Page 1

Komunalny GOSPODARKA KOMUNALNA l OCHRONA ŚRODOWISKA

Jak samorządy graniczają niska emisję: ^^

RIPOK-i po nowemu •B,>'"^!SBf

f.• • . ,

Związek powiat w transporcie publi^

mn

tg&i?

\

ZESZYTY KOMUNALN ftl

nakład 9500 eg:

iii

232-9126


Związek powiatowo-gminny dla transportu publicznego

sytuacji dotychczasowym celowym i racjonalnym rozwiązaniem było powierzenie jednemu z nich (zwykle grodzkiemu) wszystkich funkcji organizatorskich na rzeczonym terenie. Z uwagi jednakże na występujący niekiedy konflikt interesów pomiędzy miastem (posiadającym zwykle „swojego" operatora wewnętrznego) a powiatem chcącym organizować transport z możliwie jak najmniejszym obciążeniem finansowym dla budżetu współpraca oparta na porozumieniach w tym zakresie jest w tej chwili zjawiskiem incydentalnym na terenie kraju. Z tych też przyczyn

Początek roku przyniósł zmiany realiów prawnych dotyczących planowania i współpracy samorządów przy organizacji transportu podmiejskiego. Jakie pojawiły się w związku z tym możliwości, jakie szansę, a jakie zagrożenia? stycznia 2016 r. weszły w życię nowelizacje ustaw samorządowych, wprowadzające nową możliwość współpracy

publicznego transportu zbiorowego,

jednostek samorządu terytorialnego i faktycznej delegacji zadań przez gminy

inne niż przewozy gminne, powiatowe, metropolitalne, wojewódzkie i między-

jednostkom samorządu terytorialnego wyższego szczebla, co do tej pory faktycznie nie było dozwolone. Artykuł 20

wojewódzkie. Z kolei w myśl art. 8 ust. l pkt 4a p.t.z. organizatorem publicznego transportu zbiorowego stał się

pkt 12 Ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2015 r. póz. 1045) stanowi, że do ustawy o samorządzie powiatowym wprowadzono nowe artykuły 72a-72c, zgodnie z którymi

także związek powiatowo-gminny na linii komunikacyjnej albo sieci komunikacyjnej w powiatowo-gminnych

^

w celu wspólnego wykonywania zadań publicznych, w tym wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu

przewozach pasażerskich na obszarze gmin lub powiatów tworzących związek powiatowo-gminny. Nowe możliwości

administracji publicznej, powiaty mogą tworzyć związki z gminami, tworząc związek powiatowo-gminny. Związek może być tworzony również w celu wspólnej obsługi, o której mowa w art. 6a oraz w art. lOa Ustawy z 8 marca 1990 r.

W konsekwencji powyższych zmian

o samorządzie gminnym (DzU z 2015 r. póz. 1515). Konsekwencją powyższych zmian w ustawach ustrojowych było wprowadzenie do ustawy o publicznym transporcie zbiorowym (DzU z 2015 r. póz. 1440, dalej: p.t.z.) nowej kategorii organizatora przewozów - związku

porozumieniach międzygminnych, > współpraca może przyjąć formę związku powiatowo-gminnego. Powyższe zmiany ustrojowo zdają się wychodzić naprzeciw sytuacjom praktycznym, jakie występują w szczególności w zakresie współistnienia powiatu

powiatowo-gminnego - oraz nowego rodzaju przewozów - przewozów powiatowo-gminnych.

„grodzkiego" i „ziemskiego"/„obwarzanka", gdzie celem transportowym mieszkańców powiatu „ziemskiego" jest dojazd do powiatu „grodzkiego", a więc miasta, które jednocześnie jest także siedzibą powiatu „grodzkiego". W takiej

Zgodnie z definicjami ustawowymi, powiatowo-gminne przewozy pasażerskie to przewóz osób w ramach 40

wykonywany w granicach administracyjnych gmin i powiatów, które utworzyły związek powiatowo-gminny,

