit gaat”. Wij zijn geen uitzendbureau dat voor de grote aantallen op korte termijn gaat, maar we gaan voor kwaliteitsvakkrachten en een langdurige samenwerking. Onze kantoormedewerkers komen zelf uit de praktijk en hebben in het verleden zelf uitzendkrachten ingehuurd. Hierdoor weten zij precies wat wel en wat niet belangrijk is voor onze opdrachtgevers! Voor onze medewerkers gaan wij net een stap verder door ze te respecteren, naar ze te luisteren en door alles van te voren tot in de puntjes te organiseren. Daarnaast regelen wij altijd betrouwbare bedrijfsauto’s voor onze medewerkers. Onze huisvesting is van hoge kwaliteit en alles wordt uitstekend bij-

EUROBasic is hét uitzendbureau als het gaat om het inzetten van technisch personeel uit bijna alle EU- lidstaten door heel Nederland.

gehouden. Geen afgekeurde panden of andere wantoestanden dus! Nee, bij Eurobasic staan betrokkenheid, het direct beantwoorden van vragen, het bij problemen direct actie ondernemen en het direct oplossen van zaken centraal. EUROBasic is dé specialist voor elke functie binnen de metaal en techniek. Dat is vooral maatwerk. Zo kunnen wij er voor zorgen dat we ook daadwerkelijk alleen vakmensen inzetten die voldoen aan uw eisen. Verder is EUROBasic volledig self-supported doordat wij op ons hoofdkantoor te Etten-leur een eigen back office, een eigen juridische en een eigen marketing afdeling hebben. Daarnaast hebben we diverse trainers en een Nederlandse lerares in dienst. Voor medewerkers die voor langere periodes worden ingezet, kunnen wij met onze eigen lerares Nederlandse les geven, gericht op de specifieke branche en de werkzaamheden die onze medewerkers gaan uitvoeren. Daardoor verstaan en begrijpen zij uw huidige medewerkers altijd. EUROBasic is verder NEN gecertificeerd en

zeer kritisch op het gebied van veiligheid en welzijn van haar medewerkers.

Inzet door heel Nederland EUROBasic zet personeel in door heel Nederland en zorgt altijd voor huisvesting in de buurt van uw bedrijf. Dat betekent korte reistijden en flexibele extra inzetbaarheid bij overwerk. Neem gerust eens vrijblijvend contact met ons op!

EUROBasic 076 – 5223004 www.eurobasic.nl info@eurobasic.nl


UITREIKING TIJDENS ‘AVOND VAN DE MAAKINDUSTRIE’

award

Negen districtswinnaars Manufacturing Award

De districtswinnaars van de Metaalunie Smart Manufacturing Award zijn bekend. De jury, onder leiding van Michaël van Straalen, voorzitter MKBNederland, heeft uit alle inzendingen negen districtswinnaars gekozen. Alle districtswinnaars gaan automatisch ook door naar de landelijke finale op 7 maart 2018 (zie ook kader).

“Met deze excellerende districtswinnaars wordt het 7 maart tijdens de landelijke finale spannend wie de Award gaat winnen”, aldus Van

Straalen. De Metaalunie Smart Manufacturing Award districtswinnaars stellen zich hierna in alfabetische volgorde kort voor: •

A E B I S C H M I D T N E D E R L A N D B V U I T H O LT E N , WINNAAR OOST Aebi Schmidt Nederland ontwikkelt en produceert strooi- en veegmachines voor het schoonhouden van snelwegen, straten en pleinen die gedurende het hele jaar ingezet kunnen worden. Het bedrijf produceert ongeveer 2000 machines per jaar in een hoog geautomatiseerde lean & mean assemblage. Waarom denkt Aebi Schmidt bv te winnen? “Voor onze medewerkers staat één vraag centraal bij alles wat ze doen: ‘Kan het ook anders en (daardoor) beter?’. Het is een non-conformistische bedrijfscultuur die van hoog tot laag in de organisatie leeft. Denken in klantoplossingen in plaats van denken in producten. Voor ons is dát smart industry”

BLOK’S DRAADVORM BV UIT DEN HAAG, WINNAAR ZUID-HOLLAND Blok’s Draadvorm produceert onderdelen, halffabricaten en eindproducten van draad in allerlei vormen en maten, van verschillende metaalsoorten en in diverse diameters en diktes produceert. Kernwaarden van het bedrijf zijn kwaliteit, betrouwbaarheid, duurzaamheid, flexibiliteit en innovatie. Waarom denkt Blok’s Draadvorm bv te winnen? “Wij vinden dat wij volledig aan de definitie van smart manufacturing voldoen en willen ons graag meten aan derden.”

22 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

JOZ BV UIT WESTWOUD, WINNAAR NOORDWEST JOZ ontwikkelt, produceert en levert technologisch hoogwaardige stalreiningsproducten voor de agrarische sector. Zo produceert het bedrijf slimme, mobiele robots voor ieder type stalvloer, rekening houdend met de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van mestverwerking en milieuwetgeving. Waarom denkt JOZ bv te winnen? “We kunnen niet inschatten hoe andere partijen producten produceren en/of vermarkten. We kunnen alleen maar aangeven hoe JOZ dit doet en hoe dit door meerdere partijen erkent en gewaardeerd wordt. Het is aan de jury om in te schatten of JOZ dit bovengemiddeld doet.”

R M A -T ECH N I E K BV U I T ‘ S - H E E R ARENDSKERKE, WINNAAR ZEELAND RMA-Techniek ontwerpt, tekent, bouwt, programmeert en installeert machines en/of installaties voor sectoren als de visserij, vleesverwerking, kaasverwerking, uien en de aardappelverwerkende industrie. De corebusiness van het bedrijf is de robotisering en de weegtechniek van het keuren en bemonsteren van aardappelen. Waarom denkt RMA-Techniek bv te winnen? “Onze kracht is dat we ideeën/oplossingen van de ene markt kunnen toepassen in de andere markt. Wij verkopen geen product maar een oplossing voor de klant. Wij bouwen werkende machines volledig binnen eigen beheer. Van engineering tot inbedrijfstelling en service.”


strijden om Smart STIENEN BEDRIJFSELEKTRONIKA BV UIT N E D E R W E E RT, W I N N A A R L I M B U R G Stienen Bedrijfselektronica ontwikkelt, produceert en levert klimaatcomputers, meet- en regelapparatuur, weegsystemen en bewakingsapparatuur, inclusief de bijbehorende managementsoftware, voor de agrarische sector wereldwijd. Waarom denkt Stienen Bedrijfselektronika bv te winnen? “Wij vinden dat juist wij de Metaalunie Smart Manufacturing Award moeten winnen omdat wij een bedrijf zijn met historie. Onze producten, van ontwerp tot vervaardiging, ontwikkelen en produceren wij geheel in eigen beheer. Bovenal zijn wij een werkgever zijn die het welbevinden van haar werknemers prioriteit geeft. Zij zijn ons kapitaal!”

VSMI BV UIT VARSSEVELD, WINNAAR GELRE VSMI produceert plaatwerkcomponenten met een hoge toegevoegde waarde. Het bedrijf levert buiten de standaard staalsoorten ook rvs geslepen, geborstelde en/of orbitaal bewerkte plaatwerkcomponenten tot en met volledig geassembleerde bouwgroepen. Het bedrijf richt zich o.a. op de agri- & foodindustrie, de energiemarkt en de PCM-industrie. Het bedrijf automatiseert productieprocessen en koppelt processen tussen klant, automatisering en machines.

i n n o v e n t

Waarom denkt VSMI bv te winnen? “Omdat wij het meest gedurfd en gericht geïnvesteerd hebben.”

THALENS PPS BV UIT DROUWENERMOND, WINNAAR NOORD Thalens PPS is actief op het gebied van nauwkeurig en hoogwaardig plaatwerk. Het bedrijf maakt zowel halffabricaten als compleet functionerende producten in de meest uiteenlopende materiaalsoorten. Afzetmarkten zijn de biomedische apparatenbouw, de verwarmingsindustrie en de elektronica/elektrotechnische industrie. Waarom denkt Thalens PPS bv te winnen? “Wij voldoen aan de criteria die gesteld worden aan de Smart Manufacturing Award. Daarnaast is het bedrijf een echt mkb-(familie)bedrijf dat zich op een hightech markt begeeft. Wij zijn groot geworden, door klein te blijven. Groot in type klanten en aannemen van uitdagende opdrachten en klein door bedrijfsomvang, aantal medewerkers en plaats in internationale markt.”

VEKON BESTURINGSTECHNIEK BV UIT MADE, WINNAAR WEST-BRABANT Vekon Besturingstechniek is een elektrotechnisch assemblagebedrijf. Het bedrijf ontwikkelt, bouwt en levert besturingskasten en -systemen, zowel seriematig als op projectbasis. Vanaf een functioneel bestek ontwikkelt en produceert het bedrijf besturingssystemen. Het bedrijf richt zich op sectoren als industrie, transport, maritiem, offshore en apparatenen machinebouw. Waarom denkt Vekon Besturingstechniek bv te winnen? “We bestaan in maart 2018, 25 jaar en hebben in alle fases van groei maar ook tegenslag en crisis laten zien te beschikken over een flexibiliteit om mee te buigen met de sterk veranderende markt van de afgelopen jaren. Steeds is hierop ingespeeld door strategische keuzes, innovaties en nieuwe samenwerkingen.”

W A G E N B O U W H A P E RT BV U I T H A P E RT, WINNAAR ZUIDOOST Wagenbouw Hapert bv ontwikkelt en bouwt aanhangwagens voor het snelverkeer in de gewichtsklasse tot 3500 kg. Het bedrijf bouwt per jaar ongeveer 10.000 tot 1?.000 aanhangwagens die hun weg vinden naar de eindgebruiker via gekwalificeerde dealernetwerken en/of importeurs. Het bedrijf zet haar producten af binnen West-Europa. Waarom denkt Wagenbouw Hapert bv te winnen? “Wij zetten ons op vele gebieden in om voorop te lopen. De beloftes die we doen willen we waarmaken. Kwaliteit zit in ons DNA. Bovendien hebben we een club mensen binnen dit mooie familiebedrijf die ervan overtuigd is dat stilstand achteruitgang betekent. Adaptief ondernemen is een kunst. Niet alleen in ons eigen bedrijf maar ook in de keten ervoor en erna!”

De Avond van de Maakindustrie Negen districtswinnaars, drie genomineerden, een middag en avond boordevol inspiratie met boeiende sprekers en mooie voorbeelden van onze fantastische sector. Het programma wordt nog ingevuld, maar zeker is dat er weer Awards worden uitgereikt aan top mkb-metaalbedrijven. Dit keer op 7 maart a.s. tijdens ‘De Avond van de Maakindustrie’ in Jaarbeurs Utrecht. Kijk METAAL voor programma aanmelden & TECHNIEK en • januari 2018 • voor dit event op www.metaalunie.nl > Actueel > Metaalunieaward

23


TECHNIEK DIE ZICH UITBETAALT HEDELIUS

Intelligente oplossingen voor efficiĂŤnte bewerkingen. Krachtig en precies. Deze Duitse firma heeft de afgelopen jaren een ijzersterke reputatie opgebouwd als uitermate betrouwbaar fabrikant van 3- en 5-assige bewerkingscentra en zwenkkopmachines.

CMZ

CMZ is een toonaangevende fabrikant van CNC draaibanken; de modernste machinetechnologie met gebruik van uitsluitend topcomponenten; veelal in eigen huis vervaardigd. CMZ levert draaibanken met de hoogste niveaus van kwaliteit, precisie en betrouwbaarheid en kan wedijveren met de meest gerenommeerde merken. Vele tevreden klanten van Promas bevestigen het: CMZ is betaalbare topkwaliteit!

HARTFORD

Hartford is een onderneming van wereldklasse. Zij beschikt over een zeer modern en kwalitatief hoogwaardig programma met een verregaand specialisme in bewerkingscentra en portaalfreesmachines. Het is de grootste fabrikant van bewerkingscentra in Taiwan met een jaarlijkse productie van meer dan 2000 machines.

UW PROFESSIONELE PARTNER VOOR CNC MACHINES

WWW.PROMASCNC.NL


barometer q4 2017 2018 overspannen?

VAKBLAD VOOR HET MKB-METAAL

VAKBLAD VOOR HET MKB IN DE METAAL

ORDERPORTEFEUILLE BUITENLAND STERK GESTEGEN

De uitkomsten van de economische barometer over het vierde kwartaal van 2017 maken een paar dingen duidelijk: de mkb-maakindustrie heeft de wind nu echt in de zeilen en de groei in de sector is robuust. Na tien moeizame jaren zijn we eindelijk weer op het niveau van 2008 teruggekeerd. Maar als u die tijd nog een beetje in herinnering heeft, was dat ook een tijd waarin het lastig was om vakmensen te krijgen en te houden. De laatste tijd zie je om ons heen de spanning op de arbeidsmarkt toenemen en ook in andere sectoren wordt aan goede mensen getrokken. Er bestaat dan ook een groot risico dat die spanning zich vertaalt in een forse stijging van de loonkosten. Dat vraagt om wijsheid en beheersing. Dat vraagt ook om structurele oplossingen. Vandaar dat wij als Metaalunie, samen met onze partners in de Industriecoalitie, inzetten op een versterking van het beroepsonderwijs. Maar het vraagt ook om slimmer werken, dus innovatie. Want ook met stijging van de productiviteit kunnen we de spanning op de arbeidsmarkt verminderen. Als Metaalunie zien wij soms significante verschillen in de arbeidsproductiviteit tussen bedrijven in dezelfde sector. En heel vaak zijn die verschillen te herleiden naar het beter onder controle hebben van processen en het slimmer inzetten van technologie. Niet voor niets is het thema van onze award in 2018 smart manufacturing oftewel slim produceren. Hoe uw collega-ondernemers dit thema invullen kunt u op woensdag 7 maart in

GEVOLGEN ENERGIETRANSITIE VOOR INDUSTRIE

de Jaarbeurs tijdens de Avond van de Maakindustrie beleven. Deze keer hebben we in de barometer enkele vragen opgenomen met betrekking tot de energietransitie die de komende decennia op ons afkomt. Dat brengt grote veranderingen met zich mee en schept voor ondernemers die daar nu al op anticiperen grote kansen! Wij hebben daarom in het achtergrondartikel de hoofdlijnen van de energietransitie en de gevolgen daarvan voor het MKB-metaal op een rij gezet. Ik hoop dat dit artikel u inspireert om met uw bedrijf nieuwe wegen in te slaan.

