Page 1

inż. Marek Kazimierczyk - Specjalista ds. transportu zbiorowego, REFUNDA z Wrocławia

KONCEPCJA WSPÓŁCZESNEGO WĘZŁA PRZESIADKOWEGO - PRAKTYCZNY PRZYKŁAD ROZWIĄZANIA Autor opisuje praktyczny przykład organizacji nowoczesnego węzła przesiadkowego przygotowanego do obsługi obszaru zamieszkałego przez 80 tysięcy mieszkańców. Koncepcja obiektu, opracowana przez zespół specjalistów ds. transportu zbiorowego REFUNDA z Wrocławia, będzie niedługo wdrażana do realizacji w Dzierżoniowie. Projekt będzie zgłaszany do dofinansowania z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. Zbliżająca się perspektywa budżetowa staje się unikalną i niepowtarzalną szansą dla tego typu inwestycji w transporcie publicznym. Organizatorzy publicznego transportu zbiorowego przygotowując plany zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego zobowiązani są wskazać w części graficznej zintegrowane węzły przesiadkowe znajdujące się na obszarze objętym planem, a także przewidywany sposób organizacji systemu informacji dla pasażerów. Planowanie i organizacja węzłów przesiadkowych należy do bieżących działań organizatora i wymaga odpowiedniego podejścia do każdego przypadku. Poniżej znajduje się praktyczny opis koncepcji węzła przesiadkowego zaplanowanego w Dzierżoniowie (Dolny Śląsk), który będzie obsługiwał obszar obejmujący miasto oraz pobliskie ośrodki, takie jak Bielawa czy Pieszyce. Szacuje się, że oddziaływanie węzła będzie obejmować łącznie blisko 80 tyś. mieszkańców tego terenu.

zazębiające się płaszczyzny integracji: infrastrukturalną informacyjną! rozkładów jazdy [1]. Trudnością w projektowaniu i ocenie funkcjonowania węzłów przesiadkowych jest brak uniwersalnego sposobu ich oceny. W praktyce najczęściej stosuje się ocenę wielokryterialną, której wynikiem jest liczba będąca sumą iloczynów ocen poszczególnych kryteriów. Przykładowe kryteria to [2]: O zwartość węzła (odległości i różnice wysokości), O sprawność węzła (liczba stanowisk, przepustowość, skomunikowanie), bezpieczeństwo pasażerów (obecność monitoringu, ochrony, oświetlenia, punkty kolizyjne), o czytelność węzła (oznakowanie, układ przejść), o informacyjność węzła (tablice informacyjne, schematy, rozFunkcje i rola współczesnych węzłów przesiadkokłady), wych O komfort pasażerów (wiaty, miejsca siedzące, usługi dodatkoW ustawie z dnia 16 grudnia 2010 roku o publicznym transporcie we), zbiorowym zintegrowany węzeł przesiadkowy został zdefiniowany S współczynnik korygujący (integracja taryfowa - obowiązek jako „miejsce umożliwiające dogodną zmianę środka transportu dokupienia biletu podczas przesiadki). wyposażone w niezbędną dla obsługi podróżnych infrastrukturę, w W ramach przygotowanej przez zespół specjalistów ds. transszczególności miejsca postojowe, przystanki komunikacyjne, punkty portu zbiorowego REFUNDA koncepcji skupiono się przede wszystsprzedaży biletów, systemy informacyjne umożliwiające zapoznanie kim na organizacji przestrzenno-funkcjonalnej węzła. Dążąc do realisię zwłaszcza z rozkładem jazdy, linią komunikacyjną lub siecią zacji celu nadrzędnego, należy pogodzić ze sobą wiele, często komunikacyjną". Definicja ta wskazuje podstawową funkcję, jaką jest sprzecznych, interesów różnych grup ruchu. Przyjęte rozwiązania dogodna zmiana środka transportu, a także pośrednio wzajemnie muszą zaspokoić potrzeby komunikacyjne w zakresie: O dotarcia do węzła i jego opuszRys. 1. Stan obecny - pierwotny terenu dworca w Dzierżoniowie, (opracowanie: zespól REFUNDA) czenia - z uwzględnieniem wszystkich możliwych sposobów dostania się do niego w celu rozpoczęcia podróży, to jest: pieszo, rowerem, samochodem jako pasażer lub kierowca oraz taksówką; wszystkie te sposoby (z wyjątkiem dojścia pieszego) wymagają przygotowania odpowiedniego miejsca na chwilowy lub długotrwały postój danego pojazdu; O zmiany środka transportu - w każdej możliwej relacji pomiędzy autobusem miejskim, autobusem dalekobieżnym i pociągiem; O przemieszczania się na danym obszarze - konieczne jest uwzględnienie potrzeb pieszych Obrys peronów Główne drogi piesze ED 9 Parking K&R, B&R oraz osób kierujących pojazdami Obrys jezdni Krawędź peronowa rm Numer parkingu komunikacji indywidualnej przejeżŚcieżki rowerowe Ciąg handtowo-usługowy Miejsca parkingowe dla 13 dżających tranzytem, tak aby osób niepełnosprawnych

