Page 1

maandblad • 64e jaargang • januari 2019

1 VAKBLAD VOOR HET MKB-METAAL

FRIED KAANEN, METAALUNIE: ‘NU KNOPEN DOORHAKKEN’            

ECONOMISCHE BAROMETER Q4: GROEI STAGNEERT

 



































Thema:

Slijptechniek/ metaalbewerking DISTRICTSWINNAARS AWARD BEKENDGEMAAKT


Dag en nacht in touw voor uw plaatwerk n jd i op maat! Alti ijf! r

bed

DISSELHORST METAAL

Overkampsweg 26 | 8102 PH Raalte | Tel.: 0572-36 26 00 | Fax: 0572-36 22 98

www.disselhorstmetaal.nl

k a l V •

en

ijp apsl

EEL TION NVEN & CO CNC

n e p j i l s

BRONS bestellen?

dsch eree M G • en TRU F. N slijp E d . n o ONC ND V.O .nl k•R O r e H m nw ntru Hoo XMO

LE

nce .hoo 2 w w w - 34

7

034

bellen!

168

073 - 521 9125 brons

aluminium brons

messing

www.hemimex.nl koper

gietijzer

kunststoffen

ORFA VISSER krachtiger dan ooit...

Forceren, dieptrekken, flenswalsen, lassen, www.orfavisser.com




           

  

 

    

  

Inschrijven

Verzekerd bij uitval of ziekte Ontdek de voordelen voor starters

eige g n bedrijf

arb rbeidsongeschiktheids rbeidsongeschiktheid beidsong geschiktheidss

verzeke errzeke ering g In december maakten we kennis met Hans. Hans kiest er voor om vanaf het nieuwe jaar als ondernemer zonder personeel verder te gaan. Dit betekent dat hij te maken krijgt met een hoop veranderingen op het gebied van financiĂŤn, regelgeving, verzekeringen, marketing en acquisitie. De eerste stap naar zelfstandigheid is een inschrijving bij de KvK. Daarna meldt Hans zich aan als zelfstandig lid bij de Metaalunie.

Hans wil voor zijn gezin, bestaande uit zijn vrouw, twee kinderen en hemzelf, financiĂŤle zekerheid op het moment dat hij uitvalt door arbeidsongeschiktheid. Hij bespreekt met de adviseur van MEVAS de mogelijkheid voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor ondernemers binnen de metaal. Ook meer weten over de arbeidsongeschiktheidsverzekering? Kijk op www.mevas.nl/aov Bellen kan naar 088 4565420. Onze adviseurs zorg en inkomen helpen u graag.

      


inhoud ‘Nu knopen doorhakken’

12

Dit jaar wordt een jaar waarin zowel ondernemers als politiek Den Haag duidelijke keuzes moeten maken, vindt Fried Kaanen, voorzitter Koninklijke Metaalunie. ‘Keuzes die niet alleen de koers uitzetten voor dit jaar, maar juist ook voor de lange termijn.’

Economische Barometer Q4  

25

Thema: Slijptechniek

16

Schreurs heeft een nieuwe meetmachine, Vereijkens ontwikkelt ook nieuwe gereedschappen, messenproducent ASKO is onlangs overgenomen en Koenen Slijptechniek beschikt over de nieuwste slijpmachines.

Uitvinding beschermen

34

            

































Net als de effectenbeurzen wereldwijd lijkt ook het MKB-metaal in Nederland op een keerpunt aan te zijn gekomen. Terwijl de ondernemers in de sector overwegend tevreden zijn over het laatste kwartaal van 2018, lijkt de groei in het eerste kwartaal van 2019 tot stilstand te komen.

Koninklijke Metaalunie Koninklijke Metaalunie is de grootste Nederlandse ondernemersorganisatie voor het MKB-metaal. De ruim 14.000 aangesloten leden bieden werk aan zo’n 170.000 werknemers en realiseren een gezamenlijke omzet van ruim 30 miljard euro. Meer weten? Kijk op www.metaalunie.nl of bel 030 – 605 33 44.

4 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

Kalfsvel Metaalcoating ontwikkelde een product waarmee RVS eenvoudiger ĂŠn grondiger schoon te maken is. Eigenaar Cees Kalfsvel staat op het punt om deze uitvinding in de markt te zetten. Maar eerst denkt hij na over het beschermen ervan.

Verder in dit nummer Nieuws Kompas Ledennieuws Onderwijs & bedrijf Arbo Teqnow

6 8 10 15 29 30

Districtswinnaars Award Cybersecurity Blik op Branches Product Rechtgezet Agenda

32 36 38 43 46 47


De broodnodige inspiratie Om te beginnen wens ik u voor 2019 gezondheid, geluk en zakelijk succes toe. Als de nieuwjaarsbijeenkomsten die ik heb bezocht, samen de glazen bol vormen waarmee we 2019 kunnen voorspellen, wordt het een spannend en boeiend jaar. De ondernemers die ik sprak en de hand schudde, waren redelijk optimistisch, maar ik ving ook wel zorgelijke geluiden op. Vooropgesteld: volgens onze Economische Barometer ging het eind 2018 nog altijd heel goed in de sector. Toch zijn de Barometer-verwachtingen voor het eerste kwartaal van 2019 wat somberder. Er staat ons wel wat te wachten dit jaar. De impact ervan op onze lidbedrijven is niet altijd zeker. Vooral omdat het ook via de politiek op ons neer gaat slaan. En dat dat niet altijd goed uitpakt voor mkb-bedrijven, is zelfs in een ‘mkb-vriendelijk’ jaar als 2018 gebleken. Want op welk bordje komt de hoogste rekening van het Klimaatakkoord te

‘Zes prachtige bedrijven zijn inmiddels uitgeroepen tot districtswinnaar’ Fried Kaanen, voorzitter Koninklijke Metaalunie

liggen? En wat betekent in maart de uitslag van de verkiezingen voor de Provinciale Staten voor de slagkracht van dit kabinet? Kijkend over de grens, wat betekent de afkoelende Duitse economie voor ons? En welke Brexit gaan we krijgen? Veel dichter bij het bedrijf is de moeilijke zoektocht naar goed opgeleide medewerkers. Dat verandert in 2019 niet. Steeds vaker zullen we daarom oplossingen moeten vinden in verregaande robotisering en automatisering. Ook vanwege de toenemende vraag naar flexibilisering en snelle levertijd. Ook China zet gedwongen meer in op automatisering en robotisering waardoor ze op dat vlak nog beter gaan concurreren. Spannend en tegelijkertijd boeiend is ook het cao-traject dat deze maand is ingezet met de achterbanraadplegingen in de districten. Inmiddels een gangbare manier om de betrokkenheid van

de leden bij de totstandkoming van een nieuwe cao zo groot mogelijk te maken. Maar deze raadplegingen geven, net als de nieuwjaarsbijeenkomsten, ook een goed inzicht in hoe de mkbmetaalbedrijven ervoor staan en wat de uitdagingen zijn waarvoor deze sector staat. Want voor die uitdagingen kan een nieuwe cao ook oplossingen aandragen. Het draait immers om veel meer dan al dan niet stijgende lonen. Op een andere manier spannend is de uitreiking van de Metaalunie Smart Manufacturing Award. Zes prachtige bedrijven zijn inmiddels uitgeroepen tot districtswinnaar. Zij zullen tijdens de Avond van de Maakindustrie op 13 maart a.s. strijden om de Award. Een bijzonder event dat naast het competitief element, bijzondere bedrijven en inspiratie als ingrediënten heeft. En inspiratie is iets wat we allemaal kunnen gebruiken in 2019!

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

5


Colofon Metaal & Techniek is een vakblad voor het midden- en kleinbedrijf in de metaal en tevens het officiële orgaan van Koninklijke Metaalunie. Het verschijnt 11 keer per jaar. De leden van Metaalunie ontvangen Metaal & Techniek uit hoofde van hun lidmaatschap. Uitgave

Adres Mr H.F. de Boerlaan 28 7417 DA Deventer Postbus 58, 7400 AB Deventer Tel.nr. +31 (0)570 50 43 00 Uitgever Pascal van Sluijs Redactie Jan Kloeze (hoofdredacteur) j.kloeze@mybusinessmedia.nl Kasper Weigand (eindredacteur) Tel.nr. +31 (0)570 50 43 74 E-mail: redactie.metaalentechniek@ mybusinessmedia.nl Redactie Metaalunie Tony van der Meer Basisontwerp Vormbreker Nieuw-Vennep Medewerkers Ronald Buitenhuis, Alex Kunst, Frank Senteur, Erik Steenkist, Leon van Velzen, Martin de Vries, John Ekkelboom, Ger Thijssen Advertentieverkoop Arjan Stoeten a.stoeten@mybusinessmedia.nl Advertentietarieven op aanvraag +31 (0)6 53 18 28 76 Abonnementen Abonnementsprijs NL 11 nummers € 130. Los nummer € 15,00. Proefabonnement 3 nummers € 19,-. Buitenland € 146,(alle prijzen excl. 9% btw en € 3,95 administratiekosten). Opgave abonnementen Tel.nr. +31 (0)570 504 325 (tussen 09.00 en 17.00 uur) E-mail: metaalentechniek@mybusinessmedia.nl Annulering abonnement schriftelijk en uitsluitend drie maanden voor afloop van de abonnementsperiode. Het abonnementsgeld dient bij vooruitbetaling te worden voldaan. Voor de algemene voorwaarden, zie www.mybusinessmedia.nl/ algemenevoorwaarden Bank: 1421.46.439. Voor informatie over Koninklijke Metaalunie Koninklijke Metaalunie Einsteinbaan 1 Postbus 2600 3430 GA Nieuwegein Tel.nr. +31 (0)30 605 33 44 Faxnr. +31 (0)30 605 31 22 www.metaalunie.nl Opmaak Colorscan bv, www.colorscan.nl Druk Drukkerij Roelofs, Enschede ©2019 MYbusinessmedia ISSN: 0026-0479 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Hoewel dit tijdschrift zorgvuldig en naar beste weten wordt samengesteld, kan de uitgever niet instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op de in dit tijdschrift gegeven informatie. Gebruikers van het tijdschrift wordt nadrukkelijk aangeraden de vaktechnische informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar altijd mede af te gaan op hun professionele kennis en ervaring, en de te gebruiken informatie te controleren.

6 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

nieuws Nieuwe directeur Aluminium Centrum Catharina Bieringa is benoemd tot nieuwe directeur van het Aluminium Centrum. Hiermee volgt zij Johan van de Graaf op, die na ruim anderhalf jaar de functie van commercieel directeur bij Nedal zal gaan bekleden. Bieringa gaat deze interim functie naast haar huidige werk binnen de Bayards Groep uitoefenen. Catharina was in het recente verleden werkzaam in verschillende commerciële functies in de bouw- en vastgoedwereld. Tot vorig jaar vervulde zij binnen ondernemersorganisatie VNO-NCW de rol van regiomanager en business development manager VNO-NCW West regio Rotterdam. Momenteel is zij binnen de Bayards Groep medeverantwoordelijk voor Bayards Build. Catharina over haar nieuwe rol: “Kracht ontstaat door samenwerking, dus ik heb er alle vertrouwen in dat ik het Aluminium Centrum samen met het bestuur, de leden en Koninklijke Metaalunie naar een hoger niveau kan tillen. Ik kijk dan ook erg uit naar deze nieuwe uitdaging.”

Goede afspraken loondoorbetaling Na een jarenlange lobby zijn de afspraken met betrekking tot de loondoorbetalingsplicht bij ziekte volgens MKB-Nederland een flinke stap in de goede richting voor kleine bedrijven. De nieuwe afspraken zijn in december in Den Haag door MKB-Nederland, VNO-NCW en LTO Nederland met minister Koolmees van SZW en het Verbond van Verzekeraars gepresenteerd. “Dit pakket beperkt de risico’s voor ondernemers en maakt het voor hen makkelijker, duidelijker en goedkoper”, aldus voorzitter Jacco Vonhof van MKB-Nederland. De afspraken, die worden vastgelegd in wet- en regelgeving en een convenant met verzekeraars, moeten met name kleine bedrijven ontlasten, zegt de voorzitter van MKB-Nederland namens de drie ondernemersorganisaties. “Financieel, maar zeker ook bij de re-integratie van zieke werknemers. Ondernemers ervaren alle verantwoordelijkheden en verplichtingen rond de loondoorbetalingsplicht nu als een loden last. Het is bovendien een onzeker traject, omdat je als klein bedrijf met weinig ervaring en capaciteit nooit weet of je het 100 procent goed hebt gedaan. Dat alles gaan we met deze afspraken fors verbeteren, zonder dat daarmee de rechten van de zieke werknemer veranderen.” Volgens Koninklijke Metaalunie is de nieuwe afspraak een stap in de goede richting. “Zeker voor kleine bedrijven is het goed dat de re-integratie inspanningen door professionals worden overgenomen. Wat vooral aanspreekt, is dat wanneer het medisch advies van de bedrijfsarts wordt opgevolgd, het bedrijf gevrijwaard blijft van loonsanctie”, aldus Jan Alfons Vaas, beleidssecretaris Sociale Zaken Metaalunie. Ondernemers krijgen met ingang van 2021 een financiële tegemoetkoming in de kosten. Minister Koolmees trekt daar op jaarbasis 450 miljoen euro voor uit. Zodra het systeemtechnisch mogelijk is om het onderscheid te maken, krijgen alleen bedrijven tot 25 medewerkers nog compensatie in de vorm van een lagere (Aof )premie.

De afspraken met betrekking tot de loondoorbetalingsplicht bij ziekte zijn een flinke stap in de goede richting voor kleine bedrijven.


Platform Talent voor Technologie Producenten positiever Het producentenvertrouwen nam in december toe. Zowel het vertrouwen van consumenten als van producenten ligt ruim boven het langjarig gemiddelde. De stemming onder consumenten is in december opnieuw minder positief dan een maand eerder.

Met de fusie moet een nog hoger bereik bij scholen en bedrijven gerealiseerd worden.

Platform Bèta Techniek, TecWijzer (Jet-Net & TechNet) en TechniekTalent.nu zijn vanaf 1 januari jl. gefuseerd tot één nieuwe organisatie, Platform Talent voor Technologie genaamd. Met deze krachtenbundeling voor de uitvoering van de bètatechniek agenda moet een nog hoger bereik bij scholen en bedrijven gerealiseerd worden. De versnippering van het aanbod aan projecten, programma’s en activiteiten in het funderend onderwijs wordt zo tegengegaan om daarmee nog meer kwaliteit en impact te realiseren. Anne Marie Heij, beleidssecretaris Onderwijs Koninklijke Metaalunie, noemt de fusie ‘een goede ontwikkeling, waar we als Metaalunie vierkant achter staan’. “De instroom van vakmensen is en blijft van vitaal belang voor onze sector.

Meer handen aan de ploeg en verregaande samenwerking moet de slagkracht vergroten om de wereld van technologie te ontsluiten, juist bij jonge kinderen. Het is leuk, uitdagend en toekomstgericht”, aldus Heij. Vernieuwde programmering De concrete programmering van het Platform Talent voor Technologie wordt de komende maanden vormgegeven. Het funderend onderwijs wordt vanaf het schooljaar 2019-2020 een vernieuwde programmering geboden. De basis hierbij is om jongeren door positieve ervaringen met technisch onderwijs en beroepen een breed, realistisch en aantrekkelijk beeld te geven van technologie en de technische beroepspraktijk. Waarbij in projecten en programma’s intensief en vraaggestuurd in de regio samen zal worden gewerkt met bedrij-

Het volume van de goederenexport was in november 0,6 procent groter dan in november 2017, meldt het CBS. De stijging is kleiner dan in oktober. In november 2018 groeide vooral de export van machines en apparaten en aardolieproducten. In oktober was het volume van de investeringen in materiële vaste activa 7,4 procent groter dan in oktober 2017. In woningen, gebouwen en machines is opnieuw meer geïnvesteerd dan een jaar eerder. Consumenten hebben in oktober 1,7 procent meer besteed dan in oktober 2017. Dat is de laagste groei tot nu toe dit jaar. In oktober 2018 hebben consumenten vooral meer uitgegeven aan diensten.

ven, scholen en (lokale) overheden aan aantrekkelijker en beter techniekonderwijs. En een bijdrage geleverd wordt aan voldoende en goede leerkrachten die het enthousiasme voor technologie effectief kunnen overdragen op jongeren.

Chauffeurstekort weerhoudt wegtransport niet van groei De marktvraag in de transport- en logistieksector neemt dit jaar minder snel toe, door lagere groei bij opdrachtgevers in de bouw, industrie en detailhandel. Gemiddeld komt er nog 2% aan volume bij (2018: 3%). Logistieke dienstverleners groeien het hardst, de luchtvaart en het spoorvervoer blijven achter. Personeelstekort is bij meer bedrijven een knelpunt, maar de groei wordt nog steeds ingevuld. In het wegtransport gebeurt dit door inhuur van zzp’ers (eigen rijders), inzet van buitenlandse

chauffeurs en efficiëntere inzet van mensen en materieel. Dit blijkt uit het nieuwe vooruitzicht transport en logistiek van ING Economisch Bureau. Ondanks dat de vraag naar chauffeurs in 2019 nog verder toeneemt, blijft volledige doorberekening van hogere loonkosten een uitdaging. Sectoreconoom Rico Luman van het ING Economisch Bureau zegt daarover: “Een reden hiervoor is dat er nog rek in de capaciteit zit. Voor specifieke bedrijven en specialistisch werk kan een tekort aan chauffeurs zeker beperkend zijn, maar

voor de sector als geheel is het nog geen belemmering voor groei.” Na een sterk 2018 zwakt de groei bij bedrijven in transport en logistiek in 2019 af, maar blijft nog altijd gemiddeld zo’n 2%. In het binnenland groeit de vraag van opdrachtgevers uit de bouw en detailhandel in een lager tempo door. Internationaal wordt het jaar bij Europese klanten minder uitbundig. We gaan er vanuit dat de wereldhandel nog steeds gematigde groei laat zien, maar verladers uit de exportgerichte industrie en groothandel voelen ook tegenwind. METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

7


CAD/CAM

INDUSTRIEEL REINIGEN

SLIJPEN

kompas Bemet International B.V. ALUMINIUM

Fokkerstraat 31, 3905 KV Veenendaal Postbus 1040, 3900 BA Veenendaal t 0318 – 495858 f 0318 – 551611 e info@bemet.nl i www.bemet.nl

Comhan Holland BV Joh. Enschedeweg 11 1422 DR UITHOORN t +31 297 513636 f +31 297 513639 e comhan@comhan.com i www.comhan.com

AUTOMATISERING

Komdex Software Ontwikkeling BV Meer en Duin 335 2163 HE Lisse t 0252 68 29 18 e info@komdex.nl

TEC / CAD College Kerkenbos 1018 B 6546 BA Nijmegen t 024-3565677 e info@cadcollege.nl, i www.cadcollege.nl

DRAADBEWERKING

Jan van de Laarweg 30 2678 LH De Lier t 0174-512419, F 0174-515893 e info@ce-bv.com

Limis BV

BESTURINGSTECHNIEK/ ELEKTROTECHNIEK

M. van Wiltenburg Hearrewei 4a 9073 GA Marrum t 0518 - 411761 e info@wiltenburg.com i www.wiltenburg.com • reparatie van CNC-elektronica

GIETEN Brabantse Non Ferro Gieterij BV Postbus 92, 4870 AB Etten-Leur t 076-5012950, f 076-5020975 e info@bnfgieterij.nl, i www.bnfgieterij.nl • Aluminium en brons: zand- en coquillegieten

Industrieweg 13 7461 AA Rijssen t 0548-543793 f 0548-519565 e info@vangeenen.nl i www.vangeenen.nl • Slijpen en polijsten • Reinigen en CLEANROOM verpakken • Meer info zie website

OPPERVLAKTEBEHANDELING

TECHNISCHE KERAMIEK

LOA Lak B.V.

