Page 1

2008

2009

2010

2011

2012

Schorer Monitor

2009 H.J. Hospers E. Roos W. Zuilhof


© 2009 Schorer en auteurs © Vormgeving binnenwerk: Nora Oosting © Vormgeving omslag: Hammink Design BNO Schorer Monitor 2009 is een langlopend project van Schorer, het landelijk instituut voor homoseksualiteit, gezondheid en welzijn (schorer.nl), in samenwerking met het onderzoeksinstituut RESHAPE van de Universiteit Maastricht (reshape.unimaas.nl).

Schorer Monitor 2009 werd mede mogelijk gemaakt door Gilead

Advancing Therapeutics. Improving Lives.

ISBN 978-90-7334-134-0 Schorer Postbus 15830 1001 NH Amsterdam Tel: 020 573 94 44 E-mail: info@schorer.nl Website: www.schorer.nl Kijk voor meer informatie over Schorer Monitor 2009: www.schorer.nl/monitor


INHOUD

7

VOORWOORD 1

INLEIDING

9

2

METHODE

11

3

RESULTATEN

17

Demografische beschrijving Seksuele geschiedenis

18

Seksuele ervaring

18

17

Seksuele aantrekking en zelfbenoeming

19

20

Hiv-test

22

Hiv-positief 23

Soa

24

Hepatitis B Acculturatie

24

Deelname activiteiten Vinden van sekspartners Druggebruik

24 26

29

Kennis en opvattingen over hiv/aids-gerelateerde thema’s Inschatting eigen kennis over hiv, aids en soa

30

30

32

Aids-optimisme 33

PEP

Opvattingen over hiv-positieve mannen

34 35

Opvattingen en intenties met betrekking tot hiv/soa-testen Seksueel gedrag

35

Seksueel gedrag met vaste mannelijke partners

35

Seksueel gedrag met losse mannelijke partners

37

Intentie condoomgebruik met losse partners 4

40

VERGELIJKING MET EERDERE EDITIES VAN SCHORER MONITOR

LITERATUUR BIJLAGE

44

43

41


VOORWOORD

Schorer Monitor 2009 is opgezet en uitgevoerd door Schorer. Eva Roos, Wim Zuilhof, Christiane Kasdorp en Anja Nijman hebben de regie over het onderzoek gevoerd. Het onderzoek werd mede mogelijk gemaakt door een financiele bijdrage van Gilead. De data-analyse is uitgevoerd door Harm Hospers (Universiteit Maastricht). Wij bedanken de medewerkers van Schorer die in de verschillende fasen van het onderzoek een bijdrage hebben geleverd aan dit onderzoek. Michel van Berkel willen we graag bedanken voor zijn technische input, de rapportage over werving en respons en voor het opleveren van het databestand. Onze dank geldt ook de betrokken GGD’en, homowebsites en homosauna’s die medewerking hebben verleend aan de werving van respondenten. Een overzicht van de organisaties die een bijdrage hebben geleverd vindt u op pagina 42. We willen ook de ruim 4.600 mannen hartelijk danken die de moeite namen de vragenlijst in te vullen. Schorer gebruikt de resultaten van Schorer Monitor 2009 als onderbouwing voor haar beleid. Ook brengt Schorer de resultaten van dit onderzoek onder de aandacht van professionals die betrokken zijn bij hiv/soa-preventie voor mannen die seks hebben met mannen. De resultaten zullen naar de doelgroep worden teruggekoppeld. Maastricht, november 2009 Harm Hospers, Universiteit Maastricht Eva Roos, Schorer Wim Zuilhof, Schorer

7


1

INLEIDING

Voor het vierde achtereenvolgende jaar zijn online gegevens verzameld die relevant zijn voor hiv/soa-preventie onder mannen die seks hebben met mannen (MSM). Schorer Monitor is een cross-sectioneel onderzoek waarmee wordt beoogd een zo groot mogelijke groep MSM een vragenlijst te laten invullen over hun seksuele geschiedenis, recent seksueel gedrag, hiv-testgedrag, soa, uitgaansgedrag, enzovoort. De resultaten van de Monitoronderzoeken dragen bij aan het formuleren van het hiv/soa-preventiebeleid van Schorer. Daarnaast worden de resultaten ter beschikking gesteld aan andere professionals die betrokken zijn bij hiv/soa-preventie voor homo- en biseksuele mannen.

Achtergrond De Monitoronderzoeken zijn opgezet om gegevens te verzamelen die richting geven aan landelijke en regionale preventieactiviteiten voor homo- en biseksuele mannen. In 2000 en 2003 zijn rapporten verschenen met de resultaten van vragenlijstonderzoek in vijftien GGD-regio’s (Hogeweg & Hospers, 2000; Hospers, Dörfler & Zuilhof, 2003). In 2004 verscheen het Monitoronderzoek Amsterdam (Hospers, Dörfler & Zuilhof, 2004). In deze drie Monitoronderzoeken is gewerkt met vrijwilligers die op ontmoetingsplaatsen vragenlijsten uitdeelden. Om financiële en praktische redenen is in 2006 de overstap gemaakt naar het internet (Hospers, Dörfler & Zuilhof, 2006).

Hiv-preventie onder homo- en biseksuele mannen in Nederland Homo- en biseksuele mannen zijn een belangrijke doelgroep voor hiv-preventie vanwege de relatief hoge hiv-prevalentie. In Schorer Monitor 2008 gaf 12% van de respondenten die ooit een hiv-test had laten uitvoeren aan dat zij hiv-positief was. Daarnaast laten recente gegevens van Stichting HIV Monitoring zien dat in 2008 69% van het aantal nieuwe hiv-diagnoses werd vastgesteld bij homo- en biseksuele mannen (HIV Monitoring, 2008). Vanaf het begin van de hiv-epidemie zijn gegevens verzameld over het seksuele gedrag van MSM. Na een indrukwekkende afname in seksueel risicogedrag in de jaren tachtig (De Vroome, 1994; De Wit, 1994), volgde een stabiele fase in de jaren negentig waarin in gedragsonderzoeken rond de 20% van de respondenten onbeschermde seks met losse partners rapporteerde (Davidovich, De Wit & Stroebe, 2000; Hospers, Debets, Ross & Kok, 1999; Hogeweg & Hospers, 2000; De Vroome, 1994). Nationaal en internationaal onderzoek laat de laatste jaren zien dat het risicogedrag langzaam toeneemt (Ashton et al., 2003; Dodds, Nardone, Mercey & Johnson, 2000; Dukers et al., 2001; Hull et al., 2003; Williamson et al., 2006; Hospers, Dörfler & Zuilhof, 2006; Hospers, Dörfler, Zuilhof & Nijman, 2007; Hospers, Dörfler, & Zuilhof, 2008), met uitzondering van New South Wales in Australië, waar risicogedrag sinds 2001 afneemt (Zablotska, Prestage, Grulich & Imrie, 2008).

9


In Nederland was er in 2008 een aanzienlijke toename zichtbaar van onbeschermde anale seks met losse partners bij jonge MSM (< 26 jaar). Van de jonge homo- en biseksuele mannen met losse partners gaf 37% aan niet altijd beschermde anale seks te hebben gehad in de zes maanden voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst (Hospers, Dรถrfler, & Zuilhof, 2008). In 2007 was dit percentage bij jonge MSM nog 31% en in 2006 30% (Hospers, Dรถrfler, Zuilhof & Nijman, 2007; Hospers, Dรถrfler & Zuilhof, 2006). Ook onder jongens in de coming-out fase is relatief veel seksueel risicogedrag geconstateerd (Franssens, Hospers & Kok, 2008). Homo- en biseksuele jongens gebruiken relatief vaak alleen in het begin van de relatie condooms bij anale seks (Richel & De Wit, 2007). In Schorer Monitor 2009 zijn wederom vragen gesteld over seksueel gedrag en over factoren die mogelijk geassocieerd zijn met seksueel risicogedrag, zoals hiv-status, druggebruik, aids-optimisme, kennis, internetgebruik en demografische kenmerken.

De opbouw van dit rapport In hoofdstuk 2 beschrijven we de opzet van het onderzoek en geven een verantwoording van de statistische analyse. Hoofdstuk 3 beschrijft de resultaten van Schorer Monitor 2009. In hoofdstuk 4 wordt de vergelijking gemaakt met eerdere edities van de online Schorer Monitor. De conclusies en aanbevelingen die hieruit voortkomen worden dit jaar voor het eerst separaat gepubliceerd in Schorer Monitor 2009 Aanbevelingen.

10


2

METHODE

Onderzoeksopzet Schorer Monitor 2009 is het zevende onderzoek in een reeks Monitoronderzoeken waarvan de eerste in 2000 is verschenen (Hogeweg & Hospers, 2000; Hospers, Dรถrfler, & Zuilhof, 2003, 2004, 2006; Hospers, Dรถrfler, Zuilhof, & Nijman, 2007; Hospers, Dรถrfler, & Zuilhof, 2008). Doelstelling was om 3000 respondenten te werven. Schorer was verantwoordelijk voor de opzet en uitvoer van het project en ontwikkelde de wervingsstrategie. De werving vond online en offline plaats. De respondenten vulden de online vragenlijst in op de onderzoekswebsite www.schorermonitor.nl.

Ontwikkeling van de vragenlijst Internet biedt de mogelijkheid om een vragenlijst op maat aan te bieden. Aan de hand van de antwoorden op sleutelvariabelen krijgen de respondenten alleen die vragen voorgelegd die voor hen relevant zijn. Door middel van automatische doorverwijzing en micro-tailloring sluiten de vragen bovendien direct aan bij de situatie van de respondent. In de online vragenlijst kwamen de volgende onderwerpen aan de orde (zie bijlage 2 op pagina 44): Demografie (leeftijd, opleiding, geloof, culturele achtergrond); Seksuele geschiedenis (seksuele ervaring, seksuele aantrekking, hiv en soa, hiv-test, hepatitis B-vaccinatie, seks met hiv-positieve mannen); Hepatitis C bij hiv-positieve mannen; Coming out (openheid over seksualiteit, acceptatie, veiligheid, discriminatie, geweld); Mening over hiv en veilige seks; Uitgaansgedrag; Seksueel gedrag met vaste partner (risicogedrag, afspraken met vaste partners); Seksueel gedrag met losse partners (risicogedrag, vinden van sekspartners, druggebruik); Kennis en informatie (hiv en soa, PEP, bekendheid met Schorer, vinden van informatie). In het laatste deel van de vragenlijst is net als vorig jaar gevraagd naar psychosociale gezondheid (o.a. depressie en zelfwaardering) en naar ervaringen met discriminatie, de beoordeling van de veiligheid van de woonomgeving en de veiligheid van het uitgaansleven. De gegevens uit dit laatste deel van Schorer Monitor 2008 en 2009 worden gebruikt voor rapportages van het Sociaal Cultureel Planbureau over de stand van zaken met betrekking tot de homo-emancipatie in Nederland.

11


Werving van deelnemers Tussen 23 maart en 3 mei 2009 zijn deelnemers geworven voor Schorer Monitor. Daarbij is gekozen voor werving via printmedia, internet en op locatie. In verschillende landelijke homobladen zijn advertenties verschenen. Er was redactionele aandacht voor het onderzoek in homobladen en op commerciële homowebsites. Op belangrijke commerciële homowebsites zijn tevens banners geplaatst. Ook niet-commerciële websites (bijvoorbeeld websites van COC-afdelingen) is gevraagd om door te linken naar de onderzoekswebsite of het persbericht te plaatsen. Op een aantal niet-commerciële websites was er tevens redactionele aandacht. Net als in de drie voorgaande online onderzoeken is twee weken na de start van het onderzoek begonnen met de werving via www.chatboy.nl. Dat gebeurde via een button op de startpagina met een directe link naar de onderzoekswebsite. Verder waren er in de chatruimte een banner aanwezig en een permanent Chatboy-profiel met de naam Schorer Monitor, met een oproep om aan het onderzoek deel te nemen. Tot slot is dit jaar voor het eerst geworven via www.gayromeo.nl. In week 4 (23 april) werd op de persoonlijke startpagina van alle GayRomeo-leden in Nederland een oproep geplaatst om mee te doen aan de Monitor. Deze oproep (tekst en afbeelding/banner) stond tot het einde van de wervingsperiode op de startpagina. Daarnaast is op 24 april aan iedereen een bericht gestuurd waarmee de oproep extra onder de aandacht werd gebracht. Naast online werving is op verschillende plaatsen in Nederland ook op locatie (bijvoorbeeld op cruising areas en in homocafés) geworven door middel van flyers en gadgets met een wervende boodschap. Deze offline werving werd voornamelijk verzorgd door outreachvrijwilligers en soa-verpleegkundigen van zeventien GGD’en. Daarnaast hebben twaalf homosauna’s in het hele land flyers aan hun klanten meegegeven bij vertrek aan de kassa en werden flyers uitgedeeld op homofeesten. Ook werd een wervende mail gestuurd aan de 3213 respondenten die in 2008 hadden aangegeven op de hoogte te willen worden gehouden over het onderzoek. Ten slotte ontvingen 3000 lezers van schorer magazine een flyer met een wervende boodschap.