Bert Jaarsma, Directeur Organisatie Koninklijke Metaalunie

Dit katern verschijnt elk kwartaal in Metaal & Techniek en is gebaseerd op de Economische Barometer; het kwartaalonderzoek onder leden van Koninklijke Metaalunie naar de economische stand van het MKB-metaal.


2017 GOED AFGESLOTEN

economische barometer q4

Orderportefeuille buitenland sterk gestegen

Het MKB-metaal heeft 2017 volgens de Economische Barometer van Koninklijke Metaalunie goed afgesloten. Alle indicatoren zijn positief tot zeer positief. Maar er is ook een bedreiging en die klinkt langzamerhand bekend. De pool van beschikbare vakmensen droogt rap op. In het vierde kwartaal is het aantal vacatures gestegen, maar de groei van vast personeel is afgenomen.

Hier de meest opvallende uitkomsten op een rij: •

De groei van het vaste personeel is afgenomen ten opzichte van het derde kwartaal. Wederom hebben meer bedrÄłven vacatures openstaan. Veel bedrÄłven waarderen hun orderpositie binnenland als gunstig. Zeer positieve ontwikkeling van de orderpositie buitenland. 20% van de bedrÄłven heeft de verkoopprÄłzen in het vierde kwartaal verhoogd. Investeringsverwachtingen nemen naar verhouding sterk toe. Overall zÄłn de verwachtingen voor het volgende kwartaal in tien jaar tÄłd niet zo positief geweest. Sectoren machinebouwers en metaalwarenbedrÄłven zÄłn het meest positief. De aan de bouw toeleverende bedrÄłven zÄłn het minst positief.

• • • • • •

• •

          

ORDERPOSITIE BINNENLAND Het derde kwartaal van 2017 liet ondanks de zomervakantie slechts een kleine terugval zien in de binnenlandse orderportefeuille. In het vierde kwartaal zet de verbetering van de binnenlandse omzet zich weer voort. BÄł de helft van de respondenten is de binnenlandse omzetontwikkeling hetzelfde als in het vorige kwartaal. BÄł meer bedrÄłven is de orderportefeuille toegenomen (nu 38%, was 34%), terwÄłl bÄł minder bedrÄłven de orderpositie is afgenomen (nu 12% was 16%). De oppervlaktebehandelaars zÄłn meer dan gemiddeld positief over de ontwikkeling van de orderpositie, terwÄłl de toeleveranciers aan de bouw beduidend minder positief zÄłn. Ook in het derde kwartaal was deze laatste groep minder positief over de orderontwikkeling dan gemiddeld in het MKB-metaal. De woningbouw groeit weliswaar, maar veel toeleveranciers zÄłn ook afhankelÄłk van de utiliteitsbouw. De waardering van de binnenlandse orderpositie ligt weer net iets hoger dan in voorgaande kwartalen. Meer dan de helft van de ondernemers (57%) geeft aan tevreden te zÄłn over de binnenlandse orderpositie, 11% geeft aan ontevreden te zÄłn. De oppervlaktebehandelaars, de verspanende bedrÄłven en de machinebouw scoren hier het hoogst met twee derde van de ondernemers die positief zÄłn over de binnenlandse orderpositie.

Onder de respondenten is de gemiddelde totale orderportefeuille in het vierde kwartaal iets toegenomen van gemiddeld 8,6 naar 8,9 weken. ORDERPOSITIE BUITENLAND Van de respondenten geeft iets meer dan helft aan te exporteren. 15% ervan exporteert tot 10% van de omzet en de overige 37% exporteert meer dan 10% van de omzet. Gemiddeld exporteert deze laatste groep 42% van hun omzet. Onder de (landbouw) machinebouwers en metaalwarenbedrÄłven zitten traditiegetrouw de meeste exporteurs. De ontwikkeling van de buitenlandse orderportefeuille is de afgelopen jaren veel grilliger dan die van het binnenland. Voor het vierde kwartaal geeft het exporterende MKBmetaal overwegend aan een sterke groei van de orderportefeuille te hebben gerealiseerd. BÄł vier op de tien exporterende bedrÄłven nam de orderpositie toe, bÄł een op de tien is deze afgenomen. In de afgelopen jaren waren ondernemers nog niet zo positief. De waardering van de orderportefeuille buitenland is, na een terugval in het derde kwartaal, in het vierde kwartaal sterk gestegen. De helft van de exporteurs waardeert de buitenlandse orderpositie als gunstig. Ook de verwachtingen voor de exportportefeuille zÄłn bÄłzonder positief. 50% van de respondenten verwacht in het eerste kwartaal van 2018 een verdere groei van de buitenlandse orderpositie. VERKOOPPRIJZEN Net als in de eerste drie kwartalen van 2017 heeft ook in het vierde kwartaal tenminste een op de vÄłf bedrÄłven hun verkoopprÄłzen weten te verhogen. Onder de machinebouwers wist meer dan 40% van de bedrÄłven hun verkoopprÄłzen te verhogen.

   

































26 • barometer Q4 2017 • METAAL & TECHNIEK

De orderpositie van het vierde kwartaal was al goed, 37% van de respondenten verwacht dat deze in het eerste kwartaal van 2018 nog weer beter zal zÄłn. 12% van het MKB-metaal verwacht een teruglopende binnenlandse orderpositie.

PERSONEEL Bij de respondenten werken gemiddeld 23,3 medewerkers waarvan 2,5 exibele krachten. Dit percentage exibele krachten ligt al jaren vrij stabiel rond de 10%. Was er in het derde


barometer q4 2017

        

        









 





















  



 



  



 

!! 







MACHINEPARK De in het derde kwartaal ingezette groei van ondernemers die denken meer te gaan investeren in hun machinepark zet in het vierde kwartaal door. In het vorige kwartaal was het voor het eerst in tien jaar tijd dat de investeringsverwachting per saldo positief waren (5%). Dat wil zeggen dat er meer bedrijven zijn die verwachten meer te gaan investeren in hun machinepark, dan er bedrijven zijn die verwachten minder te gaan investeren. In het vierde kwartaal is dit aandeel gegroeid tot 10%. Een kwart van de respondenten geeft aan het komende halfjaar meer te gaan investeren in machines, terwijl 15% verwacht minder te gaan investeren. Dit kwartaal lopen de verspanende bedrijven en de oppervlaktebehandelaars voorop als het gaat om de te verwachten investeringen.•

In de grafieken worden de positieve en negatieve antwoorden of het saldo weergegeven. De antwoorden geven geen absolute indicatie.

               











          



Het te verwachten bedrÄłfsresultaat is hoger dan deze de afgelopen 10 jaar geweest is. 37% van de deelnemers verwacht een toename terwÄłl 7% een afname verwacht, dat was 34% respectievelÄłk 8%. Het aantal bedrÄłven dat winst maakt ligt net iets onder het niveau van het tweede en derde kwartaal van 2017. 74% van de bedrÄłven geeft aan winst te maken, 9% maakt verlies en 17% zegt break even te draaien.



Ook in het vierde kwartaal zÄłn er weer iets meer bedrÄłven die opzoek zÄłn naar nieuw personeel. Op dit moment heeft 48% van de deelnemers tenminste een vacature openstaan. Gemiddeld hebben deze bedrÄłven 2,1 vacatures openstaan. Afgezet tegen alle medewerkers hebben de respondenten voor 4,3% van hun personeelsbestand vacatures open staan. Onder de verspanende bedrÄłven, machinebouwers en metaalwarenbedrÄłven hebben zes van de tien bedrÄłven tenminste een vacature openstaan. Veel sectoren binnen het MKB-metaal verwachten niet dat ze alle uitstaande vacatures het komende halfjaar kunnen invullen.



B E D R I J F S R E S U LTA AT Met de groei van orderportefeuille neemt ook de groei van het bedrÄłfsresultaat in het vierde kwartaal toe. Deze nam in het derde kwartaal nog wat af. BÄł een op de drie bedrÄłven is het bedrÄłfsresultaat toegenomen, terwÄłl dit bÄł een op de zes is afgenomen. De grootste groei zit ook hier bÄł de oppervlaktebehandelaars. De waardering van het bedrÄłfsresultaat is, in tegenstelling tot de ontwikkeling van het bedrÄłfsresultaat, iets minder dan in het derde kwartaal. BÄłna 50% van de bedrÄłven zegt tevreden te zÄłn met het bedrÄłfsresultaat, dat was bÄłna 60%.

























kwartaal van 2017 sprake van een sterke toename van het aantal bedrÄłven dat meer mensen in dienst had dan het kwartaal ervoor, in het vierde kwartaal is dit aantal gehalveerd (van 30% naar 16% van de bedrÄłven). Het is mogelÄłk dat de afname van de groei wordt veroorzaakt door een gebrek aan kandidaten. BÄł slechts 2% van de bedrÄłven werkte er minder mensen dan in het derde kwartaal.

        







 







 







 







 





!!  ! 

METAAL & TECHNIEK • barometer Q4 2017 •

27


KANSEN VOOR HET MKB-METAAL

achtergrond

Energietransitie en de gevolgen voor de industrie

In 2020 moet Nederland 14 procent van de energie uit duurzame bronnen halen en in 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 80% zijn beperkt. Dit is niet een ‘unieke Nederlandse benadering’, maar volgt uit afspraken die in internationaal verband zijn gemaakt. Het heeft grote gevolgen voor onze samenleving: zowel voor de overheid, voor particuliere huishoudens als voor bedrijven. Enerzijds biedt energietransitie kansen voor de maakindustrie: nieuwe producten en technieken geven de maakindustrie nieuwe perspectieven en dito kansen, anderzijds zullen er ook producten zijn die van de markt gaan verdwijnen. In grote lijnen ziet de toekomst er als volgt uit: fossiele brandstoffen zullen in de toekomst een kleinere rol spelen voor onze energievoorziening. Daarentegen worden hernieuwbare energiebronnen steeds belangrijker. Producten als gas en olie zullen vervangen worden door een

mix van hernieuwbare energie en fossiele energie. Omdat deze hernieuwbare energie in een grote verscheidenheid voorkomt en waarschijnlijk als een mix zal worden gebruikt, zullen er technisch geavanceerdere producten nodig zijn om de energie bij de eindgebruiker te krijgen.

In Nederland zal de markt voor de levering van zonnepanelen de komende jaren zeker nog groeien.

28 • barometer Q4 2017 • METAAL & TECHNIEK

Daarnaast vindt de winning van hernieuwbare energie veel meer gefragmenteerd plaats dan die van de fossiele energie. Vindt de winning van olie en gas op een beperkt aantal punten plaats, de winning van hernieuwbare energie als zonne- en windenergie aardwarmte en biomassa vinden door het hele land en op zee op veel kleinere schaal (dus decentraal) plaats. De combinatie van technisch complexere apparatuur met de decentrale van energieopwekking levert zeker voor de installatiebranche maar ook voor het MKB-metaal, als producent van eindproducten maar ook als toeleverancier, grote kansen op. Daar staat tegenover dat bedrijven die aan de ‘klassieke’ olie- en gassector leveren, hun bakens nu al aan het verzetten zijn. Een recent voorbeeld hiervan is het voorgenomen besluit door Siemens om de productie van gasturbines in de voormalige fabriek van Stork Hengelo op termijn te sluiten. BELANGRIJKSTE GEVOLGEN Wat zullen de belangrijkste gevolgen van deze energietransitie zijn? Door deze vraag te beantwoorden is ook te traceren waar de kansen voor het MKB-metaal liggen. De energie-efficiency zal verhoogd worden door optimalisering van bestaande systemen en het combineren van bestaande opslagsystemen met hernieuwbare energiesystemen tot zogenaamde combinatie-hybride systemen. Hierbij valt te denken aan nieuwe typen centrale verwarmingsketels (bijv. elektriciteit-aardgas, pellet-ketels in combinatie met zonne-energie, gas centrale verwarmingsketels in combinatie met warmtepompen en opslagsystemen voor warmte etc.). Voor die opslagsystemen zullen onderdelen moeten worden vervaardigd zoals buizen, drukvaten, gietdelen, appendages, tanks etc. Energieopwekkende gevels zullen in de toekomst een belangrijke rol spelen in onze energievoorziening. Daar liggen kansen voor gevelbouwers en hun toeleveranciers. De uitbouw en modernisering van het stroom-


barometer q4 2017

Huidige situatie Het aandeel hernieuwbare energie in het totale energieverbruik is in 2016 ongeveer gelijk gebleven ten opzichte van 2015. In 2016 was 6,0 procent van het energieverbruik afkomstig uit hernieuwbare bronnen; in 2015 was dit 5,8 procent. Dit aandeel van hernieuwbare energie in het totale energieverbruik in Nederland is dus nog relatief klein, doch is wel groeiend: in 2016 werd 13% van het totale elektriciteitsverbruik in Nederland geproduceerd door middel van hernieuwbare energie, in 2015 lag dat aandeel nog op 11%. Het verbruik van hernieuwbare energie voor warmte steeg in 2016 met 3% ten opzichte van 2015 naar 5,5%.

De warmtebuffer die Nuon bouwt bij de elektriciteitscentrales in Diemen is aangesloten op het stadswarmtenet en gevuld met warm water. Nuon bouwde deze warmtebuffer voor de opslag van stadswarmte, waarmee huishouden huishoudens in Almere, Amsterdam Zuidoost, IJburg en Amstelveen worden verwarmd.

net, o.a. leidt er toe dat de grote hoeveelheden benodigde elektriciteit getransporteerd moeten worden van de plaats waar stroom wordt opgewekt (bijvoorbeeld de Noordzee) naar de plaats waar de elektriciteit wordt verbruikt. Dit betekent o.a. de bouw van windmolenparken (kansen voor de offshore sector in de breedste zin van het woord), maar ook de aanleg van nieuwe hoogspanningslijnen. Daar liggen dus kansen voor toeleveranciers zoals de staalbouw en constructiesector, plaatbewerking, verspaning etc. In Nederland zal de markt voor de levering van zonnepanelen de komende jaren zeker nog groeien. Alhoewel de zonnepanelen zelf veelal in het Verre Oosten worden gemaakt, zijn er wel kansen voor metaalwarenbedrijven die onderdelen of hulpmiddelen maken die de installatie van zonnepanelen gemakkelijker maken of vereenvoudigen. Er komen zogenaamde ‘smart-grids’, waarmee producenten en gebruikers op lokale schaal met elkaar worden verbonden met behulp van digitale informatietechnologie. Hierbij worden door middel van meerdere technieken elektriciteitsproductie, distributie en consumptie van elektriciteit op lokaal niveau beter op elkaar af te

stemmen. Fabrikanten van onderdelen voor de elektrotechniek kunnen hiervan profiteren.

van de bouw hiervan zullen mkb-metaalbedrijven moeten kunnen profiteren.