Ceratec Technical Ceramics BV

Siriusstraat 11 5015 BT Tilburg t: 013-5427627 f: 013-5427607 e: info@loa.nl i www.loa.nl i www.loa-sp.nl

Poppenbouwing 35 4191 NZ GELDERMALSEN t 0345 58 0101 e info@ceratec.nl i www.ceratec.nl”

• Voor stralen, kataforese lakken, poedercoaten en natlakken • Wij verzorgen ook transport, assemblage en warehousing • Van enkele stuks tot grote series

ROBOTS

• Ontwikkeling, bewerking en samenstelling van keramische componenten. • Ceramic on the right spot!

GRAVEERWERKEN

Brandsma Graveerwerken Impuls 30 1446 wx purmerend 0299 666276 www.nlgravure.nl info@nlgravure.nl

Technisch Bureau Den Heuker

MKG ERP software

• ERP software voor MKB metaalbedrijven

Bijlmermeerstraat 20a 2131 HG Hoofddorp t 023-5621313 e office@previservice.nl i www.droogijsstralen.nl

GEREEDSCHAPPEN, VERSPANEND Postbus 17 7490 AA Delden t 074-3765050, f 074-3764646 e info@denheuker.nl i www.denheuker.nl

Lintelerweg 15, 7556 PD Hengelo t 074-2423654 f 074-2914934 e info@mkg.nl i www.mkg.nl

Previ Service b.v.

• reiniging machines / parken • reiniging zonder water • verwijderen spouwmuurisolatie

C&E Draad Bewerking BV

Hengelosestraat 705, 7521 PA Enschede Postbus 545, 7500 AM Enschede t 053 - 483 65 36 i www.limis.nl

Van Geenen BV Metaalfinishing

Valk Welding B.V. Postbus 60 2950 AB Alblasserdam T 31 (0)78 69 170 11 e info@valkwelding.com I www.valkwelding.com

• brand-en slagstempels • diepgeëtste naamplaten in kleur ingelakt. rvs,koper • vormetswerk van zeer dunne plaat


nieuws Industrie dekt zich in Britse en Nederlandse industriële bedrijven bereiden zich voor op de gevolgen van een harde Brexit. Ze halen orders naar voren om voorraden aan te leggen en zich in te dekken tegen verstoringen in de handelsstromen. Dat blijkt uit nieuwe gegevens over de activiteiten van inkoopmanagers in de industrie. De Nevi, het Nederlandse instituut van de inkoopmanagers, maakte deze maand bekend dat de inkoopmanagersindex voor december uitkomt op een waarde van 57,2. Dat is flink meer dan de 56,1 die de graadmeter eind november bereikte. Het betekent dat de industrie het afgelopen jaar in een prima stemming heeft afgesloten en het nieuwe jaar vol optimisme begint. De bij de Nevi betrokken hoogleraar Arjan van Weele zegt dat Nederlandse ondernemers flink meer orders noteren uit het Verenigd Koninkrijk. Dat Britse inkoopmanagers hun activiteiten fors hebben opgevoerd, blijkt uit cijfers van bureau IHS Markit. De index steeg van 53,6 in november naar 54,2. Markit stelt vast dat bedrijven in de verwerkende industrie volop bezig zijn voldoende voorraden op te bouwen en nieuwe orders te plaatsen.

Subsidieregeling praktijkleren definitief verlengd Minister van OCW Ingrid van Engelshoven maakte in december bekend dat de Subsidieregeling praktijkleren definitief wordt verlengd tot 2023. Eerder stemde de Tweede Kamer al unaniem in met de motie Tielen (VVD). Het besluit van de minister van OCW om de Subsidieregeling praktijkleren definitief tot 2023 te verlengen biedt zekerheid aan de erkende leerbedrijven die voor meerdere jaren mbo-studenten in het eigen bedrijf opleiden. Ook voor scholen en studenten zijn de gevolgen positief. Juist nu het bedrijfsleven een groeiende behoefte heeft aan goed opgeleide medewerkers, blijft de beproefde bbl-route voor het opleiden van vakmensen ondersteund. Met Prinsjesdag 2018 maakte de minister bekend te willen bezuinigen op de Subsidieregeling praktijkleren. Bovendien was er onzekerheid over het voortbestaan van de regeling vanaf 2019. De leden van de Tweede Kamer vreesden het verdwijnen van een groot aantal leerbanen. Bij de behandeling van de begroting van het ministerie van OCW heeft de Tweede Kamer de minister daarom verzocht de regeling voor meerdere jaren te behouden en de bezuiniging terug te draaien. Aan dat verzoek heeft de minister nu voldaan. Zij verlengt de regeling tot 2023. De subsidieplafonds worden jaarlijks bekendgemaakt. Vakmensen zoals lassers, verpleegkundigen en monteurs leren hun vak over het algemeen via de beroepsbegeleidende leerweg (bbl ofwel leerbaan) bij erkende leerbedrijven. Van hun studietijd brengen ze meestal vier dagen per week door bij het leerbedrijf en gaan ze één dag naar school. Er zijn bijna 108 duizend bbl-studenten, zo blijkt uit cijfers van SBB. De subsidie stimuleert bedrijven om leerbanen aan te bieden. Ze kunnen subsidie krijgen voor de begeleiding van een student. “Het is fijn dat we nu zwart-op-wit hebben dat de minister de subsidie tot 2023 heeft verlengd. Ze kon er ook niet meer onder uit na de kamerbrede motie, die haar daartoe opriep”, aldus Anne Marie Heij, beleidssecretaris Onderwijs van Koninklijke Metaalunie. “Ze heeft de motie wel heel letterlijk overgenomen, want ze houdt een slag om de arm voor wat betreft de hoogte van het beschikbare bedrag en de verschillende doelgroepen. Als het bedrag omlaag gaat en het aantal doelgroepen neemt nog verder toe, kan de spoeling aardig dun worden. Dat gaan we nauwlettend volgen.” Metaalunie blijft er bij de minister op aandringen dat de subsidie praktijkleren geen verdienmodel voor mkbmetaalbedrijven is, maar een bittere noodzaak als tegemoetkoming in de kosten voor het jarenlang opleiden van een bbl-leerling. “De vakmensen, die de bbl oplevert, zijn van harte welkom in onze sector en daarom is de bbl een uitgelezen kans voor een techniekloopbaan.” Bron: S-BB

Vakmensen zoals lassers, verpleegkundigen en monteurs leren hun vak over het algemeen via de beroepsbegeleidende leerweg. METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

9


product ledennieuws

KONINKLIJKE METAALUNIE 115 JAAR Bij Koninklijk Besluit is op 8 december 1903 de oprichting van de Metaalunievoorganger Bond van Smidspatronen Nederland (BSPN) goedgekeurd. Dat betekent dat Koninklijke Metaalunie alweer 115 jaar bestaat.

49 JAAR IN DIENST

BUVO CASTINGS BREIDT UIT MET NIEUWE PRODUCTIEHAL

Johan de Jong heeft in november 2018, na 49 jaar in dienst te zijn geweest bij Korver B.V., afscheid genomen van zijn collega’s. Hij gaat genieten van zijn welverdiend pensioen. De Jong startte bij Korver B.V. in 1969, indertijd gevestigd in het centrum van Mijdrecht. Hij begon als leerling en is in de loop der jaren uitgegroeid tot een volleerd verspaner. Zijn vakbekwaamheid en kundigheid zullen zeer gemist worden in het bedrijf; 49 jaar ervaring is vanzelfsprekend niet 1-2-3 te vervangen. Johan heeft in 49 jaar tijd drie generaties Korver meegemaakt. Het afscheid van Johan is uitgebreid gevierd met zijn (oud-)collega’s.

De Helmondse aluminium hogedruk gieterij Buvo Castings heeft de 24e gietmachine in gebruik genomen en er werken 24/7 meer dan 350 collega’s met meer dan 70 CNC-bewerkingsmachines. Door al deze ontwikkelingen is de organisatie uit zijn jasje gegroeid. In 2017 werd er al een nieuwe CNCbewerkingshal van 5000 m2 toegevoegd. Om aan

Wilt u in aanmerking komen voor publicatie in de rubriek Ledennnieuws, mail uw bericht dan naar redactie.metaalentechniek@mybusinessmedia. nl. De redactie heeft het recht bijdragen zonder opgaaf van redenen te weigeren of door te plaatsen naar online op de districtspagina’s van www. metaalunie.nl.

10 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

de nog altijd aanhoudende groeiende vraag te kunnen voldoen is de organisatie onlangs gestart met de voorbereiding voor de bouw van een extra productiehal, die dit jaar wordt gebouwd en 1200 m2 extra productieruimte oplevert. De nieuwe hal wordt uitgerust met de modernste technieken waarbij warmte teruggewonnen en hergebruikt wordt.

HELLINGS MACHINEBOUW BOUWT NIEUWE ASSEMBLAGEHAL Hellings Machinebouw realiseerde in 2018 een nieuwe assemblagehal tegenover het bestaande pand op het bedrijventerrein in Nijnsel. Hier ontwikkelt en produceert het bedrijf, met inmiddels ruim 70 medewerkers interne transport-, handling- en verpakkingsoplossingen voor de voedingsmiddelenindustrie. Hellings Machinebouw is al ruim dertig jaar actief in deze branche en genereert het merendeel van de omzet in het buitenland. Een andere mijlpaal in 2018 was de overdracht van de algemene leiding aan Harm van der Pol. Daarmee verlegt eigenaar Paul Hellings, na 26 jaar eigen baas te zijn geweest, zijn focus naar techniek en kennisdeling.


NIEUWE DIRECTIE VOOR BODIJN MACHINEWERKEN Richard van der List en Dennis Doeve vormen de nieuwe directie van Bodijn Machinewerken. Zij nemen daarmee, na 19 jaar, het stokje over van Jan en Jos Wasserman. Bodijn Machinewerken levert sinds de oprichting in 1981 maatwerkoplossingen voor de food- en non-foodsector. Dit zijn bijvoorbeeld toeleveranciers van supermarkten of producenten van voeding. Samen met de klanten bedenken de medewerkers van Bodijn oplossingen om voedingsmiddelen te wegen, transporteren en doseren. Richard van der List, begonnen als hoofd tekenkamer en later overgestapt naar verkoop, neemt samen met Dennis Doeve, eerder planner op de tekenkamer en later doorgegroeid naar bedrijfsleider, de dagelijkse leiding op zich.

NESTCOAT BOUWT MEE AAN CRUISESCHIP Voor het derde jaar op rij is NESTcoat begonnen met de afwerking van de staalconstructie voor een cruiseschip van de Norwegian Cruise Line. Het nieuwste schip van de Breakaway Pluss Class zal Norwegian ENCORE gaan heten en is maar liefst 333,46 meter lang en 41,4 meter breed. Het schip heeft plaats voor 4.200 passagiers. NESTcoat werkte eerder mee aan de Norwegian Joy en de Norwegian Bliss. Deze schepen stonden op nummer 10 en 11 van grootste cruiseschepen ter wereld. Ook de Norwegian ENCORE doet hier niet voor onder, aan boord is namelijk de grootste kartbaan op een schip ter wereld die zelfs buiten het schip zal gaan. Voor NESTcoat is dit een prachtige kans om als Nederlands bedrijf aan dit project mee te werken. de werkzaamheden zijn

op 7 januari 2019 gestart en zullen de komende zestien weken plaatsvinden. Op de foto medewerker Dany Nedelescu op de werkplek.

TEKENWERK AUTOMATISEREN Machinebouwer VCU TCD is in samenwerking met twee van zijn engineers een toekomstgericht tekenbureau gestart. Dit bedrijf gaat tekenwerk van machine- en staalbouwers automatiseren om zo veel tijd op de engineering te besparen en de foutmarge flink te reduceren. Het bedrijf is 2 januari 2019 van start gegaan onder de naam RapiD Engineering BV. Vanwege het groeiend te kort aan engineers, is het voor veel bedrijven onontkoombaar om hun tekenprocessen te automatiseren. Rapid Engineering biedt hierin een ondersteunende rol. Het komt nog te vaak voor dat tekenaars veel dezelfde processen van het tekenwerk opnieuw doorlopen. Deze tijdverspilling neemt RapiD Engineering weg door het ontwikkelen van zogenoemde API’s. Dit doen ze in de vorm van klant specifieke product configuratoren en functies binnen het gebruikte tekenpakket.

40 JAAR IN DIENST Harm Jan van Asselt was op 1 januari 2019 40 jaar in dienst bij Swedish Match Lighters BV in Assen. Swedish Match Lighters BV, ontwikkelaar en producent van wegwerpaanstekers, is sinds 1962 in Assen gevestigd en Harm Jan heeft dus het bedrijf helpen opbouwen tot wat het nu is. Harm Jan is in dienst gekomen per 01-01-1979 als machinebediener. In 2012 is hij in het magazijn gaan werken. Harm Jan heeft al aangegeven dit werk te blijven doen tot zijn AOW-gerechtigde leeftijd. Op 11 januari werd hem een receptie met familie, vrienden en (ex)collega’s aangeboden voor dit heugelijke 40-jarige dienstverband, die druk bezocht werd. Eveneens werd aan Harm Jan en zijn familie na de receptie een heerlijk diner aangeboden. Op de foto toont Harm Jan de jubileum box met een bronzen, zilveren en gouden aansteker, die hij samen met de gouden Metaalunie reversspeld overhandigd kreeg van directeur Pietjan Verhoog. METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

11


Interview fried kaanen voorzitter metaalunie TEKST: TONY VAN DER MEER BEELD: SANDER VAN DER TORREN

12 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK


‘Bedrijven én kabinet moeten nu knopen doorhakken’ Dit jaar wordt een jaar waarin zowel ondernemers als politiek Den Haag duidelijke keuzes moeten maken, vindt Fried Kaanen, voorzitter Koninklijke Metaalunie. “Keuzes die niet alleen de koers uitzetten voor dit jaar, maar juist ook voor de lange termijn. Dit is een periode van kansen grijpen”, vindt hij. Kaanen roept ondernemers op tijd vrij te maken voor het denken aan de toekomst. Verder wil hij dat Den Haag het mkb niet alleen op papier omarmt, dit moet ook leiden tot een mkb-vriendelijke praktijk. Hoe staat de mkb-maakindustrie er voor aan het begin van dit prille jaar? “Gemiddeld geven onze leden aan dat het goed gaat. Dat geldt niet alleen in onze sector maar in vele sectoren want in de bouw gaat het helemaal goed. In de verspanende sector hebben de bedrijven het druk en de plaatverwerkende industrie doet het ook goed. De behoefte aan gekwalificeerde lassers geeft aan dat de lasbedrijven, van groot tot klein, ook prima resultaten boeken. De toeleveranciers aan de bouw waren een jaar geleden nog ontevreden dat ze niet de prijs kregen die ze wensten. Dat geluid heb ik niet veel meer gehoord. Maar ook ons groeiend ledenaantal is een goede indicator. We hebben met name groei gekend in het segment eenmanszaken. Dat waren zzp’ers maar voelden zich inmiddels Ondernemer Zonder Personeel en sloten zich daarom bij ons aan. Als een volwaardige onderneming, met een visie en een missie. Daarnaast blijkt dat over de laatste tien jaar gemeten het aantal faillissementen onder onze leden op een historisch laag niveau ligt, zelfs nog lager dan dat van voor de crisis in 2007. De mkb-maakindustrie staat er dus goed voor.” Blijft dat ook dit jaar zo? “Ik bespeur een zekere een afvlakking van de economie. Dat heeft meerdere oorzaken. Niet eens zozeer door de binnenlandse markt of de rentestand. Maar macro-economisch gezien is er wel wat aan de hand. Naast de onrust die Trump nog steeds veroorzaakt, is er ook het hele jojoën rond de Brexit. Tot de allerlaatste dag zal dat onzekerheid geven.” Wat te doen als ondernemer? “Ik heb voor dit jaar één advies voor Metaalunieleden: denk aan je eigen bedrijf ! Kijk waar je je met je bedrijf bevindt. Als een ondernemer op het moment is aanbeland dat hij eigenlijk moet gaan investeren om verder te komen, moet hij dat vooral doen. Maar het kan ook zijn dat een ondernemer andere prioriteiten heeft, zoals een bedrijfsoverdracht. Dan moet hij aan de voorzichtige kant METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

13


zwaartepunt dit jaar is dat wij gaan zorgen voor een goede, evenwichtige cao blijven. Voorop staat: neem de tijd om daar over na te denken. Gebruik die vrijdagmiddag om daar met je mensen en je zakenpartners over na te denken. Steek vooral je neus buiten de deur. Om te kijken wat marktontwikkelingen zijn, waar kansen liggen en waar niet. Welke landen zijn interessant voor uitbreiding of juist verschuiving van je export? Dat soort zaken moet je echt in 2019 op orde hebben. Zie het als een investering voor de jaren die volgen.”

