Page 1


"El inmortal"


Ὁ ἀ θ ά ν α το ς "Salomon saith, There is no new thing upon the earth. So that as Plato had an imagination, that all knowledge was but remembrance; so Salomon giveth his sentence, that all novelty is but oblivion."

Δἶπε ὁ ΢νινκῶλ, οὐδὲν καινὸν ὑπὸ ηὸν ἥλιον i . ὇ Πιάησλ ζρεκάηηζε λνεξῶο ηὴλ ἀληίιεςε ὅηη πάζα γνώζιρ δὲν ἦηαν ἄλλο παπὰ ἀνάμνηζιρ. ὇ ΢νινκῶλ θαηέιεμε ζε κηὰ παξαπιήζηα γλσκάηεπζε: πάζα καινοηομία δὲν εἶναι ἄλλο παπὰ μιὰ ληζμονηθεῖζα ἐπινόηζιρ.


ξρὲο Ἰνπλίνπ ηνῦ 1929, ζηὸ Λνλδίλν, ὁ ζκπξλαῖνο παιαην-πώιεο Ἱσζήθ Καξηάθηινοii, πξόηεηλε ζηὴλ πξηγ-

θίπηζζα Νηε Λπζὲλδ ηνὺο ἕμη ηόκνπο ‘εἰο ηέηαξηνλ’

ηῆο Ἰιηάδαο ηνῦ Πόνππ. ἖θείλε ηνπο ἀγόξαζε. Ὕζηεξα θνπβέληηαζε ιίγν κὲ ηὸλ παιαηνπώιε. Ὅπσο κᾶο ηὸλ πεξηέγξαςε ἟ πξηγθί-πηζζα, ἦηαλ ἕλαο πειηδλὸο θαὶ θνπξαζκέλνο ἄλδξαο, κὲ γθξίδα κάηηα, γθξίδα γελεηάδα θαὶ ἐληειῶο ἀθαζόξηζηα ραξαθηε-ξηζηηθά. Χεηξηδόηαλ κὲ ηελ ἄλεζε ηνῦ ἀδανῦο, θάκπνζεο γιῶζζεο· κέζα ζὲ ιίγα ιεπηὰ, πέξαζε ἀπὸ ηὰ γαιιηθὰ ζηὰ ἀγγιηθὰ, θη ἀπὸ ηὰ ἀγγιηθά ζ’ ἕλα πεξίεξγν θξάκα ἱζπαληθῶλ ηῆο ΢αινλίθεο θαὶ πνξηνγαιιηθῶλ ηνῦ Μαθάν. Σὸλ ὆θηώβξην ηνῦ ἴδηνπ ρξόλνπ, ἟ πξηγθίπηζζα ἔκαζε ἀπὸ ἕλαλ ἐπηβάηε ηνῦ ‘Εεῦο’ ὅηη ὁ Καξηάθηινο εἶρε πεζάλεη ἐλῶ ἐπέζηξεθε ζηὴ ΢κύξλε θαὶ ὅηη ηὸλ εἶραλ ἐληαθηάζεη ζηὴλ λῆζν Ἴν. Σὸ ρεηξόγξαθν πνπ ἀθνινπζεῖ, βξέζεθε ἀπὸ ηὴλ πξηγθίπηζζα ζηὸλ ηειεπηαῖν ηόκν ηῆο Ἰιηάδαο. Σὸ πξσηόηππν εἶλαη γξακκέλν ζὲ κηὰ ἀγγιηθὴ γιῶζζα πνὺ βξίζεη ιαηηληζκῶλ. Παξαζέηνπκε κηὰ θαηὰ ιέμηλ κεηάθξαζε.


Ι Ἀπ’ ὅζν κπνξῶ λὰ ζπκεζῶ, νἱ δνθηκαζίεο κνπ ἄξρηζαλ ζ’ ἕλαλ θῆπν, ζηὶο ἗θαηόκππιεο Θῆβεο iii , ἐπὶ α὎ηνθξαηνξίαο Διοκλεηιανοῦ. Δἶρα ιάβεη κέξνο (ρσξὶο λὰ δηαπξέςσ ἱδηαίηεξα) ζηὶο πξόζθαηεο ἐθζηξαηεῖεο ζηὴλ Αἴγππην, ὏πεξεηώληαο ὡο δηνηθεηὴο κηᾶο ιεγεώλαο ζηξαηνπεδεπκέλεο ζηὴ Βεξελίθε, ἀπέλαληη ἀπὸ ηὴλ ἖ξπζξὰ Θάιαζζα: ὁ ππξεηὸο θαὶ ηὰ κάγηα εἶραλ ἀθαλίζεη ηνὺο ἄλδξεο κνπ, πνὺ ἐπηδεηνῦζαλ κεγαιόςπρα λὰ πνιεκῆζνπλ. Οἱ Μαπξηηαλνὶ εἶραλ ληθεζεῖ· ηὰ ἐδάθε πνὺ θαηεῖραλ κέρξη ηόηε νἱ ἐπαλαζηαηεκέλεο πόιεηο, εἶραλ ἀθηεξσζεῖ ὁξηζηηθὰ ζηνὺο ὏πνρζόληνπο ζενύο. Ἡ Ἀιεμάλδξεηα ἟ηηεκέλε, ἱθέηεπε εἰο κάηελ ηὴ κεγαινςπρία ηνῦ Καίζαξνο: κέζα ζ’ ἕλα ρξόλν, νἱ ιεγεώλεο εἶραλ θαηαγάγεη ζξίακβν, ρσξὶο ἐγὼ λὰ ἔρσ δεῖ θαιά θαιά ηὸ πξόζσπν ηνῦ Ἄξε. Ἡ ζηέξεζε α὎ηὴ κὲ πνλνῦζε θη ἴζσο ζηάζεθε ἟ αἰηία πνὺ βάιζεθα λ’ ἀλαθαιύςσ, κέζα ἀπὸ ἀραλεῖο θαὶ θνβεξὲο ἐξήκνπο, ηὴ κπζηηθὴ Πνιηηεῖα ηῶλ Ἀζαλάησλ. Ὅπσο εἶπα θαὶ πξίλ, νἱ δνθηκαζίεο κνπ ἄξρηζαλ ζ’ ἕλα θῆπν ηῶλ Θεβῶλ. Γὲλ εἶρα θνηκεζεῖ ὅιε λύρηα, γηαηὶ θάηη θηεξνύγηδε κεο ζηὴλ θαξδηά κνπ. ΢εθώζεθα ιίγν πξὶλ ραξάμεη· νἱ ζθιάβνη κνπ θνηκόληνπζαλ, ἟ ζειήλε εἶρε ηὸ ἴδην ρξῶκα κὲ ηὴλ ἄπεηξε ἄκκν. Ἕλαο αἱκόθπξηνο θη ἐμαληιεκέλνο θαβαιάξεο ἦξζε ἀπὸ η’ ἀλαηνιηθά. Λίγα βήκαηα ἀπὸ κέλα, γιίζηξεζε ἀπὸ η’ ἄινγό ηνπ. Ψηζπξηζηὰ θη ἀζζκαίλνληαο, κὲ ξώηεζε ζηὰ ιαηηληθὰ

1


2 πῶο ιεγόηαλ ηὸ πνηάκη πνὺ ἔβξερε ηὰ ηείρε ηῆο πόιεο. Σνῦ ἀπνθξίζεθα πὼο ἦηαλ ὁ πνηακὸο Αἴγππηνο, ὁ δηηπεηήο. ‘Γὲλ εἶλαη α὎ηὸο πνὺ γπξεύσ’ ἀπάληεζε ζιηκκέλα.‘἖γὼ γπξεύσ ηὸλ κπζηηθὸ πνηακό πνὺ ἐμαγλίδεη ηνὺο ἀλζξώπνπο ἀπὸ ηὸλ ζάλαην.’ Αἶκα ζθνπξόρξσκν ἔηξερε ἀπὸ ηὸ ζηῆζνο ηνπ. Μνῦ εἶπε ὅηη θξαηνῦζε ἀπὸ θάηη βνπλὰ πέξα ἀπὸ ηὸλ Γάγγε θαὶ ὅηη, ὅπσο ‘ιεγαλ ζηὴλ παηξίδα ηνπ, ἂλ θάπνηνο πήγαηλε ὥο ηὴλ Ἄπσ Γύζε, ἐθεῖ ὅπνπ ηειεηώλεη ὁ θόζκνο, ζᾶ ‘θηαλε ζηὸ πνηάκη πνὺ ηὰ λεξὰ ηνπ ραξίδνπλ ηὴλ ἀζαλαζία. ‘Καὶ ζηὴλ ἀληίπεξα ὄρζε’, ζπκπιήξσζε, ‘὏ςώλεηαη ἟ Πνιηηεία ηῶλ Ἀζαλάησλ, κὲ ηὶο πνιιὲο ιεσθόξνπο, ηνὺο λανὺο θαὶ η’ ἄκθηζέαηξα’. Πέζαλε πξίλ ηὸ ράξακα, ἀιιὰ ἐγὼ εἶρα ἤδε ἀπνθαζίζεη λὰ λ’ ἀλαθαιύςσ ηὴλ πόιε θαὶ ηὸλ πνηακό ηεο. Κάκπνζνη Μαπξηηάλνη αἰρκάισηνη, ἀλαθξηλόκελνη ἀπὸ ηὸλ δῆκην, ἐπηβεβαίσζαλ ηὰ ιόγηα ηνῦ ηαμηδηώηε· θάπνηνο κάιηζηα ἀπ’ α὎ηνὺο ζπκήζεθε ηὸ Ἠιύζηνλ Πεδίνλ ζηὰ πέξαηα ηῆο γῆο, ὅπνπ ἟ ἀλζξώπηλε δσὴ εἶλαη αἰώληα· θάπνηνο ἄιινο, ηὴλ ἀθξώξεηα πνὺ γελλάεη ηὸλ Παθησιό, ζηὶο ὄρζεο ηνπ ὁπνίνπ νἱ ἄλζξσπνη δνῦλ ἕλαλ αἰώλα. Ὅηαλ πῆγα ζηὴ Ρώκε, ζπδήηεζα κὲ θηινζόθνπο, πνὺ γλσκάηεπζαλ ὅηη ηὸ λὰ παξαηείλεηο ηὴ δσὴ ηῶλ ἀλζξώπσλ ζεκαίλεη λὰ παξαηείλεηο ηὴλ ἀγσλία ηνπο θαὶ λὰ πνιιαπιαζηάζεηο ηὸλ ἀξηζκὸ ηῶλ ζαλάησλ ηνπο. Γὲλ μέξσ ἂλ πίζηεςα πνηὲ ζηὴλ Πνιηηεία ηῶλ Ἀζαλάησλ· λνκίδσ ὅηη κνῦ ἀξθνῦζε λὰ ηὴλ ἀλαδεηήζσ. Γηὰ ηὶο ἀλάγθεο ηῆο


3 ἐπηρείξεζεο ὁ Φλάβιορ iv, ἀλζύπαηνο ηῆο ρώξαο ηῶλ Γαηηνύισλ, κνπ παξαρώξεζε δηαθόζηνπο ζηξαηηώηεο. ΢ηξαηνιόγεζα ἀθόκα θαὶ κηζζνθόξνπο, νἱ ὁπνῖνη δηαηείλνληαλ ὅηη ἤμεξαλ ηνὺο δξόκνπο θαὶ ὏πῆξμαλ νἱ πξῶηνη πνὺ ιηπνηάθηεζαλ. Σὰ κεηαγελέζηεξα γεγνλόηα ἔρνπλ ἀιινηώζεη ὥο ηὸ ἀλεθιάιεην ηὴλ ἀλάκλεζε ηῶλ πξώησλ ἟κεξῶλ ηνῦ ηαμηδηνῦ. Ξεθηλήζακε ἀπὸ ηὴλ Ἀπζινόε θαὶ βπζηζηήθακε ζηὴλ ππξσκέλε ἔξεκν. Γηαζρίζακε ηὴ σώπα ηῶν ηπωγλοδςηῶν, πνὺ θαηάβξνρζίδνπλ θίδηα θαὶ δὲλ ζπλεζίδνπλ λα κηιάλε· ηὴ σώπα ηῶν Γαπαμάνηων, πνὺ κνηξάδνληαη ηὶο γπλαῖθεο ηνπο θαὶ ηξέθνληαη κὲ θξέαο ιηνληαξηνῦ· ηὴ σώπα ηῶν Αὐγιλιηῶν, πνὺ ιαηξεύνπλ κόλν ηὸλ Σάξηαξν. ἖μαληιήζακε ἄιιεο ἐξήκνπο, ὅπνπ ἟ ἄκκνο εἶλαη καύξε, γηαηὶ ἟ δέζηε ηῆο κέξαο εἶλαη ἀβάζηαρηε. Δἶδα ἀπὸ καθξηὰ ηὸ βνπλὸ v πνὺ ἔδσζε ηὸ ὄλνκά ηνπ ζηὸλ ὠθεαλὸ: ζηὶο πιαγηέο ηνπ θπηξώλεη ὁ εὔκνξθνο πνὺ ἐμνπδεηεξώλεη ηὰ δειεηήξηα· ζηὴλ θνξπθή ηνπ θαηνηθνῦλ νἱ ζάηςποι, ἄλζξσπνη ἄγξηνη θη ἄμεζηνη, παξαδνκέλνη ζηὴλ ἀθνιαζία. Καλεὶο καο δὲλ κπνξνῦζε λὰ δηαλνεζῆ πῶο ἦηαλ δπλαηόλ κηὰ μαθνπζηὴ πνιηηεία λᾶ ‘ρεη θσιηάζεη ζηὸλ θόξθν ἑλὸο ηέηνηνπ ἀγξηόηνπνπ, ὅπνπ ἟ γῆ γελλνβνιάεη ηέξαηα. ΢πλερίζακε ηὴλ πνξεία καο, γηαηὶ ἟ ἐπηζηξνθὴ καο ζὰ ἀπνηεινῦζε ὄλεηδνο. Κάπνηνη ἀιόγηζηνη θνηκήζεθαλ κὲ ηὴ ζειήλε θαηά πξόζσπν· ηνὺο ἔιησζε ὁ ππξεηόο· ἄιινη, ἀπ’ ηὶο κνιπζκέλεο ζηέξλεο, ἤπηαλ ηὴλ ηξέια θαὶ ηὸλ