Respons Er waren diverse wegen waarlangs mannen op de onderzoekswebsite terecht kwamen. Circa 75% kwam via een verwijzende website binnen (d.w.z. door het aanklikken van een link of banner), 17% door uitnodigingen, de overige 8% was rechtstreeks bezoek (door zelf de url in te typen). Ruim 28% van alle mannen die via een andere site binnenkwamen, was afkomstig van www.gayromeo.nl, 17% van www.gay.nl en 13% van www.chatboy.nl. Een aantal respondenten is via snowballing naar de onderzoekswebsite gekomen. Via de welkomstpagina en via de dankpagina na het invullen van de vragenlijst konden respondenten een wervende e-mail laten versturen naar één of meer vrienden (het zogenaamde mail-a-friend formulier). In totaal zijn er 270 uitnodigingen verstuurd aan potentiële respondenten. In totaal zijn er 10139 bezoeken geregistreerd aan de onderzoekspagina tijdens de wervingsperiode (2008: 12979 bezoeken). Van alle bezoekers is 65% gestart met de vragenlijst en rondde 46% de vragenlijst af (2008: 61% gestart, 44% afgerond). Van de keren dat met de vragenlijst is gestart, zijn 71% van de vragenlijsten ingevuld en terugge-

12


stuurd1. In 2008 was dat 72%. Er zijn in totaal 4635 vragenlijsten ingestuurd (2008: 5708). Daarvan zijn 98 vragenlijsten verwijderd omdat er twijfels waren over de betrouwbaarheid. Het betrof dan bijvoorbeeld dubbele inzending of inconsistente antwoordpatronen. Na het verwijderen van deze vragenlijsten bleven er 4537 ingevulde vragenlijsten over (2008: 5603). De meeste mannen komen uit de grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Groningen. Ook mannen in Eindhoven, Tilburg, Arnhem en Nijmegen zijn goed vertegenwoordigd (Figuur 1). Ruim 1721 mannen gaven aan dat zij in 2008 ook aan Schorer Monitor hadden meegedaan.

1

Dit is een enigszins vertekenend beeld vanwege technische problemen op 25 en 26 maart (begin avond tot begin middag). Op deze dagen was het invullen van de vragenlijst vrijwel ondoenlijk. Als 25 en 26 maart (begin avond tot begin middag) niet worden meegerekend is het responspercentage hoger, namelijk 77%.

13


Figuur 1

14

Spreiding respondenten over Nederland op basis van eerste drie cijfers postcode.


Statistische analyse Afhankelijk van het meetniveau van variabelen zijn frequentieverdelingen gemaakt of gemiddelden berekend. Verschillen in proporties zijn getoetst door middel van x2-toetsen, verschillen in gemiddelden met behulp van variantieanalyse. Gezien het grote aantal respondenten is een p-waarde van 0.01 aangehouden als gesproken wordt over significante effecten. Als hiervan afgeweken is, dan worden expliciet de p-waardes vermeld. Voor vragen waarbij meerdere antwoorden konden worden ingevuld, werd gebruik gemaakt van de multiple-response procedure in SPSS. Bij de voorspelling van cognitieve en gedragsmaten is, afhankelijk van het meetniveau, gebruik gemaakt van multivariate lineaire regressie of multivariate logistische regressie. De volgende persoonskenmerken zijn als voorspellers opgenomen in deze analyses: –

leeftijdscategorie (25 jaar of jonger vs. 26 jaar en ouder)

geloofsovertuiging (niet vs. wel)

seksuele aantrekking (homoseksueel vs. biseksueel)1

woonplaats (grotere steden vs. kleinere woonplaatsen)2

opleidingsniveau (lager [LBO/VMBO/MAVO/MBO] vs. hoger [HAVO/VWO/HBO/WO])

culturele achtergrond ((gemengde) Nederlandse achtergrond vs. niet-Nederlandse achtergrond)

hiv-status (niet-getest/hiv-negatief vs. hiv-positief).

Schaalconstructies In de vragenlijst is een aantal concepten met meerdere items gemeten. Het betreft met name: de inschatting van de eigen kennis met betrekking tot hiv, aids en soa, opvattingen over hiv-positieve mannen, aids-optimisme, en kennis van hiv-positieve mannen over risico’s. Alvorens somscores per concept te berekenen, zijn betrouwbaarheidsanalyses uitgevoerd. Voor alle concepten werden goede betrouwbaarheidscoëfficiënten gevonden (Tabel 1).

1

Mannen die op de vraag naar seksuele aantrekking aangaven dat zij zich alleen tot mannen of voornamelijk tot mannen voelen aangetrokken, zijn in dit rapport geclassificeerd als homoseksueel. Mannen die aangaven dat zij zich zowel tot mannen als vrouwen of voornamelijk tot vrouwen voelen aangetrokken, zijn geclassificeerd als biseksueel.

2

De mate van stedelijkheid wordt afgeleid van de omgevingsadressendichtheid (OAD). De OAD van een adres is het aantal adressen binnen een cirkel van één km rond dat adres. Vervolgens wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds grotere steden (meer dan 1500 adressen/km2) en kleinere woonplaatsen (minder dan 1500 adressen/km2).

15


Tabel 1

Betrouwbaarheidsanalyse van de schalen die in de analyses worden gebruikt. gemiddelde van de schaal

Schaal

(range)

Cronbach a

Opvattingen over hiv-positieve mannen1

2,9 (1–5)

0,64

4

4411

Aids–optimisme

1,8 (1–5)

0,84

16

4429

Inschatting kennis2

3,6 (1–5)

0,86

6

4048

4,2 (1–5)

0,76

5

489

Inschatting kennis risico’s voor hiv-positieven

3

aantal items

N

1 alleen respondenten die ervaring met seks met mannen hadden. 2 alleen hiv-negatieve en niet-geteste respondenten. 3 alleen hiv-positieve respondenten.

Overwegingen bij de presentatie van resultaten Omdat de vragenlijst op internet is aangeboden, was het mogelijk om respondenten te verplichten vragen in te vullen alvorens door te kunnen gaan met de volgende onderdelen. Een groot voordeel hiervan is, dat er voor de meeste variabelen geen missende waarden in het databestand zitten. Sommige vragen hoefden alleen door een subgroep van respondenten te worden ingevuld. Het aantal respondenten (N) is daarom niet voor alle vragen hetzelfde. Bij de presentatie van de resultaten wordt in de tabellen aangegeven hoeveel respondenten antwoord hebben gegeven. Om het verslag leesbaar te houden, is er van afgezien om de specificatie van toetsen (toetsgrootheden, p-waarden) in de tekst op te nemen. Als er in de tekst wordt gesproken over verschillen, kan de lezer ervan uit gaan dat deze verschillen statistisch getoetst zijn en dat het gevonden verschil significant was. Percentages zijn afgerond naar gehele getallen. Door deze afronding zijn de totalen niet altijd precies 100%. Als relaties tussen cognitieve of gedragsvariabelen enerzijds en persoonskarakteristieken anderzijds worden gepresenteerd dan betekent dit, dat niet-genoemde persoonskarakteristieken niet significant gerelateerd waren (maar uiteraard wel zijn getoetst). Er is altijd multivariaat getoetst, dus effecten zijn voor elkaar gecontroleerd.

Tot slot In Nederland geldt Schorer Monitor als een van de grotere onderzoeken naar seksueel gedrag dat wordt uitgevoerd onder MSM. Wel is het van belang hierbij op te merken dat de onderzoekers niet pretenderen dat de groep respondenten in dit onderzoek representatief is voor de gehele doelgroep in Nederland. Alleen al het feit dat de vragenlijst alleen via internet was in te vullen, betekent dat mannen zonder internet-toegang niet konden deelnemen. Alhoewel in Nederland bijna iedereen toegang tot internet heeft, kan het betekenen dat oudere mannen ondervertegenwoordigd zijn omdat ouderen minder toegang tot internet hebben. Maar ook thuiswonende jongeren kunnen ondervertegenwoordigd zijn omdat zij weliswaar internettoegang hebben maar niet genoeg privacy om de vragenlijst in te vullen. Er is wel alles aan gedaan om op zo veel mogelijk ontmoetingsplaatsen (virtueel en niet-virtueel) MSM te werven. 16


3 RESULTATEN

Demografische beschrijving De respondenten varieerden in leeftijd van 13 tot 80 jaar (Tabel 2). De gemiddelde leeftijd was 37,1 jaar (mediaan: 37 jaar). Vierentwintig procent was 25 jaar of jonger, 22% tussen 25 en 35 jaar oud, 26% tussen 35 en 45 jaar en 27% was 46 jaar of ouder.

Tabel 2

Frequentieverdeling leeftijd in clusters van vijf jaar (N=4573).

14-20 jaar

12%

21-25 jaar

12%

26-30 jaar

12%

31-35 jaar

10%

36-40 jaar

13%

41-45 jaar

14%

46-50 jaar

11%

51-55 jaar

7%

56-60 jaar

5%

60-81 jaar

4%

In tabel 3 is weergegeven wat de hoogste opleiding is die de respondenten hebben genoten of waar zij mee bezig zijn. Meer dan tweederde van de respondenten volgt een hogere opleiding of heeft deze afgerond (69% HAVO, VWO, HBO of universiteit).

Tabel 3

17

Frequentieverdeling opleidingsniveau (N=4535).

Basisschool, LBO

4%

MAVO/VMBO

9%

MBO

19%

HAVO/VWO

10%

HBO

33%

Universiteit

26%


Van de respondenten had 88% een Nederlandse culturele achtergrond, 6% een Nederlandse en een andere culturele achtergrond en 7% een niet-Nederlandse culturele achtergrond. Tabel 4 geeft een overzicht van de niet-Nederlandse culturele achtergronden.

Tabel 4

Frequentieverdeling niet-Nederlandse culturele achtergrond (N=550; absolute aantallen).

Indisch

87

Duits

74

Belgisch

58

Surinaams

57

Antilliaans

38

Turks

18

Marokkaans

15

Overig

251

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Iets meer dan tweederde (67%) van de respondenten woont in de grote steden, de overige 33% in kleinere woonplaatsen.

Seksuele geschiedenis Seksuele ervaring Twee procent van de respondenten (N=104) heeft nog geen seks met een man gehad. Acht procent rapporteerde (ook) seks met een vrouw in het half jaar voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst. De gemiddelde leeftijd waarop men voor het eerst seks met een man had, was 19,0 jaar (mediaan: 18 jaar; range: 4-64 jaar). De eerste man waarmee men seks had was gemiddeld bijna 5 jaar ouder (23,9 jaar). Van de respondenten met seksuele ervaring had 7% het afgelopen half jaar geen vaste of losse mannelijke partners, 39% had uitsluitend losse mannelijke partners, 20% uitsluitend een vaste mannelijke partner en 34% zowel een vaste partner als losse mannelijke partners (Tabel 5).

Tabel 5

Seks met losse en vaste mannelijke partners in het afgelopen half jaar (N=4433).

Geen partners

18

7%

Uitsluitend losse partners

39%

Uitsluitend vaste partner

20%

Zowel vaste als losse partners

34%


In de vragenlijst werd tevens gevraagd een schatting te maken hoeveel sekspartners men gedurende het hele leven had gehad. Respondenten konden kiezen uit zeven oplopende antwoordcategorieën, van 1 sekspartner tot 500 en meer sekspartners (Tabel 6). De categorie 11-50 sekspartners werd het meest aangevinkt, namelijk door 28% van de respondenten.

Tabel 6

Frequentieverdeling van het aantal mannelijke sekspartners gedurende het hele leven (N=4433).