Przegląd Komunalny nr 2/2016

organizowanie publicznego transportu zbiorowego o charakterze podmiejskim może przyjąć, co do zasady, dwie formy: > współpraca taka może opierać się na porozumieniach powiatowych lub

wprowadzenie nowej regulacji prawnej pozwalającej na instytucjonalizację zasad współpracy i powołanie związku powiatowo-gminnego z udziałem zainteresowanych gmin powiatu „ziemskiego" oraz miasta może pozwolić na osiągnięcie pewnych efektów synergii, a także na sumaryczne zmniejszenie obciążeń finansowych wszystkich uczestników takiego związku poprzez możliwość uzyskiwania refundacji ulgi ustawowej dla transportu powiatowo-gminnego (co jest niemożliwe dla komunikacji miejskiej i miejsko-gminnej organizowanej w oparciu o porozumienia międzygminne). Podstawową kwestią - obok ustalenia zakresu współdziałania na gruncie organizowania publicznego transportu zbiorowego o charakterze podmiejskim jest zagadnienie współistnienia planów transportowych dla terenów (gminy, miasta, powiatu i związku powiatowo-gminnego), dla których planowana jest wspólna organizacja transportu zbiorowego. Wskazać należy bowiem, iż plan transportowy powiatu określa sieć przewozów o charakterze powiatowym, natomiast plan transportowy miasta/ gminy dotyczy przewozów mających charakter komunikacji miejskiej lub gminnej. Z kolei zgodnie z definicją przewozów powiatowo-gminnych, plan ten de facto obejmować może zarówno przewozy o charakterze komunikacji miejskiej, jak i przewozy powiatowe. Z tego też względu stanowić on może kompilację dwóch planów lub ich uzupełnienie. Zgodnie z definicjami ustawowymi zawartymi w ustawie o p.t.z., powiatowe przewozy pasażerskie to przewóz osób w ramach publicznego transportu


DROGOWNICTWO - KOMUNIKACJA

zbiorowego, wykonywany w granicach administracyjnych co najmniej dwóch gmin i niewykraczający poza granice jednego powiatu albo w granicach administracyjnych powiatów sąsiadujących, które zawarły stosowne porozumienie lub które utworzyły związek powiatów, inne niż przewozy gminne, wojewódzkie, międzywojewódzkie czy powiatowo-gminne. Gminne przewozy pasażerskie to przewóz osób w ramach publicznego transportu zbiorowego, wykonywany w granicach administracyjnych jednej gminy lub gmin sąsiadujących, które zawarły stosowne porozumienie lub które utworzyły związek między gminny, inne niż przewozy powiatowe, wojewódzkie, międzywojewódzkie czy powiatowo-gminne. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż plan transportowy opracowany dla miasta może obejmować i obejmuje teren miasta oraz gminy sąsiadujące, z którymi miasto posiada zawarte stosowne porozumienia międzygminne. Z kolei plan transportowy dla powiatu powinien obejmować swoim zakresem powiatowe przewozy pasażerskie, przebiegające na terenie gmin powiatu, w tym także miasta (zwykle jako głównego celu podróży o charakterze powiatowym). W związku z powyższym, aby wspólnie efektywnie organizować i finansować publiczny transport zbiorowy podmiejski, do 31 grudnia 2015 r. konieczne było dostosowanie obu dokumentów, aby wzajemnie ze sobą nie konkurowały i aby stanowiły spójne uzupełnienie. Od l stycznia 2016 r. oba wyżej wymienione dokumenty mogą być zastąpione jednym planem związku powiatowo-gminnego, który z definicji będzie w sobie zawierał ww. kategorie przewozów, jednocześnie zapewniając komplementarną sieć na całym obszarze związku powiatowo-gminnego. W związku z powyższym w przypadku, gdyby organizatorem przewozów podmiejskich został związek powiatowo-gminny, rozważyć można rezygnację z tworzenia trzech formalnych planów (miejskiego, powiatowego i powiatowo-gminnego) na rzecz jednego planu przygotowanego i uchwalanego przez zgromadzenie związku powiatowo-gminnego dla całego obszaru.