4 ζάλαην. Σόηε ἄξρηζαλ νἱ ιηπνηαμίεο θαὶ ζὲ ιίγν νἱ ἀληαξζίεο. Γηὰ λὰ ηὶο θαηαπλίμσ, δὲλ δίζηαζα λὰ ἐπηδείμσ α὎ζηεξόηεηα. Ὑπῆξμα δίθαηνο, θη ὡζηόζν ἕλαο ἑθαηόληαξρνο κνπ κήλπζε ὅηη νἱ ἀληάξηεο ζπλσκνηνῦζαλ λὰ κὲ ζθνηώζνπλ, ἐπεηδὴ εἶρα ζηαπξώζεη ἕλαλ ζύληξνθό ηνπο. Σὸ ‘ζθαζα ἀπὸ ηὸλ θαηαπιηζκό, παίξλνληαο καδί κνπ ηνὺο ιηγνζηνὺο ζηξαηηώηεο πνπ κνπ εἶραλ κείλεη πηζηνί. Σνὺο ἔραζα ζηὴλ ἔξεκν, κεο ζηνὺο ἀλεκνζηξόβηινπο θαὶ ηὴ λύρηα. Σξππήζεθα ἀπὸ βέινο θξεηηθό. Πεξηπιαλήζεθα ρσξὶο λεξὸ κέξεο θαὶ κέξεο –κπνξεῖ ὅκσο θαὶ λᾶ ‘ηαλ κία κνλάρα κέξα, ἀπέξαληε, πνιιαπιαζηαζκέλε ἀπὸ ηὸλ ἥιην θη ἀπὸ ηὸλ θόβν ηῆο δίςαο. Ἄθεζα ηὸ ἄινγό κνπ λὰ κε πάεη ὅπνπ ἤζειε. Ὅηαλ μεκέξσζε, ζηὸλ καθξηλὸ ὁξίδνληα ὀξζώλνληαλ πύξγνη θαὶ ππξακίδεο. ὆λεηξεύηεθα ἀλππόθνξα ἕλαλ κηθξνζθνπηθό, ἀπαζηξάπηνληα ιαβύξηλζν, πνὺ εἶρε ζηὸ θέληξν ηνπ ἕλαλ ἀκθνξέα· ηὰ ρέξηα κνπ ζρεδὸλ ηὸλ ἄγγηδαλ, ηὰ κάηηα κνπ ηὸλ ἔβιεπαλ, ἀιιὰ νἱ θακπύιεο ηνπ ἀκθνξέα ἦηαλ ηόζν πεξίπινθεο θαὶ ηόζν ζπγθερπκέλεο, ὥζηε θαηάιαβα πὼο δὲλ ζὰ δνῦζα γηὰ λὰ ηὸλ θζάζσ.


ΙΙ Ι

Ὅηαλ, θάπνηε, θαηάθεξα λὰ ἀπαγθηζηξσζῶ ἀπ’ α὎ηὸλ ηὸλ ἐθηάιηε, βξέζεθα μαπισκέλνο, κὲ δεκέλα ηὰ ρέξηα, ζὲ κηὰ καθξόζηελε πέηξηλε ηξώγιε, ὄρη πνιὺ κεγαιύηεξε ἀπὸ ἕλαλ θνηλὸ ηάθν, ζθακκέλε πξόρεηξα ζηὴλ ἀπόηνκε πιαγηὰ ἑλὸο βνπλνῦ. Σὰ ηνηρώκαηα ἦηαλ ὏γξά, ιεηαζκέλα κάιινλ ἀπὸ ηὸλ ρξόλν, παξὰ ἀπὸ ἀλζξώπηλα ρέξηα. Ἔλησζα ζηὸ ζηῆζνο κνπ ἕλαλ ὀδπλεξὸ ζθπγκό, ἔλησζα λὰ θιέγνκαη ἀπ’ ηὴ δίςα. Ἔγεηξα κπξνζηὰ θαὶ ἔβγαια κία ἀδύλακε θξαπγή. ΢ηὰ πόδηα ηνπ βνπλνῦ, θπινῦζε ἀζόξπβα ἕλα βξώκηθν ξπάθη ζηνκσκέλν ἀπὸ ηὰ ζθῦξα θαὶ ηὴλ ἄκκν· ζηὴλ ἀπέλαληη ὄρζε, ἄζηξαθηε (ζηὶο ηειεπηαῖεο ἤ ζηὶο πξώηεο ἀθηίδεο ηνῦ ἤιηνπ) α὎ηὸ πνὺ δὲλ κπνξνῦζε παξὰ λὰ εἶλαη ἟ Πνιηηεία ηῶλ Ἀζαλάησλ. Δἶδα ηείρε θαὶ ζηνέο, πξνζόςεηο θαὶ ἀγνξὲο: ἟ πόιηο ζηεθόηαλ πάλσ ζ’ ἕλα πέηξηλν βάζξν. Κακηὰ ἑθαηνζηὴ ηξώγιεο, ἀλάινγεο κὲ ηὴ δηθή κνπ, ἦηαλ ζπαξκέλεο ἀθαλόληζηα ζηὸ βνπλὸ θαὶ ζηὴλ θνηιάδα. Μέζα ζηὴλ ἄκκν ὏πῆξραλ ἀβαζῆ πεγάδηα· ἀπὸ ἐθείλεο ηὶο ἄζιηεο ηξῦπεο (θη ἀπὸ ηὶο ηξώγιεο) μεπξόβαιιαλ θάηη ἄλζξσπνη κὲ γθξίδν δέξκα, κὲ ἀηεκέιεηεο γελεηάδεο, γπκλνί. Γὲλ ἄξγεζα λὰ ηνπο ἀλαγλσξίζσ: ἄλεθαλ ζηὴ δσώδε θύηξα ηῶλ ηξσγινδπηῶλ, πνὺ καζηίδνπλ ηὶο ἀθηὲο ηνῦ ἀξαβηθνῦ θόιπνπ θαὶ ηὰ αἰζηνπηθὰ ζπήιαηα· ἔηζη δὲλ ἔλησζα ηὴλ παξακηθξὴ ἔθπιεμε, ὅηαλ δηαπίζησζα ὅηη δὲλ κηινῦζαλ θαὶ θαηαβξόρζηδαλ θίδηα.

5


6 Ἡ θνβεξὴ δίςα κ’ ἔθαλε λὰ μεράζσ θάζε πξνθύιαμε. Ὑπνιόγηζα ηὸ ὕςνο πνὺ βξηζθόκνπλ γύξσ ζηὰ ηξηάληα πόδηα· θαηξαθύιεζα ηὸ βνπλὸ κὲ θιεηζηὰ ηὰ κάηηα, κὲ ηὰ ρέξηα δεκέλα πηζζάγθσλα. Βνύηεμα ηὸ αἱκόθπξην θεθάιη κνπ ζηὸ ζθνπξόρξσκν λεξό. Ἤπηα ὅπσο μεδηςνῦλ ηὰ δῶα. Οἳ δ ὲ Ζέ λεια ν ἔ να ιο ν ὑπ α ὶ πό δα νε ία ηο ν Ἴδ ηρ. Ἀθν ειο ὶ π ί νο νηε ρ ὕδωπ μέλα ν Α ἰζ ήπο ιο vi… Γὲλ μέξσ πόζα κεξόλπρηα πέξαζαλ ἀπὸ πάλσ κνπ. Πνλώληαο, κὴλ κπνξώληαο λὰ μαλαθεξδίζσ ηὴλ ἀζθάιεηα ηῆο ηξώγιεο κνπ, γπκλὸο πάλσ ζηὴλ ἄγλσζηε ἄκκν, ἄθεζα ηὴλ ζειήλε θαὶ ηὸλ ἥιην λὰ ὁξίδνπλ ηὴλ θαθή κνπ κνῖξα. Μὲ ηὴλ παηδαξηώδε ηνπο βαξβαξόηεηα, νἱ ηξσγινδύηεο δὲλ κὲ βνήζεζαλ νὔηε λὰ δήζσ νὔηε λὰ πεζάλσ. Μάηαηα ηνὺο ἐθιηπαξνῦζα λὰ κὲ ζαλαηώζνπλ. Μηὰ κέξα, κὲ κηὰ ηζαθκαθόπεηξα, ἔθνςα ηὰ δεζκά κνπ. Σὴλ ἄιιε, ζεθώζεθα θαὶ ἔθιεςα ἤ δεηηάλεςα –ἐγὼ ὁ Μάξθνο Φιάκηλνο Ρνῦθνο, δηνηθεηὴο ῥσκατθῆο ιεγεώλαο– ηὴλ πξώηε κνπ ἀπερζῆ κεξίδα θίδη. Ἡ ιαρηάξα κνπ λὰ δῶ ηνὺο ἀζαλάηνπο, λὰ παηήζσ ηὸ πόδη κνπ ζηὴλ ὏πεξάλζξσπε Πνιηηεία, ζρεδὸλ κ’ ἐκπόδηδε λὰ θνηκεζῶ. Μαληεύνληαο ζαξξεῖο ηὶ κὲ βαζάληδε, νὔηε νἱ ηξσγινδύηεο θνηκόληνπζαλ: ζηὴλ ἀξρὴ θαληάζζεθα ὅηη κὲ παξαθπινῦζαλ· ἔπεηηα ὅηη ηνὺο εἶρα κεηαγγίζεη ηὴλ ἀλεζπρία κνπ, ὅπσο γίλεηαη


7 κὲ ηνπο ζθύινπο. Γηὰ λὰ θύγσ ἀπ’ ηὸ βαξβαξηθὸ ρσξηό, δηάιεμα ηὴλ πην πνιπζύρλαζηε ὤξα, ηὸ ζνύξνππν, ὅηαλ ὅινη ηνπο μεθπηξώλνπλ ἀπ’ ηὶο ηξώγιεο θαὶ ηὰ πεγάδηα, θαὶ θνηηάδνπλ ηὸ ἟ιηνβαζίιεκα, ρσξὶο λὰ ηὸ βιέπνπλ. Πξνζεπρήζεθα δπλαηά, ὄρη ηόζν γηὰ λὰ ἐπηθαιεζηῶ ηὴ ζετθὴ εὔλνηα, ὅζν γηὰ λὰ θνβίζσ ηὴ θπιὴ κὲ ηὸλ ἔλαξζξν ιόγν. Γηέζρηζα ηὸ πνηάκη πνὺ ηὸ ζηόκσλαλ νἱ ἁκκόινθνη, θαὶ πῆξα ηὸλ δξόκν γηὰ ηὴλ Πνιηηεία. Γπὸ-ηξεῖο κὲ ἀθνινύζεζαλ ζαζηηζκέλα. Ἦηαλ (ὅπσο ὅινη νἱ ἄλδξεο ηῆο θπιῆο) κέζνπ ἀλαζηήκαηνο· δὲλ ἐλέπλεαλ θόβν ἀιιὰ ἀπνζηξνθή. Χξεηάζηεθε λὰ πεξάζσ θάηη ἀθαλόληζηα θαξάγγηα, πνὺ κνπ εἶραλ θαλεῖ γηὰ ὀξύγκαηα· ζνισκέλνο ἀπ’ ηὴ κεγαινζύλε ηεο, λόκηζα ὅηη ἀπεῖρε δπὸ δξαζθειηέο. Ὡο ηὰ κεζάλπρηα, βνιόδεξλα θάησ ἀπ’ ηνὺο ζθνύξνπο ἴζθηνπο ηῶλ ηεηρῶλ, πνὺ ράξαδαλ πάλσ ζηὴλ θίηξηλε ἄκκν ζρήκαηα εἰδώισλ. Μὲ ζπλεῖρε θάηη ζὰλ ἱεξὴ θξίθε. Σὸ πξσηόγλσξν θαὶ ἟ ἔξεκνο εἶλαη ηόζν ἀπνηξόπαηα γηὰ ηὸλ ἄλζξσπν, πνὺ ἀλαθνπθίζηεθα ὅηαλ εἶδα ὅηη ἕλαο ηξσγινδύηεο κε εἶρε ἀθνινπζήζεη κέρξη ηέινπο. Ἔθιεηζα ηὰ κάηηα θαὶ πεξίκελα (ρσξὶο λ’ ἀπνθνηκεζῶ) ηὸ θῶο ηῆο κέξαο. Δἶπα θαὶ πξὶλ ὅηη ἟ Πνιηηεία ἦηαλ ρηηζκέλε πάλσ ζ’ ἕλα πέηξηλν βάζξν. Σὸ βάζξν α὎ηὸ, πνὺ ἔκνηαδε κὲ γθξεκλό, ἦηαλ ἐμίζνπ δπζαλάβαην κὲ ηὰ ηείρε. Σνῦ θάθνπ πάζρηδα λὰ ζθαξθαιώζσ: δὲλ ὏πῆξρε ἟ παξακηθξὴ πξνεμνρὴ ζηὸ κειαλὸ θξηπήδσκα, ηὰ ζηεξεόηππα ηείρε δὲλ ἔδεηρλαλ λὰ θξύβνπλ νὔηε κηὰ


