Issuu on Google+

Het vrederijk

E

s

c

h

a

t

o

l

o

g

i

e


Het vrederijk Raymond R. Hausoul Copyright Š augustus 2012

Ref. Raymond R. Hausoul, Het vrederijk, http://bijbelstudie.110mb.com, 2012. Download de nieuwste versie op: http://bijbelstudie.110mb.com 66-19465-119226-03:17

Š All rights reserved. No part of this publication may be reproduced in any form without permission in writing from the autor. The only exception are brief quotations with a reference mark (see ref. above).


Inhoudsopgave 1 | Inleiding........................................................................................................... 5 1.1 Het wezen van het Rijk.............................................................................................5 1.2 Verschil van interpretaties........................................................................................5

2 | Postmillennialisme........................................................................................... 7 2.1 Inleiding.....................................................................................................................7 2.2 Geschiedkundige ontwikkeling.................................................................................7 2.3 Uitdagingen voor het postmillennialisme...............................................................10

3 | Amillennialisme............................................................................................. 11 3.1 Inleiding...................................................................................................................11 3.2 Geschiedkundige ontwikkeling...............................................................................11 3.3 Uitdagingen voor het amillennialisme....................................................................13

4 | Premillennialisme.......................................................................................... 15 4.1 Inleiding...................................................................................................................15 4.2 Geschiedkundige ontwikkeling...............................................................................15 4.2.1 Vroege kerk....................................................................................................15 4.2.2 Middeleeuwen en Reformatie.......................................................................17 4.2.3 Latere eeuwen................................................................................................18

5 | Verschillende perspectieven..........................................................................19 5.1 De interpretatie van Op20:4-6 ...............................................................................19 5.2 De interpretatie van Openbaring............................................................................20 5.3 Letterlijke of symbolische omgang met profetische beschrijvingen......................20 5.4 Het beloofde land....................................................................................................21 5.5 Het koninkrijk Gods................................................................................................21

6 | De duur van het duizendjarige vrederijk.......................................................23 6.1 Letterlijk of figuurlijke duizend jaar.......................................................................23 6.2 De duur van het vrederijk in het jodendom...........................................................24

7 | Gods zegen in het toekomstige vrederijk.......................................................27 7.1 De zegen van God de Vader....................................................................................27 7.2 De zegen door God de Zoon....................................................................................27 7.3 De zegen door God de Geest...................................................................................28

8 | De Koning van het vrederijk..........................................................................29


8.1 De beschrijving van de Messias...............................................................................29 8.2 De intocht van de Vredevorst in Jeruzalem............................................................30 8.3 De eerste opstanding...............................................................................................30

9 | Het karakter van het duizendjarige vrederijk................................................31 9.1 Gerechtigheid..........................................................................................................31 9.2 Gehoorzaamheid......................................................................................................31 9.3 Heiligheid................................................................................................................32 9.4 Waarheid.................................................................................................................33 9.5 Vrede........................................................................................................................33 9.6 Blijdschap en vreugde..............................................................................................34 9.7 Troost.......................................................................................................................34 9.8 Het oordeel over de zonden....................................................................................35

10 | De overheden in het vrederijk.....................................................................37 10.1 Christus’ gezag over de hele aarde........................................................................37 10.2 David, de koning van Jeruzalem...........................................................................37 10.3 Heersers onder het gezag van de Messias..............................................................40

11 | De onderdanen in het vrederijk...................................................................43 11.1 De rechtvaardigen van Jakob................................................................................43 11.2 De rechtvaardige volken........................................................................................44 11.3 De verheerlijkte gelovigen....................................................................................44

12 | Het herstel van Israël................................................................................... 47 12.1 Het nationale herstel van Israël............................................................................47 12.2 Het geestelijke herstel van Israël...........................................................................49 12.3 De verhevenheid van Israël...................................................................................49

13 | Geografische veranderingen........................................................................51 13.1 De stad Jeruzalem..................................................................................................51 13.2 Het land Israël........................................................................................................52 13.3 De rivier uit het heiligdom....................................................................................53

14 | De godsdienst in het vrederijk.....................................................................55 14.1 De tempel in Jeruzalem.........................................................................................55 14.2 Beschrijving van de tempel...................................................................................57 14.3 De offers in het vrederijk......................................................................................58

15 | Het verval in het vrederijk...........................................................................61 15.1 Zonde in het vrederijk...........................................................................................61 15.2 De aanval van Gog en Magog................................................................................62 15.2.1 Parallellen tussen Ezechiël 37-48 en Openbaring 20-22.............................63


Over de auteur Raymond R. Hausoul, Th.M., werkte korte tijd als bouwkundig ingenieur en studeerde vanaf 2003 theologie aan de Evangelisch Theologische Faculteit (Leuven). Sinds 2006 werkt hij voor de Evangelische Christengemeenten Vlaanderen en is hij bedienaar van de eredienst in de Evangelische Kerk De Hoeksteen te Ieper. Zijn bediening spreidt zich echter uit over heel Vlaanderen en bestaat voornamelijk uit het geven van onderwijs door prediking, studies en artikelen in binnen- en buitenland. Hij doceert de vakken Oude Testament en Systematische Theologie aan de Evangelische Toerustingsschool Vlaanderen en aan Bijbelschool C7. In het verleden doceerde hij het vak Oude Testament (frequentie: 3-jaarlijks) aan het Instituut voor Bijbelse Vorming te Leuven. Naast zijn drukke werkzaamheden, is hij verder bezig met een promotieonderzoek over de kosmische eschatologie. Raymond is gehuwd met Belinda en zij genieten van hun twee kinderen, AdriĂŤl and Ilja. Email: rbhausoul@hotmail.com Twitter: twitter.com/rhausoul Facebook: http://www.facebook.com/raymond.hausoul


Afkortingen van Bijbelboeken Gn Genesis Js Ex Exodus Jr Lv Leviticus Kl Nm Numeri Ez Dt Deuteronomium Dn Jz Jozua Hs Re Rechters Jl Rt Rut Am 1Sm 1 Samuël Ob 2Sm 2 Samuël Jn 1Kn 1 Koningen Mi 2Kn 2 Koningen Na 1Kr 1 Kronieken Hk 2Kr 2 Kronieken Sf Ea Ezra Hg Ne Nehemia Zc Es Ester Ml Jb Job Mt Ps Psalmen Mc Sp Spreuken Lc Pr Prediker Jh Hl Hooglied Hd Andere werken Tob Tobit Jud Judit TEs Ester (Grieks) 1Mak1 Makkabeeën

Jesaja Jeremia Klaagliederen Ezechiël Daniël Hosea Joel Amos Obadja Jona Micha Nahum Habakuk Sefanja Haggaï Zacharia Maleachi Matteüs Marcus Lucas Johannes Handelingen

2Mak2 Makkabeeën Wijs Wijsheid Sir Sirach Bar Baruch

Rm 1Ko 2Ko Gl Ef Fp Ko 1Ts 2Ts 1Tm 2Tm Tt Fm Hb Jk 1Pt 2Pt 1Jh 2Jh 3Jh Jd Op

Romeinen 1 Korintiërs 2 Korintiërs Galaten Efeze Filippenzen Kolossenzen 1 Tessalonicenzen 2 Tessalonicenzen 1 Timoteüs 2 Timoteüs Titus Filemon Hebreeën Jakobus 1 Petrus 2 Petrus 1 Johannes 2 Johannes 3 Johannes Judas Openbaring

BJr Brief van Jeremia TDn Daniël (Grieks) Man Manasse


H E T

V R E D E R I J K INLEIDING

7

1 | Inleiding 1.1

Het wezen van het Rijk

Het vrederijk wordt vanouds gezien als de vervulling van de oudtestamentische profetieën (vgl. 2Hen32:2-33:2; 2Ezr7:28; 2Bar40:3). 1 De reden om hierbij van een ‘rijk’ te spreken is dat Op20:4-6 van ‘regering’ spreken: ‘zij regeerden/zullen regeren met Christus duizend jaar’. De reden om van een vrede-rijk te spreken is dat deze periode samenvalt met het rijk dat in de profetieën uitvoerig en uitbundig beschrijven: ‘Groot zal de heerschappij zijn en eindeloos de vrede op de troon van David en over zijn koninkrijk’ (Js9:6). Maar waar en wanneer mogen wij het beloofde koninkrijk van God verwachten? Moeten wij het in de nood der tijden zelf verwerkelijken, in navolging van Jezus zoals Hij het ons voortleefde? Of betekent het een breuk in de geschiedenis en komt het na het volkomen failliet van de eigen gerechtigde mens? Is het koninkrijk uitsluitend een innerlijk rijk, een rijk van de geest alleen, of mogen wij ook een uiterlijk rijk van gerechtigheid en vrede verwachten? Met deze en andere vragen zullen we ons ruimgaand bezighouden.

1.2

Verschil van interpretaties

Het vrederijk wordt vanuit het Latijnse mille dat ‘duizend’ betekent soms aangeduid als ‘millennium’. Anderen kiezen eerder voor de term ‘chiliasme’ die afgeleid is van het Griekse woord voor ‘duizend’: chilioi. In de geschiedenis is er veel nagedacht over de komst van het vrederijk. Daaruit zijn drie grote stromingen in de uitleg van het vrederijk voortgekomen: het amillennialisme, postmillennialisme en premillennialisme. Het amillennialisme gelooft dat het vrederijk zijn plaats zal verwerven in het hart van de gelovigen. Het postmillennialisme gelooft dat het vrederijk op aarde door Christus via de gelovigen gerealiseerd zal worden en de wederkomst daarna (Gr. post) zal plaatsvinden. En het premillennialisme gelooft dat de wederkomst van Christus vooraf (Gr. pre) dient te gaan aan het vrederijk. Amillennialisten kennen verder nog de uitspraak:2 ‘Premillianisten verwachten het 1 2

Justinus, Dialoog met Trypho 80-81 W. Grudem, Systematic Theology (Grand Rapids:Zondervan, 1994), 1116.


8

millennium, postmillennialisten werken ervoor en wij amillennialisten genieten ervan.’ Naargelang de globale situatie waarin de gemeente zich bevond en de gebeurtenissen die haar omringde domineerde de Êne of andere interpretatie van het vrederijk. We zullen dat uitvoeriger zien bij de bespreking van de drie verschillende standpunten.


H E T

V R E D E R I J K POSTMILLENNIALISME

9

2 | Postmillennialisme 2.1

Inleiding

Het postmillennialisme leert dat er een zichtbaar vrederijk komende is dat de hele aarde zal omvatten. De vrederijk begint niet pas in de toekomst met de wederkomst van Christus; het wordt daarvoor al gerealiseerd. Het koninkrijk is wordende en de wederkomst volgt erna (Gr. post). Het vrederijk begon al bij de eerste komst van Christus en wordt gerealiseerd door de gemeente die in de naam van Christus de wereld verandert. Stukje bij beetje krijgt het koninkrijk zo zijn definitieve vorm: ‘Met het koninkrijk der hemelen gaat het als met een mosterdzaadje, dat iemand op zijn akker zaaide. Dat is wel het kleinste van alle zaden, maar als het is opgeschoten, is het groter dan de struiken en wordt het een boom, zodat de vogels van de hemel in zijn takken komen nestelen’ (Mt13:31-32). De gemeente bewerkt deze groei van het koninkrijk wel niet autonoom of uit eigen kracht, maar door de kracht van de heilige Geest die de Heer haar geschonken heeft. Gods Geest doet zijn werk in de harten van de gelovigen en met de veranderingen in het leven van enkelingen zal een vooruitgang samengaan op sociaal, economisch, politiek en cultureel terrein. Door de verkondiging van de gemeente zullen de mensen wereldwijd het evangelie horen en tot inkeer komen. 3 Als dat voltooid is zal het kwaad verbannen worden en vrede regeren. ‘Pas als het goede nieuws over het koninkrijk in de hele wereld wordt verkondigd als getuigenis voor alle volken, zal het einde komen’ (Mt24:14). Dan zal de Heer Jezus in glorie op aarde wederkeren. 4

2.2

Geschiedkundige ontwikkeling

Na de bekering van keizer Constantijn de Grote (312) en het Edict van Milaan (313) begon het niet langer vervolgde christendom zich breed te maken binnen het Romeinse Rijk. In 380 verhief een van zijn opvolgers, keizer Theodosius, samen met zijn medekeizers Gratianus en 3 4

C. Hodge, Systematic Theology, Vol. III (Grand Rapids:Eerdmans, 1952), 800-812. J. van Genderen, De verwachting van een duizendjarig vrederijk (Kampen:Kok, 1984), 46; M.J. Erickson, Christian theology (Grand Rapids:Baker, 2002), 1213; J. van Genderen en W.H. Velema, Beknopte gereformeerde dogmatiek (Kampen: Kok, 1992), 763.


10

Valentinianus II, het algemene christendom tot staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk (Edict Cunctos Populos). In 392 verbood hij daarop de heidense godsdiensten. Daarmee werd het vanouds heidense Romeinse Rijk een in naam christelijk rijk. Dit aanbreken en idealiseren van een christelijk rijk, vertroebelde het zicht op het messiaanse rijk. Nadat in de eerste drie eeuwen het premillennialisme brede aanhang had gevonden, kwam in de vierde eeuw het postmillennialisme op. Een van de eerstgenoemden die de aanzet daartoe gaf was de Afrikaanse Donatist Tyconius. 5 Hij vond navolging in de bekende kerkvader Aurelius Augustinus (354-430). Hij wees erop dat Gods tijdsrekening ondoorgrondelijk was, de stad van God lag in de hemel, de stad van de mens lag op aarde. Augustinus leerde dat de satan bij de eerste komst van Christus vastgebonden werd en dat tot aan de voltooiing van het vrederijk en wederkomst van Christus zou blijven. 6 De messiasregering is niet in de toekomst, maar nu, en krijgt gestalte binnen het Romeinse Rijk onder leiding van de keizer, en wel door middel van de kerk onder leiding van de bisschop van Rome. Balke schrijft: 7 ‘Augustinus is het die in zijn belangrijk geschrift Over de Staat Gods (De Civitate Dei) het inzicht heeft ontvouwd, dat het duizendjarig rijk is aangebroken met de opstanding van Christus en duurt tot aan Zijn wederkomst. Het duizendjarig vrederijk is het koninklijk regiment van Christus. Het is het tijdperk waarin de Geest van Pinksteren Zijn gezegende werking uitoefent en het evangelie doet uitgaan over alle volken en kracht doet gelden tot ordening van het leven van de volken.’

In 431 volgde het concilie van Efeze deze uitleg van Augustinus en beschreef het ’t premillianisme als vergissingen en fantasieën. De reden voor deze plotselinge verandering in de interpretatie van het vrederijk lag in de toenmalige verandering voor het christendom. Na drie eeuwen van verdrukking beleefde het christendom een politiek succes dat massale bekeringen tot gevolg had. Dat leidde in 312 tot de bekering van keizer Constantijn de Grote. Voor de geschiedschrijver Eusebius was dat het bewijs ervoor dat het Rijk van Christus in die tijd baan brak. 8 Het 5 6 7 8

T. Hahn, Tyconius-Studien. Ein Beitrag zur Kirchen-und-Dogmengeschichte des 4. Jahrhunderts (Aalen:Schilling, 1971). LeRoy E. Froom, The Prophetic Faith of our Fathers: The historical development of prophetic interpretation (Washington: Review and Herald, 1946), I:465–473. Augustinus, Preken 259.2; De Stad Gods 1.4. W. van ‘t Spijker (red.), Eschatologie, Handboek over de christelijke toekomstverwachting (Kampen:De Groot Goudriaan, 1999), 542 Eusebius, Kerkgeschiedenis, X.1-13.


H E T V R E D E R I J K GESCHIEDKUNDIGE ONTWIKKELING

11

christendom werd getolereerd in het Romeinse rijk en zou later zelfs staatsgodsdienst worden. In de ogen van de gelovigen brak het koninkrijk baan en werden de machten van het kwaad verpletterd. ‘Bij iedere op- en neergang, bij ieder zegevieren van het goede over het boze, is dit duizendjarig rijk telkens verwerkelijkt.’ 9 De demonische macht van het Romeinse rijk zal voorgoed worden verbroken. Vanuit deze gedachte zou het postmillennialisme dominant als uitleg van het millennium aanwezig zijn tijdens de Middeleeuwen. Ook het Byzantijnse rijk (4de eeuw tot 1453) beschouwde zichzelf als het duizendjarige vrederijk. 10 Hierin vertegenwoordigde de Basileus Christus als Heer, terwijl de Patriarch Christus als Hogepriester vertegenwoordigde. Dit rijk kenmerkte zich echter door veel bloedvergieten. Van de honderdnegen vorsten werden er vijfenzeventig vermoord, twaalf stierven opgesloten in een klooster of in een gevangenis, drie stierven door hongersnood, achttien werden gruwelijk verminkt en de overigen werden vergiftigd, gesmoord, gewurgd, doorstoken, van een zuil geworpen of smadelijk verjaagd. 11 Doordat het Byzantijnse rijk in 1453 ten onder ging door de groeiende macht van de islam, leek het niet opportuun eraan vast te houden dat dit Byzantijnse rijk het duizendjarig vrederijk was. Het vrederijk zou dan immers vernietigt zijn door de islam. Na de uiteindelijke val van Constantinopel nam dan ook graag het Russische rijk de rol van ‘vrederijk’ over en zagen zij zichzelf als het derde Rome waarmee God het vrederijk op aarde zou realiseren. Veel postmillianisten waren ervan overtuigd dat de Eerste Wereldoorlog de oorlog zou zijn, die alle oorlogen zou laten beëindigen. Na deze vreselijke tijd zou er een grote opwekking volgen waarbij het evangelie over de hele wereld verspreid zou worden. Jammer genoeg werd deze gedachte niet betuigt door de geschiedenis en zouden veel postmillianisten aan het wankelen komen door de rampen van de Tweede Wereldoorlog.12 Meerderen van hen kozen vanaf toen voor het amillennialisme. Anderen schaafden hun model van het postmillennialisme bij, zoals dat al eeuwen geleden was gedaan door Daniël Whitby (1638-1726).13 Het postmillennialisme is vertegenwoordigd door Jonathan Edwards, Daniel Whitby, Charles Hodge, A.H. Strong, David Brown, Loraine Boettner en Hendrik Berkhof. 9 A.H. de Hartog, De Openbaring der Verborgenheid (Baarn:Bosch & Keuning, 1934), 277 10 Ben Wentsel, De Heilige Geest, de kerk en de laatste dingen: De genademiddelen, het gemenebest en het eschaton , vol. 4c, Dogmatiek (Kampen: Kok, 1998), 437. 11 René Guerdan, Byzantium: Glorie en verval van een duizendjarig rijk (Zeist: De Haan, 1959). 12 M.J. Rosenthal, The pre-wrath rapture of the church (Nashville:Thomas Nelson, 1990), 50. 13 A.H. Strong, Systematic Theology (Philadelphia:Armstrong & Son, 1902), 1014.