Steeds vaker zal er een versterkte koppeling komen tussen systemen voor warmteopwekking, stroom en mobiliteit. Hierbij kan men denken aan oplossingen die gebruik maken van restwarmte, systemen voor de opslag van stroom zoals power-to-heatoplossingen en power-to-gasoplossingen. De eerste is een techniek waarbij elektrische energie wordt omgezet naar warmte, waarbij tijdelijke overschotten aan hernieuwbare elektriciteit worden omgezet naar warmte. Voorbeelden van deze techniek zijn elektrische boilers en warmtepompen die net als accusystemen zeer goed in staat om zijn stroomoverschotten snel op te vangen en zo de spanning op het elektriciteitsnet stabiel te houden. Power to Gas is een energieopslagtechniek waarbij elektrische energie wordt omgezet in chemische energie, in de vorm van gas. Immers, gas is gemakkelijker op te slaan dan elektriciteit. Een voorbeeld van deze techniek zijn de plannen van Akzo Nobel en Gasunie om in Delfzijl een fabriek te bouwen voor de productie van waterstof uit elektriciteit dat is geproduceerd door middel van hernieuwbare bronnen. Ook

Ook worden er nieuwe technologieën voor de opslag van energie ontwikkeld. Dit kan gaan om accu’s, maar ook tankinstallaties waarin energiedragers (bijvoorbeeld waterstof) worden opgeslagen. Gevelsystemen die energie opwekken en energie kunnen opslaan zullen in de toekomst een belangrijke rol gaan spelen in de energietransitie. Isolatie wordt belangrijker. Niet alleen de isolatie van gebouwen, maar bijvoorbeeld ook van technische installaties en opslagtanks. KANSEN VOOR MKB-METAAL Hoe speelt een mkb-toeleverancier in op deze trends? Hoe weet een ondernemer of het huidige productenpakket kansrijk is in de toekomst of dat producten in de toekomst juist overbodig zullen worden. Dat zijn de vragen die veel ondernemers zich de komende tijd moeten stellen. Om deze vragen te kunnen beantwoorden is het allereerst verstandig het huidige producten- en dienstenpakket van het bedrijf tegen het licht te houden. In hoeverre METAAL & TECHNIEK • barometer Q4 2017 •

29


worden de huidige producten of afzetmarkt geraakt door de energietransitie? Wordt er geleverd aan de olie- en gasindustrie of aan bedrijven die producten maken die gebruik maken van olie en gas? Zo, ja dan zou het bedrijf wellicht in de gevarenzone terecht kunnen komen. Dan kan het verstandig zijn een gesprek aan te gaan met klanten in deze sector om er achter te komen hoe zij de toekomst voor hun producten zien en welke nieuwe ontwikkelingen zij spotten. Een toeleverancier kan toegevoegde waarde leveren door samen met de klant mee te denken in de vernieuwing van zijn producten. Misschien zijn de producten die toegeleverd worden aan de olie- en gasindustrie kansrijk in andere sectoren. Misschien kunnen de producten die nu voor de olie- en gasindustrie gemaakt worden ook hun weg vinden in meer duurzame

energiesystemen, zoals bijvoorbeeld in de eerdergenoemde power-to-gastoepassingen. Ondernemers kunnen ook de gevolgen van de energietransitie doornemen en kijken op welke gebieden er expertise in huis is of expertise te ontwikkelen is. Is er bijvoorbeeld ervaring met warmtekracht koppelingen in de eigen onderneming, dan zouden kennis en vaardigheden op dit gebied interessante toekomstperspectieven kunnen opleveren. Misschien zijn er in het bedrijf interessante toepassingen voor het productieproces ontwikkeld die passen in het kader van de energietransitie. Deze toepassingen kunnen misschien vermarkt worden. Bedrijven die producten toeleveren aan de agro-technische sector kunnen onderzoeken of de producten die ze leveren of de kennis die ze in huis hebben ook heel goed bruikbaar zijn in

andere sectoren om zo daar nieuwe afzetmogelijkheden te vinden. Maar ook in de eigen traditionele afzetmarkt kunnen er nieuwe kansen liggen. Vergisting van mest is een techniek die voor fabrikanten van agro-technische installaties een interessante uitbreiding van het productengamma kan zijn. In de tuinbouwsector zijn er mogelijkheden voor toepassing van warmtekracht koppelingen. Samengevat: er zijn voldoende kansen voor ondernemers die vroegtijdig nadenken over de gevolgen van de energietransitie voor het bedrijf. Als er nu wordt geanticipeerd op deze gevolgen, heeft dat invloed op de kansen van de onderneming in de toekomst. Wordt er echter afgewacht, dan kan de markt de ondernemer inhalen. En dat wil geen enkele ondernemer! •

Het Prinses Alexia Windpark in Zeewolde is voorzien van ‘batterijen’ die energie uit windmolens opslaan. Op die manier kan het windpark ook bij relatieve windstilte – en als er zeer veel vraag is naar elektriciteit – windenergie leveren.

Energietransitie in het MKB-metaal Op de vraag of de respondenten aan de Economische Barometer van dit kwartaal zelf maatregelen hebben genomen, die te maken hebben met de energietransitie, zoals het plaatsen van zonnepanelen etc. zijn de volgende antwoorden gegeven; Led-verlichting Zonnepanelen Isolatie Slimme schakelingen Warmte- koudeopslag

15% 8% 1% 1% 1%

Deze cijfers tonen aan dat in het MKB-metaal de toepassing van hernieuwbare energie en energiebesparing nog te wensen overlaat.

30 • barometer Q4 Qx xxxx 2017 • METAAL & TECHNIEK


'"#'## AutoCAD

'%$(%"$ (%$ &#$ *

Basis

Apr

5,6, 12,13

5,6, 12,13

3,4, 9,10

Gevorderd 

7,8 14,15, 21,22

VB.NET Basis

18,19, 25,26

19,20, 26,27

16,17, 23,24

Inventor

Update Gevorderd

1,2, 7,8

iLogic Fusion 360 Basis Gevorderd Installatietechn.

3ds Max

Basis

5,6, 11,12 19,20, 26,27 5,6, 14,15

Expert 

1,2, 8,9 19,20, 26,27 5,6, 12,13

28,29 1,2, 8,9

21, 22, 27, 28 18,19, 20,25,26

Gevorderd Renderen met 3ds Max

5,6, 12,13 16,17, 23,24 3,4, 9,10

21,22, 28,29

Expert

Vraag de gratis informatieset aan: tel 024 356 56 77 info@cadcollege.nl • www.cadcollege.nl Kerkenbos 1018 B 6546 BA Nijmegen

14,15, 21,22 5,6, 12,13

19,20, 26,27

Basis

Revit

'"#'##$$  $$"$$ '%($#%)"$$%#

Mrt

Update

AutoCAD 3D

$%$$$#$$ "$%%$$ # #%!$$#% ('$'$$%$$ $"%$'$ $$ +"$"$$%$ $%$!$ #%$%$($($)%%$ #%$'"#'##$#$%$(+$ #%%''%$'%("$($%$#%"$#%'$ ("$ %$$%$"$)#%$$ $#' "%!$

Feb

1,2

    


DIGITALE CHECKLISTS HELPEN MKB-METAAL

ondernemen

Bedrijven moeten ‘AVG-proof’ worden

Van multinational tot zzp’er: ieder bedrijf krijgt te maken met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Deze Europese verordening, die regels geeft over hoe om te gaan met persoonsgegevens, gaat vanaf 25 mei 2018 gelden. Persoonsgegevens zijn gegevens die direct of indirect informatie geven over een bepaald persoon: bijvoorbeeld een naam, telefoonnummer of burgerservicenummer. In het tv-programma Nieuwsuur kwam onlangs aan de orde dat het Nederlandse bedrijfsleven nog niet klaar is voor de AVG.

Mkb‘ers zijn er niet mee geholpen dat je de verplichtingen uit de wet oplepelt, zij willen weten hoe je in de praktijk invulling geeft aan een bepaalde verplichting zegt Heleen Grootendorst. (Foto: Sander van der Torren)

32 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

“Als ondernemersorganisatie willen we er natuurlijk zijn voor onze leden”, aldus Heleen Grootendorst, bedrijfsjuridisch adviseur bij Koninklijke Metaalunie. “Maar hoe help je zoveel mogelijk bedrijven bij het voldoen aan de privacyregels als je niet precies weet hoe zij in de dagelijkse praktijk met persoonsgegevens omgaan?” De oplossing lag in het zoeken naar wat al die bedrijven met elkaar gemeen hebben. “Dat heeft geleid tot een profiel van de gemiddelde mkb’er, waarin de meeste leden van Metaalunie zich moeten kunnen herkennen. Dit profiel is getoetst door het voor te leggen aan Jovi bv uit Leeuwarden, een lidbedrijf met 25 werknemers in dienst. “Een realistische weergave van wat wij met persoonsgegevens doen”, aldus Marjan Fijma, directeur Jovi, over het profiel. Natuurlijk is het mogelijk dat de praktijk weerbarstiger is en bedrijven niet steeds voor 100 procent in het profiel passen. Dat is geen probleem, want Metaalunie staat klaar voor leden die persoonsgegevens op een wat afwijkende manier verzamelen en gebruiken. PERSOONSGEGEVENS Wat het voldoen aan de AVG lastig maakt, is dat er binnen bedrijven vaak niet bewust met persoonsgegevens wordt omgegaan. Grootendorst: “Daardoor weet men vaak niet welke persoonsgegevens worden verzameld en hoe ze worden gebruikt. Al brainstormend kom je daar wel achter, zo bleek ook bij Jovi. Het AVG-proof worden begint in ieder geval allemaal met het krijgen van inzicht in wat je met persoonsgegevens doet. En dat kan best veel werk zijn, want we doen ongemerkt meer met persoonsgegevens dan we denken. Een ander lastig aspect is dat de AVG helaas niet altijd even concreet en duidelijk is. Dat maakt deze regels soms een worsteling. De regels bepalen bijvoorbeeld dat persoonsgegevens niet langer mogen worden bewaard dan noodzakelijk, maar daarmee weet je in feite nog steeds niet wanneer het moment aanbreekt om de gegevens te wissen.”


Persoonsgegevens zijn gegevens die direct of indirect informatie geven over een bepaald persoon.

Metaalunie helpt

Aan de hand van het opgestelde profiel is Metaalunie aan de slag gegaan met het op een rij zetten van de verplichtingen waaraan het gemiddelde bedrijf moet voldoen. “Daar hebben we vervolgens een checklist van gemaakt”, zegt Grootendorst. “Jovi gaf hierover aan dat de checklist uit duidelijke acties bestaat die lekker praktisch zijn uitgewerkt.” “Mkb‘ers zijn er niet mee geholpen dat je de verplichtingen uit de wet oplepelt, zij willen weten hoe je in de praktijk invulling geeft aan een bepaalde verplichting”, aldus Grootendorst. Fijma: “Oplossingen die wij gemakkelijk en zonder al te veel moeite kunnen toepassen, hebben onze voorkeur.” Grootendorst: “Wij hebben ons die behoefte gerealiseerd en hebben daarom ook allerlei tekstvoorbeelden opgesteld, zoals een privacyverklaring, teksten voor in een personeelsreglement en een verwerkersovereenkomst.” CHECKLISTS Persoonsgegevens maken vaak onderdeel uit van een bepaald type administratie. Bijvoorbeeld klantgegevens die deel uitmaken van een verkoopadministratie of werknemersgegevens in een loonadministratie. Metaalunie brengt meerdere checklists uit, die allemaal betrekking hebben op een ander type administratie. De eerste checklist is inmiddels een feit en gaat vooral over de klant- en leveranciersadministratie. Fijma: “Een indeling in administraties werkt

heel prettig, omdat ik daardoor heel stapsgewijs de AVG kan implementeren in mijn bedrijf. Ik kan zo goed overzicht houden over wat er moet gebeuren.” De volgende checklist, die begin februari verschijnt, gaat over de personeels- en loonadministratie. Dan volgt daarna nog de categorie overige verwerkingen, waaronder bijvoorbeeld het verzamelen van persoonsgegevens via een website valt.

‘Het begint allemaal met inzicht krijgen in wat je met je persoonsgegevens doet’ Het mooie is dat er zowel een digitale als een papieren variant is van de AVG-check. Voor leden die meer willen weten over een bepaald onderwerp, zijn er bovendien toelichtingen voor handen. Deze hoeven niet gelezen te worden, dus leden die graag meteen aan de slag willen, hebben die mogelijkheid ook. Wilt u meer weten over Metaalunie’s AVG-check of de AVG zelf ? Kijkt u dan op metaalunie.nl > Actueel > Algemene Verordening Gegevensbescherming of neem contact op met team Bedrijfsjuridisch Ledenadvies op 030-605.33.44 of via bj@metaalunie.nl.•

De AVG is een Europese verordening die regelt hoe met persoonsgegevens moet worden omgaan. Deze verordening vervangt per 25 mei 2018 de Wet bescherming persoonsgegevens. Alle bedrijven die persoonsgegevens verzamelen en gebruiken moeten aan de AVG voldoen. Om Metaalunieleden hierbij te helpen, heeft Metaalunie een aantal hulpmiddelen ontwikkeld, waaronder digitale checklists. In de checklists staat wat de ondernemer moet doen. Onderaan iedere stap uit een digitale checklist is een button waarmee u de toelichting op of een tekstvoorbeeld bij het desbetreffende actiepunt kunt uitklappen. Soms zal eerst de toelichting gelezen moeten worden om het punt te kunnen uitvoeren. Deze eerste checklist staat vooral in het teken van de klant- en leveranciersadministratie (oftewel de verkoop- en inkoopadministratie). Daarnaast komen er in de eerste checklist verplichtingen uit de AVG van meer algemene aard aan bod. Leden wordt aangeraden om, voordat ze een checklist doorlopen, eerst het profiel dat Metaalunie heeft opgesteld van de gemiddelde mkb’er te lezen. Dit bedrijf is voor het gemak metaalbedrijf Jansen genoemd. Dit profiel is het uitgangspunt geweest bij het opstellen van de checklist. Volgende checklist gereed begin februari 2018 De volgende digitale checklist staat in het teken van de personeels- en loonadministratie en wordt begin februari 2018 beschikbaar gesteld. In maart 2018 verschijnt de checklist voor overige verwerkingen.

METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

33


 

    

    




TOEPASSING VAN KENNIS IN HET MKB MOET BETER

metaalunie

Eerste MKB Knowledge Deal ondertekend

Koninklijke Metaalunie voorzitter Fried Kaanen, voorzitter van MKBNederland Michaël van Straalen en Paul de Krom, bestuursvoorzitter TNO hebben gezamenlijk de eerste MKB Knowledge Deal ondertekend. In deze deal spreken TNO en Metaalunie samen af om te komen tot kennisuitwisseling op concrete onderwerpen. “Om concurrerend te blijven, moeten mkbbedrijven innoveren. Daarvoor is kennis nodig. Om die kennis beter te ontsluiten naar het mkb-bedrijf heeft Metaalunie de MKB Knowledge Deal ontwikkeld”, zei Kaanen tijdens de ondertekening.

“Nederland is kampioen kennisontwikkeling, maar de toepassing van die kennis in het mkb kan en moet nog veel beter. Het is goed dat het vraagstuk van kennisverspreiding nu door het georganiseerd bedrijfsleven samen met TNO wordt opgepakt met de Knowledge Deals.

MKB-Nederland gaat graag met de staatssecretaris Keijzer van EZK in gesprek over hoe de overheid dit soort initiatieven verder kan versnellen”, aldus Van Straalen. Kaanen: “Het commitment dat hieruit spreekt om het mkb, toch de motor waarop onze industrie draait, in

staat te stellen te innoveren in product maar vooral ook in proces zou de sector enorm kunnen boosten.” “En het mooie is dat het nieuwe instrumentarium niet is voorbehouden aan Metaalunieleden maar kan en mag worden gebruikt door ieder mkb-bedrijf”, vult De Krom aan. In haar IndustrieVisie legt Metaalunie ook nadruk op innovatiestimulering. “De deal met TNO sluit hier naadloos op aan. Nieuwe technologieën moeten hun toepassing vinden in de mkb-maakbedrijven”, vindt Kaanen. “Het doel is te komen tot procesinnovatie en productiviteitsverbetering. Om groei te kunnen blijven realiseren, met een op termijn steeds groter tekort aan geschoold personeel, moeten de mkb-maakbedrijven de productiviteit verhogen en onder andere door procesinnovatie de verdiencapaciteit zien te behouden.” MKB Knowledge Deals zijn concrete afgebakende projecten waarin het onderwerp door de dealpartners wordt overeengekomen en waarvoor concrete resultaatafspraken gemaakt kunnen worden. Belangrijk is hierbij dat alle partners deelnemen volgens de afspraken die in de deal worden gemaakt. In de nu ondertekende Deal worden specifiek Metaalunieleden gezocht bij specifieke onderwerpen die gezamenlijk met TNO een vorm van een haalbaarheidsstudie doen. TNO levert daarbij uren en kennis en de Metaalunieleden een kleine bijdrage die wordt aangevuld vanuit Metaalunie zelf. Metaalunie is met andere kennisdragers bezig de mogelijkheid aan het verkennen voor meer deals. Hierbij wordt vooral gekeken naar hogescholen en (technische) universiteiten. “We willen voorkomen dat er kennis in Nederland wordt ontwikkeld om vervolgens het op de plank te laten liggen”, aldus Kaanen. •

De ondertekening van de MKB Knowledge Deal. V.l.n.r. Michaël van Straalen, Paul de Krom en Fried Kaanen.

Meer weten? Neem contact op met Peter van der Mars, beleidssecretaris Metaalunie, mars@metaalunie.nl METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

35


ZO EFFICIËNT MOGELIJK MATERIAAL OMVORMEN

teqnow

3D-printen de hype voorbij?

Sinds enkele jaren worden bedrijven overspoeld met allerlei informatie over de mogelijkheden om producten te produceren door middel van ‘3D-printen’. Vaak wordt gesteld dat binnen enkele jaren alle huidige productietechnieken achterhaald zijn en dat alles uit een ‘3D-printer’ gaat komen. Worden we gek gemaakt door een hype of is dit het begin van een nieuwe manier van produceren?

Bij produceren draait het altijd om materialen op een zo effectief mogelijke manier om te vormen, totdat de gewenste vorm is bereikt. Vaak zijn meerdere productietechnieken mogelijk om hetzelfde resultaat te bereiken. De techniek waarvoor wordt gekozen is die techniek, die het gewenste resultaat op de meest effectieve manier bereikt. Deze meest effectieve manier hangt onder andere af van de exacte vormgeving, gevraagde nauwkeurigheden, seriegrootte en de beschikbaarheid van productiecapaciteit. Vaak is het op een slimme manier combineren van diverse productietechnieken de meest effectieve manier om een product te maken. De geschiedenis leert dat ieder tijdvak zijn eigen omstandigheden en randvoorwaarden heeft waardoor bepaalde technieken konden opbloeien. Sinds de ijzertijd worden producten al geproduceerd door een combinatie van productietechnieken waarbij enerzijds materiaal wordt toegevoegd en anderzijds weer plaatselijk materiaal wordt weggehaald. Een goed voorbeeld is de productie van een speerpunt. In een mal wordt zoveel materiaal toegevoegd dat een speerpunt kan worden gevormd (gieten). Vervolgens wordt de structuur verbeterd en worden details verder verfijnd door het te smeden. Tot slot wordt zoveel materiaal verwijderd (slijpen) totdat de speerpunt de gevraagde scherpe heeft. Aan het begin van de industrialisatie was er een enorme vraag naar producten. Om aan de vraag te voldoen is de massaproductie ontstaan waarbij gebruik gemaakt werd van lopende bandsystemen. Dat was toen de meest effectieve manier

36 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

om te produceren. Deze manier van produceren heeft ons onze huidige welvaart gebracht. MASSA-INDIVIDUALISATIE Met het bereiken van een welvaartsniveau veranderen ook de eisen die consumenten aan producten stellen. Consumenten willen steeds vaker klant-specifieke producten geleverd krijgen. Over deze producten wil men na bestelling steeds sneller kunnen beschikken, zodat levertijden onder druk staan. Om onder deze randvoorwaarden effectief te kunnen produceren moet anders naar de productie worden gekeken. Er komen andere productietechnieken en andere manier om de productie te organiseren in beeld.

Een voorbeeld van een 3d-geprint product.

Materiaal toevoegen

Materiaal omvormen

Materiaal verwijderen

• • • • •

• • • • • • • • •

• Verspanen: • Frezen • Draaien • Boren • Slijpen, stralen e.d. • Zagen • Kotteren • Waterstraalsnijden • Ponsen en stansen • Thermisch snijden: • Brandsnijden • Plasmasnijden • Lasersnijden • Eroderen (zinkvonken en draadvonken) • Etsen • ECM

Gieten Spuitgieten MIM Extrusie Productietechnieken voor composieten: • Spray-up • Hand lay-up • Geslotenmal • Pultrusie • Elektroformeren • Coaten: • Poedercoaten • Dompelen • Thermisch spuiten • PVD • CVD • 3D-printen

Smeden Walsen Trekken Buigen Blaasvormen Dieptrekken Hydroformen Forceren en vloeidraaien Harden en ontlaten

Globaal overzicht van diverse productietechnieken en de manier waarop het product wordt gevormd.


Op dit moment wordt door diverse grote en kapitaalkrachtige bedrijven vol ingezet op 3D-metaalprinten.

omstandigheden zo zullen veranderen dat 3D-metaalprinten de meest effectieve manier van produceren zal worden.

ADDITIVE MANUFACTURING In het huidige spraakgebruik worden de termen 3D-printen en additive manufacturing (AM) vaak door elkaar gebruikt. 3D-printen behoort inderdaad tot de additieve manufacturing technieken, maar er zijn veel meer additive manufacturing technieken (technieken waar materiaal wordt toegevoegd).

fen dat de Nederlandse industrie zich nog steeds in deze leercurve bevindt. Het is op dit moment nog niet mogelijk complexe en nauwkeurige vormen, uitsluitend door middel van 3D-printen, te produceren. Voor dergelijke producten is nog steeds een verspanende nabewerking nodig. Tevens is op dit moment de productiesnelheid laag en de productiekosten hoog.

In de tabel een overzicht van een groot aantal productietechnieken ingedeeld naar de manier waarop de vorm tot stand komt. De diverse verbindingstechnieken zoals lassen, solderen, lijmen en mechanisch verbinden zijn hier niet in opgenomen. Verbindingstechnieken zijn er altijd op gericht om twee onderdelen samen te voegen tot een nieuw onderdeel.

Nog steeds worden er nieuwe varianten van het 3D-metaalprinten ontwikkeld. Zo is ECN er onlangs in geslaagd om een technologie te ontwikkelen waarbij twee verschillende materialen, tegelijkertijd en door elkaar geprint kunnen worden.

3D-PRINTEN VS VERSPANEN Veel mensen denken dat 3D-printen een nieuwe productietechniek is die pas ongeveer vijf jaar bestaat. Het 3D-printen van kunststof (selectief laser sinteren) bestaat echter al ongeveer 35 jaar. Aanvankelijk konden op deze manier alleen prototypes worden geproduceerd. Inmiddels kunnen fijne en nauwkeurige producten middels 3D-kunststofprinten uit een veelheid van kunststoffen worden geproduceerd. Op dit moment wordt door diverse grote en kapitaalkrachtige bedrijven vol ingezet op 3D-metaalprinten. De leercurve die bij kunststof minstens 35 jaar duurde zal daardoor versneld kunnen worden doorlopen. Wel is het goed om te besef-

CONCLUSIE Bij het ontstaan van nieuwe productietechnieken wordt altijd gedacht dat de nieuwe techniek alle andere technieken zal verdringen. In de praktijk is het echter altijd zo geweest dat iedere techniek uiteindelijk een eigen plaats tussen alle andere productietechnieken verwerft. Welke technieken welke plaats zullen innemen hangt af van de eisen en omstandigheden van deze markten. Het gaat uiteindelijk om de essentie van produceren: het op een zo effectief mogelijke manier materiaal omvormen tot een gewenste vorm is bereikt. Op de dentale markt bijvoorbeeld zijn de eisen van dien aard dat 3D-metaalprinten al de meest effectieve productiemethode is. Voor veel andere markten is het op dit moment helemaal de vraag of de

Gezien de huidige ontwikkelingen is het theoretisch mogelijk dat op den duur consumenten zelf allerlei producten gaan printen. Na een aanvankelijk grote interesse is tot nu toe steeds gebleken dat slechts een deel van de consumenten op langere termijn met dergelijke technieken aan de slag gaan. Produceren is een vak. Kwalitatief goed en effectief produceren is dan ook niet voor iedereen weggelegd. Welke plaats 3D-metaalprinten op termijn zal gaan innemen hangt af van de ontwikkelingen die op dit moment in gang worden gezet en in hoeverre deze technieken op bepaalde markten zorgen voor een effectieve productie. De tijd zal het ons leren.•

Teqnow helpt Additive manufacturing is een van de Teqnowthema’s. Teqnow vergroot de aandacht van het MKB-metaal voor toptechnologieën en stimuleert de toepassing ervan. Zo organiseert Teqnow op 14 februari a.s. het event ‘De weg naar het benutten van uw kansen met 3D-printen van metalen’. Deze bijeenkomst is alleen bedoeld voor Teqnow-deelnemers die al kennis hebben genomen van de mogelijkheden van AM van metalen en die voornemens zijn en/of plannen hebben om hier iets mee te gaan doen. Meer weten over dit onderwerp of aanmelden voor Teqnow en/of de bijeenkomst? Kijk op www.teqnow.nl of neem contact op met Teqnow-adviseur Jo van de Put via put@ metaalunie.nl of 06-229074235.

METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

37


rechtgezet

Auto van de vorige zaak

TEKST: MR. MIRJAM BOS BEELD: LUUK POORTHUIS

Wat zijn de rechten van een werkgever richting een vertrekkend werknemer als zijn/haar autoleasecontract nog niet is uitgediend?

Accountmanager Ron rijdt sinds kort in een luxe lease-SUV met veel extra’s via zijn baas, Groot Staalbouw bv. Als Ron het aanbod krijgt ergens anders verkoopdirecteur te worden van een nieuw op te richten bedrijf, dan wil hij deze kans niet laten lopen. Dat het leasecontract van zijn SUV pas over drie jaar afloopt mag een carrièremove niet in de weg staan, vindt hij. Hij herinnert zich bovendien afspraken met zijn werkgever over zijn leaseauto te hebben gemaakt. In zijn gebruikersovereenkomst staat inderdaad dat Ron bij het opzeggen van zijn

baan het lopende leasecontract moet meenemen naar z’n nieuwe baas, de kosten van vervoegde beëindiging moet betalen óf de auto moet doorgeven aan een collega, die hem op zijn beurt gaat leasen. Zijn nieuwe bedrijf wil de auto niet overnemen. Daarvoor is de wagen te duur en te opzichtig. Het ‘afkopen’ van het contract zou Ron een boodschappenauto voor zijn vrouw gaan kosten. Gelukkig biedt Groot Staalbouw aan uitvoering te geven aan de derde optie; de luxe wagen gaat

Gebruikersovereenkomsten Zorgt u als werkgever ervoor dat u in de gebruikersovereenkomsten met uw werknemers duidelijk afspreekt wat de opties zijn voor wat betreft de leaseauto bij het beëindigen van de arbeidsovereenkomst. Het beginsel van goed werkgeverschap maakt dat u de belangen van

38 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

uw mensen, die niet zelf onderhandelen en contracteren met de leasemaatschappij, moet bewaken bij het afwikkelen van het leasecontract. U kunt dus niet buiten de werknemer om iets regelen en hem of haar laten opdraaien voor een ontstane nadeel.