Wat is volgens u hét onderwerp voor dit jaar? “Als er iets is dat een urgente actualiteit heeft gekregen in 2018, is het wel het klimaat. Nederland bevindt zich midden in een buitengewoon moeilijke en gefragmenteerde klimaatdiscussie. De oplossingsrichtingen lopen van zwart naar wit en alles wat daar tussen zit. Bedrijven moeten alert blijven en nu al voorsorteren op ontwikkelingen die eraan komen. Want de peilstok die in de komende 30 jaar is gestoken, kennen we inmiddels wel. Daar kunnen we nu al mee aan de slag. Denk aan de levenscyclus van het product en van het gebouw. Als er op dit moment de gelegenheid is om te verduurzamen en te vergroenen, helpt dat nu al met het, op zijn minst, verlagen van de vaste lasten. Dat kan de gas- en elektriciteitsrekening zijn of juist het afkoppelen van gas. Als je nu verduurzamingsmaatregelen neemt, dan bespaar je voor de toekomst en doe je een verstandige zet.” Hoe hoog schat u het mkb-gehalte van dit kabinet in? “In de dialoog met de politiek hebben we een hoog gehalte

14 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

geconstateerd. Het is op allerlei niveaus, van ministeries en staatssecretarissen tot ministers en Tweede Kamer, duidelijk geworden dat als je het hebt over de boterham van de gewone man, je het hebt over het mkb. Alleen in de uitvoering van wetgeving hebben we het nog niet gemerkt. Denk bijvoorbeeld aan de zware last die onze leden ervaren met loondoorbetaling bij ziekte. De wet Arbeidsmarkt in Balans is ontstaan als reparatie van een eerder akkoord dat niet mkb-vriendelijk was, maar heel veel verbetering zie ik niet. Ook op het gebied van innovatiestimulering is het karig en niet vernieuwend genoeg. De MKB-toets moet echt nog een standaard instrument worden. Kortom: het kabinet heeft nog niet genoeg daden laten zien.”

2019 brengt in ieder geval een nieuwe Metaalunie Award-winnaar en een nieuwe cao… “De Award is een unieke gelegenheid om zowel vanaf de binnenkant als de buitenkant door de ‘sectoretalage’ te kijken. Alle, met de nadruk op alle, aan de Award deelnemende bedrijven zijn prachtige voorbeelden van hoe de mkb-maakindustrie er voorstaat. En het is slechts een afspiegeling van al die andere mooie bedrijven in onze sector.” “Zwaartepunt voor dit jaar is dat wij gaan zorgen voor een goede, evenwichtige cao. Die voldoet aan de marktverhoudingen en recht doet aan de medewerkers en daarnaast de werkgever de gelegenheid biedt voldoende rendement te halen. Maar ik zit hier niet op de stoel van de onderhandelaar.”•


ACTIEPLAN OVERIJSSELSE TECHNIEKUITDAGING

onderwijs & bedrijf BEELD: SANDER VAN DER TORREN

Gesubsidieerde scholing met opleidingsvouchers

Overijssel wil het tekort aan technisch personeel aanpakken. Om dat te bereiken, verbindt de provincie Overijsselse bedrijven en scholen met landelijke brancheorganisaties, vakbonden en technische O&O-fondsen. Al die krachten zijn gebundeld in het actieplan Overijsselse Techniekuitdaging. Daarmee worden gesubsidieerde om-, bij- en herscholingstrajecten ontwikkeld om de technische arbeidsmarkt in Overijssel beter te laten functioneren. Een goed voorbeeld voor de rest van Nederland?

De Overijsselse Techniekuitdaging is een uniek project waarin middelen van de overheid en de sectoren worden gebundeld om het probleem van het tekort aan technisch vakbekwaam personeel aan te pakken. Met het project ‘Overijsselse Techniekuitdaging’ stellen de technische branches in Overijssel en de provincie Overijssel samen 1,6 miljoen euro beschikbaar voor het opleiden van werkzoekenden en werkenden in de techniek in Overijssel. “Hiermee wordt een mooie impuls gegeven voor zij-instroom in onze sector. Het is fijn dat de noodzakelijke opleiding daarmee betaald kan worden en dat OBM Oost daar invulling aan kan geven. Een prachtig voorbeeld van publiek-private samenwerking”, aldus Anne Marie Heij, beleidssecretaris Onderwijs van Koninklijke Metaalunie. ONTWIKKELEN IN TECHNIEK De scholingsvouchers zijn per direct beschikbaar en zijn bedoeld voor Overijsselaars die zich (verder) willen ontwikkelen in de techniek: voor mensen die een baan zoeken in de techniek en zich hiervoor willen omscholen en voor mensen die al werken in de techniek en zich verder willen ontwikkelen. Dankzij een unieke samenwerking tussen technische sectoren, haar fondsen en de provincie komt er 1,6 miljoen euro beschikbaar voor bijna 500 vouchers voor werkzoekenden en werkenden in de techniek. De vouchers zijn bij een opleidingsinstituut, waaronder OBM Oost, inwisselbaar voor het bekostigen van een opleiding. HYBRIDE DOCENT Tweehonderd vouchers zijn bedoeld voor mensen die op zoek zijn naar een baan in de techniek, 250 vouchers zijn voor scholing van werkenden in de techniek en twintig vouchers voor de opleiding voor medewerkers tot parttime docent, de zogeheten hybride docent.

De scholingsvouchers zijn per direct beschikbaar voor Overijsselaars die zich (verder) willen ontwikkelen in de techniek.

Meer informatie over de Overijsselse techniekuitdaging en over de criteria voor de aanvragen van de vouchers is te vinden op de website www.overijsselsvakmanschap.nl. • METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

15


GEREEDSCHAPSSLIJPEN OP EEN HOGER NIVEAU TOEPASSEN slijptechniek/ metaalbewerking TEKST EN BEELD: JOHN EKKELBOOM

Meetmachine voor extra kwaliteit en service

Korte lijnen, meedenken en direct inspelen op de vraag van de klant. Deze combinatie is volgens Adrie Schreurs van de gelijknamige gereedschapsslijperij in Weert de grote meerwaarde van zijn bedrijf. Reclame hoeft hij dan ook niet te maken. De orderportefeuille is al jaren goed gevuld. Om nog nauwkeuriger te kunnen werken, beschikt hij sinds kort over een zeer moderne meetmachine. Bijna 25 jaar bestaat gereedschapsslijperij Schreurs BV uit het Limburgse Weert. Adrie Schreurs en zijn vrouw Anita besloten in 1994 hun vaste banen op te zeggen om samen een eigen bedrijf te starten. Een nogal gewaagde stap. Ze waren net getrouwd en hadden hun huis verbouwd. Anita was kraamverzorgster en Adrie had kort daarvoor intern bij Philips de

switch gemaakt van profielslijper naar monteur. De eigenaar van een slijperij voor houtbewerkingsgereedschappen vroeg destijds aan Adrie of hij zijn bedrijf wilde overnemen. “Dat leek me een geweldige uitdaging. Anita wilde graag samen met mij dat avontuur aangaan. Van die beslissing hebben we nooit spijt gehad. We hebben nu een eigen bedrijf dat goed draait en we

Het bedrijf van Anita en Adrie Schreurs bestaat bijna 25 jaar.

16 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

doen ons werk met veel plezier. De klanten komen vanzelf. We doen nul aan acquisitie.” Waren de activiteiten in de beginjaren vooral gericht op het slijpen van gereedschappen voor timmerbedrijven, snel daarna wilde Adrie hogerop en breidde hij zijn klantenkring uit met bedrijven in de metaalindustrie. Anita, die onder andere de administratie en de in- en verkoop voor haar rekening neemt: “Een timmerbedrijf heeft vooral een zaag, schaafmessen en een bovenfrees nodig. Als we ons alleen op deze doelgroep zouden blijven richten, die we overigens nog steeds graag bedienen, zou dat veel te beperkt zijn. Bovendien wilde Adrie zijn kennis op het gebied van gereedschapsslijpen op een


De gloednieuwe Zoller Genius 3 is een zeer nauwkeurige universele hightech meetmachine voor snijgereedschappen.

het gereedschap uiteindelijk niet te dik wordt. Overigens hecht zo’n coating ook beter als we snijkantpreparatie hebben toegepast.”

hoger niveau toepassen. We hebben nu in Limburg, Noord-Brabant en over de grens in België een zeer divers klantenbestand, uiteenlopend van hightech verspanings- en machinefabrieken, mechatronica-, constructie- en reparatiebedrijven, de kunststof- en houtindustrie en gereedschapsfabrikanten.” SNIJKANTPREPARATIE Ongeveer de helft van de werkzaamheden bestaat volgens Adrie uit het herslijpen van gereedschappen. “Klanten bezoeken we wekelijks met onze bus. Wij leveren het geslepen gereedschap af en de botte exemplaren nemen we mee. Heeft een klant met een nieuwe frees in eerste instantie bijvoorbeeld 34 meters kunnen frezen, dan is het voor ons de uitdaging dit gereedschap zo te slijpen dat het meer meters kan maken. Alleen scherp slijpen is niet goed genoeg meer. Dit doen we in nauw overleg met de klant, die kritische feedback geeft en ons moet uitleggen wat hij precies met het gereedschap doet en wat de ervaringen zijn.” Vaak is het verstandiger een frees juist iets botter te maken via snijkantpreparatie, waarvoor Schreurs de techniek in huis heeft, vervolgt Adrie. “Dan krijg je minder trillingen en een strakker oppervlak. Zeker bij trochoïdaal frezen, waarbij de frees cirkelbewegingen maakt, is dat sterk aan te raden. Steeds meer verspaners in onze regio passen deze techniek toe.” Naast de opdrachten om bestaande gereedschappen te slijpen, maakt het Weertse bedrijf ook zogenaamde specials op maat en naar wens van de klant. In de vitrine op kantoor liggen allerlei

voorbeelden van dergelijke gereedschappen. Opvallend is de grote variatie. Ieder gereedschap is specifiek. De boren en frezen hebben allerlei vormen en maten: van slechts 1 mm dik tot zo’n 50 mm in diameter. In de hal achter het kantoor laat Adrie de vijf onbemande CNC-gestuurde machines zien die al het slijpwerk verrichten. “In het geval van de speciale gereedschappen krijgen we van de klant de tekening aangeleverd met daarop de exacte wensen.”

‘Zo’n coating hecht beter als we snijkantpreparatie hebben toegepast’ “Vroeger maakten we deze specials van high speed steel. Nu doen we dat alleen nog vanuit staven in volhardmetaal. Dan kun je met hogere snijsnelheden werken en worden de prestaties van het gereedschap veel hoger.” COATING Bijna alle bestaande gereedschappen en specials die gereedschapsslijperij Schreurs heeft geslepen, gaan dagelijks naar een bedrijf dat een coating aanbrengt. Adrie weet dat door deze behandeling de wrijvingscoëfficiënt vermindert en daarmee de slijtage aanzienlijk afneemt. “Het is een heel harde coating met een laagdikte van ongeveer 0.003 mm. Soms worden er meerdere lagen aangebracht. Daar moeten wij uiteraard rekening mee houden tijdens het slijpen, zodat

In de werkplaats van Schreurs werken vier vaste vaklieden, onder wie Adrie zelf, en vijf parttime krachten. Gezamenlijk zorgen ze ervoor dat de onbemande machines dag en nacht draaien. Op de voordeur van het bedrijf hangt een A4-tje met daarop een vacature voor een gereedschapsslijper. Het wil maar niet lukken deze vacature in te vullen, zegt Adrie met enige teleurstelling. “Ik kan de doelgroep niet bereiken. Veel mensen denken dat we een soort sleutelmaker zijn, maar wat wij doen is uiteraard vele malen complexer. Erg jammer, want wat wij bieden is een uitdagende baan met veel variatie.” Anita vult aan dat flexibiliteit ook een vereiste is. “Onze markt is nogal gespannen. Iedereen moet alles meteen hebben. Diverse keren per dag moeten we even ons werk stilleggen om een spoedeisende klus te kunnen uitvoeren. Klanten zijn inmiddels gewend dat wij snel handelen. De medewerker die wij zoeken, moet daar natuurlijk op kunnen inspelen. We zijn een klein maar ook flexibel bedrijf.” Om te laten zien dat het slijpen en produceren van schachtgereedschappen niet alleen veel kennis maar ook precisie vereist, lopen Adrie en Anita naar een aparte ruimte waar sinds begin december een gloednieuwe Zoller Genius 3 staat opgesteld. Dit is een zeer nauwkeurige universele hightech meetmachine voor snijgereedschappen. De meetresultaten, met een nauwkeurigheid van 1 tot 2 mu, kunnen met één druk op de knop naar de slijpmachines worden overgebracht om de gereedschappen zeer gedetailleerd af te werken. Adrie: “Zo’n machine is uniek voor een bedrijf van ons formaat. Nu zijn we in staat alle merken gereedschappen volgens de originele fabrieksgeometrie te herslijpen. Ook stellen sommige klanten de voorwaarde dat we meetrapporten leveren. Dat zijn vooral hightech bedrijven. Met deze machine kunnen we aan hun eisen tegemoetkomen. Zo kunnen we niet alleen de kwaliteit van ons werk verbeteren maar ook extra service verlenen.”•

www.slijperijschreurs.nl METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

17


GOED GEÏNVESTEERD IN AUTOMATISERING slijptechniek/ metaalbewerking TEKST EN BEELD: FRANK SENTEUR

Snelle productie van speciaal gereedschap

Vereijkens Gereedschapslijperij B.V. in Venray kan meer dan de naam doet vermoeden. Naast (her)slijpen van onder meer frezen, zagen, boren, ruimers en stansmessen, ontwikkelt en produceert deze specialist namelijk ook compleet nieuwe verspanende gereedschappen. Daarnaast is het bedrijf dealer van Kinkelder zagen en wordt er onder hetzelfde dak ook geassembleerd, CNC-gefreesd en gelasergraveerd.

ver werd om een eigen lasergraveermachine aan te schaffen. Mits deze althans betaalbaar was. In dat gat zijn we gedoken door vervolgens ‘HD Lasers’ op te richten dat scherp geprijsde industrieel inzetbare fiberlasers van 20 tot 50 Watt importeert en verkoopt in met name Nederland en België. Zo bleven we op twee fronten profiteren van de groeiende lasergraveermarkt.”

Vereijkens Gereedschapslijperij is onderdeel van ‘Gorree in Vorm’, ontstaan uit AA Total Part, dat directeur/eigenaar Herman Gorree in 2006 oprichtte. Vereijkens is ook lid van Koninklijke Metaalunie-branchegroep Nederlandse Precisie Slijperijbedrijven. Na de start richtte Gorree in Vorm zich voornamelijk op CNC-bewerking en technische montage. Toen in 2008 de crisis toesloeg en menig bedrijf zijn omzetten zag slinken, is Gorree gaan verbreden. “We zagen naast

OVERNAME VAN VEREIJKENS Gorree nam Vereijkens Gereedschapslijperij zes jaar geleden over en transformeerde het bedrijf tot de hightech slijperij die het nu is. “Het was toen vooral een onderhoudsslijperij met een redelijk verouderd machinepark”, zegt Gorree over de periode vlak na de overname. “Ik had echter een andere visie op de hedendaagse slijpwereld en heb vooral geïnvesteerd in nieuwe machines met een hoog kwaliteits- en automatiseringsniveau. Met Vereijkens wilde ik me, naast het onderhoudswerk, meer gaan richten op de snelle productie van speciaal-gereedschappen uit vol hardmetaal. Daarvoor hebben we geïnvesteerd in vijfassige slijpcentra met laad/ los systemen zodat we hiermee ook onbemand 24/7 kunnen werken. Dat kunnen we nu op twee machines.”

de verspaning een groeimarkt voor lasergraveren van technische onderdelen, waarvoor Laser Jobs is opgericht”, zegt Gorree. “We schaften een snelle fiberlaser aan en met name vanwege nieuwe EU-wetgeving op het gebied van traceability steeg de behoefte om producten te markeren fors. Wij zijn toen voor veel bedrijven onderdelen gaan lasergraveren, maar merkten dat wanneer de aantallen te groot werden het voor bedrijven op een gegeven moment lucratie-

‘Onderhoudsslijpwerk doen we zoveel mogelijk onbemand ’s avonds en ’s nachts’ “Daarnaast zijn we dealer van Kinkelder (cirkelzagen uit HSS en - combi’s van - hardmetaal) en hebben we voor het onderhoud van zagen dezelfde Loroch zagenslijpmachine staan als Kinkelder gebruikt, wat een hoog kwaliteitsniveau garandeert. We werken onder andere veel voor VDL-bedrijven, maar hebben ook klanten in de automotive en de algemene maakindustrie. We werken met negen vaste werknemers, met daaronder zeer ervaren machine-operators en meer dan 38 jaar slijpervaring.” Herman Gorree voor een vijfassige Hawemat slijpmachine waarop 24/7 geproduceerd kan worden.

18 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK


Het slijpen van zagen wordt uitgevoerd op deze nauwkeurige Loroch CNC-slijpmachine.

PRODUCTIE VAN SPECIALS “Snel leveren is onze kracht”, zegt Gorree over een belangrijke eigenschap van Vereijkens. “We hebben een eigen haal/breng service en kunnen heel snel reageren als een klant een probleem heeft, bijvoorbeeld omdat er een speciale frees is gebroken en de productie stil staat. Basis volhardmetaal hebben we altijd op voorraad, zodat we direct aan de slag kunnen. We ontwikkelen zo’n ‘special’ samen met onze CNC-slijpers en produceren deze op ons vijfassig slijpcentrum door deze te programmeren, er hardmetaal in te zetten en het slijpproces te starten. Zodra die frees gereed is, melden we dit onze klant, wat kan betekenen dat die klant de productie binnen een paar uur na de gereedschapbreuk alweer kan hervatten.” “Nieuwe specials programmeren we ‘aan de machine’ vanaf enkelstuks, maar 50 stuks zijn ook geen uitzondering meer. Speciale coatings worden door Dekracoat aangebracht, wat slechts enkele werkdagen extra kost, zodat we ook dat soort gereedschappen snel kunnen leveren. We doen veel in hardmetaal en boren of frezen met inwendige koelkanalen kunnen we ook produceren. Wat we eveneens doen is

modificeren van standaard gereedschappen. Bijvoorbeeld door het slijpen van een fase, radia of nek, waardoor dit in feite weer een stukje speciaal gereedschap worden. Daar ligt op dit moment toch wel onze grote kracht.” Klanten komen met een tekening van de frees of boor naar het bedrijf toe, of mailen deze digitaal als STEP-file, waaruit een medewerker via een CAM-module het CNC-programma voor de vijfassige machine maken. “Maar het gebeurt ook dat klanten alleen een tekening of schets van het product hebben en zich afvragen met welk gereedschap je zo’n product het beste kunt produceren. Dan gaan wij met die klant aan tafel zitten en op basis van onze kennis en ervaring ontwikkelen we, met inachtname van de machine waarop het gereedschap gebruikt gaat worden, de ideale gereedschapsgeometrie. Vervolgens maken we dit gereedschap voor die klant en adviseren we welke machine-instellingen het beste zijn om hier optimaal mee te verspanen. Het kan uiteraard ook het geval zijn dat een standaardoplossing toepasbaar is, waarvoor we als dealer van Phantom-gereedschappen eveneens oplossingen in huis hebben.”