12

2.3

Uitdagingen voor het postmillennialisme

Een moeilijkheid waar het postmillennialisme mee te maken kreeg was de uitleg van de duizend jaar in Op20. Veel gelovigen geloofden samen met de vroege kerkvaders dat het vrederijk gerealiseerd zou zijn na een letterlijke duur van duizend jaar. De tijd van 1000-1033n.Chr. was dan ook gekenmerkt door een verlangen naar de wederkomst van Christus. De Heer zou duizend jaar na zijn sterven in 33n.Chr. wederkeren. Deze verwachting werd niet vervuld. Na 1033n.Chr. draaide de wereld gewoon verder, maar veranderde het postmillennialisme haar leer dat de duizend jaar in Op20 letterlijk genomen dienden te worden. Het ging niet om een exacte tijd van duizend jaar, maar om een lange periode die de hele kerkgeschiedenis zou omvatten.


H E T

V R E D E R I J K AMILLENNIALISME

13

3 | Amillennialisme 3.1

Inleiding

Het amillennialisme verkondigt dat Christus het koninkrijk van God in de harten van de gelovigen zal bouwen. De wereld ziet door en in de kerk de regerende Messias aan het werk. Waar de gemeente is, daar is het koninkrijk van God aanwezig. De term ‘ammillennialisme’ is vandaar misleidend, omdat deze lijkt te concluderen dat er geen vrederijk is. Het amillennialisme bestrijdt niet de aanwezigheid van het vrederijk, maar gelooft dat dit vrederijk nu al geestelijke aanwezig is. We kunnen vandaar beter spreken over het ‘gerealiseerde vrederijk’. De beloften die er in het Oude Testament werden gedaan over het komende rijk vonden hun geestelijke vervulling in het Rijk van Christus dat zichtbaar werd in de gemeente. 14 De kerk heeft geen toekomstig vrederijk te verwachten.15 Het vrederijk is hier en nu en het grote oordeel zal meteen volgen op de wederkomst van Christus en scheiding maken tussen goed en kwaad. Een moeilijkheid met het amillennialisme is dat het veelal verward wordt met het postmillennialisme. In tegenstelling tot het postmillennialisme leert het amillennialisme dat het vrederijk onzichtbaar blijft voor het grote deel van de mensen op aarde. Het postmillennialisme gelooft immers erin dat uiteindelijk de hele wereld gewonnen zal worden voor het evangelie. Die gedachte is het amillennialisme te optimistisch.

3.2

Geschiedkundige ontwikkeling

Al in de vroege kerkgeschiedenis waren er tegenstanders van de gedachte dat er in de toekomst een duizendjarig vrederijk op aarde zou komen. Reden daarvoor was dat het vrederijk werd gezien als een Luilekkerland. De kerkvader Augustinus keerde zich daar fel tegen en schreef satirisch dat ‘de dan verrezen mensen zich zullen overgeven aan hoogst onmatige vleselijke eetfestijnen, waarbij er zoveel eten en drinken zal zijn dat ze niet alleen alle goede manieren uit het oog verliezen, maar ook de grenzen van het geloofwaardige te buiten gaan.’16 14 Vgl. B.J. Oosterhoff, De beloften aan de aartsvaderen (1973), 44. 15 W. à Brakel, Redelijke Godsdienst, Vol. III (1881-1882), 325v. 16 Augustinus, De stad Gods XX.7.


14

Johannes Calvijn volgde in zijn tijd het amillennialisme. Het koninkrijk bestond volgens hem in de verkondiging van het evangelie. 17 Hij schreef over het premillianisme:18 ‘hun verzinsel is te kinderachtig dan dat het weerlegging zou nodig hebben of waardig zijn.’ Hij hield zo aan dezelfde opvatting vast als Maarten Luther.19 Ook de Augsburgse Confessie volgde die leer door te stellen:20 ‘Vervloekt worden ook anderen, die de joodse opvatting verbreiden dat vóór de opstanding van de doden de gelovigen de wereldheerschappij in handen zullen krijgen, en de goddelozen overal verdrukt zullen worden.’

Hetzelfde zien we terug in de Tweede Helvetische belijdenis :21 ‘Wij veroordelen verder joodse dromen dat er voor de oordeelsdag een toekomstige gouden eeuw op aarde zal zijn, en de vromen […] de wereldheerschappij ontvangen.’

De Edwardine Articles noemt de chiliasten zelfs ‘joodse zotklapperijen’ (iudaica deliramenta).22 Voor een groot deel was dat te wijten aan de aan de escapades van Johan Beukelszoon uit Leiden (‘Jantje van Leiden’). Hij kreeg plotseling de ingeving om het koninkrijk Gods op aarde te gaan stichten. Dat deed hij door met een groep sympathisanten de stad Münster in 1533 belegerde en in bezit nam als eerste stad van het koninkrijk. In Nederland benadrukten theologen als Gisbertus Voetius of Jacobus Koelman dan ook met klem dat zij wel chiliasten maar geen Quintomonarchisten waren zoals Johan Beukelszoon dat was.23 In latere tijden beweerde Jonathan Edwards dat een soort duizendjarig rijk zou beginnen in 1866, oftewel ‘1260 jaar na 606nC toen Rome erkend werd als universeel gezag hebbend.’ 24

17 J. Calvijn, Verklaring van de Bijbel. De Handelingen der Apostelen (Goudriaan, 1970), 23. 18 Johannes Calvijn, Institutie, bewerkt door. A. Sizoo (Middelburg: Stichting de Gihonbron, 2006), III:25.5. 19 Martin Luther, Martin Luthers Werke, Weimarer Ausgabe (Weimar: Böhlau, 1883), IV:486. 20 Augsburgse Confessie XVII. 21 Confessio Helvetica posterior XI.14 22 Edwardine Articles 41. 23 Mathijs van Campen, Gans Israël: Voetiaanse en coccejaanse visies op de joden gedurende de zeventiende en achttiende eeuw (Zoetermeer: Boekencentrum, 2006), 52, 177–180. 24 Mal Couch, Dictionary of premillennial theology (Grand Rapids: Kregel, 1996), 100.


H E T V R E D E R I J K GESCHIEDKUNDIGE ONTWIKKELING

15

Tegenwoordig wordt het amillennialisme vertegenwoordigd door Oswald Allis, Louis Berkhof, William Hendriksen, Abraham Kuyper, R.C.H. Lenski, Geradus Vos en G.K. Beale.

3.3

Uitdagingen voor het amillennialisme

Onder amillennialisten leeft de overtuiging dat de satan door het kruis en de opstanding gebonden werd. Christus zei: ‘Ik heb satan als een lichtflits uit de hemel zien vallen!’ (Lc10:18). De satan werd overmeesterd door de Messias aan het kruis. De Heer heeft ons op het kruis verlost van de satan, want niemand kan ‘het huis van een sterkere binnengaan en zijn inboedel roven, als hij die sterkere niet eerst heeft vastgebonden’ (Mt12:29//Mc3:27). ‘Hij heeft zich ontdaan van de machten en krachten, hij heeft hen openlijk te schande gemaakt en in Christus over hen getriomfeerd’ (Ko2:15). ‘Omdat die kinderen mensen zijn van vlees en bloed, is de Zoon een mens geworden als zij om door zijn dood definitief af te rekenen met de heerser over de dood, de duivel’ (Hb2:14).25 Onduidelijkheid is er wel over de vraag hoe we ons dat moeten voorstellen. In en rondom de gemeente van Christus komen er nog steeds zonden voor en voelen christenen zich misleid door de duivel. Beale stelt vandaar dat de satan niet bij machte is om de verlossing van de gemeente teniet te doen, maar dat hij de gemeenteleden wel nog fysiek kan aanvallen.26

25 Gregory K. Beale, The Book of Revelation: A Commentary on the Greek Text, New International Greek Testament Commentary (Grand Rapids: Eerdmans, 1999), 985. 26 G.K. Beale, The Book of Revelation (NIGTC; Grand Rapids:Eerdmans, 1999), 986.


H E T

V R E D E R I J K PREMILLENNIALISME

17

4 | Premillennialisme 4.1

Inleiding

Het premillennialisme verwacht een vrederijk dat op aarde pas gevestigd zal worden na de wederkomst van Christus. Christus’ komst in heerlijkheid en oordeel over de schapen en bokken zal vooraf (Gr. pre) moeten gaan aan de oprichting van het vrederijk. Ondanks dat de gemeente aan de wereld het koninkrijk van God openbaart zal ze er niet in slagen de aarde in haar hele omvang tot God te brengen. Het evangelie zal wereldwijd gepredikt worden, maar niet allen zullen positief erop reageren. Er zal juist een toename zijn in de afkeer van het evangelie. De mensen zullen zich verharden in hun ongeloof en goddeloosheid. Pas na de wederkomst van Christus zal het koninkrijk van God op aarde zichtbaar zijn. Premillennialisten geloven vandaar in een zichtbare aanwezigheid van Christus op aarde in die tijd. De Messias zal vanuit Jeruzalem over hemel en aarde regeren en Koning der koningen en Heer der heren zijn. Dan zal de vrede van het koninkrijk wereldwijd zichtbaar zijn en zal zelfs de natuur met elkaar in vrede leven: 27 ‘Dan zal een wolf zich neerleggen naast een lam, een panter vlijt zich bij een bokje neer; kalf en leeuw zullen samen weiden en een kleine jongen zal ze hoeden. Een koe en een beer grazen samen, hun jongen liggen bijeen; een leeuw en een rund eten beide stro’ (Js11:6-7), ‘Wolf en lam zullen samen weiden, een leeuw en een rund eten beide stro en een slang zal zich voeden met stof. Niemand doet kwaad, niemand sticht onheil op heel mijn heilige berg – zegt Jahweh’ (65:25).

4.2 4.2.1

Geschiedkundige ontwikkeling Vroege kerk

Het premillennialisme was een gangbare interpretatie van het vrederijk gedurende de eerste drie eeuwen in de kerkgeschiedenis naast het postmillennialisme.28 Het premillennialisme werd expliciet 27 K. Gnanakan, ‘Creation, New Creation, and Ecological Relationships,’ Emerging Voices in Global Christian Theology, red. W.A. Dyrness (Grand Rapids:Zondervan, 1994), 127-154. 28 Irenaeus, Tegen de Ketters, V.33.3; Justinus de Martelaar, Dialoog met Trypos 80.1,5; 81. Stanley J Grenz, The Millennial Maze: Sorting out evangelical options (Downers Grove: InterVarsity, 1992), 39vv. N. West, ‘History of the Premillennial Doctrine,’ Premillennial Essays (New York:Fleming H. Revell Co, 1879),


18

aangehangen door Justinus de Martelaar, Papias, Irenaeus, Tertullianus, Commodianus, Victorinus, Methodius en Lactantius.29 Zelfs Augustinus, die een aanhanger was van het postmillennialisme, bekende in zijn De Stad Gods dat hij vroeger het premillennialisme had aangehangen. 30 Datzelfde was ook het geval bij Eusebius van Caesarea. 31 Voordat het christendom staatsgodsdienst werd, leerde hij dat Js35 en Ps46 verwezen naar het toekomstige messiaanse rijk. Toen het christelijke rijk aanbrak onder Constantijn, paste hij die hoofdstukken toe op de nieuwe kerkgebouwen die hij in zijn tijd zag. 32 Ook beweerde Eusebius dat de schitterende Heilige-Grafkerk die Constantijn in het oude Jeruzalem wilde bouwen, wel eens de vervulling van de profetie van het Nieuwe Jeruzalem zou kunnen zijn (Op21). 33 En het feit dat in Op12 de draak uit de hemel geworpen wordt, legde hij uit als Constantijns overwinning over het heidense rijk.34 Toen Constantijn zijn zonen en een neefje liet delen in zijn keizerlijke heerschappij, zag Eusebius dat als de vervulling van Dn7:18: ‘de heiligen des Allerhoogsten zullen het koningschap ontvangen’.35 Zo werd de grote revolutie in de profetische inzichten fraai geïllustreerd in het nieuwe denken van Eusebius. Hetzelfde gold trouwens voor vele andere kerkleraren.36 Samen met (1) de wederkomst van Christus; (2) de opstanding; (3) het oordeel en (4) het einde van het huidige wereldse had het premillennialisme een belangrijke plaats binnen de eschatologie van de vroege kerk.37 De christenen destijds geloofden dat het einde zou worden ingeleid door een grote vervolging. 38 De kerkvader Irenaeus (115202n.Chr.) beschrijft dat voor de wederkomst van Christus eerst de

29

30 31 32 33 34 35 36 37 38

332; M.J. Erickson, Christian theology (Grand Rapids:Baker, 2002), 1215; D.H. Kromminga, The Millennium in the Church (Grand Rapids:Eerdmans, 1945); C.E. Hill, Regnum Caelorum: Patterns of Future Hope in Early Christianity (Oxford:Clarendon, 1992); A. Pieters, The Lamb, the Woman and the Dragon: An Exposition of the Revelation of St. John (Grand Rapids:Zondervan, 1937), 292-327; A. Feuillet, The Apocalypse (New York:Alba House, 1965), 117-118; M. Gourgues, ‘The Thousand-Year Reign (Rev. 20:1-6): Terrestrial or Celestial?’ Catholic Biblical Quarterly 47 (1985): 677. Justinus, Dialoog met Trypho 80-81; Irenaeus, Tegen de Ketters V.33.3; Eusebius, Kerkgeschiedenis III.39.1112. Vgl. Charles E. Hill, Regnum Caelorum: Patterns of millennial thought in early Christianity (Grand Rapids: Eerdmans, 2001), 11–44; W. van ’t Spijker, Eschatologie. Handboek over de christelijke toekomstverwachting (Kampen: Goudriaan, 1999), 156–158; Philip Schaff, History of the Christian Church (Grand Rapids: Eerdmans, 1910), II:381; George N.H. Peters, The theocratic kingdom of our Lord Jesus, the Christ as covenanted in the Old Testament (Grand Rapids: Kregel, 1988), I:482–483. Augustinus, De Stad Gods, XX.7 Eusebius, Demonstratio Evangelica. Froom, The Prophetic Faith of our Fathers: The historical development of prophetic interpretation, I:361–372. Eusebius, Vita Constantini 33. Eusebius, Vita Constantini 3. Eusebius, Vita Constantini 9. Froom, The Prophetic Faith of our Fathers: The historical development of prophetic interpretation, I:349–399. J.N.D. Kelly, Early Christian Doctrines (San Franciso:Harper & Row, 1978), 462. Justinus de Martelaar, Dialoog met Trypho 80.1.


H E T V R E D E R I J K GESCHIEDKUNDIGE ONTWIKKELING

19

antichrist nog komt die in Jeruzalem ongerechtigheid zal brengen, de heiligen zal vervolgen en alle zonden van de wereldgeschiedenis nog eens herhaalt.39 Na die vervolging zou de Heer terugkeren om de gelovigen te verlossen. Hij zou wederkeren om zijn werk op aarde voort te zetten en het vrederijk te grondvesten. Dan zou er een tijd van welvaart en vruchtbaarheid aanbreken. Hemel en aarde zouden een nieuw gezicht krijgen en Jeruzalem zou in glorie centraal staan.40

4.2.2

Middeleeuwen en Reformatie

In de Middeleeuwen is het premillennialisme volledig op de achtergrond geraakt. Enkel zuid-Frankrijk, Spanje en het Middellands Zeegebied vinden we het nog terug bij mannen als de Joachim van Fiore (1135-1202), Alexander Minorita (1235-1271), Peter Olivi (1247-1296), Arnaldus de Villanova (1235-1311) en Jean de Roquetaillade (±13051366).41

Het werd dikwijls vereenzelvigd met mystieke stromingen. Zo vond Johannes Calvijn (1509-1564) de gelovigen die een toekomstig aards vrederijk verwachtte kinderlijk. 42 In zijn commentaar bij 1Ts4:17 schreef hij:43 ‘De razernij van Origenes en de chiliasten. Nu, dat men Christus duizend jaren zou toerekenen, opdat Hij daarna afliet te regeren, is meer dan gruwelijk om te zeggen.’

Post- en premillennialisten beroofden Christus van zijn eer door zijn koningschap te beperken tot duizend jaar.44

39 Irenaeus, Tegen de Ketters V.23-35. 40 A.J. Visser, ‘A Bird’s-Eye View of Ancient Christian Eschatology,’ Numen 14 (1967): 10-11. 41 Robert E. Lerner, “The Medieval Return of the Thousand-Year Sabbath”, in The Apocalypse in the Middle Ages, bewerkt door. Richard K. Emmerson en Bernard McGinn (Ithaca: Cornell University, 1992), 51–71. 42 W. Balke, ‘Some Characteristics of Calvin’s Eschatology,’ in: Christian Hope in Context. Studies in Reformed Theology 4, red. A. van Egmond en D. van Keulen (Zoetermeer:Boekencentrum, 2001), 5052. 43 J. Calvijn, Verklaring van de Bijbel. Uitlegging op de algemene zendbrieven 2 (Goudriaan, 1972), 35. 44 W. Balke, ‘Some Characteristics of Calvin’s Eschatology,’ in: Christian Hope in Context. Studies in Reformed Theology 4 (Zoetermeer:Boekencentrum, 2001), 51


20

4.2.3

Latere eeuwen

Vanaf het begin van de achttiende eeuw verandert de vijandelijke houding tegenover het premillennialisme. 45 Het premillennialisme ontvangt nieuw leven in conservatieve kringen. Wie orthodoxe wilde zijn moest premillennialist zijn.46 Vooral in de twintigste eeuw vindt het haar brede verspreiding door middel van de Scofield Reference Bible. Tegenwoordig wordt het premillennialisme vertegenwoordigd door Lewis Sperry Chafer, Charles L. Feinberg, A.C. Gaebelein, H.A. Ironside, Alva McClain, William Pettingill, Charles C. Ryrie, C.I. Scofield, Wilbur Smith, John F. Walvoord, Tim LaHaye, W.J. Ouweneel.

