Issuu on Google+

Psalmen

Təhilîm • Psalmoi • Psalmen • Psalter • Psalms


Psalmen Raymond R. Hausoul Copyright © augustus 2012 Als vertaling is de Naardense Bijbel, © Uitgeverij Skandalon 2004, als uitgangspunt gekozen en waar nodig bewerkt. Ref. Raymond R. Hausoul, Psalmen, http://bijbelstudie.110mb.com, 2012. Download de nieuwste versie op: http://bijbelstudie.110mb.com 388-116535-667839-19:21

© All rights reserved. No part of this publication may be reproduced in any form without permission in writing from the autor. The only exception are brief quotations with a reference mark (see ref. above).


Inhoudsopgave 1 | Inleiding op de Psalmen................................................................................... 9 A Over het boek Psalmen...............................................................................................9 B De auteurs of ontvangers van de Psalmen.................................................................10 C De datering van het boek Psalmen............................................................................11 D De wijsheid in het boek Psalmen..............................................................................11 E De verschillende boeken in het boek Psalmen..........................................................11 F Psalmsoorten..............................................................................................................12 G De Hebreeuwse dichtkunst.......................................................................................13 H De opschriften van de Psalmen.................................................................................14 I De onbarmhartige Psalmen.........................................................................................15 J Citaten uit de psalmen in het Nieuwe Testament......................................................15 K De Messias in de Psalmen..........................................................................................17 L Het aantal Psalmen in het boek Psalmen..................................................................18 aDe Septuaginta......................................................................................................18 M Sela............................................................................................................................19 N Algemene verhaallijn.................................................................................................21 O Psalmen en de toekomst............................................................................................21 aDe hoop van het volk............................................................................................21 bpsalmisten als profeten.........................................................................................22 cHoop en geloof......................................................................................................23

2 | De God die straks handelt..............................................................................25 3 | De God die ook nu handelt............................................................................27 A Indeling van Psalmen................................................................................................27

4 | Schematisch overzicht................................................................................... 30 5 | Psalmdeel I (1-41).......................................................................................... 33 A 1:1-2:12 – Inleiding....................................................................................................33 a1:1-6 – Het individu en Gods Thora.....................................................................33 b2:1-12 – Aanval op Jahweh en zijn gezalfde........................................................37 B 3:1-14:7 – Aanval op Gods gezalfde...........................................................................41 a3:1-9 – Vlucht voor Absalom................................................................................41 b4:1-9 – Roep tot de God van de gerechtigheid.....................................................43 c5:1-13 – Een schreeuw tot Jahweh.......................................................................45 d6:1-11 – Eerste boetepsalm...................................................................................47 e7:1-18 – Gebed om gerechtigheid.........................................................................49 f8:1-9 – Wat is de mens?.........................................................................................51 g9:1-21.....................................................................................................................54 h10:1-18..................................................................................................................57


i11:1-7.....................................................................................................................59 j12:1-9......................................................................................................................60 k13:1-......................................................................................................................62 l14:1-7.....................................................................................................................62 C Psalm 15.....................................................................................................................64 D 16:1-11 – De weg van de volmaakte pelgrim............................................................65 E Psalm 17......................................................................................................................69 F Psalm 18......................................................................................................................70 G 19:1-15 – Schepping en Thora vertellen Gods eer....................................................74 H Psalm 20.....................................................................................................................76 I Psalm 21......................................................................................................................77 J 22:1-32 – De Psalm van het kruis...............................................................................78 aPs22 en de vervulling ervan in Jezus van Nazareth.............................................80 K 23:1-6..........................................................................................................................85 aDe zegeningen van Ps23.......................................................................................87 L 24:1-10........................................................................................................................88 M Psalm 25....................................................................................................................90 N Psalm 26.....................................................................................................................92

6 | 27:1-14 – Vertrouwen in Jahweh...................................................................95 7 | Psalm 28....................................................................................................... 101 A Psalm 29...................................................................................................................101 B Psalm 30....................................................................................................................103 C Psalm 31...................................................................................................................104 D Psalm 32...................................................................................................................106 E Psalm 33....................................................................................................................107 F 34:1-23 – Verlost van ‘Abimelech’...........................................................................109 G Psalm 35...................................................................................................................114 H Psalm 36...................................................................................................................116 I Psalm 37....................................................................................................................117 J Psalm 38.....................................................................................................................121 K Psalm 39...................................................................................................................123 L Psalm 40....................................................................................................................124 M Psalm 41..................................................................................................................126

8 | Psalmdeel II (42-72)..................................................................................... 129


A 42:1-12......................................................................................................................129 B 43:1-5........................................................................................................................131 C 44:1-27 – Nationale klaagzang.................................................................................132 D 45:1-18 – Het koninklijk liefdeslied........................................................................139 E Psalm 46....................................................................................................................146 F Psalm 47....................................................................................................................147 G Psalm 48...................................................................................................................148 H Psalm 49...................................................................................................................150 I 50:1-23 – Israël verzameld voor het oordeel............................................................152 J 51:1-19.......................................................................................................................156 aHysop...................................................................................................................158 K Psalm 52...................................................................................................................159 L 53:1-7........................................................................................................................160 aOvereenkomsten tussen Ps14 en Ps53................................................................161 M Psalm 54..................................................................................................................162 N Psalm 55...................................................................................................................163 O Psalm 56...................................................................................................................165 P Psalm 57....................................................................................................................166 Q Psalm 58...................................................................................................................167 R Psalm 59...................................................................................................................168 S Psalm 60....................................................................................................................170 T Psalm 61....................................................................................................................171 U Psalm 62...................................................................................................................172 V Psalm 63...................................................................................................................173 W Psalm 64..................................................................................................................174 X Psalm 65...................................................................................................................175 Y Psalm 66...................................................................................................................176 Z 67:1-8........................................................................................................................178 AA 68:1-35...................................................................................................................178 AB 69:1-37...................................................................................................................183 AC Psalm 70.................................................................................................................189 AD Psalm 71................................................................................................................189 AE Psalm 72.................................................................................................................192

9 | Psalmdeel III (73-89)....................................................................................195


A 73:1-27 – De voorspoed van de goddeloze..............................................................195 B 74:1-23 – Volken verwoesten de tempel.................................................................198 C 75:1-11 – Lofprijs omdat Gods oordeel nabij is.......................................................200 D 76:1-12 – Herinnering aan Jahwehs bevrijding......................................................201 E 77:1-21 – Oproep tot God om te herinneren...........................................................202 F 78:1-72 – Herinnering van Israëls falen en Gods genade........................................206 G 79:1-13 – Aanval van de volken..............................................................................212 H 80:1-20 – Schreeuw om te herinneren....................................................................213 I 81:1-17 – Muziek om te herinneren voor het gevecht.............................................215 J 82:1-8 – Oordeel over de volksgoden.......................................................................216 K 83:1-19 – Aanval van de vijand uit Ps50.................................................................218 L Psalm 84....................................................................................................................223 M Psalm 85..................................................................................................................226 N Psalm 86...................................................................................................................227 O Psalm 87...................................................................................................................228 P Psalm 88....................................................................................................................229 Q 89:1-53 – Worsteling met de koninklijke belofte...................................................231

10 | Psalmdeel IV (90-106)................................................................................241 A Psalm 90...................................................................................................................241 B Psalm 91....................................................................................................................242 C Psalm 92...................................................................................................................244 D Psalm 93...................................................................................................................246 E Psalm 94....................................................................................................................246 F 95:1-11 – Juich voor Jahweh!...................................................................................248 G Psalm 96...................................................................................................................254 H Psalm 97...................................................................................................................255 I Psalm 98....................................................................................................................256 J Psalm 99.....................................................................................................................257 K Psalm 100.................................................................................................................258 L 101:1-8 – Van barmhartigheid en recht...................................................................258 M 102:1-28 – Gebed van een gebukte.........................................................................265 N Psalm 103.................................................................................................................272 O Psalm 104.................................................................................................................275 P Psalm 105..................................................................................................................277 Q Psalm 106.................................................................................................................281

11 | Psalmdeel V (107-150)...............................................................................285 A 107:1-43 – Israëls geschiedenis................................................................................285 B Psalm 108..................................................................................................................293 C 109:1-31 – Het gevecht met de goddeloze...............................................................294 D 110:1-7 – De eeuwige koning-priester....................................................................299

12 | 111:1-10 – Dank Jahweh!...........................................................................305 13 | Psalm 112................................................................................................... 311


A Psalm 113.................................................................................................................312 B Psalm 114..................................................................................................................312 C 115:1-18 – De ware God alleen de eer!....................................................................313 D Psalm 116.................................................................................................................317 E Psalm 117..................................................................................................................318 F 118:1-29 – Dank Jahweh!.........................................................................................321 G Psalm 119.................................................................................................................324 H Psalm 120.................................................................................................................337 I Psalm 121...................................................................................................................338 J 122:1-9 – Vrede voor Jeruzalem...............................................................................339 K Psalm 123.................................................................................................................342 L Psalm 124..................................................................................................................342 M Psalm 125................................................................................................................343 N 126:1-6 – Zang van de opgangen.............................................................................344 O Psalm 127.................................................................................................................344 P Psalm 128..................................................................................................................345 Q 129:1-8 – De hoop van het geloof...........................................................................345 R Psalm 130.................................................................................................................348 S Psalm 131..................................................................................................................348 T Psalm 132..................................................................................................................349 U Psalm 133.................................................................................................................350 V 134:1-3 – Zang van de opgangen.............................................................................350 W Psalm 135................................................................................................................351 X 136:1-26 – Voor eeuwig is zijn vriendschap............................................................352 Y 137:1-8 – Heimwee..................................................................................................359 Z Psalm 138.................................................................................................................364 AA 139:1-24.................................................................................................................365 aExcursus: De Sheol..............................................................................................368 AB Psalm 140...............................................................................................................375 AC Psalm 141...............................................................................................................376 AD Psalm 142..............................................................................................................377 AE Psalm 143...............................................................................................................377 AF Psalm 144...............................................................................................................378 AG Psalm 145..............................................................................................................380 AH Psalm 146..............................................................................................................382 AI Psalm 147................................................................................................................384 AJ Psalm 148................................................................................................................386 AK Psalm 149...............................................................................................................387 AL 150:1-6 – Het grote halleluja.................................................................................388


Over de auteur Raymond R. Hausoul, Th.M., werkte korte tijd als bouwkundig ingenieur en studeerde vanaf 2003 theologie aan de Evangelisch Theologische Faculteit (Leuven). Sinds 2006 werkt hij voor de Evangelische Christengemeenten Vlaanderen en is hij bedienaar van de eredienst in de Evangelische Kerk De Hoeksteen te Ieper. Zijn bediening spreidt zich echter uit over heel Vlaanderen en bestaat voornamelijk uit het geven van onderwijs door prediking, studies en artikelen in binnen- en buitenland. Hij doceert de vakken Oude Testament en Systematische Theologie aan de Evangelische Toerustingsschool Vlaanderen en aan Bijbelschool C7. In het verleden doceerde hij het vak Oude Testament (frequentie: 3-jaarlijks) aan het Instituut voor Bijbelse Vorming te Leuven. Naast zijn drukke werkzaamheden, is hij verder bezig met een promotieonderzoek over de kosmische eschatologie. Raymond is gehuwd met Belinda en zij genieten van hun twee kinderen, AdriĂŤl and Ilja. Email: rbhausoul@hotmail.com Twitter: twitter.com/rhausoul Facebook: http://www.facebook.com/raymond.hausoul


Afkortingen van Bijbelboeken Gn Genesis Js Ex Exodus Jr Lv Leviticus Kl Nm Numeri Ez Dt Deuteronomium Dn Jz Jozua Hs Re Rechters Jl Rt Rut Am 1Sm 1 Samuël Ob 2Sm 2 Samuël Jn 1Kn 1 Koningen Mi 2Kn 2 Koningen Na 1Kr 1 Kronieken Hk 2Kr 2 Kronieken Sf Ea Ezra Hg Ne Nehemia Zc Es Ester Ml Jb Job Mt Ps Psalmen Mc Sp Spreuken Lc Pr Prediker Jh Hl Hooglied Hd Andere werken Tob Tobit Jud Judit TEs Ester (Grieks) 1Mak1 Makkabeeën

Jesaja Jeremia Klaagliederen Ezechiël Daniël Hosea Joel Amos Obadja Jona Micha Nahum Habakuk Sefanja Haggaï Zacharia Maleachi Matteüs Marcus Lucas Johannes Handelingen

2Mak2 Makkabeeën Wijs Wijsheid Sir Sirach Bar Baruch

Rm 1Ko 2Ko Gl Ef Fp Ko 1Ts 2Ts 1Tm 2Tm Tt Fm Hb Jk 1Pt 2Pt 1Jh 2Jh 3Jh Jd Op

Romeinen 1 Korintiërs 2 Korintiërs Galaten Efeze Filippenzen Kolossenzen 1 Tessalonicenzen 2 Tessalonicenzen 1 Timoteüs 2 Timoteüs Titus Filemon Hebreeën Jakobus 1 Petrus 2 Petrus 1 Johannes 2 Johannes 3 Johannes Judas Openbaring

BJr Brief van Jeremia TDn Daniël (Grieks) Man Manasse


P S A L M E N INLEIDING OP DE PSALMEN

11

1 | Inleiding op de Psalmen A

Over het boek Psalmen

De psalmen zijn ongetwijfeld een van de meest gelezen boeken in de Bijbel. Het begint met Gods zegen voor alle mensen (Ps1) en eindigt met de aanbidding door alle schepselen (Ps150). Tussen die twee uitersten vinden we zowel elke vorm van de menselijke ervaring. Daarin tonen de psalmen ons intensief Gods antwoord op de emotionele vragen en theologische worstelingen van de gelovige. Bijna alle psalmen geven op die manier uiting aan wat Gods volk op aarde voelt en meemaakt in zowel moeilijke als gezegende tijden. We ontvangen een glimp in de geschiedenis van Gods volk, hun leerstellige onderwijzing en hun profetisch perspectief. Hoop, vrees, droefheid en vertrouwen stromen als belangrijke rivieren door het landschap van dit werk. Psalmen beschrijft op die wijze het leven van veel Godsmannen van de binnenkant, terwijl de meer historische boeken van het Oude Testament dat veelmeer vanaf de buitenkant doen. Zoals bijvoorbeeld het Bijbelboek Samuël ons de geschiedenis van David beschrijft, geven de psalmen ons inzicht in Davids hart en zijn geloofsleven.1 Dat is wellicht een van de redenen waarom de Psalmen de gelovigen altijd weer wisten te boeien. Nog eeuwen na het ontstaan zingt Gods volk de Psalmen (vgl. 2Kr29:27-30). Dit Bijbelboek heeft doorheen de geschiedenis een belangrijke plaats ingenomen in het leven van de gelovigen. De vroomheid in de Psalmen bleef aantrekkelijk en opbouwend en het geloofsvertrouwen erin motiveerde menig dienstknecht van God om verder te strijden in Gods koninkrijk. Een discipel van Petrus Damianus (1007-1072) lukte het zelfs om op één dag alle Psalmen zes keer op te zeggen.2 De titel van het boek Psalmen betekent letterlijk ‘instrumenteren’. De Hebreeuwse titel is ‘boek van de lofliederen’ (Hebr. Sefer Tehillim). Deze laatste betekenis krijgt het voornamelijk doordat de dichters vanuit hun ellende van zichzelf wegkijken naar Jahweh. Hun lofprijs is gericht op Jahwehs karakter en daden.3 Psalmen bevat zo een bonte verzameling 1 2 3

Vgl. A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), xi. T. Van Doorn, Apocalyps Toen. Een geschiedenis van het jaar 1000 (Zutphen:Walburg, 1997), 50. J.H. Hutchinson, ‘The Psalms and Praise,’ Interpreting the Psalms, red. D. Firth en P.S. Johnston (Downers Grove:IVP Academic, 2005), 89.