8 ππιίδα. Ἡ δύλακε ηνῦ ἥιηνπ κὲ ἀλάγθαζε λὰ δεηήζσ θαηαθύγην ζὲ κηὰ ζπειηὰ· ζηὸ βάζνο ηῆο ζπειηᾶο ἦηαλ ἕλα πεγάδη· κέζα ζηὸ πεγάδη κηὰ ζθάια πνὺ βπζηδόηαλ θαηαθόξπθα ζηὸ ἔξεβνοvii. Καηέβεθα· πέξαζα κέζα ἀπὸ ἕλα ράνο ζθνηεηλῶλ ζεξάγγσλ θη ἔθηαζα ζὲ κηὰ ἀραλὴ θπθιηθὴ αἴζνπζα, ζρεδὸλ ἀόξαηε. Ἡ αἴζνπζα εἶρε ἐλληὰ πόξηεο· νἱ ὁθηὼ ἄλνηγαλ ζ’ ἕλαλ ιαβύξηλζν, πνὺ ὁδεγνῦζε, δηεζηξακκέλα, ζηὴλ ἴδηα αἴζνπζα. Ἡ ἔλαηε (κέζα ἀπὸ ἕλαλ ἄιιν ιαβύξηλζν) ἔβγαδε ζὲ κηὰ θπθιηθὴ αἴζνπζα, ἀπαξάιιαρηε κὲ ηὴλ πξνεγνύκελε. Ἀγλνῶ ηὸλ ζπλνιηθὸ ἀξηζκὸ ηῶλ αἰζνπζῶλ· ηὸ ἄγρνο θαη ἟ θαθνηπρία κνπ ηὶο πνιιαπιαζίαδαλ. Ἡ ζησπὴ ἦηαλ ἐρζξηθὴ θαὶ ζρεδὸλ ηέιεηα· δὲλ ὏πῆξρε θαλέλαο ἄιινο ἦρνο ζ’ ἐθεῖλν ηὸ βαζὺ, πέηξηλν δίθηπν, ἐθηὸο ἀπὸ ηὸ ζθὺξηγκα ἑλὸο ὏πόγεηνπ ἀέξα, πνὺ δὲλ θαηάθεξα λ’ ἀλαθαιύςσ ἀπὸ πνῦ ἐξρόηαλ· ῥεῖζξα κὲ λεξὸ ζθνπξηαζκέλν ραλόηαλ ἀζόξπβα κὲο ζηὶο ῥσγκέο. Φξίηηνληαο, ἐμνηθεηώζεθα κ’ ἐθείλνλ ηὸλ ἐπίβνπιν θόζκν· δὲλ κπνξνῦζα λὰ πηζηέςσ ὅηη ἧηαλ δπλαηὸλ λὰ ὏πάξρνπλ θη ἄιια πξάγκαηα ἐθηὸο ἀπὸ αἴζνπζεο κὲ ἐλληὰ πόξηεο θαὶ ἀηειείσηνπο, δηαθιαδσηνὺο δηαδξόκνπο. Ἀγλνῶ ηὸλ ρξόλν πνὺ πέξαζε βαδίδνληαο θάησ ἀπ’ ηὴ γῆ· μέξσ πὼο κνπ ζπλέβε λὰ κπεξδέςσ, κεο ζηὴλ ἴδηα κνπ ηὴ λνζηαιγία, ηὸ βδειπξὸ βαξβαξηθὸ ρσξηὸ κὲ ηὴ γελέζιηα πόιε κνπ, πληγκέλε ζηὰ θιήκαηα. ΢ηὸ βάζνο ἑλὸο δηαδξόκνπ, κὲ ζηακάηεζε ἕλαο ἀλαπάληερνο ηνῖρνο θη ἔπεζε πάλσ κνπ ἕλα θῶο ἀπὸ καθξηά. ΢ήθσζα ηὰ ζαζηηζκέ-


9 λα κάηηα κνπ· ςειά, ζὲ ἰιιηγγηώδε ὕςε, ἕλαο θύθινο ν὏ξαλνῦ ἦηαλ ηόζν γαιάδηνο πνὺ κνῦ θάλεθε πνξθπξόο. Δἶδα θάηη κεηάιιηλα ζθαινπάηηα λ’ ἀλαξξηρώληαη ηὸλ ηνίρν. Ἤκνπλ ἐμνπζελσκέλνο ἀπ’ ηὴλ θνύξαζε, ἀιιὰ ἔπηαζα λὰ ζθαξθαιώλσ, ζηακαηώληαο κόλν θάπνπ θάπνπ γηὰ λὰ πλίμσ θάηη βιαθώδε ἀλαθηιεηὰ ε὎ηπρίαο. ΢ε ιίγν ἄξρηζα λὰ δηαθξίλσ ἀζηξαγάινπο θαὶ θηνλόθξαλα, ηξηγσληθὰ ἀεηώκαηα θαὶ ζόινπο, ζπγθερπκέλεο θαληαζκαγνξίεο ἀπὸ γξαλίηε θαὶ κάξκαξν. Μὲ ηὸλ ηξόπν α὎ηὸ κνῦ δόζεθε ἟ ράξηο λὰ ἀλαδπζῶ, ἀπ’ ηὴλ ηπθιὴ ρώξα ηῶλ δνθεξῶλ, δηαπιεθόκελσλ ιαβπξίλζσλ, ζηὴλ ἐθζακβσηηθὴ Πνιηηεία.


10 Βγῆθα ζ’ ἕλαλ ρῶξν πνὺ ἔκνηαδε κὲ κηθξὴ πιαηεῖα –ἤ κάιινλ κὲ α὎ιή. Γύξσ ηνπ ὏ςσλόηαλ ἕλα κόλν νἰθνδόκεκα, ἀθαλόληζηνπ ζρήκαηνο θαὶ πνηθίινπ ὕςνπο· ζ’ α὎ηὴ ηὴλ ἐηεξνγελὴ θαηαζθεπὴ ἄλεθαλ νἱ ζόινη θαὶ νἱ θίνλεο πνὺ ἔβιεπα. Σὸ πξῶην πνὺ κνπ ἔθαλε ἐληύπσζε ζ’ ἐθείλν ηὸ ἀπίζηεπην κλεκεῖν, ἦηαλ ἟ παιαηόηεηά ηνπ. Αἰζζάλζεθα ὅηη ἦηαλ ἀξραηόηεξν ηῶλ ἀλζξώπσλ, ἀξραηόηεξν ηῆο γῆο. Α὎ηὴ ἟ παλεγπξηθὴ ηνῦ παιαηόηεηα (παξόιν πνπ, θαηὰ θάπνηνλ ηξόπν, ηξόκαδε ηὸ βιέκκα) κνπ θάλεθε ἀπνιύησο ηαηξηαζηὴ γηὰ ἔξγν πνὺ ἔθηηαμαλ ἀζάλαηνη ηερλίηεο. ΢ηὴλ ἀξρὴ κὲ πξνθπιάμεηο, ὕζηεξα κὲ ἀδηαθνξία θαὶ ζηὸ ηέινο κὲ ἀπόγλσζε, πεξηπιαλήζεθα ζηὶο θιίκαθεο θαὶ ζηὰ πιαθόζηξσηα ηνπ ἀλεμηρλίαζηνπ ἀλαθηόξνπ. (Μὲ ηὸλ θαηξὸ ζὰ θαηαηαιάβαηλα ὅηη ἟ πξσηνθαλὴο θνύξαζε, πνὺ κνπ πξνθαινύζαλ ηὰ ζθαινπάηηα, ὀθεηιόηαλ ζηὸ ἀζηαζὲο ηνῦ πιάηνπο θαὶ ηνῦ ὕςνπο ηνπο.) Αὐηὸ ηὸ ἀλάθηνξν εἶλαη ἔξγν ζεῶλ, ζθέθηεθα ζηὴλ ἀξρή. Ὅηαλ ἐμεξεύλεζα ηὸ ἀθαηνίθεην ἐζσηεξηθό ηνπ, δηόξζσζα ηὴ ζθέςε κνπ· νἱ ζενὶ πνὺ ηὸ ἔρηηζαλ ἔρνπλ πεζάλεη. Ὅηαλ πξόζεμα ηὶο παξαδνμόηεηέο ηνπ, ἀπνθάλζεθα· νἱ ζενὶ πνὺ ηὸ ἔρηηζαλ ἦηαλ ηξεινί. Σὸ εἶπα, εἶκαη βέβαηνο, κὲ ἕλα ὕθνο ἐπίηεκεζεο, πνὺ ἔκνηαδε ἀλεμήγεηα κὲ ηύςε, ηὸ εἶπα πην πνιὺ κὲ δηαλνεηηθὴ θξίθε παξὰ κὲ αἰζζεηὸ θόβν. ΢ηὴλ πξώηε ἐληύπσζε, ηῆο ἀλππνιόγηζηεο παιαηόηεηαο, ἦξζαλ λὰ πξνζηεζνῦλ θη ἄιιεο: ηνῦ ἀπξνζδηόξηζηνπ, ηνῦ ἀπνηξόπαηνπ, ηνῦ ν὎δόισο λνεηνῦ. Δἶρα δηαρίζεη ἕλαλ ιαβύξηλζν, ἀιιὰ ἟ πάκθσηε Πνιηηεία ηῶλ Ἀζαλάησλ κὲ ηξόκαδε θαὶ κνῦ γελλνῦζε ἀπνζηξνθή.


11 Ἕλαο ιαβύξηλζνο εἶλαη ἕλα νἴθεκα πνὺ ρηίδεηαη κόλν θαὶ κόλν γηὰ λὰ πξνθαιέζεη ζύγρπζε ζηνὺο ἀλζξώπνπο· ἟ ἄθξσο ζπκκεηξηθὴ ἀξρηηεθηνληθή ηνπ ὏παθνύεη ἀπνθιεηζηηθὰ ζ’ α὎ηὸλ ηὸλ ζθνπό. Ἀληίζεηα, ζηὸ ἀλάθηνξν πνὺ ἐμεξεύλεζα ὄρη θαὶ ηόζν ἐμνλπρηζηηθά, ἟ ἀξρηηεθηνληθὴ δὲλ θαηλόηαλ λὰ ζηνρεύεη ζὲ θαλέλα ηέινο. Ἦηαλ γεκάην ἀδηέμνδνπο δηαδξόκνπο, παλύςεια ἀπξνζπέιαζηα παξάζπξα, θαληαρηεξὲο πόξηεο πνὺ ἔβγαδαλ ζ’ ἕλα θειὶ ἤ ζ’ ἕλα παηρλίδη, ἀπίζηεπηεο ἀλάζηξνθεο ζθάιεο, πνὺ νἱ θνππαζηὲο θη νἱ ἀλάβαζκνί ηνπο ἔδεηρλαλ πξὸο ηὰ θάησ. Ἄιιεο πάιη, θξεκαζηὲο ζηὸ πιάη ἑλὸο κλεκεηώδνπο ηνίρνπ, δὲλ θαηέιεγαλ πνπζελὰ: ἔζβελαλ, κεηὰ ἀπὸ δπὸ-ηξεῖο γύξνπο, ζηὰ ὕςηζηα ζθνηάδηα ηῶλ ζόισλ. Γὲλ μέξσ ἂλ ὅια α὎ηὰ ηὰ παξαδείγκαηα ἀληαπνθξίλνληαη ζηὴλ πξαγκαηηθόηεηα· μέξσ πὼο γηα πνιιὰ ρξόληα ἐλνίθεζαλ ηνὺο ἐθηάιηεο κνπ· δὲλ κπνξῶ πηα λὰ μέξσ ἄλ ηὸ ηάδε ἤ ηὸ δεῖλα ραξαθηεξηζηηθὸ ἀπνηειεῖ θαηαγξαθὴ ηῆο πξαγκαηηθόηεηαο ἤ ηῶλ κνξθῶλ πνὺ ζηνίρεησζαλ ηὶο λύρηεο κνπ. Ἡ πόιηο αὐηὴ (ζθέθηεθα) εἶλαη ηόζν θνβεξή, ὥζηε θαὶ κόλν ἡ ἀθαηάιπηε ὕπαξμή ηεο, ἀθόκε θαὶ ζηὴλ θαξδηὰ κηὰο ἄγλωζηεο ἐξῆκνπ, ἀξθεῖ γηὰ λὰ κνιύλε ηὸ παξειζὸλ θαὶ ηὸ κέιινλ θαὶ, θαηὰ θάπνηνλ ηξόπν, λὰ δηαθπβεῦε ηὰ ἄζηξα.Ὅζνλ θαηξὸ ζὰ ἐμαθνινπζήζεη λὰ ὑπάξρε, θαλεὶο ζηὸλ θόζκν δὲλ ζὰ κπνξεῖ λὰ αἰζζάλεηαη εὐηπρήο ἥ γελλαίνο. Γὲλ ἐπηζπκῶ λὰ ηὴλ πεξηγξάςσ· ἕλα ράνο ἐηεξνγελῶλ ιέμεσλ, ηὸ ζῶκα ἑλὸο ηίγξε ἤ ἑλὸο ηαύξνπ, πάλσ ζηὸ ὁπνῖν ζὰ βιάζηαηλαλ ηεξαησδῶο, ἐλσκέλα κὲ ἀκνηβαῖν κίζνο, ζπιάρλα θαὶ δόληηα θαὶ θεθάιηα – λα πάλσ-θάησ ηὶ κπνξεῖ λὰ πξνζεγγίζεη ηὴλ εἰθόλα ηῆο.