1

3%

2-5

12%

6-10

12%

11-50

28%

51-100

15%

101-500

20%

> 500

11%

Twintig procent rapporteerde ooit seks te hebben gehad met een man waarvan zij op dat moment wisten dat hij hivpositief was. Drieënveertig procent van de respondenten kent in zijn directe omgeving een of meerdere personen die hiv-positief zijn.

Seksuele aantrekking en zelfbenoeming Op de vraag: ‘Tot wie voel jij je seksueel aangetrokken?’ antwoordde 93% van de respondenten dat zij zich alleen of voornamelijk tot mannen voelden aangetrokken. Acht procent voelt zich net zoveel tot mannen als vrouwen of voornamelijk tot vrouwen aangetrokken (Tabel 7). Twee mannen gaven aan alleen op vrouwen te vallen maar rapporteerden beiden seks met mannen.

Tabel 7

Frequentieverdeling seksuele aantrekking (N=4537).

Uitsluitend tot vrouwen

<1%

Voornamelijk tot vrouwen

2%

Net zo veel tot mannen als tot vrouwen

6%

Voornamelijk tot mannen

18%

Uitsluitend tot mannen

75%

Mannen die op deze vraag aangaven zich alleen of voornamelijk tot mannen aangetrokken te voelen (93%) worden in het vervolg van dit rapport als homoseksuele mannen aangeduid; de overige 8% als biseksuele mannen.

19


Hiv-test Van de respondenten met seksuele ervaring heeft 73% ooit een hiv-test gedaan. Van hen had 41% de laatste test minder dan 6 maanden geleden laten uitvoeren, 20% tussen 6 maanden en een jaar geleden en 40% meer dan een jaar geleden. Van alle respondenten heeft dus 44% zich in het afgelopen jaar laten testen op hiv. Van de ooit geteste mannen rapporteerde 15% (N=489) hiv-positief te zijn. Verderop in dit hoofdstuk wordt uitgebreider ingegaan op de groep die positief getest is. Hiv-testpercentages verschilden naar culturele achtergrond, seksuele aantrekking, leeftijd en woonplaats. Van de niet-Nederlandse mannen was 82% ooit getest tegen 72% van de mannen met een (gemengde) Nederlandse culturele achtergrond. Van de homoseksuele mannen was 74% ooit getest tegen 52% van de biseksuele mannen. In de groep mannen van 25 jaar en jonger had 52% zich ooit laten testen; van de mannen ouder dan 25 jaar 79%. Van de respondenten die in grote steden wonen rapporteerde 77% zich ooit te hebben laten testen op hiv tegen 65% van mannen in kleinere woonplaatsen. Aan mannen die hiv-negatief getest waren is gevraagd waar zij hun laatste test hebben laten uitvoeren (Tabel 8). De meeste mannen zijn getest bij de GGD (37%), door hun huisarts (34%) of op een soa-poli (17%).

Tabel 8

Locatie laatste hiv-test (N=2585).

GGD

37%

Huisarts

34%

Soa-poli

17%

Ziekenhuis (niet soa-poli)

5%

Checkpoint

2%

Verzekerings- of keuringsarts

1%

Cohort- of geneesmiddelenonderzoek

1%

Bloedbank

<1%

MAN tot MAN Test Lab

<1%

Overig

3%

Van de mannen die alleen een vaste partner hadden in de zes maanden voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst, had 68% ooit een hiv-test gedaan, van de mannen met zowel een vaste partner als losse partners 82%. Van mannen met uitsluitend losse partners heeft 72% zich ooit laten testen. Van de mannen zonder (seks)partners had 44% zich ooit laten testen (Tabel 9).

20


Tabel 9

Ooit een hiv-test gedaan naar partnerstatus (N=4433).

Geen partners

44%

Uitsluitend losse partners

72%

Uitsluitend vaste partner(s)

68%

Zowel vaste als losse partners

82%

Aan mannen met een vaste partner is ook gevraagd of ze wisten of hun partner ooit getest was op hiv. Op deze vraag antwoordde 22% dat de partner niet op hiv was getest, 71% dat hun partner wel was getest en 7% dat zij niet wisten of hun vaste partner zich ooit had laten testen. In tabel 10 wordt het hiv-testgedrag van de respondent en het hiv-testgedrag van de vaste partner met elkaar vergeleken. In 64% van de vaste relaties hadden beide partners zich ooit op hiv laten testen. In 13% van de vaste relaties had de respondent zichzelf wel, maar zijn partner zich niet laten testen. Bij 8% had de partner zich wel, maar de respondent zich niet laten testen. In 15% van de vaste relaties had noch de respondent noch zijn partner zich laten testen. Vijftien procent van de vaste partners die was getest, was hiv-positief.

Tabel 10

Hiv-testgedrag van respondent en van vaste partner van respondent (N=2386). Partner geen hiv-test of onbekend

Partner hiv-test

Respondent geen hiv-test

15%

8%

Respondent hiv-test

13%

64%

Aan de mannen die een hiv-negatieve uitslag kregen, is gevraagd naar de wijze waarop de uitslag is meegedeeld. Van hen kreeg 8% de uitslag schriftelijk, 42% telefonisch, 46% in een persoonlijk gesprek (4% overig). In tabel 11 is dit uitgesplitst naar de drie belangrijkste testlocaties.

Tabel 11

Mededeling uitslag hiv-test uitgesplitst naar testlocatie (N=2272). Rijen tellen op tot 100%. Schriftelijk

21

Telefonisch

persoonlijk gesprek

N

Huisarts

6%

54%

40%

885

GGD

9%

44%

47%

947

Soa-poli

8%

41%

51%

440


Aan iedereen die telefonisch of in een persoonlijk gesprek de uitslag kreeg, is gevraagd of tijdens het gesprek ook nog werd ingegaan op de gevolgen van de uitslag (post-test counseling) of dat alleen de uitslag werd meegedeeld. Slechts in 8% van de gesprekken vond post-test counseling plaats. In tabel 12 is dit uitgesplitst naar de drie belangrijkste testlocaties.

Tabel 12

Post-test counseling uitgesplitst naar testlocatie (N=2096). Rijen tellen op tot 100%. alleen uitslag

post-test counseling

N

Huisarts

95%

5%

829

GGD

91%

9%

862

Soa-poli

86%

14%

405

Hiv-positief Van de mannen die ooit een hiv-test deden, is 15% hiv-positief (N=489). Van hen kreeg 16% de hiv-positieve uitslag telefonisch en 83% in een persoonlijk gesprek. Twee respondenten gaven aan de uitslag schriftelijk te hebben ontvangen en twee via MAN tot MAN. In 62% van de telefonische of persoonlijke gesprekken, werd naast de uitslag ook ingegaan op de gevolgen van de uitslag; in de andere 38% werd alleen de uitslag meegedeeld. Hiv-positieve mannen waren gemiddeld ouder (43,4 jaar) dan hiv-negatieve mannen (38,0 jaar) en niet-geteste mannen (32,9 jaar). De meeste hiv-positieve mannen waren tussen de 36 en 50 jaar (Tabel 3). Bijna alle hiv-positieve mannen waren homoseksueel (482 van de 489).

Tabel 13

22

LeeftijdscategorieĂŤn hiv-positieve mannen (N=489).

< 20 jaar

1%

21-25 jaar

2%

26-30 jaar

8%

31-35 jaar

11%

36-40 jaar

13%

41-45 jaar

23%

46-50 jaar

19%

51-55 jaar

12%

56-60 jaar

6%

> 60 jaar

5%


Bijna alle hiv-positieve mannen (98%) zijn onder controle bij een hiv-behandelcentrum. Van hen gebruikt 69% hivremmers, 30% gebruikt geen hiv-remmers en 1% zegt een therapie-pauze te hebben. Van de mannen die hiv-remmers gebruiken heeft 81% een niet-detecteerbare viral load en 15% een detecteerbare viral load. Vijf procent van de respondenten die hiv-remmers gebruiken kent zijn viral load niet. Van de hiv-positieve mannen heeft 77% zich laten testen op hepatitis C. Van de geteste mannen was 80% hepatitis C negatief. Bij 15% werd hepatitis C vastgesteld. De resterende 5% wacht nog op de uitslag of is de uitslag nooit op gaan halen. Van de hiv-positieve mannen heeft 59% een vaste partner. Daarvan heeft 92% ooit een hiv-test gedaan. Van de geteste vaste partners is 54% ook hiv-positief.

Soa Zevenenveertig procent van de respondenten is in de voorgaande 12 maanden op soa getest (31% eenmaal en 16% meerdere keren). Van degenen die zich hebben laten testen is bij 26% (N=542) ĂŠĂŠn of meerdere soa vastgesteld. Van alle respondenten is dat 12%. Chlamydia, gonorroe, syfilis en genitale wratten werden het meest genoemd, genitale herpes en LGV kwamen relatief minder voor (Tabel 14).

Tabel 14

Soa-diagnose in de voorafgaande 12 maanden. Alle respondenten (N=4537)

Respondenten met een of meer soa (N=542)

Chlamydia

6%

48%

Gonorroe

5%

42%

Syfilis

3%

28%

Genitale wratten

2%

18%

Genitale herpes

1%

8%

LGV

1%

7%

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Met een multivariate logistische regressie-analyse werd gekeken naar voorspellers van het al dan niet rapporteren van een soa-diagnose. Seksuele aantrekking, leeftijd en hiv-status waren significant gerelateerd aan soa-diagnose. Van de ooit geteste homoseksuele mannen rapporteerde 12% een soa tegen 6% van de biseksuele mannen. Van respondenten van 25 jaar en jonger rapporteerde 8% een soa tegen 13% van de mannen van 26 jaar en ouder. Van de respondenten die niet op hiv waren getest of hiv-negatief waren, rapporteerde 9% een soa tegen 34% onder hivpositieven. Met name hiv-status was dus gerelateerd aan soa-diagnoses. Een uitsplitsing naar hiv-status laat zien dat alle soa meer worden gerapporteerd door hiv-positieve mannen (Tabel 15).

23


Tabel 15

Soa-diagnose uitgesplitst naar hiv-status. Hiv-positief (N=489)

Hiv-negatief of niet-getest (N=4048)

Chlamydia

18%

4%

Gonorroe

15%

4%

Syfilis

13%

2%

Genitale wratten

6%

2%

Genitale herpes

3%

1%

LGV

4%

<1%

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Van de respondenten waar één of meerdere soa zijn vastgesteld, had 70% één soa in het afgelopen jaar, 19% twee soa en 11% drie of meer soa.

Hepatitis B Bij 11% van de respondenten (N=481) is ooit hepatitis B vastgesteld. Van de overige respondenten is 29% niet gevaccineerd, 6% weet dat niet, 55% volledig gevaccineerd en 11% niet-volledig gevaccineerd. Mannen van 25 jaar en ouder zijn vaker volledig gevaccineerd (60% vs. 42%), homoseksuele mannen vaker dan biseksuele mannen (57% vs. 35%), mannen met een hoger opleidingsniveau vaker dan mannen met een lager opleidingsniveau (58% vs. 49%) en hiv-positieve mannen vaker dan hiv-negatieve en niet-geteste mannen (77% vs. 53%). Aan de respondenten die niet gevaccineerd zijn tegen hepatitis B of dat niet weten is gevraagd of zij ervan op de hoogte zijn dat hepatitis B-vaccinatie gratis kan worden verkregen. Van hen zegt 42% dat ze dat niet wisten. Van de mannen die in grote steden wonen was 37% hiervan niet op de hoogte tegen 47% van mannen die in kleinere woonplaatsen wonen. Van de mannen met een lagere opleiding was 48% er niet van op de hoogte vergeleken met 38% van mannen met een hogere opleiding. Van de homoseksuele mannen was 38% er niet van op de hoogte tegen 65% van de biseksuele mannen.

Acculturatie Deelname activiteiten Aan de respondenten werd gevraagd om aan te geven of zij hadden deelgenomen aan activiteiten die gerelateerd zijn aan de homoscene, zoals het bezoeken van homobars en homosauna’s, of berichten posten op internetsites voor homo- en bimannen. Als men had deelgenomen dan werd gevraagd wanneer dat voor het laatst was. In tabel 15 worden de gemiddelde scores voor deze activiteiten weergegeven. Het lezen van homotijdschriften en internetactiviteiten werden het meest frequent gerapporteerd.