12

liederen. Zulke verzamelingen vinden we ook elders terug in de Bijbel, waarbij we kunnen denken aan het Boek van Jahwehs oorlogen (Nm21:14) en het Boek van Jashar (2Sm1:18).

B De auteurs of ontvangers van de Psalmen

Persoon Psalmen 73 Psalmen bevatten in de aanhef de 12stk. (Ps50; 73-83) naam van koning David. Het Nieuwe Asaf Testament voegt daar nog Ps2 en Ps95 aan Korachs 10stk. (Ps42; 44-49; 84; toe (Hd4:25; Hb4:7). Waardoor het aantal zonen 87) op 75 komt te staan, precies de helft van Salomo 2stk. (Ps72; 127) het totaal aantal Psalmen. Principieel is er 1stk. (Ps90) geen aanleiding om de mogelijkheid van Mozes David als dichter, speler en zanger in Ethan 1stk. (Ps89) twijfel te trekken. De Bijbel geeft ons 1stk. (Ps88) voldoende informatie om te concluderen Heman dat David hiervoor de nodige capaciteiten Onbekend 48stk. bezat (1Sm16:18; 2Sm23:1-2). Wel geeft het Hebreeuws ons grote moeilijkheid voor het ontdekken van de auteurs. Die moeilijkheid wordt veroorzaakt door het gebruik van de Hebreeuwse lamed (‫ )ל‬die voor de in Psalm vermelde naam staat. De vertaler kan daarbij kiezen om ‫ ל‬te vertalen met ‘van’ of ‘voor’. Zo is er in Ps92:1 ‘voor de sabbatdag’ ( ‫ל ם‬ ‫ )ה‬vertaald. Daardoor blijft onduidelijk of de vermelde persoon de auteur of de ontvanger van de Psalm is. In de regel werd aangenomen dat we de ‫ ל‬in verbinding met een persoonsnaam moesten vertalen als ‘van’. 4 De persoon die vermeld was werd zo gezien als de auteur van de Psalm. Sinds de ontdekking van het Ugaritisch is deze stelling niet meer onwankelbaar.5 Archeologen hebben namelijk ontdekt dat er evenveel recht is om te stellen dat de ‫ ל‬kan worden vertaald met ‘voor’. Moderne vertalingen kiezen vandaar ervoor om ‘v.’ te schrijven, waardoor de lezer zelf dient uit te maken of hij ‘voor’ of ‘van’ vertaalt. Het moeilijke bij de interpretatie van de verschillende auteurs van de Psalmen is vandaar niet of deze mannen zulk een Psalm konden schrijven. Het is veelmeer de vraag of zij het ook daadwerkelijk gedaan hebben voor een bepaalde Psalm en hoe we er volledige zekerheid over kunnen krijgen 4 5

W. Gesenius, E. Kautzsch en A.E. Cowley, Hebrew Grammar (Oxford:Clarendon, 1949), §129c. D. Pardee, ‘The Preposition in Ugaritic,’ Ugarit-Forschungen 8 (1976): 301.


P S A L M E N DE AUTEURS OF ONTVANGERS VAN DE PSALMEN

13

dat de Psalmen niet het dichtwerk van iemand anders is die de Psalm voor een belangrijke dichter schreef. Diepgaande analyse van de Psalmen zou hierin duidelijkheid moeten brengen. Uiteindelijk werden alle Psalmen bijeengebracht en in een werk verzameld. Volgens de traditie zou Ezra dit proces op zich hebben genomen (vgl. Ea3:10).

C

De datering van het boek Psalmen

De getitelde psalmen lopen uiteen van de tijd van Mozes (Ps90) tot na de terugkeer uit de ballingschap (Ps107). Zodoende vallen de Psalmen tussen de tijd van 1410 tot 410v.Chr..

D

De wijsheid in het boek Psalmen

Volgens Koorevaar begint de eerste Psalm reeds erop te wijzen dat het respect voor Jahweh en Zijn Thora wijsheid is (vgl. Ps107:43). 6 Door de Psalmen bij de wijsheidsliteratuur te plaatsen gaven de joden aan dat ook het uiten van lofprijzingen, aanbiddingsliederen en klaagliederen hoort bij de wijsheid.

E

De verschillende boeken in het boek Psalmen

Er blijken in het boek Psalmen vijf boek te zitten, deze zijn hieraan herkenbaar, dat ze hetzelfde einde hebben (Ps41;72;89;106). Boek Ps1-41 1

Het eerste boek van de Psalmen, laat ons de grondoorzaak zien van alle scheidingen tussen de rechtvaardige en de goddeloze. Hiermee wordt eveneens de Messias verbonden (Ps2), de Zoon des mensen (Ps8), de lijdende knecht (Ps22) en het ware offer (Ps40). De meest gebruikt naam voor God is in dit boek Jahweh (275x).

Boek Ps42-72 In het tweede boek vinden we het lijden van de 2 rechtvaardige, die gescheiden van alle zegeningen in een grote verdrukking leven en in hun nood tot God roepen. De meest gebruikte naam voor de Heer is hier Elohim (ongeveer 200x). Boek Ps73-89 Het derde boek beschrijft de omkeer van het volk IsraĂŤl 3 en de genade en goedheid van God tot dit volk. Boek Ps906

Het vierde boek begint met de heerschappij van Jahwe

H.J. Koorevaar, Wijsheidscanon 2, (Heverlee:ETF (ongepubliceerd), 2005), 11.


14

4

106

(ongeveer 100x) na het invoeren van de eerstgeborenen op aarde. Daarmee begint de tijd van de heerschappij van de verheerlijke Mensenzoon in het duizendjarige rijk na de redding van heel IsraĂŤl.

Boek Ps1075 150

Salomo

Asaph

David

Heman Ethan Mozes

Psalmsoorten Zonen Korah

F

Het vijfde boek bevat de samenvatting van alle wegen die YHWH met zijn volk IsraĂŤl en het lofgezang die Hem toebehoort voor alle liefde.

Dank en 8,19,29,65,68,12 81 4,131,133,145 aanbidding

Onbekend

33,67,91,95,96,98 ,100,104,105,107, 111,113_115,117, 123,134_136,146150

Persoonlijk lof 11,18,23,30,32,3 75

46, 48, 84, 85

66,92,106,116,11 8

Persoonlijk klaging

42, 8 88 8

43,71,102,120,13 0

4,40,41,108,138, 139

3_7,13,17,22,25_ 76,77 28,31,35,39,51,5 4_57,59_64,69,7 0,86,109,140143

Nationale klaging

74,79,80 ,83

44

Koningspsalme 18,20,21,101,144 n

9 0 8 9

132

Troonbestijgin gen

47

93,96-99

Liederen Sion

42, 87

43,121,125,126,1 29

Boete

uit 122 6,32,38,51,143

Verwensingen 35,58,69,109

102,130 83

137


P S A L M E N PSALMSOORTEN

Messiaanse

16,22,24,110

Wijsheid

9,12,14,15,19,36, 50,73,78 12 49 37,52,53 ,82 7

G

72 45

15

2 1,10,94,112,119,1 28

De Hebreeuwse dichtkunst

Vanouds hebben gelovigen gezocht naar aanwijzingen voor het ritme en de maat in de Psalmen. In de zeventiende eeuw beweerde Marcus Meibomius dat hij het inzicht in de Hebreeuwse melodie had ontdekt. Hij beloofde dit geheim te zullen openbaren vanaf het ogenblik dat 6.000 personen zich ingeschreven hadden voor zijn boek. Doordat dit niet gebeurde, nam hij zijn geheim mee in het graf.7 In de laatste eeuwen hebben zich meerdere theorieën over de Hebreeuwse maat in de Psalmen ontwikkeld. Zo werd er gesteld dat er gelet diende te worden op het aantal lettergrepen of het aantal zinsdelen. Een andere theorie legde een grote nadruk op de overlevering van de Masoretische tekst waarin de verzen al waren ingedeeld in maten. Maar het nadeel hierbij was dat er een groot gezag daardoor aan de Masoreten werd toegeschreven. Ook over de melodieën van de Psalmen werd een groot onderzoek gedaan. Hoe klonk de muziek in het oude Israël? Was het vooral een koraal of eerder een ritmische melodie? Weinig kan hiermee met zekerheid worden vastgesteld. Elke Psalm dient vandaar structureel geanalyseerd te worden vanuit meerdere perspectieven. Soms kunnen de Psalmopschriften nog helpen om muzikale informatie te verwerven, maar het merendeel van deze opschriften is onduidelijk voor ons geworden. Uit de literaire onderzoeken die er gedaan worden over de Psalmen kunnen we de volgende structurele opvallendheden ontlenen: (1) Alliteratie: Elk vers begint met de volgende letter van het alfabet (Ps9-10; 25; 34; 37; 111-112; 145; 119; vgl. Sp31; Kl1-4). (2) Synoniem parallel: De voorafgaande gedachte wordt herhaald (Ps19:1; 49). (3) Antithetisch parallel: De voorafgaande gedachte wordt ontkent (Ps1:6). (4) Synthetisch parallel: De gedachte concludeert vanuit het voorafgaande (Ps22:4; 23:1). (5) Chiastisch parallel: De voorafgaande gedachte wordt herhaald in omgekeerde volgorde (Ps51:3). 7

P.C. Craigie en M.E. Tate, Psalms 1-50 (WBC; Nashville:Nelson, 2004), 37.


16

H

De opschriften van de Psalmen

Van de 116 Psalmen hebben 150 een opschrift. De 34 Psalmen die geen opschrift hebben zijn: Ps1; 2; 10; 43; 71; 91; 93-97; 99; 104-107; 111119; 135-137; 146-150. De belangrijkste opschriften zijn Hebr.

Betekenis

X in Ps Voorbeelden

Maskil

Maskil' betekent waarschijnlijk 13 "lering of onderwijzing".

Ps32;42;44-45;5255;74;78;8889;142

Miktam

'Miktam' betekent "gedicht".

Ps16;56-60

6

Hammaalot 'Hammaaloth' betekent 15 h "omhooggaan", er wordt aangenomen dat deze liederen werden gezongen tijdens het reisen naar de grote feesten in Jeruzalem naar de tempelberg.

Ps120-134

"De De voorzanger was zeker de 55 voorzanger" koorleider in de tempel. We mogen daarin een verwijs zien naar de Heer Jezus die Zelf in het midden van de Zijnen het lofgezang aanheft.

Ps22:22; Hb2:12

Mismor

Op een begeleid lied

snareninstrument 57

Schir

Religieus of (algemeen)

Maskil

Meditatie- of leergedicht

Miktam

Betekenis onzeker, 'Verzoening'

Tefilla

Gebed

Tehilla

Loflied; van deze Psalm titel, laat 1 zich de Hebreeuwse betekenis afleiden

wereldlijk

lied 30 13

misschien 6 5

Schiggajon Betekenis onbekend, misschien 1 een boetepsalm

Ps145

Ps7


P S A L M E N DE ONBARMHARTIGE PSALMEN

I

17

De onbarmhartige Psalmen

Een groot aantal van de Psalmen verschrikken de lezer, door hun onbarmhartig oordeel. De langste vloek gedeeltes vinden we in Psalm 31:18-19; 40:15-16; 54:7; 55:16; 58:7-8; 59:10-14; 83:10-18; 137:8-9; 139:19; 140:12 bij het studeren van deze passages moeten we letten op volgende punten: • Ze drukken het verlangen van de gelovige uit, naar de vernietiging van de goddeloze. • De bevelsvorm ‘Ze zullen vernietigt worden’ laat zich vaak beter vertalen door het profetische zicht van de Psalm • De vernietiging van de goddeloze staat echter ook volledig in overeenstemming met andere passages in de Bijbel • Vergelijk hiermee de oordeelswoorden van de Heer Jezus (Mt23).

J

Citaten uit de psalmen in het Nieuwe Testament

Van de 360 Nieuw Testamentische citaten of spiegelingen uit het Oude Testament, stamt bijna 1/3 deel (112citaten) uit de Psalmen. Enkele voorbeeld zijn: Psalm N.T.

Betekenis

Psalm N.T.

Betekenis

2:1-2 Hd4:25 De volkeren tegen de 69:10 Jh2:17 Ijver om U huis -26 gezalfde 2:7

Hb1:5 Jij bent Mijn Zoon

2:8-9 Op2:26 Met een ijzeren staf ev

69:22 Mt27:3 Wijn met gal 4 69:23- Rm11: Tafel tot strop 24 9-10

4:5

Ef4:26 Boosheid zonder te 69:26 Hd1:20 Woning zondigen woest

5:10

Rm3:13 Open graf

60:29 Op3:5 Uit het uitgesloten

6:9

Mt7:23 Wijkt van Mij

72:10e Mt2:11 Gaven van goud v

7:10

Rm8:27 Hij die de harten 78:2 beproeft

8:3

Mt21:1 Lof van 6 onmondigen

8:5-7 Hb2:6- Nederiger 7 engelen

wordt boek

Mt13:3 Gelijkenis 5

de 78:24 Jh6:31 Brood uit de hemel als

de 82:6

Jh10:34 Jullie zijn goden


18

10:7

Rm3:14 Mond vol vloek

89:4-5 Hd2:30 Verbond met David

14:1- Rm3:10 Geen die goed doet 3 ev 16:8- Hd2:25 Heiliging, 11 ev verroten 18:3

89:21 Hd13:2 David gevonden 2

niet 91:11- Mt4:6 Op 12 gedragen

Lk1:69 Hoorn des Heils

handen

94:14 Rm11: Zin 1 verstoten ?

volk

19:19 Op16:7 Rechtvaardig oordeel 95:7- Hb3:8e Verhard niet 11 v 22:2

Mt27:4 Mijn God, Mijn God 6

22:8- Mt27:3 Kopschudden 9 9

97:7

Hb1:6 Aanbidding engelen

door

98:2-3 Hd28:2 Heil voor 8 heidenen

de

22:23 Hb2:12 Mijn broeder 102:26 Hb1:10 hemel zal vergaan bekendmaken. -28 -12 23:1

Jh10:11 De goede herder

24:3- Mt5:8 4 31:6

104:4 Hb1:7 Diener vuurvlammen

Gelukzalig de reinen. 105:8 Lk1:72 Zijn gedenken

Lk23:4 In Jouw handen 6

Jh1:2

Door Zijn gemaakt.