naar een junior collega van Ron. Ron is hiermee blij. De collega op wie de auto overgaat verdient echter niet zoveel en vindt de bijtelling teveel. Van Groot Staalbouw mag hij daarom minder eigen bijdrage per maand betalen. Het verschil van, bij elkaar opgeteld, €10.000 wordt bij Ron in rekening gebracht. Perplexe Ron weigert dit te betalen. Als Groot Staalbouw daarom naar de rechter gaat, oordeelt deze als volgt. Ron mocht er vanuit gaan dat indien de auto naar een collega zou gaan, zijn verplichting tot betaling van een afkoopsom, in welke vorm dan ook, zou komen te vervallen. De door Groot Staalbouw gekozen oplossing van de verlaagde eigen bijdrage voor zijn ex-collega is niet vooraf met Ron besproken, maar als voldongen feit gepresenteerd. De beslissing van Groot Staalbouw dient dan ook voor haar rekening en risico te blijven. Dat de door Groot Staalbouw gekozen oplossing gunstiger is voor Ron, dan de optie van het betalen van de kosten voor vervroegde beëindiging van het leasecontract, maakt het oordeel niet anders.•

Metaalunie Rechtsbijstand behandelt in deze rubriek interessante juridische kwesties op een luchtige manier. De namen en plaatsen zijn verzonnen, gelijkenissen met personen of bedrijven zijn louter toevallig. Juridische professionals tegen gunstige tarieven Metaalunie Rechtsbijstand is een zelfstandige dienst en weet als geen ander waar u als ondernemer in de metaalsector behoefte aan heeft. Zij biedt u een zorgvuldig geselecteerd netwerk van deskundige advocaten en een speciaal voor leden ontwikkelde Mevas rechtsbijstandverzekering. U kunt bij Metaalunie Rechtsbijstand terecht voor: Advocaten Octrooigemachtigden Juridische bedrijfsanalyse Incasso Maatcontracten Algemene voorwaarden Meer weten? 030 - 605 33 44 of www.metaalunierechtsbijstand.nl


ÉÉN VAN DE GROOTSTE 5XBETER-PROJECTEN TOT NU TOE

arbo

Verbetercheck ‘Gevaarlijke Stoffen’

De Verbetercheck Gevaarlijke stoffen is een praktisch instrument om veiliger en gezonder te werken met gevaarlijke stoffen. 5xbeter geeft met deze Verbetercheck het veilig werken met gevaarlijke stoffen in de metaalbranche een flinke impuls. 5xbeter - IJzersterk voor veilig werk is een samenwerking tussen Koninklijke Metaalunie, FME, FNV Metaal, CNV Vakmensen en De Unie. 5xbeter zet zich in voor de gezondheid en veiligheid van werknemers in de metaalbewerking en metalektro. Met deze Verbetercheck kunnen bedrijven in de metaalbewerking de door hen gebruikte gevaarlijke stoffen op zeer laagdrempelige wijze registreren. Voor de meest gebruikte stoffengroepen in de metaal kan de blootstelling bepaald worden en waar nodig kunnen maatregelen genomen worden. Zo wordt het veilig en gezond werken met gevaarlijke stoffen op de werkvloer geborgd. De Verbetercheck biedt voor in de metaal veel gebruikte gevaarlijke stoffen de zogenoemde veilige werkwijzen. Wanneer een bedrijf deze veilige werkwijzen toepast, is het zeker dat de gezondheidsrisico’s van de betreffende gevaarlijke stoffen voldoende beheerst zijn. Via onder andere deze Verbetercheck zetten 5xbeter en Koninklijke Metaalunie daarnaast in op het zoveel mogelijk vervangen van gevaarlijke stoffen door minder gevaarlijke stoffen. GEBRUIKSGEMAK EN TIJDWINST De Verbetercheck is een online applicatie die te bereiken is via www.5xbeter.nl. De basis van de Verbetercheck Gevaarlijke stoffen is het digitale register, waarin de gebruiker alle op de werkvloer gebruikte gevaarlijke stoffen registreert. Aan dit register is een database gekoppeld, waarin 5xbeter alle ingevoerde stoffen en producten verzamelt. De database is al gevuld met een groot aantal in de sector veel voorkomende stoffen en producten. Staat een stof of product al in de database, dan vult het register zich met de juiste data. Dit scheelt behoorlijk wat invoerwerk. Wanneer een stof nog niet in de database staat, voert de gebruiker in eenvoudige stappen

de benodigde informatie zelf in. Na een controle door 5xbeter, komt deze stof daarop beschikbaar voor alle gebruikers. Wanneer nieuwe informatie over een stof beschikbaar komt, stelt 5xbeter de gebruikers die deze stof in hun register hebben staan op de hoogte. Dat levert een enorme tijdswinst op voor bedrijven, die nu conform de Arbowet, allemaal hun eigen register handmatig moeten vullen en bijhouden. Jos van de Werken, beleidssecretaris arbo van Koninklijke Metaalunie: “Deze Verbetercheck is een van de grootste 5xbeter-projecten tot nu toe. En dat is niet voor niets. Met deze tool besparen we de ondernemer zoveel tijd, dat is in geld bijna niet uit te drukken.” DE VEILIGE WERKWIJZE Volgens de Arbowet moeten bedrijven die gevaarlijke stoffen in huis hebben blootstellingsbeoordelingen uitvoeren per stof. Met het nieuwe instrument hoeven bedrijven dat voor een flink aantal stoffen niet meer te doen. 5xbeter heeft al voor de in de metaal veel voorkomende productgroepen metingen en blootstellingsbeoordelingen laten uitvoeren. Op basis daarvan zijn veilige werkwijzen opgesteld, die door de Inspectie SZW positief getoetst zijn. Als de Verbetercheck voor het product een veilige werkwijze heeft, kan de gebruiker checken of er veilig gewerkt wordt met het product. Bedrijven die volgens de veilige werkwijzen werken, zijn er niet alleen van verzekerd veilig te werken, maar ook dat de blootstelling aan betreffende gevaarlijke stoffen niet boven de wettelijke

grenswaarde uitkomt. Geeft de check geen veilige werkwijze, dan zal alsnog een eigen blootstellingsbeoordeling uitgevoerd moeten worden. VERVANGEN WAAR MOGELIJK Koninklijke Metaalunie draagt nadrukkelijk de boodschap uit dat het belangrijk is om geregeld te beoordelen of de in het bedrijf gebruikte gevaarlijke stoffen niet vervangen kunnen worden door minder schadelijke alternatieven. De Verbetercheck Gevaarlijke stoffen geeft daar ook waar bekend en beschikbaar suggesties voor. De Verbetercheck Gevaarlijke stoffen is exclusief beschikbaar voor bedrijven die vallen onder de werkingssfeer van de cao metaalbewerking of cao metalektro. De Verbetercoaches van 5xbeter zijn beschikbaar om te ondersteunen bij een goede implementatie van de Verbetercheck en veilige werkwijzen. Meer weten? Kijk op www.5xbeter.nl• METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

39


     

MELD U GRATIS AAN



 

   

VOOR HÉT EVENT VAN DE PRODUCTIETECHNOLOGIE

WWW.TECHNISHOW.NL

   

Procesbewaking

In-proces controle

Procesinstellingen

Procesbasis

  ! "

 &%)&' 0&"       %( )*% #

         % )-*$(% !((,( % %*)) )*(%,%( "%*%-(#- !&$+%'(&+* ,()*+""%%* '""%%'(&+* , * **,(&%(&+* ,(&))/($ 1 *%"(&$,( *  %+-( "* %*  (% %*&%*(&#(%&%()*+%&&( %%&,* ,*%&#& '(&$*&)%'(&)) &%#&%()*+% %

         

    ""#)*(* ((#%     %#+.(% )-&$

 


INNOVATIE IN HET TECHNIEKONDERWIJS DRINGEND NODIG

onderwijs & bedrijf BEELD: SANDER VAN DER TORREN

Stijgend personeelstekort in vergrijzende industrie

De werkgevers in de techniek maken zich grote zorgen over het tekort aan goed opgeleide technici. Het toenemende gebrek aan timmerlieden, metselaars, installatiemonteurs, programmeurs en andere technische vakmensen vormt een bedreiging voor de groei van bouw en technologische industrie. De Industriecoalitie, waarin Koninklijke Metaalunie, FME, UNETO-VNI en Bouwend Nederland samenwerken, vindt dat innovatie in het techniekonderwijs dringend nodig is. De organisaties hebben in een brief aan de vaste Kamercommissie voor Onderwijs gevraagd om concrete maatregelen. Volgens de ondernemers in de industrie loopt het tekort aan personeel op. Aan het begin van het vierde kwartaal van dit jaar meldde bijna 16 procent van de industrie bedrijven dat personeelstekort de productie belemmert. Sinds de start van de conjunctuurmeting in 1985 lag dat aantal niet zo hoog. In de industrie werken bijna 9 procent minder mensen dan in 2005, terwijl de sector steeds verder vergrijst. Dit meldt het CBS op basis van nadere analyse van cijfers. Het opgelopen personeelstekort valt samen met een toegenomen vraag: het percentage bedrijven dat een tekort aan vraag als belemmering

ervaart ligt namelijk op het laagste punt sinds eind 2008. Met het gestegen personeelstekort en de hogere vraag naar hun producten stijgt het aantal vacatures in de industrie: sinds het derde kwartaal van 2008 stonden er niet zoveel vacatures open. Per duizend banen van werknemers waren er aan het eind van het derde kwartaal 23 vacatures. Binnen de industrie knelt het personeelstekort het meest bij bedrijven die werkzaam zijn in de machine-industrie en de reparatie en installatie van machines. Aan het begin van het vierde kwartaal zat bijna een kwart van de bedrijven in

deze branches verlegen om personeel. Binnen het MKB-metaal is het tekort nog groter. In het derde kwartaal heeft 46 procent van de bedrijven tenminste één vacature openstaan. Het was in 2008 voor het laatst dat de vraag naar personeel zo groot was. Gemiddeld hebben deze bedrijven 1,6 vacatures openstaan. Per duizend banen hebben staan er bij de respondenten 23 vacatures open. Onder de verspanende bedrijven, machinebouwers en oppervlaktebehandelaar hebben zes van de tien bedrijven tenminste één vacature openstaan. In de bouwgerelateerde industriebranches neemt het personeelstekort snel toe. Het aantal bedrijven dat een personeelstekort meldde, steeg tussen het derde en het vierde kwartaal van 12 naar 19 procent. In de meubelindustrie steeg het aantal bedrijven met personeelstekort ook fors; van 13 procent in het derde kwartaal naar 20 procent in het vierde kwartaal. Bij de chemische, aardolie-, farmaceutische, drankenen schoenenindustrie is het personeelstekort minder nijpend: 1,5 tot 5 procent van de bedrijven heeft te weinig personeel. De werkgelegenheid in de industrie daalde tussen 2005 en 2016 met 8,9 procent: van 873 duizend naar 795 duizend banen. De afgelopen jaren vergrijsde de beroepsbevolking in de industrie relatief sterk: het aandeel 45-plussers groeide van 36,3 procent in 2005 naar 51,1 procent in 2016. Vooral de groep werkenden van 55 tot 65 jaar nam fors in aandeel toe, van 11,2 naar 19,9 procent.

In het derde kwartaal van 2017 had 46 procent van de mkb-metaalbedrijven tenminste één vacature openstaan.

Niet alleen in de industrie vergrijsde de beroepsbevolking: in dezelfde periode steeg het aandeel 45-plussers in de werkzame beroepsbevolking als geheel van 35,0 naar 43,7 procent. De meest vergrijsde branche binnen de industrie is de chemische industrie: 60,4 procent van de werkenden was hier in 2016 45 jaar of ouder. De farmaceutische industrie is het minst vergrijsd: 57,9 procent van de werkenden. • METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

41


DIEPGATBOREN OPMAAT TOT COMPLEET VERSPANEN

techniek TEKST EN BEELD: ERIK STEENKIST

Groeien vanuit specialisme

Diepgatboren is een bewerking waarvoor speciale machines en gereedschappen nodig zijn. Ook de aantallen zijn voor de meeste bedrijven vaak te klein om daarvoor een machine aan te schaffen. Het boren van lange gaten in rondstaf of blokken wordt daarom veelal uitbesteed. Hopman Machinefabriek BV in Bunschoten is dertig jaar geleden in die marktvraag gestapt en is daarmee binnen Nederland uitgegroeid tot één van de weinige specialisten op dat gebied. Henk Hopman: “Door te investeren in nieuwe technieken blijven we op dat gebied up-to-date en kunnen we de klant daarnaast ook complete verspanende bewerkingen aanbieden.”

Hopman Machinefabriek BV is een toeleverancier, gespecialiseerd in diepgatboor-bewerkingen en een brede faciliteit op het gebied van draaien en frezen om daarmee klanten complete verspanende bewerkingen aan te kunnen bieden. Het bedrijf bestaat uit vier pijlers, te weten diepgatboren, algemeen verspanen, RVS constructiebouw en machinebouw. “In die zin

dekt de toevoeging Machinefabriek al lang niet meer de lading. We zijn meer en meer verspaningsspecialisten met een aparte afdeling machinebouw. Hopman is ook een echt familiebedrijf. Naast eigenaar en oprichter Henk Hopman heeft de volgende generatie ieder de leiding over één van de pijlers.

Henk Hopman: ‘Om up-to-date te kunnen blijven, investeren we voortdurend in nieuwe boortechnologie.’

42 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

WAAROM DIEPGATBOREN? Bij diepgatboren gaat het om het boren van gaten die dieper zijn dan 100 x de eigen diameter, waarbij Hopman wel tot 300 x gaat. Bijvoorbeeld voor het aanbrengen van spoel- en druken koelkanalen in rond materiaal, verwarmingsplaten voor de voedingsmiddelenindustrie, aandrijfassen voor de scheepsbouw en kanalen voor het inbouwen van lengtemeetsystemen en intern kabel- en leidingwerk. Henk Hopman: “Dan moet je onder andere denken aan zuigerstangen en cilinders voor hydrauliek ten behoeve van de offshore, automotive en petrochemische industrie.” Dertig jaar geleden liep Hopman in de markt aan tegen de vraag naar diepgatboren. “Als machinebouwer zijn we daar voorzichtig mee begonnen, zoals dat meestal gaat. We zijn gestart met kleine gaten van ø 20 mm. Met grotere diameters konden we ook klanten uit met name de offshore bedienen. Stapsgewijs hebben we dat met machines voor grotere diameters uitgebouwd. Inmiddels beschikken we over voldoende machines waarmee we de markt van ø 4 mm tot ø 135 mm kunnen bedienen. Met die grote bandbreedte onderscheiden we ons in de markt en hebben we een vaste klantenkring opgebouwd met opdrachtgevers uit Nederland, België en ook Duitsland.” GROTERE LENGTES Dat diepgatboren een zeer specialistische bewerking is, blijkt ook uit het lengtebereik dat Hopman weet te realiseren. “Met de grootste machine kunnen we vanuit één kant maximaal 4.000 mm boren. Niet al te kleine diameters rondstaf kunnen we ook vanuit twee kanten boren, waarmee 8.000 mm boorlengte mogelijk wordt. Maar dat vereist uiterste precisie en jarenlange ervaring om die in lijn te krijgen”, legt Hopman uit. “Wat betreft de diameter, maken we voor de kleinere maten gebruik van boren die voor ons op klantspecificatie worden vervaardigd. De boren voor de grotere maten


Hopman beschikt over voldoende machines om de markt met diepgat boorbewerkingen tussen ø 4 mm en ø 135 mm te kunnen bedienen.

kunnen we zelf op iedere diameter afstellen. Met dat pallet zijn we in staat gaten in iedere diameter te kunnen boren.”

ken, aanvullend op de boorbewerkingen, in eigen huis compleet bewerken en daarmee de klant volledig ‘ontzorgen’.”