SNELHEID BLIJFT BELANGRIJK We vroegen aan Gorree hoe de toekomst van een eigentijdse gereedschapslijperij eruit ziet. “Ik ben van mening dat de accenten nog meer op snelheid, flexibiliteit en kwaliteit komen te liggen. Nu al is de markt eraan gewend dat, althans bij ons, slijpwerk de volgende dag gereed is en dat specials en modificaties zo nodig zelfs binnen twee uur klaar kunnen zijn. Zolang we kunnen blijven voldoen aan deze in feite nog steeds ambitieuze leveringstijden in combinatie met de allerhoogste kwaliteit, hoeven we geen veranderingen aan te brengen aan ons machinepark en onze organisatie. Ik denk dat we op dit moment nog voorlopen op veel collega-slijperijen. Maar ook die maken inhaalslagen, dus we zullen alert moeten blijven. Momenteel hebben we goed geïnvesteerd in automatisering. Onderhoudsslijpwerk doen we zoveel mogelijk onbemand ’s avonds en ’s nachts zodat onze mensen en machines overdag beschikbaar zijn voor de productie van speciale gereedschappen en het uitvoeren van reparaties en modificaties aan gereedschappen. Hierdoor blijft het ook voor onze medewerkers uitdagend. Daarnaast is het een voordeel dat ook de afdelingen ‘CNC Bewerking’ en ‘Laser Jobs’ in hetzelfde pand zijn gehuisvest. Daardoor kunnen we combinaties maken en zijn we flexibeler qua inzet van medewerkers. We zijn ook heel goed geautomatiseerd. Vrijwel alles zit in ‘the Cloud’. Vanaf allerlei devices (PC, tablet, smartphone) kunnen we in het systeem komen, kijken hoe het staat met de orders, met betalingen, etc. Zo houden we alles goed in de gaten en kunnen we tijdig de bakens verzetten zo dit nodig zou zijn.”•

www.vereijkens.nl www.gorreeinvorm.nl METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

19


NIEUWE MOGELIJKHEDEN DOOR OVERNAME slijptechniek/ metaalbewerking TEKST EN BEELD: ALEX KUNST

Naast hard, vooral slim werken

In zijn zoektocht naar de beste messenproducent liet metaalgigant Andritz zijn oog vallen op ASKO dat opviel door constante en grote kwaliteit. Na de recente overname in september is het nog te vroeg voor details over de toekomststrategie, maar in de vestiging in Amsterdam wordt al gewerkt aan vernieuwing.

niet zeggen, al kijkt hij al enige tijd naar mogelijkheden om het machinepark verder te vernieuwen. De Jong: “We moeten bovendien onze ICT-systemen nog koppelen en allerlei andere zaken regelen. Maar uiteraard is er straks veel mogelijk.”

ASKO levert messen, hoofdzakelijk aan staalfabrieken. In Nederland is Tata Steel in IJmuiden de belangrijkste klant, met daarnaast enkele staalservicecenters. Alle andere klanten zitten in het buitenland, vertelt Dirk de Jong, operations manager bij ASKO. “We leveren producten aan elk land met een staalfabriek, van Noord- en Zuid-Amerika tot Japan, China en Rusland.” Met circa 22 slijpmachines produceert ASKO messen tot 5800 mm lengte, die van lage tot extreem hoge temperaturen worden ingezet en met zeer kleine toleranties worden geslepen. In het specifieke marktsegment in Nederland heeft ASKO

AMBACHTELIJK De oorspronkelijke moedermaatschappij ASKO Inc. werd tijdens de Tweede Wereldoorlog in Pittsburgh in de VS opgericht, als onderdeel van een familiebedrijf, om de staalfabrieken van messen te voorzien. In 1961 werd de vestiging in Amsterdam geopend. De Jong: “Ze kozen destijds voor een locatie op het vaste land die goed bereikbaar was en waar men goed met de Engelse taal overweg kon.” Het werd Amsterdam en de onderdelen werden vanuit Amerika hiernaartoe verscheept. De Jong: “We zitten op een unieke locatie, binnen de ring, vlak bij de snelweg. De gemeente wil graag dat we hier blijven.” Tegenwoordig is ASKO in Amsterdam een bedrijf met 42 medewerkers, waarvan de meeste al tientallen jaren in vaste dienst werken. De Jong: “Het is een ambachtelijk vak en het vereist veel kennis en ervaring. We zoeken via uitzendkrachten geschikte toekomstige medewerkers, want het gaat erg goed met ons. Sinds vorig jaar investeren we in nieuwe machines. Daar werken de jongere mensen graag mee. We vernieuwen, want een aantal medewerkers gaat op een zeker moment met pensioen.”

geen Nederlandse concurrentie. Dat levert een stabiele situatie op. Toch waait er een nieuwe wind door het bedrijf. Het bedrijf werd op 25 september overgenomen door de Amerikaanse tak van de Andritz groep, een Oostenrijks consortium met een jaaromzet van circa 6 miljard euro en bijna 26.000 medewerkers wereldwijd. De Jong: “Andritz levert machines aan staalfabrieken en deed onderzoek naar de leveranciers van de messen. ASKO kwam steeds als de beste naar voren en dus werd besloten tot overname.” Wat de overname precies voor gevolgen heeft voor de koers van het bedrijf kan De Jong nog

Dirk de Jong, operations manager bij ASKO: ‘We leveren producten aan elk land met een staalfabriek.’

20 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

DOORLOOPTIJDEN Productie met nieuwere machines in de slijperij vereist een andere manier van werken, vertelt De Jong. Alle operators werken met meerdere machines tegelijk, ook omdat het slijpproces vaak wel zes tot twaalf uur duurt. “In het verleden ging het er vooral om dat de machine moest draaien – hij moest ‘vonken’ maken, werd er gezegd. Tegenwoordig ligt de nadruk, naast hard werken, vooral op slim werken. Op conventionele machines is het gebruikelijk dat er bij een serie werkstukken steeds hetzelfde vlak wordt


Er moet gestaag, maar rustig doorgewerkt worden bij ASKO.

PRODUCTIE Bij de productie van messen voor het knippen van staal krijgt De Jong te maken met materiaalkeuze, warmtebehandeling en geometrie van het mes. “We werken altijd in opdracht van de klant, op basis van de aangeleverde tekening. Maar welk materiaal we gebruiken, wordt door ASKO bepaald. Sommige messen moeten wel tot een half jaar lang bij een temperatuur van meer dan 1000 °C hun werk kunnen doen.” De klant geeft de specificaties, welk materiaal en bij welke omstandigheden het mes moet knippen. Vervolgens bestelt ASKO het materiaal, dat voor de specifieke opdracht wordt gesmeed. Daarna wordt het materiaal gefreesd en krijgt het een warmtebehandeling. Als laatste wordt het gericht, geslepen en geïnspecteerd. De Jong: “Eigenlijk een traditionele werkwijze, allemaal onder één dak.”

‘Productie met nieuwere machines vereist een andere manier van werken’

geslepen. Pas daarna wordt de volgende kant geslepen. Op machineniveau is dat efficiënt, maar op bedrijfsniveau niet. De orders blijven namelijk te lang liggen, omdat ze niet af zijn. Al die tijd leveren ze ook niets op.” Met een moderne machine is het mogelijk om in dezelfde opspanning het product in één keer geheel af te werken, aldus De Jong. “Op die manier krijg je een kortere doorlooptijd. Na acht uur heb je een product klaar, terwijl je op de oude manier na drie weken werken soms nog steeds niets af hebt. De moderne machines zijn daarop ingericht en voor jonge mensen is dit een logische manier van werken.” Kortere doorlooptijden zijn noodzakelijk om de aansluiting met de markt te behouden, aldus De Jong. Want de levertijden worden steeds korter en de series steeds kleiner. “Dat de klant om kleinere

series vraagt is ook voor ons prettiger werken. De zeer grote series van vroeger legden te veel beslag op de gehele productie, waardoor andere orders bleven liggen, tot ze aan de beurt waren.” PRIORITEITEN In de fabriek hangen grote schermen met gegevens over de planning. De medewerkers zien in een oogopslag wat de volgende opdracht is, maar deadlines ontbreken. De Jong: “Die laten we bewust weg, niemand kan zien of hij voorof achterloopt op de planning. Op die manier houden we de tijdsdruk weg uit de fabriek. Je hebt maar één taak en dat is de volgende opdracht.” Er moet gestaag, maar rustig doorgewerkt worden. Prioriteiten liggen op die manier vast, wat ook voor klanten belangrijk is. “De productie gaat erdoor omhoog, blijkt in de praktijk.”

Het verkoopproces loopt via het moederbedrijf in de VS. Daar wordt besloten op welke locatie de order in productie wordt genomen. De Jong: “Dat betekent dat we eenvoudig kunnen schakelen. We kunnen bijvoorbeeld rekening houden met het handelsbeleid van de VS. Dat was dit jaar een belangrijk onderwerp omdat de importheffingen voortdurend leken te veranderden.” ERVARING Het traditionele slijpersvak vereist jaren van opleiding en ervaring, maar De Jong verwacht niet dat de nieuwe generatie medewerkers tientallen jaren in dezelfde functie blijft werken. “Er moet dus steeds meer kennis in de machines worden gestopt. De machine kan zeer precies werken, maar uiteindelijk moeten de mensen het doen. Het opspannen blijft bijvoorbeeld altijd een uitdaging. Er is in Nederland geen reguliere (vak)opleiding voor slijpers, mede omdat de arbeidsmarkt klein is. Dat is jammer, want je doet in dit vak veel kennis op.”•

www.askogrinding.eu METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

21


LINEAIRE MOTOREN ZORGEN VOOR MEER PRECISIE slijptechniek/ metaalbewerking TEKST EN BEELD: FRANK SENTEUR

Allround slijpspecialist met eigen museum

Het contrast kan niet groter zijn bij Koenen Slijptechniek in Venray. Op de begane grond de nieuwste CNC-slijpmachines met lineaire motoren, palletwisseling en robots en op de eerste verdieping, in het museum, tientallen slijpautomaten en handbediende machines uit de vorige eeuw. Ze werken overigens nog allemaal en onderstrepen de passie die directeur/eigenaar Jan Koenen heeft voor zijn vak.

Eigenlijk is Koenen timmerman, maar toen hij iemand zocht om zijn arsenaal aan handzagen te slijpen en bleek dat de eerste slijperij ruim 20 kilometer verderop zat, is hij het zelf maar gaan doen. “Een scherpe zaag is een must en dus heb ik in 1983 een handzaag-slijpautomaat gekocht

zodat ik mijn eigen zagen kon onderhouden”, vertelt Koenen over wat uiteindelijk de start van zijn nieuwe carrière als slijpspecialist betekende. “De houtschaven en -beitels die ik gebruikte sleep ik eveneens zelf en omdat ook anderen uit de omgeving in de gaten kregen dat

Jan Koenen omringd door oude slijpmachines in zijn slijpmachinemuseum op de eerste verdieping.

22 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

ik daar de machines en de kennis voor in huis had, kreeg ik steeds meer slijpwerk en steeg het aantal slijpmachines in mijn garage gestaag. De begane grond en de kelder stonden binnen no-time vol en ook de carport moest eraan geloven. Overal stonden machines en die heb ik nooit weggedaan. Die staan nu in het museum dat nog steeds groeit. Want veel bedrijven schenken hun oude machines aan mijn museum. Veelal werken ze nog of ik maak ze weer werkend, zodat ook jeugdige bezoekers kunnen zien hoe ingenieus en degelijk machines in de vorige eeuw gemaakt werden. Bovendien wil ik met dit museum laten zien dat techniek aan de wieg staat van de ontwikkeling van


Frezen die op de Schütte Linear CNC-slijpmachine zijn geslepen zijn 10 procent scherper en gaan langer mee.

onze welvaart en dat deze slijpmachines de mens al in het begin van de vorige eeuw hebben bevrijd van veel zwaar werk.” VEELZIJDIGE SLIJPERIJ Koenen Slijptechniek is alweer vele jaren gevestigd in het monumentale pand ‘De Oude Melkfabriek’ in Venray en het moet wel heel vreemd lopen willen ze daar iets niet kunnen slijpen. We praten dan over verschillende soorten lint-, cirkel- en handzagen, frezen en messen en zelfs raspen. Naast het (her)slijpwerk produceert Koenen ook nieuwe gereedschappen, waaronder op maat gemaakte frezen voor de hout-, metaal- en kunststofverwerkende industrie. Iedere dag worden er wel lintzagen op lengte gelast voor het zagen van hout, staal en aluminium. Afhankelijk van het te zagen materiaal wordt voor een bepaalde tandgrootte gekozen. Voor dun materiaal een kleine tandafstand en voor dik materiaal een grote tandafstand. Omdat Koenen een flinke voorraad aan lintzagen heeft, kunnen deze snel worden geleverd.

Daarvoor heeft Koenen een eigen ophaal- en bezorgservice en worden klanten bediend in Nederland, België en Duitsland.

‘We kunnen tweehonderd zagen voorprogrammeren in deze CNC-besturing’

“Om de twee jaar ga ik naar de Ligna houtbeurs in Hannover, vertelt Koenen. “Je wilt immers op de hoogte blijven van de nieuwste ontwikkelingen en toen ik in 2000 in Hannover op de beurs was, stonden daar de eerste Vollmer CNCslijpmachines die geschikt waren voor het produceren en (her)slijpen van hardmetaal (HW) zagen. We hebben zo’n nieuwe machine in huis gehaald en deze bleek sneller dan al onze bestaande acht machines bij elkaar! Twee jaar later is de Vollmer-machine uitgebreid met een

laadrobot met palletwisselsysteem, zodat we daarmee ook ’s avonds en ‘s nachts onbemand konden produceren. Dit gaat natuurlijk niet vanzelf en vooral aan het voorwerk worden hoge eisen gesteld. De te slijpen producten moeten schoon zijn en bij zagen mogen geen tanden ontbreken, want als je er elke keer naar toe moet omdat de machine stil staat verdien je er niets meer aan. Wij kunnen tweehonderd zagen voorprogrammeren in deze CNC-besturing. De zagen worden op de wagens met centreerpennen klaargezet, waarna de robot ze er vanaf pakt, in de slijpmachine plaatst en ze, nadat ze zijn geslepen, weer oppakt en op een andere wagen met centreerpennen zet.” “Naast de Vollmer-machine hebben we ook een Loroch CNC-slijpmachine met robot voor HS metaal- en segmentzagen. Daarnaast werken wij nog steeds met onze conventionele slijpmachines, vooral als er speciaal werk moet worden geleverd, zoals vlak- en rondslijpwerk, cirkelmessen, grote segmentzagen en spiraalboren”, zegt Koenen. METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

23


Deze verschillende inserts voor een handschaaf zijn door Koenen vervaardigd uit hardmetaal en kunnen vele malen herslepen worden.

LINEAIRE MOTOREN “Zo rond 2008, toen de sector in een crisis belandde, zijn wij eens goed gaan inventariseren waar we stonden”, vervolgt hij. “We hadden een prachtig machinepark, maar constateerden dat we vooral op houtbewerking waren gefocust en dat we geen metaalfrezen konden slijpen en/of produceren. Omdat we moesten verbreden ben ik naar Schütte gegaan om te kijken wat voor machine je daarvoor nodig had. Zij waren de eerste die een slijpmachine hadden ontwikkeld waarbij de lineaire verplaatsingen niet met kogelomloopspindels werden gerealiseerd maar met lineaire motoren. Het grote voordeel daarvan is dat er geen sprake meer is van mechanische slijtage. De lineaire motor is als het ware een ‘zweefbaan’ met permanent magneten, met over de totale te verplaatsen lengte dezelfde hoge positioneernauwkeurigheid en hoge snelheid. Van de bekende ‘omkeerspeling’ die bij kogelomloopspindels optreedt is geen sprake meer. Bij lineaire motoren

24 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

verloopt de beweging heel vloeiend (geen stappen) wat betekent dat frezen die op de Schütte Linear slijpmachine zijn geslepen 10 procent scherper zijn en langer meegaan dan frezen die op een machine met kogelomloopspindels zijn geslepen.

Naast het (her)slijpwerk produceert Koenen ook nieuwe gereedschappen Dat kun je ook zien als je die twee frezen onder een microscoop legt. Dit bevestigt de kwaliteitsstap van kogelomloop naar lineaire motoren en dat is een mooie ontwikkeling.” FOCUS OP AUTOMATISERING “Het is heel belangrijk dat je als toeleverancier scherp blijft letten op factoren als snelheid, pre-

cisie, efficiëntie en kosten”, benadrukt Koenen. “Je realiseert je, dat als de slijpkosten te hoog worden het voor bedrijven op een gegeven moment interessanter kan zijn om gewoon een nieuwe zaag, frees of boor te kopen. Vandaar dat wij mede inzetten op economische automatisering met robots en palletwisselsystemen, waarmee we ook onbemand kunnen produceren. Overdag kunnen onze medewerkers zich dan focussen op de productie van nieuwe (speciaal)frezen en boren, waaraan steeds hogere nauwkeurigheidseisen worden gesteld. En wat innovaties op machinevlak betreft, tot slot mijn welgemeende advies: als je een nieuwe slijp- of freesmachine koopt, koop er dan één met lineaire motoren, want de verspanende gereedschappen die je daarmee produceert zijn scherper, gladder en nauwkeuriger!”•

www.slijptechniekkoenen.nl


barometer q4 2018 Een nieuw jaar met nieuwe kansen

VAKBLAD VOOR HET MKB-METAAL   

VAKBLAD VOOR HET MKB IN DE METAAL

           

‘Sinds de start van de Economische Barometer is het niet voorgekomen dat bedrijven zoveel moeite hebben met het invullen van de openstaande vacatures, ook niet in de periode 2007/2008’

































MKB-METAAL MINDER POSITIEF OVER 2019

Het nieuwe jaar is een maand oud en het is duidelijk dat er genoeg nieuwe uitdagingen voor de sector zijn. Onze economische barometer laat zondermeer positieve resultaten zien over het vierde kwartaal van 2018. Maar de verwachtingen voor het eerste kwartaal van 2019 zijn getemperd: bijna in de gehele sector verwachten ondernemers dat de groei tot stilstand komt. Het is met name de binnenlandse markt die het laat afweten: in de export wordt nog een (heel) kleine groei verwacht. Waar komt deze ommekeer vandaan? In het voorwoord bij de barometer over het derde kwartaal van 2018 schreef ik over de politieke onzekerheden, de Brexit en het toenemende protectionisme. Die onzekere factoren zijn nog steeds aanwezig en het lijkt erop dat het psychologische effect van deze onzekerheden niet kleiner wordt, om het maar eens voorzichtig te zeggen. Op het moment dat u dit leest is er wellicht meer duidelijkheid over de Brexit en de omvang van de gevolgen voor de economie. Het andere probleem dat ondernemers bezighoudt, is het tekort aan arbeidskrachten. Dat kunnen we alleen oplossen door slimmer te gaan produceren. We staan hierin overigens niet alleen. In veel landen om ons heen is het tekort aan vakmensen een nijpend probleem geworden. Ik las onlangs dat over tien jaar in China de vergrijzing een zodanige omvang heeft gekregen dat er een tekort aan arbeidskrachten ontstaat. Daarom

wil de Chinese overheid dat men zich meer gaat concentreren op hoogwaardige producten en slimmere productieprocessen. Het lijkt er dus op dat China op termijn niet meer de goedkope werkplaats van de wereld is en dat biedt de industrie in ons deel van de wereld zeker weer nieuwe kansen. Op de wat langere termijn zie ik wel degelijk grotere kansen voor de maakindustrie. De komende energietransitie brengt voor veel ondernemers uitdagingen met zich mee, maar dezelfde industrie krijgt hierdoor ook nieuwe kansen. Ook in 2019!