34:9

1Pt2:3 Proeft en ziet

bond

105:21 Hd7:10 Zette Jozef als Heer

32:1- Rm4:7- Overtredingen 2 8 vergeven. 33:6

tot

106:20 Rm1:2 Heerlijkheid 3 verwisseld Woord 107:9 Lk1:53 Hongerige gevult 109:8 Hd1:20 Ambt elkaar

34:13 1Pt3:10 Wie het -17 ev liefheeft

ontvangt

leven 110:1 Mt22:4 Zitten aan 4 rechterkant

34:15 Hb12:1 Jaagt de vrede na 4

110:4 Hb5:6 Priester eeuwigheid

me in

34:21 Jh19:36 Geen been gebroken 111:9 Lk1:49 Heilig is Zijn naam 35:19 Jh15:25 Zonder gehaat 36:2

oorzaak 118:6 Hb13:6 De Heer is mijn hulp

Rm3:18 Geen Godsvreze

118:22 Mt21:4 Door 2 bouwliederen

de


P S A L M E N CITATEN UIT DE PSALMEN IN HET NIEUWE TESTAMENT

19

verworpen 37:11 Mt5:5

Zachtmoedige erven 118:26 Mt21:9 Gezegent die daar het land komt!

38:12 Lk23:4 Stonden ver weg. 9

130:8 Mt 1:21

Zal het volk redden

40:7- Hb10:5 Lichaam bereid 9 ev

135:14 Hb10:3 Heer zal richten 0

41:10 Jh13:18 Verraad

140:4 Rm3:1 Addergift 3 lippen

onder

44:23 Rm8:36 Om Uwentwil gedood 141:2 Op5:8 Gebd als reukwerk 45:7- Hb1:8- U troon, O God 8 9 51:6

143:2 Rm3:1 Geen rechtvaardige 0

Rm3:4 Zodat gerechtvaardigd wordt

u 146:6 Hd4:24 Hemel en gemaakt

55:23 1Pt5:7 Gooit jullie zorgen 62:13 Rm2:6 Ieder naar werken 68:19 Ef4:8

K

Opgestegen hoogte

aarde

141:2 Op5:8 Gebd als reukwerk

zijn 143:2 Rm3:1 Geen rechtvaardige 0 in

de 146:6 Hd4:24 Hemel en gemaakt

De Messias in de Psalmen

De persoon van de Messias Als mens Ps8:5-7; Hb2:6-8 Als God Ps45:7,12; Hb1:8 Als Eeuwig Ps102:26-28; Hb1:10-12 Als Zoon van God Ps2:7,12; Mt22:45; Hb1:5 Het Wezen van de Messias Genadig Ps 72:4,12-14; Mt11:5; 12:20 Rechtvaardig Ps45:8; Hb1:9 Heilig Ps89:19-20 Het werk van de Messias Zijn leven Ps40:7-9; Hb10:5-7 Zijn dood Ps22 Zijn opstanding Ps16:10; Hd13:33-36 Zijn hemelvaart Ps68:19; Ef4:8

aarde


20

De persoon van de Messias Het oordeel Ps72:2-14; 86:13; 98:9; 2Th 1:7-9; Op19. Zijn heerschappij Ps72:8; 96:10; 103:19; Op19:6 Het ambt van de Messias Als Profeet Ps22:23; 40:10-11; Hb2:12 Als Priester Ps110:4; Hb5:6 Als Rechter Ps72:2; 96:10-13; Mt25:32; Op19:11; 20:11 Als Koning Ps2:6; 89:28; Mt25:31-34; 27:11; Op19:16

L

Het aantal Psalmen in het boek Psalmen

a De Septuaginta Bij een vergelijking van de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament, met de Hebreeuwse Masoretische Tekst ontdekken we dat er een verschil in nummering is bij de Psalmen. We kunnen dat verschil als volgt weergeven: MT

LXX

MT

LXX

MT

LXX

Ps1-8

Ps1-8

Ps116:1-9

Ps114

Ps147:1220

Ps147

Ps9-10

Ps9

Ps116:1019

Ps115

Ps148-150 Ps148-150

Ps11-113

Ps10-112

Ps114-115

Ps113

Ps117-146 Ps116-145 Ps147:1-11

Ps146

Daarnaast hebben sommige handschriften van de Septuaginta nog Ps151, die door het Jodendom als niet-canoniek erkend is, maar wel binnen Qumran bekendheid had (11QPsa). 8 Deze Psalm wordt algemeen gedateerd in de eerste eeuw voor Christus en heeft de volgende tekst: ‘[Deze Psalm wordt toegeschreven aan David, staat buiten de andere nummers, en gaat over het moment waarop hij Goliath versloeg in een eenmansgevecht.] – Kleiner was ik dan mijn broeders, de jongste bij vader thuis. Hij stelde mij tot herder van zijn kudde tot heerser van zijn geiten aan. Mijn handen maakten een instrument, mijn vingers (bespeelden) een lier. Laat mij dan de Heer verheerlijken, zei ik bij mijzelf. Bergen 8

M. Abegg, P. Flint en E. Ulrich, The Dead Sea Scrolls Bible (New York:HarperCollins, 1999), 585-586


P S A L M E N HET AANTAL PSALMEN IN HET BOEK PSALMEN

21

getuigen niet van Hem en heuvels verkondigen Hem niet. De bomen hebben mijn woorden verheven en de kudde mijn daden. En toch, wie kan verkondigen, en wie kan vertellen, en wie kan verhalen de daden van de Heer? Dit alles merkte God, dit alles hoorde Hij en gaf er gehoor aan. Hij zond zijn profeet om mij te zalven, Samuël om mij te verhogen. Mijn broeders trokken uit om hem te ontmoeten, met schoonheid van gestalte en schoonheid van voorkomen. Ofschoon groot van postuur en knap van haar heeft de Heer God niet op hen zijn keus laten vallen, maar Hij liet mij van achter de kudde halen. Hij zalfde mij met heilige olie, stelde mij tot leider van zijn volk en tot heerser van de zonen van zijn verbond aan.’

Binnen het christendom wordt Ps151 niet erkend, met uitzondering van de Oosters Orthodoxe Kerk. Het is opmerkelijk dat er binnen de Joodse traditie meerdere manuscripten bestaan die een andere Psalmtelling volgen.9 Zo schrijft de Jeruzalemse Talmoed in traktaat Sjabbath (§16) dat er 147 Psalmen zijn, en hebben verschillende rabbijnse manuscripten en Codex Leningradensis 149 Psalmen. 10 Hendrik Koorevaar probeert het patroon van de Talmoed te achterhalen en voegt Ps9 bij Ps10, Ps42 bij Ps43 en Ps114 bij Ps115 waardoor er 147 Psalmen ontstaan.11

M

Sela

De betekenis van het woord ‘sela’ (Hebr. seláh) is onduidelijk. We vinden het woord eenenzeventig keer in negenendertig Psalmen. 12 Het is afgeleid van het werkwoord ‘ophoren’ of ‘opheffen’ (Hebr. sélah). Sommigen dachten dat het een muziekteken was dat wees op een pauze om na te denken over het gezongen stuk, een modulatie in de toon 13, een versterking van de muziek. Andere zagen het als een oproep aan de menigte om bijvoorbeeld het hart letterlijk op te heffen of om bepaalde instrumenten in de lucht te heffen.14 9 10 11 12 13 14

Carl F. Keil en Frans J.K. Delitzsch, Psalms, Commentary on the Old Testament 5 (Grand Rapids: William B. Eerdmans, 1988), 20. Ibid. H.J. Koorevaar, ‘The Book of Psalms as Structured Theological Story With the Help of the Subscripts and the Superscripts,’ The Composition of the Book of Psalms, red. E. Zenger (Colloquium Biblicum Lovaniense LVII, Leuven, 6 augustus 2008). Arno C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament. Esra – Maleachi, vol. 2 (Dillenburg: Christliche Verlagsgesellschaft, 1998), 627. Abraham Cohen, The Psalms, 2e ed., Soncino Books of the Bible (New York: Soncino, 1992), 6. J. Ronald Blue, “Habakuk”, in Das Alte Testament. Erklärt und Ausgelegt, bewerkt door John F. Walvoord en Roy B. Zuck, vol. 3 (Holzgerlingen: Hänssler, 2000), 632.


22

De Septuaginta vertaalde het met ‘tussenlied’ en dacht aan een instrumentaal tussenspel. Hiëronymus vertaalde het in zijn Vulgata met ‘steeds’ en dacht dat de uitspraak (steeds) herhaald moest worden. En weer anderen zagen het als een kenmerk voor een nieuw gedeelte of nieuwe strofe. Het is opvallend dat seláh meestal in die Psalmen te vinden is die een bijzondere waarde hebben en de gelovige voor fouten waarschuwen (Ps3:5; 7:5; 32:5,7).15

15 M. Holland, Die Propheten Nahum, Habakuk und Zephanja, (WSB; Wuppertal:Brockhaus, 1986), 97.


P S A L M E N ALGEMENE VERHAALLIJN

N

23

Algemene verhaallijn

Ondanks dat het onderzoek naar de structuur van Psalmen nog actief bezig is, groeit het verlangen om de algemene verhaallijn die zich doorheen het Bijbelboek Psalmen ontwikkelt te ontdekken. Verschillende mogelijkheden zijn daarbij mogelijk. Wie vooral historisch naar Psalmen kijkt ziet erin het verhaal van Davids conflict met Saul (Ps1-41), zijn regering als koning en zonde met Batseba (42-72), de crisis door Davids zonde en herinnering aan het Davidisch verbond (73-89), de verwoesting van de tempel en de ballingschap (90-106) en de lofzang vanwege de terugkeer en het herstel van het volk (107-150). John Darby benadert de Psalmen eerder primair vanuit een eschatologisch kader en ziet erin ‘de toestand van het joodse overblijfsel of dat van Israël in de laatste dagen, hun ervaringen en de verbinding van de Messias met hen.’16

O

Psalmen en de toekomst

Sommige edities van het Nieuwe Testament bevatten als extra het Bijbelboek Psalmen. Dit oudtestamentische werk plaatsen de uitgevers dan achter het boek Openbaring. Als je daar over nadenkt, geeft dat een vreemde volgorde bij het doorlezen van voor naar achter. Vanuit de apocalyptische visioenen die Johannes op Patmos beleeft, belandt de lezer in de groene psalmweiden waar de klaterende beekjes doorheen kronkelen. Op het eerste gezicht bestaat er weinig relatie tussen die twee werelden. Maar schijn bedriegt; de psalmen vertellen meer over de toekomst dan op het eerste gezicht lijkt.

a De hoop van het volk Het doet vreemd aan als het geloof in een verlossende God enkel rekening houdt met het heden en de ogen sluit voor het straks. Zowel joden als christenen belijden dat dit niet het geval is. Verlossing en toekomst zijn met elkaar verweven in de Bijbelse geschiedenis. In het verleden is meermaals op de Messiaanse hoop in Psalmen gewezen. Psalmen die in het Nieuwe Testament betrokken werden op Christus kregen soms de naam messiaanse Psalmen (Ps2; 8; 16; 22; 31; 34-35; 40-41; 45; 68-69; 72; 109-110; 118). Delen uit het leven van David zag men als voorafschaduwing van het leven van de Messias. Minder aandacht bestond voor de toekomst van het gelovige Israël. Vanuit de profeten 16 John N. Darby, Job-Hooglied, Synopsis van de Boeken van de Bijbel 3 (Winschoten: Heijkoop, 1950), 45.


24

durfden sommigen stoutmoedig de mening verdedigen dat de Messias een zichtbaar rijk op aarde zou stichten. Daarbij zou Israël in de toekomst betrokken zijn. Het heil zou van Sion over de hele aarde uitgaan en tot zegen voor de schepping zijn (Js2; Mi4). Israël zou daar als volk een belangrijke rol in spelen. De psalmen zien uit naar dat ogenblik. Het onderscheid tussen de ik- en wij-vorm in Psalmen maakt ook duidelijk dat niet één persoon aan het woord is. Sommige zaken zegt de psalmist vanuit zijn individuele standpunt. Op andere plaatsen spreekt het volk haar collectieve hoop uit. Ook dan ziet de psalmist zich dikwijls als deel van het geheel, ondanks dat hij een ik-vorm gebruikt. Door hiervoor alert te zijn tijdens het lezen, wordt niet alleen de hoop van het individu zichtbaar, maar zien we ook de hoop van het gelovige volk.

b psalmisten als profeten Het Nieuwe Testament citeert veelvuldig uit Psalmen en noemt David een profeet. Het lijkt erop dat ook de psalmisten verder kijken dan het nu. Joodse uitleggers houden vanouds rekening met dit toekomstaspect in Psalmen. Voor hen zijn de psalmen verbonden met de profetische hoop van hun volk. Christenen zijn minder vertrouwd met die gedachte. Voor hen hebben de psalmen een bijzondere plaats in het geloofsleven, maar zijn ze minder bruikbaar voor een concrete geloofsleer. Op een lied moet je nu eenmaal geen theologie bouwen. Het Nieuwe Testament denkt anders daarover.17 Het maakt bij citaten het meest gebruik van Psalmen. Christus gebruikt Psalmen om de Emmaüsgangers een helder beeld van de Messias te geven (Lc24:26,44). Ook elders gebruikt het Nieuwe Testament het hele Oude Testament (Thora, profeten en Psalmen) om de christelijke geloofsleer te voorzien van een stevig fundament (bijv. Mt21:42; Jh2:17; 10:34; 13:18; 15:25; 19:24,28,36; Hd1:20; 2:34; 13:35; Rm3:4,12-13; 11:9-10; Ef4:8; Hb1:8-9). 18 Waarom mogen wij Psalmen dan niet gebruiken bij het uitdiepen van het Bijbelse toekomstperspectief? De enige reden die ik kan bedenken is dat gelovigen veronderstellen dat Psalmen enkel vooruitziet naar de eerste komst van de Messias. Dat is begrijpelijk, aangezien het Nieuwe Testament geen analyse geeft van Psalmen die met zijn tweede komst samenhangt. Dat betekent echter niet dat de schrijvers van het Nieuwe Testament daar geen weet van hebben. Natuurlijk moeten we voorzichtig zijn om niet een hele leerstelligheid te funderen op één psalmtekst. 17 Vgl. Geerhardus Vos, “Eschatology of the Psalter”, Princeton Theological Review 18 (1920): 12. 18 Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, 2:156–157.