POTENTIE IN DE MARKT “Dankzij digitalisering kan de uitschuiflengte van hydraulische cilinders tegenwoordig exact worden bepaald. We zien op dat punt vooral vanuit de offshore een toenemende vraag naar het boren van lange gaten in zuigerstangen om lengte meetsystemen in te kunnen bouwen. Om up-to-date te kunnen blijven, investeren we voortdurend in nieuwe boortechnologie. Kort geleden hebben we in een speciaalmachine voor rondstaf geïnvesteerd, waarmee we ook niet-centrisch kunnen boren. Daar is er maar één van gebouwd.”

GROOT FORMAAT FREZEN Naast diepgatboren is toelevering van verspanende bewerkingen inmiddels uitgegroeid tot één van de pijlers onder Hopman Machinefabriek. Hopman: “Vanuit verschillende branches krijgen we aanvragen en orders voor halffabricaten en zelfs complete producten. Daarvoor beschikken we over de nodige draaien freescapaciteit. Voor freesbewerkingen van grote werkstukken maken we gebruik van vlakbed freesmachines met een slag van 4.000 mm.

Nichespelers als Hopman Machinefabriek zien vaak kans om zich vanuit hun specialisme verder te onderscheiden in de markt. Een bedrijf kan daarmee zijn of haar concurrentiepositie versterken en tegelijkertijd langdurige relaties met klanten opbouwen, met de kans je als betrouwbare toeleverancier te kunnen bewijzen. Hopman: “Wanneer de klant tevreden is met de kwaliteit, prijs en levertijd groeit vanzelf de vraag naar aanvullende verspanende bewerkingen. Stapsgewijs zijn we daarom het machinepark gaan moderniseren met CNC draai- en freesmachines. Daarmee kunnen we werkstuk-

‘De boren voor de grotere maten kunnen we zelf op iedere diameter afstellen’ Daarmee kunnen we 3D-modellen, zoals wormwielen frezen, grote platen van 4 x 2 m bewerken en werkstukken tot 5 m lengte en ø 1.000 mm draaien. Ook blokvormige producten waar eerst lange gaten in zijn geboord, krijgen hierop een vervolg freesbewerking, zodat we die compleet bewerkt af kunnen leveren.”

Hopman is van oudsher gereedschapsmakerij en uitgegroeid tot machinefabriek. Vanuit deze activiteit ontwikkelt en bouwt Hopman machines voor de foodindustrie, onder andere voor de kip- en vleesverwerking. Een 40 m lange fileermachine die het bedrijf heeft ontwikkeld voor het semiautomatisch ontvellen van kippenvlees, wordt inmiddels op orderbasis gebouwd. Hopman begeeft zich daarmee met een concurrerend product in een markt die door grote spelers wordt gedomineerd. “Door de machinebouw verder door te ontwikkelen en daarvoor in de nodige middelen te investeren, willen we machinebouw in een aparte divisie verder uitbouwen. Ons doel is om de activiteiten machinebouw, diepgatboren, CNC-verspanen en RVS-constructiebouw in de toekomst tot zelfstandige units binnen Hopman uit te bouwen.” GECERTIFICEERD LASSEN Voor het lassen van RVS voor de foodindustrie zijn de vakmensen bij Hopman gecertificeerd voor MIG/MAG- en TIG-laswerk. “Ook op dat gebied beschikken we daarmee over een specialisme. Onze ervaring is dat specialismes en algemene bewerkingen elkaar perfect aanvullen en we de klant daarmee een perfecte mix aan kunnen bieden”, besluit Henk Hopman.•

www.hopmanmachinefabriek.nl

METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

43


blik op branches nps TEKST EN BEELD: LEON VAN VELZEN

SLIJPCENTRUM BLIJFT INVESTEREN

Extreme precisie bij extreme groottes

Rondslijpen, vlakslijpen, frezen en meten. Dat zijn de belangrijkste activiteiten van Slijpcentrum De Rooy uit Nuenen. Opdrachtgevers eisen extreme precisie bij extreem grote producten. Een modern machinepark, gekwalificeerde vakmensen en de keuze om jonge leerlingen zelf op te leiden, staan garant voor kwaliteitswerk. Hoe vergaat het de broers De Rooy die voor hun gelijknamige slijpcentrum in Nuenen twee jaar geleden zwaar investeerden in een Danobat CNC-profielvlakslijpmachine met een bereik van 8000x3000x 1600 mm en een maximaal werkstukgewicht van 30 ton. “Prima”, zegt Dirk de Rooy die samen met zijn broer de directie vormt van het bedrijf waar 75 mensen werken. Adam: “We zijn blijven investeren. De jongste aanschaf is een CNC-gestuurde rondslijpautomaat van Kehren, state-of-the art met ingebouwde meetarm en gebouwd in Duitsland. Een plus, want dertig procent van onze omzet is afkomstig van Duitse klanten.” Elke rondleiding met potentiele opdrachtgevers eindigt in de temperatuurgecontroleerde meetkamer met de Leitz 3D coördinatenmeetmachine. Op de meetmachine worden niet alleen de eigen producten van De Rooy extreem precies gemeten. Ook collegabedrijven kunnen van de meetmachine gebruik maken. Rondslijpen, vlakslijpen, frezen en meten vormen de belangrijkste activiteiten van het bedrijf, in 1939 te Eindhoven opgericht door de grootvader van de broers De Rooy. LANGE ADEM Groter en nauwkeuriger was twee jaar geleden al het motto en dat is het nog steeds. Dirk: “Waar kun je zeggen dat je eigen werkplek duizend vierkante meter telt en je producten tot vijftig ton kunt bewerken?” Maar hé, wat staat daar in de hoek? Een conventionele slijpmachine waar jonge mensen aan staan te werken. Het blijkt een bewuste keuze van De Rooy te zijn in een tijd dat aan vakmensen nauwelijks te komen is, om jonge mensen zelf op te leiden. Liefst zeven BBL-ers lopen er rond. Adam: “Op scholen proberen we jonge mensen

44 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

te interesseren voor ons bedrijf en ons vak. Wil je de fijne kneepjes van het slijpen onder de knie krijgen dan moet je daar vroeg mee beginnen. We hebben een meisje van zestien uit het beroepsbegeleidend onderwijs die messen slijpt. Zo leert ze de basistechnieken, de materialen en de machines kennen. Ze leert meten en krijgt instructies van ervaren collega’s hoe ze machines moet instellen. Zo proberen we haar en de andere leerlingen stap voor stap naar een hoger niveau te laten groeien.” Dirk: “Dat is een kwestie van geduld en een lange adem. We hebben in

2009 korte tijd behoorlijk last gehad van de economische crisis. Het laatste wat je wilt is afscheid nemen van de vakmensen die hier vaak al jaren werken. Vertrekken ze, dan is dat een vorm van kapitaalvernietiging. Wat daarbij telt is dat we een echt familiebedrijf zijn. Onze medewerkers kennen en vertrouwen ons, net zoals dat omgekeerd het geval is. Iedereen heeft hier een vast contract. Dat geeft hen en ons zekerheid.” Zonder leerlingen die het slijpvak onder de knie moeten krijgen, is er geen toekomst. Tegelijkertijd is een bedrijf niet alleen een schoolklas – er moet productie worden gedraaid. Dirk: “We streven naar een bezetting op onze machines van honderd uur per week. Daar moet je in samenspraak met je medewerkers creatief mee omgaan. We weten dat de leeftijd van de mede-

Dirk (links) en Adam de Rooy: ‘We streven naar een bezetting op onze machines van honderd uur per week.’


De jongste aanschaf is een CNC-gestuurde rondslijpautomaat van Kehren, state-of-the art met ingebouwde meetarm en gebouwd in Duitsland.

Nederlandse Precisie Slijpbedrijven

werkers een rol speelt bij de beste werktijden. Ben je jong dan wil je wel op zaterdag werken, totdat er kinderen komen en je graag op zaterdagochtend mee wilt naar het voetbal. Anderen vinden het prima om pas tegen de middag te beginnen en ’s avonds verder te werken. Hebben ze ’s ochtends vrij. We proberen bij het maken van de roosters met die voorkeuren rekening te houden.” Bovendien zoeken de broers naar mogelijkheden om producten die lange bewerkingen nodig hebben tot wel vijftig uur, onbemand in het weekend te bewerken. Adam: “Soms is het nodig dat iemand op zondag een werkstuk moet omdraaien, waarna de slijp- of freesmachine weer acht uur onbemand verder kan werken. Op zo’n manier schroeven we de productiviteit op, zonder extra mensen aan te nemen.” 3D-PRINTEN Vakmensen vormen de sleutel tot een gezonde toekomst van De Rooy. “Als je onze klanten onder één noemer moet samenvatten, dan zijn dat de machinebouwers. Dat varieert van machines voor de chipindustrie tot kranen voor de offshore. We kiezen er bewust voor geen engineering in eigen huis te doen. We kiezen voor complexe, grote producten in kleine series en

niet voor massawerk. Daarvoor heb je ook dat omvangrijke machinepark nodig, zoals we dat hier hebben staan, om de productiviteit zo hoog mogelijk te houden”, zegt Dirk. Voor dit uiterst professioneel precisiebedrijf staat 3D-printen als aandachtspunt op de agenda. Adam: “Uiteraard volgen we die ontwikkelingen. We maken deel uit van de Brainport

‘Producten uit de printer zullen toch netjes afgewerkt moeten worden’

Bij de Nederlandse Precisie Slijpbedrijven (NPS) zijn 36 bedrijven aangesloten. Deze variëren van groot zoals De Rooy, tot veel kleinere ondernemingen. Frank Steggink nam vorig jaar het stokje van branchemanager Frans van der Brugh over en is enthousiast over de producten die NPS-leden maken en de manier waarop ze met hun vak bezig zijn. “Als ik rondloop bij een bedrijf zoals De Rooy word ik echt blij. Het is de maakindustrie in Nederland op zijn best. Extreme nauwkeurigheid koppelen aan producten die tonnen wegen. Dat lukt alleen met de beste machines en beste vakmensen. In januari start de NPS een nieuwe cursus slijpen. Die is vooral gericht op de theorie en bestemd voor mensen die al bij een slijperij werken. Uiteindelijk moet je het vak toch in de praktijk leren.”

Eindhoven, bezoeken informatiebijeenkomsten van bijvoorbeeld de NPS en houden de literatuur bij. Theoretisch is dat een markt in ontwikkeling voor ons. De producten uit de printer zullen toch netjes afgewerkt moeten worden. Voorlopig kiezen onze klanten voor meer conventionele manieren van produceren, ook al omdat deze daardoor simpelweg goedkoper zijn.•

www.rooy.nl www.npsonline.nl METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

45


blik op branches nhi TEKST EN BEELD: FRANK SENTEUR

COMPACTE CURSUS OVER CE-MARKERING

Kwaliteit en creativiteit koppelen aan veiligheid

Na het volgen van de CE-workshops van branchevereniging NHI, mag Segeren Poorten uit Mariahout deze Europese markering nu zo’n twee jaar op haar producten aanbrengen. Daarmee aantonend dat de poorten aan alle eisen voldoen, óók of misschien wel juist qua veiligheid. “Maar daar deden we sowieso al nooit concessies aan,” zegt René Segeren erover. “Veiligheid staat bij ons voorop. Daarom hoefden we na de CE-cursus vrijwel niets aan onze werkwijze hoefden te veranderen.” René Segeren, die tot 2009 werkzaam was in de landbouw en een carièreswitch maakte naar hekwerken, importeerde deze aanvankelijk uit het buitenland. “Op een gegeven moment kwam de vraag of we ook poorten konden maken,” vertelt hij. “De productiemiddelen hadden we in huis en vooral de combinatie van creativiteit en maatwerk leek ons een mooie uitdaging. We hebben inmiddels boeken vol foto’s van poorten en hekwerken, waarvan er niet één hetzelfde is.”

Segeren Poorten is een echt familiebedrijf. “Mijn vrouw Henriëtte houdt zich vooral met de administratieve en financiële organisatie bezig, terwijl onze oudste zoon parttime bij het bedrijf is betrokken. Daarnaast hebben we een vaste medewerker die de poorten en hekwerken installeert en reparaties en service uitvoert, terwijl we sinds kort ook leerbedrijf zijn met een BBL-leerling op de constructie-afdeling.”

CE-MARKERING Elk hekwerkbedrijf moet door middel van een CE-prestatieverklaring de veiligheid van een poort kunnen aantonen. Kan men dit niet, dan begaat men een economisch delict. Reden voor de NHI om een werkomschrijving te maken waarin alle handelingen staan om hekwerken en poorten CE te markeren. “Drie jaar geleden vroeg Mauriks Solutions of wij workshops konden verzorgen die aansloten op de testen die zij laten uitvoeren voor klanten”, vertelt Ron den Toom, branchemanager van de NHI. “Dat zagen we wel zitten en samen zijn we een pilot gestart, waaraan vijf hekwerkfabrikanten meededen die nog geen kennis hadden van CE-markering. Eén van die vijf was Segeren Poorten, die net als de andere vier bedrijven inmiddels voldoet aan de verplichte wetgeving en op hun poorten het CE-symbool mag aanbrengen. Die certificatie is binnen vijf maanden gerealiseerd. Als NHI benadrukken we al jaren het belang van CE-markering, maar theorie vertalen naar de praktijk is niet zo makkelijk. Zeker niet voor kleinere bedrijven. Als NHI hebben we daarom onze nek uitgestoken om de hoge stapels documenten over CE-markering te vertalen in een aantal compacte workshops.”