Modele współpracy Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej kwestie związane z organizacją i planowaniem publicznego transportu zbiorowego, wskazać można na dwa funkcjonalne i możliwe do wdrożenia obecnie modele współpracy organizatorów oraz operatorów www. zakresie. Poniżej zaprezentowane modele pomijają model bazujący na porozumieniach międzygminnych jako niezapewniający możliwości trwałej instytucjonalizacji i określenia zasad współdziałania na linii powiat „grodzki"/miasto - powiat „ziemski", a także uniemożliwiający skorzystanie z refundacji ulg ustawowych. Pierwszym modelem jest model zakładający przekazanie zadania organizacji i finansowania publicznego transportu zbiorowego przez powiat do miasta, co pozwala skupić w jednym ręku wszystkie możliwości, ale także całą odpowiedzialność za transport podmiejski. W modelu tym organizatorem przewozów jest prezydent miasta, a operatorem wybrany w jednym z trybów art. 19 ustawy o p.t.z. przewoźnik (może być to także operator miejski). Warunkiem formalnym wdrożenia takiego modelu jest zawarcie porozumienia pomiędzy miastem a powiatem w zakresie przekazania ww. zadań przez powiat do miasta. Co do zasady, taki model zakłada funkcjonowanie dwóch planów transportowych - miejskiego w zakresie komunikacji miejskiej i „przekazanego" powiatowego w zakresie przewozów podmiejskich i powiatowych. W modelu tym możliwe jest także zaangażowanie gmin z powiatu w finansowanie transportu powiatowego poprzez pomoc finansową udzielaną powiatowi przez gminę w trybie art. 220 ustawy o finansach publicznych. W takim modelu finansowanie przewozów podmiejskich lub aglomeracyjnych odbywa się poprzez: > refundację ulg ustawowych - w zakresie linii powiatowych o charakterze użyteczności publicznej, określonych w powiatowym planie transportowym, > wpływy z biletów - ewentualne dodatkowe wpływy z biletów stanowić będą przychód operatora lub organizatora,

Zmiany przepisów ustrojowo zdają się wychodzić naprzeciw sytuacjom praktycznym, jakie występują w szczególności w zakresie współistnienia powiatu „grodzkiego" i „ziemskiego"/ „obwarzanka". > budżet powiatu oraz miasta w zakresie określonym w porozumieniu, > pomoc finansową gmin w trybie art. 220 ustawy o finansach publicznych. Drugim modelem jest model zakładający przekazanie zadania organizacji i finansowania publicznego transportu zbiorowego zarówno przez powiat, jak i przez miasto oraz gminy powiatu do związku powiatowo-gminnego. Model ten w związku ze zmianami przepisów ustrojowych dotyczących jednostek samorządu terytorialnego można wdrażać od l stycznia 2016 r. W modelu tym organizatorem przewozów jest związek powiatowo-gminny, a operatorem wybrany w jednym z trybów art. 19 ustawy o p.t.z. przewoźnik (może być to także operator miejski). Co do zasady, taki model zakłada funkcjonowanie tylko jednego planu transportowego powiatowo-gminnego zamiast dwóch: miejskiego i powiatowego. W modelu tym możliwe jest także zaangażowanie gmin z powiatu w finansowanie transportu powiatowo-gminnego poprzez ich bezpośredni udział w takim związku. W takim modelu finansowanie przewozów podmiejskich lub aglomeracyjnych odbywa się poprzez: >

r e f u n d a c j ę ulg ustawowych -

w zakresie linii powiatowo-gminnych o charakterze użyteczności publicznej, określonych w powiatowo-gminnym planie transportowym uchwalanym przez zgromadzenie związku powiatowo-gminnego, Przegląd Komunalny nr 2/2016

41


DGOWNICTWO - KOMUNIKACJA

łowne różnice w zakresie organizacji i finansowania publicznego transportu zbiorowego o charakterze podmiejskim w dwóch modelach Rodzaj struktury organizacyjnej

Elementy różnicujące

Organizator Operator

Formalna strona współpracy

Związek powiatowo-gminny

Miasto

Organizatorem transportu jest związek powiatowo-gminny

Organizatorem transportu jest miasto na prawach powiatu/powiat grodzki

Operator wybierany jest w trybach określonych w art. 19 Operator wybierany jest w trybach określoustawy o p.t.z. nych w art, 19 ustawy o p.t.z. Statut związku powiatowo-gminnego określi zasady partycypacji finansowej w kosztach związku, brak konieczności corocznej aktualizacji tych zasad i podejmowania specjalnych uchwał przed rady gmin/powiatu

Brak możliwości sformalizowania zasad współpracy. Konieczność corocznych negocjacji i przechodzenia ścieżki uchwał: l) budżetowej

O wykorzystaniu majątku związku decyduje zgromadzenie związku (starosta, wójt, burmistrz, prezydent) oraz zarząd związku powołany przez zgromadzenie (zwykle są to osoby wybierane spośród ww. grona)

2) o przyznaniu dotacji

Bieżące zarządzanie związkiem wykonywane jest przez dyrektora biura związku, którego ustanawia zarząd, udzielając mu pełnomocnictw Brak możliwości zerwania współpracy „od ręki" Statut określa możliwości w zakresie „wyjścia" ze związku