45 T.D. Ice, ‘Why the Doctrine of the Pretribulational Rapture Did Not Begin with Margaret MacDonald,’ Bibliotheca Sacra 147.586 (apr./jun. 1990): 166; F.R. Harrison, ‘Epistemic Frames and Eschatological Stories,’ The Return of the Millenium, red. J. Bettis en S.L. Johannesen (Barrytown:IRF, 1984), 60. 46 Loraine Boettner, The millennium, Revised Edition. (Phillipsburg: Presbyterian and Reformed, 1984), 366. J. Falwell, The Fundamentalist Phenomenon (Garden City:Doubleday, 1981), 11.


H E T V R E D E R I J K VERSCHILLENDE PERSPECTIEVEN

21

5 | Verschillende perspectieven 5.1

De interpretatie van Op20:4-6

Op20:4-6 is de locus classicus van het millennialisme. Amillennialisten, premillennialisten en postmillennialisten moeten zich met deze tekst bezighouden: ‘En ik zag tronen, en zij gingen daarop zitten, en het oordeel werd hun gegeven. En ik zag de zielen van hen die onthoofd waren om het getuigenis van Jezus en om het Woord van God, die het beest en zijn beeld niet hadden aangebeden, die het merkteken niet ontvangen hadden op hun voorhoofd en op hun hand. En zij werden weer levend en gingen als koningen regeren met Christus, duizend jaar. Maar de overigen van de doden werden niet weer levend, voordat de duizend jaar voleindigd waren. Dit is de eerste opstanding. Zalig en heilig is hij die deel heeft aan de eerste opstanding. Over hen heeft de tweede dood geen macht, maar zij zullen priesters van God en van Christus zijn, en zij zullen met Hem als koningen regeren duizend jaar’ (Op20:4-6).

Bij deze tekst in Op20 bestaat er discussie rondom de interpretatie van de eerste en tweede levendmaking die beiden met het Griekse ezésan worden aangeduid. Premillennialisten wijzen erop dat er voordat het vrederijk aanbreekt een eerste opstanding plaatsvindt. Postmillennialisten en amillennialisten interpreteren beide levendmakingen of opstandingen als vernieuwingen van de gelovigen. 47 De eerste opstanding is van een andere orde dan de tweede opstanding. Beiden horen bij elkaar en vormen een geheel in de levendmaking of vernieuwing van de mens. Bij de eerste opstanding gaat het om de innerlijke vernieuwing door de wedergeboorte, bij de tweede opstanding gaat om de uiterlijke vernieuwing van de persoon. In Op wordt het Griekse ezésan echter continue gebruikt om te wijzen op iets dat leeft. De betekenis vernieuwing komen we niet tegen 47 Augustinus, De Stad Gods XX.7-10; R. Summers, ‘Revelation 20: An Interpretation,’ Review and Expositor 57.2 (apr. 1960): 176; G.K. Beale, The Book of Revelation (NIGTC; Grand Rapids:Eerdmans, 1999), 1005.


22

(Op1:18; 2:8; 3:1; 4:9-10; 5:14; 7:2,17; 10:6; 13:14; 15:7; 16:3; 19:20). Een verdere moeilijkheid bij de gedachte om vandaar bij de eerste opstanding te denken aan de vernieuwing is dat de theologie van de schrijver dan zeer onduidelijk en vreemd wordt weergegeven. De wedergeboorte vindt immers pas plaats nadat de gelovigen zijn gestorven. Dat staat in tegenstelling met het overige getuigenis van het Nieuwe Testament waar de wedergeboorte aan het begin van de bekering plaatsvindt als de gelovige nog leeft. Ook spreekt de tekst duidelijk over twee groepen mensen: gelovigen die deelhebben aan de eerste opstanding en anderen die deelhebben aan de tweede opstanding. De uitleg van de a- en postmillennialisten doet geen recht aan deze verschillen. Wat moeten we ons dan immers voorstellen onder het levend worden de ongelovigen bij de tweede opstanding?

5.2

De interpretatie van Openbaring

Eigenlijk gaan de verschillende wortels van de drie stromingen dieper dan enkel de uitleg van Op20. Het betreft het hele boek. Amillennialisten zien Openbaring als een werk dat bepaalde elementen op verschillende wijzen herhaalt. Dezelfde thema’s keren telkens bij de schrijver terug. Het hoofdthema ‘de strijd van de gelovigen in de kerkgeschiedenis’ wordt zo herhaalt in Op20. Amillennialisten komen via deze indeling van Openbaring tot de conclusie dat in Op20 eveneens sprake is van de eerste en tweede komst van Christus. 48 De duizend jaar beschrijven de wandel van de kerk gedurende de eeuwen. Premillennialisten zien in het boek Openbaring een voortgaande openbaring. Het boek spreekt niet van herhaling maar over opvolgende gebeurtenissen die deels parallel zijn. In Op19:11 begint volgens hen een nieuwe reeks visioenen, die doorloopt tot 20:15 en achtereenvolgens de wederkomst van Christus (19:11-21), het Messiaanse vrederijk (20:1-10) en het laatste oordeel (20:11-15) beschrijft. 49 Er is hier sprake van toekomstige gebeurtenissen in een chronologische volgorde.

5.3 Letterlijke of symbolische omgang met profetische beschrijvingen In tegenstelling tot premillennialisten verklaren post- en amillennialisten dat we voorzichtig dienen te zijn om alles wat er in de profetische Bijbelboeken staat letterlijk te nemen. De Bijbelschrijvers 48 F. Hamilton, The Basis of Millennial Faith (Grand Rapids:Eerdmans, 1942), 130-131. 49 J. de Heer, Het Duizendjarig Vrederijk (1934), 347-350.


H E T V R E D E R I J K LETTERLIJKE OF SYMBOLISCHE OMGANG MET PROFETISCHE BESCHRIJVINGEN

23

gebruiken een symbolische taal in deze werken om de werkelijkheid te beschrijven. Beide stromingen hebben dan ook weinig moeite om de duizend jaar of andere beschrijvingen als een symbolische verwijzing te zien.50 Premillennialisten, die wel de profetische literatuur als letterlijke taal lezen, wordt verweten dat zij niet consequent zijn in hun uitleg doordat ze bij bepaalde teksten wel en bij anderen niet ervoor kiezen om de tekst letterlijk te nemen. 51 Voorbeelden zijn astronomisch moeilijk verklaarbare verzen: ‘De sterren vielen op de aarde, zoals late vijgen die door een stormwind van de boom worden gerukt’ (Op6:13), of ouderwetse oorlogsvoorstellingen: ‘Ik kom je halen, ik sla haken door je kaak en laat je wegtrekken met heel je leger, met je paarden en ruiters, met je schitterende krijgers, met heel die menigte zwaardvechters, bewapend met kleine en grote schilden’ (Ez38:4).

5.4

Het beloofde land

Een groot discussiepunt binnen de theologie is de vraag naar de vervulling van Gods landbelofte aan Abraham, Izaäk en Jakob. Sommigen wijzen erop dat het volk het beloofde land in bezit had genomen in de tijd van Jozua (Jz11:23). De beloften van het land zouden vandaar al vervult zijn en geen vervulling hoeven te vinden in de toekomst. Jz13:1-6 toont dat een groot deel van het gebied echter niet in Israëlitische handen viel. Zelfs in de latere tijd van koning David en Salomo bereikte het land niet de omvang die God Abraham had beloofd (1Kn4:21). Premillianisten geloven dat Gods beloften over het beloofde land nog niet in vervulling zijn gegaan. Zo spreekt de kerkvader Irenaeus er krachtig over de dat Gods beloften aan de aartsvaderen, betreffende het land, hun vervulling nog zullen vinden.52

5.5

Het koninkrijk Gods

De interpretatie die iemand geeft aan het vrederijk hangt nauw samen met het perspectief dat hij of zij op het koninkrijk van God heeft. Binnen het amillennialisme wordt het koninkrijk van God gezien als eeuwig verborgen; binnen het postmillennialisme wordt het gezien als groeiende en volmaakt wordende in de kerkgeschiedenis; en binnen het premillennialisme wordt het koninkrijk gezien als verborgenheid in de kerkgeschiedenis en zichtbaarheid bij de wederkomst van Christus. 50 M.J. Erickson, Christian Theology (Grand Rapids:Baker, 2002), 1222. 51 O. Gatewood, The Late Great Planet Earth (Worth:Star Bible, z.j.), 5. 52 Irenaeus, Tegen de Ketters V.32.1,2; V.33.1-4; V.34.1-3; V.35.1; V.36.3.


24

Nergens in het Nieuwe Testament vinden we de gedachte dat Christus zal wederkeren in een wereld die Hem goedgezind is. 53 Integendeel, Jezus verschijnt in een uiterst vijandige wereld. Moltmann stelt tegenover de theologia gloriae van vele amillennialisten dat de Kerk niet samenvalt met het koninkrijk Gods. 54 Tot op heden is de gemeente niet meer en niet minder dan de bruid van Christus die uitziet naar de komst van de Bruidegom (Op22:7). Zij moet zich niet aanmatigen dat zij de trouwdag al achter de rug heeft, maar juist in alle bescheidenheid en gesterkt door haar verwachting van de Komende zichzelf verloochenen.

53 C.A. Blaising, ‘A premillenial response to Kenneth L. Gentry Jr.,’ in: Three views on the millenium and beyond, red. D.L. Bock (Grand Rapids, 1999): 72-80. 54 J. Moltmann, Das Kommen Gottes: Christliche Eschatologie (Gütersloh, 1995), 204ev.


H E T V R E D E R I J K DE DUUR VAN HET DUIZENDJARIGE VREDERIJK

25

6 | De duur van het duizendjarige vrederijk 6.1

Letterlijk of figuurlijke duizend jaar

Op20:2-7 is de enige tekst in de Bijbel die zegt dat het vrederijk duizend jaar duurt. Zes keer vinden we er de uitdrukking: ‘duizend jaar’. Vanouds hebben gelovigen deze uitdrukking als een letterlijke periode van duizend jaar opgevat.55 Toch werden er ook andere stemmen gehoord die geloofden dat de duizend jaar geen letterlijke duur van duizend jaar aanduiden. Warfield ziet de duizend als verwijzing naar de volledige volmaaktheid in hoogte, breedte en diepte (10x10x10). 56 Het blijft echter vanuit de gematria een raadsel waarom er dan niet sprake is van het getal 7. Ook Balke neemt de duizend jaar niet letterlijk en schrijft:57 ‘Het komt ons echter onjuist voor dit getal van duizend jaren letterlijk te nemen. Alle getallen in de Openbaring zijn immers zinnebeeldig [...]. Voor God is één dag als duizend jaren, maar ook het omgekeerde duizend jaren zijn één dag.’

Met zijn laatste verwijzing naar 2Pt3:8 probeert Balke aan de gedachte van een letterlijke duur van duizend jaar te ontsnappen. Maar in 2Pt3:8 gaat het om een tijd bij God, terwijl het in Op20:3 om een tijd op aarde gaat. Ook dient er voorzichtig te worden omgegaan met de gedachte dat alle getallen in Openbaring zinnebeeldig zijn. Het boek zelf geeft daarvoor geen duidelijk indicatie (vgl. Op11:2; 12:6,14). 58 Als de schrijver met de uitdrukking ‘duizend jaar’ op een lange tijd zou willen wijzen had hij dat eenvoudig kunnen neerschrijven. Op soortgelijke wijze spreekt hij immers in Op20:3 over ‘een korte tijd’. 55 Vgl. A.F. Johnson, Revelation (EBC XII; Grand Rapids:Zondervan, 1981), 578. R.H. Mounce, The Book of Revelation (NICNT; Grand Rapids:Eerdmans, 1983), 358-59; C.R. Erdman, The Revelation of John (Philadelphia:Westminster, 1936), 154-62; Jean Daniélou, The Theology of Jewish Christianity (Philadelphia:Westminster, 1964); W. van ‘t Spijker (red.), Eschatologie, Handboek over de christelijke toekomstverwachting (Kampen:De Groot Goudriaan, 1999), 538. 56 B.B. Warfield, ‘The Millennium and the Apocalypse,’ Biblical Doctrines (New York:Oxford University, 1929), 654. 57 W. van ‘t Spijker (red.), Eschatologie, Handboek over de christelijke toekomstverwachting (Kampen:De Groot Goudriaan, 1999), 537. 58 J.B. Smith, A Revelation of Jesus Christ (Scottdale:Herald, 1971), 269; J.F. Walvoord, The Revelation of Jesus Christ (Chicago:Moody, 1966), 295; H.W. Hoehner, ‘Evidence from Revelation 20,’ A Case for Premillennialism: A New Consensus, red. D.K. Campbell en J.L. Townsend (Chicago:Moody, 1992), 249.


26

6.2

De duur van het vrederijk in het jodendom

De duur van het vrederijk heeft vanouds joden en christenen beziggehouden. Zo dacht rabbi Kattina dat het vrederijk 1000 jaar zou duren:59 ‘Zoals het zevende jaar uit de zeven jaar het jaar van de lossing is, zo is het met de wereld: duizend jaar zal uit de zevenduizend jaar gekozen worden.’ Dezelfde berekening werd gedaan door rabbi Eliezer ben Hyrcanus.60 De meeste christenen zijn dankbaar voor deze rabbijnse vermeldingen omdat het in overeenstemming is te brengen met de duizend jaar die we terugvinden in het Bijbelboek Openbaring. Toch waren er in het jodendom ook andere gedachten te horen over de omvang van het vrederijk. De voornaamste worden in de Talmoed weergegeven in het traktaat Sanhedrin: Rabbi Juda dacht dat het vrederijk, ofwel ‘de dagen van de Messias’ zolang als de aarde zou voortbestaan. Hij ‘sprak in Samuels naam: “De dagen van de Messias zullen net zolang duren als de schepping tot nu duurt. Er is namelijk geschreven: ‘[opdat gij en uw kinderen in het land, waarvan Jahweh uw vaderen gezworen heeft, dat Hij het hun zou geven,] zo lang als de hemel boven de aarde staat’ [Dt11:21].” 61 Later zou rabbi Nahman ben Izaak deze tijd gedeeltelijk inkorten door de tijd van Noach ervan af te trekken. Er stond volgens hem immers geschreven: ‘Zolang als de dagen van Noach, welke van Mij zijn, zoals Ik gezworen heb’ (Js54:9).62 Concretere tijdsbestekken werden medegedeeld door anderen. Zo leerde Abimi, de zoon van rabbi Abbahu:63 ‘“De dagen van Israëls Messias zullen zevenduizend jaar zijn, zoals er geschreven is: ‘Want zoals een jongeling een maagd huwt, zullen uw zonen u huwen, en zoals de bruidegom zich over de bruid verblijdt, zal uw God Zich over u verblijden’ [Js62:5]”’ De trouwdag in het jodendom duurde zeven dagen. Door gebruik te maken van de uitspraak ‘Want duizend jaren zijn in uw ogen als de dag van gisteren’ (Ps90:4), kwam Abimi aan zijn zevenduizend jaar. Anderen dachten aan tweeduizend jaar. ‘De Tanna debe Eliyyahu leerde: De wereld zal zesduizend jaar bestaan. In de eerste tweeduizend jaar was er verlatenheid, in de volgende tweeduizend jaar bloeide de Thora en in de volgende tweeduizend jaar komt het Messiaanse tijdperk.’64 59 60 61 62 63 64

Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 97a. Vgl. Jubileeën 1:29; 23:26-30. Midrasj, Ps90:17. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 97a. Vgl. Midrasj Psalmen 90:4.


H E T V R E D E R I J K DE DUUR VAN HET VREDERIJK IN HET JODENDOM

27

Een ander tijdsbestek gaf Rabbi Dosa, hij bracht de duur van het vrederijk terug tot vierhonderd jaar ‘want er is geschreven: “dat zij hen dienen zullen, en dat die hen zullen verootmoedigen [√‫]ענה‬, vierhonderd jaar” [Gn15:13]. En elders is er geschreven: “Verootmoedig [√‫ ]ענה‬ons naar de dagen waarin Gij ons hebt verdrukt” [Ps90:15].’ 65 Deze periode van vierhonderd jaar noemt ook het apocrief 4 Ezra in 7:28-29, hoewel sommige handschriften daar 1000 of 30 jaar lezen. Een andere rabbi zei: 66 ‘Driehonderdzesenvijftig jaar, zoals het aantal dagen van het jaar, want er is geschreven: “Want een dag van wraak had Ik in de zin en het jaar van mijn verlossing was gekomen.” [Js63:4]’ Nog lager in omvang ging rabbi Eleazar ben Azariah toen hij zei: 67 ‘Zeventig jaar, zoals er geschreven staat: “En het zal te dien dage geschieden, dat Tyrus vergeten zal worden, zeventig jaar lang, de dagen van een koning” [Js23:15]. Nu wie is deze koning? De Messias natuurlijk!’ Rabbi Jose beperkte de dagen van de Messias tot drie generaties, omdat er stond geschreven: ‘Men vreze u, zolang de zon er is, en zolang de maan er is, van generatie tot generaties’ (Ps72:5).68 De meeste kortste periode voor het vrederijk werd genoemd door rabbi Eliezer. Hij sprak: ‘de dagen van de Messias zullen veertig jaar duren, zoals er geschreven staat: “Veertig jaren heb Ik Mij geërgerd aan dat geslacht” [Ps95:10].’69 Later gebruikte dezelfde rabbi nog als argument voor de periode van veertig jaar de tekst uit Dt8:3 (‘Hij verootmoedigde [√ ‫ ]ענה‬u, deed u honger lijden en gaf u het manna te eten’) en Ps90:15 (‘Verootmoedig [√‫ ]ענה‬ons naar de dagen waarin Gij ons hebt verdrukt’). 70 Net zoals het volk Israël veertig jaar door Jahweh werd verootmoedigd in de woestijn zou het veertig jaar lang de zegen van de Messias mogen genieten. Het is boeiend te zien dat rabbi Dosa een soortgelijke constructie gebruikte om aan te tonen dat het vrederijk vierhonderd jaar zou duren. De discussie tussen beide uitleggingen bestond er nu in om te verklaren waarom de verootmoedigingen in Gn15 of Dt8 in verband diende gebracht te worden met Ps90:15. Via een soortgelijke argumentatie kan men de dagen van de verootmoediging op 1001 jaar brengen: 400 jaar Egyptische verdrukking en 111 jaar verdrukking in de periode van de Rechters en 490 jaar verdrukking in de periode van de terugkeer in het land tot de verwoesting van de tweede tempel. 65 66 67 68 69 70

Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 99a.