P S A L M E N PSALMEN EN DE TOEKOMST

25

Schrift dient met Schrift vergeleken te worden; dat geldt voor elke bijbeltekst, uit welk bijbelboek dan ook. Durf en voorzichtigheid dagen elkaar uit bij het overdenken van de psalmen in functie van het toekomstbeeld.

c Hoop en geloof

Psalmen ademt een zekere hoop uit. Die hoop gaat verder dan vage ideeĂŤn van vrede en eenheid op aarde. Ze spreekt concreet van Gods ingrijpen op aarde, de wedergeboorte van de hele schepping, het wonen van God op aarde, enz. Op die manier is bij de psalmisten een duidelijke verbinding tussen geloof en hoop aanwezig. Liederen kunnen op een fantastische manier getuigen van de brandende hoop die iemand koestert. Ook in de hedendaagse popliederen die dagelijks onze oren bereiken, klinkt een hoop. In tegenstelling tot de bijbelse liederen is die hoop echter dikwijls kortzichtig. Ze is voornamelijk gericht op de menselijke relaties tijdens het leven nu. De psalmen tonen een hoop die verder reikt dan enkel de liefde tussen twee mensen onderling. Ze proberen het grote plan dat God met deze schepping heeft, te bezingen. Die hoop is niet uit mythen en fabels ontstaan, maar heeft haar wortels in de heilsgeschiedenis van IsraĂŤl. Dit wordt overduidelijk als we beseffen dat ook de psalmisten weet hadden van de grote beloften die God via de profeten aan zijn volk deed (vgl. Ps149:7-9). Vanaf Genesis tot Openbaring is het ingrijpen van God in deze schepping een belangrijk thema dat ook in Psalmen aanwezig is. Al aan het begin van dit boek spreekt Ps2 van de volken die niet willen dat Gods koninkrijk een wereldomvattend gebeuren is en zich tegen dit ingrijpen Gods verzetten in een samenzwering tegen de Messias (vgl. Hd4:25-27). Deze spanning tussen Gods koninkrijk en het koninkrijk van de mens groeit, naarmate het bijbelboek Psalmen vordert (Ps46-49; 65-67; 86-87) en mondt uit in de climax waar Jahweh regeert over de hele schepping (Ps93-100; 108; 145-150).19 We dienen dan ook voorzichtig te zijn om deze en andere zaken in Psalmen, die verder gaan dan wat ons vanuit de geschiedenis bekend is, te vergeestelijken.

P

De God die straks handelt

De psalmen geloven in een God die betrokken is op het verleden, het heden en de toekomst. Dat geloof spreekt in het nu en ziet vooruit naar 19 Mart-Jan Paul, Gijs Van den Brink, en Bette, red., Bijbelcommentaar Genesis-Exodus, Studiebijbel Oude Testament 1 (Veenendaal: Centrum voor Bijbelonderzoek, 2004), 18.


26

het straks. Meerdere psalmverzen benadrukken deze weg van God met de mens doorheen de geschiedenis richting het grote einddoel, het werk van zijn handen. ‘Jahweh zal mij altijd beschermen. Jahweh, uw trouw duurt eeuwig, laat het werk van uw handen niet los’ (Ps138:8). De psalmisten zijn zich terdege bewust dat de schepping, zoals ze nu is, niet voor eeuwig zal voortduren. God grijpt in. Hij maakt alles nieuw. Karakteristiek is de uitdrukking ‘een nieuw lied’ in Psalmen (Ps33:3; 40:4; 96:1; 98:1; 144:9; 149:1). Het getuigt, samen met de ‘nieuwe dingen’ die we bij de profeten vinden, van Gods toekomstige plan met deze kosmos. 20 De profeet Jesaja toont dit verband: ‘Wat eertijds werd voorzegd, is nu vervuld en Ik kondig jullie nieuwe dingen aan, nog voor ze ontkiemen zal Ik ze openbaren. Zing voor Jahweh een nieuw lied, laat zijn lof klinken van de einden der aarde, jullie die de zee bevaren, en alles wat leeft in zee, jullie, eilanden, en allen die daarop wonen’ (Js42:9-10). De psalmist weet dat zijn einde niet afhangt van het toeval. Er is een tijd vastgesteld dat God Koning zal zijn over deze schepping. Vooral de drie Koningspsalmen die beginnen met ‘Jahweh is Koning’ verwijzen daarnaar (Ps93; 97; 99). Als die tijd aanbreekt, wordt waar wat Ps96:10 belijdt: ‘Zeg aan de volken: “Jahweh is Koning. Vast staat de wereld, zij wankelt niet. Hij oordeelt de volken naar recht en wet.”’ Wie Psalmen, zoals Ps47 vanuit dit toekomstig perspectief leest, ziet plotseling niet meer een wazig verslag van sterk overdreven gebeurtenissen in het verleden, maar een profetisch zicht op een gebeurtenis in de toekomst, die in het heden al vol vreugde wordt beleden. De basis van deze hoop die doorheen Psalmen aanwezig is, is dat er een tijd zal komen dat God zichtbaar ingrijpt in deze schepping. De wereld bereikt haar doel niet door natuurlijke evolutie, maar door het bovennatuurlijk ingrijpen van de Almachtige. Dat gaat verder dan dat God zielen redt. Het gaat om de redding van de hele kosmos. Dit mondt uit in de vestiging van Gods zichtbare koninkrijk in de kosmos. Psalmen toont een verwachting en eindigt in een grote lofprijs. Als Gods droom gerealiseerd is, zal ook het grote Halleluja, waarvan Ps150 met kracht getuigt, waar worden.

Q

De God die ook nu handelt

Door het bovenstaande zou de verwarring kunnen ontstaan dat Psalmen enkel oog heeft voor de toekomst. Dat is onjuist. Naast de teksten die vooruitwijzen op Gods toekomstig ingrijpen, vinden we in Psalmen 20 Geerhardus Vos, “Eschatology of the Psalter”, Princeton Theological Review 18 (1920): 14.


P S A L M E N DE GOD DIE OOK NU HANDELT

27

ook diverse teksten die wijzen op de levenswandel van de gelovige met God in het nu. De hoop voor de toekomst in Psalmen is omringd met vertrouwen in God voor het heden. Zo is de kleine man in zijn alledaagse situaties verbonden met het grote plan van God. Zijn blik is omhoog gericht naar Hem die verlost en bevrijdt. Zijn hoop die vooruitziet naar het ogenblik waarop Jahweh de onrechtvaardigen definitief oordeelt, roept naar een bevrijding van het kwaad in het heden. De psalmisten wensen niet enkel dat God straks regeert, maar dat Hij dat nu al mag doen in hun omgeving. De gelovige beseft dat hij nu al, op die gebieden waarover hij verantwoordelijkheid draagt, die hoop mag uitstralen. In zijn eigen leven, zijn eigen huis en eigen gezin mag de heerlijkheid, die straks de hele aarde zal vervullen, al worden geproefd. De toekomst vindt een replica in het heden en krijgt op die wijze een plaats in het leven van vandaag. Wat in het verschiet ligt, beïnvloedt de denkwijze van de gelovige in het nu. In Psalmen staan de rechtvaardigen uit het volk tegenover de onrechtvaardigen uit datzelfde volk. Het is dan ook de loyaliteit tegenover God en niet een etnische verbondenheid die de psalmisten samenbindt. Hierdoor voelen we als gelovigen een verbondenheid met de psalmisten en mogen we met vreugde getuigen van hetgeen God in de toekomst nog allemaal met deze schepping zal doen.

R

Indeling van Psalmen

Ik denk dat het een werk van de heilige Geest is dat uitleggers de laatste jaren opnieuw oog krijgen voor de structuur in het Bijbelboek Psalmen. Hoewel gelovigen in de oudheid beseften dat de Psalmen niet willekeurig bij elkaar staan, maar een doorlopend geheel vormen, sneeuwde deze algemeen gekende waarheid bijna volledig onder vanaf de tijd van de Verlichting. Oudtestamentici zagen de Psalmen vanaf dat ogenblik bijna uitsluitend als chaotisch geheel waarin geen orde in aanwezig was. Het enige dat nog geaccepteerd werd was dat Ps1-2 een mogelijk inleiding in Psalmen vormden en dat het Bijbelboek als geheel uit vijf gedeeltes kon worden verdeeld: (1) Ps1-41; (2) 42-72; (3) 73-89; (4) 90-106; en (5) 107-150. Deze vijf gedeeltes ontstonden door de herhaling van de uitroep: ‘Geloofd zij Jahweh in eeuwigheid! Amen, ja, amen’, aan het slot van Ps41, 72 (het voorlaatste vers), 89 en 106. Over de vraag of de delen nog meer met elkaar in verbinding stonden werd weinig gesproken en de totale structuur van de Psalmen bleef een raadsel voor velen in die tijd.


28

Deze houding veranderde drastisch toen Gerald Wilson met krachtige argumenten in zijn dissertatie aantoonde dat het Bijbelboek Psalmen één groot ontwerp vormde. 21 Vanaf dat ogenblik kregen ook anderen meer interesse naar het vraagstuk van een logische opbouw van Psalmen en begonnen onderzoekers daarin steeds meer een groot samenhangend geheel te zien. Concreet betekende dit dat er meer orde in de Psalmen was dan vaak verondersteld werd door degenen die elke Psalm als een afgebakend lied zonder verdere samenhang benaderden. Vooral voor de afzonderlijke opschriften die de Psalmen kwam er nieuwe interesse op. Het waren deze opschriften die uitleggers en vertalers in het verleden als onnodig hadden afgedaan en plotseling een sleutelrol kregen in het nieuwe onderzoek naar de structuur van de Psalmen. Hendrik Koorevaar concentreert zich sterk in zijn onderzoek op de Psalmen op deze psalmopschriften. Hij merkt op dat er dertien biografische opschriften over Davids leven in de Psalmen aanwezig zijn (Ps3:1; 7:1; 18:1; 34:1; 51:1; 52:1; 54:1; 56:1; 57:1; 59:1; 60:1; 63:1; 142:1).22 In de numerieke analyse, de zogenaamde gematria, wijst dit getal dertien naar Jahweh, die één is (Dt6:4; ‫ אחד‬dat is: 1+8+4=13). Opmerkelijk is dat deze numerieke analyse van 1+8+4 in omgekeerde volgorde in de boekdelen aanwezig is: psalmdeel 1 (Ps1-41) bevat vier biografische opschriften over Davids leven; psalmdeel twee (Ps42-72) acht en psalmdeel 5 (Ps107-150) slechts één. Een andere opvallendheid zijn psalmen die nauw met elkaar overeenkomen. Het grootste verschil tussen deze Psalmen is het dat de Godsnaam ‘Jahweh’ is vervangen door ‘Elohim’ (bet. ‘God’). Zo is Ps14 identiek gelijk aan Ps52, behalve dat er in Ps53 sprake is van Jahweh, terwijl de psalmist in Ps14 Elohim gebruikt. Het lijkt erop dat er bewust door het vermijden van de naam Jahweh een afstand wordt geschapen tussen God en het volk. Om een beter grip op de Psalmen te krijgen is het vanuit de bovengenoemde historische ontwikkeling sterk aan te bevelen om zich nader met de structuur en de opschriften van de Psalmen als geheel bezig te houden. In dit boek kies ik ervoor om het Bijbelboek Psalmen zowel in zijn geheel te bezien als ook elke Psalm afzonderlijk. Een observatie van het karakter en de opbouw van de vijf afzonderlijke boekdelen in Psalmen ligt op die wijze voor de hand en zal dan ook telkens aan het begin van een nieuw boekdeel in de commentaar gebeuren. 21 Gerald Henry Wilson, The Editing of the Hebrew Psalter, Society of Biblical Literature Dissertation Series 76 (Chico: Scholars, 1985). 22 Hendrik J. Koorevaar, Wijsheidscanon (Leuven: ETF (ongepubliceerd), 2005), II:83.


44 K 45 K 46 K 47 K 48 K 49 K 50 A 51 D

Nationale klaagzang Koninklijk liefdeslied God is een toevlucht Koningschap Jahweh Sion oninneembaar Hoop op de opstanding Israël verzameld voor oordeel David, Natan, Bateseba

42 K

Individuele klaagzang

E’

43 – Roep voor recht Absalom de dwaas Liturgie voor poorten Gebed voor vertrouwen Klaaglied Danklied na overwinning Schepping en Thora

B’ A’ A B C D X

A B C X C’ B’ A’

Psalmdeel 2: Oorzaak crisis, overwinning 52 D 53 D 54 D 55 D

Vertrouwenspsalm Liturgie voor poorten

D’ C’ B’ A’

56 D

57 D

58 D

59 D

60 D

61 D

62 D

63 D 64 D 65 D 66 – 67 –

Recht tegenover verraders Gesloten oren De verkeerde Boetvaardigheid De rechtvaardige Geopende oren Recht tegenover verraders

Waanzin bij Abimelech

Lied voor de inwijding

Klaaglied

Danklied

Schreeuw tot Jahweh

D’ C’

68 D 69 D 70 D 71 –

Salomo, Bateseba’s zoon

X

David, woestijn Juda

E

‘Op de wijze van’:D, Joab

Danklied en gebed (acrostichon)

D

‘Op de wijze van’:D, Saul

Wat is de mens?

C

‘Op de wijze van’

Gebed om recht tegen Kus

B

‘Op de wijze van’:D, Saul

Eerste boetpsalm

A 9

‘Op de wijze van’:D, Filistijnen

8 D

David, Zifieten, Saul

7 D

= Ps14 [≠Jahweh]

6 D

David, Doëg, Achimelech

5 D

Vertrouwen op Jahweh

4 D

Schreeuw tot Jahweh

Intro: Gezalfde, volken 3 D

Roep voor recht

2 –

Vlucht voor Absalom

1 –

Intro: Thora, individu

P S A L M E N SCHEMATISCH OVERZICHT 29

2 | Schematisch overzicht Psalmdeel 1: Crisis. David vlucht voor Absalom

10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 D D D D D D D D D D D D D D D D D D D D D D D – D D D D D D D D

A B C X C’ B’ A’

72 S


– D D D – Hallel Psalmen – – – – – – – D –

A B X

D – D – – –

Hallel Psalm Dank Jahweh

B’ A’ A

Verlossing van Sion

Bedevaartsliederen D – – S – –

Eenvoud van samenzijn

B X

D D

God erkent David als gezalfde Red mij van de verkeerde mensen

– God regeert over alle volken

B’ A’ A B C

D D D D Hallel Psalmen D D – – – –

X C’ B’ A’

150

Koning Jahweh: Rechter Koning Jahweh: Schepper A’

Extro: Hallel Universeel

Koning Jahweh: Lofprijs B’

149

Koning Jahweh: schepping C’

Extro: Hallel Doorbraak

Koning Jahweh: Lofprijs X

148

Koning Jahweh: Rechter C

147

Koning Jahweh: Schepper B

146

Een lied voor de sabbat A

145

99 –

God regeert over alle volken

98 –

144

97 –

God erkent David als koning

96 –

143

95 –

Red mij van de verkeerde mensen

94 – Gebed van een elledige

Koning Jahweh

93 –

142

92 –

Redding uit de spelonk

141

140

139

138

137

136

135

134

133

A’

91 –

132

B’

Davidische belofte

Worsteling met belofte

X

90 M

131

Overwinning van Jahweh

B

Eenvoud van hart

Rol en val van volksgoden

A

89 E

130

Israëls ongehoorzaamheid

88 K

Verlossing voor Sion

Schreeuw om herstel

87 K

129

Zoektocht naar oorzaak

86 D

128

Oorzaak: Ontrouw Israël

85 K

Einde van de haters

84 K

Herstel van het volk

Oproep God herinneren

Psalmdeel 3: Nationale crisis: ballingschap

127

Herinnering bevrijding

A’

Herbouw Jeruzalem

Lofprijs: Gods oordeel nabij

C’

126

Volken verwoesten tempel

X

Herstel van het volk

Voorspoed goddeloze

C

125

83 A

124

82 A

123

81 A

122

80 A

121

79 A

B1’

120

78 A

B2’

119

77 A

Einde van de haters

Het belang van de Thora

– 118

76 A

B3’

117

116

115

114

113

75 A

B3

112

74 A

B2

111

73 A

B1

110

109

108

107 A

Dank Jahweh

Dank Jahweh

P S A L M E N SCHEMATISCH OVERZICHT 30

Psalmdeel 4: De hoop van het volk 100 101 102 103 104 105 106 – D – D – – –

Psalmdeel 5: Vervulling van de hoop. Terugkeer en zegeningen –


P S A L M E N PSALMDEEL I (1-41)

31

3 | Psalmdeel I (1-41) Structureel vallen de volgende zaken op in Ps1-41: • Ps1-2: (Algemene) inleiding. • Ps3-14: Klaag- en vraagpsalmen ◦ Ps8: Centrum.1 ◦ Ps9-10: Vormen één doorlopend acrostichon. • Ps15:1: ‘Wie mag verkeren op de berg van Jahweh?’ • Ps24:3: ‘Wie mag verkeren op de berg van Jahweh?’ • Ps26-28: Vraagpsalmen tegenover Ps30-32. • Ps29: Sterk afwijkend. • Ps30-32: Dankpsalmen tegenover Ps26-28.2 • Ps33: Geen opschrift. • Ps30: Historisch opschrift. • Ps34: Historisch opschrift.