24


Tabel 16

Gemiddelde scores op frequentie van deelname aan activiteiten in de homoscene (range: 1=nooit, 5=minder dan een maand geleden). In de rechterkolommen is aangegeven hoeveel procent van de respondenten zegt betreffende activiteit nooit te hebben gedaan en welk percentage zegt dit minder dan een maand geleden voor het laatst te hebben gedaan (N=4537). % minder dan 1 maand

Activiteit

gemiddelde

% nooit

geleden

Een homotijdschrift gelezen

3,8

11%

50%

Een homocafé bezocht

3,5

15%

41%

Een homodisco bezocht

3,0

22%

26%

Het COC of activiteit van het COC bezocht

1,9

47%

7%

Een homosauna bezocht

2,4

44%

16%

Een baan of open lucht cruising area bezocht

2,1

49%

13%

Een darkroom bezocht

2,2

47%

13%

Een seksfeest bezocht

1,7

71%

7%

Een persoonlijk profiel op internet aangemaakt of onderhouden

4,2

9%

68%

Een bericht gepost op een internetsite voor homo- of bimannen

3,9

17%

60%

Algemeen

Seks-georiënteerd

Internet

Uit factor- en betrouwbaarheidsanalyses blijkt dat de clusters van activiteiten (algemeen, seks-georiënteerd en internet) zich goed laten schalen. Voor deze drie schalen is met multivariate lineaire regressie onderzocht welke factoren frequentie van deelname voorspellen (Tabel 17). Met betrekking tot deelname aan algemene activiteiten blijkt dat mannen van 25 jaar en jonger daar minder aan hadden deelgenomen dan mannen boven de 25 jaar (gemiddelden: ≤ 25 jaar 2.9; > 25 jaar 3,1), biseksuele mannen minder dan homoseksuele mannen (gemiddelden: biseksuele mannen 1,8; homomannen 3,1), lager opgeleiden minder vaak dan hoger opgeleiden (gemiddelden: lager 2,8; hoger 3,1), mannen in grote steden vaker dan mannen in kleinere woonplaatsen (gemiddelden: grote steden 3,2; kleinere woonplaatsen 2,7), en hiv-positieve mannen vaker dan nietgeteste en hiv-negatieve mannen (gemiddelden: hiv-positieven 3,3; niet-geteste en hiv-negatieve mannen 3,0). Deelname aan seks-gerelateerde activiteiten was gerelateerd aan leeftijdscategorie (gemiddelden: ≤ 25 jaar 1,3; > 25 jaar 2,3), hiv-status (gemiddelden: hiv-positieven 2,9; niet-geteste en hiv-negatieve mannen 2,0), seksuele aantrekking (gemiddelden: homoseksuele mannen 2,1; biseksuele mannen 1,7), culturele achtergrond (gemiddelden: (gemengde) Nederlandse culturele achtergrond 2,0; niet Nederlandse culturele achtergrond 2,3) en woonplaats (gemiddelden: grotere woonplaatsen 2,1; kleinere woonplaatsen 1,9). Deelname aan internetactiviteiten was gerelateerd aan seksuele aantrekking (gemiddelden: homoseksuele mannen 4,1; biseksuele mannen 3,5) en hiv-status (gemiddelden: hiv-positieven 4,2; niet-geteste en hiv-negatieve mannen 4,0). 25


Tabel 17

Predictoren van frequentie van deelname aan activiteiten in de homoscene (range; 1=nooit, 5=minder dan een maand geleden). Multivariate lineaire regressie-analyse (N=4537). Seks-georienteerde

Activiteit

Algemene activiteiten

activiteiten

Internet-activiteiten

≤ 25 jaar

2,9

1,3

> 26 jaar

3,1

2,3

niet significant

Biseksueel

1,8

1,7

3,5

Homoseksueel

3,1

2,1

4,1

niet significant

Leeftijd

Seksuele oriëntatie

Opleidingsniveau Lager

2,8

Hoger

3,1

niet significant

Kleinere woonplaatsen

2,7

1,9

Grotere steden

3,2

2,1

Woonplaats niet significant

Culturele achtergrond Nederlands + gemengd Niet-Nederlands

2,0 niet significant

2,3

niet significant

Niet-getest/hiv-negatief

3,0

2,0

4,0

Hiv-positief

3,3

2,9

4,2

Hiv-status

Vinden van sekspartners Van de mannen die naar ontmoetingsplaatsen gaan (N=3875; 85% van de respondenten), zoeken veruit de meeste respondenten sekspartners via het internet (82%, Tabel 18). Op nummer twee staan homocafé’s (42%), en op de derde plaats homosauna’s (35%). Op de vierde plaats staat bij vrienden thuis (28%), gevolgd door homofeesten (23%), cruising areas (22%), darkrooms (18%), en leer- en seksfeesten (12%). De overige locaties werden door 10% of minder van de respondenten bezocht.

26


Tabel 18

Ontmoetingsplaatsen voor het vinden van sekspartners (N=3875).

Via internet

82%

Homocafé of –disco

42%

Sauna

35%

Bij vrienden of kennissen thuis

28%

Homofeesten

23%

Cruising areas

22%

Darkroom

18%

Leer- en seksfeesten

12%

Seksbioscoop

10%

Leerbars

10%

Via een advertentie

3%

Escortservice

3%

Seksclub of bordeel

2%

Via de telefoon

1%

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Met multivariate logistische regressie-analyses werd gekeken naar voorspellers van het al dan niet bezoeken van de veertien ontmoetingsplaatsen. Voor leeftijd, seksuele aantrekking en hiv-status waren er substantiële verschillen. Deze worden in de drie onderstaande tabellen weergegeven. Jongere mannen zoeken vaker partners in homocafé’s, bij vrienden thuis en op homofeesten. Oudere mannen vaker in sauna’s, op cruising areas, in darkrooms, op seksfeesten, in seksbioscopen, in leerbars en/of via advertenties (Tabel 19).

27


Tabel 19

Ontmoetingsplaatsen voor het vinden van sekspartners, uitgesplitst naar leeftijdscategorie (N=3875). Alleen significante verschillen worden weergegeven. 25 jaar en jonger

ouder dan 25 jaar

Homocafé of –disco

55%

39%

Sauna

13%

41%

Bij vrienden of kennissen thuis

44%

24%

Homofeesten

31%

21%

Cruising areas

6%

26%

Darkroom

5%

22%

Leer- en seksfeesten

3%

14%

Seksbioscoop

3%

12%

<1%

12%

2%

4%

Leerbars Via een advertentie

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Biseksuele mannen zoeken vaker partners via advertenties (Tabel 20). Homoseksuele mannen vaker in homocafé’s en sauna’s, op homofeesten, in darkrooms, op seksfeesten en in leerbars.

Tabel 20

Ontmoetingsplaatsen voor het vinden van sekspartners, uitgesplitst naar seksuele aantrekking (N=3875). Alleen significante verschillen worden weergegeven. homoseksueel

biseksueel

Homocafé of –disco

44%

19%

Sauna

36%

26%

Homofeesten

24%

10%

Darkroom

19%

10%

Leer- en seksfeesten

13%

6%

Leerbars

10%

2%

3%

8%

Via een advertentie

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Hiv-positieve mannen zoeken vaker partners via internet, in sauna’s, op homofeesten en cruising areas, in darkrooms en seksbioscopen, op leer- en seksfeesten en in leerbars (Tabel 21).

28


Tabel 21

Ontmoetingsplaatsen voor het vinden van sekspartners, uitgesplitst naar hiv-status (N=3875). Alleen significante verschillen worden weergegeven. Niet-getest/hiv-negatief

Hiv-positief

Internet

81%

87%

Sauna

34%

49%

Homofeesten

22%

30%

Cruising areas

21%

30%

Darkroom

16%

37%

Leer- en seksfeesten

10%

28%

Seksbioscoop

10%

14%

7%

27%

Leerbars

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Druggebruik Aan de respondenten met losse partners in de zes maanden voorafgaand aan het onderzoek is gevraagd naar de gebruiksfrequentie van alcohol en drugs vlak voor of tijdens seks met losse partners in de voorgaande zes maanden (Tabel 22). Alcohol, poppers, viagra, hasj, en XTC werden door meer dan 20% van deze respondenten soms of altijd gebruikt.

Tabel 22

Frequentie alcohol- en druggebruik in de voorafgaande 6 maanden vlak voor of tijdens seks met losse partners (N=3246). Rijen tellen op tot 100%.

29

Nooit

Soms

Altijd

Alcohol

32%

54%

14%

Poppers

52%

38%

10%

Viagra

69%

25%

6%

Hasj

79%

18%

3%

XTC

80%

18%

2%

GHB

84%

14%

2%

Coca誰ne

90%

10%

1%

Speed

95%

5%

<1%

Crystal meth

98%

2%

<1%


Alcoholgebruik (nooit vs. soms/altijd) was gerelateerd aan alle demografische variabelen behalve culturele achtergrond. Meer oudere mannen gebruikten soms/altijd alcohol dan jongere mannen (70% vs. 59%), meer mannen uit steden dan mannen uit kleinere plaatsen (72% vs. 59%), meer hoger opgeleiden dan lager opgeleiden (70% vs. 63%), meer homoseksuele mannen dan biseksuele mannen (69% vs. 56%), en meer hiv-positieve mannen dan hivnegatieve/niet-geteste mannen (77% vs. 66%). Van alle respondenten met losse partners rapporteerde 59% het gebruik van één of meer drugs vlak voor of tijdens seks met losse partners in de voorgaande 6 maanden; 41% had geen enkele drug gebruikt. Druggebruik (niet/wel) was gerelateerd aan seksuele aantrekking, leeftijd en hiv-status. Van homoseksuele respondenten rapporteerde 60% gebruik van één of meer drugs tegen 46% van biseksuele respondenten. Van respondenten van 25 jaar en jonger rapporteerde 33% gebruik van één of meer drugs tegen 65% van respondenten boven 25 jaar. Van hiv-positieve respondenten rapporteerde 87% gebruik van één of meer drugs tegen 54% van niet-geteste en hiv-negatieve respondenten.

Kennis en opvattingen over hiv/aids-gerelateerde thema’s Inschatting eigen kennis over hiv, aids en soa Aan hiv-negatieve en nooit-geteste respondenten werd gevraagd om voor zes kennisgebieden aan te geven hoeveel zij ervan af wisten (1=heel weinig, 5=heel veel). Uit tabel 23 valt af te lezen dat de respondenten zeggen het meest te weten over de risico’s van onbeschermde anale seks en van pijpen met klaarkomen. Het minst zegt men te weten over de behandeling van hiv-infectie met combinatietherapie en over leven met hiv en aids. Jongere respondenten, biseksuele respondenten, lager opgeleide mannen en mannen uit kleinere woonplaatsen rapporteerden significant minder kennis.

Tabel 23

Gemiddelden ingeschatte kennis over hiv, aids en soa van hiv-negatieve en nooit geteste respondenten (range: 1=heel weinig, 5=heel veel) (N=4048).

De risico’s van anale seks zonder condooms

4,4

De risico’s van pijpen met klaarkomen

3,9

De regelmatige test op soa

3,9

De jaarlijkse test op hiv

3,7

De adviezen over onbeschermde anale seks met een vaste partner

3,5

Andere soa dan hiv

3,5

Behandeling van hiv met hiv-remmers

2,9

Leven met hiv en aids

2,8

Aan hiv-positieve respondenten zijn vijf kennisvragen gesteld over risico’s met betrekking tot hiv-transmissie, soa-infectie en superinfectie, en over therapietrouw en soa-behandeling (Tabel 24). Zij geven aan over alle kennisdomeinen veel kennis te hebben; het meest over risico op hiv-transmissie bij onbeschermde seks, het minst over superinfectie. 30


Tabel 24

Gemiddelden ingeschatte kennis van hiv-positieve mannen (range: 1=heel weinig, 5=heel veel) (N=489).

Risico op hiv-overdracht bij onbeschermde anale seks

4,6

Therapietrouw

4,3

Vatbaarheid voor soa

4,3

Behandeling van soa

4,2

Risico op superinfectie bij onbeschermde anale seks met een hiv-positieve partner

3,8

De meeste mannen haalden hun actuele informatie over hiv/aids van internet (80%), uit homotijdschriften (48%), en folders (43%) (Tabel 25).

Tabel 25

Frequentieverdeling van de bronnen van actuele informatie over hiv en soa (N=4362).