Bert Jaarsma, Directeur Organisatie Koninklijke Metaalunie

Dit katern verschijnt elk kwartaal in Metaal & Techniek en is gebaseerd op de Economische Barometer; het kwartaalonderzoek onder leden van Koninklijke Metaalunie naar de economische stand van het MKB-metaal.


2018 GOED AFGESLOTEN economische barometer Q4

MKB-metaal minder positief over 2019

Net als de effectenbeurzen wereldwijd lijkt ook het MKB-metaal in Nederland op een keerpunt aan te zijn gekomen. Terwijl de ondernemers in de sector overwegend tevreden zijn over het laatste kwartaal van 2018, lijkt de groei in het eerste kwartaal van 2019 tot stilstand te komen. Het MKB-metaal verwacht voor het eerste kwartaal van 2019 per saldo geen verdere groei van de binnenlandse orderpositie. Voor de buitenlandse orderpositie is men iets positiever. Daarvoor wordt per saldo nog wel groei verwacht, zÄł het dat deze groei door veel minder ondernemers gedragen wordt dan in voorgaande kwartalen. De investeringsverwachting is na vÄłf kwartalen per saldo positief te zÄłn geweest nu licht negatief. MogelÄłk dat het gebrek aan vaklieden een van de oorzaken is van de groeivertraging. TerwÄłl de helft van de mkb-metaalbedrÄłven tenminste ĂŠĂŠn vacature heeft openstaan, geven ondernemers uit de sector aan dat het nog nooit zo moeilÄłk is geweest om deze vacatures in te vullen. De afgenomen groeiverwachtingen komen op een moment dat veel ondernemers

zeer tevreden zÄłn over hun orderpositie. Dat geldt voor de binnenlandse orderpositie in dezelfde mate als voor de buitenlandse orderpositie. ORDERPOSITIE BINNENLAND Ten opzichte van de eerste helft van 2018 is de groei van de binnenlandse orderpositie in het vierde kwartaal afgevlakt. Ten opzichte van het derde kwartaal ligt deze ontwikkeling op hetzelfde niveau. HierbÄł moet rekening worden gehouden dat de ontwikkeling in het derde kwartaal als gevolg van de zomervakantie, altÄłd wat lager ligt. Nu geeft 36% van de respondenten van de Economische Barometer aan dat de orderpositie binnenland is toegenomen. Een halfjaar geleden was dit nog de helft van de res-

pondenten. In het vierde kwartaal is bÄł bÄłna de helft van de respondenten is de orderportefeuille gelÄłk gebleven aan die van het vorige kwartaal en bÄł 17% van de deelnemers is de binnenlandse orderportefeuille afgenomen. Onder de onderhouds- en servicebedrÄłven zÄłn de meeste ondernemers die aangeven een beter vierde kwartaal achter de rug te hebben. Ondanks de iets afgevlakte groei zÄłn de ondernemers over het algemeen nog tevreden over hun binnenlandse orderpositie. Ruim de helft van de respondenten geeft aan tevreden te zÄłn, slechts vÄłf procent van de respondenten zegt ontevreden te zÄłn. De toeleveranciers aan de bouw zÄłn het meest tevreden over de binnenlandse orderpositie. Meest opvallende uitkomst van deze Barometer is dat het aantal ondernemers dat een toename van de orderpositie verwacht, gelÄłk is aan het aantal dat een afname verwacht. In het derde kwartaal verwachtte per saldo 34% van de



  



  



 

 





  







 

















































26 • barometer Q4 2018 • METAAL & TECHNIEK






barometer q4 2018

 ! !   

 

 



 













 

 



 













PERSONEEL Bij de respondenten werken gemiddeld 22,2 medewerkers waarvan 2,6 exibele krachten. De verhouding inleenkrachten ligt hiermee op 11,6%. In de afgelopen jaren schommelt dit percentage rond de 10 tot 11%. Bij de oppervlaktebehandelaars is het aandeel exibele krachten in het vierde kwartaal veel hoger, namelijk 17%. Enigszins in lijn met het derde kwartaal heeft in het



VERKOOPPRIJZEN In het vierde kwartaal wist maar liefst 28% van de bedrÄłven hun verkoopprÄłzen te verhogen terwÄłl slechts 2% de verkoopprÄłzen heeft verlaagd. Onder de aan de bouw toeleverende bedrÄłven en machinebouwers zitten de meeste bedrÄłven die hun prÄłzen wisten te verhogen.



Net als bÄł de binnenlandse orderpositie geldt voor de buitenlandse orderpositie dat deze goed gewaardeerd wordt door de exporteurs. Ruim de helft van hen geeft aan positief te zÄłn over de orderpositie terwÄłl maar 5% aangeeft niet tevreden te zÄłn. In vergelÄłking met de afgelopen kwartalen zÄłn de verwachtingen voor de orderpositie buitenland voor het eerste kwartaal wat voorzichtiger. In de afgelopen kwartalen gaven per saldo 35% tot 45% van de respondenten aan een grotere orderpositie te verwachten, voor het eerste kwartaal is dat afgenomen tot nog maar 16%. 31% verwacht een grotere orderportefeuille terwÄłl 15% verwacht dat deze in het eerste kwartaal kleiner zal zÄłn.





ORDERPOSITIE BUITENLAND Van de respondenten geeft 48% aan te exporteren. 10% van de respondenten exporteert tot 10% van de omzet. De overige 38% exporteert gemiddeld 44% van hun omzet. Van de machinebouwers en metaalwarenbedrÄłven exporteren gemiddeld twee van de drie bedrÄłven. TerwÄłl de groei van de binnenlandse orderpositie in het vierde kwartaal is afgenomen, is deze voor de buitenlandse orderpositie weer toegenomen ten opzichte van het derde kwartaal. BÄł 40% van de exporterende bedrÄłven is de buitenlandse orderpositie toegenomen, terwÄłl deze bÄł 15% is afgenomen In het derde kwartaal was er groei bÄł 33% en krimp bÄł 22% van de exporterende bedrÄłven.



Onder de respondenten is de gemiddelde totale orderportefeuille in weken afgenomen van 10,6% na aoop van het derde kwartaal, naar 9,4% nu.

















ondernemers een toename van de orderpositie, in het vierde kwartaal is dat per saldo nog maar 1%. 21% verwacht een toename tegen 20% een afname. De machinebouwers zÄłn positiever dan gemiddeld in het MKB-metaal. Onder hen verwacht ruim een derde deel van de respondenten een verdere groei van de binnenlandse orderpositie. BÄł de metaalwarenbedrÄłf ligt dit heel anders. Daar verwachten vier op de tien bedrÄłven een krimp van de portefeuille.

vierde kwartaal 19% van de bedrijven meer mensen in dienst dan het kwartaal ervoor. Bij 5% van de bedrijven werken minder mensen in vaste dienst dan in het derde kwartaal. Ook het aantal bedrijven dat vacatures heeft uitstaan, komt overeen met het derde kwartaal. Bijna de helft van alle bedrijven is op zoek naar personeel. Gemiddeld hebben deze bedrijven 2,2 vacatures openstaan. Afgezet tegen alle medewerkers hebben de respondenten voor 4,8% van hun personeelsbestand aan vacatures open staan. Binnen de aan de bouw toeleverende bedrijven en de oppervlakte behandelaars geeft twee op de drie respondenten aan medewerkers te zoeken. Sinds de start van de Economische Barometer is het niet voorgekomen dat bedrijven zoveel moeite hebben met het invullen van de openstaande vacatures, ook niet in de periode 2007/2008. Op de vraag hoeveel vacatures men het komende kwartaal verwacht in te vullen, geeft de sector aan dat dit 67% is van de uitstaande vacatures. Onder de machinebouwers en verspanende bedrijven verwacht men slechts de helft van vacatures in te kunnen vullen. B E D R I J F S R E S U LTA AT De ontwikkeling van het bedrijfsresultaat wijkt in het vierde kwartaal niet veel af van het gemiddelde over de afgelopen kwartalen. Bij 38% van de respondenten is het bedrijfsresultaat toegenomen terwijl dit bij 16% is afgenomen. Negatieve uitschieter dit kwartaal zijn de METAAL & TECHNIEK • barometer Q4 2018 •

27


Realisatie, waardering en verwachting De waardering van de orderportefeuille ligt in het vierde kwartaal van 2018 nog steeds op een hoog niveau. Per saldo (positieve verminderd met de negatieve reacties) geeft de helft van de ondernemers aan tevreden te zijn over de orderpositie.

!  "  " 



Kijkend naar de ontwikkeling van de orderpositie in het vierde kwartaal ten opzichte van het eerste twee kwartalen van 2018, vlakt de groei ervan duidelijk af. Ten opzichte van het derde kwartaal is er sprake van een toename maar dat wordt deels verklaard door het feit dat de ‘rustige’ zomervakantie in het derde kwartaal valt.





 

!"

#



 "

!"

#

 "

!"



#



 "

!"

#

 "

!"



 "

#

Het meest opvallende van de Economische Barometer over het vierde kwartaal zijn de minder positieve verwachtingen. Voor het eerste kwartaal verwachten nog maar net iets meer ondernemers groei dan dat er ondernemers zijn die krimp verwachten. Ten opzichte van de eerste drie kwartalen van 2018 is dit een forse afname.

   !"$" "

Verder valt op dat het verschil tussen het saldo van waarderingen en verwachtingen nog nooit zo groot geweest is.

!" $ %"

                



28 • barometer Q4 2018 • METAAL & TECHNIEK



Het te verwachten bedrÄłfsresultaat voor het eer-



 







 

metaalwarenbedrÄłven. In deze sector geeft een op de vier bedrÄłven aan dat het bedrÄłfsresultaat in het vierde kwartaal is afgenomen ten opzichte van het derde kwartaal. De waardering van het bedrÄłfsresultaat is positiever dan in het derde kwartaal. Ruim 60% van de respondenten geeft aan tevreden te zÄłn met het bedrÄłfsresultaat in het vierde kwartaal Slechts drie procent van hen geeft aan ontevreden te zÄłn over het bedrÄłfsresultaat.

ste kwartaal van 2019 wordt veel minder positief ingeschat. Hierin volgt het de lÄłn van de eerder genoemde verwachtingen voor de binnenlandse orderpositie. Per saldo geeft slechts 4% aan een beter bedrÄłfsresultaat te verwachten. Dit was in het derde kwartaal nog 27%. 22% van de respondenten verwacht een toename van het bedrÄłfsresultaat. Hieronder zÄłn relatief veel machinebouwers en maar weinig toeleveranciers aan de bouw en oppervlakte behandelaars. 18% van de respondenten verwacht een lawger bedrÄłfsresultaat in het eerste kwartaal.

LAGER NIVEAU Het aantal bedrijven dat aangeeft winst te maken ligt in het vierde kwartaal op een iets lager niveau dan voorliggende kwartalen. Ruim 70% van de bedrijven geeft aan winst te hebben gemaakt tegenover 6% dat aangeeft verlies te maken. INVESTERINGEN IN MACHINEPARK De trend die in het tweede kwartaal van 2018 is ingezet, zet zich voort in het vierde kwartaal. Sinds het derde kwartaal van 2017 gaven iets meer ondernemers aan het komende halfjaar meer te zullen gaan investeren dan er ondernemers zijn die verwachten minder te gaan investeren. Dit nam tot het tweede kwartaal van dit jaar toe. In het tweede kwartaal nam de groei echter af, in het derde kwartaal gaven net zoveel ondernemers aan meer denken te gaan investeren dan er ondernemers zijn die minder denken te gaan investeren. In het vierde kwartaal zijn er iets meer ondernemers die verwachten minder te zullen gaan investeren.• Wegens omstandigheden zijn in deze editie van de Economische Barometer de mechanisatie-bedrijven en de fabrikanten en importeurs van landbouwmachines niet mee genomen. In de grafieken worden de positieve en negatieve antwoorden of het saldo weergegeven. De antwoorden geven geen absolute indicatie.


SAMENWERKING PREVENTIEFONDS MET RODE KRUIS

arbo BEELD: SANDER VAN DER TORREN

EHBO-middelen speciaal voor metaalbedrijven

Met de officiële start van de samenwerking tussen het Preventiefonds en het Rode Kruis is het voorkomen van verzuim en/of gezondheidsklachten in de metaalsector nog meer maatwerk geworden. Rode Kruis heeft namelijk speciaal voor de metaal een EHBO-wandpaneel met eerste-hulpmiddelen ontwikkeld waarmee in het geval van bijvoorbeeld metaalsplinters in het oog adequaat eerste hulp verleend kan worden. De samenwerking ging officieel van start met de ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst en de uitreiking van een EHBO-wandpaneel aan Metaalunielid Vink Systemen bv uit Katwijk. Deze samenwerking sluit goed aan op het doel van het Preventiefonds, een initiatief van Koninklijke Metaalunie, MEVAS en Zilveren Kruis: Werknemers gezond aan het werk houden, ook als ze langer moeten doorwerken en zo onnodige zorgkosten voorkomen. Om verzuim en/of gezondheidsklachten te voorkomen draagt het Preventiefonds o.a. bij aan de aanschafkos-

ten van preventieve middelen zoals gehoorbescherming, beeldscherm- en veiligheidsbrillen en EHBO-middelen/cursussen. Het Rode Kruis heeft samen met het Preventiefonds op maat gemaakte EHBO-cursussen en bijbehorende EHBO-panelen voor de metaalsector ontwikkeld. In de cursussen wordt aandacht besteed aan specifieke EHBO-handelingen voor de metaalsector, zoals eerste hulp bij contact met gevaarlijke stoffen, bij metaalsplinters in het oog of bij een val van hoogte. Voor de

EHBO-cursussen heeft het Rode Kruis een film opgenomen bij Vink Systemen. “Een gezonde en veilige werksituatie is van groot belang. Zowel voor de werknemers als voor de werkgevers in de metaalsector. Voor werkgevers betekent dat minder verzuim en een hogere productiviteit. Voor werknemers die een langere weg hebben te gaan tot hun pensioen, is het belangrijk dat ze die weg blijvend gezond en veilig kunnen bewandelen”, zegt Jos Kleiboer, directeur beleid Metaalunie en voorzitter van het Preventiefonds. “Daarom heeft de metaal al nadrukkelijk ingezet op arbo: met bijvoorbeeld de sociale partners in het 5xBeter-project en een branchespecifieke RI&E. De samenwerking tussen het Rode Kruis en het Preventiefonds is hierop een waardevolle aanvulling en voorkomt onnodige zorgkosten.” UNIEKE SAMENWERKING Jan-Willem Evers, directeur Commercie bij Zilveren Kruis, vindt het Preventiefonds een van de belangrijke zorginhoudelijke onderdelen van de collectieve zorgverzekering voor Metaalunieleden. “Zorg draait niet alleen om kortingen op premies, maar vooral om de inhoud. In dit geval om preventiemiddelen, opleidingen en trainingen. Door de unieke samenwerking met het Rode Kruis komt preventie op de werkvloer nog dichterbij”, aldus Evers. Frank Asser, manager Corporate Partnerships van het Rode Kruis, is blij met de verbinding met Zilveren Kruis: “Het is een bijzondere samenwerking die heeft gezorgd tot een totaalpakket aan diensten specifiek gericht op de metaal.” Hij hoopt dat deze samenwerking eraan bijdraagt dat veel meer mensen EHBO-vaardigheid verkrijgen. “Niet alleen op het werk, maar ook thuis of op de sportclub. Als je weet wat je moet doen, ben je eerder bereid anderen te helpen”, aldus Asser.•

Jos Kleiboer directeur beleid van Metaalunie en voorzitter van het Preventiefonds (links) overhandigde een EHBO-wandpaneel aan Patrick Wulz, teamleider Constructie Vink Systemen bv (midden) en Gerard van Tongeren, coördinator Kwaliteit & Veiligheid bij Vink Systemen bv (rechts).

Meer informatie over het Preventiefonds is te vinden op de website www.pfservices.nl METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

29


ONDERNEMERS HELPEN KANSEN TE BENUTTEN

teqnow

Moderne technologie toegankelijk gemaakt

Ondernemers krijgen te maken met zoveel nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden, dat het vrijwel onmogelijk is om alles zelf te volgen. Daardoor laten veel mkb-maakbedrijven kansen liggen. Teqnow biedt die nieuwe ontwikkelingen laagdrempelig en toegesneden op de mkb-maakindustrie aan.

Teqnow maakt de vertaalslag naar iets waar ook een kleine ondernemer zijn voordeel mee kan doen.

30 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

Technologische ontwikkelingen gaan snel. Vrijwel dagelijks kunnen we kennis nemen van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van robotisering, 3D-printen, digitalisering, virtuele technieken, sensoren en materialen. Naast de


BEWUSTE KEUZE Naast deze publicaties en bijeenkomsten richt Teqnow zich op het ondersteunen van ondernemers bij het maken van een bewuste keuze welke technologieën voor hun bedrijf wel of niet zinvol zijn om op te pakken. Een belangrijke valkuil bij het invoeren van nieuwe technologieën is dat de organisatie daar (nog) niet op is voorbereid. Daarom ondersteunt Teqnow bedrijven ook bij bewustwording van fundamentele randvoorwaarden die voor een effectieve inzet van moderne technologieën essentieel zijn (aanpassen van de interne organisatie en cybersecurity). Hiervoor worden o.a. de quickscan robotica en diverse masterclasses ingezet.

‘Ondernemers hebben regelmatig kennisvragen bij de dagelijkse werkzaamheden’ Teqnow is zo opgezet, dat ondernemers die aan de slag willen met moderne technologieën vragen direct kunnen stellen aan een Teqnowadviseur. Is de vraag te complex voor de adviseur, dan brengt hij de vraagsteller in contact met de juiste expert. Ook bij de dagelijkse werkzaamheden hebben ondernemers regelmatig kennisvragen over bijvoorbeeld materialen die ze toepassen of gaan toepassen. Voor dergelijke vragen kunnen ondernemers ook bij Teqnow terecht.