Organizacja komunikacji miejskiej w Polsce

BKMnr136


wprowadzone rozwiązanie nie stanowiło | dla nich przeszkody; w przypadku ruchu ' samochodów pożądane jest odsunięcie tranzytu od obszaru węzła, 3 informacji - jednoznaczna i łatwo przy-1 swajalna informacja dotycząca samego węzła oraz połączeń, które on obsługuje, jest niezbędna do sprawnego i bez-' błędnego korzystania z niego przez | pasażera. Oprócz powyższych, uwzględnione powinny j zostać również inne czynniki, takie jak np. bezpieczeństwo osobiste, komfort przebywania (oczekiwania) na obszarze węzła oraz możliwo- j ści skorzystania z usług dodatkowych (niezwiązanych wprost z usługą komunikacyj-1 na). W obecnym systemie prawnoorganizacyjnym uwidaczniają się niestety różnice celów pomiędzy poszczególnymi grupami (przewoźnikami, samorządami, zarządcami ^3 przystanki komunik infrastruktury, najemcami), których interesy J3 przystanki dla wysiadających ogniskują się na węźle przesiadkowym. Bardzo |-J parkingi trudnym zadaniem jest pogodzić je z celem ililft) postój taksówek jezdnie ogólnodostępne nadrzędnym, jakim jest budowanie zrównowachodniki, ścieżki i przejścia dla pieszych żonego systemu transportowego opartego na łatwym dostępie do mobilności, a w tym konkretnym przypadku na rozwoju komunikacji zbiorowej poprzez wychodzenie naprzeciw po- Rys. 2. Koncepcja organizacji współczesnego węzła przesiadkowego komunikacji zbiorowej w Dziertrzebom pasażera. W opisywanym przypadku żoriiowie. (autorzy koncepcji: zespól REFUNDA) tem przesiadek, choć niestety często położonym peryferyjnie. W istniejący tam, czynny dla pasażerów wskazaopisywanym przypadku dworzec kolejowy znajduje się około 1 nego regionu dworzec kolejowy oraz plac przy dworcu należą obecnie do Gminy Miejskiej Dzierżoniów, dzięki czemu możliwe są ingekilometra od historycznego centrum i około 1,5 kilometra od strefy przemysłowej. Przystanki autobusowe (komunikacji miejskiej i rencje infrastrukturalne. pozamiejskiej) znajdują się na placu odległym o 150-200 metrów Analiza stanu wyjściowego od budynku dworca, natomiast przy samym dworcu znajduje się ogólnodostępna jezdnia, przy której swobodnie parkowane są Lokalizacja węzłów często jest powiązana z historią rozbudosamochody. Przez stację kolejową przebiega linia wykorzystywawy sieci kolejowej, jeśli ta dociera do danego ośrodka. Stacja kolejowa i plac przydworcowy są naturalnym i intuicyjnymi punkna w ruchu wojewódzkim (5 par kursów dziennie), na wspomnianych przystankach autobusowych spotykają się wszystkie linie Tabela 1. Określenie udziału powiązań między poszczególnymi elementami lokalnego organizatora transportu, a także większość linii przewęzła, (źródło: opracowanie własne REFUNDA) woźników prywatnych. W ramach analizy stanu wyjściowego (zastanego) przeprowadzono szereg badań, szczegółową inwentaryzację obszaru oraz autobus daleogólny autobus przesiadka z \ na pociąg przeanalizowano rozkłady jazdy (głównie pod kątem kierunków i miejski kobieżny udział częstotliwości połączeń). Badaniom poddano przede wszystkim: pieszo 14,7% 5 ruch drogowy na ulicach przechodzących przez obszar przy25,3% 9,3% 24,7% szłego węzła - określono natężenie ruchu oraz strukturę rower 2,0% 1,3% 0,0% 1,7% rodzajową pojazdów, O parkowanie - określono pojemność oraz poziom wykorzy0,0% skuter/motocykl 0,0% 0,0% 0,0% stania i rotację pojazdów, 2,7% samochód (kierowca) 0,7% 0,0% 1,7% O wymianę pasażerską - określono liczbę pasażerów korzystających z węzła (z podziałem na komunikację kolejową, samochód (pasażer) 4,7% 5,3% 2,0% 6,0% miejską dalekobieżną, taksówki), taxi 0,7% 0,0% 0,0% 0,3% Przeprowadzono także badania marketingowe (w formie ankiet, w tym zawierających pytania zamknięte i otwarte) wśród pasażerów. autobus miejski 38,7% 14,7% 11,3% 3,3% Badania terenowe pozwoliły określić poziom wykorzystania poautobus dalekobieżny 0,7% 1,3% 19,3% szczególnych elementów, a badania ankietowe pozwoliły m.in. określić istotność powiązań pomiędzy nimi. Respondentów poproszono pociąg 0,0% 7,7% BKMnr136