‘Vooral kleinere bedrijven hikken hier enorm tegenaan’

Een door Segeren Poorten ontworpen, gebouwde en geïnstalleerde elektrisch bedienbare toegangspoort uit Cortenstaal.

46 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

VEILIGHEID CENTRAAL “Mede omdat veiligheid bij ons al voorop staat, is het CE-traject ons enorm meegevallen,” zegt Segeren erover. “Vooral kleinere bedrijven hikken hier enorm tegenaan. Het is ook niet makkelijk om als individueel bedrijf een testpoort te maken en deze door een ‘notified body’ (in ons geval KIWA) te laten controleren, onder meer op de optredende krachten. Met name door de begeleiding vanuit de NHI ging dit veel sneller en gemakkelijker. Omdat motoren, tandwielkas-


René Segeren bij de testopstelling van een poortbediening met een smartphone via Wi-Fi: ‘Voordat we zoiets in de praktijk toepassen wil ik zeker weten dat het veilig en praktisch werkt.’

ten, sensoren en besturingen CE-markering hebben, denken veel hekwerkbedrijven dat de totale constructie dan ook wel CE-gemarkeerd zal zijn. Maar daar komt meer bij kijken. Ik raad ieder hekwerkbedrijf aan om die CE-workshops te volgen, want je producten en je bedrijf krijgen er meerwaarde door.” BETROKKENHEID “Zowel zakelijke klanten, maar vooral particulieren waarvoor we een poort maken, hechten veel waarde aan onze een-op-een betrokkenheid,” vertelt Segeren. “We gaan ook altijd op locatie kijken, omdat je alleen dan ziet wat er technisch en qua ontwerp en uitvoering mogelijk is. We gebruiken gecoat en verzinkt staal, maar ook maken we poorten uit Cortenstaal dat een kenmerkende roestkleurige uitstraling heeft en goed bestand is tegen weersinvloeden. Het is een sterk en duurzaam materiaal, waarmee je opvallende oplossingen kunt realiseren. We denken in concepten en die vertalen we in fraaie en vooral veilige oplossingen.” •

‘CE moet je ook onderhouden’ “Regelgeving is de rode draad in deze branche”, vertelt Ron den Toom. “Mede daarom zit de NHI ook in diverse normcommissies. Wanneer je bijvoorbeeld een risico-inventarisatie en -evaluatie op productniveau moet opzetten, dan moet je de diverse normen erop naslaan en ook de Arbowet raadplegen. Als ondernemer moet je daarvoor terug kunnen vallen op de branchevereniging. Wij hebben de gehele risico-inventarisatie gecomprimeerd op minder dan tien kantjes A4. Ook de andere hoofdstukken hebben we in compacte samenvattingen weergegeven, zodat je als deelnemer na vier avonden de theoretische kennis over CE-markering in huis hebt. Dan volgt de fysieke test uiteraard nog, waarvoor we een testprotocol hebben ontwikkeld. Hierin wordt van A tot Z uitgelegd hoe zo’n test verloopt en waarop wordt gelet. Middels CE-markering voldoe je aan de wettelijke verplichting, wat

steekproefsgewijs wordt gecontroleerd door de Inspectie Leefomgeving en Milieu (ILT). Daar hebben wij goede contacten mee en inspecties bij onze leden worden vooraf door ILT aan ons gemeld, zodat we er altijd bij zijn om onze leden bij te staan en erop te letten dat de juiste procedures worden gevolgd.” “Normen zijn aan verandering onderhevig en dit kan consequenties hebben voor de CE-markering,” zegt Ron den Toom tot slot. “Daarvoor organiseert de NHI bijeenkomsten waar de leden op de hoogte worden gesteld van de wijzigingen.’ Door te voldoen aan de Europese wetgeving kunnen problemen worden voorkomen en mede dankzij onze compacte CE-cursus is er voor (hekwerk)bedrijven geen enkele belemmering meer om hun producten van CE te voorzien.” www.veilighekwerk.nl

René Segeren (rechts) en NHI-branchemanager Ron den Toom tussen displays met ‘mini-poorten’.

METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

47


product OORKAP MET DAB+ EN BLUETOOTH Met twee gloednieuwe oorkappen stelt Wiltec zichzelf de missie om werkend Nederland veilig te maken. Het introduceert daarom de eerste gehoorbeschermer in de wereld met DAB+ radio van 3M en de Honeywell Sync Wireless oorkap met Bluetooth. DAB+ staat voor Digital Audio Broadcasting en is de digitale upgrade van de traditionele FM-radio. DAB+ biedt een veel breder gamma aan radiozenders. De 3M Peltor DAB+ FM-oorkap is de eerste gehoorbeschermer in de wereld met geïntegreerde DAB+. Als de dekking even niet goed is kan met één druk op de knop worden overgeschakeld naar FM-radio. De Sync Wireless oorkap van Honeywell kan oproepen beantwoorden of informatie streamen vanaf een mobiele telefoon wanneer in een lawaaierige omgeving wordt gewerkt. Het kan worden gebruikt, terwijl de gehoorbeschermer wordt gedragen. De robuuste en ruisonderdrukkende spreekmicrofoon filtert storende omgevingsgeluiden en zorgt voor een heldere communicatie. www.wiltec.nl

EFFECTIEVER PROGRAMMEREN Sandvik Coromant heeft de functionaliteit van zijn InvoMilling-software verder uitgebreid. De nieuwste versie van deze CAD/CAM-oplossing voor NC-programmeren biedt nog meer mogelijkheden voor het produceren van tandwielen op universele vijfassige bewerkingscentra. Klanten kunnen vanaf nu met de software ook rechte kegelwieldrijfwerken en visgraattandwielen produceren. InvoMilling gebruikt de kinetica van de machine voor een effectieve en flexibele fabricage van hoogwaardige tandwielen en splines van kwaliteit 6 of beter (volgens DIN 3962). Nadat de vereiste tandwielgegevens zijn ingevoerd bepaalt de intuïtieve CAD/CAM-software de optimale bewerkingsstrategieën en genereert het een CNCprogramma, waarmee verschillende tandwielprofielen kunnen worden geproduceerd met slechts een paar standaard precisiegereedschappen. De software biedt ook grafische mogelijkheden en

Met de nieuwe opties voor visgraat, dubbele spiraal (met en zonder tussenruimte) en rechte kegelwieldrijfwerken, komt er nog een nieuwe functie beschikbaar in de nieuwste versie van InvoMilling: flankcorrectie. Deze is van toepassing op het ondersnijden van het tandprofiel richting tandtop en het bol-leggen (crowning) in zowel de flank- en profielrichtingen, evenals op correcties van de spiraal- en drukhoek. Ook de gereedschappen hebben talrijke verbeteringen ondergaan. Zo zijn, bijvoorbeeld, aangepaste gereedschappen ook opgenomen in de gereedschapsbibliotheek. www.sandvik.coromant.com

OLIE-OPVANGMAT MULTITEX Als bescherming tegen lekkende oliën ontwikkelde textieldienstverlener MEWA een oplossing met de opvangmat Multitex die alle vloeistoffen opneemt en zorgt voor een schone werkplek. Bedrijven hebben dagelijks te maken met druipende vloeistoffen, uitlopende oliën, verf of smeerstoffen die de werkplek vervuilen. Slordig uit, maar ook een risico op het vlak van arbeidsveiligheid. MEWA ontwikkelde met Multitex een opvangmat van stof, die fungeert bij onderhouds- en herstellingswerkzaamheden als beschermende onderlegger. De mat kan tot drie liter vloeistof opnemen. Kleine oppervlakken kunnen goed afgedekt worden met één exemplaar, voor grotere oppervlakken worden meerdere matten naast elkaar gelegd. De opvangmat is geschikt voor: vervanging van oliën, rem- en koelvloeistoffen, het absorberen van emulsies en oplosmidden in geval van lekkages, het demonteren van aandrijvingen en motoronderdelen en voor het neerleggen van vette werktuigen. Het afvalprobleem lost MEWA op met een uitgebreide totaalservice. De matten worden bij de klant opgehaald, milieuvriendelijk en conform de geldende normen gewassen en schoon weer aangeleverd. www.mewa-service.nl

48 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

functies voor het creëren en simuleren van freespaden.


KERAMISCHE SNIJPLATEN Seco Tools biedt nu Secomax CS300 keramische snijplaten en RN/RP-freeslichamen om de productiviteit van frezen en draaibewerkingen met zware onderbroken sneden op nikkelhoudende warmtebestendige superlegeringen (HSRA) te verhogen. De nieuwe frezen verhogen de productiviteit tot wel acht keer in vergelijking met standaard hardmetalen frezen en zijn ideaal voor het bewerken van een breed scala aan onderdelen voor de luchtvaart en energieopwekkende turbinesegmenten. CS300-snijplaten zijn gemaakt van keramiek van het SiAlON-type en bieden een hoge taaiheid en weerstand tegen kerfslijtage en temperatuurschokken. De inzetstukken optimaliseren flankslijtageweerstand bij hogere snijsnelheden, variërend van 600 tot 1200 meter per minuut, en laten voedingen van 0,05 tot 0,15 mm per tand toe. Samen verlagen deze eigenschappen de bewerkingskosten per werkstuk, verhogen de uitvoer, verkorten doorlooptijden en zorgen voor een lager energieverbruik.

KRACHTIGE SATINEERMACHINE De nieuwe satineermachine SE 17-200 RT van Metabo is uitgerust met een 1.700 Watt Marathon-motor en is met een koppel van 17 Nm geschikt voor het gebruik van grote accessoires zoals walsen, borstels en polijstringen met een diameter van max. 200 mm. Zo kan men snel werken, bijvoorbeeld bij het struc-tureren of hoogglanspolijsten van RVS-oppervlakken, bij het opschuren van lasnaden of bij het afslijpen en reinigen van houten oppervlakken. Het variabele toerentalbereik van 800 tot 3.000 t/min zorgt voor brede toepas-singsmogelijkheden van de machine en kan afhankelijk van materiaal en toe-passing traploos worden ingesteld. Dankzij de VTC-elektronica blijft het toeren-tal ook onder belasting constant, wat vooral in de lagere toerentalbereiken tot constante werksnelheid, gelijkmatige werkvoortgang en betere werkresultaten leidt.

www.secotools.com

MAGNETISCHE POWERGRIPPER Op de Technishow in Utrecht introduceert Goudsmit Magnetics de recent ontworpen magnetische Powergripper. Deze is geschikt voor meerdere toepassingen. Hij kan dienen als hefmagneet voor het opnemen of vastgrijpen van zware ferromagnetische delen vanaf 6 mm, zoals massief stalen balken, roosters, platen of freesdelen. Maar de compacte neodymium magneet is ook toepasbaar als handlingmagneet in robottoepassingen of bij plasmasnijmachines in de metaalindustrie. De permanent magneet is met behulp van perslucht pneumatisch schakelbaar. Dit maakt hem extra veilig; bij uitval van perslucht blijft de magneet de last vasthouden. In deze functie dient de Powergripper voor het opnemen of vastgrijpen van massieve en zware staaldelen of producten in robottoepassingen. De magneten zijn met behulp van een eenvoudige pneumatische bediening door een 5/2 of 5/3 ventiel aan en uit te schakelen.

In de tweede functie heft de schakelbare Powergripper onder andere massieve stalen balken, roosters, platen, frees- of gietdelen. Maar hij fixeert ook stalen voorwerpen, waarna deze gelast en geslepen kunnen worden. Het bijzondere aan dit systeem is dat hij bij inschakeling zeer krachtig is en bij uitschakeling géén restmagnetisme bevat; de magneet staat dan ook écht uit. Door de hoge hefkracht zijn ook zwaardere voorwerpen met permanente magneten verplaatsbaar. www.goudsmitmagnetics.com

www.metabo.com METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

49


product IP65-BESCHERMD HMI Siemens heeft haar systeemaanbod van volledig IP65-beschermde HMI-apparatuur (human machine interface) voor gebruik buiten de schakelkasten uitgebreid. De Simatic HMI TP1200 Comfort Panel PRO (PROtected) met zijn 12 inch display en de industriële Panel-PC Simatic IPC477E PRO met zijn 15-, 19en 22 inch-display onderscheiden zich door hun functionaliteit en door allerlei geïntegreerde interfaces. Deze nieuwe apparaten zijn met name geschikt voor high-end toepassingen en complexe visualiseringstaken. De flexibele montagetechnieken zorgen voor een eenvoudige bediening en optimaal zicht op visualisering en proces. www.siemens.nl

COMPENSATIEKLAUWEN De hydraulische compensatieklauwen zetten volgens fabrikant Schunk een nieuwe norm voor hydraulische compensatieklauwen voor het vervormingsvrij spannen van werkstukken. Voor het eerst is het gelukt om compensatieklauwen voor het spannen van werkstukken te combineren met compensatie van centrifugale krachten, trillingsdempende eigenschappen en een μ-nauwkeurige rondloop. Centraal kenmerk is een geïntegreerd oliekamersysteem, waarop twee pendelende spanelementen voor het spannen van ruwe of afgewerkte delen worden bevestigd. Omdat deze zich aan het werkstuk aanpassen, worden vormtoleranties bij bijvoorbeeld gegoten elementen betrouwbaar gecompenseerd. Vergeleken met een gewone 3-puntsspanning verdubbelt het aantal spanpunten. Dit vermindert de vervorming van het werkstuk en de haalbare rondheid neemt dui-

www.schunk.nl

DUURZAME J-CILINDER SMC wil pneumatiek efficiënter én duurzamer maken met de J-serie cilinders. Deze compacte oplossing –kleiner dan actuele varianten – zorgt voor meer productiviteit volgens SMC. De JMGP geleidecilinder en de JCQ versie zijn ontwikkeld om gewicht en ruimte te besparen. De compacte cilinders dragen bij aan kleinere afmetingen van de machine, minder kosten en minder energieverbruik. Een kleine en lichte machine is niet alleen voordeliger. Iedere lichte cilinder draagt ook bij aan verbeterde cyclustijden. De JMGP-versie heeft een dubbele zuigerstang voor duwen, klemmen en heffen in situaties met beperkte ruimte en gewicht. De JCQ compactcilinder is voor vergelijkbare toepassingen, waarbij een korteslag cilinder nodig is, maar geen opname van belastingen. De totale arbeidskosten zijn lager, doordat de naderingsschakelaars rechtstreeks kunnen worden gemonteerd. Omdat ze niet uitsteken aan weerskanten van de cilinder is er minder kans dat ze andere machineonderdelen in de weg zitten. www.smcpneumatics.nl

50 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

delijk toe. Bij hoge toerentallen compenseert het hydraulische spansysteem automatisch de centrifugale krachten, zodat de spankracht altijd constant is. Om vervorming van het werkstuk te minimaliseren, kan de spankracht vergeleken met vorige systemen duidelijk worden verminderd zonder de procesveiligheid te beperken. Voor maximale nauwkeurigheid van het component is ook de rondloop μ-nauwkeurig op de spanklauw in te stellen. Daarnaast dragen de trillingdempende eigenschappen van het oliekamersysteem bij aan de oppervlaktekwaliteit van het werkstuk en de levensduur van het gereedschap. De hydraulische compensatieklauwen zijn geschikt voor het vervormingsvrij spannen op de buitendiameter van ronde ruwe en afgewerkte onderdelen en verkrijgbaar voor alle klauwplaatgrootten en -vertandingen.