A

1:1-2:12 – Inleiding

a 1:1-6 – Het individu en Gods Thora (1) Te prijzen is de man die niet meegaat in de raad van bozen, op een weg van zondaars niet blijft staan en op een zetel van protsers niet gaat zitten. (2) Nee, in Jahwehs Thora heeft hij behagen. Zijn Thora zoemt hij dag en nacht. (3) Hij zal zijn als een boom geplant aan stromend water, die zijn vrucht geeft op zijn tijd en zijn blad zal niet afvallen: alles wat hij doet zal hem lukken. (4) Niet zo gaat het de bozen! Nee, als kaf: een windvlaag blaast het weg! (5) Zo houden bozen geen stand in het oordeel of zondaars in de bijeenkomst van oprechten. (6) Want Jahweh kent de weg van oprechten, maar de weg van bozen gaat loopt dood. De eerste twee psalmen worden traditioneel gezien als dubbele inleiding tot het hele Psalmboek. 3 Reden die daarvoor aangedragen worden zijn: (1) Ps1:1 begint met dezelfde woorden waarmee Ps2:12 1 2 3

E. Zenger, Einleitung in das Alte Testament (Stuttgart:Kohlhammer, 1995), 245. E. Zenger, Der Psalter in Judentum und Christentum (Freiburg:Herder, 1998), 20-22. Babylonische Talmoed, traktaat Berakoth 10a; B.S. Childs, Introduction to the Old Testament as Scripture, (Philadelphia:Fortress, 1980), 513-514; J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 60; A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 28; F.W. Grant, ‘Psalms’, The Numerical Bible, Bnd. III (New York:Loizeaux Bros, 1897), 21; A. Saphir, Een Hebreër over de brief aan de Hebreën (Den Haag:Voorhoeve, 1948), 43.


32

wordt afgesloten: ‘te prijzen’ (Hebr. ’ashrê); (2) Beide Psalmen bevatten geen opschrift; (3) In de joodse traditie en vroege kerk zag men Ps1-2 soms als eenheid;4 en (4) Sommige handschriften in Hd13:33 lezen ‘zoals in de eerste Psalm is geschreven: Mijn Zoon ben jij’ (zie tekst.var. aldaar). Wilson en Willis noemen echter redenen waarom Ps1-2 letterkundig niet bij elkaar horen:5 (1) De woord-parallellen zijn te ver gezocht; (2) Beide Psalmen zijn verschillend van type (Ps1:wijsheidspsalm; Ps2:koningspsalm) en bevatten een eigen structuur; (3) In de joodse traditie en vroege kerk zag men Ps1-2 soms onderscheiden van elkaar; en (4) De meerderheid van de handschriften scheidt beide Psalmen. Daarnaast kan nog het argument toegevoegd worden dat Ps1 met de eerste letter van het Hebreeuwse alfabet begint en met de laatste letter van dat alfabet eindigt. Een definitief standpunt blijft moeilijk. Zelf denk ik dat beiden stellingen elkaar niet uitsluiten. Ps1-2 zijn met elkaar verbonden, maar vormen toch een afzonderlijk geheel. Ze staan los van elkaar qua stijl en perspectief en vullen elkaar aan. De eerste psalm toont ons hoe de zegen van God aan de gelovigen op aarde wordt gegeven door de Thora (1:3). Meteen aan het begin van dit Bijbelboek stelt de eerste Psalm een duidelijk onderscheid vast tussen de persoon die rechtvaardig volgens de Thora leeft en God vreest, en degene die dat allemaal veracht en een goddeloos bestaan leidt. De tweede psalm gunt ons een blik achter de schermen van Gods bestuur en zijn gezalfde koning. De eerste psalm geeft een concrete situatie weer van een individu in het dorp op de straat. De tweede psalm spreekt over de collectieven; de volken en koningen. Beiden gaan daarbij over het lot van de mensheid, het lot van de hele aarde en de hele kosmos.

|1| Te prijzen is de man die niet meegaat in de raad van bozen, op een weg van zondaars niet blijft staan en op een zetel van protsers niet gaat zitten.

Nu wordt Ps1 vaak toegeschreven aan David, omdat Ps2 volgens Hd4:24 door David geschreven zou zijn. Ondanks dat deze gedachte goed kan zijn. Heeft de redacteur van de Psalmen er echter voor gekozen om de auteur van Ps1-2 bewust niet te vermelden. Veel uitleggers denken dat 4

5

B.M. Metzger (red.), A Textual Commentary on the Greek New Testament, (Londen:UBS [CD-ROM], 1975), ad.Hd13:33; Justinus, Apologie I.40; Jeruzalemse Talmoed, traktaat Taannith 2b; Babylonische Talmoed, traktaat Berakoth 9b, 10b; Megillah 34. Zie verder de referenties bij mijn Bijbellicht op Hd13:33-tekstvar. G.H. Wilson, The Editing of the Hebrew Psalter, (SBL Dissertation Series 76; Chicago:Scholars, 1985), 205; J.T. Willis, ‘Psalm 1 – An Entity,’ Zeitschrift für die Alttestamentliche Wissenschaft 91 (1979): 381-401.


P S A L M E N 1:1-2:12 – INLEIDING

33

deze Psalm met de uitdrukking ‘man’ naar Christus verwijst de ware mens. Dit is natuurlijk ook zo, want Christus is de volkomene mens. Toch moeten we in Zijn voetstappen treden zodat deze Psalm ook op ons toegepast kan worden. De poorten die toegang geven tot de intense kamers van gebed, zoals de psalmen die verwoorden, kunnen alleen geopend worden door deze ‘sleutel’.

|2| Nee, in Jahwehs Thora heeft hij behagen. Zijn Thora zoemt hij dag en nacht. Eva kreeg behagen in de verboden vrucht. De gelovige krijgt behagen in de Thora. Hij mag de wet van Jahweh dag en nacht zachtjes ‘zoemen’. NBG vertaalt incorrect ‘overpeinst’. Dat betekent niet dat hij continue de Bijbel leest, maar continue Gods wil voor ogen heeft (Vg: meditari). Hij wandelt in Gods wijze wijzingen die Hij in Zijn woord gegeven heeft. Op ieder ogenblik in iedere verzoeking dienen we steeds rekening ermee te houden van wat wil God. Dit woord is dan ook het dagelijks geestelijk brood van de gelovige (Jz1:8; Ps119:97). We vinden daarbij hier precies hetzelfde werkwoord als in Jz1:8. Het is een basisopdracht vanuit het boek Psalmen. Hetzelfde werkwoord staat in Ps2:1. De natiën mompelen over een zinloze opstand tegen Jahweh en zijn Gezalfde. Ps1 en 2 vormen de inleiding tot het Psalmboek. Tegenover het ‘zoemen’ van Gods woord door de gelovige staat het ijdel ‘zoemen’ van zinloze plannen van de volken tegen Jahweh en zijn Gezalfde. In het Joodse geschrift Sifre Deuteronomium lezen we het volgende:6 ‘De Thora kan worden vergeleken met een medicijn dat leven geeft. Een koning, die zijn zoon een zware wond sloeg, legde een pleister op de wond. Hij sprak: “Mijn zoon, zolang deze pleister op de wond is, eet en drink wat je wilt, was je met warm of koud water; er zal je niets slechts overkomen. Als je deze pleister echter wegneemt, zul je lijden.” Zo sprak de Eeuwige, geprezen zei Hij, tot de Israëlieten: “Ik schep in jullie het verlangen naar het kwaad, maar Ik schep de Thora als een medicijn. Zolang jullie je met de Thora bezighouden, zal het verlangen naar het kwaad in jullie niet de overmacht vieren. Als je je echter niet met de Thora bezig houdt, zijn jullie overgeleverd aan het verlangen om het kwaad te doen.’

6

Sifre Deuteronomium 45.


34

|3| Hij zal zijn als een boom geplant aan stromend water, die zijn vrucht geeft op zijn tijd en zijn blad zal niet afvallen: alles wat hij doet zal hem lukken.

Het leven met zijn enorme spanningen wordt bloot gelegd en eist een radicaal antwoord. Een boom en niet een bloem, want een boom geeft ons een beeld van kracht (Ps52:8; 92:12). Deze boom wordt gevoed door water en mineralen (voedsel), het water zorgt ervoor dat de mineralen toegankelijk worden voor de boom, zo zorgt de Heer Jezus (het levend water) ervoor dat het Woord Gods (de bijbel, ons voedsel) ons laat groeien en vrucht laat schieten. We moeten alleen naar de waterbeken toegaan en onze wortels diep in de grond steken zodat we veel gebruik kunnen maken van de mineralen in de grond. Op zijn tijd; ook al zien we van al ons verlangen naar Gods woord en het overdenken ervan geen vrucht, toch zal er een vrucht komen. Maar die komt op Zijn tijd, de winter kan dit niet tegenhouden. Zijn vrucht is de vrucht door het woord, en het woord leidt tot het worden zoals Hij, Jezus Christus. Als we in de verzoekingen komen, zullen we ons het woord Gods realiseren en het zal ons ter waarde komen om ons te waarschuwen voor de zonde. Deze vrucht is geen taak of dergelijke maar een levensstijl, het is iets wat uit ons leven naar voren komt, net zoals afgevallen bladeren naar voren komen in het leven van een onrechtvaardige. Maar de vrucht des Geestes is liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid, goedertierenheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, matigheid (Gl5:22-23). Welke plaats hebben deze vruchten in ons leven? Hechten we 端berhaupt waarde aan deze vruchten?

|4| Niet zo gaat het de bozen! Nee, als kaf: een windvlaag blaast het weg! |5| Zo houden bozen geen stand in het oordeel of zondaars in de bijeenkomst van oprechten.

Hierbij kunnen we denken aan het oordeel dat over de aarde zal komen bij de wederkomst van Christus.

|6| Want Jahweh kent de weg van oprechten, maar de weg van bozen gaat loopt dood. Deze weg is dan ook onze geliefde Heer Jezus Christus (Jh14:6).


P S A L M E N 1:1-2:12 – INLEIDING

35

b 2:1-12 – Aanval op Jahweh en zijn gezalfde (1) Waarom komen de volken in opstand en zinnen de naties op zinloze plannen? (2) Waarom stellen koningen van de aarde zich in slagorde op, beramen vorsten een oorlogsplan tegen Jahweh en tegen zijn gezalfde? (3) ‘Wij willen hun ketens verbreken en ons van hun boeien bevrijden.’ (4) Die in de hemel zetelt, lacht. De Heer spot met hen, (5) en in zijn woede spreekt Hij, zijn grimmigheid benauwt hen: (6) ‘Ikzelf heb mijn koning gezalfd, op mijn heilige berg, op de Sion.’ (7) Ik verkondig het besluit van Jahweh; Hij zei tegen mij: ‘Jij bent mijn zoon, vandaag heb Ik je verwekt. (8) Vraag, en Ik geef je volken in bezit, de uithoeken van de aarde krijg je in eigendom. (9) Jij mag ze verpletteren met een ijzeren knots, ze stukslaan als waren het aarden potten.’ (10) Nu dan, koningen, kom toch tot inzicht, jullie vorsten van de aarde, laat je vermanen; (11) onderwerp je aan Jahweh in diep ontzag, met schrik en beven, (12) Kus de Zoon of Hij ontsteekt in woede en het is afgelopen met jullie; ja, zijn woede ontvlamt snel. Te prijzen zijn allen die hun toevlucht nemen tot Hem. Zoals we in de inleiding bij Ps1 al schreven, vormen Ps1-2 een dubbele inleiding. De Psalm is in het oudtestamentisch onderzoek vaak erkend als Messiaanse Psalm. 7 Een opschrift over de auteur ervan ontbreekt. Volgens de joodse christenen is deze psalm van David (Hd4:25). De redactie van het boek Psalmen koos ervoor om het opschrift of een verwijzing naar David bewust weg te laten. Die keuze kan te maken hebben met de inleidende functie van Ps1-2 op het Bijbelboek Psalmen (zie uitvoerig Ps1). De Psalm wordt geschiedkundig vandaar vaak verbonden met de vroege monarchie waarin David de strijd aanging met de volken en andere vijanden. Rabbi Salomo ben Izaak (acr. Rashi, 1040-1105n.Chr.) en rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) denken zodoende dat de Psalm ontsproten is uit de aanval van de Filistijnen na de zalving van David (vgl. 2Sm5:17).8 Deze aanval wordt dan gezien als een voorafschaduwing van de aanval van alle volken, Gog en Magog, in de eindtijd.9 Rashi voegt vandaar aan zijn betoog toe dat de rabbijnen Ps2 in verband hebben gebracht met de Messias.10 7

H.J. Koorevaar, Wijsheidscanon 2 (Heverlee:ETF (ongepubliceerd), 2005), 72; A.H. Edelkoort, De Christusverwachting in het Oude Testament (Wageningen:Veenman, 1941), 305-311. 8 A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 65. 9 A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 65, 68; J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 57. 10 Rasji, The Judaica Press Complete Tanach with Rashi, red. A.J. Rosenberg ([CD-ROM]; Judaica Press, 2005).