Internet

80%

Homotijdschriften

48%

Folders

43%

Gesprekken met vrienden

33%

Radio of tv

25%

Huisarts

21%

Hiv Vereniging

8%

Aids-soa infolijn

6%

Gay & Lesbian Switchboard

3%

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Aan de respondenten is gevraagd naar de bekendheid met voorlichtingswebsites, Schorer campagnes en Schorermaterialen (Tabel 26). Bijna driekwart van de respondenten (73%) was bekend met ĂŠĂŠn of meerdere van de genoemde websites, campagnes of materialen. De websites schorer.nl en MANtotMAN.nl hadden de grootste bekendheid. De overige websites waren maar bij minder dan 20% van de respondenten bekend. Ongeveer een op de zes respondenten was bekend met de MAN tot MAN publicaties in Gay & Night en de Gay Krant.

31


Tabel 26

Bekendheid met voorlichtingswebsites, campagnes en schriftelijk materiaal (N=4537).

Websites en digitale middelen Schorer.nl

51%

MANtotMAN

31%

Man of Mietje

18%

Switchboard.nl

16%

Testen: ja natuurlijk

12%

Gaycruise.nl

11%

B-a-man

7%

Fuck! Doe snel de PEP check

7%

Allesovergay.nl

6%

Partyandplay.nl

5%

Rozehulpverlening.nl

4%

Veilige-haven.nl

3%

Schriftelijk materiaal MAN tot MAN -paginaâ&#x20AC;&#x2122;s in Gay & Night

19%

MAN tot MAN -paginaâ&#x20AC;&#x2122;s in GayKrant

17%

NB: Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen.

Aids-optimisme In de vragenlijst is gevraagd naar aids-optimisme. Het betreft zestien stellingen die in nationaal en internationaal onderzoek zijn gebruikt. Deze stellingen zijn inhoudelijk in vier clusters te verdelen: 1. optimisme over hiv-infectie, 2. optimisme over behandeling, 3. minder noodzaak om veilig te vrijen en 4. moeite met veilig vrijen. De gemiddelde scores voor bijna alle items liggen aan de negatieve kant van de antwoordschaal (Tabel 27). Dat wil zeggen dat men dus niet optimistisch is over hiv-infectie en behandeling, dat men het er niet mee eens is dat er minder noodzaak is om veilig te vrijen en dat men het niet eens is met stellingen dat het moeite kost om veilig te vrijen. Hiv-positieve mannen scoren significant hoger op alle subschalen van de optimismeschaal, met name op de subschaal optimisme over hiv-infectie (verschil in gemiddelden=0,90) en de subschaal moeite met veilig vrijen (verschil in gemiddelden=0,59).

32


Tabel 27

Gemiddelde scores op de items over aids-optimisme (range: 1=helemaal mee oneens, 5=helemaal mee eens) (N=4253).

Optimisme over hiv-infectie Nu er hiv-remmers zijn, ben ik minder bang om hiv te krijgen (indien hiv-positief: â&#x20AC;Ś ben ik minder bang voor hiv-overdracht)

1,7

Als je hiv-positief bent en hiv-remmers gebruikt, ben je niet meer zo besmettelijk

1,6

Hiv is minder een bedreiging dan vroeger

2,6

Door hiv-remmers worden minder mensen met hiv geĂŻnfecteerd

1,6

Gemiddelde

1,9

Optimisme over behandeling Hiv is met de juiste medicatie te genezen

1,3

Je krijgt geen aids als je hiv-positief bent en hiv-remmers gebruikt

1,5

Ik denk dat je met hiv-remmers het virus uiteindelijk helemaal uit je lichaam kan krijgen

1,3

Ik denk dat hiv-remmers op de lange termijn weinig bijwerkingen hebben

1,9

Gemiddelde

1,5

Minder noodzaak om veilig te vrijen Zolang hiv niet te genezen is, is vrijen met een condoom de beste manier om te neuken1

4,5

Condooms zijn nu minder noodzakelijk dan vroeger omdat je altijd nog hiv-remmers kunt gaan gebruiken

1,2

Iemand die hiv-positief is en hiv-remmers gebruikt, hoeft nu minder te lettten op condoomgebruik

1,3

Nu er hiv-remmers zijn, is het voor mij minder noodzakelijk om met condooms te vrijen

1,4

Gemiddelde

1,3

Moeite met veilig vrijen Ik ben het zat om altijd op te letten of ik wel veilig vrij

2,4

Ik heb geen zin meer om altijd veilig te moeten vrijen

2,3

Het kost me moeite om altijd veilig te vrijen

2,7

Ik vind het moeilijk om gemotiveerd te blijven om veilig te vrijen

2,4

Gemiddelde

2,4

1

Item is gehercodeerd (gespiegeld) bij berekening van het gemiddelde.

PEP Op de vraag of de respondenten op de hoogte waren van de mogelijkheid om PEP te gebruiken na risicovolle seks antwoordde 31% dat ze daar nog nooit iets over hadden gehoord, 25% had er vaag iets over gehoord, 43% was er mee bekend en 2% had zelf een PEP-behandeling ondergaan (N=61). Aan deze 61 respondenten is gevraagd naar hun ervaring met PEP (Tabel 28). De gemiddelden laten zien dat men het gemiddeld makkelijk vond om er achter te komen waar PEP beschikbaar was en om aan PEP te komen. Ook had men goed advies gekregen over de voor- en nadelen van PEP. Verder vond men de PEP-behandeling redelijk zwaar.

33


Tabel 28

Gemiddelde scores op de items over ervaring met PEP (range: 1=helemaal niet, 5=helemaal wel) (N=61).

Was het gemakkelijk om te weten te komen waar je PEP kon krijgen?

3,8

Was het gemakkelijk om aan PEP te komen?

3,9

Heb je goed advies gekregen over de voor- en nadelen van PEP?

4,0

Vond je de behandeling met PEP zwaar?

3,8

Kennis van PEP (vaag iets over gehoord/mee bekend) was gerelateerd aan opleidingsniveau, seksuele aantrekking, woonplaats en culturele achtergrond. Van de (gemengd) Nederlandse respondenten was 70% op de hoogte tegen 59% van de niet-Nederlandse respondenten. Van biseksuele mannen 38% tegen 72% van de homoseksuele mannen. Onder lager opgeleiden was 58% op de hoogte tegen 74% onder hoger opgeleide. Van respondenten uit de grotere steden wist 73% van PEP tegen 64% van respondenten uit kleinere woonplaatsen.

Opvattingen over hiv-positieve mannen Aan de respondenten is een aantal stellingen voorgelegd over gedragsregels voor hiv-positieve mannen (Tabel 29). De respondenten zijn het sterk eens met de stelling dat hiv-positieve mannen van tevoren aan sekspartners zouden moeten vertellen dat ze hiv hebben. Voor wat betreft de stelling dat hiv-positieven een grotere verantwoordelijkheid hebben voor veilige seks dan mannen die geen hiv hebben, scoort men net boven het midden van de schaal. Men was het niet eens met de stellingen dat hiv-positieven alleen seks met elkaar zouden moeten hebben of zouden moeten afzien van seks.

Tabel 29

Attitude ten aanzien van hiv-positieve mannen (range: 1=helemaal niet, 5=helemaal wel) (N=4411).

Ik vind dat mannen die weten dat ze hiv hebben, dit van tevoren moeten vertellen aan iedereen met wie ze seks hebben

4,2

Ik vind dat mannen die weten dat ze hiv hebben, een grotere verantwoordelijkheid dragen voor veilige seks dan mannen zonder hiv

3,5

Ik vind het beter als mannen die weten dat ze hiv hebben, alleen met elkaar seks hebben

2,3

Ik vind het beter als mannen die weten dat ze hiv hebben, zouden afzien van seks

1,7

Gemiddelde

2,9

De meningen van hiv-positieve respondenten verschillen sterk met niet-geteste en hiv-negatieve respondenten (Tabel 30). Zij scoren significant lager op alle items van de schaal.

34


Tabel 30

Attitude ten aanzien van hiv-positieve mannen, uitgesplitst naar hiv-status (range: 1=helemaal niet, 5=helemaal wel). niet-getest/ hiv-negatief

Hiv-positief

(N=3935)

(N=485)

4,5

2,4

3,6

2,9

2,4

1,7

Ik vind het beter als mannen die weten dat ze hiv hebben, zouden afzien van seks

1,7

1,1

Gemiddelde

3,1

2,0

Ik vind dat mannen die weten dat ze hiv hebben, dit van tevoren moeten vertellen aan iedereen met wie ze seks hebben Ik vind dat mannen die weten dat ze hiv hebben, een grotere verantwoordelijkheid dragen voor veilige seks dan mannen zonder hiv Ik vind het beter als mannen die weten dat ze hiv hebben, alleen met elkaar seks hebben

Opvattingen in intenties met betrekking tot hiv/soa-testen Aan respondenten is gevraagd in welke mate zij het eens zijn met het advies aan MSM om zich regelmatig te laten testen op hiv en soa. Iets meer dan de helft van de respondenten (56%) is het hier helemaal mee eens, 23% enigszins mee eens, 9% staat er neutraal tegenover en 12% is het hier (helemaal) mee oneens. Aan hiv-negatieve en niet-geteste mannen is gevraagd of zij van plan zijn om zich in de komende 12 maanden te laten testen op hiv en soa. Van hen is 33% dat zeker van plan, 22% waarschijnlijk van plan, 19% misschien wel/misschien niet, 20% waarschijnlijk niet van plan en 6% zeker niet van plan. Aan hiv-positieve mannen is gevraagd naar hun intentie om de komende 12 maanden op soa te testen. Van hen is 65% dat zeker van plan, 18% waarschijnlijk van plan, 8% misschien wel/misschien niet, 7% waarschijnlijk niet van plan en 1% zeker niet van plan.

Seksueel gedrag Seksueel gedrag met vaste mannelijke partners In totaal gaf 54% van de respondenten aan dat zij een vaste relatie met een man hadden in de zes maanden voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst. Van deze vaste relaties was 16% op het moment van invullen van de vragenlijst beĂŤindigd. Van de relaties die nog aan waren tijdens het invullen van de vragenlijst staat de duur van de relatie weergegeven in tabel 31.

35


Tabel 31

Frequentieverdeling van relatieduur (N=2007).

< 6 maanden 6-12 maanden

8% 7%

1-2 jaar

10%

2-5 jaar

22%

5-10 jaar

21%

> 10 jaar

32%

Tien procent van de respondenten had in de zes maanden voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst een relatie met een vrouw. Van de mannen die het afgelopen half jaar een vaste mannelijke partner hadden, rapporteerde een klein percentage (12%) dat zij geen seks met hun vaste partner hadden in deze periode; 15% had wel seks met de vaste partner maar geen anale seks. De overige 73% had wel anale seks met zijn vaste partner (Tabel 32).

Tabel 32

Frequentieverdeling van de soort seks met de vaste partner in de voorafgaande zes maanden (N=2386).

Geen seks

12%

Wel seks maar geen anale seks

15%

Anale seks

73%

Van degenen die anale seks hadden, gebruikte 21% altijd een condoom, terwijl de overige 79% niet altijd condoomgebruik rapporteerde. Van de vaste relaties die op het moment van meten nog aan waren, is bij de mannen die onbeschermde anale seks met hun vaste partner hadden (N=1107) gekeken naar hiv-testgedrag. In 70% van deze relaties hadden beide partners een hiv-test gedaan, in 18% ÊÊn van beide partners en in 13% geen van beide partners. Van de hele groep respondenten met een vaste partner, rapporteerde 58% onbeschermde anale seks. De enige factor die gerelateerd was aan al dan niet onbeschermde seks was hiv-status. Van de hiv-negatieve en nooit-geteste respondenten met een partner die ook hiv-negatief is of nooit is getest, rapporteerde 64% onbeschermde anale seks. Van de hiv-negatieve en nooit-geteste respondenten met een hiv-positieve partner èn van de hiv-positieve respondenten met een partner die ook hiv-negatief is of nooit is getest rapporteerde 30% onbeschermde anale seks. Van de hiv-positieve respondenten met een hiv-positieve partner rapporteerde 73% onbeschermde anale seks. Afspraken in vaste relaties Van de mannen die in de voorgaande zes maanden een vaste relatie had, had 11% geen afspraak met de vaste partner over seks met andere mannen buiten de relatie. In 40% van de relaties was de afspraak om monogaam te zijn, een klein percentage (4%) had de afspraak: wel seks met andere mannen, maar niet neuken. In iets meer dan 30% 36


van de relaties was de afspraak: wel seks met andere mannen, neuken mag, alleen met condoom. Een klein percentage (3%) had de afspraak om alleen trio’s te hebben (zie Tabel 33).