MESSING bestellen?

6 redenen om te adverteren in METAAL & TECHNIEK

bellen! 073 - 521 9125 brons

aluminium brons

messing

www.hemimex.nl koper

gietijzer

kunststoffen

1. Het vergroten van de bekendheid van uw bestaande producten en merken. 2. Het presenteren van uw innovaties. 3. Het versterken van uw imago. 4. Meer deelnemers werven voor uw evenement of uw aanwezigheid op beurzen aankondigen. 5. Metaal & Techniek is een betrouwbaar

WEST-FRIESLAND METAGIS

TM

en sterk merk met een gemiddeld bereik

brons & non ferro gieterij

van 36.000 lezers en is een autoriteit in APPROVED MANUFACTURER

MKB-metaal. 6. Metaal & Techniek biedt u ook diensten

Centrifugaal gegoten bronzen bussen en kraagbussen

www.wfmbrons.nl

om u te laten scoren met Google.

Uw media-adviseur: Arjan Stoeten | a.stoeten@mybusinessmedia.nl | +31 (0)6 53 18 28 76


CAD/CAM

INDUSTRIEEL REINIGEN

ROBOTS

Previ Service b.v.

Valk Welding B.V.

Bijlmermeerstraat 20a 2131 HG Hoofddorp t 023-5621313 e office@previservice.nl i www.droogijsstralen.nl

Postbus 60 2950 AB Alblasserdam T 31 (0)78 69 170 11 e info@valkwelding.com I www.valkwelding.com

kompas Bemet International B.V. ALUMINIUM

Fokkerstraat 31, 3905 KV Veenendaal Postbus 1040, 3900 BA Veenendaal t 0318 – 495858 f 0318 – 551611 e info@bemet.nl i www.bemet.nl

Comhan Holland BV Joh. Enschedeweg 11 1422 DR UITHOORN t +31 297 513636 f +31 297 513639 e comhan@comhan.com i www.comhan.com

AUTOMATISERING

• reiniging machines / parken • reiniging zonder water • verwijderen spouwmuurisolatie

SLIJPEN TEC / CAD College Kerkenbos 1018 B 6546 BA Nijmegen t 024-3565677 e info@cadcollege.nl, i www.cadcollege.nl

DRAADBEWERKING Komdex ERP Software Vennestraat 10A 2161 LE Lisse. t 0252 68 29 18 e info@komdex.nl i www.komdex.nl • Software voor Metaalunieleden

C&E Draad Bewerking BV Jan van de Laarweg 30 2678 LH De Lier t 0174-512419, F 0174-515893 e info@ce-bv.com

OPPERVLAKTEBEHANDELING

LOA Lak B.V. Siriusstraat 11 5015 BT Tilburg t: 013-5427627 f: 013-5427607 e: info@loa.nl i www.loa.nl i www.loa-sp.nl • Voor stralen, kataforese lakken, poedercoaten en natlakken • Wij verzorgen ook transport, assemblage en warehousing • Van enkele stuks tot grote series

Hengelosestraat 705, 7521 PA Enschede Postbus 545, 7500 AM Enschede t 053 - 483 65 36 i www.limis.nl

GIETEN MKG ERP software Lintelerweg 15, 7556 PD Hengelo t 074-2423654 f 074-2914934 e info@mkg.nl i www.mkg.nl • ERP software voor MKB metaalbedrijven

Brabantse Non Ferro Gieterij BV Postbus 92, 4870 AB Etten-Leur t 076-5012950, f 076-5020975 e info@bnfgieterij.nl, i www.bnfgieterij.nl • Aluminium en brons: zand- en coquillegieten

• Slijpen en polijsten • Reinigen en CLEANROOM verpakken • Meer info zie website

PVD COATING Ceratec Technical Ceramics BV

Technisch Bureau Den Heuker Postbus 17 7490 AA Delden t 074-3765050, f 074-3764646 e info@denheuker.nl i www.denheuker.nl

Industrieweg 13 7461 AA Rijssen t 0548-543793 f 0548-519565 e info@vangeenen.nl i www.vangeenen.nl

TECHNISCHE KERAMIEK

GEREEDSCHAPPEN, VERSPANEND Limis BV

Van Geenen BV Metaalfinishing

Oerlikon Balzers Coating Benelux Newtonstraat 15, 4004 KD Tiel t +31 344 655 490 / f +31 344 655 287 e info.balzers.be@oerlikon.com i www.oerlikon.com/balzers/be • Marktleider in innovatieve PVD coatings voor gereedschappen inclusief klantenadvies. • Eigen transportservice. • Voor- en nabehandelingen mogelijk.

Poppenbouwing 35 4191 NZ GELDERMALSEN t 0345 58 0101 e info@ceratec.nl i www.ceratec.nl” • Ontwikkeling, bewerking en samenstelling van keramische componenten. • Ceramic on the right spot!


agenda = door Koninklijke Metaalunie geïnitieerde activiteiten

VAKBEURZEN

LOCATIE: INFO:

CURSUSSEN/WORKSHOPS

7 - 8 FEBRUARI 2018

5 FEBRUARI 2018

MTMS

Aanvang en einde arbeidsovereenkomst

Kortrijk (BE) www.networkevent.be

20 - 24 FEBRUARI 2018

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.45 uur – 16.45 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

14 MAART 2018 Sturen op de kostprijs LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.00 uur – 16.30 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

Metav LOCATIE: INFO:

Düsseldorf (DE) www.metav.de

7 FEBRUARI 2018

14 MAART 2018

Veilig en gezond werken in Metaalbedrijven

20 - 23 MAART 2017 TechniShow/ESEF LOCATIE: INFO:

Utrecht www.technishow.nl www.esef.nl

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

23 - 27 APRIL 2018 Hannover Messe 2018 www.hannovermesse.de

INFO:

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Bijeenkomst wijziging Duits Bouwrecht LOCATIE: TIJD: INFO:

Avond van de Maakindustrie met uitreiking Smart Manufacturing Award 2018 LOCATIE: INFO:

LOCATIE: TIJD: INFO:

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Jaarbeurs Utrecht www.metaalunieaward.nl

15 MAART 2018

De regelingen van de CAO voor het Metaalbewerkingsbedrijf

Ondernemen, risico’s en algemene voorwaarden

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.45 uur – 16.45 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.30 uur – 17.00 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.45 uur – 16.45 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

13 MAART 2018

Teqnow: Optimaal construeren en produceren met technische kunststoffen

Functioneringsgesprekken 2.0, het vervolg

Koninklijke Metaalunie verzorgt diverse (branche) bijeenkomsten en essentiële evenementen. De meest actuele agenda vindt u op www.metaalunie.nl.

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.30 uur – 16.45 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.30 uur – 16.45 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

20 MAART 2018 Industriële Marketing in de Metaal LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.30 uur – 17.00 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

21 MAART 2018

Functie-indeling en belonen

14 MAART 2018 Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 13.00 uur tot 17.45 uur www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

1 MAART 2018 LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.00 uur – 17.00 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

9 FEBRUARI 2018

Samenwerken met de Ondernemingsraad

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 15.00 uur tot 17.00 uur www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

7 MAART 2018

Succesvol zakendoen met je website LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

14 FEBRUARI 2018

BIJEENKOMSTEN 1 FEBRUARI 2018

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 10.00 uur – 16.45 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

Liquiditeitsplanning LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.00 uur – 16.30 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

27 MAART 2018 Werkgeversaansprakelijkheid LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.45 uur – 16.30 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunieacademie.nl of info@metaalunieacademie.nl

Data en locaties van evenementen zijn aan verandering onderhevig. Neem daarom eerst contact op met de betreffende organisatie. De redactie van Metaal & Techniek neemt geen verantwoording voor gemaakte (reis) kosten.

METAAL & TECHNIEK • januari 2018 •

53


op de bres

Stop de verloedering van bedrijventerreinen

Recente publicaties van specialisten in het veld als de Stec Groep en Platform 31 maken duidelijk dat veel gemeenten steeds minder tijd en geld steken in goed bedrijventerreinenbeleid. Dat is een zorgelijke ontwikkeling vindt Koninklijke Metaalunie.

Een aantal jaren geleden zijn er vele honderden miljoenen euro’s gestoken in de herstructurering van veel bedrijventerreinen, mede naar aanleiding van de adviezen van de Commissie Noordanus in 2008. Voor een groot deel zijn die gelden gestoken in achterstallig onderhoud van gemeenten van het

openbaar gebied (o.a. wegen, riolering, verlichting en groen). Het dreigt nu weer dweilen met de kraan op te worden als veel gemeenten (gelukkig niet alle!) de geldkraan dichtdraaien ten behoeve van andere gemeentelijke ‘prioriteiten’. Hierdoor verloederen de bedrijventerreinen. Dit is volstrekt onbegrijpelijk gezien het feit dat deze bedrijventerreinen (veelal aan de randen van steden en dorpen) vaak verantwoordelijk zijn voor 30 tot 50 procent van alle werkgelegenheid. Direct en indirect, van laag- tot hooggeschoold, veel innovatie en export, veel scholings- en stageplekken en bovendien vaak de sponsors van allerhande lokale verenigingen. Gemeenten kennen vaak deze grote maatschappelijke verdienkracht niet, weten niet wat de bedrijven doen. En verdienen liever geld aan de uitgifte van grond op nieuwe bedrijventerreinen dan geld te moeten uitgeven aan normaal onderhoud en faciliteren van bestaande bedrijventerreinen. Met beter ‘faciliteren’ van de bestaande bedrijventerreinen valt er veel maatschappelijke winst te behalen. Niet alleen is voldoende geld nodig voor normaal onderhoud van het openbare gebied en de goede bereikbaarheid, maar ook de bereidheid om te willen meewerken aan uitbreidings- en wijzigingswensen van de gevestigde ondernemers die willen anticipe-

54 • januari 2018 • METAAL & TECHNIEK

ren op de gewijzigde marktvraag. Voorbeelden van dat laatste is een school op een bedrijventerrein met aan de voorzijde een doodlopende weg met groot en zwaar vrachtverkeer. Of een woningbestemming direct naast of op het bedrijventerrein plannen waardoor bedrijven op het bedrijventerrein klem komen te zitten met hun milieuruimte en daardoor niet meer kunnen uitbreiden en wijzigen. Ook bij wijzigingen van wegen, rotondes e.d. op het bedrijventerrein en op de ‘uitvalswegen’ wordt helaas te weinig gedacht aan de belangen van de bedrijven. De EER (Economische Effect Rapportage) is voor gemeenten een relatief gemakkelijke manier om allerlei cijfers op een rijtje te krijgen over de verdienkracht van een

bedrijventerrein. Het beste blijft natuurlijk goed overleg tussen de gemeente en alle ondernemers om wensen en mogelijkheden gezamenlijk vroegtijdig te bespreken. Uit ervaring blijkt dat gemeenten die dat doen, met minder weerstand gezamenlijk meer bereiken. Helaas is de waardering voor bedrijventerreinen en het overleg tussen de gemeente met de daar gevestigde ondernemers in veel gemeenten fors voor verbetering vatbaar. Gezamenlijk valt hier nog veel maatschappelijke winst te boeken. Een reservering van een groter deel van de (Gemeentefonds) gelden voor deze bedrijventerreinen hoort daarbij.•

Derk Jan Meijer Beleidssecretaris Bouwen en Ruimtelijke Ontwikkeling


VACUĂœMHEFAPPARATUUR ! Een verbetering voor de arbeidsomstandigheden !

De zwaargewicht kampioen 10-20.000 kg Toepasbaar in o.a.: de metaal-, hout-, kunststof-. glas-, beton- en natuursteenindustrie. Zowel voor gladde, geprofileerde en ruwe oppervlakken. - zeer sterk in vacuĂźmheffers t.b.v. dak-en gevelplaten - eigen ontwerpafdeling. Klantgerichte adviezen.

- Levering CE conform !

Vacu Stone Lift B.V.

Zuiderkoggeweg 8 1607 MV, Hem Tel.:++ 31- (0) 228-545200 Fax.:++ 31-(0) 228-545209 Email: info@vacustonelift.nl Website: www.vacustonelift.nl

Optimaliseer uw productie met de totaaloplossingen van Dormac Draaimachines | Freesmachines | Procesoptimalisatie | Automatisering | 3D Metaalprinters Met een uitgebreid leveringsprogramma voor verspanende bewerkingstechnologie, vergaande proceskennis en hoogwaardige service, biedt Dormac CNC Solutions totaaloplossingen om uw productieproces vergaand te optimaliseren. Breeuwhamer 25, 1648 HG De Goorn tel. 0229 54 24 85 - info@dormac.nl - www.dormac.nl

Solutions for better machining


GARANT PPC – DE NIEUWE STRATEGIE VOOR MAXIMALE PRODUCTIVITEIT. De nieuw ontwikkelde GARANT VHM-paraboolfrezen verkorten procestijden en verhogen de oppervlaktekwaliteiten.

www.hoffmann-group.com

Metaal & Techniek, januari 2018  

Metaal & Techniek is het vakblad voor het MKB-metaal en tevens het officiële orgaan van Koninklijke Metaalunie. Het verschijnt 11 keer per j...

Metaal & Techniek, januari 2018  

Metaal & Techniek is het vakblad voor het MKB-metaal en tevens het officiële orgaan van Koninklijke Metaalunie. Het verschijnt 11 keer per j...

Advertisement