Teqnow geeft verschillende publicaties uit, waaronder deze over sensoren.

technische mogelijkheden bieden dergelijke technieken ook mogelijkheden voor nieuwe businessmodellen. Vanuit Smart Industry worden deze ontwikkelingen landelijk gevolgd en wordt er gericht gewerkt aan het creëren van bewustwording rondom dergelijke thema’s. VERTAALSLAG Vaak worden dergelijke onderwerpen opgepakt vanuit het perspectief van grote(re) bedrijven en kan een ondernemer van een klein bedrijf daar weinig mee. Koninklijke Metaalunie heeft deze ontwikkelingen al in 2015 herkent en daar met het initiatief Teqnow proactief op ingespeeld. Teqnow maakt de vertaalslag vanuit de nieuwe technologieën naar iets waar ook een kleine ondernemer zijn voordeel mee kan doen. Pragmatisch, direct

gericht op de toepassing op de werkvloer, in de dagelijkse praktijk van een mkb-bedrijf. Voor bedrijven die meer willen weten over bepaalde moderne technologieën heeft Teqnow diverse publicaties uitgebracht, die gratis zijn aan te vragen: • • •

Stappenplan praktisch en winstgevend robotiseren bij het industriële MKB. De digitale mkb-fabriek. Sensoren.

Over het hele jaar verspreid worden voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd, soms bij Metaalunie in Nieuwegein maar in toenemende mate ook op locatie in de regio.

MAATWERK De onderwerpen en activiteiten die Teqnow oppakt, sluiten zo dicht mogelijk aan op de behoefte van de leden. Daarom is het van belang dat die leden ook duidelijk uitspreken aan wat voor ondersteuning ze behoefte hebben (zowel wat onderwerpen betreft als op welke manier ze deze behoefte het liefst ingevuld zien). Hoe beter de kennisbehoefte bij Teqnow bekend is, hoe meer Teqnow kan betekenen voor haar deelnemers. •

Teqnow-deelnemer Inmiddels hebben al meer dan 500 bedrijven zich als deelnemer van Teqnow gemeld. Laat deze laagdrempelige kans niet liggen! Deelname is gratis voor Metaalunieleden, aanmelden kan via www.teqnow.nl.

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

31


FINALE TIJDENS AVOND VAN DE MAAKINDUSTRIE

award

Districtswinnaars Metaal Award bekend

De districtswinnaars van de Metaalunie Smart Manufacturing Award zijn bekend. De jury, onder leiding van Anita Van Gils, heeft uit alle inzendingen zes districtswinnaars gekozen. De districtswinnaars gaan automatisch door naar de landelijke finale op de Avond van de Maakindustrie op 13 maart a.s. Tijdens dit event worden vervolgens uit de districtswinnaars drie bedrijven genomineerd waaruit, na een pitch van deze genomineerden, de uiteindelijke winnaar wordt gekozen. De Metaalunie Smart Manufacturing Award districtswinnaars stellen zich hierna, in alfabetische volgorde voor. De tekstpassages zijn van de bedrijven zelf afkomstig uit de ingezonden vragenformulieren voor de Award.

AW MACHINERY BV UIT EMMELOORD, WINNAAR OOST AW Machinery bv ontwikkelt, bouwt en levert reinigingsmachines en oplossingen voor de afval- en inzamelbranche. Een zelf ontwikkeld product van het bedrijf is een machine waarmee ondergrondse afvalcontainers geleegd en gereinigd worden. Deze machines hebben tanks voor schoon en vuil water, een hogedruk- en warmwaterinstallatie, een persmechanisme voor afval en pompen voor zowel afval als water.

Waarom denkt AW Machinery bv de Award te winnen? “Vanuit een startpositie hebben wij in korte tijd met een leuk team en een goede samenwerking met ander bedrijven volledig nieuwe producten succesvol in de markt gezet. Da lukt niet iedereen. Het ontwikkelen en opschalen van onze totale productie kon, en kan, alleen door: samen te werken (met eigen team/klant en leverancier), slim te ontwerpen en uit te besteden om de planning te realiseren en groei bij te houden.”

Avond van de Maakindustrie Zes districtswinnaars, drie genomineerden, een middag en avond boordevol inspiratie met boeiende sprekers en mooie, inspirerende mkb-metaalbedrijven. Het programma wordt nog ingevuld, maar zeker is dat de uitreiking plaatsvindt op 13 maart a.s. tijdens ‘De avond van de maakindustrie’ in Jaarbeurs Utrecht. Kijk voor programma en aanmelden voor dit event op www.metaalunie.nl.

32 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

GSE BV UIT BRUMMEN, WINNAAR GELRE GSE bv levert robuuste, snelle en slimme doseersystemen, software en diensten aan de grafische-, textiel- en coatingindustrie. Met de producten die het bedrijf levert, helpt het drukkers en hun inktleveranciers om inktgerelateerde verspillingen in de print-workflow aan te pakken. Het bedrijf heeft een dochteronderneming in de Verenigde Staten en heeft een wereldwijd netwerk van servicevertegenwoordigers en agenten.

Waarom denkt GSE bv de Award te winnen? “Ons bedrijf heeft als motto ‘het zo veel mogelijk voorkomen of verminderen van verspillingen’. Dat doen we al sinds de jaren tachtig met toen gangbare ‘smart’ technologieën, zoals bijvoorbeeld Unix-datasystemen. Dat is niet anders geworden. Tegenwoordig passen we de beste technologieën en methodes toe voor processen bij onze klanten of in onze eigen producten. Lean en smart staan daarbij centraal. Daarmee lopen we voorop in onze branche. En, minstens zo belangrijk, dat doen we met heel veel enthousiasme en plezier!”


unie Smart Manufacturing KONINKLIJKE OTOLIFT TRAPLIFTEN BV UIT B E R G A M B A C H T, W I N N A A R Z U I D - H O L L A N D Koninklijke Otolift Trapliften bv ontwikkelt, produceert, installeert en onderhoudt trapliften. Deze worden in de eigen fabriek gemaakt en zijn 100 procent modulair. Met de nieuwe modulaire techniek is het mogelijk om alle onderdelen van de rail op voorraad te houden. Hierdoor wordt niet alleen op de kosten bespaard, maar is de klant ook verzekerd van een kortere levertijd. Het nieuwste model traplift wordt uit meerdere stukken opgebouwd en door de unieke koppelstukken gaat dit niet ten koste van de rijkwaliteit. Het bedrijf gebruikt veel verschillende raildelen, zodat de traplift op elke trap passend gemaakt kan worden.

Waarom denkt Koninklijke Otolift Trapliften bv de Award te winnen? “Otolift maakt een fantastisch product voor de eindgebruiker. Het heeft een traplift ontwikkeld die kwalitatief zo goed is, dat dealers/klanten geen verschil merken tussen een dure maatwerk lift of onze modulaire traplift. Tevens zijn alle processen op de schop gegaan om onze klanten zo goed en zo snel mogelijk te kunnen bedienen.”

METAFAS BV UIT ASTEN, WINNAAR ZUID-OOST Metafas bv ontwikkelt en produceert front- en bedieningspanelen (user interfacing) en printed electronics voor de machine- en apparatenbouw, procesindustrie, industrieel product designbureaus en onderzoekscentra. Het bedrijf combineert innovatieve productiemethodes met specialistische technieken en professionele kennis. Zo heeft Metafas dtp, computer to screen voor zeefbelichting in eigen huis. Daarnaast combineert het de zeefdrukkerij (grafische werkplaats) met de mechanische bedrijfsruimte. Hierdoor kan er snel en alert gereageerd worden op veranderingen in het ontwerp- en productieproces. Metafas hanteert korte levertijden, ook bij lage volumes, en ondersteunt de klanten vanaf het eerste ontwerp tot en met de productie van het maatwerkproduct.

Waarom denkt Metafas bv de Award te winnen? “Van een reguliere zeefdrukkerij dat frontpanelen maakte, is een volledige switch gemaakt naar het ontwikkelen en produceren van printed electronics.”

SUNSHIELD BV UIT RAAMSDONKSVEER, WINNAAR WEST-BRABANT Sunshield bv ontwikkelt en produceert lamellensystemen. Voornamelijk met de functie van zonwering, maar recent is ook een lamellendak ontwikkelt dat 100 procent waterdicht is. De ontwikkeling en productie vindt plaats in Nederland. Dankzij het uitgebreide dealernetwerk is het bedrijf in staat het product en de service wereldwijd aan te bieden. Aan alle productieprocessen en leveranciers stelt het bedrijf uiterst hoge eisen als het gaat om kwaliteit en nauwkeurigheid. Dankzij direct contact tussen Sunshield en haar gespecialiseerde leveranciers heeft het bedrijf innovatieve doorbraken bereikt.

Waarom denkt Sunshield bv de Award te winnen? “Ons bedrijf heeft een positieve turn around ingezet met reeds mooie resultaten. Maar nog belangrijker is dat het nog zeer veel vervolgpotentieel oplevert.”

VA N M A C BV U I T A M E R S F O O RT, WINNAAR MIDDEN Vanmac bv ontwikkelt en produceert in eigen beheer zuigwagens, bladblazers en verticuteermachines voor het onderhoud aan landschappen en groene infrastructuren. De producten worden onder de naam Trilo wereldwijd afgezet. Nieuwe machines worden met de meest moderne 3D CAD-tekenprogramma’s ontworpen en bestaande machines worden verbeterd. De Trilo-producten worden in de eigen fabriek gefabriceerd en met de meest moderne productiemethodes gespoten en geassembleerd. Klanten kunnen overal ter wereld de machines samenstellen en bestellen. Vervolgens wordt binnen twee dagen automatisch met de productie begonnen en is het product binnen vijf dagen gereed voor verscheping.

Waarom denkt Vanmac bv de Award te winnen? “Als mkb-bedrijf onderscheiden wij ons aantoonbaar en lopen wij ver voor op vergelijkbare en concurrerende bedrijven op het gebied van smart manufacturing en smart customizing.”

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

33


OCTROOIBESCHERMING OF BEDRIJFSGEHEIM?

octrooi

Ieder onderdeel uitvinding anders beschermd

Veel productieapparatuur in de voedingsindustrie is gemaakt van roestvast staal (RVS). Koninklijke Metaalunielid Kalfsvel Metaalcoating uit Zaandam ontwikkelde een product waarmee RVS eenvoudiger én grondiger schoon te maken is, met name in deze sector is dat van groot belang. Eigenaar Cees Kalfsvel staat op het punt om deze uitvinding in de markt te zetten. Maar eerst denkt hij na over het beschermen ervan. Octrooicentrum Nederland – onderdeel van RVO – helpt hem daarbij.

“We brengen een profiellaag aan op het oppervlak”, legt Kalfsvel uit. “Dat moet niet te glad en niet te ruw zijn. Is het oppervlak te glad, dan blijft viezigheid eraan vastkleven. Maar is het te ruw, dan gaat er vuil in de holtes zitten. Het profiel dat wij met deze RVS Food Grade Finishing aanbrengen, zit er precies tussenin. Je kunt ‘t het best vergelijken met een laag golfballetjes, maar dan microscopisch klein. Het vuil kan hierdoor eenvoudiger weggehaald worden.” De uitvinding behoorde volgens Kalfsvel oorspronkelijk niet tot de productrange van het bedrijf. “Toen een klant vroeg of we dit voor hem konden maken, zijn we gestart met ontwikkelen. Na behoorlijk wat experimenteerwerk vonden we de juiste methode. Wij blij, en de klant blij. En vervolgens steeg de vraag. Dus wilden we het graag groter in de markt zetten.”

RVO Concrete vragen over het beschermen van een vinding of over octrooiliteratuur kunnen worden voorgelegd aan Octrooicentrum. Voordat u een octrooi aanvraagt, kunt u een oriënterende ‘lightversie’ van het bij een octrooiaanvraag gebruikelijke ‘nieuwheidsonderzoek’ laten verrichten. (Meer informatie: octrooien@ rvo.nl)

34 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

‘De profiellaag moet niet te glad en niet te ruw zijn’, zegt Cees Kalfsvel over zijn uitvinding.


Kalfsvel Metaalcoating werkt voor allerlei doelgroepen. Hier thermisch verzinkte stalen roosters die in gemalen worden geplaatst om de vervuiling tegen te houden. De roosters zijn fijn gestraald waarna er een vierlaagse epoxy-verfcoating op wordt aangebracht.

EERST INFORMATIE Voor Kalfsvel het product in de markt zet, wil hij er octrooi op aanvragen, om zo zijn uitvinding te beschermen. Daarom kregen zijn klanten alleen het eindresultaat te zien, maar de benodigde apparatuur en middelen hield hij geheim.

‘De samenstelling is lastig te achterhalen, terwijl een octrooiaanvraag openbaar wordt gemaakt’ Want als je een octrooi aan wil vragen, moet de uitvinding tot de octrooiaanvraag geheim blijven. Kalfsvel zocht onafhankelijke informatie: “Met hulp van Octrooicentrum Nederland zocht ik uit wat de verschillende beschermingsmogelijkheden zijn. Zij bekeken voor me wat er al in de

octrooidatabanken staat op dit gebied. Daarnaast kreeg ik een lijst van bedrijven die me verder konden helpen bij mijn innovatie. Samen met Octrooicentrum Nederland ging ik voor ieder onderdeel van mijn uitvinding opnieuw na hoe ik dit het best kon beschermen. Voor het ene onderdeel bleek de handigste oplossing een bedrijfsgeheim. Voor een ander kon ik octrooi aanvragen. Bijvoorbeeld op de tank waar het profielmengsel in zit. Net als het mondstuk van de speciaal ontwikkelde straalspuit waarmee we het profiel aanbrengen.” Het medium waarmee het bedrijf straalt, laat de innovatieve ondernemer liever een bedrijfsgeheim. “De samenstelling is namelijk lastig te achterhalen, en een octrooiaanvraag wordt openbaar gemaakt. Een derde optie is om slimme afspraken te maken met samenwerkingspartners. Met een aantal partners ben ik nu in gesprek over de mogelijkheden. Dat wordt dus nog vervolgd”, aldus Kalfsvel.•

Meer weten Als ondernemer kunt u in aanraking komen met de wettelijke bescherming van producten en innovaties, het octrooi. Ofwel om uw uitvinding te beschermen ofwel in het geval u wordt aangesproken, omdat u inbreuk zou maken op het octrooi van een ander. Voor dit soort situaties heeft Metaalunie Rechtsbijstand een octrooigemachtigde in haar netwerk. Deze octrooigemachtigde kan u, tegen een speciaal tarief, ondersteunen bij het indienen van octrooiaanvragen, het ontwikkelen van octrooistrategieën of het begeleiden bij inbreukprocedures. Bij inbreukzaken wordt nauw samengewerkt met een advocaat uit het netwerk van Metaalunie Rechtsbijstand. www.metaalunie.nl > Diensten > Metaalunie Rechtsbijstand

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

35


VEILIG DIGITAAL ONDERNEMEN

cybersecurity

Ethical hacker helpt MKB-metaal

Voor veel metaalondernemers is online veiligheid top of mind, maar zij weten vaak niet welke stappen ze het beste kunnen zetten. Teqnow heeft daarom in samenwerking met een ethical hacker van cyberdienstverlener Computest een workshop samengesteld die onder andere ingaat op de vijf basisprincipes van het Digital Trust Center. De vijf basisprincipes van veilig digitaal ondernemen zijn opgesteld om ondernemers te helpen de basisbeveiliging op orde te krijgen. De maatregelen zijn toegankelijk en praktisch: ieder ondernemer kan ermee uit de voeten. De eerste stap is een inventarisatie van de kwetsbaarheden en een inschatting van de gevolgen. Aan de hand van een uitgebreide checklist

moeten de deelnemers zelf een eerste invuloefening uitvoeren. Ook wordt ingegaan op het kiezen van veilige computerinstellingen, het toepassen van software-, virus- en firewallupdates. En wordt aandacht besteed aan het gebruik van standaard instellingen in de hardware of routers en het gebruik van 2-factor authenticatie.

Aanvallers die gebruik maken van SamSam gijzelsoftware gaan zeer doortrapt te werk.

36 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

B ACK- U P N I E T VO L D O E N D E Een belangrijk onderdeel van de workshop is hoe men virussen en malware kan herkennen en wat ertegen te doen is. Als voorbeeld wordt ook het de recent verschenen SamSam ransomware besproken. Aanvallers die gebruik maken van SamSam gijzelsoftware gaan zeer doortrapt te werk.


Tijdens de workshop wordt aandacht besteed aan het gebruik van standaard instellingen in de hardware of routers en het gebruik van 2-factor authenticatie.

De aanvallers slaan niet direct toe, maar doen eerst goed onderzoek naar het potentiële slachtoffer. Dit alles om zo veel mogelijk schade aan te kunnen richten. Vervolgens verwijdert de gijzelsoftware de back-ups in alle stilte, zodat de besmetting niet ongedaan gemaakt kan worden. Als dat is gebeurd worden de bestanden vergrendeld. Doordat de back-ups zijn verwijderd vergroot de aanvaller de kans dat het slachtoffer zal betalen.

Hogeschool en Teqnow is gebleken dat metaalbedrijven twee keer vaker het slachtoffer zijn van cybercriminaliteit. Op basis van de verontrustende resultaten is een vervolgonderzoek opgezet. Begin 2019 volgt het eindrapport. Wat in de voorlopige resultaten naar voren komt, is dat het overgrote deel van de mkb-bedrijven of geheel of gedeeltelijk afhankelijk is van de expertise van een externe IT-leverancier. Maar ook als men alles op IT-gebied intern regelt, behoort dit eigenlijk niet tot de core-activiteiten van de onderneming.