12 Γὲλ ζπκάκαη πηὰ ηὴλ δηαδξνκὴ ηῆο ἐπηζηξνθῆο, κεο ἀπ’ ηὰ ὏γξὰ θαὶ ζθνληζκέλα ὏πόγεηα. Ξέξσ πὼο ἦκνπλ ἔληξνκνο θαὶ κόλν κὲ ηὴ ζθέςε πὼο, βγαίλνληαο ἀπὸ ηὸλ ηειεπηαῖν ιαβύξηλζν, ζὰ βξηζθόκνπλ πεξηθπθισκέλνο ἀπ’ ηὴλ ἀλόζηα Πνιηηεία ηῶλ Ἀζαλάησλ. Γὲλ ζπκάκαη ηίπνηα ἄιιν. Α὎ηὴ ἟ ιήζε (ζήκεξα ἀλππέξβιεηε) κπνξεῖ λὰ ὏πῆξμε ἐζεινύζηα. Μπνξεῖ νἱ πεξηζηάζεηο ηῆο δξαπέηεπζήο κνπ λὰ ἦηαλ ηόζν ἐπώδπλεο, ὥζηε, θάπνηα ἐμίζνπ μεραζκέλε κέξα, λὰ ὁξθίζηεθα λὰ ηὶο δηαγξάςσ ἀπὸ ηὴ κλήκε κνπ.


13

ΙΙΙ

Ὅζνη δηάβαζαλ πξνζεθηηθὰ ηὴλ ἀθήγεζε ηῶλ δνθηκαζηῶλ κνπ, ζὰ ζπκνῦληαη ὅηη θάπνηνο ἄλζξσπνο ηῆο θπιῆο κὲ ἀθνινύζεζε ζὰλ ηὸ ζθπιὶ κέρξη ηὸλ ἀθαλόληζην ἴζθην ηῶλ ηεηρῶλ. Ὅηαλ βγῆθα ἀπὸ ηὸ ηειεπηαῖν ὏πόγεην, ηὸλ βξῆθα ζηὴλ εἴζνδν ηῆο ζπειηᾶο. Ἦηαλ μαπισκέλνο κπξνύκπηα, γξάθνληαο θαὶ ζβήλνληαο πάλσ ζηὴλ ἅκκν θάηη ζεκεῖα, ζὰλ ηὰ γξάκκαηα πνὺ βιέπνπκε ζηα ὄλεηξά καο θαὶ πνὺ, κόιηο πιεζηάδνπκε ζηὸ λὰ ηὰ θαηαλνήζνπκε, μαθληθὰ ζθνξπίδνληαη. ΢ηὴλ ἀξρὴ, ὁ λνῦο κνπ πῆγε ζὲ κηὰ βαξβαξηθὴ γξαθή· ὕζηεξα, ὅκσο, ζθέθζεθα ὅηη ἦηαλ ἐληειῶο παξάινγν λὰ θαληάδεηαη θαλεὶο ὅηη α὎ηνὶ νἱ ἄλζξσπνη, ρσξὶο λὰ ἔρνπλ ἀλαπηύμεη ἀθόκε ηὸλ πξνθνξηθὸ ιόγν, ἀλέπηπμαλ ηὴλ γξαθή. ἖μάιινπ, θαλέλα ἀπὸ ηὰ ζρήκαηα δὲλ ἦηαλ ἴδην κὲ θάπνην ἄιιν, πξάγκα πνὺ ἀπέθιεηε ἤ ἀπνκάθξπλε ηὴλ πηζαλόηεηα λὰ εἶλαη ζύκβνια. ὇ ἄλζξσπνο ηὰ ράξαδε, ηὰ θνίηαδε θαὶ ηὰ δηόξζσλε. Ξαθληθὰ, ζὰλ λὰ εἶρε βαξεζεῖ ηὸ παηρλίδη, ηὰ ἔζβεζε κὲ ηὴλ παιάκε θαὶ ηὸλ πήρπ. Μὲ θνίηαμε, ἀιιὰ δὲλ ἔδεημε λὰ κ’ ἀλαγλσξίδεη. Σὸ δίρσο ἄιιν, ἟ ἀλαθνύθηζε πνὺ κὲ θαηέθιπδε ἦηαλ ηόζν κεγάιε (ἤ ἟ κνλαμηὰ πνὺ κὲ θαηέθιπδε ἦηαλ ηόζν ηξνκεξὴ), ὥζηε κνπ πέξαζε ἀπὸ ηὸ κπαιὸ ὅηη α὎ηὸο ὁ πξσηόγνλνο ηξσγινδύηεο, πνὺ θνίηαδε ἀπὸ ράκσ, εἶρε κείλεη ἐθεῖ θαὶ κὲ πεξίκελε. ὇ ἥιηνο θιόγηδε ηὴλ θνηιάδα· ὅηαλ πήξακε ηὸλ δξόκν γηὰ ηὸλ γπξηζκό, θάησ ἀπὸ ηὰ πξῶηα ἄζηξα, ἟ ἄκκνο


14 δεκαηνῦζε θάησ ἀπὸ ηὰ πόδηα καο. ὇ ηξσγινδύηεο πήγαηλε κπξνζηὰ· ἐθείλε ηὴ λύρηα, ζπλέιαβα ηὸ ζρέδην λὰ ηνῦ δηδάμσ πῶο λὰ ἀλαγλσξίδεη –θαὶ, εἰ δπλαηόλ, λὰ ἐπαλαιακβάλεη– θάπνηεο ιέμεηο. ὇ ζθύινο θαὶ ηὸ ἄινγν (ζπιινγίζηεθα) εἶλαη ἰθαλὰ γηὰ ηὸ πξῶην· πνιιὰ πνπιηὰ, ὅπσο ηὸ ἀεδόλη ηῶλ Καηζάξσλ, γηὰ ηὸ δεύηεξν· ὅζν ρακειὴ θαὶ λὰ εἶλαη ἟ λνεκνζύλε ἑλὸο ἀλζξώπνπ, δὲλ παῦεη λὰ εἶλαη ἀλώηεξε ἀπ’ α὎ηὴλ ηῶλ δώσλ. Ἡ ηαπεηλσζύλε θαὶ ἟ ἀζιηόηεηα ηνῦ ηξσγινδύηε ἔθεξαλ ζηὸλ λνῦ κνπ ηὴλ εἰθόλα ηνῦ Ἄξγνπ, ηνῦ γέξηθνπ ζθπιηνῦ ηῆο ὆δύζζεηαο, θη ἔηζη ηὸλ ὁλόκαζα Ἄξγν θαὶ ἐπηρείξεζα λὰ ηὸλ δηδάμσ. Ὅζεο θνξὲο δνθίκαζα, ἀπέηπρα. Σειείσο κάηαηεο ἀπνδείρζεθαλ θαὶ ἟ θηιηθόηεηα θαὶ ἟ ἐπηκνλὴ θαὶ ἞ α὎ζηεξόηεηα. Ἀθίλεηνο, κὲ κάηηα ἀλέθθξαζηα, δὲλ ἔδεηρλε λ’ ἀληηιακβάλεηαη ηνὺο ἤρνπο πνὺ πξνζπαζνῦζα λὰ ηνὺ ἐπηβάιισ. ΢ηεθόηαλ ιίγα βήκαηα ἀπὸ κέλα, θη ἦηαλ ζὰλ λὰ βξηζθόηαλ πνιύ καθξηὰ. Ξαπισκέλνο ζηὴλ ἄκκν, ἀπὸ ηὸ ιπθαπγὲο ὡο ηὸ ιπθόθσο, ζὰλ κηὰ κηθξὴ ζθίγγα ῥεκαγκέλε ἀπὸ ηὴ ιάβα, ἄθελε λὰ γπξλνῦλ νἱ ν὎ξαλνῖ ἀπὸ πάλσ ηνπ. Μνῦ ἧηαλ ἀδύλαην λὰ πηζηέςσ ὅηη δὲλ εἶρε θαηαιάβεη ηὸλ ζθνπό κνπ. Θπκήζεθα α὎ηὸ πνὺ ἔιεγαλ νἱ Αἰζίνπεο, ὅηη δειαδὴ νἱ πίζεθνη ἐπίηεδεο δὲλ κηιάλε, γηὰ λὰ κὴλ ηνπο ἀλαγθάζνπλ λὰ δνπιέςνπλ, θαὶ ἀπέδσζα ηῆ ζησπὴ ηνῦ Ἄξγνπ ζὲ θαρππνςία ἤ ζὲ θόβν. Ἀπ’ α὎ηὴ ηὴλ εἰθαζία πέξαζα θαὶ ζὲ ἄιιεο, ἐμίζνπ ἐμσθξεληθὲο. ΢θέθηεθα ὅηη ὁ Ἄξγνο θη


15 ἐγὼ ἀλήθακε ζὲ δηαθνξεηηθὰ ζύκπαληα· ζθέθηεθα ὅηη νἱ ἀληηιήςεηο καο ἦηαλ ἴδηεο, ἀιιὰ ὅηη ὁ Ἄξγνο ηὶο ἐπεμεξγαδόηαλ κὲ δηαθνξεηηθὸ ηξόπν θαὶ ζπλέζεηε κ’α὎ηὲο ἄιια ἀληηθείκελα· ζθέθηεθα ὅηη κπνξεῖ λὰ κὴλ ὏πῆξραλ ἀληηθεῖκελα, ἀιιὰ κηὰ ἰιηγγηώδεο ἐλαιιαγὴ ἐληππώζεσλ ἀπεηξνζηῆο δηάξθεηαο.

΢θέθηεθα ἕλαλ θόζκν, ρσξὶο κλήκε, ρσξὶο ρξόλν· ἐμέηαζα ηὴλ πηζαλόηεηα κηὰο γισζζαο πνὺ ζὰ ἀγλννῦζε ηὰ ν὏ζηαζηηθὰ, κηὰο γιώζζαο κὲ ἀπνθιεηζηηθὰ ἀπξόζσπα ῥήκαηα ἤ ἄθιηηα ἐπίζεηα. Κη ἔηζη πέζαηλαλ νἱ κέξεο θαὶ, καδὶ κὲ ηὶο κέξεο, ηὰ ρξόληα, ὥζπνπ, ἕλα πξσὶ, ζπλέβε θὰηη πνὺ εἶρε ηὴ κνξθὴ ηῆο ε὎ηπρίαο: ἔβξεμε κηὰ ἀξγὴ ἐμνπζηαζηηθὴ βξνρή. Οἱ λύρηεο ζηὴλ ἔξεκν εἶλαη παγεξὲο θακηὰ θνξά, ἐθείλε ὅκσο ἟ λύρηα ἦηαλ θακίλη. ὆λεηξεύηεθα ὅηη ἐξρόηαλ λὰ κὲ ζῶζεη ἔλαο πνηακὸο ηῆο Θεζζαιίαο (ζηὰ λεξὰ ηνῦ ὁπνίνπ εἶρα ἐπηζηξέςεη ἕλα ρξπζόςαξν)· ηὸλ ἄθνπα λὰ πιεζηάδεη πάλσ ζηὴλ θόθθηλε