Możliwość w każdym czasie „wyjścia" każdej gminy, także w trakcie roku budżetowego, poprzez np. uchylenie uchwały w sprawie przyznania dotacji

Rodzaj przewozów

Przewozy będą miały charakter przewozów powiatowo-gminnych

Przewozy będą miały charakter przewozów powiatowych

Refundacja ulgi ustawowej

Jest możliwa - przewozy nie będą komunikacją miejską

Jest możliwa - przewozy nie będą komunikacją miejską

Związek powiatowo-gminny uchwali swój plan transportowy - de facto będzie on kopią planu powiatowego będącego w opracowaniu. Każdy z członków związku ma wpływ na jego treść

Plan transportowy uchwała powiat. Gminy formalnie nie mają wpływu na jego treść

Finansowanie związku w oparciu o budżet związku zgodnie z uchwalonym statutem przez wszystkich jego członków

Konieczność finansowania w oparciu o dotacje celowe na pomoc finansową. Konieczność corocznych negocjacji i przechodzenia ścieżki uchwał - budżetowej i o przyznaniu dotacji w każdej gminie oraz podpisywania umowy dotyczącej dotacji, a następnie szczegółowego rozliczania dotacji na każdą z gmin

Plan transportowy

Finanse publiczne

>

w każdej gminie oraz podpisywania umowy dotyczącej dotacji, a następnie szczegółowego rozliczania dotacji na każdą z gmin, w tym także kosztów ogólnych zarządzania transportem, co może być niekiedy czynnością trudną

wpływy z biletów - ewentualne do-

nym operatorów publicznego transportu

obszarach miejskich zachowają status

datkowe wpływy z biletów stanowić będą

zbiorowego. O ile obecnie, wyłączając

podmiotów wewnętrznych także dla

przychód operatora lub organizatora,

aglomerację śląską, większość operato-

utworzonego związku powiatowo-

>

budżet związku powiatowo-gmin-

rów publicznego transportu zbiorowego

-gminnego?

nego - art. 51 ust. l pkt l ustawy o p.t.z.

to tzw. podmioty wewnętrzne organi-

Wydaje się, iż bez uprzedniego roz-

Główne różnice w zakresie organizacji

zatora (danego miasta), które posiadają

strzygnięcia tych kluczowych dla miast

i finansowania publicznego transportu

umowy zawarte w ramach tzw. bezpo-

kwestii organizacyjnych nie sposób roz-

zbiorowego o charakterze podmiejskim

średniego zawarcia umowy i rozlicza-

strzygać o możliwości przystąpienia do

w obu ww. modelach prezentuje tabela.

ne w formule rekompensaty zgodnie

takiego związku, albowiem ewentualny

z rozporządzeniem WE 1370/2007, o tyle

bonus finansowy (związany z możliwo-

z chwilą utworzenia związku powiatowo-

ścią uzyskiwania refundacji ulg ustawo-

-gminnego do rozstrzygnięcia pozostaną

wych) może nie przeważyć szali ryzyk

Decydując o wdrożeniu nowego mode-

co najmniej dwie następujące kwestie:

prawnych związanych z przeniesieniem

Szansę i zagrożenia

lu organizacji i planowania transportu

>

czy obecnie obowiązujące umowy

funkcji organizatora publicznego trans-

w oparciu o związek powiatowo-gminny,

o świadczenie usług publicznych „przej-

portu zbiorowego z miasta do związku

rozważyć i rozwiązać należy jednakże

dą" na związek powiatowo-gminny,

powiatowo-gminnego.

zasadnicze kwestie związane z obecnie

a jeśli tak, to pod jakim tytułem?,

funkcjonującymi umowami o świadczenie

>

usług publicznych oraz statusem praw-

blicznego transportu zbiorowego na

Przegląd Komunalny nr 2/2016

czy dotychczasowi operatorzy pu-

Marcin Maciocha

wiceprezes zarządu Refunda, Wrocław

Związek powiatowo-gminny dla transportu publicznego  

Początek roku przyniósł zmiany realiów prawnych dotyczących planowania i współpracy samorządów przy organizacji transportu podmiejskiego. Ja...

Związek powiatowo-gminny dla transportu publicznego  

Początek roku przyniósł zmiany realiów prawnych dotyczących planowania i współpracy samorządów przy organizacji transportu podmiejskiego. Ja...

Advertisement