Organizacja komunikacji miejskiej w Polsce


ślić istotność powiązań pomiędzy nimi. Respondentów poproszono o podanie sposobu przybycia na obszar węzta i opuszczenia go - w tabeli 1. poniżej pokazano odpowiedzi pogrupowane na relacje przesiadkowe. Należy pamiętać, że odpowiedzi na pytanie są symetryczne, tzn. odpowiedź „docieram na węzet pieszo i odjeżdżam pociągiem" jest tożsama z „przyjeżdżam na obszar pociągiem i opuszczam go pieszo" - stąd tablica w dolnej części jest trójkątna.

tym Bike&Ride, Kiss&Ride oraz miejsca postojowe dla autobusów) z uwzględnieniem dróg pieszych między tymi elementami a peronami i przystankami oraz prowadzących z zewnątrz do węzła. Równolegle zaproponowano taki przebieg drogi, aby ruch tranzytowy odsunąć od zespołu przystanków. Na końcu dodano pozostałe elementy, np. kioski. W celu zagwarantowania sprawnej pracy stanowisk autobusowych rozpatrzono dwa czynniki: Wykres 1. Z których elementów węzta przesiadkowego korzysta (korzystałby) Pan/i? (źródło: opracowanie właprzepustowości (liczba autobusów sne REFUNDA) zatrzymujących się w jednostce czasu) oraz jednoczesnych zatrzyToalety mań (liczba autobusów zatrzymujących się bądź stojących w jednej Parking rowerowy chwili). Rozwiązaniem ułatwiającym Poczekalnia w budynku dworca korzystanie z węzła jest rozdzielenie obsługiwanych kierunków na osobne Automat biletowy kolejowy stanowiska, jednak im więcej stanoItak wisk tym większe odległości przejść Kasa biletowa kolejowa w ramach węzła. W ramach komunikacji miejskiej i podmiejskiej wyodAutomat biletowy autobusów dalekobieżnych rębniono 3 kierunki podmiejskie, Kasa biletowa autobusów dalekobieżnych obsługiwane przez około 20-30 kursów w ciągu doby, dla których, ze Usługi gastronomiczne względu na częstotliwość, zaplanowano przesiadki poprzez jednocze25% 50% 75% 100% sne spotkanie linii. Pozostałe kierunPreferencje pasażerów ki są obsługiwane ze znacznie większa częstotliwością, przez co nie Ankieta zawierała również bardziej ogólne pytania, których rozma potrzeby spotkań (przesiadka może się odbywać w systemie kład odpowiedzi można traktować jako intuicyjną podpowiedz dla kaskadowym). Na tej podstawie zaplanowano 3 stanowiska dla spookreślenia potrzeb mieszkańców innych, średniej wielkości obszatkań linii, 1 stanowisko dla niezakłóconej spotkaniami obsługi pozorów. Należy przy tym oczywiście pamiętać o lokalnej specyfice oraz stałych linii, 2 stanowiska dla komunikacji dalekobieżnej (co z rezero częstym „życzeniowym" charakterze udzielanych odpowiedzi. wą zaspokaja obecne potrzeby) i jedno dodatkowe stanowisko dla Respondentów zapytano, z których elementów węzła korzysta lub wysiadających. W ten sposób umożliwiono zminimalizowanie czasu korzystaliby, gdyby były dostępne. Rozkład odpowiedzi przedstawia przesiadek we wszystkich relacjach, również z możliwością zsynwykres 1. Na wykresie 2. zaprezentowano rozkład odpowiedzi na pytanie, w którym poproszono o okre- Wykres 2. Istotność poszczególnych kanałów informacji w opinii ankietowanych, (źródlo: opraślenie istotności poszczególnych kanałów informacji w cowanie własne REFUNDA) skali „niezbędne - wskazane - zbędne". Ankietowanych zapytano również o preferowaną drogę przejścia: „przez tory" czy „kładką/tunelem" Zapowiedź głosowa oraz „krótszą drogą z przekroczeniem jezdni" czy „dłuższą bez przekraczania jezdni". Oba te pytania stawiały ankietowanych przed wyborem „szybciej czy Schemat sieci bezpieczniej?". W ujęciu kolejowym preferencje rozłożyły się niemal po równo - 49% zadeklarowało chęć przechodzenia przez tory, pozostali wolą przekraczać Schemat węzła je w innym poziomie. W ruchu ulicznym ankietowani • niezbędne są nieco bardziej skłonni do ryzyka - 60% osób wska• wskazane zało jako preferowaną drogę krótszą ale z przekroTablica z informacją o cenach czeniem jezdni. • zbędne biletów