H E T V R E D E R I J K GODS ZEGEN IN HET TOEKOMSTIGE VREDERIJK

29

7 | Gods zegen in het toekomstige vrederijk 7.1

De zegen van God de Vader

Voordat we beginnen te spreken over het toekomstige vrederijk dienen we ons te realiseren dat met de komst van dat vrederijk een gedeelte waar wordt van de wil van de Vader. Het is de Vader waaraan de gelovige immers zijn gebed richt voor de komst van het rijk: ‘Onze Vader in de hemel, laat Uw Naam geheiligd worden, laat Uw koninkrijk komen en Uw wil gedaan worden op aarde zoals in de hemel’ (Mt6:9-10). Het vrederijk zal een verdere stap zijn in de vervulling van het koninkrijk van God. Het is dan ook God de Vader die het koninkrijk in de handen van de Zoon zal geven. Zo zegt de engel Gabriël tot Maria over de Messias: ‘Hij zal een groot man worden en Zoon van de Allerhoogste worden genoemd, en God, de Heer, zal hem de troon van zijn vader David geven’ (Lc1:32; vgl. Jh3:35).

7.2

De zegen door God de Zoon

Het lijkt voor de hand te liggen dat Gods toekomstige koninkrijk ook een koning zal kennen. Deze Koning is Christus. Hem komt een universele heerschappij toe. ‘Deze Jezus is de Heer van alle mensen’ (Hd10:36c). Op dit moment zijn Hem nog niet alle dingen onderworpen (Hb2:8). Maar er komt een moment waarop dat wel het geval zal zijn. Hij werd immers verheven ‘opdat in de naam van Jezus elke knie zich zal buigen, in de hemel, op de aarde en onder de aarde, en elke tong zal belijden: “Jezus Christus is Heer,” tot eer van God, de Vader’ (Fp2:10-11). Al de zegeningen die we mogen genieten in het vrederijk zijn door zijn werk toegankelijk gemaakt. Hij heeft de dood, de vloek en de ziekte overwonnen. Hij heeft de vervallen hut van het koninklijk huis van David weer opgericht (Am9:11). Hij is de Heer der heren en de Koning der koningen (Op19:16). Als Hij wederkeert zal iedereen Hem erkennen als Zoon van Abraham en Zoon van David (Mt1:1). Hij zal een Koning zijn die in rechtvaardigheid regeert (Js11:4-5; 32:1).


30

7.3

De zegen door God de Geest

Naast de vele teksten die over de zegeningen door God de Zoon gaan, mogen we niet vergeten dat de zegen van het vrederijk het werk is van de Drie-ene God. We merken dat al snel als we kijken naar het werk van de heilige Geest in het vrederijk. Het is de Geest die ons zal brengen tot gehoorzaamheid, vruchtbaarheid en vele andere zegeningen: ‘Ik zal water uitgieten op dorstige grond, waterstromen over het droge land. Ik zal Mijn Geest uitgieten over je nazaten en Mijn zegen over je telgen’ (Js44:3). ‘Zo zal het blijven totdat van boven een Geest over ons wordt uitgegoten. Dan zal de woestijn een boomgaard worden, een boomgaard die is als een woud’ (32:15). ‘Ik zal jullie Mijn Geest geven en zorgen dat jullie volgens Mijn wetten leven en Mijn regels in acht nemen’ (Ez36:27). ‘Ik zal jullie Mijn Geest geven zodat jullie weer tot leven komen, Ik zal jullie terugbrengen naar je land, en jullie zullen beseffen dat Ik Jahweh ben. Wat Ik gezegd heb, zal Ik doen – zo spreekt Jahweh”’ (37:14). ‘Ik zal Mijn Geest over het volk van Israël uitgieten en Mijn gelaat niet meer voor hen verbergen – zo spreekt God, Jahweh’ (39:29). ‘Daarna zal zich dit voltrekken: Ik zal Mijn Geest uitgieten over al wat leeft. Jullie zonen en dochters zullen profeteren, oude mensen zullen dromen dromen, en jongeren zullen visioenen zien’ (Jl3:1).


H E T V R E D E R I J K DE KONING VAN HET VREDERIJK

31

8 | De Koning van het vrederijk 8.1

De beschrijving van de Messias

Een van de meest bekende teksten over de Messias is Js9:5: ‘Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven; de heerschappij rust op zijn schouders. Deze namen zal hij dragen: Wonderbare raadsman, Goddelijke held, Eeuwige vader, Vredevorst.’ Jesaja openbaart waardoor de Assyrische machten, waarover hij spreekt in de context van dit vers, verdreven en verslagen worden. De oorzaak hiervan is een Kind dat is geboren, een zoon die Jahweh aan zijn volk schenkt. De Targum Jonathan denkt bij dit Kind heel concreet aan de Messias die de profeet als reeds gekomen ziet.71 De vertaling ‘een Kind wordt ons geboren’ (WV) geeft dit aspect van de Hebreeuwse zinsconstructie niet weer. Door te spreken in de tegenwoordige tijd erkent Jesaja dat Gods belofte zeker is: een Kind is ons geboren. En wat voor een Kind! Hij neemt niet alleen het verloren schaap is op zijn schouders, maar de hele heerschappij van de wereld. Naast de twee benamingen ‘Kind’ en ‘Zoon’ noemt de profeet nog vijf andere namen voor de Messias: Wonderbaar, Raadsman, Sterke God, Eeuwige Vader, Vredevorst. (1) Wonderbaar: Deze titel herinnert aan de uitspraak van de engel van Jahweh aan Manoach: ‘Waarom vraag je toch naar Mijn naam? Immers, die is wonderbaar’ (Re13:18). De komende Messias zal zich als Wonderbaar bewijzen. Hij doet dat, wat mensen duizenden jaren lang niet voor elkaar kregen: een rijk van gerechtigheid en vrede stichten. (2) Raadsman: De Messias heeft in weze geen raadgevers nodig omdat ‘de Geest van raad en van sterkte’ op Hem rust (11:2). Daardoor is Hij grote dan de wijze koning Salomo. (3) Sterke God: Deze titel verduidelijkt dat de Messias God is. Jesaja gebruikt de term ‘God’ (‫אל‬/’Ēl) namelijk enkel voor Jahweh. 72 Op die wijze noemt Hij Jahweh een ‘sterke God’ (10:21). (4) Eeuwige Vader: De betekenis van deze titel reikt verder dan dat de eeuwigheid uit de Messias voortkwam. Het wijst erop dat de 71 Genderen en Velema 1992, 434. 72 Young 1965, 1:335–338.


32

Messias in eeuwigheid een trouwe en wijze Vader is. Voor een christen die gelooft in God de Vader en God de Zoon, klinkt dit vreemd. Hoe kan de profeet God de Zoon tegelijk ‘eeuwige Vader’ noemen? De term wijst echter veelmeer erop dat de Messias een eeuwige Vader voor het volk zal zijn. Hij is hun Vader voor eeuwig. (5) Vredevorst: Deze naam houdt in dat de Messias alle machten die de vrede in de toekomst willen verstoren, uitschakelt en dat Hij vrede brengt onder de volken. Hij zal zijn rijk van vrede oprichten. Met deze titel loofden de engelen de Heer Jezus in Lc2:14.

8.2

De intocht van de Vredevorst in Jeruzalem

De Messias zal zijn triomfantelijke intocht in de stad houden en door zijn volk met de woorden van Ps24:7-10 begroet worden. Dan zal ook het volgende vervuld worden: Hij zal de militaire macht van Israël afschaffen, omdat Israël zich niet meer behoeft te verdedigen. De ene na de andere vijand wordt terzijde gesteld of zijn macht ontnomen. In die tijd zal ook de macht ontnomen worden van de satan. Hij was al enige jaren daarvoor uit de hemel geworpen (Op12:7-12). Over het ontnemen van zijn macht lezen we in Op20:1-3. Duizend jaar lang wordt de satan nu gebonden en in de afgrond geworpen. Hier wordt niets over zijn helpers, de demonen, gezegd. We vinden echter een verwijzing hiernaar in Js24:21-23: ‘Op die dag zal Jahweh afrekenen in de hemel met de machten van de hemel, en op aarde met de vorsten van de aarde. Dan worden zij bijeengedreven, gevangen in een kuil, opgesloten in een kerker. En na lange tijd zullen zij hun straf ontvangen. Dan zal de heldere maan zich schamen, de stralende zon van schaamte verbleken. Want Jahweh van de hemelse machten heerst op de Sion, in Jeruzalem wordt zijn luister getoond aan de oudsten van zijn volk’. Uit de inhoud van dit gedeelte wordt duidelijk dat het spreekt over de begintijd van het vrederijk. Vanaf die tijd kan de satan de volken niet meer verleiden.

8.3

De eerste opstanding

In aansluiting op het binden van satan volgen in Op20:4-6 details over de opstanding van de martelaren van de voorgaande jaren. Van deze martelaren is onder andere ook in Js57:1 en Op14:13 sprake.


H E T V R E D E R I J K HET KARAKTER VAN HET DUIZENDJARIGE VREDERIJK

33

9 | Het karakter van het duizendjarige vrederijk Het vrederijk zal door meerdere zaken worden gekenmerkt. Het is voor de profeet Jesaja die on hierover het meeste openbaart. We zullen de belangrijkste karakteristieken uit de profetische perspectieven van dit vrederijk opsommen. Het is van belang ons te realiseren dat het hierbij vooral om de zegeningen van het land Israël gaat. Over de zegeningen van de volken in het vrederijk blijft de Schrift summier. We zullen hierbij ontdekken dat de beschrijvingen van het vrederijk veelmeer gericht zijn op waarden als gerechtigheid, vrede, heiligheid, waarheid e.d. Hieruit ontspruiten dan door Gods genade de uiterlijke kenmerken van het vrederijk: geen oorlog, geen ziekte, maar wel een buitengewone vruchtbaarheid van de natuur. Toch is er in de verlossing een geestelijke diepte, die er de kern van is.

9.1

Gerechtigheid

Tijdens het vrederijk zal Israël gekenmerkt worden door ‘een Koning die rechtvaardig regeert en leiders die leiden volgens het recht’ (Js32:1; vgl. Ml4:2). ‘Over de zwakken velt Hij een rechtvaardig oordeel, de armen in het land geeft Hij een eerlijk vonnis. Hij tuchtigt de aarde met de gesel van zijn mond, met de adem van zijn lippen doodt Hij de schuldigen. Hij draagt gerechtigheid als een gordel om zijn lendenen en trouw als een gordel om zijn heupen’ (Js11:4-5; vgl. 16:5; 46:13; 51:5). ‘Gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden’ (Mt5:6). Het land zal weer volgens Gods recht worden bestuurd: ‘Ik breng je rechters en raadgevers tot inkeer, het zal weer worden als voorheen. Dan zul je deze naam dragen: “Stad van gerechtigheid”, “Stad van trouw”’ (Js1:26).

9.2

Gehoorzaamheid

‘Maar dit is het verbond dat Ik in de toekomst met Israël zal sluiten – spreekt Jahweh: Ik zal Mijn Thora in hun binnenste leggen en hem in hun hart schrijven. Dan zal Ik hun God zijn en zij Mijn volk’ (Jr31:33). ‘Ik zal zuiver water over jullie uitgieten om jullie te reinigen van alles wat onrein is, van al jullie afgoden’ (Ez36:25). Van de tempel in Jeruzalem


34

wordt dan gezegd: ‘Mensenkind, dit is de plaats van Mijn troon, de plaats waar Ik Mijn voeten zet. Hier zal Ik voorgoed blijven wonen te midden van de Israëlieten. Het volk van Israël zal Mijn heilige naam nooit meer bezoedelen, zij noch hun koningen, niet met hun ontrouw en niet met de lijken van hun koningen in hun tombes’ (43:7). De mensen zullen in dit tijd ernaar verlangen om meer te leren van Gods hart: ‘Al je kinderen worden onderricht door Jahweh, rust en vrede zal hun ten deel vallen’ (Js54:13). ‘Machtige naties zullen zeggen: “Laten we optrekken naar de berg van Jahweh, naar de tempel van Jakobs God. Hij zal ons onderrichten, ons de weg wijzen, en wij zullen zijn paden bewandelen.” Vanaf de Sion klinkt zijn onderricht, vanuit Jeruzalem spreekt Jahweh’ (Mi4:2; vgl. Js2:3). ‘Ogen zullen niet langer blind zijn, oren luisteren weer aandachtig; de onbezonnen geest verwerft kennis en inzicht, de tong van stotteraars spreekt vloeiend en vlot’ (Js32:3-4; vgl. 29:18-19).

9.3

Heiligheid

Naast de gerechtigheid zal het land Israël ook gekenmerkt worden door heiligheid. ‘Dan zullen jullie inzien dat Ik, Jahweh, jullie God, woon op de Sion, Mijn heilige berg. Jeruzalem zal een heilige stad zijn; vreemden zullen er niet meer binnengaan’ (Jl3:17). ‘Als die tijd aanbreekt, zal zelfs op de bellen van de paarden gegraveerd staan: “Aan Jahweh gewijd”. De kookpotten in de tempel zullen dienen als offerschalen voor het altaar’ (Zc14:20). ‘Daar zal een gebaande weg lopen, “Heilige weg” genaamd, geen onreine zal die betreden. Over die weg zullen zij gaan, maar dwazen zijn er niet te vinden’ (Js35:8). De priesters moeten dan het volk ‘leren wat heilig is en wat niet, en hun het onderscheid leren tussen rein en onrein’ (Ez44:23). Er zal dan een einde worden gemaakt aan alle afgoderij in het land: ‘Als die tijd aanbreekt – spreekt Jahweh van de legerscharen – zal Ik alle afgoden uit het land laten verdwijnen; hun namen zullen niet meer worden genoemd. Ik zal ook de profeten uitbannen, en met hen de geest van onreinheid die het land bezoedelt’ (Zc13:1-2; vgl. Ez37:23). De hoogmoedige zullen worden verwijderd: ‘Op die dag hoef je je niet meer te schamen voor alle daden waarmee je tegen Mij in opstand kwam. Wie van overmoed vrolijk is laat Ik uit je midden verdwijnen, op Mijn heilige berg zul je niet meer hoogmoedig zijn’ (Sf3:11). ‘Je volk telt enkel nog rechtvaardigen, zij zullen het land voorgoed bezitten. Zij zijn de eerste scheuten van wat Ik heb geplant, Ik heb hen gemaakt om Mijn luister te tonen’ (Js60:21; vgl. 52:1).


H E T

9.4

V R E D E R I J K WAARHEID

35

Waarheid

In de dagen van het vrederijk zal gelden: ‘Trouw en waarheid omhelzen elkaar, recht en vrede begroeten elkaar met een kus’ (Ps85:10). ‘Hij draagt gerechtigheid als een gordel om zijn lendenen en trouw als een gordel om zijn heupen’ (Js11:5; vgl. 42:3; Jr33:6). ‘Dit zegt Jahweh: Ik keer terug naar de Sion en kom in Jeruzalem wonen. “Stad van trouw” zal Jeruzalem heten, en de berg van Jahweh van de hemelse machten “Heilige berg”’ (Zc8:3; vgl. vs8).

9.5

Vrede

Voor de meeste gelovigen is het al vanuit de term ‘vrederijk’ duidelijk dat dit rijk gekenmerkt wordt door de vrede: ‘Al je kinderen worden onderricht door Jahweh, rust en vrede zal hun ten deel vallen’ (Js54:13). ‘Want dit zegt Jahweh: Ik laat de vrede als een rivier naar haar toe stromen, de rijkdom van alle volken als een overlopende beek, en jullie zullen ervan drinken. Je zult op de heup gedragen worden en worden gewiegd op haar schoot’ (66:12). Door deze vrede zal er geen sprake meer zijn van oorlog of geweld: ‘Hij zal rechtspreken tussen de volken, over machtige naties een oordeel vellen. Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen. Geen volk zal nog het zwaard trekken tegen een ander volk, geen mens zal meer weten wat oorlog is’ (Js2:4). ‘Van geweld in je land wordt niets meer vernomen, noch van verwoesting en rampspoed binnen je grenzen. Je zult je muren “Redding” noemen en je poorten “Faam”’ (Js60:18; vgl. Hs2:18; Zc9:10); ‘De bomen zullen vrucht dragen, de akkers zullen een goede opbrengst geven en zij zullen veilig leven in hun land. Ze zullen beseffen dat Ik Jahweh ben wanneer Ik het juk breek waaronder ze gebukt gaan, en ze uit handen van hun onderdrukkers red’ (Ez34:27). Eveneens zal ook de dierenwereld met elkaar in harmonie leven: ‘Dan zal een wolf zich neerleggen naast een lam, een panter vlijt zich bij een bokje neer; kalf en leeuw zullen samen weiden en een kleine jongen zal ze hoeden’ (Js11:6). ‘Wolf en lam zullen samen weiden, een leeuw en een rund eten beide stro en een slang zal zich voeden met stof. Niemand doet kwaad, niemand sticht onheil op heel mijn heilige berg – zegt Jahweh’ (Js65:25). Het zal een ongekende tijd zijn waarin de mensen mogen genieten van de zegen die God hen wil schenken. Toch betekent deze vrede onder de mensen niet dat ook alle vijanden van God verslagen zijn. Het vrederijk zal maar tot op een bepaald niveau vrede betekenen. Het zal een vrede zijn die bewerkstelligd wordt door de


36

vijanden te onderwerpen. 73 Het is een vrede onder dwang. De gerechtigheid regeert over de mensen. Maar pas op de nieuwe hemel en de nieuwe aarde zal er vandaar gerechtigheid wonen (2Pt3:13).