36

Ps2 heeft in het Hebreeuws een effectieve en dramatische stijl. 11 De schrijver gebruikt hoofdzakelijk korte zinnen om het drama in de tekst te verhogen. Structureel kan de Psalm verdeeld worden in vier delen die elk een even groot deel van drie verzen omvatten:12 (1) De rebellie van de volken (Ps1-3) (2) Jahwehs spot en reactie (Ps4-6) (3) De reactie van de gezalfde (Ps7-9) (4) Waarschuwing aan de volken (Ps10-12)

|1| Waarom komen de volken in opstand en zinnen de naties op zinloze plannen? Meteen aan het begin van de Psalm wordt de lezer een strijdtoneel voor ogen gevoerd. De volken komen in opstand tegen Jahweh. Het Hebreeuwse lə’ummîm dat gewoonlijk met ‘naties’ wordt vertaald heeft binnen Ps2 tevens nog de connotatie van legermachten.13

|2| Waarom stellen koningen van de aarde zich in slagorde op, beramen vorsten een oorlogsplan tegen Jahweh en tegen zijn gezalfde?

De Hebreeuwse koningen werden niet gekroond maar gezalfd. Vandaar de uitdrukking ‘gezalfde’. Bij deze gezalfde hoeven we niet enkel te denken aan de Messias die de Gezalfde bij uitstek zal zijn. Vanuit de achtergrond van de Psalm kan er worden gedacht aan elke koning waarmee Jahweh zich in het verleden heeft verbonden. Ps2 is vandaar gezien als een lied dat gezongen kon worden tijdens de troonsbestijging van de nieuwe koning. In het Nieuwe Testament wordt dit vers door de joods-christelijke gemeente op de Messias toegepast en in Hd4:27 gevolgd met de woorden: ‘Want inderdaad zijn in deze stad vergaderd tegen uw heilige knecht Jezus, die Gij gezalfd hebt, Herodes zowel als Pontius Pilatus met de heidenen en de volken van Israël.’ Israël wordt daardoor vereenzelvigd met de negatieve volkeren van Ps2:2. De houding tegen de Christus is voor beide groepen beslissend. Evenals de machten zich opstellen tegen de uitverkoren gezalfde, stellen ze zich ook nu nog op tegen de gezalfden, de uitverkoren christenen. Zo proberen ze onze touwen met de Zoon te verbreken. Iets wat hen uiteindelijk niet zal lukken (Rm8:38-39). 11 P.C. Craigie en M.E. Tate, Psalms 1-50 (WBC; Nashville:Nelson, 2004), 65. 12 F.W. Grant, ‘Psalms’, The Numerical Bible, Bnd. III (New York:Loizeaux Bros, 1897), 18; P.C. Craigie en M.E. Tate, Psalms 1-50 (WBC; Nashville:Nelson, 2004), 64. 13 P.C. Craigie en M.E. Tate, Psalms 1-50 (WBC; Nashville:Nelson, 2004), 63.


P S A L M E N 1:1-2:12 – INLEIDING

37

|3| Wij willen hun ketens verbreken en ons van hun boeien bevrijden.’ De volken geven te kennen dat ze kettingen en boeien willen verbreken. Ze stellen zich voor als gevangene door Jahweh en zijn gezalfde.

|4| Die in de hemel zetelt, lacht. De Heer spot met hen, In tegenstelling tot de volken die op aarde staan, zetelt de Heer in de hemel en veracht Hij de aanvallers. Bij dit zetelen van God kan er concreet worden gedacht aan het zitten op zijn troon (vgl. Ps123:1). In plaats van ‘Heer’ vertaalt SV het Hebreeuwse Ădonái onjuist met ‘Jahweh’.

|5| en in zijn woede spreekt Hij, zijn grimmigheid benauwt hen: |6| ‘Ikzelf heb mijn koning gezalfd, op mijn heilige berg, op de Sion.’ De berg Sion wordt door Jahweh geclaimd en verbonden met de gezalfde koning. In het Hebreeuws wordt er letterlijk gesproken over het ‘plengen’ van de koning. De meeste vertalingen geven het Hebreeuws verklarend weer met ‘zalven’.

|7| Ik verkondig het besluit van Jahweh; Hij zei tegen mij: ‘Jij bent mijn zoon, vandaag heb Ik je verwekt.

De gezalfde koning wordt nauw verbonden met Jahweh. In woorden van vaderschap en zoonschap wordt er hierbij gesproken. Deze woordkeuze vinden we ook terug in het Davidisch verbond (2Sm7:14; Ps89:26). De gezalfde wordt de zoon van Jahweh genoemd en is door Jahweh verwerkt. Bij de identificatie van de gezalfde is er gedacht aan individuele personen zoals David, Salomo of een andere koning. De meeste uitleggers denken vooral aan alle Judeese koningen of aan de Messias die het hoogtepunt en vervulling is van de Davidische dynastie. Alle koningen die Jahweh heeft aangesteld mogen weten dat Hij hen heeft verwerkt. Hij is niet geadopteerd door Jahweh, maar een ‘nieuwe geboorte’ heeft plaatsgevonden op het ogenblik van de troonsbestijging. 14 Uiteindelijk vervult de Psalm zich ten volste in de Messias. Geen Judeese koning heeft namelijk tot heden durven zeggen dat hij regeerde over de heilige berg van Jahweh (vs6).15 Het Nieuwe Testament past deze teksten vandaar in navolging van de joodse traditie toe op Jezus de Messias (Hb1:5). 14 P.C. Craigie en M.E. Tate, Psalms 1-50 (WBC; Nashville:Nelson, 2004), 67. 15 J. van Bruggen, Marcus. Het evangelie volgens Petrus (CNT; Kampen:Kok, 1992), 44-45.


38

|8| Vraag, en Ik geef je volken in bezit, de uithoeken van de aarde krijg je in eigendom.

|9| Jij mag ze verpletteren met een ijzeren knots, ze stukslaan als waren het aarden potten.’

|10| Nu dan, koningen, kom toch tot inzicht, jullie vorsten van de aarde, laat je vermanen;

De psalmist nodigt de koningen en de vorsten van deze aarde uit om zich te onderwerpen aan de aangewezen koning van Jahweh. Ze dienen Gods gezalfde ze herkennen.

|11| onderwerp je aan Jahweh in diep ontzag, met schrik en beven, De naties dienen niet tegen Jahweh op te staan, maar zich aan Hem te onderwerpen. Het Hebreeuwse ‘ávad dat normaal met ‘dienen’ wordt vertaald (SV, NBG, NB), betekent binnen deze context ‘onderwerping’ (NBV, WV, GNB) doordat er een politieke ondertoon in het betoog meespeelt.

|12| Kus de Zoon of Hij ontsteekt in woede en het is afgelopen met jullie; ja, zijn woede ontvlamt snel. Te prijzen zijn allen die hun toevlucht nemen tot Hem.

De volken dienen de zoon te kussen. Het ‘kussen’ wijst naar het liefdevol erkennen van het gezag van de zoon. De psalmist gebruikt in deze oproep voor het woord ‘zoon’ niet het bekende Hebreeuwse bén (vs7), maar het Aramese bar (.‫)ב‬. Doordat er gedacht werd dat bar pas laat in Israël bekend werd, werd er geopperd om .‫ ב‬te lezen als ‘reinheid’ (.0 ) of ‘zuiver, rein’ ( . ). Daarnaast bestond er nog een veelvoud aan andere mogelijkheden om de tekst aan te passen. WV vertaalt bijvoorbeeld zonder verdere verklaring ‘voeten’ en plaatst dit versdeel bij vs11: ‘kust zijn voeten met schrik en beven’. Peter Craigie en Marvin Tate stellen daartegen dat het Aramese bar al bekend was in de negende eeuw voor Christus.16 De psalmist kan vandaar het woord gekend hebben en gebruikt het bewust om het in de mond van de heidense tegenstanders te leggen. Dat laatste zou verklaren waarom Jahweh zelf in vs7 het Hebreeuwse bén gebruikt. 16 Peter C. Craigie en Marvin E. Tate, Psalms 1-50, Word Biblical Commentary 19 (Nashville: Nelson, 2004), 64.


P S A L M E N 1:1-2:12 – INLEIDING

39

In tegenstelling tot de naties die zich tegen de zoon scharen, worden degenen die bij hem schuilen gezegend genoemd (vgl. Ps34:9,23). Door het gebruik van de uitdrukking ‘te prijzen’ (Hebr. ’ashrê) vormt Ps2 een inclusio met Ps1. Beide groepen worden uitgedaagd om geprezen te worden. Dat is volgens Ps1 en 2 op twee wijzen mogelijk: door een leven met de Thora (Ps1) en door te schuilen bij de gezalfde zoon (Ps2). Deze twee levenswijzen behoren in eenheid bij elkaar.

B

3:1-14:7 – Aanval op Gods gezalfde

Evenals Ps2 beschrijft Ps3-7 de negatieve houding tegen Jahwehs gezalfde. In Ps2 staan de goddeloze koningen van de aarde tegen Gods uitverkoren en volmaakte Messias; in Ps3-7 staat de goddeloze koningszoon Absalom tegenover Gods uitverkoren en onvolmaakte koning David. Ps2 beschrijft hierdoor een strijd tegen de uitverkoren Koning van buitenaf; Ps3-7 beschrijft een strijd tegen de uitverkoren koning van binnenuit. Opmerkelijk is hierbij dat het gedeelte vooral over de gevolgen spreekt. De oorzaak van het euvel waarin David is terechtgekomen blijft nog verborgen voor de lezer van de Psalmen. John Darby, Arthur Clarke, Arno Gaebelein zien in Ps3-7 een profetisch vooruitzicht op de toestand van het trouwe overblijfsel in de eindtijd.17 Terwijl zij Gods tuchtende hand ervaren, omdat ze de Messias verwierpen, keren mensen zich nog eens extra tegen omdat ze God daarin denken te moeten helpen, zonder dat God hen echter daartoe het recht geeft.

a 3:1-9 – Vlucht voor Absalom (1) Een psalm van David, op de vlucht voor zijn zoon Absalom. (2) Jahweh, hoe talrijk zijn mijn belagers, velen vallen mij aan, (3) velen zeggen van mij: ‘God zal hem niet redden.’ Sela. (4) U, Jahweh, bent een schild om mij heen, u bent mijn eer, u heft mij het hoofd. (5) Roep ik tot de Jahweh om hulp, hij antwoordt mij vanaf zijn heilige berg. Sela. (6) Ik ga liggen, val in slaap en word wakker – de Jahweh beschermt mij. (7) Ik vrees de tienduizenden niet die mij aan alle kanten omringen. (8) Sta op, Jahweh, en red mij, God, sla mijn vijanden in het gezicht, breek de tanden van de wettelozen. (9) Bij u, Jahweh, is redding, uw zegen rust op uw volk. Sela. 17 John N. Darby, Job-Hooglied, Synopsis van de Boeken van de Bijbel 3 (Winschoten: Heijkoop, 1950), 61, 67; Arno C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament. Esra – Maleachi, vol. 2 (Dillenburg: Christliche Verlagsgesellschaft, 1998), 165; Arthur G. Clarke, Analytical studies in the Psalms (Kilmarnock: Ritchie, 1949), 31–41.


40

|1| Een psalm van David, op de vlucht voor zijn zoon Absalom. Het opschrift spreekt boekdelen: ‘Een psalm van David, toen hij vluchtte voor zijn zoon Absalom’ (2Sm15:13-22). Davids koningschap als gezalfde, wordt bedreigd door zijn eigen zoon Absalom die eigenmachtig het koningschap grijpt.

|2| Jahweh, hoe talrijk zijn mijn belagers, velen vallen mij aan, Tegenstanders verdreven de koning uit zijn paleis en omsingelde hem. Een bode gaf aan David te kennen dat velen zich geschaard hadden achter Absalom (2Sm15:13).

|3| velen zeggen van mij: ‘God zal hem niet redden.’ Sela. Door Davids zonde met Batseba, beseft Israël dat Gods toorn over het koningshuis komt. Dit uit zich in de opstand van Absalom tegen David. Sommigen in het land gaan daarin nog verder en uiten de gedachte dat er voor David geen redding meer mogelijk is. Het is die uitspraak waarop David wijst en die te ver gaat. Dat er geen redding meer voor de zondaar bij God is, is namelijk een leugen, waartegen David duidelijk de belijdenis in vs9 plaatst.

|4| U, Jahweh, bent een schild om mij heen, u bent mijn eer, u heft mij het hoofd. Door deze belijdenis uit David het vertrouwen dat Jahweh een beschermend schild voor zijn tegenstanders vormt. God zou uiteindelijk zijn belofte houden en de koning weer herstellen.

|5| Roep ik tot de Jahweh om hulp, hij antwoordt mij vanaf zijn heilige berg. Sela. Het oog van David blijft gericht op Jeruzalem, de plaats die Jahweh heeft verkozen (vgl. Ps4:6; 5:8). Naar Sion, de heilige berg, bracht David de verbondsark (2Sm6).

|6| Ik ga liggen, val in slaap en word wakker – de Jahweh beschermt mij. David kan als uitverkoren koning in vrede rusten. Hij mag vasthouden aan de belofte dat Jahweh hem nabij zal zijn.

|7| Ik vrees de tienduizenden niet die mij aan alle kanten omringen. In zijn diepste vertrouwen wil David geen angst kennen voor mensen. Hij wil enkel en alleen respect en ontzag van Jahweh kennen. De Targum spreekt in dit vers over ‘volken’ die de psalmist omringen.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

41

|8| Sta op, Jahweh, en red mij, God, sla mijn vijanden in het gezicht, breek de tanden van de wettelozen.

De psalmist roept ertoe op dat degenen die hem ten onrechte vervolgen door God gewroken mogen worden. In het Hebreeuws is het mogelijk om dit vers in de verleden tijd te vertalen. 18 Dan spreekt David in geloof al uit dat deze zaak al heeft plaatsgevonden, hoewel het nog in het verschiet ligt.

|9| Bij u, Jahweh, is redding, uw zegen rust op uw volk. Sela. David concludeert vanuit zijn Godsrelatie dat er wel degelijk redding bij God is.

b 4:1-9 – Roep tot de God van de gerechtigheid (1) Een psalm van David, voor de koorleider, bij snarenspel. (2) Als ik roep, verhoor mij, o God van mijn gerechtigheid! In de benauwdheid hebt U ruimte voor mij gemaakt. Wees mij genadig en luister naar mijn gebed. (3) Aanzienlijken, hoelang zult u mijn eer te schande maken? Hoelang zult u het lege liefhebben, de leugen zoeken? Sela. (4) Weet toch: Jahweh heeft zich een gunsteling afgezonderd; Jahweh hoort als ik tot Hem roep. (5) Wees ontzet, maar zondig niet; spreek in uw hart wanneer u op uw slaapplaats ligt, en wees stil. Sela. (6) Breng offers van gerechtigheid en vertrouw op Jahweh. (7) Velen zeggen: ‘Wie zal ons het goede doen zien?’ Verhef over ons het licht van Uw aangezicht, Jahweh! (8) U hebt mij meer blijdschap in het hart gegeven dan ten tijde dat zij hun koren en hun nieuwe wijn in overvloed hadden. (9) In vrede zal ik gaan liggen en weldra slapen, want U alleen, Jahweh, doet mij veilig wonen.

|1| Een psalm van David, voor de koorleider, bij snarenspel. In totaal zijn er vijfenvijftig psalmen gericht aan de ‘koorleider’. Buiten Psalmen gebruikt het Oude Testament dit woord enkel nog in Hk3:19.

|2| Als ik roep, verhoor mij, o God van mijn gerechtigheid! In de benauwdheid hebt U ruimte voor mij gemaakt. Wees mij genadig en luister naar mijn gebed.

|3| Aanzienlijken, hoelang zult u mijn eer te schande maken? Hoelang zult u het lege liefhebben, de leugen zoeken? Sela.