16 ἄκκν θαὶ ηὴ καύξε πέηξα· κὲ μύπλεζε ἟ δξνζηὰ ηνῦ ἀέξα θαὶ ὁ βόκβνο ηῆο βξνρῆο. Ἔηξεμα γπκλὸο λὰ ηὴλ ὏πνδερζῶ. Ἡ λύρηα εἶρε πάξεη πηὰ λὰ θεῦγε. Κάησ ἀπὸ ηὰ θίηξηλα ζύλλεθα, νἱ ἄλζξσπνη ηῆο θπιῆο, ραξνύκελνη ὅπσο θη ἐγώ, πξνζθέξνληαλ ζηὴλ δεηξώδε λεξνπνληὴ κ’ ἕλα εἶδνο ἐθζηαζεο. Ἔκνηαδαλ κε Κνξπβάληεο πνὺ εἶραλ θαηαιεθζεῖ ἀπὸ ηὸ ζεὸ. ὇ Ἄξγνο κὲ ηὰ κάηηα θαξθσκέλα ζηὸ ζηεξέσκα, γόγγπδε· ῥπάθηα ὅξγσλαλ ηὸ πξὸζσπό ηνπ· δὲλ ἦηαλ κόλν βξνρὴ (ὅπσο ἔκαζα ἀξγόηεξα) ἀιιά θαὶ δάθξπα. Ἄξγε, θώλαμα, Ἄξγε! Καὶ ηόηε, κ’ ἕλα εὺγελὲο δένο, ζὰλ λὰ ’ρε ἀλαθαιύςεη θάηη ρακέλν θαὶ ιεζκνλεκέλν ἀπὸ πνιύ θαηξό, ὁ Ἄξγνο ςέιιηζε α὎ηὲο ηὶο ιέμεηο: Ἔ νθα κύ ω ν κεῖη᾽ Ἄπγο ρ . Κη ὕζηεξα, ρσξὶο λα κε θνηηάδεη· κ εῖη' ἐνὶ κ ό π πω ι viii. Σὴλ πξαγκαηηθόηεηα ηὴλ δερόκαζηε εὔθνια, ἴζσο γηαηὶ δηαηζζαλόκαζηε ὅηη ηίπνηα δὲλ εἶλαη πξαγκαηηθό. Σὸλ ξώηεζα ηὶ ἤμεξε γηὰ ηὴλ Ὀδύζζεια. Μὲ πνιιὴ δπζθνιία θαηαιάβαηλε ηὰ ἑιιεληθὰ· ρξεηάζηεθε λὰ ηνῦ ἐπαλαιάβσ ηὴλ ἐξώηεζε. Πνιύ ιίγα πξάγκαηα, εἶπε. Ληγόηεξα θη ἀπ’ ηὸλ ηειεπηαῖν ῥαςσδὸ. Πάλε θηόιαο ρίιηα ἐθαηὸ ρξόληα ἀπὸ ηὸηε πνὺ ηὴλ ἔγξαςα.


ΙV

17

἖θείλε ηὴ κέξα, κνῦ δηαθσηίζζεθαλ ὅια. Οἱ ηξσγινδύηεο ἦηαλ νἱ ἀθάναηοι· ηὸ ῥπάθη κὲ ηὸ ἀκκνπδεξὸ λεξό, ὁ Πνηακὸο πνὺ ἀλαδεηνῦζε ὁ θαβαιάξεο. Ὄζν γηὰ ηὴλ πόιε, ἟ θήκε ηῆο ὁπνίαο εἶρε ἐμαπισζεῖ ὡο ηὸλ Γάγγε, νἱ ἀζάλαηνη ηὴλ εἶραλ γθξεκίζεη ἐδῶ θαὶ ἐλλέα αἰώλεο. ΢ηὸ ἴδην κέξνο, κὲ ηὰ ἐξείπηα ηεο, ἔρηηζαλ ηὴλ ἐμσθξεληθὴ πνιηηεία πνὺ εἶρα δηαηξέμεη: θάηη ζὰλ παξσδία ἤ ἀπνζηξνθὴ θαὶ, ηαπηόρξνλα, λαὸο ηῶλ ἀιόγσλ ζεῶλ πνὺ θπβεξλνῦλ ηὸλ θόζκν θαὶ γηὰ ηνπο ὁπνίνπο ηὸ κόλν πνὺ μέξνπκε εἶλαη ὅηη δὲλ κνηάδνπλ κὲ ηὸλ ἄλζξσπν. Σὸ νἴθεκα α὎ηὸ εἶλαη ηὸ ηειεπηαῖν ζύκβνιν πνὺ θαηαδέρζεθαλ νἱ ἀζάλαηνη· ζεκαδεῦεη ηὴ θάζε ὅπνπ ἔρνληαο ζπλεηδεηνπνηήζεη ηὸ κάηαηνλ θάζε δξαζηεξηόηεηαο, ἀπνθάζηζαλ λὰ δήζνπλ κέζα ζηὴ ζθέςε, κέζα ζηὸλ θαζαξὸ ζηνραζκό. Ἀλήγεηξαλ ηὸ νἴθεκα, ηὸ μέραζαλ θαὶ πῆγαλ λὰ δήζνπλ ζηὶο ζπειηέο. Ἀπνξξνθεκέλνη ζηὶο ζθέςεηο ηνπο, ζρεδὸλ δὲλ ἀληηιακβάλνληαλ θὰλ ηὸλ θπζηθὸ θόζκν. Α὎ηὰ κνῦ ηὰ δηεγήζεθε ὁ Ὅκεξνο, κὲ ηὸλ ηξόπν πνπ κηιάεη θαλεὶο ζ’ ἕλα παηδί. Μνῦ δηεγήζεθε ἀθόκε ηὴ γεξνληηθή ηνπ ἟ιηθία θαὶ ηὸ ηειεπηαῖν ηαμίδη πνὺ πξαγκαηνπνίεζε, ὠζνύκελνο ζὰλ ηὸλ ὆δπζζέα ἀπ’ ηὴλ ἰδέα λὰ ἀλαθαιύςεη ηνὺο ἀλζξώπνπο πνὺ δὲλ μέξνπλ ηὶ εἶλαη ἟ ζάιαζζα, πνὺ δὲλ ηξῶλε θαξπθεπκέλν θξέαο θαὶ πνὺ δὲλ ὏πνςηάδνληαη ηὶ εἶλαη ἕλα θνππί. Καηνίθεζε ἕλαλ αἰώλα ζηὴλ Πνιηηεία ηῶλ Ἀζαλάησλ. Ὅηαλ ηὴλ γθξέκηζαλ,


18 ἐθείλνο ἔξημε ηὴλ ἰδέα λὰ ἀλεγεξζῆ ἟ ἄιιε. Α὎ηὸ δὲλ πξέπεη λὰ καο ἐθπιήζζε: μέξνπκε ὅηη, κεηὰ πνὺ ηξαγνύδεζε ηὸλ πόιεκν ηνῦ Ἱιίνπ, ηξαγνύδεζε ηὸλ πόιεκν ηῶλ βαηξάρσλ θαὶ ηὸλ κπῶλ – ὅπσο ἕλαο ζεὸο πνὺ ζὰ δεκηνπξγνῦζε, ιέεη, πξῶηα ηὸλ θόζκν θαὶ κεηὰ ηὸ ράνο. Ἡ ἀζαλαζία εἶλαη θάηη θνηλόηνπν· ἂλ ἐμαηξέζεηο ηὸλ ἄλζξσπν, ὅια ηὰ ἄιια πιάζκαηα εἶλαη ἀζάλαηα, ἀθνῦ ἀγλννῦλ ηὸλ ζάλαην· α὎ηὸ πνὺ εἶλαη ζεῖν, ηξνκεξό, ἀδηαλόεην, εἶλαη ἟ ἐπίγλσζε ηῆο ἀζαλαζίαο. Ἔρσ ζεκεηώζεη ὅηη, παξὰ ηὴλ ὕπαξμε ηῶλ ζξεζθεηῶλ, ἟ πεπνίζεζε α὎ηὴ εἶλαη ἐμαηξεηηθὰ ζπάληα. Μπνξεῖ νἱ Ἰζξαειίηεο, νἱ Χξηζηηαλνὶ θαὶ νἱ Μνπζνπικάλνη λὰ πξεζβεύνπλ ηὴλ ἀζαλαζία, ἟ ιαηξεία ὅκσο πνὺ ἀπνδίδνπλ ζηὸλ πξῶην βίν, ἀπνδεηθλύεη ὅηη ζ’ α὎ηὸλ κόλν πηζηεύνπλ, ἐλῶ ηνὺο ἄιινπο, ἀπείξνπο ηῷ ἀξηζκῷ, ηνὺο πξννξίδνπλ γηὰ ἀληακνηβὴ ἤ γηὰ θνιαζκό ηνπ. Θεσξῶ πηὸ ινγηθὸ ηὸλ ηξνρὸ ὁξηζκέλσλ ζξεζθεηῶλ ηνῦ Ἱλδνπζηᾶλ· ζηὸλ ηξνρὸ α὎ηὸ πνὺ δὲλ ἔρεη νὔηε ἀξρὴ νὔηε ηέινο, θάζε δσὴ εἶλαη ἀπνηέιεζκα ηῆο πξνεγνύκελεο θαὶ αἴηην ηῆο ἐπόκελεο, θακηὰ ὅκσο δὲλ θαζνξίδεη ηὸ ζύλνιν… ἖μαζθεκέλνη ἀπὸ ἐκπεηξία αἰώλσλ, νἱ ἀπέζαληνη θαηέθηεζαλ ηὴλ ηειεηόηεηα ηῆο ἀλνρῆο θαὶ ζρεδὸλ ἐθείλε ηῆο ἀδηαθνξίαο. Γλώξηδαλ ὅηη, ζὲ κηὰ ἄπεηξε ρξνληθὴ πεξίνδν, ζὲ θάζε ἄλζξσπν ζπκβαίλνπλ ηὰ πάληα. Κάζε ἄλζξσπνο εἰζπξάηηεη ὅιε ηὴλ θαινζύλε γηὰ ηὶο παξειζνύζεο ἤ ηὶο κέιινπζεο ἀξεηέο ηνπ θαὶ ἐμ-


19 αξγπξώλεη ὅιε ηὴλ ἀραξηζηία γηὰ ηὶο παξειζνύζεο ἤ ηὶο κέιινπζεο πξνδνζίεο ηνπ. Ὅπσο ζ’ ἕλα παηρλίδη ηδόγνπ νἱ πεξηηηνὶ θαὶ νἱ ἄξηηνη ἀξηζκνὶ ηεῖλνπλ λὰ ἰζνξξνπήζνπλ, ἔηζη ἀιιειναθπξώλνληαη θαὶ ἀιιεινζπκπιεξώλνληαη ἟ ἐπηλνεηηθόηεηα θαὶ ἟ ῥαζπκία· δὲλ ἀπνθιείεηαη δε ηὸ ἀθειέο Ποίημα ηνπ ΢ίλη λὰ εἶλαη ηὸ ἀθξηβὲο ἀληίβαξν πνὺ ἀπαηηεῖηαη γηὰ ἕλα κόλν ἐπίζεην ηῶλ Ἐκλογῶν ἤ γηὰ ἕλα κόλν ἀμίσκα ηνῦ Ἡξάθιεηηνπ. Ἀθόκε θαὶ ἟ πην θεπγαιαῖα ζθέςε ὏παθνῦεη ζ’ ἕλα ἀόξαην ζρέδην θαὶ κπνξεῖ λὰ θνξπθώζεη, ἤ λὰ ζεκειηώζεη, ἕλα κπζηηθό κνηίβν. Ξέξσ θάπνηνπο πνπ δηέπξαμαλ ηὸ θαθό ὥζηε ηὸ θαιὸ λὰ πξνθύςεη ζηνὺο ἐπεξρόκελνπο αἰώλεο ἤ λὰ ἔρεη πξνθύςεη ζηνὺο παξειζόληεο… Κάησ ἀπὸ α὎ηὸ ηὸ πξίζκα, κπνξεῖ νἱ πξάμεηο καο λὰ εἶλαη ὅιεο δηθαηνινγεκέλεο, ἀιιὰ θαζίζηαληαη ἀδηάθνξεο. Κάησ ἀπὸ α὎ηὸ ηὸ πξίζκα, δὲλ ὏πάξρνπλ ἞ζηθὰ ἤ πλεπκαηηθὰ ἐπηηεύγκαηα. ὇ Ὅκεξνο ζπλέζεζε ηὴλ Ὀδύζζεια. Γεδνκέλεο κηὰο ἄπεηξεο ρξνληθῆο πεξηόδνπ, κὲ ἄπεηξεο πεξηζηάζεηο θαὶ κεηαβνιέο, ζὰ ἦηαλ ἀδύλαηνλ λὰ κὴλ ζπληεζεῖ, ηνπιάρηζηνλ κία θνξά, ἟ Ὀδύζζεια. Καλεὶο δὲλ εἶλαη θάπνηνο, ἀιιὰ κόλνλ ἕλαο ἀζάλαηνο ἄλζξσπνο κπνξεῖ λὰ εἶλαη ὅινη νἱ ἄλζξσπνη. ΢ὰλ ηὸλ Κνξλήιην Ἀγξίππα, εἶκαη θη ἐγὼ ζεὸο, εἶκαη ἤξσαο, εἶκαη θηιόζνθνο, εἶκαη δαίκνλαο θαὶ εἶκαη θόζκνο, θάηη πνπ ζπληζηὰ ηὸλ πην πεξηθξαζηηθὸ ηξόπν γηὰ λὰ πῶ ὅηη δὲλ ὏πάξρσ.