9.6

Blijdschap en vreugde

‘Overal op aarde is rust en vrede, vrolijk gejubel weerklinkt’ (Js14:7). ‘Vol vreugde zullen jullie uittrekken en in vrede zul je huiswaarts keren. Bergen en heuvels zullen je juichend begroeten, en alle bomen zullen in de handen klappen’ (Js55:12; vgl. 52:9). ‘Er zal alleen maar blijdschap zijn en groot gejuich om wat Ik schep. Ik herschep Jeruzalem in een jubelende stad en schenk haar bevolking vreugde’ (Js65:18). ‘Meisjes dansen vrolijk in de rei, jongens en grijsaards dansen mee. Hun rouw verander ik in vreugde, ik troost hen. hun verdriet vergeten zij’ (Jr31:13; vgl. Js30:29). ‘Wanneer Ik de omringende volken die nu op hen neerkijken heb gestraft, zullen de Israëlieten daar veilig wonen. Ze zullen er in veiligheid huizen bouwen en wijngaarden planten, en ze zullen beseffen dat Ik, Jahweh, hun God ben’ (Ez28:26). Ook in het joodse apocriefe werk 2 Baruch vinden we deze verschillende kenmerken van het vrederijk terug die hierbij passen, zoals: een enorme natuurlijke overvloed op aarde, volop genieten van spijzen, wonderen zien, genezingen, wonderlijke voedselvoorzieningen. Het is boeiend om hierbij de woorden van de Heer Jezus te citeren: ‘Gelukkig jullie die honger hebben, want je zult verzadigd worden. Gelukkig wie nu huilt, want je zult lachen’ (Lc6:21). Voor het kenmerk van de wonderlijke voedselvoorzieningen kunnen we bijvoorbeeld denken aan de wonderbare spijziging door de Heer Jezus en de reactie van de mensen in Jh6:14-15 hierop: ‘Toen de mensen het wonderteken dat Hij gedaan had zagen, zeiden ze: “Hij moet wel de profeet zijn die in de wereld zou komen.” Jezus begreep dat ze Hem wilden dwingen om mee te gaan en Hem dan tot koning zouden uitroepen. Daarom trok Hij zich terug op de berg, alleen.’

9.7

Troost

De gelovigen mogen het weten: ‘voor altijd doet Hij de dood teniet. God, Jahweh, wist de tranen van elk gezicht, de smaad van zijn volk neemt hij van de aarde weg – Jahweh heeft gesproken’ (Js25:8). ‘Zoals een moeder haar zoon troost, zo zal Ik jullie troosten; in Jeruzalem zul je troost vinden’ (66:13). ‘om aan Sions treurenden te schenken een kroon 73 W.J. Ouweneel, Jeruzalem (Vaassen:Medema, 1999), 167.


H E T

V R E D E R I J K TROOST

37

op hun hoofd in plaats van stof, vreugdeolie in plaats van een rouwgewaad, feestkledij in plaats van verslagenheid. Men noemt hen “Terebinten van gerechtigheid”, geplant door Jahweh als teken van zijn luister’ (61:3; vgl. 12:1; 49:13). ‘Breek uit in gejubel, ruïnes van Jeruzalem, want Jahweh troost zijn volk, Hij koopt Jeruzalem vrij’ (Js52:9). Er zal echter niet alleen de troost voor het volk zijn. Ook het land zal haar herstel vinden: ‘Jahweh troost Sion, Hij biedt troost aan haar ruïnes. Hij maakt haar woestenij aan Eden gelijk, haar wildernis wordt als de tuin van Jahweh. Het zal een oord zijn van vreugde en gejuich, waar muziek en lofzang klinken’ (Js51:3; vgl. 41:19). Door deze troost en zegen van God zal het land Israël een rijke opbrengst kennen, zoals het zelden in de geschiedenis heeft beleefd: ‘Dan komen de dagen – spreekt Jahweh – dat de ploeger de maaier ontmoet en de druiventreder de zaaier, dat de bergen druipen van de wijn en alle heuvels golven van het koren’ (Am9:13). ‘Nu is het zaad gezegend: de wijnstok zal vrucht dragen, de aarde zal haar opbrengst geven, de hemel zal zijn dauw afstaan. Dit alles zal Ik schenken aan wie er van dit volk nog over zijn’ (Zc8:12). ‘Ik zal mijn schapen en het land rondom mijn heuvel zegenen, en Ik zal de regen op gezette tijden doen neerdalen. Het zal regen zijn die zegen geeft’ (Ez34:26; vgl. Js30:23). De mens zal delen in dit herstel en bevrijd worden van onvoorziene ziekte of verval: ‘Geen zuigeling zal daar meer zijn die slechts enkele dagen leeft, geen grijsaard die zijn jaren niet voltooit; want een kind zal pas sterven als honderdjarige, en wie geen honderd wordt, geldt als vervloekt’ (Js65:20). ‘Geen inwoner zegt nog: “Ik ben ziek,” de hele bevolking is van schuld bevrijd’ (33:24). Ook zullen er kosmische veranderingen optreden: ‘Dan is het licht van de maan als het licht van de zon, en het zonlicht wordt verzevenvoudigd, als het licht van zeven dagen tegelijk’ (Js30:26a). ‘Overdag is het licht van de zon niet meer nodig, de glans van de maan hoeft je niet te verlichten, want Jahweh zal je voor altijd licht geven en je God zal voor je schitteren’ (Js60:19).

9.8

Het oordeel over de zonden

Doordat het vrederijk gekarakteriseerd wordt door heiligheid, gerechtigheid en gehoorzaamheid, zal de zonde geen plaats krijgen in dit rijk. De zondaar zal vroeger sterven dan de rechtvaardigen: ‘Geen zuigeling zal daar meer zijn die slechts enkele dagen leeft, geen grijsaard die zijn jaren niet voltooit; want een kind zal pas sterven als honderdjarige, en wie geen honderd wordt, geldt als vervloekt’ (Js65:20).


38

Dit zal dienen om de anderen te vermanen op het rechte pad te blijven en God te volgen (vgl. Js66:23-24). Twee teksten uit Ps101:6-8 en Sf3:5 tonen ons dat het oordeel zeer snel wordt uitgevoerd.zal namelijk iedere morgen uitgevoerd worden. Tegelijkertijd tonen de verzen uit Ps101 aan dat de graad van heiligheid groter wordt naarmate men dichter bij het heiligdom komt. De hoogste graad van heiligheid is bij de tempel. Bijzonder brutaal is het wanneer in de stad van de grote Koning, die in de toekomst ‘de stad van de gerechtigheid’ zal heten, openlijk gezondigd wordt. Bovendien is er in ‘het heilige land’ zeker een hogere graad van heiligheid dan in andere landen. De volken zullen elk jaar een representant naar Jeruzalem zenden tijdens het loofhuttenfeest en wie zich niet daaraan houdt, zal Gods straffen door het land geen regen te schenken. ‘De overlevenden van de volken die Jeruzalem hebben belaagd, zullen dan jaarlijks naar de stad komen om Jahweh van de hemelse machten als Koning te vereren en het Loofhuttenfeest te vieren. En is er op aarde een volk dat niet naar Jeruzalem komt om Jahweh van de hemelse machten als Koning te vereren, dan zal er in dat land geen regen vallen’ (Zc14:16-17). Zij zullen hun loyaliteit tegenover het volk Israël en zo ook tegenover God betuigen, doordat ze elk jaar naar Jeruzalem optrekken voor het Loofhuttenfeest (Js60:12). Bij deze gelegenheid zullen ze de Koning, de Here der heerscharen aanbidden.


H E T V R E D E R I J K DE OVERHEDEN IN HET VREDERIJK

39

10 | De overheden in het vrederijk 10.1

Christus’ gezag over de hele aarde

In het vrederijk zal Christus de opperste macht hebben over de hele aarde. Er zal dan geen gebied op aarde te vinden zijn waar Christus het juridisch niet voor het zeggen heeft. ‘Hem werden macht, eer en het koningschap verleend, en alle volken en naties, welke taal zij ook spraken, dienden Hem. Zijn heerschappij was een eeuwige heerschappij die nooit ten einde zou komen, zijn koningschap zou nooit te gronde gaan’ (Dn7:14), ‘Het koningschap, de heerschappij en de grootheid van alle koninkrijken onder de hemel zullen gegeven worden aan het volk van de heiligen van de hoogste God. Zijn koningschap is een eeuwig koningschap en alle machten zullen Hem dienen en gehoorzamen’ (vs27). ‘Ik zal de strijdwagens uit Efraïm verjagen en de paarden uit Jeruzalem; de bogen worden gebroken. Hij zal vrede stichten tussen de volken. Zijn heerschappij strekt zich uit van zee tot zee, van de Rivier tot de einden der aarde’ (Zc9:10). Evenals de eerste Adam zal de laatste Adam Gods koninkrijk in ontvangst nemen. Maar in tegenstelling tot Adam zal de Messias de zonde tenietdoen op de aarde. Gerechtigheid, heiligheid, waarheid en vele andere kenmerken van God zullen dan op deze aarde weerspiegeld worden. ‘Uit de stronk van Isaï schiet een telg op, een scheut van zijn wortels komt tot bloei. De Geest van Jahweh zal op hem rusten: een Geest van wijsheid en inzicht, een Geest van kracht en verstandig beleid, een Geest van kennis en ontzag voor Jahweh. Hij ademt ontzag voor Jahweh; zijn oordeel stoelt niet op uiterlijke schijn, noch grondt Hij zijn vonnis op geruchten. Over de zwakken velt Hij een rechtvaardig oordeel, de armen in het land geeft Hij een eerlijk vonnis. Hij tuchtigt de aarde met de gesel van zijn mond, met de adem van zijn lippen doodt Hij de schuldigen. Hij draagt gerechtigheid als een gordel om zijn lendenen en trouw als een gordel om zijn heupen’ (Js11:2-5).

10.2

David, de koning van Jeruzalem

Eerder zagen we dat de Messias, Jezus van Nazareth, het Koningschap ontvangt in het vrederijk. Hij zal de heerschappij echter niet alleen op zich nemen. Heren en koningen regeren onder zijn bewind, waardoor Hij


40

de Koning der koningen en de Heer der heren is. Met betrekking tot de verschillende landen die in het vrederijk bestaan, ligt die conclusie voor de hand. Een andere vraag is het echter hoe de relatie zal zijn tussen Israël en de Messias. Regeert de Messias zelf als Koning over het beloofde land of delegeert Hij dit gezag iemand anders toe? Het antwoord op deze vraag bepaalt het beeld dat we van de Messias hebben tijdens zijn uiteindelijke regering in het vrederijk. Dat maakt het belangrijk om langer bij deze vraag stil te staan. In het bijzonder richten we ons daarbij op de Bijbelteksten die spreken over Jahwehs knecht David die als één man regeert over het herstelde Israël in het vrederijk. In de profetische boeken is er meermaals sprake van een toekomstige David. Deze persoon stelt God later als koning aan over Israël: ‘Ik zal één herder over ze aanstellen, een die ze wel zal weiden: David, Mijn dienaar. Hij zal ze weiden, Hij zal hun herder zijn’ (Ez34:23). ‘David, Mijn dienaar, zal hun koning zijn, en samen zullen ze één herder hebben. Mijn regels zullen ze in acht nemen en volgens Mijn wetten zullen ze leven’ (37:24). Het joodse volk zal David in de eindtijd zoeken en vinden als koning: ‘maar het dient Mij, Jahweh, zijn God, en David, de koning die Ik over hen heb aangesteld’ (Jr30:9); ‘Dan zullen ze weer verlangen naar Jahweh, hun God, en hun koning David; en uiteindelijk keren ze vol ontzag terug naar Jahweh en zijn zegen’ (Hs3:5). Gaat het bij deze toekomstige David om de Messias, de rechtmatige telg uit het huis van David die recht en gerechtigheid in Israël handhaaft? Doordat de Messias de zoon van David is en Hij nauw verbonden is met de naam van David, denken zowel joodse als christelijke uitleggers bij deze toekomstige David specifiek aan Hem. 74 Hij is dan de toekomstige David, de telg uit het huis van David, die voor eeuwig regeert op de troon van Israël (Jr33:17). De Targum Jonathan parafraseert Hs3:5 dan ook en past deze tekst toe op de Messias. Voor christenen is deze telg de Heer Jezus Christus die de troon van zijn vader David ontvangt en tot in 74 Duane A. Garrett, Hosea, Joel, New American Commentary 19A (Nashville: Broadman & Holman, 1997), 104; John B. Taylor, Ezekiel: An introduction and commentary, Tyndale Old Testament Commentaries (Downers Grove: InterVarsity, 1969), 217; Arno C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament. Esra – Maleachi, vol. 2 (Dillenburg: Christliche Verlagsgesellschaft, 1998), 456, 510; Henry A. Ironside, Expository notes on Ezekiel, the prophet (New York: Loizeaux Brothers, 1949), 262; Ford C. Ottman, God’s Oath: A study of an unfulfilled promise of God (New York: Our Hope, 1911), 74; Willem J. Ouweneel, De toekomst van God: Ontwerp van een eschatologie, Evangelisch-Dogmatische Reeks 10 (Heerenveen: Medema, 2012), 203, 333; De Christus van God (Vaassen: Medema, 2007), 167; L.J. Wood, “Hosea”, in Expositor’s Bible Commentary, vol. 7 (Grand Rapids: Zondervan, 1981), 183; R.H. Alexander, “Ezekiel”, in Expositor’s Bible Commentary, vol. 6 (Grand Rapids: Zondervan, 1981), 913– 914; Moshe Eisemann, Yechezkel. The book of Ezekiel: A new translation with a commentary anthologized from Talmudic, Midrashic, and Rabbinic sources, ArtScroll Tanach Series (Brooklyn: Mesorah, 2009), 538; Matis Roberts, Trei Asar: The Twelve Prophets Vol. I: Hosea, Joel, Amos, Obadiah, vol. 1 (Brooklyn: Mesorah, 1995), 35.


H E T V R E D E R I J K DAVID, DE KONING VAN JERUZALEM

41

eeuwigheid Koning zal zijn over het volk van Jakob (Lc1:32-33). Toch hanteert het Nieuwe Testament nooit de titel ‘David’ voor de Messias. Er is enkel sprake van de Telg van David (Op5:5; 22:16) en de zoon van David (Mt1:1; 9:27; 12:23; 15:22; 20:30-31; 21:9,15; 22:42; Mc10:47-48; 12:35; Lc18:38-39; 20:41). Het is hierdoor mogelijk dat de Messias wel in de eindtijd de koning zal zijn, maar dat Hij zijn koningschap over Israël delegeert aan iemand uit het huis van David. Doordat het Nieuwe Testament nergens de Messias aanduidt als ‘David’, denken anderen dat het in de teksten waar sprake is van de toekomstige David om de oude koning David gaat die Jahweh straks uit de dood laat opstaan.75 De uitdrukking ‘Mijn knecht David’ gebruikt Jahweh immers ook voor de historische David (2Sm7:5,8; 1Kn11:32,34; 2Kn20:6).76 David is dan de koning van Israël en de Messias de Koning over alle koningen en de Heer over alle heren. Toch spreken de profeten dat tegen door erop te wijzen dat God in de toekomst niet David zelf, maar een ‘nakomeling van David op de troon van Israël’ laat zitten (Jr33:17). Nergens is aan David beloofd dat hijzelf straks weer over Israël zal regeren. Een verdere moeilijkheid doet zich in deze identificatie voor doordat de profeet Ezechiël in zijn spreken over de toekomstige David hem ook een vorst noemt: ‘Ik, Jahweh, zal hun God zijn, en mijn dienaar David hun vorst. Ik, Jahweh, heb gesproken’ (Ez34:24; vgl. 37:25). De profeet hanteert hierbij het begrip ‘vorst’ als een synoniem voor ‘koning’. 77 Zo noemt de profeet ook koning Zedekia in Ez12:10 de ‘vorst in Jeruzalem’ of in 21:30 de ‘goddeloze, ontaarde vorst van Israël’ die zijn kroon moet afzetten en spreekt hij ook over de heerser van Egypte (30:13) als een vorst. Het gaat bij de ‘vorst’ zodoende telkens om meer dan enkel een plaatselijke leider. Als de vorst waarvan Ezechiël vanaf 44:3 in zijn werk spreekt, gelijk is aan de toekomstige David, vernemen we dat hij brand-, graan-, wijn-, vrede- en reinigingsoffers voor zichzelf dient te brengen (45:17,22; 46:2-12) en nakomelingen verwekt (46:16). 78 Dat sluit zowel uit dat het bij deze latere vorst om de opgestane en verheerlijkte David gaat 75 Charles H. Dyer, “Hesekiel”, in Das Alte Testament. Erklärt und Ausgelegt, bewerkt door. John F. Walvoord en Roy B. Zuck, vol. 3 (Holzgerlingen: Hänssler, 2000), 353; John F. Walvoord, The Prophecy Knowledge Handbook (Wheaton: Victor, 1990), 628; William R. Newell, The book of the Revelation (Chicago: Moody, 1935), 323; John D. Pentecost, Bibel und Zukunft (Dillenburg: Christliche Verlagsgesellschaft, 1993), 516–517. 76 Pentecost, Bibel und Zukunft, 515. 77 Taylor, Ezekiel: An introduction and commentary, 217; Daniel I. Block, The Book of Ezekiel: Chapters 25-48, New International Commentary on the Old Testament (Grand Rapids: Eerdmans, 1998), 300, 418, 615. 78 Vgl. Eisemann, Yechezkel. The book of Ezekiel: A new translation with a commentary anthologized from Talmudic, Midrashic, and Rabbinic sources, 687.