Tabel 33

Frequentieverdeling van de afspraken in vaste relaties over seks met andere mannen (N=2386).

Niets over afgesproken

11%

Monogaam, dus geen seks met andere mannen

40%

Wel seks met andere mannen, maar niet neuken

4%

Wel seks met andere mannen, neuken alleen met condoom

31%

Alleen trio’s

3%

Elkaar volledig vrij laten

8%

Andere afspraak

3%

Verder is aan alle mannen die een afspraak hebben met hun vaste partner gevraagd of zij het aan hun partner zouden vertellen in het geval zij zich niet aan de afspraak houden. Van hen zou 73% dat waarschijnlijk wel tot zeker wel vertellen, 11% misschien wel of misschien niet en 16% waarschijnlijk niet tot zeker niet. Bij de mannen die een vaste relatie hadden op het moment van invullen van de vragenlijst en waarvan de relatie langer dan zes maanden duurde, is gekeken naar seks met losse partners in het licht van de afspraken. Van de mannen met een monogame afspraak (N=599) rapporteerde 18% niettemin losse partners, van de mannen die de afspraak hadden dat ze geen anale seks met losse partners hebben (N=86), rapporteerde 19% niettemin anale seks met losse partners en van de mannen die de afspraak hadden dat ze beschermde anale seks met losse partners hebben (N=668), rapporteerde 20% niettemin onbeschermde anale seks met losse partners.

Seksueel gedrag met losse partners In totaal gaf 73% van de respondenten aan dat zij in de zes maanden voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst seks hadden met losse partners. Het gemiddeld aantal losse partners in de voorafgaande zes maanden bedroeg 10,5 (mediaan: 5; range: 1-500). Van de respondenten had 77% in de voorgaande zes maanden met losse partners anale seks gehad. Van de mannen die anale seks hadden, had 57% altijd condooms gebruikt en 43% niet altijd. Van de hele groep respondenten die seks met losse partners had, rapporteerde 33% onbeschermde anale seks. Onbeschermde anale seks met losse partners in relatie tot demografie en acculturatie Van alle mannen met losse partners had 33% in de voorafgaande zes maanden één of meer keer onbeschermde anale seks met losse partners gehad. Met een stepwise backward logistische regressie-analyse is gekeken naar demografische predictoren van onbeschermde anale seks met losse partners (Tabel 34). Er was een significant interactieeffect tussen leeftijd en hiv-status. Met name bij niet-geteste mannen was er een groot verschil tussen jongere en oudere mannen (i.e. jongere mannen 9% meer onbeschermde seks). Bij hiv-negatieve mannen was dat verschil 37


kleiner (i.e. jongere mannen 6% meer onbeschermde seks) en bij hiv-positieve mannen hadden oudere mannen meer onbeschermde seks dan jongere mannen (i.e. 3% meer). Verder werd een groter percentage onbeschermde anale seks gevonden bij mannen zonder vaste partner (37%), mannen met een lager opleidingsniveau (39%), bij mannen die sekspartners op internet zoeken (36%), bij mannen die sekspartners op cruising areas zoeken (40%), bij mannen die sekspartners in darkrooms zoeken (44%), bij mannen die drugs hadden gebruikt bij seks met losse partners (41%), en bij hiv-positieve mannen (63%). De volgende variabelen waren niet significant gerelateerd aan onbeschermde anale seks: woonplaats (grote steden vs. kleinere woonplaatsen), culturele achtergrond, seksuele aantrekking (homoseksueel vs. biseksueel), al dan niet alcoholgebruik vlak voor of tijdens seks, en alle andere vindplaatsen waar men sekspartners zoekt.

38


Tabel 34

Predictoren van onbeschermde anale seks met losse partners. Stepwise backward multiple logistische regressieanalyse (N=3245). % onbeschermde anale seks

Leeftijd X hiv-status niet getest en > 26 jaar

23%

niet getest en â&#x2030;¤ 25 jaar

32%

hiv-negatief en > 26 jaar

29%

hiv-negatief en â&#x2030;¤ 25 jaar

35%

hiv-positief/niet getest en > 26 jaar

63%

hiv-positief/niet getest en â&#x2030;¤ 25 jaar

60%

Vaste partner ja

30%

nee

37%

Opleidingsniveau hoger

31%

lager

39%

Zoeken sekspartners: internet nee

23%

ja

36%

Zoeken sekspartners: cruising areas nee

32%

ja

40%

Zoeken sekspartners: darkroom nee

31%

ja

44%

Drugs gebruikt nee

23%

ja

41%

Hiv-status

39

niet-getest

26%

negatief

30%

positief

63%


Intentie condoomgebruik met losse partners Aan alle respondenten is gevraagd of ze van plan zijn condooms te gebruiken als ze in de nabije toekomst (zes maanden) anale seks zouden hebben met losse partners. Respondenten konden antwoorden op een 7-puntschaal die liep van 1=Nee, zeker niet tot 7=Ja, zeker wel. In tabel 35 is de frequentieverdeling van de antwoorden weergegeven. Het grootste deel van de respondenten (85%) is zeer waarschijnlijk of zeker van plan om condooms te gebruiken.

Tabel 35

Frequentieverdeling intentie condoomgebruik bij anale seks met losse partners (N=4433).

Nee, zeker niet

1%

Zeer waarschijnlijk niet

2%

Waarschijnlijk niet

2%

Misschien wel, misschien niet

6%

Waarschijnlijk wel

6%

Zeer waarschijnlijk wel

12%

Ja, zeker wel

72%

De gemiddelde intentie van 6,4 ligt dicht tegen de maximale score van 7 aan. Lager opgeleide respondenten hebben een significant lagere intentie dan hoger opgeleide respondenten (gemiddelden respectievelijk 6,2 en 6,4). Biseksuele mannen hebben een significant lagere intentie dan homoseksuele mannen (gemiddelden respectievelijk 6,2 en 6,4). De verschillen in gemiddelden zijn echter marginaal. Anders is dat als we naar hiv-status kijken. Het gemiddelde voor niet-geteste en hiv-negatieve mannen is 6,5 tegen 5,3 bij hiv-positieve mannen. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat een deel van de hiv-positieve mannen wellicht alleen seks heeft met andere hiv-positieve mannen (serosorteren) en om die reden niet van plan is condooms te gebruiken.

40


4

VERGELIJKING MET EERDERE EDITIES VAN SCHORER MONITOR

Bij de eerste drie edities van de Schorer Monitor (2006, 2007 en 2008) waren de cross-sectionele steekproeven vergelijkbaar qua demografie. De strikte hantering van een wervingsprotocol heeft daar zeker aan bijgedragen. Helaas is het bij de editie 2009 anders gelopen. Omdat de respons via Chatboy dit jaar achterbleef (2008: 21% van de respondenten; 2009: 8% van de respondenten), is in week 4 van het onderzoek besloten te gaan werven op GayRomeo. Dat is in 2008 niet gedaan. Uiteindelijk kwam 28% van alle respondenten in 2009 via GayRomeo binnen. Zoals in tabel 36 valt af te lezen verschilt de steekproef uit 2009 op de vijf gemeten demografische variabelen sterk met de editie 2008 (en van 2007 en 2006).

Tabel 36

Vergelijking van demografische variabelen tussen Schorer Monitor 2008 en 2009. Per variabele wordt aangegeven of het resultaat vergeleken met het voorgaande jaar significant hoger (), lager () is.

Leeftijd Culturele achtergrond: niet-Nederlands

SM 2008

SM 2009

2009 t.o.v. 2008

35.9

37.1

5%

7%

Seksuele aantrekking (% biseksueel)

12%

8%

Urbanisatie (% grotere steden)

64%

67%

Opleidingsniveau (% hoger)

63%

69%

De mannen die in 2009 meededen waren significant ouder. Het percentage niet-Nederlanders was hoger en het percentage biseksuele mannen lager. Ook waren er ditmaal meer mannen uit grotere steden en waren er meer hoger opgeleide mannen. De verschillen zijn naar alle waarschijnlijk toe te schrijven aan de werving op GayRomeo. Om te controleren of de verschillen in demografie te wijten waren aan de werving via GayRomeo, zijn uit het databestand 2009 alle mannen verwijderd die via GayRomeo en Chatboy binnenkwamen. Uit het databestand 2008 zijn de mannen die via Chatboy binnenkwamen verwijderd (helaas is in die editie niet bekend of en hoeveel mannen via GayRomeo binnenkwamen). De vergelijking van demografie van deze selectie uit 2008 en 2009 liet zien dat er nu op geen enkele demografische variabele nog significante verschillen waren tussen de twee edities en dus qua demografie weer goed vergelijkbaar waren. Deze analyses maken het zeer waarschijnlijk dat het wegvallen van een deel van de mannen die op Chatboy komen en het binnenkrijgen van mannen die op GayRomeo komen, heeft geleid tot de demografische verschillen. Naar aanleiding van bovenstaande bevindingen is besloten om geen vergelijkingen te maken tussen 2009 enerzijds en eerdere edities anderzijds.

41


LITERATUUR

Ashton, M., Sopwith, W., Clark, P., McKelvey, D., Lighton, L., & Mandal, D. (2003). An outbreak no longer: factors contributing to the return of syphilis in Greater Manchester. Sexually Transmitted Infections, 79, 291-293. Davidovich, U., Wit, J.B.F. de, & Stroebe, W. (2000). Assessing sexual risk behaviour of young gay men in primary relationships: the incorporation of negotiated safety and negotiated safety compliance. AIDS, 14, 701-706. Dodds, J.P., Nardone, A., Mercey, D.E., & Johnson, A.M. (2000). Increase in high risk sexual behaviour among homosexual men, London 1996-1998: cross sectional, questionnaire study. British Medical Journal, 320, 1510-1511. Dukers, N.H., Goudsmit, J., Wit, J.B.F. de, Prins, M., Weverling, G.J., & Coutinho, R.A. (2001). Sexual risk behaviour relates to the virological and immunological improvements during highly active antiretroviral therapy in HIV-1 infection. AIDS, 15, 369-378. Franssens, D., Hospers, H.J., & Kok, G. (2008). Risky debut: high levels of unprotected sex among young men who have sex with men in their coming-out. Submitted. Hogeweg, J.A., & Hospers, H.J. (2000). Monitoronderzoek 2000. Maastricht: Universiteit Maastricht. Gras, L., Van Sighem, A., Smit, C., Zaheri, S., Schuitemaker, H., & De Wolf, F. (2008) Report 2008: Monitoring of human immunodeficiency virus (HIV) infection in the Netherlands. Amsterdam: Stichting HIV Monitoring.. Hospers, H.J., Debets, W., Ross, M.W., & Kok, G. (1999). Evaluation of an HIV prevention intervention for men who have sex with men at cruising areas in the Netherlands. AIDS and Behavior, 3, 359-366. Hospers, H.J., Dรถrfler, T.T., & Zuilhof, W. (2003). Monitoronderzoek 2003. Amsterdam: Schorer. Hospers, H.J., Dรถrfler, T.T., & Zuilhof, W. (2004). Monitoronderzoek 2004 Amsterdam. Amsterdam: Schorer. Hospers, H.J., Dรถrfler, T.T., & Zuilhof, W. (2006). Schorer Monitor 2006. Amsterdam: Schorer. Hospers, H.J., Dรถrfler, T.T., Zuilhof, W., & Nijman, A.M. (2007). Schorer Monitor 2007. Amsterdam: Schorer. Hospers, H.J., Kok, G., Harterink, P., & Zwart, O. de (2005). A new meeting place: Chatting on the Internet, e-dating and sexual risk behaviour among Dutch men who have sex with men. AIDS, 19, 1097-1101. Hull, P., Van de Ven, P., Prestage, G., Rawstorne, P., Grulich, G., Crawford, J., Kippax, S., Madeddu, D., McGuigan, D., & Nicholas, A. (2003). Gay community periodic survey. Sydney 1996-2002. Sydney, Australia: National Centre in HIV Social Research. Richel, C., & De Wit, J. (2007). Seks onder je 25e: homoseksuele jongeren. Aanvullende analyses in opdracht van Schorer te Amsterdam. Amsterdam: Schorer. RIVM (2008). Sexually transmitted infections,including HIV, in the Netherlands in 2007. RIVM-report nr. 210261004. Bilthoven: RIVM. Vroome, E.M.M. de (1994). AIDS-voorlichting onder homoseksuele mannen. Diffussie van veilig vrijen in Nederland (19861989). Proefschrift. Amsterdam: Thesis Publishers. Williamson, L.M., Dodds, J.P., Mercey, D.E., Johnson, A.M., & Hart, G.J. (2006). Increases in HIV-related sexual risk behavior among community samples of gay men in London and Glasgow: how do they compare? Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes, 42, 238-241. Wit, J.B.F. de (1994). Prevention of HIV infection among homosexual men. Behavior change and behavioral determinants. Proefschrift. Amsterdam: Thesis Publishers. Zablotska, I.B., Prestage, G., Grulich, A.E., & Imrie, J. (2008). Differing trends in sexual risk behaviours in three Australian states: New South Wales, Victoria and Queensland, 1998-2006. Sexual Health, 5, 125-130. 43