‘IoT-toepassingen zijn op dit moment vaak slecht beveiligd’

STANDAARD VEILIGHEIDSEISEN Internet of things (IoT)-toepassingen zijn op dit moment vaak slecht beveiligd en vormen daarmee een bedreiging voor de veiligheid en privacy. De Cyber Security Raad stelt in een adviesrapport dat er meer toezicht op IoT-apparaten en de fabrikanten hiervan moeten komen. Ook onderschrijft de Raad het belang van het voorstel van de Europese Commissie om met een Europese certificering

Het is cruciaal om afspraken in een service level agreement met IT-leveranciers en websitebouwers vast te leggen. Uit onderzoek van De Haagse

voor de digitale beveiliging van ICT-producten en -diensten te komen. De overheid zou verder standaard veiligheidseisen aan leveranciers moeten stellen en hen wettelijk aansprakelijk houden onder meer voor eventuele economische schade.•

Bijeenkomst Op 16 april a.s. organiseert Teqnow een bijeenkomst waarbij ingegaan wordt op de beveiliging van IoT en alles wat daarmee samenhangt. Interesse? Meld je gratis aan op de Teqnow-website zodat we je kunnen uitnodigen. www.teqnow.nl

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

37


blik op branches nbt TEKST EN BEELD: ALEX KUNST

TRANSPORTBAND ALS SCHAKEL IN DE PRODUCTIEKETEN

Processen verbinden met interne logistiek

De productie van interne transportsystemen voor de voedselverwerkende industrie is de belangrijkste activiteit van Marvu. Dankzij de oriëntatie op meerdere sectoren tegelijk kan het bedrijf specialistische ontwikkelingen breed toepassen. Voor Rens van Heesch, medewerker verkoop en marketing bij Marvu, is de bedrijfsslogan de beste typering voor de organisatie. Van Heesch: “We zijn ‘sterk in verbinden.’” De slogan kan op allerlei manieren worden uitgelegd. Van Heesch noemt de verbinding met de klant en het verbinden van componenten in een machine of installatie. De belangrijkste taak is echter de logistieke verbinding van processen bij de klant, waarbij ook automatisering een rol speelt. Marc Vulders, directeur van het bedrijf: “Als we onze transportbanden installeren, is het van belang dat de verschillende snelheden van de productieapparatuur en de snelheid van de banden op elkaar worden afgestemd. En als de inpakeenheid stopt, moet dat signaal automatisch worden doorgegeven aan de aanvoer.”

De klanten van Marvu zijn zowel eindgebruikers als OEM’ers. Nederland behoort tot de grootste en efficiëntste producenten op het gebied van agrofood ter wereld. Toch is Nederland niet het enige afzetgebied voor Marvu. Vulders: “Onze producten worden ook geëxporteerd. Dat gebeurt via machinebouwers in Nederland en België, maar we hebben ook opdrachtgevers in andere landen.” Marvu concentreert zich voornamelijk op producten voor interne logistiek en bouwt ook een aantal speciaalmachines voor diverse verwerkingsprocessen in de voedingsindustrie. Naast de brood- en banketindustrie levert Marvu bijvoorbeeld aan de vis- en vleesverwerkende industrie, de zuivelindustrie, de AGF (aardappelen, groente en fruit) en de convenience industrie. Het bedrijf past

Directeur van Marvu Marc Vulders (links) en Rens van Heesch.

38 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

daarom feitelijk bij zowel branchegroep NBT (Nederlandse Bakkerij Techniek) als DMFI (Dutch Machinery for the Food Industry). Marvu is dus een voorbeeld van een bedrijf voor welke de fusie tussen beide partijen een logische stap is (zie kader). STRENGE EISEN De eisen van de controlerende instanties in de voedselverwerkende industrie van Nederland zijn de laatste jaren aanzienlijk aangescherpt. Nederlandse Voedselproducenten zijn daarom goed op hoogte van het belang van de juiste FDA-verklaringen, migratieverklaringen en leve-

‘We zijn het gewend om te werken met voedselcontactmaterialen’ ringsvoorwaarden. Van Heesch: “De kracht van dit bedrijf is dat onze oplossingen hygiënisch zijn en goed te reinigen. In de banketindustrie, bijvoorbeeld, lopen we op het gebied van hygiene voorop. Ook daar worden de eisen steeds strenger. We zijn het gewend om te werken met voedselcontactmaterialen, en om migratieverklaringen af te geven.” Europese verordeningen schrijven voor dat de traceerbaarheid van materialen en voorwerpen die bestemd zijn om met levensmiddelen in contact te komen, in alle schakels van de keten moet worden gegarandeerd. Vulders. “Van elke kunststofplaat weten we bij welk werkstuk het hoort, van welke batch en leverancier het afkomstig is. Via de leverancier weten we weer bij wie hij zijn granulaat betrekt. Alles is te herleiden.” LEGOSTENEN Op het lasersnijden en kanten na worden alle werkzaamheden in eigen huis verricht. Vulders: “We produceren standaardcomponenten – ik noem het altijd legostenen – die we steeds opnieuw combineren tot een unieke configura-


NBT vindt partner in DMFI

foto: marvu

NBT (Nederlandse Bakkerij Techniek) en DMFI (Dutch Machinery for the Food Industry) hebben recent de intentie uitgesproken om als één branchegroep verder te gaan. Frans van der Brugh is branchemanager van beide organisaties en is direct bij het fusieproces betrokken. Van der Brugh: “NBT is specifiek gericht op de leveranciers voor de bakkerijindustrie, terwijl DMFI zich hard maakt voor de machinebouwers en installateurs in de brede voedingsmiddelenindustrie, waartoe dus ook de bakkerijsector behoort. De twee groepen hadden al veel met elkaar te maken.”

Marvu levert onder andere aan de vis- en vleesverwerkende industrie, de zuivelindustrie, de AGF en de convenience industrie.

tie.” Marvu ontwikkelt en innoveert regelmatig, maar er lopen geen patenten op de producten. Vulders: “Controle op schendingen is ondoenlijk met zoveel producten in het buitenland. Een patent betekent bovendien dat iedereen kan zien hoe je iets hebt gemaakt.” Een bijzonder product dat Marvu zelf ontwikkelde is de Rapid bochtband. Het was het eerste project van Rens van Heesch tijdens de afstudeerstage voor zijn studie commerciële economie. “Eenmaal afgestudeerd ben ik bij Marvu gebleven. Ik vind de combinatie commercie en techniek interessant.” Volgens Van Heesch wordt er in de maakindustrie vaak vanuit de techniek gedacht. Het product wordt ontwikkeld en daarna wordt bedacht hoe het verkocht moet worden. “Wij kijken bij productontwikkelingen eerst naar de toegevoegde waarde voor de klant in zijn dagelijkse praktijk. Als hij die extra waarde kan ervaren, volgt de commercie en het vermarkten vanzelf.” Met die gedachte in het achterhoofd schreef Van Heesch een plan voor de bochtband. Het ging om een volledig ontwikkeld product dat werd verkocht binnen bepaalde doelgroepen. De band werd vervolgens aangepast waardoor hij ook geschikt werd voor klantgroepen met hogere hygiënische eisen. Van

Heesch: “De band is nu bijvoorbeeld geschikt voor de productie van kroketten. We zien de aanloop vanuit onder meer snackfabrikanten en bakkerijen dan ook steeds groter worden.” AFGEBAKENDE DOELGROEPEN “Ik begon in 1993 en de eerste 15 jaar deed ik niet aan acquisitie. Dat hoefde niet, want er was werk genoeg,” vertelt Vulders. “Sinds we actief zijn op internet zien we nieuwe klanten binnenkomen. Koude acquisitie doen we nog steeds niet, maar we zijn nu beter vindbaar en we ontwikkelen dus producten waar nieuwe klanten behoefte aan hebben.” De laatste jaren richt Marvu zich steeds meer op specifieke klantgroepen. Vulders: “Ooit kregen we de vraag van een steenstripfabrikant of onze doseermachine ook gips kon verwerken. Dat bleek te kunnen en er wordt nog steeds mee gewerkt. Maar op dat soort vragen gaan we nu niet meer in. We hebben onze doelgroepen goed afgebakend. We hebben daarvoor criteria opgesteld. Als het daarbinnen valt dan gaan we er graag mee aan de slag.”•

Op 20 november 2018 kwamen de leden van beide partijen bij elkaar. Daar werd positief gereageerd op het idee van een fusie. Van der Brugh: “Per 1 januari 2019 werken we samen. We hebben een jaar om alles samen te voegen en aan het eind van 2019 wordt de fusie formeel. Vanaf 2020 gaan we als DMFI verder.” De nieuwe combinatie heeft 36 leden die op allerlei manieren voordelen halen uit de fusie, aldus Van der Brugh. “De leden kunnen leren over regelgeving op het gebied van (voedsel) veiligheid in andere sectoren en instroombevordering. Binnen de keten zijn er steeds meer losse componenten, dus het is ook daar goed dat er meer wordt samengewerkt. DMFI wordt bovendien steeds meer een spreekbuis voor machinebouwers in de voedselverwerkingsen producerende industrie.” De leveranciers van bakkerijen krijgen een sectie binnen DMFI. NBT Magazine, het vakblad voor de gehele bakkerijbranche, blijft dan ook bestaan.

www.marvu.nl www.nbt-bakkerijtechniek.nl www.dmfi.nl METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

39


blik op branches ngk TEKST: JAN KLOEZE BEELD: DANTO

BIJNA VERDWENEN VAKMANSCHAP ETALEREN

Opvoeden in meesterschap

Een vuurlas maken. Geklonken verbindingen leggen. Restauratie en creatie van monumentale werken. Samenwerken met andere bewakers van cultureel erfgoed. Siersmeden Axel (vader) en Wout (zoon) van der Horst hebben in Utrecht een oase van meesterschap tot stand gebracht. Als de tijd wordt geteld in vuurgangen, dan bevinden we ons in de wereld van de smid. Het is een moderne wereld met fijngetekende ontwerpen aan de muur, met een zelfontworpen werktafel op zwenkwielen, met een hijsinstallatie in de nok van de werkplaats en met een prachtig gerestaureerde smeedmachine die diep in de vloer is verankerd. “In één hitte kunnen we de

bewerking van het ijzer met deze machine doen”, zegt Axel van der Horst (65). Anders dan bij handmatig werken, met smidshamer en aambeeld, hoeft het metaal dus niet een tweede of derde keer terug in het vuur voordat het smidswerk klaar is. “Maar we kunnen de machine niet gebruiken voor het fijnere werk, hoor. Dan moet het alsnog met de hand”, zegt hij.

Vader en zoon aan het smeden in de werkplaats in Utrecht.

40 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

Als Axel over ‘we’ spreekt, bedoelt hij zijn zoon Wout (29) en hijzelf. Samen vormen ze kunstsmederij Van der Horst dat op een bedrijventerrein in Utrecht zetelt en daar zo’n 400 vierkante meter werkplaats tot zijn beschikking heeft. Tot twee jaar geleden zaten ze aan de Bemuurde Weerd in de binnenstad, met slechts 90 vierkante meter. Bijkomend voordeel van de verhui-


De meeste verbindingen in de toegangspoort zijn gesmeed, maar waar een las nodig is, wordt deze onzichtbaar gemaakt. (Foto: Van der Horst)

zing is dat er in het gebouw ook nog volop ruimte is voor het atelier van jongste zoon Eward die zich niet in het smeden maar in houtbewerking heeft gespecialiseerd. VERDWENEN VAKMANSCHAP De smederij is modern ingericht en opgezet, maar vormt tegelijk een oase voor een vader die met zijn zonen een bijna verdwenen vakmanschap etaleert. Door de jongens in hun jeugd overal waar ze kwamen, tijdens stedentrips of in musea, onnadrukkelijk maar enthousiast te wijzen op details in metaalbewerking, heeft Axel zijn zonen langzaam aangestoken met zijn oog voor meesterschap. Hij leerde ze zien wat het verschil is tussen een geklonken en een gelaste verbinding, waar je een vuurlas aan kunt herkennen, dat je het ritme van de slagen van de smidshamer in het plaatijzer kunt terugzien, hoe het komt dat een gesmede doorgang in een massief stalen staaf een verdikking veroorzaakt, waarom op een ouderwetse slotplaat een V-vorm is gemaakt die de sleutelbaard in het dichte donker van de Middeleeuwen naar het

sleutelgat leidt en hoe V-vormige versieringen ook terecht zijn gekomen op siersloten van moderne kasten hoewel die binnen staan waar licht genoeg is… Het enthousiasme spat eraf als Axel je leert kijken.

Een gigantisch bouwwerk dat helemaal met de hand wordt gesmeed Geen wonder dat Wout in zijn voetsporen is getreden. “Het voelt meer als spelen dan als werken”, zegt hij. In het weekend rijpen soms oplossingen voor lastige technische uitdagingen en dan heeft hij gewoon zin om er maandag mee aan de slag te gaan. Momenteel werkt hij aan een tweede poort voor de nieuwe Utrechtse wijk Zijdebalen, een gigantisch bouwwerk dat helemaal met de hand wordt gesmeed op basis van het door Axel gemaakte ontwerp. Waar nu dus huizen staan, bevond zich vroeger een geo-

metrische tuin in Louis XIV-stijl met triomfbogen. Axel heeft die vorm in het ontwerp van de poort verwerkt. Lange, ijzeren staven worden door Wout precies op maat gebogen. Ornamenten, die niet willekeurig zijn gekozen maar eveneens passen bij de geschiedenis van de plek, worden binnen de bogen van het hek aangebracht. De meeste verbindingen zijn gesmeed, maar waar een las nodig is, wordt deze onzichtbaar gemaakt. Het eerste hek is al geplaatst. “Als ik daar langs fiets, realiseer ik me dat we met onze handen iets hebben gemaakt dat er over honderden jaren nog staat”, zegt Wout met trots en ontzag in zijn stem. RESTAURATIE CONVERGENT Gevoel voor erfgoed is een eigenschap van smeden. Dat kan niet anders. Axel is dan ook al dertig jaar lid van het Restauratie Convergent, een club van fijn afgestelde vakmannen en vakvrouwen in allerlei disciplines die, hoe verschillend ze ook zijn, hun liefde voor het ambacht gemeen hebben. Denk aan een uurwerkmaker, METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

41


Lange ijzeren staven worden door Wout precies op maat gebogen.

Meestertitel

houtsnijder, meubelstoffeerder of porseleinspecialist. Maandelijks is er een atelierbijeenkomst. “Heel erg inspirerend”, zegt Axel. In monumentale kringen geniet het Convergent veel aanzien en heeft het Axel en Wout mooie opdrachten opgeleverd, onder meer voor de hogere kringen. In de Utrechtse Domtoren hangt een tien meter hoge kroonluchter van de kunstsmid en voor het landgoed Goudestein te Maarssen restaureerden Axel en Wout het prachtige toegangshek. Het schaalmodel van torenkruis met windvaan voor de Domtoren kan niet onvermeld blijven. De tekening ervan komt terug in het logo dat Axel voor zijn bedrijf heeft ontworpen. De persoon van Sint Martinus bovenop het kruis is de beschermheilige van de stad Utrecht. Opvallend detail is dat in het ontwerp van Axel de heilige te paard zijn mantel niet doormidden snijdt met zijn zwaard om, zoals de legende luidt de helft van zijn dure, scharlaken mantel aan een bedelaar te geven, maar vrijwel in zijn geheel wordt afgesneden. ‘Ik heb dat altijd vreemd gevonden’, zegt Axel. “Dat je zo rijk bent en de bedelaar zo arm en dat je dan toch maar de helft van je mooie mantel geeft.”

42 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

BEDRIJFSCONTINUÏTEIT Sinds kort is de siersmederij lid van het NGK. Dat lidmaatschap heeft voordelen (zie kader) maar is vooral aangegaan om het netwerk te vergroten. Axel is 65 en bijna pensioengerechtigd. Als hij gezond blijft, gaat hij niettemin zeker nog een jaar of vijf door. “Waarom zou je stoppen met werken als je AOW krijgt? Niet dat ik van mijn hobby mijn werk heb gemaakt”, zegt hij. “Het blijft gewoon werk. Maar ik doe het wel met erg veel plezier.” Toch wordt er natuurlijk over bedrijfscontinuïteit nagedacht. Wout: “Het liefst ga ik samenwerken met iemand die er hier als zzp’er bij komt. Ieder zijn eigen praktijk, samen grotere projecten doen en elkaar helpen bij zwaar werk. Dat zou ideaal zijn.” Toch is dat nog niet zo makkelijk. Vind maar eens iemand die zonder de op meesterschap afgestelde opvoeding van Axel toch een vergelijkbaar gevoel voor het geheim van de smid heeft ontwikkeld. Niettemin is Wout ervan overtuigd dat hij, al of niet binnen het NGK, zo iemand gaat ontmoeten.•

www.kunstsmid.com www.smeden.nl

Het Nederlands Gilde van Kunst-, sier- en restauratiesmeden (NGK) is de brancheorganisatie voor ambachtelijke, professionele smeden in Nederland. Het gilde met zo’n 55 leden borgt de kwaliteit van smeedwerk en het behoud van het ambacht. Dit gebeurt onder meer met opleidingen binnen de MBO-richting metaalbewerking, met smeedmanifestaties en met een erkenningsregeling voor smederijen. Branchemanager is Miko Wijnands: “Nieuw is de opzet om te komen tot een meestertitel voor aangesloten smeden. We hebben een pilot opgezet en verwachten voor het eerst met Hemelvaart ingezonden werkstukken te kunnen beoordelen op dat meesterschap. De jury bestaat uit drie onafhankelijke, buitenlandse smeden, namelijk uit Luxemburg, België en Duitsland.”


product KOOLBORSTELLOZE MOTOREN In oktober veranderde HITACHI Power Tools zijn merknaam naar HiKOKI. Nu heeft de Japanse gereedschapsspecialist een mijlpaal bereikt met zijn koolborstelloze motoren. Deze nieuwe motortechnologie wordt gebruikt in boor- en hakhamers, slijpmachines, cirkelzagen en slagmoeraanzetters. De koolborstelloze wisselstroommotoren met hoog rendement zijn grotendeels onderhoudsvrij en hebben een zeer lange levensduur. HiKOKI is het enige merk dat koolborstelloze motoren levert in machines op netstroom. Dat heeft als voordeel dat de machines lichter in gewicht en kleiner van formaat zijn en 50 procent minder warmte ontwikkelen. Dit verhoogt de duurzaamheid en is voor de gebruiker uiteindelijk kostenbesparend. De machines leveren tijdens gebruik geen kracht of toerental wat resulteert in een constant vermogen. Het ontbreken van de collector met borstels betekent dat een koolborstelloze motor minder weerstand ondervindt. Minder weerstand betekent minder slijtage, minder onderhoud en een langere levensduur. www.hikoki-powertools.nl

POSITIE-EINDSCHAKELAAR De nieuwe INO positie-eindschakelaars van TER liggen klaar voor verkoop. De INO-serie bestaat uit drie typen position limit switches: INO Standard, INO Wired en INO Safety. Ze zijn speciaal ontworpen voor het sturen en controleren van bewegingen van bovenloopkranen, hijs- en complexe metaalbewerkingsmachines. Ook motion-controluitdagingen in bijvoorbeeld de entertainmentindustrie worden ermee geregeld. De INO positie-eindschakelaars komen standaard in behuizingen gemaakt uit glasvezel verstevigd met UL-VO thermoplastic, zinklegering (zama) of aluminium. De apparaten hebben twee of vier montagegaten, verschillende breedtes en een range aan kabelingangen. De switches hebben een mechanische levensduur van tot 30 miljoen schakelingen. Met de TER positie-eindschakelaars kan de gebruiker rekenen op een IP65 en IP66 beschermingsklasse. De ‘INO Wired’ versie, met zijn thermoplastische of gietijzeren behuizing en met epoxy plastic afgedichte kabelingangen, is IP 67 geclassificeerd. www.elmatechnology.com