42

als dat het om de Messias gaat. Doordat de toekomstige David ‘voor altijd hun [Israëls] vorst zal zijn’ (Ez37:25), is het ook moeilijk te denken aan een sterfelijke persoon.79 Bepaalde uitleggers kiezen dan ook ervoor om de toekomstige vorst David te scheiden van deze later genoemde vorst in de profetie van Ezechiël. De toekomstige David zou dan verwijzen naar de Messias of historische David, terwijl het bij de later genoemde vorst in Ez44-48 gaat om iemand anders.80 Rabbi Sjlomo Jitschaki (Rasji, 10401105) stelt bijvoorbeeld dat het gaat om de hogepriester. 81 Al deze vaststellingen maken het niet eenvoudig om te een eenduidige keuze te komen. Het is te begrijpen dat Henry Ironside beide gedachten probeert te verbinden door enerzijds te denken aan Christus, de zoon David die straks over de hele aarde regeert, en anderzijds aan een toekomstige nakomeling van David die als koningsvorst over Israël regeert.82 Hiermee moet hij echter veronderstellen dat deze toekomstige nakomeling uit het huis van David een eeuwige vorst over Israël zal zijn (Ez37:25). Wie precies de vorst is, blijft onduidelijk. Het enige dat we vaststellen is dat het iemand zal zijn uit het huis van David die het volk als een goede herder zal leiden. Daarmee staat hij in contrast met de valse herders die het volk in het verleden kende en waarover Ezechiël sprak in Ez34. Wel brengt deze vorst in het toekomstige koninkrijk offers voor zichzelf en verwekt hij nakomelingen. Deze vorst uit het herbouwde huis van David stelt Jahweh als koning en vorst over het volk Israël in de eindtijd (vgl. Am9:11).83 Hij brengt het noordrijk Israël en zuidrijk Juda weer samen tot één volk, zoals dat het geval was in de tijd van koning David: ‘Dan zullen de kinderen van Juda en de kinderen van Israël weer bijeenkomen en één leider aanstellen. Op de dag dat God zelf zal zaaien, op de grote dag van Jizreël, zullen ze uit de aarde opschieten’ (Hs1:11).

10.3

Heersers onder het gezag van de Messias

De Messias zal in het vrederijk zijn heerschappij delegeren aan anderen. Zoals we in de vorige paragraaf al schreven, konden we in de vorst van Ez45-46 een verwijzing zien naar een plaatselijke vorst. Deze vorst brengt offers voor zijn zonden, aanbidt Jahweh en verwekt 79 Taylor, Ezekiel: An introduction and commentary, 217. 80 Frederick W. Grant, The Numerical Bible (New Jersey: Loizeaux Bros, 1890), III:273; Ouweneel, De toekomst van God, 543. 81 Sjlomo ben Jitschaki (Rasji), Complete Tanach with Rashi, bewerkt door. A.J. Rosenberg (Brooklyn: Judaica, 2005). 82 Henry A. Ironside, Notes on the Minor Prophets (Neptune: Loizeaux, 1909), 33. 83 Leslie C. Allen, Ezekiel 20-48, Word Biblical Commentary 29 (Dallas: Word Books, 1990), 163.


H E T V R E D E R I J K HEERSERS ONDER HET GEZAG VAN DE MESSIAS

43

nakomelingen (Ez45:22; 46:2,16). Hij krijgt een gebied in de nabijheid van de heilige heffing en wordt verbonden met de andere vorsten die het volk regeren (Ez45:7-8). Aan de apostelen wordt door de Heer Jezus beloofd: ‘Ik verzeker jullie: wanneer de tijd aanbreekt dat alles vernieuwd wordt, wanneer de Mensenzoon in zijn majesteit zal zetelen op zijn troon, zullen ook jullie die Mij gevolgd zijn plaatsnemen op de twaalf tronen en rechtspreken over de twaalf stammen van Israël’ (Mt19:28).


H E T V R E D E R I J K DE ONDERDANEN IN HET VREDERIJK

45

11 | De onderdanen in het vrederijk 11.1

De rechtvaardigen van Jakob

Net zoals elk ander rijk, zal ook het koninkrijk van God dat geopenbaard wordt tijdens het vrederijk zijn onderdanen kennen. Alle onderdanen die het koninkrijk binnen gaan, zullen gekenmerkt worden door de rechtvaardigheid. ‘Als je weer naar Mij wilt luisteren, zal het beste van het land je ten deel vallen. Als je koppig bent en niet wilt luisteren, zul je vallen door het zwaard. Jahweh heeft gesproken’ (Js1:1920). ‘Jahweh zal komen in een vuur, met zijn wagens als een wervelstorm. Hij komt zijn toorn uitvieren in vlammen, zijn dreiging in een vuurgloed. Jahweh zal over al wat leeft een oordeel vellen, te vuur en te zwaard, en tallozen worden door Hem doorboord. Zij die zich wijden en reinigen om zich naar de tuinen te begeven, iemand uit de kring achterna, en zij die vlees van zwijnen en muizen of ander onrein gedierte eten, samen zullen zij ten onder gaan – spreekt Jahweh’ (66:15-17). Meermaals klinkt vandaar bij de profeten de oproep tot het volk om zich te bekeren en een rechtvaardig leven te leiden. ‘Laat de goddeloze zijn slechte weg verlaten, laat de onrechtvaardige zijn snode plannen herzien. Laat hij terugkeren naar Jahweh, die zich over hem zal ontfermen; laat hij terugkeren naar onze God, die hem ruimhartig zal vergeven’ (Js55:7). ‘Neem deze dingen ter harte, Jakob, neem ze ter harte, Israël, want jij bent Mijn dienaar. Ik heb je gevormd, je bent Mijn dienaar, Israël, Ik zal je niet vergeten. Ik heb je misdaden als een wolk doen verdampen, je zonden als de ochtendnevel. Keer terug naar Mij: Ik zal je vrijkopen’ (Js44:21-22). ‘Wie zal die dag kunnen doorstaan? Wie zal overeind blijven wanneer Hij verschijnt? Hij is als het vuur van een smid, als het loog van een wolwasser. Hij zal zitting houden als iemand die zilver smelt en het zuivert; de zonen van Levi zal Hij zuiveren en zeven als goud en zilver, en dan zullen ze op de juiste wijze offeren aan Jahweh. De offers van Juda en Jeruzalem zullen Jahweh met vreugde vervullen, zoals in vroeger jaren, zoals in de dagen van weleer’ (Ml3:2-4). ‘Dan zullen ze Mijn wetten gehoorzamen en Mijn regels in acht nemen. Zij zullen Mijn volk zijn en Ik zal hun God zijn. Maar wie met heel zijn hart aan deze gruwelijkheden vasthoudt, zal Ik laten boeten voor zijn


46

wangedrag – zo spreekt God, Jahweh’ (Ez11:20b-21; vgl. Js65:11-12; Jr30:23).

11.2

De rechtvaardige volken

Het vrederijk is niet alleen geopend voor de gelovigen uit Israël. Hetzelfde geloof dat van hen wordt gevraagd, wordt ook van de volken gevraagd. Zodoende zullen ook de rechtvaardigen onder volken deel hebben aan het vrederijk: ‘Alle volken zullen je gerechtigheid zien, alle koningen je majesteit. Men zal je noemen bij een nieuwe naam die Jahweh zelf heeft bepaald’ (Js62:2). ‘O Jahweh, mijn kracht en mijn burcht, mijn toevlucht in tijden van nood. Van de einden der aarde komen alle volken naar U toe. Ze zullen zeggen: “De goden van onze voorouders blijken niets dan bedrog, ze zijn niets waard, ze bieden geen hulp.” Kan een mens soms goden maken? Wat hij maakt – goden zijn het niet!’ (Jr16:19-20). Christus zal de volken vrede verkondigen en zij zullen deel krijgen in het vrederijk (Zc9:10; vgl. 14:16; Jr3:17). ‘Dan zal ik de lippen van de volken rein maken, zij zullen de naam van Jahweh aanroepen, ze zullen Hem dienen, zij aan zij’ (Sf3:9). ‘Hier is Mijn Dienaar, Hem zal Ik steunen, hij is Mijn uitverkorene, in Hem vind Ik vreugde, Ik heb Hem met Mijn Geest vervuld. Hij zal alle volken het recht doen kennen’ (Js42:1). Volken zullen komen om het onderwijs over Gods eeuwige Thora te ontvangen: Want ‘eens zal de dag komen dat de berg met de tempel van Jahweh rotsvast zal staan, verheven boven de heuvels, hoger dan alle bergen. Alle volken zullen daar samenstromen, machtige naties zullen zeggen: “Laten we optrekken naar de berg van Jahweh, naar de tempel van Jakobs God. Hij zal ons onderrichten, ons de weg wijzen, en wij zullen zijn paden bewandelen.” Vanaf de Sion klinkt zijn onderricht, vanuit Jeruzalem spreekt Jahweh. Hij zal rechtspreken tussen de volken, over machtige naties een oordeel vellen. Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen. Geen volk zal nog het zwaard trekken tegen een ander volk, geen mens zal meer weten wat oorlog is’ (Js2:1-4; vgl. Zc8:22).

11.3

De verheerlijkte gelovigen

Niet alleen zullen er gelovigen in een sterfelijk lichaam op aarde wonen tijdens het vrederijk, ook de gelovigen die in Christus gestorven zijn, zullen opstaan en in het vrederijk aanwezig zijn. In het vrederijk zal ook de gemeente aanwezig zijn. Zij zal samen met Christus regeren vanuit


H E T V R E D E R I J K DE VERHEERLIJKTE GELOVIGEN

47

de hemel. In Mt19:28 en Lc22:28-30 geeft Christus te kennen dat zijn discipelen zullen rechtspreken over de twaalf stammen van IsraĂŤl. De context maakt duidelijk dat het gaat om het koninkrijk dat op aarde gevestigd zal worden. Datzelfde is het geval in 1Ko6 waar Paulus de gelovigen met het oog op dit rechtspreken vermaand om juist nu al goed met elkaar om te gaan. Voor velen is dat een moeilijk voor te stellen situatie. Er wordt dan gesteld dat het onmogelijk is dat verheerlijkte mensen omgang kunnen hebben met niet verheerlijkte mensen die zelfs nog kunnen zondigen. Maar nergens in de Bijbel wordt die gedachte onderbouwd. In tegendeel. Een krachtige ondersteuning om aan te tonen dat er wel een situatie denkbaar is waarin verheerlijkten en niet-verheerlijkten met elkaar participeren vinden we in het voorbeeld van de Heer Jezus. Nadat de Heer uit de dood was opgestaan en een verheerlijkt lichaam had ontvangen, kon Hij nog steeds omgang hebben met de sterfelijke discipelen.


H E T

V R E D E R I J K HET HERSTEL VAN ISRAËL

49

12 | Het herstel van Israël 12.1

Het nationale herstel van Israël

Een groot deel van de profetische beloften verwijst naar het nationale en geestelijke herstel van Israël. Nadat de Messias Jeruzalem is binnengetrokken, zullen al deze godvrezende Joden in het land terugkeren. Daarover gaat profetisch Psalm 122. Ondanks dat het volk al deels in ongeloof is teruggekeerd voor de wederkomst van Christus, zullen velen van hen nog achterblijven in de ballingschap. Pas na de wederkomst zal Israël, dat door haar zondige levenswandel verstrooid werd over de hele aarde, weer bijeengebracht worden naar het beloofde land. Van vele plaatsen op de wereld zullen Israëlieten dan bijeen worden gebracht: ‘Wees niet bang, want Ik ben bij je. Ik haal je nakomelingen uit het oosten terug, uit het westen breng Ik jullie bijeen. Tegen het noorden zeg Ik: Geef hier! Het zuiden gebied Ik: Laat los! Breng Mijn zonen terug van verre, Mijn dochters van de einden der aarde’ (Js43:5-6). De profeten vermelden hierbij als concrete landen: Midjan, Hefa, Sjeba, Kedar, Nebajoth en de eilanden in de Middellandse Zee (60:1-9), Egypte, Assur, Ethiopie (27:12-13), het land van de Sinieten (49:2), Tarsis (60:9), Pathros, Elam, Sinear, Hamath en de eilanden van de zee (11:11). ‘Als Ik jullie naar je land breng, het land dat Ik onder ede aan je voorouders beloofd had, zullen jullie beseffen dat Ik Jahweh ben’ (Ez20:42). ‘Als die tijd gekomen is – spreekt Jahweh – zal Ik de kreupelen verzamelen, de verstrooiden bijeenbrengen, verenigen wie Ik onheil heb gebracht. De kreupelen zal Ik sparen, van de verdrevenen maak Ik een groot volk, en op de Sion zal Jahweh hun koning zijn, van nu tot in eeuwigheid.’ (Mi4:6-7; vgl. Js27:12; Jr12:15; Zc10:10). Dit bijeenbrengen zal gebeuren bij de wederkomst van Christus: ‘Dan zal aan de hemel het teken zichtbaar worden dat de komst van de Mensenzoon aankondigt, en alle stammen op aarde zullen zich van ontzetting op de borst slaan als ze de Mensenzoon zien komen op de wolken van de hemel, bekleed met macht en grote luister. Dan zal Hij zijn engelen uitzenden, en onder luid bazuingeschal zullen zij zijn uitverkorenen uit de vier windstreken bijeenbrengen, van het ene uiteinde van de hemelkoepel tot het andere’ (Mt24:30-31).


50

God zal het volk bij elkaar brengen in het land: ‘Ik zal het lot van Mijn volk Israël ten goede keren. Zij zullen hun verwoeste steden herbouwen en erin wonen, ze zullen wijngaarden planten en de wijn ervan drinken, ze zullen tuinen aanleggen en de vruchten ervan eten. Ik zal hen terugplanten in hun grond, en zij zullen niet meer worden weggerukt uit het land dat Ik hun heb gegeven – zegt Jahweh, jullie God’ (Am9:14-15). De onrechtvaardige volken die het volk hebben onderdrukt straffen: ‘Dit zegt God, Jahweh: Ik zal het volk van Israël bijeenbrengen vanuit de landen waarheen het is verstrooid – zo zal Ik alle volken laten zien dat Ik heilig ben. De Israëlieten zullen weer wonen in hun eigen land, het land dat Ik aan Mijn dienaar Jakob heb gegeven. Wanneer Ik de omringende volken die nu op hen neerkijken heb gestraft, zullen de Israëlieten daar veilig wonen. Ze zullen er in veiligheid huizen bouwen en wijngaarden planten, en ze zullen beseffen dat Ik, Jahweh, hun God ben’ (Ez28:25-26; vgl. Jr23:6, 24:6; 32:41). ‘In die tijd zal Ik afrekenen met je verdrukkers, de kreupelen zal Ik redden, de verstrooiden bijeenbrengen. En hen die in de hele wereld werden veracht zal Ik met eer en roem overladen. In die tijd breng Ik jullie terug. Ik zal jullie verzamelen, je zult met eer en roem overladen worden door alle volken op aarde. Met eigen ogen zullen jullie zien hoe Ik je lot ten goede keer – zegt Jahweh’ (Sf3:19-20). Bij het herstel van Israël zal Jahweh zich inzetten voor het hele volk. Hij zal de twaalf stammen weer bijeenbrengen onder een naam. De profeet Ezechiël dient dit met een symobolische handeling te verduidelijken: ‘Jahweh richtte zich tot mij: “Mensenkind, neem een stuk hout en schrijf daarop: ‘Juda, en de Israëlieten die bij hem horen.’ Neem dan nog een stuk hout en schrijf daarop: ‘Jozef’ – dat is het stuk hout van Efraïm – ‘en heel het volk van Israël dat met hem verbonden is.’ Voeg die twee samen tot één geheel, zodat ze in je hand één stuk hout vormen. En als je volksgenoten je vragen: ‘Wil je ons vertellen wat je hiermee bedoelt?’ zeg dan: ‘Dit zegt God, Jahweh: Ik neem het stuk hout van Jozef – dat van Efraïm dus – en van de stammen van Israël die met hem verbonden zijn, en Ik leg dat tegen het stuk hout van Juda aan. Ik maak er één stuk hout van, in Mijn hand zullen ze één worden’” (Ez37:15-19). Maar ook andere teksten spreken duidelijk over dit herstel van het hele volk. ‘Dan zullen de kinderen van Juda en de kinderen van Israël weer bijeenkomen en één leider aanstellen. Op de dag dat God zelf zal zaaien, op de grote dag van Jizreël, zullen ze uit de aarde opschieten’ (Hs2:2). ‘In die tijd zal Juda zich bij Israël voegen, en samen zullen ze uit het noorden


H E T V R E D E R I J K HET NATIONALE HERSTEL VAN ISRAËL

51

naar dit land komen, dat Ik hun voorouders in bezit heb gegeven’ (Jr3:18; vgl. Jr33:14; Ez20:40; 39:25).

12.2

Het geestelijke herstel van Israël

Nauw bij dit nationale herstel van Israël is ook het geestelijke herstel verbonden. Voor de Israëlieten geldt hetzelfde als voor de heiden: enkel de rechtvaardige zal het koninkrijk beërven. ‘Dan zal ieder die de naam van Jahweh aanroept ontkomen: op de Sion, in Jeruzalem, is een toevlucht te vinden, zoals Jahweh heeft beloofd; ieder die Hij roept zal worden gered’ (Jl3:5). Als het volk zijn nationale en geestelijke herstel zal beleven zullen de gelovigen die op God vertrouwden zeggen: ‘Wie is een God als u, die schuld vergeeft en aan zonde voorbijgaat? U blijft niet woedend op wie er van Uw volk nog over zijn; liever toont U hun uw trouw. Opnieuw zult U zich over ons ontfermen en al onze zonden tenietdoen. Onze zonden werpt U in de diepten van de zee. U bewijst Jakob Uw trouw en Abraham Uw goedheid, zoals U gezworen hebt aan onze voorouders, in de dagen van weleer’ (Mi7:18-20). Dan zal God met het volk het nieuwe verbond sluiten: ‘Ik zal zuiver water over jullie uitgieten om jullie te reinigen van alles wat onrein is, van al jullie afgoden. Ik zal jullie een nieuw hart en een nieuwe geest geven, Ik zal je versteende hart uit je lichaam halen en je er een levend hart voor in de plaats geven. Ik zal jullie mijn geest geven en zorgen dat jullie volgens Mijn wetten leven en Mijn regels in acht nemen. Jullie zullen in het land wonen dat Ik aan je voorouders gegeven heb, jullie zullen Mijn volk zijn en Ik zal jullie God zijn’ (Ez36:25-28; vgl. 11:19-20; Jr31:33). ‘Ik zal het volk reinigen van alle wandaden waarmee het tegen Mij gezondigd heeft. Ik zal het alle wandaden vergeven waarmee het willens en wetens tegen Mij gezondigd heeft’ (Jr33:8). ‘In die dagen, in die tijd, zal Ik onderzoeken of er nog wandaden op Israëls rekening staan. Ze zullen er niet zijn. En Ik zal onderzoeken of Juda nog zonden op zijn rekening heeft staan. Ik zal ze niet vinden, want allen die Ik in leven laat, zal Ik vergeven’ (Jr50:20).