18 Allen R. Ross, “Psalmen”, in Das Alte Testament. Erklärt und Ausgelegt, bewerkt door John F. Walvoord en Roy B. Zuck, vol. 2 (Holzgerlingen: Hänssler, 2000), 406.


42

Deze woorden keren zich tegen degenen die op een zondige wijze het leed versterken dat David ervaart door zijn eigen zonde. Ze doen dat door leugens en hinderlagen.

|4| Weet toch: Jahweh heeft zich een gunsteling afgezonderd; Jahweh hoort als ik tot Hem roep.

David herinnert deze goddelozen eraan dat Jahweh in het verleden duidelijk zijn verbondenheid met hem heeft uitgedrukt. God verkoos David als koning en daarop stelt David zijn vertrouwen.

|5| Wees ontzet, maar zondig niet; spreek in uw hart wanneer u op uw slaapplaats ligt, en wees stil. Sela.

De koning die op de vlucht is voor Absalom (3:1) roept het volk op om niet te zondigen en onrecht te spreken over Gods tucht die hij op David toepast. Zij mogen de straf van God niet eigenhandig verdraaien tegenover anderen, maar dienen te beseffen dat God uiteindelijk alle overtredingen zal bestraffen.

|6| Breng offers van gerechtigheid en vertrouw op Jahweh. |7| Velen zeggen: ‘Wie zal ons het goede doen zien?’ Verhef over ons het licht van Uw aangezicht, Jahweh!

In de tijd van Absaloms opstand waren de harten van het volk zo verstrooid dat ze uiteindelijk niet meer zeker wisten welke leider hen welvaart zou schenken.

|8| U hebt mij meer blijdschap in het hart gegeven dan ten tijde dat zij hun koren en hun nieuwe wijn in overvloed hadden.

|9| In vrede zal ik gaan liggen en weldra slapen, want U alleen, Jahweh, doet mij veilig wonen.

Net als in 3:6 vertrouwt David erop dat hij, in zijn vlucht voor Absalom, rust zal vinden. De reden daarvoor is niet dat hijzelf voor die rust kan zorgen, maar dat God nabij hem blijft, ondanks zijn eigen falen.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

43

c 5:1-13 – Een schreeuw tot Jahweh (1) Een psalm van David, voor de koorleider, bij fluitspel. (2) Jahweh, neem mijn woorden ter ore, let op mijn zuchten. (3) Sla acht op mijn stem als ik roep, mijn Koning en mijn God, want tot U bid ik. (4) ’s Morgens hoort U mijn stem, Jahweh; ’s morgens leg ik mijn gebed voor U neer en zie ik naar U uit. (5) Want U bent geen God Die vreugde vindt in goddeloosheid, de kwaaddoener zal bij U niet verblijven. (6) De dwazen blijven niet staande voor Uw ogen. U haat allen die onrecht bedrijven, (7) U brengt de leugenaars om. Van de man van bloed en bedrog heeft Jahweh een afschuw. (8) Ik echter zal door Uw grote goedertierenheid Uw huis binnengaan, mij buigen naar Uw heilig paleis in vreze voor U. (9) Jahweh, leid mij in Uw gerechtigheid, omwille van mijn belagers; maak Uw weg vóór mij recht. (10) Want in hun mond is niets wat betrouwbaar is, hun binnenste is enkel verderf, hun keel is een open graf, met hun tong vleien zij. (11) Verklaar hen schuldig, o God, laat hen ten val komen met hun opvattingen; verdrijf hen om hun vele overtredingen, want zij zijn U ongehoorzaam. (12) Maar laat verblijd zijn allen die tot U de toevlucht nemen, laat hen voor eeuwig juichen omdat U hen beschut; laat in U van vreugde opspringen wie Uw Naam liefhebben. (13) U immers zegent de rechtvaardige, Jahweh; U omringt hem met goedgunstigheid als met een schild.

|1| Een psalm van David, voor de koorleider, bij fluitspel. |2| Jahweh, neem mijn woorden ter ore, let op mijn zuchten. |3| Sla acht op mijn stem als ik roep, mijn Koning en mijn God, want tot U bid ik. David beseft dat niet hij, maar uiteindelijk God Koning op deze aarde dient te zijn. Hijzelf is in zijn koningschap enkel een representant van Gods koningschap.

|4| ’s Morgens hoort U mijn stem, Jahweh; ’s morgens leg ik mijn gebed voor U neer en zie ik naar U uit.

Deze uitspraak is door meerdere joodse en christelijke gelovigen aanleiding geweest om eveneens ’s morgens tijd met God te nemen. Het werkt stimulerend hierbij te zien dat David niet alleen bij God neerlegt, maar ook naar Gods antwoord uitziet.

|5| Want U bent geen God Die vreugde vindt in goddeloosheid, de kwaaddoener zal bij U niet verblijven.


44

|6| De dwazen blijven niet staande voor Uw ogen. U haat allen die onrecht bedrijven, |7| U brengt de leugenaars om. Van de man van bloed en bedrog heeft Jahweh een afschuw.

Duidelijk stelt David dat God degenen die leugens verspreiden omkomen. Concreet gaat het hierbij om leugens die ertoe bijdragen dat de door God geplaagden nog meer leed toe wordt gevoegd. Arno Gaebelein denkt vanuit een eschatologisch kader bij deze ‘man van bloed en bedrog’ aan de antichrist die in de eindtijd het leven van het trouwe overblijfsel verzwaard.19

|8| Ik echter zal door Uw grote goedertierenheid Uw huis binnengaan, mij buigen naar Uw heilig paleis in vreze voor U.

Hoewel David beseft dat zijn zonde met Batseba de oorzaak is van het euvel dat hem in zijn huis overkomt, beseft hij ook dat het Gods genade is die hem reinigt en opnieuw in de nabijheid van de tabernakel mag komen. Dit geloof behaalt uiteindelijk de overwinning op het kwaad dat de gelovige aanvalt. De tabernakel noemt David ‘heilig paleis’ (HSV, ‫ה כל־קדשך‬6 /hêkalqāsjəch), ‘heilige tempel’ (NBV, NBG) of ‘heiligdom’ (WV, GNB). Het was al gebruikelijk om de tabernakel als ‘tempel’ aan te duiden toen deze nog in Silo stond (1Sm1:9; 3:3).

|9| Jahweh, leid mij in Uw gerechtigheid, omwille van mijn belagers; maak Uw weg vóór mij recht.

|10| Want in hun mond is niets wat betrouwbaar is, hun binnenste is enkel verderf, hun keel is een open graf, met hun tong vleien zij.

|11| Verklaar hen schuldig, o God, laat hen ten val komen met hun opvattingen; verdrijf hen om hun vele overtredingen, want zij zijn U ongehoorzaam.

Duidelijk smeekt David God om de zondaren in hun eigen zonden verstrikt te laten raken. Het valt hierbij op dat hij zonder ontferming deze woorden uitspreekt, hoewel hijzelf in Ps3-7 op de vlucht is voor Absalom vanwege zijn eigen zondige daden. In principe herinnert dit gebed aan de krachtige uitspraak van Paulus dat hetgeen iemand zaait ook hetgeen is dat iemand oogst (Gl6:7-8). 19 Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, 2:166.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

45

|12| Maar laat verblijd zijn allen die tot U de toevlucht nemen, laat hen voor eeuwig juichen omdat U hen beschut; laat in U van vreugde opspringen wie Uw Naam liefhebben.

|13| U immers zegent de rechtvaardige, Jahweh; U omringt hem met goedgunstigheid als met een schild.

Evenals in Ps3:4 gebruikt David het schild als een beeld voor Jahweh. Wel gaat het in 5:13 om een groot rechthoekig schild ( ‫ן‬6‫מג‬/māgēn) waarachter iemand zich volledig kan verbergen, terwijl 3:4 over een schild van normale grote spreekt ( ‫ה‬:;‫צ‬/tsinnāh) dat soldaten in de strijd gebruikten.20

d 6:1-11 – Eerste boetepsalm (1) Een psalm van David, voor de koorleider, bij snarenspel, op ‘De achtste’. (2) Jahweh, straf mij niet in Uw toorn, bestraf mij niet in Uw grimmigheid! (3) Wees mij genadig, Jahweh, want ik ben verzwakt, genees mij, Jahweh, want mijn beenderen zijn verschrikt. (4) Ja, mijn ziel is zeer door schrik overmand. En U, Jahweh, hoelang nog? (5) Keer terug, Jahweh, red mijn ziel, verlos mij, omwille van Uw goedertierenheid. (6) Want in de dood is er geen gedachtenis aan U, wie zal U loven in het graf? (7) Ik ben moe van mijn zuchten, heel de nacht maak ik mijn bed nat, doorweek ik mijn rustbank met mijn tranen. (8) Mijn ogen zijn verzwakt van verdriet, ze zijn oud geworden vanwege al mijn tegenstanders. (9) Ga weg van mij, u allen die onrecht bedrijft, want Jahweh heeft mijn luide geween gehoord. (10) Jahweh heeft mijn smeken gehoord, Jahweh zal mijn gebed aannemen. (11) Al mijn vijanden worden zeer beschaamd en door schrik overmand; zij deinzen terug, zij worden in een ogenblik beschaamd.

|1| Een psalm van David, voor de koorleider, bij snarenspel, op ‘De achtste’. De Targum denkt aan een instrument met acht snaren, waarvan de Talmoed stelt dat dit instrument pas in het vrederijk gebruikt wordt. 21

|2| Jahweh, straf mij niet in Uw toorn, bestraf mij niet in Uw grimmigheid! |3| Wees mij genadig, Jahweh, want ik ben verzwakt, genees mij, Jahweh, want mijn beenderen zijn verschrikt. 20 William L. Holladay, A Concise Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (Grand Rapids: Eerdmans, 2000), 308. 21 Babylonische Talmoed, traktaat Arachin 13b.


46

Als David stelt dat zijn beenderen in een doodsgevecht zijn verwikkeld, wordt daarmee uitdrukking gegeven aan de hevige pijn die het lichaam lijdt (vgl. Ps31:11; 32:2; 38:4; 42:11; 102:4,6). 22 NBV vertaalt verklarend: ‘ik kwijn weg’ en GNB kiest voor eenzelfde richting: ‘Genees mij, want ik ben volkomen gebroken.’

|4| Ja, mijn ziel is zeer door schrik overmand. En U, Jahweh, hoelang nog? Na de grote straf die over David is gekomen, smeekt Hij Jahweh of Hij hem genadig wil zijn en zijn toorn wil inkorten. Daarmee ontkent David zijn zonde en de straf daarvoor niet. Zijn hart doet echter een beroep op Gods genade en goedheid en vraagt hoe lang zijn straf nog duurt. Deze uitspraak ‘hoelang nog’ uitte David al in Ps4:3.

|5| Keer terug, Jahweh, red mijn ziel, verlos mij, omwille van Uw goedertierenheid. De terneergedrukte smeekt Jahweh om hem van de dood te redden en hem niet in zijn toorn te blijven straffen. Hij doet dat met een verwijzing naar Jahwehs ‘goedertierenheid’. De Targum vertaalt hier ‘gerechtigheid’.

|6| Want in de dood is er geen gedachtenis aan U, wie zal U loven in het graf? Koning Hizkia zou later bij zijn ziekte naar dit vers verwijzen (Js38:18-19).

|7| Ik ben moe van mijn zuchten, heel de nacht maak ik mijn bed nat, doorweek ik mijn rustbank met mijn tranen.

|8| Mijn ogen zijn verzwakt van verdriet, ze zijn oud geworden vanwege al mijn tegenstanders.

|9| Ga weg van mij, u allen die onrecht bedrijft, want Jahweh heeft mijn luide geween gehoord.

|10| Jahweh heeft mijn smeken gehoord, Jahweh zal mijn gebed aannemen. |11| Al mijn vijanden worden zeer beschaamd en door schrik overmand; zij deinzen terug, zij worden in een ogenblik beschaamd. 22 Ross, “Psalmen”, 409.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

47

Dit is het vertrouwen dat David heeft in Gods ingrijpen. God doet uiteindelijk recht.

e 7:1-18 – Gebed om gerechtigheid (1) Sjiggajon van David, dat hij voor Jahweh gezongen heeft, vanwege de woorden van Cusj, de Benjaminiet. (2) Jahweh, mijn God, tot U neem ik de toevlucht, verlos mij van al mijn vervolgers en red mij. (3) Anders verscheuren zij mijn ziel als een leeuw, slepen zij mij weg, terwijl er niemand is die redt. (4) Jahweh, mijn God, als ik dát gedaan heb, als er onrecht aan mijn handen kleeft, (5) als ik iemand kwaad vergolden heb die vrede met mij had, – wie mij zonder reden benauwde, heb ik juist gered! – (6) dan mag de vijand mij vervolgen, achterhalen, mijn leven op de grond vertrappen en mijn eer in het stof doen wonen! Sela. (7) Sta op, Jahweh, in Uw toorn, verhef U tegen de verbolgenheid van wie mij benauwen, ontwaak ter wille van mij; U hebt het recht ingesteld. (8) De gemeenschap van volken zal U omringen, neem dan weer plaats hoog boven hen. (9) Jahweh zal over de volken rechtspreken. Doe mij recht, Jahweh, want ik ben rechtvaardig en oprechtheid is bij mij. (10) Laat er toch een einde komen aan de slechtheid van de goddelozen, maar doe de rechtvaardige standhouden, o rechtvaardige God, die harten en nieren beproeft. (11) Mijn schild is bij God, Die de oprechten van hart verlost. (12) God is een rechtvaardige Rechter, een God die elk dag toornt. (13) Als men zich niet bekeert, dan zal Hij zijn zwaard scherpen, Zijn boog spannen, en aanleggen. (14) Hij heeft dodelijke wapens voor Zich gereedgemaakt, Hij richt zijn pijlen op de felle achtervolgers. (15) Zie, hij heeft weeën van onrecht en is zwanger van kwaad, hij zal leugen baren. (16) Hij heeft een kuil gedolven en die uitgegraven, maar hij is gevallen in het graf dat hij zelf gemaakt heeft. (17) Zijn moeite zal op zijn eigen hoofd terugkeren, zijn geweld op zijn eigen schedel neerdalen. (18) Ik zal Jahweh loven om zijn gerechtigheid, en voor de Naam van Jahweh, de Allerhoogste, psalmen zingen.

|1| Sjiggajon van David, dat hij voor Jahweh gezongen heeft, vanwege de woorden van Cusj, de Benjaminiet. De uitdrukking ‘sjiggajon’ ( ‫ש;ג ון‬/sjiggājôn) vinden we enkel nog in het meervoud terug in Hk3:1 ( ‫ש;ג נו‬/sjigjōnôt). Het is onduidelijk wat de betekenis ervan is.23 Arthur Clarke denkt in navolging van de Targum aan ‘brullen’ of ‘luid uitroepen’.24 Het is tevens onduidelijk wie Cusj, de Benjaminiet is. Meerdere oplossingen zijn er geuit over de identiteit van Cusj, de Benjaminiet die 23 Holladay, A Concise Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, 361. 24 Clarke, Analytical studies in the Psalms, 39.