20

Ἡ ἰδέα ὅηη ὁ θόζκνο εἶλαη ἕλα ζύζηεκα ἀθξηβῶλ ἀληηζηαζκίζεσλ ἄζθεζε κεγάιε ἐπίδξαζε ζηνὺο ἀζάλαηνπο. Καη’ ἀξρὰο ηνὺο θαηέζηεζε ἀλειέεηνπο. Ἔρσ ἤδε ἀλαθέξεη ηὰ παλάξραηα θαξάγγηα πνὺ ἔζθηδαλ ηὸ ρῶκα ζηὴλ ἀληίπεξα ὄρζε· ἕλαο ἄλζξσπνο ἔπεζε ζηὸ πηὸ βαζὺ· δὲλ κπνξνῦζε νὔηε λὰ πεζάλεη, ηὸλ βαζάληδε ὅκσο ἟ δίςα· ὅηαλ ηνπ πέηαμαλ ἕλα ζθνηλὶ εἶραλ πεξάζεη ἐβδνκήληα ρξόληα. Σὸ ἴδην ἀδηάθνξε ηνὺο ἦηαλ θαὶ ἟ πξνζσπηθὴ ηνπο κνῖξα. Γη’ α὎ηνῦο, ηὸ ζῶκα ἦηαλ ἕλα ἐμεκεξσκέλν νἰθηαθὸ δῶν, πνὺ ηνπ ἀξθνῦζαλ, θάζε κῆλα, ιίγεο ὤξεο ὕπλνπ, ιίγν λεξὸ θη ἕλα θνκκάηη θξέαο. Ἄο κε καο ζπγρέεη θαλεὶο κὲ ηνπο ἀζθεηέο. Γὲλ ὏πάξρεη πηὸ ζύλζεηε ἟δνλὴ ἀπ’ ηὴλ ἟δνλὴ ηῆο ζθέςεο· θη ἐκεῖο ηῆο εἴρακε παξαδνζεῖ ἄλεπ ὄξσλ. Κακηὰ θνξὰ ἕλα θαηλνθαλὲο ἐξέζηζκα καο ἐπαλέθεξε ζηὸλ θπζηθό θόζκν. Ὅπσο ζπλέβε ι.ρ. ἐθεῖλν ηὸ πξσί, κὲ ηὴλ ἀξρέγνλε ραξὰ ηῆο βξνρῆο. Οἱ κεηαπηώζεηο α὎ηὲο ὄκσο ἦηαλ ζπαληόηαηεο· ὅινη νἱ ἀζάλαηνη εἶραλ θζάζεη ζηὴλ ηέιεηα ἀηαξαμία ix· ζπκάκαη θάπνηνλ πνὺ δὲλ ηὸλ εἶρα δεῖ πνηὲ ὄξζην: ἕλα πνπιὶ εἶρε θσιηάζεη ζηὸ ζηῆζνο ηνπ. Μεηαμύ ηῶλ ἀθνινύζσλ ηῆο ζεσξίαο, ζύκθσλα κὲ ηὴλ ὁπνῖα θαζεηὶ ἀληηζηαζκίδεηαη ἀπὸ θάηη ἄιιν, ὏πάξρεη ἕλα ἀμίσκα, πνὺ ἔρεη ἐιάρηζηε ζεσξεηηθὴ ζεκαζία, ἀιιὰ πνὺ καο ὁδεγεζε, ζηὰ ηέιε ἤ ζηὶο ἀξρὲο ηνῦ δεθάηνπ αἰώλα, λὰ δηαζπαξνῦκε ἐπὶ πξνζώπνπ γῆο. Μπνξνῦκε λὰ ηὸ ζπλνςίζνπκε ὡο ἐμῆο: Ἀθνῦ ὑπἀξρεη


22 ἕλα πνηάκη πνὺ ηὰ λεξὰ ηνῦ ραξίδνπλ ηὴλ ἀζαλαζία, ζὰ πξέπεη λὰ ὑπάξρεη θάπνπ ἀιινῦ ἕλα ἄιιν πνηάκη πνὺ ηὰ λεξὰ ηνπ ηὴλ ἀθαηξνῦλ. ὇ ἀξηζκὸο ηῶλ πνηακῶλ δὲλ εἶλαη ἄπεηξνο· ὅηαλ ἕλαο ἀζάλαηνο ηαμηδηώηεο γπξίδεη ηὸλ θόζκν, ζὰ ἔξζεη κηὰ κέξα πνὺ ζὰ ἔρεη πηεῖ ἀπὸ ὅινπο. Ἀπνθαζίζακε λὰ βξνῦκε α὎ηὸλ ηὸλ πνηακό. Α὎ηὸ πνὺ θαζηζηὰ θάζε ἄλζξσπν πνιύηηκν θαὶ ἀλαληηθαηάζηαην, εἶλαη ὁ ζάλαηνο ἤ ἟ ἰδέα ηνῦ ζαλάηνπ. Οἱ ἄλζξσπνη ὠζνῦληαη ζηὴλ πξάμε ἀπὸ ηὴλ ἰδέα ὅηη εἶλαη θάζκαηα· θάζε πξάμε πνὺ έπηηεινῦλ κπνξεῖ λὰ εἶλαη ἟ ηειεπηαῖα ηνπο· δὲλ ὏πάξρεη ἄηνκν πνὺ λὰ κὴλ ἐπίθεηηαη λὰ δηαιπζεῖ, ὅπσο ηὰ ἄηνκα πνὺ βιέπνπκε ζηὰ ὄλεηξα. Σὰ πάληα, ζηνὺο βξσηνῦο, ἔρνπλ ηὴλ ἀμία ηνῦ θζαξηνῦ θαὶ ηνῦ ἀλεπαλόξζσηνπ. ΢ηνὺο ἀζαλάηνπο, ἀληίζεηα, θάζε πξάμε (θαὶ θάζε ζθέςε) εἶλαη ὁ ἀληίιαινο ἄιισλ πνὺ πξνεγήζεθαλ ζηὸ παξειζὸλ (἟ πξώηε ράλεηαη ζηὰ βάζε ηνῦ ρξόλνπ) ἤ ηὸ πηζηὸ πξνκήλπκα ἄιισλ πνὺ ζὰ ηὴλ ἐπαλαιάβνπλ ζηὸ κέιινλ, ζὲ ἰιιηγηώδε βαζκὸ. Γὲλ ὏πάξρεη ηίπνηα πνὺ λὰ κὴλ εἶλαη παγηδεπκέλν ἀλάκεζα ζὲ δύν ἀθόξεζηνπο θαζξέπηεο. Σίπνηα δὲλ κπνξεῖ λὰ ζπκβῆ κόλν κία θνξὰ, ηίπνηα δὲλ εἶλαη δπζαλαπιήξσηα πξόζθαηξν. Σὸ βαξύγδνππν, ηὸ ἐιεγεηαθό, ηὸ ηειεηνπξγηθό, δὲλ κεηξνῦλ γηὰ ηνὺο ἀζαλάηνπο. ὇ Ὅκεξνο θη ἐγὼ ρσξηζηήθακε ζηὶο πῦιεο ηῆο Σαγγέξεο· λνκίδσ ὅηη δὲλ ἀπνραηξεηηζηήθακε.


23

V

Γηέηξεμα θαηλνύξγηα βαζίιεηα, θαηλνύξγηεο α὎ηνθξαηνξίεο. Σὸ θζηλόπσξν ηνπ 1066, πνιέκεζα ζηὸ γεθύξη ηνῦ ΢ηάκθνξλη· δὲλ ζπκάκαη πηα ἂλ ἦκνπλ ζηὸλ ζηξαηὸ ηνῦ Χάξνιλη, πνὺ δὲλ ἄξγεζε λὰ βξῆ ηὸ πεπξσκέλν ηνπ, ἤ ηνῦ δύζκνηξνπ Χάξαιλη Χάξληξαληα, πνὺ θαηέθηεζε ἕμη πόδηα γῆο ἐγγιέδηθεο –ἤ θάηη παξαπάλσ. Σὸλ ἕβδνκν αἰώλα ηῆο Ἔγηξαο, ζηὸ Μπνῦιαθ, κεηέγξαςα κὲ ἀξγὴ θαιιηγξαθία, ζὲ κηὰ γιῶζζα πνὺ ἔρσ πηὰ μεράζεη, ζ’ ἕλα ἀιθάβεην πνὺ ἀγλνῶ, ηὰ ἑπηὰ ηαμίδηα ηνῦ ΢εβᾶρ ηνῦ Θαιαζζηλνῦ θαὶ ηὴλ ἱζηνξία ηῆο κπξνύληδηλεο Πνιηηείαο. ΢ηὸ πξναύιην ηῶλ θπιαθῶλ ηῆο ΢ακαξθάλδεο, ἔπαημα πνιύ ζθάθη. ΢ηὸ Μπίθαλεξ, ἐμάζθεζα ηὴλ ἀζηξνινγία· ηὸ ἴδην θαὶ ζηὴλ Βνεκία. Σὸ 1638, ἦκνπλ ζηὸ Κνινζβαξ θαί, κεηὰ, ζηὴ Ληςία. Σὸ 1714, ζηὸ Ἄκπεξληελ, ζπλέδξακα ζηὴλ ἔθδνζε ηῶλ ἕμη ηόκσλ ηῆο Ἰιηάδαο ηνῦ Πόνππ· ζπκάκαη ὅηη ηνὺο μεθύιηδα κὲ ἀπόιαπζε. Γύξσ ζηὸ 1729, ζπδήηεζα ηὴλ θαηαγσγὴ α὎ηνῦ ηνῦ πνηήκαηνο κὲ ἔλαλ θαζεγεηὴ ηῆο ῥεηνξηθῆο πνὺ ηὸλ ἔιεγαλ, ἂλ ζπκάκαη θαιά, Σδηαλπαηηίζηα· ηὰ ἐπηρεηξήκαηά ηνπ κνῦ θάλεθαλ ἀθιόλεηα. ΢ηὶο 4 ὆θησβξίνπ 1921, ηὸ Α/Π Patna, πνὺ κὲ πήγαηλε ζηὴ Βνκβάε, ὏πνρξεώζεθε λὰ δέζεη ζ’ ἕλα ιηκάλη ηῆο ἖ξπζξαῖαο. Ἀπνβηβάζηεθα· ζπκήζεθα θάηη ἄιια πξσηλά, παλάξραηα, πάιη ἐθεῖ ζηὴλ ἖ξπζξά Θάιαζζα, ὅηαλ ἦκνπλ ῥσκαῖνο ρηιίαξρνο θη ὅηαλ ὁ ππξεηόο, ηὰ κάγηα θαὶ ἟ ἀπξαμία ἀθάληδαλ ηνὺο ἄλδξεο κνπ. ΢ηὰ πεξίρσξα


24 ηνῦ ιηκαληνῦ θπινῦζε ἕλα πνηακάθη κὲ γάξγαξν λεξό. Ἀπὸ ζπλήζεηα ἔζθπςα θαὶ ἤπηα. Καζὼο ἀλέβαηλα ηὴλ ὄρζε, ἕλαο ἀγθαζσηὸο ζάκλνο κνῦ ἔγδαξε ηὴλ ἀλἀζηξνθε ηῆο παιάκεο. ὇ ἀλνίθεηνο πόλνο κνῦ θάλεθε πνιὺ ἔληνλνο. Ἄλαπδνο, ε὎ηπρηζκέλνο, κὴ κπνξώληαο λὰ ηὸ πηζηέςσ, ἔβιεπα λὰ ζρεκαηίδεηαη ἀξγὰ κηὰ πνιύηηκε ζηαγόλα αἶκα. Δἶκαη θαὶ πάιη ζλεηὸο, ἔιεγα θαὶ μαλάιεγα κέζα κνπ, κνηάδσ θαὶ πάιη κὲ ὅινπο ηνῦο ἀλζξώπνπο. ἖θείλε ηὴ λύρηα θνηκήζεθα ὡο ηὸ μεκέξσκα.