12.3

De verhevenheid van Israël

Het volk Israël zal het pronkstuk in het vrederijk zijn. Het zal een lof voor de volken zijn: ‘Omwille van Sion zal Ik niet zwijgen, omwille van Jeruzalem ben Ik niet stil, totdat het licht van haar gerechtigheid daagt en de fakkel van haar redding brandt. Alle volken zullen je gerechtigheid zien, alle koningen je majesteit. Men zal je noemen bij een nieuwe naam


52

die Jahweh zelf heeft bepaald. Je zult een schitterende kroon zijn in de hand van Jahweh, een koninklijke tulband in de hand van je God. Men noemt je niet langer “Verlatene” en je land niet langer “Troosteloos oord”, maar je zult heten “Mijn verlangen” en je land “Mijn bruid”. Want Jahweh verlangt naar jou en je land wordt ten huwelijk genomen. Zoals een jongeman een meisje tot vrouw neemt, zo zullen jouw zonen jou ten huwelijk nemen, en zoals de bruidegom zich verheugt over zijn bruid, zo zal je God zich over jou verheugen’ (Js62:1-5). ‘Met gebogen hoofd zullen ze komen, de zonen van je onderdrukkers, en iedereen die jou verachtte zal zich aan je voeten neerwerpen. Ze noemen je “Stad van Jahweh”, “Sion van de Heilige van Israël”. Eens was je verlaten en gehaat en werd je door niemand bezocht, maar Ik zal je eeuwige roem verlenen, geslacht op geslacht zul je een bron van vreugde zijn. Je zult de melk van vreemde volken drinken, je wordt gezoogd door koninklijke borsten. Dan zul je beseffen dat Ik, Jahweh, je redder ben, je beschermer, de Machtige van Jakob’ (60:14-16; vgl. 49:6). ‘Onze redding verwachten we niet langer van Assyrië, op paarden en strijdwagens zullen wij niet meer vertrouwen, wat we zelf gemaakt hebben niet meer onze god noemen. Immers, bij U vindt een wees ontferming! Ik genees hen van hun ontrouw, Mijn hart gaat naar hen uit. Mijn toorn heb Ik laten varen. Ik zal voor Israël zijn als de dauw. Het zal bloeien als een lelie, wortelen als een ceder op de Libanon; zijn jonge loten zullen uitlopen. Het zal als een prachtige olijfboom pronken en geuren als de ceders op de Libanon’ (Hs14:4-7). ‘Op die dag zal God, Jahweh, zijn volk als een kudde in veiligheid brengen. Als edelstenen in een kroon zullen ze fonkelen op zijn land’ (Zc9:16; vgl. Sf3:20). Schatten zullen de volken dan uit respect aan Gods volk Israël brengen: ‘Sta op en schitter, je licht is gekomen, over jou schijnt de luister van Jahweh. Duisternis bedekt de aarde en donkerte de naties, maar over jou schijnt Jahweh, zijn luister is boven jou zichtbaar. Volken laten zich leiden door jouw licht, koningen door de glans van je schijnsel. Open je ogen, kijk om je heen: ze stromen in drommen naar je toe; je zonen komen van ver, je dochters worden op de heup gedragen. Je zult stralen van vreugde als je het ziet, je hart zal van blijdschap overslaan. De schatten van de zee zullen je toevallen, de rijkdom van vreemde volken valt je in de schoot’ (Js60:1-5).


H E T V R E D E R I J K GEOGRAFISCHE VERANDERINGEN

53

13 | Geografische veranderingen 13.1

De stad Jeruzalem

De tempelberg in Jeruzalem zal in het vrederijk de hoogste berg zijn: ‘Eens zal de dag komen dat de berg met de tempel van Jahweh rotsvast zal staan, verheven boven de heuvels, hoger dan alle bergen. Volken zullen daar samenstromen’ (Mi4:1). ‘Het hele land zal worden als de Vlakte van Geba tot Rimmon, zuidelijk van Jeruzalem [...] maar Jeruzalem zal verhoogd worden en op zijn plaats blijven bestaan [...] maar Jeruzalem zal veilig gelegen zijn’ (Zc14:10-11). Jeruzalem zal een stad zijn die in het centrum van de aarde zal staan. Doordat Jahweh in haar midden woont ontvangt ze nieuwe namen zoals ‘Jahwehs stad, het Sion van de Heilige Israëls’ (Js60:14), ‘Jahwehs troon’ (Jr3:17), ‘Jahweh is aldaar’ (Ez48:35), ‘Stad van de waarheid’ (Zc8:3) en de ‘Stad van de grote Koning’ (Ps48:3).84 Bij de wederkomst van Christus zal de Olijfberg middendoor splijten en een groot dal veroorzaken: ‘Die dag zal hij zijn voeten op de Olijfberg planten, ten oosten van Jeruzalem. De Olijfberg zal in tweeën splijten: de ene helft glijdt weg naar het noorden en de andere naar het zuiden, zodat er een breed dal ontstaat van oost naar west’ (Zc14:4). Ook zal de stad Jeruzalem in omvang toenemen: ‘Dit zijn de omtrekken van de stad. Aan de noordkant meet ze 4500 el. De poorten van de stad zijn genoemd naar de stammen van Israël. Er zijn drie poorten op het noorden: de Rubenpoort, de Judapoort en de Levipoort. Aan de oostkant 4500 el, met drie poorten: de Jozefpoort, de Benjaminpoort en de Danpoort. De zuidkant meet 4500 el, met drie poorten: de Simeonpoort, de Issacharpoort en de Zebulonpoort. De westkant 4500 el, met deze drie poorten: de Gadpoort, de Aserpoort en de Naftalipoort. De omtrek van de stad bedraagt 18.000 el. Voortaan heet de stad: “Jahweh is daar!”’ (Ez48:30-35). Er zullen levende wateren uit Jeruzalem vloeien (Ez47:1,8-9; Zc14:8). De stad zal door Jahweh worden beschermd. Hij zal een vurige muur rondom Jeruzalem zijn (Zc2:9). ‘Ontwaak, ontwaak, Sion, en bekleed je met je kracht! Bekleed je met je pronkgewaad, Jeruzalem, heilige stad. Nooit meer zul je worden betreden door wie onbesneden is, of onrein’ (Js52:1; vgl. 33:20). 84 W.J. Ouweneel, Jeruzalem (Vaassen:Medema, 1999), 200.


54

13.2

Het land Israël

Evenals in Jeruzalem zullen er in het hele land geografische veranderingen plaatsvinden: ‘Het hele land wordt zo vlak als de Jordaanvallei, van Geba in het noorden tot aan Rimmon in het zuiden. Maar Jeruzalem zal zijn hoogverheven plaats behouden. Van de Benjaminpoort tot aan de oude poort, de Hoekpoort, en van de Chananeltoren tot aan de koninklijke perskuipen’ (Zc14:10). Zoals Jahweh aan Abraham beloofde zou het land Israël een grote omvang kennen dat tot heden het geval was: ‘Die dag sloot Jahweh een verbond met Abram. “Dit land,” zei hij, “geef Ik aan jouw nakomelingen, van de rivier van Egypte tot aan de grote rivier, de Eufraat: het gebied van de Kenieten, Kenizzieten en Kadmonieten, de Hethieten, Perizzieten en Refaïeten, de Amorieten, Kanaänieten, Girgasieten en Jebusieten”’ (Gn15:18-21). ‘Uw volk hebt u groot gemaakt, Jahweh, en zo voor uzelf roem verworven. U hebt uw volk groot gemaakt en het land naar alle kanten uitgebreid’ (Js26:15). Het land zal hierbij verdeeld worden onder de twaalf stammen van Israël (Ez48). In Ez47:15-23 vinden wij de beschrijving van de grenzen van het toekomstige land Israël. De noordelijke grens begint in het noordwesten aan de Middellandse Zee, ten noorden van Tyrus en Sidon, dus in het huidige Libanon, iets onder Beiroet. De grens gaat dan noordelijk van Damaskus in oostelijke richting. Dan gaat ze geleidelijk in een halve cirkel ongeveer 35 kilometer van Damaskus verwijderd naar het zuiden, en dan in een grote boog naar het meer van Gennesaret. Vanaf daar is de Jordaan de oostelijke grens. Aan het eind van de zuidzijde van de Dode Zee gaat de grens in een boog naar Kades en vanaf daar langs de beek van Egypte, niet te verwarren met de rivier van Egypte, de Nijl. De westelijke grens is de Middellandse Zee. Hiermee is het gebied veel kleiner dan in de tijd van Salomo. In het vrederijk zal er een ongekende vruchtbaarheid in het land aanwezig zijn: ‘Dan, in die tijd, zal de wijn van de bergen druipen en de melk van de heuvels vloeien; alle waterstromen van Juda zullen bruisen, en in het huis van Jahweh ontspringt een bron die zelfs het droogste woestijndal bevloeit’ (Jl4:18). ‘En jullie, kinderen van Sion, wees blij en barst uit in gejubel om Jahweh, jullie God, want Hij geeft regen om je te verkwikken, Hij laat de regen overvloedig op je neerdalen, vroege regen en late regen, elk op de juiste tijd. De dorsvloeren liggen weer vol met graan, de perskuipen lopen over van wijn en olie’ (Jl2:23-24). ‘ Dan komen de dagen – spreekt Jahweh – dat de ploeger de maaier ontmoet en de druiventreder de zaaier, dat de bergen druipen van de wijn en alle heuvels


H E T

V R E D E R I J K HET LAND ISRAËL

55

golven van het koren’ (Am9:13). ‘Ik zal jullie redden van alles wat je onrein maakt, Ik zal het koren bevelen overvloedig te groeien en nooit meer een hongersnood op jullie afsturen. De bomen zullen overvloedig vrucht dragen en de akkers zullen een rijke opbrengst geven; jullie zullen niet meer door andere volken worden bespot omdat jullie honger lijden’ (Ez36:29-30; 34:26). ‘Jahweh troost Sion, Hij biedt troost aan haar ruïnes. Hij maakt haar woestenij aan Eden gelijk, haar wildernis wordt als de tuin van Jahweh. Het zal een oord zijn van vreugde en gejuich, waar muziek en lofzang klinken’ (Js51:3; vgl. 32:15). ‘Wanneer het voorjaar wordt, vraag dan Jahweh om regen. Hij is het die onweerswolken maakt, Hij schenkt de mensen stortregens en gewas op het veld’ (Zc10:1). Er zal in het vrederijk een gelijkmatig klimaat zijn, zodat gedurende het hele jaar vruchten worden geoogst.

13.3

De rivier uit het heiligdom

Over de rivier die uit de tempel voortkomen schrijft Ez47:1-12. De rivier vervolgt zijn loop in oostelijke richting (vs. 8), dat is de omgeving noordelijk van de Dode Zee (dus de Jordaanvlakte), stroomt dan in de Jordaan en komt ten slotte in de Dode Zee. Het zoute, onvruchtbare water van de Dode Zee wordt door de rivier gezond gemaakt. Dat komt overeen met Joël 3:18: “En alle beken van Juda zullen van water stromen; en een bron zal uit het huis des Heren ontspringen en zal het dal van Sittim.” Het dal Sittim is het onvruchtbare Jordaandal, noordelijk van de Dode Zee. De beek uit het heiligdom wordt in sommige handschriften zonder nadere verklaring de 'dubbele beek' genoemd (Ez47:9). De Statenvertaling spreekt over ‘twee beken’. Zacharia schrijft echter over het herstel van Jeruzalem en de zegen voor de volken, en hij verklaart wat de dubbele beek betekent: 'En er zullen [...] levende wateren uit Jeruzalem vlieten, de helft daarvan naar de oostelijke zee en de helft naar de westelijke zee’ (Zc14:8). De beek zal zich dus verdelen voordat hij in oostelijke richting stroomt. De ene helft verandert van richting en stroomt naar westelijke richting in de Middellandse Zee, die als een open water met alle oceanen verbonden is. God zal in het Vrederijk niet alleen Zijn volk Israël rijkelijk zegenen, maar ook alle volken van de aarde.


H E T V R E D E R I J K DE GODSDIENST IN HET VREDERIJK

57

14 | De godsdienst in het vrederijk In het vrederijk zal de aanbidding van God niet stoppen. Jahweh zal dan weer in de tempel wonen en vereerd worden. Jeruzalem zal de centrale plaats zijn waar Gods heerlijkheid zal rusten. ‘Dit zegt Jahweh van de hemelse machten: Ik brand van liefde voor Sion; met vurige liefde neem Ik het op voor Jeruzalem. Dit zegt Jahweh: Ik keer terug naar de Sion en kom in Jeruzalem wonen. “Stad van trouw” zal Jeruzalem heten, en de berg van Jahweh van de hemelse machten “Heilige berg”’ (Zc8:2-3). ‘Grote en machtige volken zullen naar Jeruzalem komen om daar Jahweh van de hemelse machten te vereren en zijn gunst af te smeken’ (vs22; vgl. Js66:23). ‘De overlevenden van de volken die Jeruzalem hebben belaagd, zullen dan jaarlijks naar de stad komen om Jahweh van de hemelse machten als koning te vereren en het Loofhuttenfeest te vieren’ (Zc14:16). Gods huis zal zo een bedehuis worden voor alle volken (Js56:7). Ook het volk Israël zal daar de Heer dienen en Hem vereren (Ez20:40). Allen zullen ze de Heer, die in Jeruzalem woont, vereren.

14.1

De tempel in Jeruzalem

Zoals in bovengenoemde beschrijvingen blijkt, zal Jahweh tijdens het vrederijk zijn heerlijkheid laten rusten in de tempel van Jeruzalem. De heerlijkheid van Jahweh, die eens de tempel verliet (Ez9:3; 10:4,18,19; 11:22,23), keert dan weer terug. De tempel zal de centrale plaats zijn in het vrederijk. De plaats waar God zich openbaart aan de mensheid. 85 De profeet die ons over deze tempel het meeste openbaart is Ezechiël. Maar liefst negen hoofdstukken gebruikt de priester-profeet om de gezegende toestand van de tempeldienst in het toekomstige vrederijk te omschrijven. Uiteraard hebben niet alle uitleggers in de geschiedenis Ez40-48 opgevat als een verwijzing naar de tempeldienst van het toekomstige vrederijk. Verschillende interpretaties werden er gegeven van de tempel in Ez40-48, waardoor de beschrijving ook op andere tempels kon worden toegepast: (1) De tempel van Salomo: Ez verwijst terug naar de tempel van Salomo om de herinnering daaraan te houden. Doordat we deze tempel echter ook vermeld vinden in 1-2Kn en 1-2Kr lijkt zulk een herinnering op het eerste gezicht overbodig. Natuurlijk 85 C.H. Dyer, Hesekiel (ATEA3; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 364.


58

zouden we hierbij kunnen stellen dat deze Bijbelboeken nog niet bestonden in de tijd van Ez of dat Ezechiël er geen weet van had. Maar een ander feit dat tegen de gedachte aan de tempel van Salomo spreekt, is dat er een groot verschil is tussen de tempel van Salomo en de beschrijving die we vinden in Ez40-48. Zo ontbreken er enkele wezenlijke tempelelementen, zoals: (1) de ark van het verbond, (2) de genadetroon, (3) de cherubim, (4) het reukofferaltaar, (5) de kandelaar, (6) de tafel van de toonbroden, (7) het gordijn en (8) de hogepriester. (2) De tempel van Zerubbabel/Herodus : Ez40-48 bevat een profetisch vooruitzicht op de tweede tempel die onder het beleid van Zerubbabel werd gebouwd en die Herodus verfraaide. Maar net zoals de vorige mogelijkheid bestaan er eveneens een grote afwijking tussen de tempel in Ez40-48 en de tweede tempel. Vandaar wordt dikwijls verklaard dat Ez de volkomen tempel beschrijft die Zerubbabel eigenlijk had moeten bouwen, maar die niet gebouwd kon worden. Toch geeft die verklaring te denken. De profeet zou ons dan veel details vermelden waarvan God wist dat ze nooit vervuld zouden worden.86 Ook zou het vreemd zijn dat Jahweh dan zijn zegen aan de tweede tempel verbindt en zijn heerlijkheid er toch niet op laat neerdalen zoals Ez dat beschrijft (Ez44:2). (3) De Gemeente als tempel: Wie de tempel van Ez40-48 bestudeerd komt tot de ontdekking dat deze tempel nog niet in het verleden gerealiseerd werd. De profeet ziet vandaar allegorisch naar de gemeente die de tempel is van de levende God en waarin Gods Geest woont. Een nadeel bij deze uitleg is dat het vanuit dit perspectief vreemd is waarom Ez dan zoveel gedetailleerde beschrijvingen gebruikt voor de tempel. Daarbij komt nog de moeilijkheid dat de uitleggers die deze theorie zijn toegedaan zeer afwijkende verklaringen hebben voor hetgeen het visioen ons dan allegorisch over de gemeente wil mededelen. Ondanks dat we in de beschrijving van Ez40-48 enkele rijke lessen kunnen trekken voor de gemeente, is deze uitleg ontoereikend. (4) De tempel in het vrederijk :87 Uitleggers die deze mening volgen, hechten een groot belang aan de letterlijke vervulling van Ez4086 C.H. Dyer, Hesekiel (ATEA3; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 64. 87 M.F. Unger, ‘The Temple Vision of Ezekiel,’ Bibliotheca Sacra 105:423 (okt. 1948); H.G. Koekkoek, De geheimen van de offers (Alphen aan den Rijn:Stichting Het Licht des Levens, 1986), 93; C.H. Dyer, Hesekiel (ATEA 3; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 363; A.C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, Bnd. II (Bielefeld:CLV, 1998), 463-464.