BIJLAGE 1

Organisaties betrokken bij de werving GGD’en GGD Amsterdam

GGD Regio Twente

GGD Den Haag, Dienst OCW

GGD Regio Twente

GGD Fryslân

GGD Rotterdam-Rijnmond

GGD Gelre-IJssel

GGD West-Brabant

GGD Hart voor Brabant

GGD Zuid-Limburg

GGD Hollands Midden

GG&GD Utrecht

GGD Kennemerland

Hulpverlening Gelderland Midden

GGD Regio Nijmegen

Hulpverleningsdienst Groningen

Sauna Victory , Tilburg

Sauna Fides, Den Haag

Ero Visie Sauna, Deventer

Blue River Sauna, Den Haag

Gay Sauna Maastricht, Beek

Sauna Jaguar, Eindhoven

Sauna Spartacus, Rotterdam

Tutti Frutti Sauna, Apeldoorn

Thermos Sauna, Amsterdam

Sauna ’t Pakhuisje, Groningen

Sauna SteamWorks, Arnhem

Sauna Aquacity, Rotterdam

COC afdelingen

Chatboy.nl

Hiv Vereniging Nederland

Gaysite.nl

Soa Aids Nederland

Gay.nl

Stichting Rotterdam Verkeert

Deventer Bookshop

Embrace Pink

Schorer en GGD vrijwilligers

Gayromeo.nl

Talrijke uitgaansgelegenheden en party’s

Sauna’s

Organisaties

En vele anderen

44


BIJLAGE 2

Vragenlijst SCHORER MONITOR 2009 Voor Schorer Monitor 2009 is gebruik gemaakt van een uitgebreide vragenlijst die respondenten via een speciaal daartoe ontwikkelde website konden invullen. In deze bijlage is de vragenlijst opgenomen. Voor de leesbaarheid is er voor gekozen om de vragenlijst weer te geven zonder de routing- en tailoring-informatie: sommige vragen zijn dan ook niet aan alle respondenten voorgelegd. De vragen zijn grotendeels in de volgorde geplaatst zoals zij aan respondenten zijn voorgelegd. Bij vragen met antwoordopties die worden voorafgegaan door een ○ werd aan respondenten gevraagd één van de opties te kiezen. Als de antwoordopties worden voorafgegaan door een ○ dan konden respondenten meerdere antwoorden aankruisen.

INLEIDENDE VRAGEN Hoe oud ben je? Leeftijd ………………………………… Wat zijn de eerste drie cijfers van je postcode? Woon je niet in Nederland? Vul dan 000 in. Postcode …………………………………… Wat is de hoogste opleiding die je hebt afgemaakt of waarmee je nog bezig bent? ○

Lager of voorbereidend beroepsonderwijs (LBO/VBO)

Middelbaar algemeen onderwijs (MAVO/MULO)

Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (VMBO)

Hoger algemeen onderwijs (HAVO/VWO/Gymnasium)

Middelbaar beroepsonderwijs (MBO)

Hoger beroepsonderwijs (HBO)

Universiteit (WO/postacademisch)

Anders, namelijk:……………………………………………………………….

Met welke culturele achtergrond ben jij opgegroeid?

45

Nederlandse achtergrond

Niet-Nederlandse achtergrond

Gemengd Nederlands en niet-Nederlands


Welke niet-Nederlandse culturele achtergrond geldt voor jou?

46

Turks

Marokkaans

Surinaams

Antilliaans

Indisch

Belgisch/Vlaams

Duits

Anders


ERVARINGEN MET SEKS (ALGEMEEN) Heb jij in de afgelopen 6 maanden seks gehad met een vrouw? ○

Nee

Ja

Tot wie voel jij je seksueel aangetrokken? ○

Alleen tot mannen

Voornamelijk tot mannen

Net zoveel tot mannen als tot vrouwen

Voornamelijk tot vrouwen

Alleen tot vrouwen

Heb je anderen verteld dat je je seksueel aangetrokken voelt tot mannen? Hoe oud was je toen je dat voor het eerst vertelde? ○

Nee, dat heb ik nog nooit verteld

Ja, toen ik dat voor het eerst vertelde, was ik: ........... jaar

Geef van de volgende personen aan of ze weten dat je je seksueel aangetrokken voelt tot mannen.

47

Ja

Nee

Weet ik niet

Niet van toepassing

Moeder

Vader

Broer(s) of zus(sen)

De meeste andere familieleden

De meeste collega’s/medestudenten

De meeste heterovrienden/vriendinnen

Buren

Huisarts


In welke mate hebben deze personen jouw seksuele voorkeur geaccepteerd? De cijfers hebben de volgende betekenis 1 = helemaal niet 2 = grotendeels niet 3 = deels wel, deels niet 4 = grotendeels wel 5 = helemaal wel Weet ik

Niet van

1

2

3

4

5

niet

toepassing

Moeder

Vader

Broer(s) of zus(sen)

Andere familieleden

Collega’s/medestudenten

Heterovrienden/vriendinnen

Buren

Huisarts

In hoeverre ben jij het eens of oneens met onderstaande uitspraken? De cijfers hebben de volgende betekenis: 1 = helemaal oneens 2 = enigszins oneens 3 = niet oneens, niet eens 4 = enigszins eens 5 = helemaal eens

Ik vind het gemakkelijk om over mijn seksuele voorkeur te praten

48

1

2

3

4

5

Dat ik (ook) met mannen vrij, beschouw ik als iets normaals

Als ik kon kiezen, zou ik liever hetero zijn

Ik wens niemand toe dat hij als homo moet leven

Als iemand mij vraagt of ik (ook) met mannen vrij, dan zal ik dat bevestigen

Andere mensen mogen best weten dat ik (ook) met mannen vrij

Ik ben er trots op dat ik (ook) met mannen vrij


Met in totaal hoeveel verschillende mannen heb jij ooit seks gehad in je hele leven?

0 (nog nooit seks gehad met een man of jongen)

1

2-5

6-10

11-50

51-100

101-500

Meer dan 500

Hoe oud was je toen jij voor het eerst seks had met een man of jongen? En hoe oud was hij? Geef een schatting als je het niet precies weet. Ik was……………………….jaar Hij was…………………….. jaar Ben je ooit getest op hiv? Zo ja, wanneer voor het laatst? ○

Nee

Ja, minder dan 6 maanden geleden

Ja, tussen 6 maanden en een jaar geleden

Ja, meer dan een jaar geleden

Wat was de uitslag van je laatste hiv-test? ○

Hiv-negatief (geen hiv)

Hiv-positief (wel hiv)

Ik wacht nog op de uitslag

Onbekend, ben de uitslag niet te weten gekomen

Hoe werd die uitslag aan jou meegedeeld? ○

Schriftelijk

Telefonisch

Persoonlijk (face-to-face)

Het was een hiv-test die je zelf kunt doen (zelf-test)

Wat voor soort gesprek had je toen je de uitslag kreeg? ○

Kort gesprek met niet veel meer dan de uitslag

Langer gesprek waarin werd stilgestaan bij de gevolgen van de uitslag

Hoe is die hiv-test uitgevoerd?

49

Via de huisarts

Via de GGD

Via een soa-poli (ziekenhuis)

Via de hiv-test poli Checkpoint van de HIV Vereniging

Anders, namelijk: …………………………………………….


Ben jij de afgelopen 12 maanden onderzocht op andere soa (geslachtsziekten)? ○

Nee

Ja, 1 keer

Ja, meerdere keren

Is er in de afgelopen 12 maanden een soa bij jou vastgesteld? ○

Nee

Ja

Zo ja, geef dan aan welke. □

Syfilis

Chlamydia

Gonorroe (druiper)

Genitale herpes

Genitale/anale wratten

LGV

Weet niet welke soa

Anders namelijk: ………………………………………………………….

Is bij jou ooit vastgesteld dat je hepatitis B had? ○

Nee

Ja

Ben je gevaccineerd tegen hepatitis B? (volledig wil zeggen: tenminste 3 vaccinaties gehad) ○

Nee

Ja, maar (nog) niet volledig

Ja, volledig

Weet niet

Wist jij dat je je in Nederland gratis tegen hepatitis B kan laten vaccineren? ○

Nee

Ja

Ben je onder controle bij een hiv-behandelcentrum? ○

Nee

Ja

Hoe hoog was je “viral load” (hoeveelheid virusdeeltjes in je bloed) bij de laatste controle?

50

Weet ik niet

Niet detecteerbaar of meetbaar

Wel detecteerbaar of meetbaar, namelijk (ongeveer): …………………………………….


Gebruik je hiv-remmers? ○

Nee

Ja

Ja, maar op dit moment heb ik een therapiepauze

Ben je ooit getest op Hepatitis C? ○

Nee

Ja

Wat was de uitslag van je laatste hepatitis C test? ○

HCV-negatief (geen hepatitis C)

HCV-positief (wel hepatitis C)

Ik wacht nog op de uitslag

Onbekend, ben de uitslag niet te weten gekomen

Mannen die seks hebben met mannen worden in Nederland geadviseerd zich regelmatig te laten testen op hiv en soa. Wat vind jij van dit advies? ○

Helemaal mee oneens

Enigszins mee oneens

Niet mee eens, niet mee oneens

Enigszins mee eens

Helemaal mee eens

Ben jij zelf van plan je de komende 12 maanden te laten testen op soa? ○

Zeker niet

Waarschijnlijk niet

Misschien niet, misschien wel

Waarschijnlijk wel

Zeker wel

Ben jij zelf van plan je de komende 12 maanden te laten testen op hiv en soa? ○

Zeker niet

Waarschijnlijk niet

Misschien niet, misschien wel

Waarschijnlijk wel

Zeker wel

Heb je ooit seks gehad met een man van wie je op dat moment wist dat hij hiv-positief was? ○

Nee

Ja

Ken jij in je directe omgeving mensen die hiv-positief zijn?