… Ὅηαλ πέξαζε ἕλαο ρξόλνο, μαλαδηάβαζα α὎ηὲο ηὶο ζειίδεο. Γὲλ ἔρσ ἀκθηβνιία ὅηη ἀληαπνθξίλνληαη ζηὴλ ἀιήζεηα θη ὡζηόζν, ζηὰ πξῶηα θεθάιαηα, ἀιιὰ θαὶ ζὲ ὁξηζκέλεο παξαγξάθνπο ηῶλ ἄιισλ, κνῦ θαίλεηαη ὅηη δηαθξίλσ θάηη ἀλαιεζέο. Α὎ηὸ κπνξεῖ λὰ ὀθείιεηαη ζηὴλ θαηάρξεζε πεξηζηαζηαθῶλ ιεπηνκεξεηῶλ, κηὰ ηερληθὴ πνὺ ηὴ δηδάρηεθα ἀπὸ ηνὺο πνηεηέο θαὶ πνπ κνιύλεη ηὰ πάληα κὲ ἀλαιεζνθάλεηα, ἀθνῦ νἱ ιεπηνκέξεηεο α὎ηὲο, ὅζν θη ἂλ ἀθζνλνῦλ ζηὰ πξαγκαηηθὰ γεγνλόηα, δὲλ ἀλαθαινῦληαη πνηέ ζηὴ κλήκε καο... Νὰ ὅκσο πνὺ λνκίδσ ὅηη βξῆθα κηὰ πηὸ ἐλδόκπρε ἐμήγεζε. Θὰ ηὴλ γξάςσ θη ἂο κὲ πνῦλ θαληαζηόπιεθην. Ἡ ἱζηνξία πνὺ ἀθεγήζεθα δὲλ εἶλαη ἀιεζνθαλῆο, γηαηὶ κπιέθνληαη γεγνλόηα πνὺ ζπλέβεζαλ ζὲ δύν δηαθνξεηηθνὺο ἀλζξώπνπο. ΢ηὰ πξῶηα θεθάιαηα, ὁ θαβαιάξεο ζέιεη λὰ κάζε ηὸ


25 ὄλνκα ηνῦ πνηακνῦ πνὺ βξέρεη ηὰ ηείρε ηῆο πόιεο· ὁ Φιάκηλνο Ῥνῦθνο, ὁ ὁπνῖνο, πξνεγνπκέλσο, εἶρε πξνζδώζεη ζηὶο Θῆβεο ηὸ ἐπίζεην «἗θαηόκππιεο», ἀπαληᾶ ὅηη ὁ πνηακὸο ιέγεηαη Αἴγππηνο· θαλέλαο ἀπ’ α὎ηνῦο ηνῦο πξνζδηνξηζκνῦο δὲλ ἁξκόδεη ζηὸλ Ῥσκαῖν, ἁξκόδεη ὅκσο ζηὸλ Ὅκεξν, ὁ ὁπνῖνο ζηὴλ κὲλ Ἰιηάδα ἀλαθέξεηαη ξεηᾶ ζηὶο ἑθαηὸκππιεο Θῆβεο, ζηὴλ δὲ ὆δύζζεηα, δηὰ ζηόκαηνο Πξσηέα θαὶ ὆δπζζέα, δὲλ ιέεη πνηὲ «Νεῖινο», ἀιιὰ «Αἴγππηνο». ΢ηὸ δεύηεξν θεθάιαην, ὅηαλ ὁ Ῥσκαῖνο πίλεη ηὸ ἀζάλαην λεξὸ, πξνθέξεη θάηη ιέμεηο ἑιιεληθέο· νἱ ιέμεηο α὎ηὲο εἶλαη ὁκεξηθὲο θαὶ ὏πάξρνπλ ζηὸ ηέινο ηνῦ πεξίθεκνπ Καηαιόγνπ ηῶλ Καξαβηῶλ. Ἀξγόηεξα, ζηὸ ἰιιηγγηώδεο ἀλάθηνξν, κηιάεη γηὰ κηὰ «ἐπηηήκεζε πνὺ κνηάδεη κὲ ηύςε». Ἡ δηαηύπσζε α὎ηὴ παξαπέκπεη ζηὸλ Ὅκεξν, πνὺ εἶρε πξνβάιεη πξῶηνο α὎ηὴ ηὴ θξίθε. Κάηη ηέηνηα θαηλόκελα κὲ πξνβιεκάηηζαλ· ἄιια ὅκσο, αἰζζεηηθῆο ηάμεσο α὎ηὴ ηὴ θνξά, κνῦ ἐπέηξεςαλ λ’ ἀλαθαιύςσ ηὴλ ἀιήζεηα. Πεξηιακβάλνληαη ζηὸ ηειεπηαῖν θεθάιαην· ἐθεῖ εἶλαη γξακκέλν ὅηη πνιέκεζα ζηὸ γεθύξη ηνῦ ΢ηάκθνξλη, ὅηη ἀληέγξαςα, ζηὸ Μπνῦιαθ, ηὰ ηαμίδηα ηνῦ ΢εβᾶρ ηνῦ Θαιαζζηλνῦ θαὶ ὅηη, ζηὸ Ἄκπεξληελ, ζπλεηζέθεξα ζηὴλ ἔθδνζε ηῆο ἀγγιηθήο Ἰιηάδαο ηνῦ Πόνππ. Γηαβάδνπκε inter alia: Σηὸ Μπίκανεπ, ἐξάζκηζα ηὴν ἀζηπολογία· ηὸ ἴδιο καὶ ζηὴν Βοημία. Κακηὰ ἀπὸ α὎ηὲο ηὶο καξηπξίεο δὲλ εἶλαη ςεπδήο· α὎ηὸ πνὺ ἔρεη ζεκαζία εἶλαη ηὸ γεγνλὸο ὅηη πξνζθνκκίδνληαη. Ἡ πξώηε ἀπνθαιύπηεη ἕλαλ πνιεκηζηὴ, ἀιιὰ γξήγνξα ὁ ἀλαγλώζηεο ἀληηιακβάλεηαη ὅηη ὁ ζπγξαθέαο δὲλ ἐλδηαθέξεηαη γηὰ


26 ηὰ ηνῦ πνιέκνπ, ἀιιὰ γηὰ ηὴ κνῖξα ηῶλ ἀλζξώπσλ. Σὰ κεηέπεηηα εἶλαη ἀθόκε πην πεξίεξγα. Μηὰ ζθνηεηλή, πξσηόγνλε αἰηία κὲ ὤζεζε λὰ ηὰ ζπκπεξηιάβσ· ηὸ ἔπξαμα ἐλ γλώζεη ὅηη εἶλαη πεξηπαζῆ. Γὲλ εἶλαη, βέβαηα, ἂλ η’ ἀθεγεῖηαη ὁ Ῥσκαῖνο Φιάκηληνο Ῥνῦθνο. Δἶλαη, ἂλ η’ ἀθεγεῖηαη ὁ Ὅκεξνο· εἶλαη ἀμηνπεξίεξγν ὅηη ὁ Ὅκεξνο ἀληηγξάθεη, ηὸλ δέθαην ηξίην αἰώλα ηὶο πεξηπέηεηεο ηνῦ ΢εβάρ, ἑλὸο ἄιινπ ὆δπζζέα, θαὶ ὅηη, ὕζηεξα ἀπὸ θάκπνζνπο αἰώλεο, ζ’ ἕλα βνξεηλό βαζίιεην θαὶ ζὲ κηὰ βαξβαξηθὴ γιῶζζα, ἀλαθαιύπηεη ηὶο κνξθὲο ηὶο Ἰιηάδαο ηνπ. Ὅζν γηὰ ηὴ θξάζε πνὺ πεξηθιείεη ηὴλ ὀλνκαζία Μπηθάλεξ, θαίλεηαη θαζαξὰ ὅηη ηὴλ ἔρεη πιάζζεη ινγνηέρλεο, ἕλαο ἄλζξσπνο δειαδὴ πνὺ δηςάεη (ὅπσο ὁ ζπγγξαθέαο ηνῦ Καηαιόγνπ ηῶλ Καξαβηῶλ) λὰ ἐπηδείμε ηὸ ἐμαίζην ὅπινζηάζηην ηνπ. Ὅηαλ ηὸ ηέινο πιεζηάδεη, δὲλ κέλνπλ πηὰ ἀλακλήζεηο εἰθόλσλ· κέλνπλ κόλν ιέμεηο. Γὲλ εἶλαη παξάμελν ὅηη ὁ ρξόλνο ἔρεη ζπγρύζεη α὎ηὲο πνὺ θάπνηε κὲ ἀληηπξνζώπεπαλ κὲ ἐθείλεο πνὺ ὏πῆξμαλ ζύκβνια ηῆο κνίξαο ηνῦ ἀλζξώπνπ πνὺ κὲ ζπλόδεπζε ηόζνπο αἰώλεο. Ἦκνπλ ὁ Ὅκεξνο· ζύληνκα, ζά ’καη ν Καλέλαο, ὅπσο ὁ ὆δπζζέαο· ζύληνκα, ζα ’καη ὅινη· ζα ’καη λεθξόο. Στὴν Σεσίλια Ἰνχένιέρος


27

Post Scriptum 1950 Μεηαμὺ, ηῶλ ἑξκελεπηηθῶλ ζρνιίσλ πνὺ πξνθάιεζε ἟ δεκνζίεπζε ηνπ πην πάλσ θεηκέλνπ, ηὸ πηὸ πεξίεξγν, ἂλ θαὶ ὄρη ηὸ πηὸ ε὎γεληθὸ, θέξεη ηὸλ βηβιηθὸ ηίηιν A coat of many Colours (Μάληζεζηεξ, 1948) θαὶ εἶλαη ἔξγν ηῆο ἀθάκαηεο πέλαο ηνῦ Γόθησξνο Ναοῦμ Κοπδοβέπο. Ἡ ἔθηαζε ηνῦ εἶλαη γύξσ ζηὶο ἑθαηὸ ζειίδεο. ὇ ζπγγξαθέαο κηιάεη γηὰ ἀξραηνειιεληθνὺο θεληξῶλεο ηῶλ ὕζηεξσλ ιαηηληθῶλ ρξόλσλ, γηὰ ηὸλ Μπεν Τδόνζον, πνὺ ραξαθηήξηδε ηνὺο ζπγρξόλνπο ηνπ κὲ ἀπνζπάζκαηα ἀπὸ ηὸλ ΢ελέθα, γηὰ ηὸ Virgilius Evangelizans ηνῦ Ἀλεξάνηεπ Ῥὸρ, γηὰ ηὰ ηερλάζκαηα ηνῦ Τδώπηδ Μοῦπ θαὶ ηνῦ Ἔλιοη, θαὶ, ηέινο, γηὰ ηὴλ «ἀθήγεζε πνὺ ἀπνδίδεηαη ζηὸλ παιαηνπώιε Ἱσζήθ Καξηάθηιν». Ἀπνθαιύπηεη ηὴλ παξείζδπζε, ζηὸ πξῶην θεθάιαην, ζύληνκσλ ἀπνζπαζκάησλ ἀπὸ ηὸλ Πλίνιο (Historia Naturalis, V, 8)· ζηὸ δεύηεξν, ἀπὸ ηὸλ Τόμαρ Νηε Κοςίνζς (Writings, III, 439)· ζηὸ ηξίην, ἀπὸ κηὰ ἐπηζηνιὴ ἀπὸ ηὸλ Μπέπνανη Σῶ (Back to Methuselah, V). ΢πλάγεη, ἀπ’ α὎ηὲο ηὶο παξεκβνιὲο (ἤ ινγνθινπίεο) ὅηη ὁιόθιεξν ηὸ θείκελν εἶλαη ἀπόθξπθν.


28 Καηὰ ηὴ γλώκε κνπ, ηὸ ζπκπέξαζκα α὎ηὸ εἶλαη ἀπαξάδεθην. Ὅηαν ηὸ ηέλορ πληζιάζει, ἔγξαςε ὁ Καξηάθηινο, δὲν μένοςν πιὰ ἀναμνήζειρ εἰκόνων· μένοςν μόνο λέξειρ. Λέμεηο, δάλεηεο θαὶ ἀθξσηεξηαζκέλεο ιέμεηο, ιέμεηο ἄιισλ, λὰ πνηὰ ἦηαλ ἟ ἰζρλὴ ἐιεεκνζύλε πνὺ ηνῦ ἄθεζαλ νἱ ὥξεο θαὶ νἱ αἰῶλεο.


29

Ἠ μετάφραση τοῦ κειμένου, πλῆν μεμομωμένων παρεμβάσεων, εἶναι τοῦ Ἀχιλλέα Κυριακίδη. Πρωτοπαρουσιάσθηκε ἀπὸ τὶς Ἐκδόσεις Ὕψιλον καὶ τώρα πιὰ περιλαμβάνεται στην συγκεντρωτική ἔκδοση τῶν κειμένων του Μπόρχες ἀπὸ τὰ Ἑλληνικὰ Γράμματα. ΢το παρόν, πολυτονισμένο, κεῖμενο ἀφαιρέθηκαν κάποιοι ἄγγλισμοι: λ.χ. ἀντί γιὰ τὴ διατύπωση τῆς μετάφρασης τοῦ κ. Κυριακίδη ‘τους κατέστησε άτρωτους στο έλεος’ (it gave them immunity to mercy / it make them immune to mercy), ἡ ὁποῖα εἶναι μᾶλλον ἀδιαφανὴς, προτιμήθηκε ἡ λιγότερο περιφραστική διατύπωση ‘τους κατέστησε ἀνελέητους’. Προστέθηκαν ὁρισμένοι ἄρχαϊσμοί: ἀντί γιὰ τὸ ‘ἄπειρους τὸν ἀριθμὸ’ τῆς ἀρχικῆς μετάφρασης ἤ τὶς ἐναλλακτικές διατυπώσεις ‘ἄπειρους στὸν ἀριθμὸ’ ἤ, ὁρθότερα, ‘ἄπειρους ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸ’ προτιμήθηκε τὸ λιτότερο ‘ἀπείρους τῷ ἀριθμῷ’. Ἐπίσης, ἐκεῖ ὅπου διαπιστώθηκαν φιλοσοφικοὶ ὐπαινιγμοὶ, γιὰ να μὴν χαθεῖ τὸ νοηματικὸ πλεόνασμα χρησιμοποιήθηκε ἡ ἁντίστοιχη ὁρολογία. Ἐνδεικτικά, ἀντὶ γιὰ τὴν ἀνέμελη ἐκφραση ‘οἱ Ἀθάνατοι εἶχαν τὴν ἰκανότητα τῆς τέλειας γαλήνης’ χρησιμοποιήθηκε ἡ διατύπωση ‘οἱ Ἀθάνατοι εἶχαν φτάσει στὴν τέλεια ἀταραξία’, ἐντὸς τῆς οποίας διακρίνονται καθαρότερα οἱ στωικές, ἄν όχι πυρρώνειες, ἐκβολὲς της.