Zaproponowane rozwiązania Pierwszą podstawową zmianą zaproponowaną w przygotowanej koncepcji było przesunięcie stanowisk autobusowych w bezpośrednie sąsiedztwo budynku dworca, co pozwala zminimalizować drogę (a zatem i czas) przesiadki oraz poprawić bezpieczeństwo poruszania się pasażerów po obszarze węzła. W dalszej kolejności ulokowano postój taksówek i parkingi (w

Tablica {np. elektroniczna) pokazująca najbliższe odjazdy Tablica ze wspólnym rozkładem jazdy przewoźników autobusowych

Organizacja komunikacji miejskiej w Polsce

20% 40% 60% 80% 100%

BKMnr136


Fot. 1. Budynek dworca w Dierżoniowie - stan obecny, (fot. REFUNDA)

chronizowania postoju autobusów różnych kierunków z przyjazdami i odjazdami pociągów. Dla wszystkich stanowisk autobusowych zaproponowano wspólną piłową krawędź peronową. Zaletą tego rozwiązania jest umożliwienie wszystkich przesiadek (w tym z koleją) bez przekraczania jezdni. Krawędź pitowązaproponowano ze względu na: S mniejsze odległości pomiędzy stanowiskami w porównaniu do prostej krawędzi zatrzymania; O brak konieczności cofania; O dobra widoczność dla kierowcy - autobus stojący na stanowisku przed nim nie zastania mu peronu, kierowca widzi nadchodzących pasażerów; O lepszą, niż w przypadku prostej krawędzi, widoczność dla pasażerów, którzy poruszając się wzdłuż peronu widzą prawy bok lub przód autobusu. Oprócz rozplanowania i zagospodarowania terenu wokół dworca istotne jest również zadbanie o sam budynek dworca. Ten wymaga przynajmniej odświeżenia, aby zadbać o komfort estetyczny i ter-

miczny. W budynku znajduje się obecnie poczekalnia i restauracja. Ulokowanie kasy biletowej lub automatu biletowego zależne jest od przewoźników. Dobrym dla pasażerów i relatywnie tanim rozwiązaniem byłoby utworzenie jednej, wspólnej, kolejowoautobusowej kasy, która jednocześnie pełniłaby funkcję informacji pasażerskiej, informacji turystycznej (z ramienia miasta bądź innej jednostki samorządu terytorialnego) i przechowalni bagażu. Jednakże, jak w wielu przypadkach dworzec jest przeskalowany względem obecnych potrzeb i część należy zagospodarować w inny (niekomunikacyjny) sposób. Oprócz poczekalni oraz pomieszczeń socjalnych przeznaczonych dla pracowników dworca i pracowników przewoźników korzystających z węzła, pozostałą powierzchnię planuje się przeznaczyć na działalność handlową usługową lub biurową. Ponadto opcjonalnie zaproponowano ulokowanie w budynku dworca punktu (oddziału) straży miejskiej bądź posterunku policji. Powyżej opisana koncepcja węzła przesiadkowego wchodzi w obecnej chwili w fazę projektowania architektonicznego i będzie realizowana prawdopodobnie przy udziale środków pochodzących z Unii Europejskiej nowego okresu programowania 2014-2020. Bibliografia: [1] Transport miejski. Ekonomika i organizacja - red. Olgierd Wyszomirski, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2010 [2] Kryterium bezpieczeństwa pasażerów w ocenie węzłów przesiadkowych - dr inż. Wiesław Dźwigoń [w:] Transport Miejski i Regionalny 06/2012

Fot. 2. Stanowiska autobusowe przy dworcu w Dierżoniowie - stan obecny, (fot. REFUNDA)

BKMnr136

Organizacja komunikacji miejskiej w Polsce

KONCEPCJA WSPÓŁCZESNEGO WĘZŁA PRZESIADKOWEGO - PRAKTYCZNY PRZYKŁAD ROZWIĄZANIA  
KONCEPCJA WSPÓŁCZESNEGO WĘZŁA PRZESIADKOWEGO - PRAKTYCZNY PRZYKŁAD ROZWIĄZANIA  

Autor opisuje praktyczny przykład organizacji nowoczesnego węzła przesiadkowego przygotowanego do obsługi obszaru zamieszkałego przez 80 tys...

Advertisement