POMPEN VOOR CHEMIE KSB breidt zijn productportfolio uit met Estigia-pompen voor de chemische en petrochemische industrie. De lagedrukdompelpompen zijn ontworpen voor verticale natte opstelling in een gesloten tank onder atmosferische druk. Dankzij de verticale bouwvorm hebben de pompen zeer weinig ruimte nodig. Voor de installatiediepte zijn er verschillende lengten van minimum 852 mm tot maximum 6402 mm. Voor elke pompgrootte kunnen drie persleidingdiameters geselecteerd worden. Bij een dompeldiepte van meer dan 2400 mm zorgt een speciale constructie tussen de tussenbuissecties en de persleiding voor aanzienlijk minder trillingen. In het pomphuisdeksel is een mediumgesmeerd glijlager uit hoogwaardig, slijtvast siliciumcarbide ingebouwd. Hierdoor kent de pomp een lange levensduur en hoeft onderhoud niet vaak te gebeuren. De pompset kan eenvoudig gemonteerd en gedemonteerd worden, omdat de geïntegreerde afdekplaat tegelijk als afdekking van de tank dient. De pomp is beschikbaar in gietijzer, roestvast staal en duplexstaal. www.ksb.com

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

43


product FLEXIBELE KS-ADAPTER Siemens heeft een nieuwe koppelingsadapter geïntroduceerd voor de verbinding tussen Simogear-aandrijvingen en Siemens-servomotoren. De flexibele nieuwe oplossing kan verschillende typen aandrijvingen met verschillende servomotoren verbinden zonder dat er een afzonderlijke, specifieke adapter voor elke motor nodig is, wat de gebruiksvriendelijkheid bijzonder ten goede komt. Op dit moment zijn de versies KS03 tot KS05 van de adapter, uitgevoerd in aluminium, beschikbaar voor Simotics S-1FL6-motoren. Vanaf 2019 kunnen met de nieuwe adapter ook motoren uit de serie S-1FK2, S-1FK7, S-1FT7 en M-1PH8 met aandrijvingen van nagenoeg elk type en elke grootte worden verbonden. De voordelen van de nieuwe adapter zijn o.a. korte stilstandtijden en lagere kosten door eenvoudige montage en demontage, geoptimaliseerd voorraadbeheer, en een spelingvrij ontwerp, waardoor een verbinding zonder inlegspie standaard mogelijk is voor zeer nauwkeurige toepassingen. www.siemens.nl

44 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

EXTERNE VOEDINGEN TDK Corporation introduceert de TDK-Lambda DTM110-C8 Class II (geen massadraad nodig) externe voedingen met een uitgangsvermogen van 110 W. Gecertificeerd overeenkomstig de IEC 60601-1 (medische) en IEC 60950-1 (ITE) normen voldoet deze reeks voedingen ook aan de meest recente EU Code of Conduct Tier 2 en US DoE Level VI efficiency normen. De voedingen zijn toepasbaar in onder meer thuiszorg- en B & BF-geclassificeerde medische producten, test & meet- en draagbare communicatie-apparatuur. De DTM110-C8 voedingen zijn ondergebracht in een stevige, laagprofiel IP41geclassificeerde behuizing, die 63 mm x 140 mm x 33 mm meet. Uitgangen zijn uitgevoerd met een 4-pins DIN-connector met vergrendeling; andere soorten connectoren zijn op verzoek leverbaar. De 90-264 VAC ingang heeft een 2-pins IEC-320-C8 voedingsaansluiting. www.nl.tdk-lambda.com

TWEE KEER BLUETOOTH De Silentex 2BT is de eerste gehoorbeschermer die tegelijkertijd met twee verschillende Bluetooth apparaten kan worden verbonden. Ideaal voor specialisten die bijvoorbeeld met een Bluetooth portofoon communiceren en gelijktijdig een eigen telefoon willen gebruiken voor oproepen of muziek. Naast de mogelijkheid om twee apparaten te verbinden, beschikt de gehoorkap over actieve omgevingsmicrofoons. Hiermee wordt voorkomen dat de gebruiker volledig van de omgeving wordt afgesloten, iets wat bij passieve gehoorbeschermers al snel een gevaar kan vormen voor de veiligheid. Niet schadelijke geluiden zoals spraak, verkeer en systeemsignalen zijn hoorbaar, maar te luide tonen en lawaai worden gedempt met maximaal 33 dB. Een duurzame Li-ion accu zorgt voor maar liefst 100 uur stand-by tijd en gaat 20 uur mee zodra Bluetooth actief wordt gebruikt. Zo kunnen gebruikers de gehoorkap moeiteloos twee volle werkdagen gebruiken met Bluetooth en tot 2 werkweken als actieve elektronische gehoorbeschermer. www.wiltec.nl


SLIMME CAMERA Omron Corporation heeft de wereldwijde release aangekondigd van de nieuwe FHV7-serie Smart Camera met lichtbron en beeldverwerkingsfunctionaliteit voor geavanceerde visioninspecties. Dankzij ‘s werelds eerste meerkleurige lichtbron en een best-in-class 12 megapixel hoge resolutie camera, is er slechts één FHV7-serie Smart Camera nodig om met de hoogste precisie vision-inspecties uit te voeren in productielijnen met een grote productvariatie. Om aan alle vereisten te voldoen, introduceren fabrikanten strengere kwaliteitscontroles om de productkwaliteit te handhaven en te verbeteren, en om oorzaken van defecten snel te identificeren. Daarom heeft Omron zich toegelegd op het gebied van hoogwaardige slimme camera’s waarmee het mogelijk wordt om geavanceerde vision-inspecties eenvoudig te integreren in productieprocessen. De FHV7-serie is voorzien van een meerkleurige lichtbron en een autofocuslens, waardoor de camera flexibel kan reageren op veranderingen in de kleur en afmeting van de objecten die worden geïnspecteerd. industrial.omron.eu

BEWERKEN ZONDER BRAAMVORMING Sandvik Coromant komt met de nieuwe vlakfrees M5F90 voor het bewerken van dunwandige automotive componenten zonder braamvorming, krassen of uitbreking. De twee-in-een M5F90-frees is voorzien van een innovatief ontwerpconcept dat voorbewerken en nabewerken in één concept mogelijk maakt, hetgeen kortere en efficiëntere bewerkingsstrategieën oplevert. Het freeslichaam-diameter (25-80 mm, 0.98-3.15 inch) van de M5F90 is voorzien van hardgesoldeerde PCD wisselplaten die, dankzij de toepassing van nieuwe productieprocessen, geen afstelling behoeven en hoge voedingswaarden mogelijk maken zonder trilling. Het resultaat is dat potentiële tijd- en kostenbesparingen die mogelijk zijn voor de gebruikers aanzienlijk is. Daarnaast worden er geen krassen, bramen, of afbrokkelingen op de bewerkte onderdelen gemaakt dankzij de combinatie van snijhoeken, wisselplaatvorm, snijkantvoorbereiding en snijparameters. Hoewel specifiek bedoeld voor freesbewerkingen van dunwandige aluminium componenten, zoals versnellingsbakbehuizingen, kan de M5F90 ook materiaal met grote aangrijping bewerken voor toepassingen in het hele automotive segment. www.sandvik.coromant.com

BETERE SPAANCONTROLE Seco heeft nieuwe -RR93- en -R3-spaanbreekgeometrieën geïntroduceerd voor het gamma RCMx-snijplaten en dit voor producenten die problemen hebben met de spaancontrole bij gebruik van ronde snijplaten en het optimaliseren van de standtijd. De snijplaten zijn ontworpen voor extreme toepassingen zoals het draaien van treinwielen en combineren nieuwe spaanbrekers voor ruwen en medium-finiseren met hardmetaalkwaliteiten geproduceerd met de Duratomic-technologie. De -RR93-spaanbreker verlengt de standtijd, verbetert de productiviteit, verhoogt de betrouwbaarheid, vergroot het werkgebied voor spaancontrole en verbetert de afwerking van het oppervlak. De -R3-geometrie blinkt uit in medium-finiseertoepassingen in staal, moeilijk roestvast staal en superlegeringen. Dankzij de optimaal gepositioneerde groeven worden spanen zelfs bij snededieptes vanaf 1,5 mm onder controle gehouden, en dit bij hoge voedingen variërend van 0,6 mm/omw tot 1,2 mm/omw en snijsnelheden van 90 m/min. tot 160 m/min. www.secotools.com

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

45


rechtgezet

Open deur?

TEKST: MR. MIRJAM BOS BEELD: LUUK POORTHUIS

Levert het te laat zijn van uw toeleverancier voor u overmacht op? Metaldoor zit met de handen in het haar en belt de projectleider van de bouw van de evenementenlocatie, die op zijn beurt ook volledig in de stress schiet. Hij dreigt met een schadeclaim in de hoop dat extra druk op de ketel effect zal hebben. Metaldoor beroept zich echter op overmacht. Dit accepteert de klant niet. Die legt uit dat overmacht alleen opgaat in hele ernstige onvoorzienbare gevallen zoals bij oorlog, natuurrampen en dergelijke.

Metaalbedrijf Metaldoor maakt prachtige stalen deuren met een industriële vormgeving. Deze sieren menig indrukwekkend restaurant en museum. De voor de deuren speciaal ontworpen deurgrepen komen uit Italië. Ondanks de soms wat lastige communicatie in het Engels, verloopt de toelevering al jaren goed. Dit verandert echter als de aandelen van de Italiaanse leverancier in andere handen komen en er een nieuwe manager aantreedt. Hij voert flink wat veranderingen door, waaronder in de bedrijfsprocessen.

Altijd hield Metaldoor wel rekening met de nodige vertraging. Maar als het bedrijf al een week op een partij van vier deurgrepen wacht, komt vanuit Italië het bericht dat er voorlopig niet geleverd zal worden. Door een fout in het orderverwerkingsproces blijken de grepen nog niet eens in productie genomen. Het vervelende is dat ze bestemd zijn voor een nieuw te openen prestigieuze evenementenlocatie in een voormalige fabriek. Deze feestelijke happening staat voor volgende week gepland.

46 • januari 2019 • METAAL & TECHNIEK

Metaalunie Rechtsbijstand behandelt in deze rubriek interessante juridische kwesties op een luchtige manier. De namen en plaatsen zijn verzonnen, gelijkenissen met personen of bedrijven zijn louter toevallig. Juridische professionals tegen gunstige tarieven Metaalunie Rechtsbijstand is een zelfstandige dienst en weet als geen ander waar u als ondernemer in de metaalsector behoefte aan heeft. Zij biedt u een zorgvuldig geselecteerd netwerk van deskundige advocaten en een speciaal voor leden ontwikkelde Mevas rechtsbijstandverzekering.

Metaalunievoorwaarden Ook in artikel 8 van de nieuwe, per 1 januari 2019 geldende, Metaalunievoorwaarden staat weer dat het te laat zijn van transporteurs en leveranciers overmacht voor de verkoper/ opdrachtnemer oplevert en dat hiervoor geen schade hoeft te worden vergoed. Zorgt u dat u de Metaalunievoorwaarden ook in het nieuwe

De jurist die door Metaaldoor wordt ingeschakeld geeft de klant hierin op zich gelijk, maar gelukkig gelden de Metaalunievoorwaarden en zijn deze op tijd aan de klant overhandigd, vervolgt hij zijn betoog. De Metaalunievoorwaarden breiden het in de wet gedefinieerde begrip overmacht uit tot onder andere ook het te laat zijn van toeleveranciers. Metaldoor hoeft geen schade te vergoeden. Bij de feestelijke opening zullen de deurgrepen helaas moeten ontbreken.•

jaar weer gebruikt bij uw verkopen, opdrachten aan u en aangenomen werk. En overhandig ook de voorwaarden aan uw klanten en opdrachtgevers. Met vragen over het juiste gebruik van de voorwaarden kunt u terecht bij de juristen van bedrijfsjuridisch ledenadvies via emailadres bj@metaalunie.nl of 030-6053344.

U kunt bij Metaalunie Rechtsbijstand terecht voor: Advocaten Octrooigemachtigden Juridische bedrijfsanalyse Incasso Maatcontracten Algemene voorwaarden Meer weten? 030 - 605 33 44 of www.metaalunierechtsbijstand.nl


agenda = door Koninklijke Metaalunie geïnitieerde activiteiten

CURSUSSEN/WORKSHOPS

BEURZEN/HANDELSMISSIES

1 EN 8 FEBRUARI 2019

5 T/M 8 FEBRUARI 2019 INFO:

www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

20 EN 21 FEBRUARI 2019

7 FEBRUARI 2019

Constructief onderhandelen (2-dagen)

Beurs Z Leipzig 2019 LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.00 uur - 17.00 uur € 750,- (excl. btw) per deelnemer (voor 2 dagen) www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

Industriële Marketing in de Metaal LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.30 uur - 17.00 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

FMB Süd Messe Augsburg INFO:

1 FEBRUARI 2019

www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

7 FEBRUARI 2019

Aanvang en einde arbeidsovereenkomst

13 EN 14 MAART 2019 RapidPro LOCATIE: INFO:

Veldhoven www.rapidpro.nl

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

LOCATIE: INFO:

Hannover (DE) www.hannovermesse.de

LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

RIE Metaalbewerking in één dag LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

6 FEBRUARI 2019

Handelsmissie Denemarken: brengt uw kansen in beeld www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.30 uur - 16.45 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.30 uur - 17.00 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.00 uur - 17.00 uur € 475,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

14 FEBRUARI 2019

Samenwerken met de Ondernemingsraad LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.45 uur - 16.45 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

12 FEBRUARI 2019

Functioneringsgesprekken 2.0, het vervolg

13 T/M 15 MEI 2019 INFO:

Functie-indeling en belonen LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

4 FEBRUARI 2019

1 T/M 5 APRIL 2019 Hannover Messe

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.45 uur - 16.45 uur € 350,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

Social Media in de Metaal voor beginners LOCATIE: TIJD: KOSTEN: INFO:

Metaalunie, Einsteinbaan 1 in Nieuwegein 9.00 uur - 17.00 uur € 375,- (excl. btw) per deelnemer www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

INFO:

www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

BIJEENKOMSTEN 30 JANUARI 2019 Achterbanraadpleging cao-onderhandelingen 2019, district Noord LOCATIE: TIJD: INFO:

Kruisweg Marum, Kruisweg 1 in Marum 17.00 uur - 20.00 uur www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

31 JANUARI 2019

6 FEBRUARI 2019 Achterbanraadpleging cao-onderhandelingen 2019, districten West-Brabant en Zeeland LOCATIE: TIJD: INFO:

Nieuwjaarsbijeenkomst Metaalunie Jong Management LOCATIE: TIJD: KOSTEN:

INFO:

Amsterdam Exchange Experience, Beursplein 5 in Amsterdam 12.15 uur - 18.30 uur Exclusief aansluitend diner optie: € 49,50 p.p. (incl. versnaperingen, excl. btw) Inclusief aansluitend diner optie: € 79,50 p.p. (incl. versnaperingen, excl. btw) www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

5 FEBRUARI 2019 Achterbanraadpleging cao-onderhandelingen 2019, districten Zuid-Oost en Limburg LOCATIE: TIJD:

Koninklijke Metaalunie verzorgt diverse (branche) bijeenkomsten en essentiële evenementen. De meest actuele agenda vindt u op www.metaalunie.nl.

Best Western Hotel Nobis, Nobisweg 1 in Asten 15.30 uur - 19.00 uur

Het Turfschip, Schipperstraat 2 in Etten-Leur 15.30 uur - 18.00 uur www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

11 FEBRUARI 2019 LOCATIE: TIJD: INFO:

Achterbanraadpleging cao-onderhandelingen 2019, district Noordwest AFAS Stadion, Stadionweg 1 in Alkmaar 15.30 uur - 18.00 uur www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

12 FEBRUARI 2019 LOCATIE: TIJD: INFO:

Achterbanraadpleging cao-onderhandelingen 2019 (district Gelre) Congrescentrum Papendal, Papendallaan 3 in Arnhem 15.30 uur - 18.00 uur www.metaalunie.nl > Actueel > Agenda

Data en locaties van evenementen zijn aan verandering onderhevig. Neem daarom eerst contact op met de betreffende organisatie. De redactie van Metaal & Techniek neemt geen verantwoording voor gemaakte (reis) kosten.

METAAL & TECHNIEK • januari 2019 •

47


Vanaf 1969 levert Tieltjes Precision Parts B.V. aan uiteenlopende industrieĂŤn. Gespecialiseerd in kleiner draai- en freeswerk waarbij het accent ligt op lage oppervlakteruwheden en maatnauwkeurigheden. Onze producten worden wereldwijd gebruikt in de farma, medical en food, spectroscopie, moderne machine en apparatenbouw, energievoorziening, procesindustrie, implantologie, semiconductors en aandrijftechniek. Levertijd vanaf 10 werkdagen, kwaliteitsniveau hoger dan 99,8 procent en leverbetrouwbaarheid vanaf 97 procent zijn onze kerncompetenties.

high quality precision parts manufacturing cnc draaien, prototyping en seriematig werk langdraaien | precisiedraaien maximaal Ă˜250 mm

cnc frezen, prototyping en seriematig werk 5 assig simultaan frezen maximaal 300x300 mm

alle voorkomende materialen maar ook hastelloy, monel, titanium, inconell, orvar, sandvik, invar, nickel Meetkamer Tieltjes beschikt over een grote geconditioneerde meetkamer. In deze goed geoutilleerde ruimte worden naast eerste product- en eindcontroles ook tussentijdse controles uitgevoerd. Tieltjes is overstempel bevoegd en gecertificeerd vlg. de ISO9001 en 14001 norm.

laser boren | laser graveren | buigen | samenstellen elektrolytisch polijsten laser meten | scannend meten | 3d meten | statistieken product traceerbaarheid productreiniging tot een maximale restvervuiling van 2 milligram per m² product

De Hogenkamp 5 | 7071 EC Ulft | +31 315 - 63 13 13 | www.tieltjes.com

Profile for Koninklijke Metaalunie

Metaal & Techniek Januari 2019  

Metaal & Techniek is het vakblad voor het MKB-metaal en tevens het officiële orgaan van Koninklijke Metaalunie. Het verschijnt 11 keer per j...

Metaal & Techniek Januari 2019  

Metaal & Techniek is het vakblad voor het MKB-metaal en tevens het officiële orgaan van Koninklijke Metaalunie. Het verschijnt 11 keer per j...

Advertisement