51

Nee

Ja


MENINGEN OVER HIV EN SAFE SEX Hieronder staan enkele uitspraken. Kies bij elke uitspraak het cijfer dat het best jouw mening weergeeft. De cijfers hebben de volgende betekenis: 1 = helemaal oneens 2 = enigszins oneens 3 = niet oneens, niet eens 4 = enigszins eens 5 = helemaal eens 1

2

3

4

5

“Als ik een soa heb opgelopen, zal ik absoluut met niemand seks hebben totdat die soa over is” “Als ik een soa heb opgelopen, zal ik proberen mijn recente sekspartners zo snel mogelijk daarover te informeren” “Ik vind dat mannen die weten dat ze hiv hebben, dit van tevoren moeten vertellen aan iedereen met wie ze seks hebben” “Ik vind dat mannen die weten dat ze hiv hebben, een grotere verantwoordelijkheid dragen voor veilige seks dan mannen zonder hiv” “Ik vind het beter als mannen die weten dat ze hiv hebben, alleen met elkaar seks hebben” “Ik vind het beter als mannen die weten dat ze hiv hebben, zouden afzien van seks”

Over safe sex en de risico’s van hiv kun je verschillend denken. Hierover gaat het volgende rijtje uitspraken. Wat is jouw mening? 1 = helemaal oneens 2 = enigszins oneens 3 = niet oneens, niet eens 4 = enigszins eens 5 = helemaal eens 1

2

3

4

5

“Ik ben het zat om altijd op te letten of ik wel veilig vrij”

“Nu er hiv-remmers zijn, ben ik minder bang om hiv te krijgen”

om te neuken”

“Hiv is minder een bedreiging dan vroeger”

smettelijk”

“Hiv is met de juiste medicatie te genezen”

“Het kost me moeite om altijd veilig te vrijen”

“Zolang hiv niet te genezen is, is vrijen met een condoom de beste manier

“Iemand die hiv-positief is en hiv-remmers gebruikt, hoeft nu minder te letten op condoomgebruik” “Als je hiv-positief bent en hiv-remmers gebruikt, ben je niet meer zo be-

52


Voordat we naar het volgende onderdeel gaan, nog één rijtje uitspraken over dit thema. Wil je opnieuw bij elke uitspraak aangeven wat jouw mening is? 1 = helemaal oneens 2 = enigszins oneens 3 = niet oneens, niet eens 4 = enigszins eens 5 = helemaal eens 1

2

3

4

5

dooms te vrijen”

“Ik heb geen zin meer om altijd veilig te moeten vrijen”

“Door hiv-remmers worden minder mensen met hiv geïnfecteerd”

lichaam kan krijgen”

“Ik denk dat hiv-remmers op de lange termijn weinig bijwerkingen hebben”

“Ik vind het moeilijk om gemotiveerd te blijven om veilig te vrijen”

“Je krijgt geen aids als je hiv-positief bent en hiv-remmers gebruikt”

“Nu er hiv-remmers zijn, is het voor mij minder noodzakelijk om met con-

“Ik denk dat je met hiv-remmers het virus uiteindelijk helemaal uit je

“Condooms zijn nu minder noodzakelijk dan vroeger omdat je altijd nog hivremmers kunt gaan gebruiken”

53


VASTE RELATIE Had jij in de afgelopen 6 maanden (met een man of met een vrouw) een vaste relatie? ○

Nee

Ja en die heb ik nu nog steeds

Ja, maar nu niet meer

Is dit een relatie met een man of met een vrouw? ○

Man

Vrouw

Hoe lang heb jij die relatie al? ○

Korter dan 6 maanden

6-12 maanden

1-2 jaar

2-5 jaar

5-10 jaar

10 jaar of langer

Had je in de afgelopen 6 maanden seks met je vaste partner? ○

Nee

Ja

Heb jij je in de afgelopen 6 maanden door je vaste partner laten neuken? (bedoeld wordt: kontneuken, anale seks) ○

Nee, nooit

1 keer

Vaker

Hoe vaak heeft hij daarbij condooms gebruikt? ○

Nooit

Meestal niet

Soms wel, soms niet

Meestal wel

Altijd

Heb jij de afgelopen 6 maanden je vaste partner geneukt?

54

Nee, nooit

1 keer

Vaker


Hoe vaak heb je daarbij condooms gebruikt? ○

Nooit

Meestal niet

Soms wel, soms niet

Meestal wel

Altijd

Wat is jullie afspraak over (eventuele) seks met andere mannen? ○

Niets/geen afspraak

Monogaam zijn: geen seks met anderen

Seks met anderen mag, maar niet neuken

Seks met anderen mag, (eventueel) neuken alleen met condoom

Elkaar volledig vrij laten

Anders, namelijk: …………………………………………………..

Wat gebeurt er of wat zou er gebeuren als jij je niet aan deze afspraak houdt? Zou je dat dan aan je vaste partner vertellen? ○

Nee, zeker niet

Zeer waarschijnlijk niet

Waarschijnlijk niet

Misschien wel, misschien niet

Waarschijnlijk wel

Zeer waarschijnlijk wel

Ja, zeker wel

Is je vaste partner ooit getest op hiv? Zo ja, wanneer voor het laatst? ○

Nee

Ja, minder dan 6 maanden geleden

Ja, tussen 6 maanden en een jaar geleden

Ja, meer dan een jaar geleden

Ja, hij is wel getest maar ik weet niet wanneer

Dat weet ik helemaal niet

Wat was de uitslag van die hiv-test?

55

Hiv-negatief (geen hiv)

Hiv-positief (wel hiv)

Hij wacht nog op de uitslag

Dat weet ik niet


LOSSE SEKSPARTNERS Heb jij in de afgelopen 6 maanden seks gehad met één of meer losse mannelijke partners? ○

Nee

Ja

Met hoeveel losse mannelijke partners had jij in de afgelopen 6 maanden seks? Als je het niet precies weet, geef dan een schatting. ○

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Meer dan 9 partners, namelijk: …………

Heb jij je in de afgelopen 6 maanden wel eens door een losse partner laten neuken? (bedoeld wordt: kontneuken, anale seks) ○

Nee, nooit

1 keer

Vaker

Hoe vaak heeft je sekspartner daarbij condooms gebruikt? ○

Nooit

Meestal niet

Soms wel, soms niet

Meestal wel

Altijd

Heb jij de afgelopen 6 maanden wel eens een losse partner gehad die jij hebt geneukt? ○

Nee, nooit

1 keer

Vaker

Hoe vaak heb je daarbij condooms gebruikt?

56

Nooit

Meestal niet

Soms wel, soms niet

Meestal wel

Altijd


Waar of hoe ontmoet jij in het algemeen mannen als jij seks wilt hebben? Meerdere antwoorden zijn mogelijk. Je hoeft hier niets in te vullen als dit nooit op jou van toepassing is. Ga in dat geval meteen verder met de volgende vraag. □

(Homo)café of -disco

Via vrienden/kennissen thuis

Via internet

Homofeesten/evenementen

Baan/cruising areas (parkeerplaats, park, duinen etc.)

Sauna

Darkroom

Leerbar

Seksfeesten/leerfeesten

Porno/seksbioscoop

Seksclub/bordeel

Via escortservice

Via advertentie

Via telefoon (0900-telefoonlijn)

Andere manier namelijk: ………………………………………………………….

Stel: je hebt in de nabije toekomst seks met een losse mannelijke partner en jullie willen neuken. Ben je dan van plan condooms te gebruiken?

57

Nee, zeker niet

Zeer waarschijnlijk niet

Waarschijnlijk niet

Misschien wel, misschien niet

Waarschijnlijk wel

Zeer waarschijnlijk wel

Ja, zeker wel


UITGAANS- EN ANDERE ACTIVITEITEN Welke van onderstaande activiteiten heb jij wel eens gedaan en wanneer voor het laatst? 1 = heb ik (nog) nooit gedaan 2 = meer dan een jaar geleden 3 = minder dan een jaar geleden 4 = minder dan een half jaar geleden 5 = minder dan een maand geleden 1

2

3

4

5

Een homobar bezocht

Een homodisco bezocht

Het COC of activiteit van het COC bezocht

Een homotijdschrift gelezen

Een bericht gepost op een internetsite voor homo- of bimannen

Een persoonlijk profile op internet aangemaakt of onderhouden

Een baan of open lucht cruising area bezocht

Een darkroom bezocht

Een homosauna bezocht

Een seksfeest bezocht

Hieronder staat een lijst met stimulerende middelen. Heb jij in de afgelopen 6 maanden wel eens één of meer van deze middelen gebruikt vlak voor of tijdens seks met losse mannelijke partners, en zo ja hoe vaak? De cijfers hebben de volgende betekenis: 1 = nooit 2 = 1-5 keer 3 = 6-11 keer 4 = maandelijks 5 = wekelijks

58

nooit

1-5 keer

6-11 keer

maandelijks

wekelijks

Poppers

Hasj of weed

XTC (pillen of poeder)

Cocaïne

GHB/GBL

Speed

Viagra (of andere erectiepillen)

Alcohol


KENNIS EN INFORMATIE Hoeveel weet jij over onderstaande onderwerpen? De cijfers hebben de volgende betekenis: 1 = heel weinig 2 = weinig 3 = niet weinig, maar ook niet veel 4 = veel 5 = heel veel 1

2

3

4

5

Risico’s van kontneuken zonder condoom

Risico’s van sperma in de mond

De regelmatige test op soa

De jaarljkse test op hiv

Behandeling van hiv met hiv-remmers

Leven met hiv en aids

Andere soa dan hiv

De adviezen bij neuken zonder condoom met een vaste partner

Hoeveel weet jij over onderstaande onderwerpen? De cijfers hebben de volgende betekenis: 1 = heel weinig 2 = weinig 3 = niet weinig, maar ook niet veel 4 = veel 5 = heel veel 1

2

3

4

5

Risico op hiv-overdracht bij neuken zonder condoom

Therapietrouw

Vatbaarheid voor soa

Behandeling van soa

Risico op superinfectie bij neuken zonder condoom met een hiv-positieve

partner Weet jij iets van de medische behandeling met PEP, bedoeld voor mensen die acuut een ernstig risico op infectie met hiv hebben gelopen?

59

Nee, nog nooit iets over gehoord

Alleen vaag iets over gehoord

Daar weet ik van

Heb daar zelf ervaring mee, ben behandeld met PEP


Wil je hieronder aangeven welke ervaringen jij hebt met PEP? Kies telkens het cijfer dat het best jouw ervaring weergeeft. De cijfers hebben de volgende betekenis: 1 = helemaal niet 2 = grotendeels niet 3 = evenveel niet als wel 4 = grotendeels wel 5 = helemaal wel 1

2

3

4

5

Was het gemakkelijk om te weten te komen waar je PEP kon krijgen?

Was het gemakkelijk om aan PEP te komen?

Heb je goed advies gekregen over de voor- en nadelen van PEP?

Vond je de behandeling met PEP zwaar?

Hoe kom jij aan actuele informatie over hiv en soa? Meerdere antwoorden zijn mogelijk. □

Via folders

Via (homo-)tijdschriften

Via websites of forums op internet

Via radio en tv

Via gesprekken met vrienden

Via de huisarts

Via de Aids Soa infolijn

Via Gay & Lesbian Switchboard

Via de Hiv Vereniging

Anders, namelijk: ………………………………………………………………

Welke websites, campagnes en gedrukte materialen van Schorer ken jij? Meerdere antwoorden zijn mogelijk.

60

Schorer.nl

Homoseks.nl

E-male

GAYCRUISE.nl

Homohep.nl

MANtotMAN.nl

Allesovergay.nl

Partyandplay.nl

Veilige-haven.nl

Rozehulpverlening.nl

Homohivplus.nl

Je hep ‘t zo

Bodyguard Magazine

Bodyguard-pagina’s in ‘Gay & Night’

Bodyguard-pagina’s in de ‘Gaykrant’


Hoe vaak ervaar jij gevoelens van onveiligheid vanwege je seksuele voorkeur in onderstaande omgevingen? Nooit

Zelden

Af en toe

Vaak

Heel vaak

Op het werk / Op school

In de buurt waar je woont

Als je uitgaat

Heb jij in de afgelopen 6 maanden vanwege je seksuele voorkeur op het werk/op school de volgende dingen meegemaakt? Nooit

Zelden

Af en toe

Vaak

Heel vaak

gepest worden

Bespuugd worden

Geslagen worden

Bedreigd worden

Uitgescholden worden Belachelijk worden gemaakt of

Heb jij in de afgelopen 6 maanden vanwege je seksuele voorkeur door vreemden op straat of elders de volgende dingen meegemaakt? Nooit

Zelden

Af en toe

Vaak

Heel vaak

gepest worden

Bespuugd worden

Geslagen worden

Bedreigd worden

Uitgescholden worden Belachelijk worden gemaakt of

In hoeverre denk jij op het werk / op school deze dingen in de komende 6 maanden te zullen meemaken vanwege je seksuele voorkeur? Nooit

Zelden

Af en toe

Vaak

Heel vaak

gepest worden

Bespuugd worden

Geslagen worden

Bedreigd worden

Uitgescholden worden Belachelijk worden gemaakt of

61


In hoeverre denk jij door vreemden op straat of elders deze dingen in de komende 6 maanden te zullen meemaken vanwege je seksuele voorkeur? Nooit

Zelden

Af en toe

Vaak

Heel vaak

gepest worden

Bespuugd worden

Geslagen worden

Bedreigd worden

Uitgescholden worden Belachelijk worden gemaakt of

Ben jij je ten opzichte van 1 jaar geleden onveiliger gaan voelen vanwege je seksuele voorkeur?

62

Nee, ik ben me juist veiliger gaan voelen

Nee, ik ben me niet onveiliger gaan voelen

Ja, een beetje

Ja, in hoge mate


Schorer Monitor 2009  

Schorer Monitor is het jaarlijkse onderzoek over seksualiteit, gezondheid en welzijn onder mannen die seks hebben met mannen (MSM). Het ond...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you