Οἱ σημειώσεις τοῦ μεταφραστὴ στὴν συγκεντρωτικὴ ἔκδοση τῶν Ἑλληνικῶν Γραμμάτων ὑπῆρξαν πολύτιμος, ἀλλὰ ὄχι ὁ μόνος, ὁδηγὸς γιὰ τὴν σύνταξη τῶν σημειώσεων του παρόντος.


30 i Ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τὲλος τοῦ μίτου τῆς Ἀριάδνης δὲν ἀποκλείεται να συμπίπτουν. ΢τὴν περίπτωση αὐτὴ ἠ ἀνεύρεση τῆς εἰσόδου στὴν δαιδαλώδη προβληματικὴ τῆς μυθοπλασίας θὰ ἱσοδυναμοῦσε μὲ τὴν ἐξεύρευση τῆς ἐξὀδου ἀπὸ αύτὴ. Οι παράπλευρες συμμετριές, ποὺ ἀνακύπτουν μέσα ἀπὸ αὐτὴ τὴν ὑπόθεση, τὴν καθιστοῦν ἔτι γοητευτικότερη· μεταξύ τῶν ἀλλων, συγγραφέας καὶ ἀναγνώστης κοιτάζονται ἐντέλει κατάματα μέσα ἀπ’ τὸ διάφανο κάτοπτρο τοῦ κειμένου. Ωστόσο, ἄν ἡ αρχῆ αυτοῦ τοῦ νήματος βρίσκεται πράγματι ἐντὸς τοῦ συντελεσμένου ἱστορικοῦ χρόνου, ὁ Ἰανὸς ἀναγνώστης-συγγραφέας εἰσέρχεται στὸν μῦθο ἀπὸ ἕνα σχετικὸ παρόν καὶ ἐξέρχεται εἴτε σ’ ἔνα δεδομένο ‘τότε’ τῆς καταγεγραμμένης συλλογικῆς μνήμης εἴτε στὸ διαρκές ‘τώρα’ τῆς ἀπωανατολίτικης μεταφυσικῆς εἴτε στὴ σολωμόντια λύση ἐνός ἄχρονου ‘νῦν καὶ ἀεῖ’. ΢υμπέρασμα; Οἱ ἀπολήξεις τοῦ μίτου ἵσως ἐπανενώθηκαν, ἀλλὰ οἱ ἐναλλακτικές τριπλασιάστηκαν καὶ, ἐπομένως, τὸ μπούμεραγκ του ἀρχικοῦ ἐρωτήματος ἐπιστρέφει δριμύτερο: Μήπως αὐτὲς οἱ τρεῖς ‘ἐξοδοι’ εἶναι τελικά μία; Ὁ συγγραφέας κλείνει ἀσυναίσθητα τὰ μάτια του γιὰ να τὰ προστατέψει ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἐκτυφλωτικὴ ἀναλαμπή. Σὸ μάταιο πλῆθος τῶν φυσικῶν ἀριθμῶν τοῦ φέρνει ναυτία . Γίνεται περιπλανώμενος ἀναγνώστης. Ἡ συνείδηση ἔπεται. Θα πρέπει να πάψει να γυρεῦει τὴν ἔξοδο, γιὰ να μπεῖ στὴν τελικὴ τῆς εὐθεῖα. Ἄραγε πότε; Ὄταν τὸ ‘ἄραγε’ καὶ τὸ ‘πότε’ δεν θα έχουν πιὰ οὔτε μία ῥανίδα νοήματος. Καθ’ ὀδὸν ἐξετάζει τὸ στημόνι καὶ τὸ ὑφάδι του μίτου τῆς διαλεκτικής που διαρκῶς κλῶθει ἰδέες, τὶς ἀφῆνει ν’ ἀναιρεθοῦν, καὶ τὶς ἐπαναδιατυπώνει.

«΢τὴν διαπίστωσιν τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ, Οὐδὲν καινὸν ὑπὸ τὸν ἥλιον, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς ἀπαντᾷ ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι τὸ μόνον καινὸν ὑπὸ τὸν ἥλιον.» Πηγή: http://tinyurl.com/6gmj3oz Βλ. ἐπ. Pere JUSTIN POPOVITCH, Philosophie Orthodoxe de la Verite, Dogmatique de l’Eglise Orthodoxe, tome 5, traduit du serbe par Jean-Louis Palierne, ed. «L’Age d’ Homme», Lausanne 1997, σ. 457-464.

΢ὲ μιὰ ἐρμηνευτικὴ παραλογὴ, ὁ συγγραφέας γίνεται ἀναγνώστης γιὰ νὰ τὸν σώσει ἀπὸ τὸν ἀδιανόητο λαβύρινθο τῆς ἱστορίας τῶν ἰδεῶν ὅπου ἔπεσε. Σὀ ἀποτέλεσμα εἶναι μάλλον ἀπρόσμενο. Γνωρίζει τὴν πρώτη του ὁβιδιακὴ (ἤ πρωτεϊκὴ) μεταμόρφωση: ὁ συγγραφέας εἶναι πιὰ ὄλοι οἱ ἀναγνώστες καὶ ὡς ἀναγνώστης εἶναι πλέον ὅλοι οἱ συγγραφεῖς. Μέσα στὸ ἕνα βρίσκει τὴν ἀναπόδραστη πολλαπλότητα, μέσα στὴν πολλαπλότητα βρίσκει τὸ ἀναγκαίο ἕνα. ΢ύντομα δὲν υπάρχει οὔτε συγγραφέας οὔτε ἀναγνώστης. Ὕπάρχει κάποιος αφηγητῆς. Σὸ ροδάνι τῆς αφήγησης. Καὶ μιὰ ἔξοδος. ii Ὁ περιπλανώμενος Ιουδαίος. Γέννημα τῆς μεσαιωνικῆς λαογραφίας. Ἡ ἱστορία του διαδόθηκε στὴν ἠπειρωτικὴ Εὐρώπη κατὰ τὸν πολυκύμαντο 13ο αιώνα. Ἐντάχθηκε στὴ χριστιανικῆ παράδοση καὶ ἔφτασε ὡς τὶς μέρες μας, μέσω τοῦ κινήματος τοῦ ῥομαντισμοῦ. Μία ὲκδοχὴ καταγράφεται στὸ Flores Historiarum του Roger of Wendover το 1228: Ἕνας Ἀρχιεπίσκοπος ἀπὸ τὴν Ἀρμενία, ὅταν ἐρωτᾶται ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς τῆς μονῆς τοῦ Ἁγίου Ἄλμπαν γιὰ τὸν Ἱωσήφ ἀπὸ τὴν Ἀριμαθεῖα, ὁ ὁποῖος φημολογεῖτο ὅτι έξακολουθοῦσε νὰ εἶναι ζωντανός, τοῦς ἀπαντᾶ ὅτι τὸν γνωρίζει προσωπικά. Τὸν λένε Καρθάφιλο καὶ εἶναι ἕνας Ἑβραίος τσαγκάρης. Πηγή: http://alturl.com/may7b Γιὰ τὸν Ἅγιο Λογγίνο τὸν ἑκατόνταρχο, ὁ ὁποῖος ὁνοματίζεται σὲ κείμενο τῆς λεγομένης ‘ἀπόκρυφης’ φιλολογίας, βλ. http://alturl.com/8d8t8 & http://alturl.com/78fh2


31 iii Ὁ Ὅμηρος ἀντιδιαστέλλει τὶς ἑκατόμπυλες Θῆβες τῆς Νοτίου Αἰγύπτου ἀπὸ τὶς ἑπτάπυλες Θῆβες τῆς Βοιωτίας. ΢τὸ ἴδιο μοτίβο, τὸ τόσο προσφιλές στὸν Μπόρχες, θα μποροῦσε ἴσως να προστεθεῖ καὶ τὸ ῥῆμα τοῦ Πενθέα στὶς Βάκχες τοῦ Εὐριπίδη [918, 919: καὶ μὴν ὁρᾶν μοι δύο μὲν ἡλίους δοκῶ/ δισσὰς δὲ Θήβας καὶ πόλισμ᾽ ἑπτάστομον·] ἰδιαιτέρως στὴν ἀπόδοση Χειμωνᾶ: Δύο ἤλιοι εἶναι στὸν οὐρανὸ / καὶ ἡ Θήβα μὲ τὶς ἐπτὰ πῦλες εἶναι δυὸ Θῆβες. {ἀπόδοση Πρεβελάκη: Βλέπω, μοῦ φαίνεται, διπλό τὸν ἥλιο/ διπλή καὶ την ἑφτάπυλη τὴ Θήβα·} iv Σὸ ὄνομα Titus Flavius Vespasianus τὸ εἶχαν δύο ρωμαῖοι αὐτοκράτορες. Ὁ Titus Flavius Sabinus Vespasianus , ὁ πρεσβύτερος, πήρε το όνομα Caesar Vespasianus Augustus καὶ ἦταν εὐρύτερα γνωστὸς ὡς αὐτοκράτορας Vespasian . Ὁ ὑιὸς του, Titus Flavius Vespasianus, ὁ νεώτερος, ἦταν εὐρύτερα γνωστὸς ὡς αὐτοκράτορας Titus. Ὁ Titus Flavius Sabinus Vespasianus ξεκίνησε τὴν ἀνέγερση τοῦ Κολοσσαίου , τὴν ὁποῖα ολοκλήρωσε ὁ ὑιὸς του.

Πηγή: http://alturl.com/imjqs

Ἡ αἴγλη τοῦ συγκεκριμένου ἐπιτεύγματος τῆς ρωμαϊκὴς ἀρχιτεκτονικὴς ξεφτίζει μέσα στὴν οὐδετερότητα τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι εἴθισται νὰ χρησιμοποιούνται γιὰ ἐξαπλουστευτικοὺς συμψηφισμοὺς. ΢τὰ ἐγκαίνιά του Κολλοσαίου, τὸ 80 μ.Χ, βρῆκαν μαρτυρικὸ θάνατο περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι και σφαγιάσθηκαν 9.000 ζώα προς τέρψη τοῦ φιλοθεάμονος κοινοῦ, ποὺ ἔφτανε τους 50.000 θεατές. Σὸ καύχημα τῆς ρωμαϊκῆς ἀρχιτεκτονικῆς λειτούργησε σχεδόν 450 χρόνια. Σὰ μπουντρούμια του, τὰ ὁποῖα ἦταν κλειστὰ γιὰ τὸ κοινὸ ἀπὸ τὴ δεκαετία τοῦ 1970, ξανανοίχτηκαν πρόσφατα. Για πρόσθετες πλ. βλ. ἔνδ. ἐφημ. «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», 15.10.2010

v

Σὸ ὄρος Ἄτλας.

vi Ἰλιάδα, β 825, ἀπόδοση Καζαντζάκη – Κακριδὴ: «Οἱ Σρώες πάλι ποὺ κατοικούσαν στὴ Ζέλεια, κάτω ἀπὸ τὴν τελευταῖα ὑπώρεια τὴς Ἴδας, πλούσιοι, ποὺ ἔπιναν τὸ σκοτεινό νερό τοῦ Αἴσηπου» vii ΜΤΘΟΛ. Ὁ τόπος στὸν ὁποῖο πήγαιναν οἱ νεκροί, κατοικοῦσαν οἱ Ἐρινύες καὶ ἡ Περσεφόνη καὶ φυλακίζονταν οἱ ἀσεβεῖς. (Λεξικό Μπαμπινιώτη) viii Ὀδύσσεια, ρ 300, ρ 306, ἀπόδοση Καζαντζάκη – Κακριδὴ: « Κεῖ πάνω ὁ σκύλος ὁ Ἄργος κοίτουνταν» | «( Σέτοιο σκυλί πολύ παράξενο να το 'χουν) πεταμένο μὲς στὶς κοπριὲς» ix ΢κεπτικισμὸς εἶναι ἡ ἱκανότητα νὰ βρίσκει κανεὶς μὲ ὁποιοδήποτε τρόπο ἀντιθέσεις ανάμεσα στὰ φαινόμενα καὶ στὶς κρίσεις: μὲ τὸ ΢κεπτικισμό, ἐξαιτίας τῆς «ἰσοδυναμίας» (ἰσοσθένεια) ποὺ χαρακτηρίζει ἀντίθετα μεταξύ τους πράγματα καὶ ἐπιχειρήματα, φτάνουμε πρῶτα στὴν ἐποχή καὶ ἀπὸ ἐκεῖ στὴν «ψυχικὴ ἠρεμία» (ἀταραξία) Σεξτ., Πυρρ. 1,8


73334173-Αθάνατος  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you