H E T

V R E D E R I J K DE TEMPEL IN JERUZALEM

59

48 en vinden bijstand in de joodse traditie.88 Die vervulling is tot op heden niet gebeurd. Vandaar wordt Ez40-48 beschouwd als de beschrijving van een toekomstige tempelcomplex dat zich in Jeruzalem zal bevinden en God aan het volk had beloofd (Ez37:26-28). Evenals de profeet ook in andere passages over deze toekomst spreekt, doet hij dat ook aan het einde van zijn boek over de toekomstige tempel (vgl. Ez6:3-5; 14:21). Doordat de perikopen literair verbonden zijn met het toekomstige herstel van het volk (Ez33-39), ligt de gedachte aan toekomstige tempel voor de hand. Deze tempel zal door de Messias worden gebouwd na zijn komst (Zc6:12).

14.2

Beschrijving van de tempel

Tegenover het feit dat Gods heerlijkheid de tempel verlaten heeft, staat de belofte dat Gods heerlijkheid in de toekomstig naar de tempel zal terugkeren (Ez43:1-5). Gods relatie met het volk zal worden hersteld. Ez40-48 geeft ons uitvoerig inzicht over deze tempel in het vrederijk. Het is onmogelijk om hierbij alle details over deze tempel te omschrijven. 89 We voldoende vandaar met een korte beschrijving. Het tempelcomplex kunnen we zien als een vierhoek waarbinnen zich nog een vierhoek bevindt. De ruimte tussen de twee vierhoeken is de buitenste hof, terwijl de ruimte in het binnenste vierhoek de binnenste hof is. Rondom de buitenste hof bevindt zich een muur die ervoor dient te zorgen dat de onreinen het tempelcomplex niet kunnen betreden (Ez40:5). Om toch binnen te geraken heeft de buitenste voorhof drie poorten: een in het oosten, een in het noorden en een in het zuiden (40:627). Enkel in het westen ontbreekt een poort. Deze poorten worden als eerste beschreven door de profeet (40:5-47). Een van deze poorten ligt in het oosten en heet vandaar de Oostpoort (vs21). Door deze poort zal de heiligheid van Jahweh in de toekomst terugkeren naar de tempel (43:1-6). Als dit is gebeurd zal de poort voor altijd gesloten blijven (44:2-3). In hoogte ligt het binnenste voorhof verhoogd ten opzicht van het buitenste voorhof en het buitenste voorhof verhoogd ten opzichte van de omgeving daaromheen. Wie door de poort vanaf buiten het buitenste voorhof wil betreden zal vandaar via zeven trappen omhoog moeten gaan (40:26). Datzelfde geld ook voor het binnenste voorhof dat weer iets hoger ligt. Opnieuw verschaffen drie poorten toegang vanaf het buitenhof 88 Jubileeën 1:17-29; 1 Henoch 90:28-29; Tobit 13:13-18; 14:5; Testament van Levi 18:6; Testament van Benjamin 9:2; Targum Js53:5; Zc6:12-15; Sibillijnse Orakels 3.286-294; 5.423-433. 89 Zie daarvoor: R.R. Hausoul, ‘Commentaar op Ezechiël,’ http://bijbelstudie.110mb.com.


60

naar het binnenhof (40:28-37). En om de hoogte te overbruggen hebben deze poorten acht trappen (40:37). Het binnenhof is de plaats waar de priesters voornamelijk hun dienst oefenen. We vinden daar het altaar waar de offers gebracht kunnen worden (40:47; 43:13-17). Ook geeft het binnenhof toegang tot de tempel die westelijk georiënteerd ligt en zijn ingang naar het oosten heeft (40:4841:1). Deze tempel ligt verhoogd en kan bereikt worden via enkele trappen. Het is het heiligdom van Jahweh en bestaat uit een voorhal, het heilige en Allerheiligste. In het heiligdom staat de houten tafel. In de muren van de tempel bevinden zich negentig kamers verdeeld over drie etages (41:5-11). Een uitvoerige beschrijving geeft Ez ons verder van de troon van God en het altaar in de tempel (43:7-18). Daarna volgen in Ez beschrijvingen over de offers en de priestersdienst in het heiligdom (43:19-46:18). Aan het slot vermeldt de profeet van het tempelcomplex nog de tempelbeek die uit de tempel vloeit en in de Dode Zee en Middellandse Zee stroomt, om deze wateren gezond te maken. Op deze manier vormt de tempel het centrum van de aanbidding in het vrederijk. Het is de plaats waar God zal wonen: ‘Mensenkind, dit is de plaats van mijn troon, de plaats waar Ik Mijn voeten zet. Hier zal Ik voorgoed blijven wonen te midden van de Israëlieten. Het volk van Israël zal Mijn heilige Naam nooit meer bezoedelen, zij noch hun koningen, niet met hun ontrouw en niet met de lijken van hun koningen in hun tombes’ (Ez43:7). Het zal de plaats zijn waar Gods wezen zal worden grootgemaakt door alle mensen die dan op aarde zullen leven.

14.3

De offers in het vrederijk

In de tempel die te Jeruzalem herbouwd zal worden, zullen in het vrederijk opnieuw offers worden gebracht. ‘En de vreemdeling die zich met Jahweh heeft verbonden om Hem te dienen en zijn Naam lief te hebben, om dienaar van Jahweh te zijn – ieder die de sabbat in acht neemt en niet ontwijdt, ieder die vasthoudt aan Mijn verbond –, hem breng Ik naar Mijn heilige berg, hem schenk Ik vreugde in Mijn huis van gebed; zijn offers zijn welkom op Mijn altaar. Mijn tempel zal heten “Huis van gebed voor alle volken”’ (Js56:6-7; vgl. Ez43:18-46:24). Deze gedachte is voor sommige christenen moeilijk te aanvaarden. Er wordt gesteld dat Christus de vervulling van alle offers is. Hoe is het dan mogelijk om te suggereren dat er weer zoals onder het Mozaïsch verbond offers worden gebracht in het vrederijk?


H E T V R E D E R I J K DE OFFERS IN HET VREDERIJK

61

Allereerste dienen we voor een antwoord op deze vraag na te gaan of het brengen van offers gekoppeld moet worden aan het Mozaïsch verbond. Dat is niet het geval. We ontdekken namelijk in de beschrijving van het vrederijk meerdere overeenkomsten maar ook contrasten tussen de tempelinstellingen en het Mozaïsch verbond. Zo staat in beide tijden het altaar centraal (Ez43:13-17), worden er offers gebracht (40:39), is er een Levitische orde (43:19), reiningswetten (43:20-27; 44:25-27; 45:18) en worden er enkele feesten van Jahweh gevierd (45:21-25; 46:1). Toch zijn er ook contrasten. Zo is de Levitische orde afkomstig van het nageslacht van Zadok (Ez40:46), missen we de vermelding van de verbondsark, kandelaar, mannakruik, bloeiende staf, stenen platen, cherubs, toonbroden, voorhangsel en hogepriester. Daarentegen vernemen we van een vorst die als een middelaar tussen God en het volk in staat, maar niet bij de priester hoort.90 Deze vorst brengt offers voor het volk (45:17), maar mag niet het voorhof betreden, zoals de priesters. Wel mag hij nader tot het heiligdom komen dan het gewone volk. De vorst krijgt vandaar de opdracht om Jahweh te aanbidden in de oostelijke binnenpoort van het tempelcomplex (46:3). Hoewel de offers die er in het vrederijk gebracht worden parallellen hebben met de offers in de Thora van Mozes hoeven we dus niet te concluderen dat in het vrederijk weer het Mozaïsche verbond van kracht wordt. Hetgeen uitleggers hierbij dikwijls vergeten is dat de offers nergens in de Bijbel de kracht of het doel hebben om de zonden van de gelovigen weg te nemen. Offers kunnen geen vergeving tot stand brengen: ‘bloed van stieren en bokken kan mensen onmogelijk van hun zonden bevrijden’ (Hb10:4). Dat konden ze niet voor de komst van Christus en dat kunnen ze ook niet na zijn komst. Alleen het offer van Christus kan de mensheid verlossen van haar zonde. De offers die gebracht worden in het vrederijk bevrijden de mensheid vandaar niet van hun zonde. Ze laten daarentegen de gelovigen terugdenken aan het offer dat Christus bracht. 91 In dat opzicht vervullen ze dezelfde functie als de offers in het Mozaïsche verbond die de gelovigen vooruit lieten kijken naar het offer van Christus. Zo zal ook in het vrederijk de gedachtenis aan Christus’ offer overeind blijven.

90 F.W. Grant, The Numerical Bible, Vol. IV (New York:Loizeaux Brothers, 1891), 239. 91 F.W. Grant, The Numerical Bible, Vol. IV (New York:Loizeaux Brothers, 1891), 238; J.D. Pentecost, Bibel und Zukunft (Dillenburg:CV, 1993), 538-541.


H E T V R E D E R I J K HET VERVAL IN HET VREDERIJK

63

15 | Het verval in het vrederijk De Bijbel presenteert het vrederijk niet altijd als een volmaakte wereld. Ondanks de prachtige zegeningen waarvan de personen in het vrederijk mogen genieten zal er ook een verval in het vrederijk optreden. De ijzeren staf die de Messias wordt aangereikt zal ook soms worden gehanteerd tijdens zijn regering (Ps2). Het is van belang aandacht hiervoor te hebben. De antichrist, het beest en andere grote vijanden zijn verslagen door Christus bij zijn wederkomst. Zij hebben geen toegang te kregen in het vrederijk, maar de zonde is nog steeds actief. We kunnen de tijd van het vrederijk vandaar vergelijken met de tijd van Noach na de zondvloed. Noach kwam toen terecht op een gereinigde aarde, waar de zonde echter nog woonde en het kwaad nog steeds beteugeld diende te worden. Zoals er toen vijandelijke machten opkwamen, zullen er ook nog vijandelijke machten opstaan in het vrederijk. De volkomen rust, zoals God die bedoeld heeft, kan vandaar niet plaatsvinden voordat deze machten eveneens verslagen zijn.

15.1

Zonde in het vrederijk

In het vrederijk zal het nog steeds gebeuren dat mensen zondigen: ‘Daar zal niet langer een zuigeling zijn, die slechts weinige dagen leeft, noch een grijsaard, die zijn dagen niet voleindigt, want de jongeling zal als honderdjarige sterven, zelfs de zondaar zal eerst als honderdjarige door de vloek getroffen worden’ (Js65:20). Ondanks de grote zegeningen die het vrederijk zal hebben zal de zonde toch nog plaatsvinden. Mensen zullen zeer oud worden maar degenen die in het vrederijk zondigen zullen de honderd jaar niet bereiken.92 Zij zullen vanwege hun zonde vervloekt worden en sterven. Deze gedachte lijkt verdere ondersteuning te vinden in Ps110:2 waar sprake is van de vijand van Israël in het vrederijk: ‘Jahweh zal jullie macht vanuit Sion uitbreiden: zwaai de scepter over jullie vijand’. Daarnaast denken we nog aan Zc14 waar gesproken wordt over de straf die zal komen over het volk als ze niet jaarlijks optrekken naar Jeruzalem: ‘Allen, die zijn overgebleven van al de volken, die tegen Jeruzalem zijn opgerukt, zullen van jaar tot jaar heentrekken om zich neer te buigen voor de Koning, de Here der heerscharen, en het Loofhuttenfeest te vieren. Maar 92 R. Jamieson, A.R. Fausset en D. Brown, A Commentary: Critical, Experimental, and Practical on the Old and New Testament, Vol. II (Grand Rapids:Eerdmans, z.j.), 763.


64

wie uit de geslachten der aarde niet naar Jeruzalem zal heentrekken om zich voor de Koning, de Here der heerscharen, neder te buigen, op hem zal geen regen vallen, en indien het geslacht der Egyptenaren niet zal heentrekken en komen, op wie geen regen valt, dan zal toch komen de plaag waarmee de Here de volken zal treffen, die niet heentrekken om het Loofhuttenfeest te vieren’ (vs16-18). Ook in het vrederijk zullen er zodoende mensen geboren worden die zich slechts huichelachtig aan de Koning onderwerpen (vgl. Ps18:45; 66:3; 81:16). Doordat de mensheid nog steeds zondigt in het vrederijk wordt duidelijk dat we niet de satan altijd de schuld kunnen geven voor onze zondige wandel.93 De mens heeft een eigen vrije keuze en verantwoordelijkheid. Juist in het vrederijk wordt duidelijk dat het menselijke hart niet deugt en vernieuwd dient te worden door Gods Geest.

15.2

De aanval van Gog en Magog

Aan het einde van het vrederijk zal de satan uit zijn gevangenis worden losgelaten en uitgaan om de volken te verleiden die ver van Jeruzalem verwijderd wonen. Het zal hem lukken om Gog en Magog zover te brengen om openlijk te rebelleren tegen het bewind van de Vredevorst. De satan zal blijkbaar een voorbereide aarde vinden. Vanaf het einde van de aarde zullen de vijanden van God mensen proberen te verzamelen die samen met hen het vrederijk willen veroveren. Opnieuw komt de mensheid eendrachtig tegen Jahweh en zijn Gezalfde in opstand: ‘Wanneer de duizend jaar voorbij zijn, zal satan uit zijn gevangenis worden losgelaten. Dan gaat hij eropuit om de volken aan de vier hoeken van de aarde, Gog en Magog, te misleiden. Hij brengt hen voor de strijd bijeen, een menigte zo talrijk als zandkorrels aan de zee. Ze trekken op, over de hele breedte van de aarde, en omsingelen het kamp van de heiligen en de geliefde stad. Maar vuur daalt neer uit de hemel en verteert hen’ (Op20:7-9). De satan zal uitgaan om de volken te misleiden die aan de verre horizonnen van het land wonen. Net als in Ez7:2 denken we specifiek aan het beloofde land. De satan zal de volken die nabij dit beloofde land wonen verzamelen voor de oorlog. Dit verzet van de mens in het vrederijk toont hoe arglistig het hart van de mens is. Ondanks de gezegende regering in het vrederijk is er niets veranderd aan dat hart. De mens blijft zich tegen God verzetten. Opnieuw 93 W. Grudem, Systematic Theology (Grand Rapids:Zondervan, 1994), 1121.


H E T V R E D E R I J K DE AANVAL VAN GOG EN MAGOG

65

wordt duidelijk dat de mens volledig overgeleverd is aan de macht van de zonde.94 Ondanks het vrederijk is er geen verandering opgetreden. De mens kan zichzelf niet aan zijn eigen haren uit het moeras trekken. Hij is volledig afhankelijk van Gods genade en dient wedergeboren te worden. Als de satan weer op het toneel verschijnt, laten zich de volken misleiden om de heiligen en trouwen van deze aardbodem weg te vagen. 95 Het strijdtoneel van Op19:15 waar de volken aan het eind van de grote verdrukking tegen de Messias willen optreden wordt nu herhaald. In Op20:8 wordt Magog voorgesteld als een persoon, in Ez38-39 als land. Gogs legermacht zal zich vanuit het verre noorden tegen Jeruzalem keren (Ez38:6,15) zoals dat in het verleden gebeurde door de volken bij de wederkomst van Christus (Op16:12-14). Het leger van Gog zal bestaan uit ongelovigen uit alle vier windrichtingen (vgl. Op7:1; Js11:12; Ez7:2). Binnen de uitleggers is er discussie over of Op20:7-9 dezelfde gebeurtenis beschrijft als Ez38-39. Door te spreken van dezelfde machten lijkt die gedachte beaamd te worden. Gog en Magog worden vernietigd door de Heer. In Op20:9 gebeurt dat door vuur uit de hemel, in Ez38:1922 vernemen we van nog vele andere straffen die Gog zullen tegemoet treden. Na deze oorlog zal Israël zeven jaar lang de doden ervan begraven (Ez39:2). Juist deze laatste gegevens zijn een moeilijkheid voor de datering van Gog en Magog. Als het einde van het vrederijk nabij is, is de opstanding van de ongelovigen en het oordeel voor de witte troon nabij waarom dienen de doden dan nog begraven te worden (Ez39:12-13)?

15.2.1

Parallellen tussen Ezechiël 37-48 en Openbaring 20-22

Het herstel van het volk Ez37 Israël in het land

Op20:4-6

De aanval tegen Gog en Ez38-39 Magog

Op20:7-10

De beschrijving van de Ez40-48: de nieuwe Op21:1-22:5: het vernieuwing tempel nieuwe Jeruzalem De satan heeft steeds weer hetzelfde doel, de vernietiging van de gelovigen, en de vernietiging van de geliefde stad Gods, Jeruzalem. Zeven 94 D.J. MacLeod, ‘The Fifth “Last Thing”: The Release of Satan and Man’s Final Rebellion (Rev. 20:710),’ Bibliotheca Sacra 157:626 (apr-jun. 2000): 204-205; W.W. Wiersbe, The Bible Exposition Commentary, Vol. II (Wheaton:Victor Books, 1989), 620. 95 W.J. Ouweneel, Die Offenbarung Jesu Christi. Bibelstudien über das Buch der Offenbarung (Bielefeld:CLV, 1997), 483.


66

keer werd Jeruzalem belegerd en vier keer lezen we van een inname. Degene die haar belegerden waren David, Sanherib, Nebukadnezar, Titus, de koning van het noorden en Gog en Magog aan het einde van het vrederijk. De vijandelijke troepen zullen proberen Jeruzalem aan te vallen. In tegenstelling tot vorige tijden zal de stad niet vallen. God zal het land beschermen en het oordeel over deze rebellen uitvoeren. ‘Want Jahweh, uw God, wandelt in uw legerplaats, om u te redden en uw vijanden aan u over te geven; daarom zal uw legerplaats heilig zijn, zodat Hij niets onbehoorlijks bij u ziet en zich niet van u afwendt’ (Dt23:14). Als de satanische legerscharen door de Heer verslagen zijn, zullen de rechtvaardigen overblijven. De onrechtvaardigen zullen dan verschijnen voor de grote witte troon en daarna zal Jahweh de hemel en aarde vernieuwen.


Het vrederijk