48

zich tegen David keerde. De Talmoed denkt aan koning Saul. 25 Arthur Clarke denkt aan een persoon in de tijd van Saul.26 Anderen daarentegen denken dat hiermee de Benjaminiet Simeï bedoeld is, die David onderweg vervloekte, toen hij vluchtte voor zijn zoon Absalom (2Sm16:5-14). Deze laatste mogelijkheid past het beste bij de historische situering van Ps3-7 in de tijd van de opstand van Absalom.

|2| Jahweh, mijn God, tot U neem ik de toevlucht, verlos mij van al mijn vervolgers en red mij.

|3| Anders verscheuren zij mijn ziel als een leeuw, slepen zij mij weg, terwijl er niemand is die redt.

|4| Jahweh, mijn God, als ik dát gedaan heb, als er onrecht aan mijn handen kleeft, |5| als ik iemand kwaad vergolden heb die vrede met mij had, – wie mij zonder reden benauwde, heb ik juist gered! –

|6| dan mag de vijand mij vervolgen, achterhalen, mijn leven op de grond vertrappen en mijn eer in het stof doen wonen! Sela.

|7| Sta op, Jahweh, in Uw toorn, verhef U tegen de verbolgenheid van wie mij benauwen, ontwaak ter wille van mij; U hebt het recht ingesteld.

Uiteindelijk zal dit gebed ten volste zijn vervulling kennen als de Messias komt en recht op aarde verschaft.

|8| De gemeenschap van volken zal U omringen, neem dan weer plaats hoog boven hen.

De Targum vertaalt ‘hoog boven hen’ met ‘in het huis van U Sjechina.’

|9| Jahweh zal over de volken rechtspreken. Doe mij recht, Jahweh, want ik ben rechtvaardig en oprechtheid is bij mij.

David verwijst naar de woorden van de Thora en profeten dat Jahweh rechtspreekt over de volken. Vanuit het vertrouwen in deze woorden gelooft hij ook dat Jahweh recht zal doen aan het onrecht dat de koning op zijn vlucht voor Absalom wordt aangedaan. 25 Babylonische Talmoed, traktaat Moed Katan 16b. 26 Clarke, Analytical studies in the Psalms, 39.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

49

|10| Laat er toch een einde komen aan de slechtheid van de goddelozen, maar doe de rechtvaardige standhouden, o rechtvaardige God, die harten en nieren beproeft.

|11| Mijn schild is bij God, Die de oprechten van hart verlost. |12| God is een rechtvaardige Rechter, een God die elk dag toornt. Krachtig wijst David degenen die met zijn situatie spotten en leugens over hem verspreiden, erop dat er ook voor hen de dag aanbreekt waarop God oordeelt en straft. De vraag is enkel nog op welke dag dat gebeurt. Doordat Davids benadrukt dat dit elke dag kan gebeuren, maakt hij meteen indirect aan zijn tegenstanders duidelijk dat de uitstel van hun straf pure genade van Gods kant is.

|13| Als men zich niet bekeert, dan zal Hij zijn zwaard scherpen, Zijn boog spannen, en aanleggen.

|14| Hij heeft dodelijke wapens voor Zich gereedgemaakt, Hij richt zijn pijlen op de felle achtervolgers.

|15| Zie, hij heeft weeën van onrecht en is zwanger van kwaad, hij zal leugen baren. |16| Hij heeft een kuil gedolven en die uitgegraven, maar hij is gevallen in het graf dat hij zelf gemaakt heeft.

|17| Zijn moeite zal op zijn eigen hoofd terugkeren, zijn geweld op zijn eigen schedel neerdalen.

|18| Ik zal Jahweh loven om zijn gerechtigheid, en voor de Naam van Jahweh, de Allerhoogste, psalmen zingen. f 8:1-9 – Wat is de mens? (1) Voor de koorleider. Op de Gittit. Een psalm van David. (2) O Jahweh, onze Heer, hoe heerlijk is Uw naam op de hele aarde, U, die Uw majesteit toont aan de hemel. (3) Uit de mond van kinderen en zuigelingen hebt U sterkte gegrondvest, Uw tegenstanders ten spijt, om vijand en wraakgierige te doen verstommen. (4) Aanschouw ik Uw hemel, het werk van Uw vingers, de


50

maan en de sterren, die U bereid hebt: (5) Wat is de man, dat U aan hem denkt, en de mensenzoon, dat U naar hem omziet? (6) Toch hebt U hem weinig minder dan de goden gemaakt, en hem met heerlijkheid en luister gekroond. (7) U doet hem heersen over de werken van Uw handen, alles hebt U onder zijn voeten gelegd: (8) schapen en runderen samen en ook de dieren van het veld, (9) de vogelen in de hemel en de vissen in de zee, datgene dat de paden der zeeën doorkruist. (10) O Jahweh, onze Heer, hoe heerlijk is Uw naam op de hele aarde. Het begin en einde van deze Psalm vormen een inclusio met elkaar, door: ‘de vogelen in de hemel en de vissen in de zee, datgene dat de paden der zeeën doorkruist.’ Daardoor staat de verheven naam van Jahweh als een kader rondom deze psalm. Het Nieuwe Testament citeert drie keer deze Psalm (Mt21:16; 1Ko15:27; Hb2:6-9) en past het begrip mensenzoon op de mensenzoon bij uitstek: Jezus Christus. Ps8 staat hierin in verband met Ps2 die de Messias als gezalfde koning beschreef.

|1| Voor de koorleider. Op de Gittit. Een psalm van David. Ps8 is voor de koorleider en dient te worden gespeeld op de Gittit. De Targum vermeldt dat dit instrument afkomstig was uit het Filistijnse Gath. De psalm wordt toegeschreven aan David. Het is denkbaar, dat David tijdens zijn overnachten in het leger op een nacht in het Oostjordaanland, tijdens zijn vlucht voor Absalom, de belevenis van Ps8 heeft gehad (vgl. vs4 met 2Sm17:22-29.27 De Psalm richt de aandacht op de heerlijkheid van Jahweh. Niet wat God doet moet de mens dienen, maar wat de mens doet moet God dienen. Wij zijn er voor Hem.

|2| O Jahweh, onze Heer, hoe heerlijk is Uw naam op de hele aarde, U, die Uw majesteit toont aan de hemel.

|3| Uit de mond van kinderen en zuigelingen hebt U sterkte gegrondvest, Uw tegenstanders ten spijt, om vijand en wraakgierige te doen verstommen.

God staat in het centrum van deze psalm en wordt vereerd door de mensen. De joodse traditie heeft dit vers zo geïnterpreteerd, dat de kleine kinderen, die de Thora leren en met een onmondige monden Gods woord

27 Koorevaar, Wijsheidscanon, II:75.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

51

halen, daarmee een macht scheppen waar de macht der machten het van verliest.28

|4| Aanschouw ik Uw hemel, het werk van Uw vingers, de maan en de sterren, die U bereid hebt:

|5| Wat is de man, dat U aan hem denkt, en de mensenzoon, dat U naar hem omziet?

David stelt zich de vraag wat de man (‫א@נוש‬/’ĕnōsj) of mensenzoon (‫ן־‬A‫ב‬ ‫אדם‬/ben-ādām) nu voorstelt als hij dat vergelijkt met het heelal waarvan hij een glimp zag (vs3). Hoewel de vraag algemeen is gesteld en de Talmoed bij dit vers aan Mozes denkt, 29 is het vanuit Ps3-7 mogelijk dat David ook concreet aan zichzelf denkt: ‘Wie ben ik, dat God mij zo hoog verheft om te heersen over zijn werken?’ Duidelijk doet David dat in het besef van zijn eigen tekortkomingen waarvan Ps3-7 de gevolgen tonen.

|6| Toch hebt U hem weinig minder dan de goden gemaakt, en hem met heerlijkheid en luister gekroond.

God schiep de mens als representant van zijn machtig en heerlijke Naam. De mens is zo verheven geschapen en kreeg zulk een geweldige plaats van God in de schepping dat hij weinig onderdoet voor de hemelse machten of goden die evenals de mens koninklijke allures hebben (vgl. ‘overheden, machten, tronen, heerschappijen’, Rm8:38-39). 30 Door de mens wilde Hij zichzelf verheerlijken op aarde, daarom schiep hij Adam iets lager dan God. Spijtig genoeg verloor Adam zijn staat vanwege de zondeval en stond Gods gelaat niet langer helder afgebeeld in het leven van de mensen. Zijn gelaat werd geschonden door de manier waarop de mens op deze aarde leefde. Het zal echter volledig volkomen worden hersteld door de Messias (vgl. Js11:1-10; 65:21-25; 1Ko15:45; Hb2:6-8). In plaats van ‘weinig minder dan goden gemaakt’ (‫מ @אל ;ה ם‬6 ‫הו מעט‬.‫חס‬ 6 ‫ ) ת‬leest LXX en Tg ‘minder gemaakt dan de engelen’ (βραχυ τι παρ αγγελους/‫ א ה קל ל‬.‫חס‬ ‫)ממלאכ א‬. SV en HSV volgen hierin LXX en Tg, terwijl NBV, NBG, WV en GNB de lezing van MT volgen.

28 S. Ben-Chorin, ...en schiep hen naar zijn beeld. Een Joodse visie op de lichamelijkheid van de mens, (Baarn:Ten Have, 1973), 20-21. 29 Babylonische Talmoed, traktaat Rosj ha-Sjanah 21b. 30 Willem A. VanGemeren, “Psalms”, in Expositor’s Bible Commentary, vol. 5 (Grand Rapids: Zondervan, 1991), 113; Herman N. Ridderbos, De Komst van het Koninkrijk: Jezus’ Prediking volgens de Synoptische Evangeliën (Kampen: Kok, 1950), 74–75.


52

|7| U doet hem heersen over de werken van Uw handen, alles hebt U onder zijn voeten gelegd:

David bekijkt de koninklijke heerschappij over de hele aarde. Dat sluit ook de heerschappij over de dieren in en herinnert ons aan de heerschappij van de mens over de dieren in de hof van Eden (Gn1:26-28).

|8| schapen en runderen samen en ook de dieren van het veld, |9| de vogelen in de hemel en de vissen in de zee, datgene dat de paden der zeeën doorkruist.

De Targum denkt bij de uitdrukking ‘datgene dat de paden van de zeeën doorkruist’ specifiek aan de Leviathan. Reden hiervoor is dat ‘doorkruisen’ in het enkelvoud staat en daardoor moeilijk in verband met het meervoud ‘vissen’ kan staan.

|10| O Jahweh, onze Heer, hoe heerlijk is Uw naam op de hele aarde. Met deze woorden sluit de psalmist zijn lied over de heerlijkheid van God.

g 9:1-21 (1) Voor de leider van de muzikanten, op de wijze van de dood van de zoon. Een zangstuk op van David. (2) ‫–א‬Met heel mijn hart zing ik een danklied, Jahweh, ik ga vertellen over al uw wonderdaden, (3) blij zijn en U toejuichen, uw naam bezingen, Allerhoogste; (4) ‫–ב‬want al mijn vijanden deinzen terug, struikelen en vallen voor uw aanschijn. (5) U neemt het voor mij op, U kiest mijn zijde, als een rechtvaardige rechter zetelt U op de troon; (6) ‫–ג‬U wijst goddelozen terug, U vernietigt bozen: uitgewist is hun naam, voor eeuwig. (7) Afgelopen is het met de vijand: voorgoed een puinhoop, hun steden zijn gesloopt, hun namen zijn vergeten. (8) ‫–ה‬Zo vergaat het hun, maar de troon van Jahweh is eeuwig, zijn rechterstoel staat onwankelbaar vast. (9) De Jahweh, Hij zal de wereld rechtvaardig oordelen; Jahweh oordeelt de volken in gerechtigheid. (10) –Voor onderdrukten blijft Hij een hoge burcht, een hoge burcht in bittere tijden. (11) Wie uw naam kennen, kunnen op U vertrouwen; wie U zoekt laat U nooit in de steek, Jahweh.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

53

(12) ‫–ז‬Bezing Jahweh die op de Sion woont, vermeld zijn daden onder de volken. (13) Bloedschuld vergeldt Hij, houdt Hij in gedachte, de schreeuw van de arme vergeet Hij nooit. (14) ‫–ח‬Genade, Jahweh, zie de ellende die de vijand mij aandoet, haal mij weg van de poorten van de dood. (15) Dan zal ik uw roemrijke daden verkondigen, jubelen over mijn redding in de poorten van Sion: (16) ‫–ט‬De volken vallen in de kuil die zij groeven, hun voet raakt vast in het net dat zij zelf spanden; (17) Jahweh maakt zich waar, Jahweh velt vonnis; de boze raakt verstrikt in zijn eigen werk. (18) –De bozen gaan terug naar het dodenrijk, alle volken die God zijn vergeten. (19) ‫–כ‬Maar de arme wordt nooit vergeten, de arme hoeft nooit de hoop te verliezen. (20) Sta op, Jahweh, gun de mensen geen triomf, laat de volken voor uw aanschijn het oordeel horen. (21) Ja, sla hen met schrik, Jahweh, laat de volken weten dat zij mensen zijn. Ps9 en 10 zijn met elkaar verbonden doordat ze beiden een doorlopend archrosticon vormen. In de Septuaginta vormen Ps9-10 vandaar één Psalm. Ook vinden we de uitdrukking ‘in bittere tijden’ zowel in Ps9:10 als 10:18 en eindigen beide Psalmen met de nadruk op de sterfelijkheid van de mens (Ps9:21; 10:18).

|1| Voor de leider van de muzikanten, op de wijze van de dood van de zoon. Een zangstuk op van David. De betekenis van ‘almût labén (‫ן‬6 ‫ )עלמו ל‬is omstreden. SV en HSV laten het begrip onvertaald. Bij ‘almût is er gedacht aan het imperatief van het werkwoord ‘doden’ (Hebr. mût). Anderen denken vanuit Ps46:1 bij ‘almût aan de status-constructus van ‘meisjes’ (Hebr. ‘alámot). Maar in Ps46:1 staat voor ‘meisjes’ het voorzetsel ‘al: ‘op de meisjes’ (GNB), ‘met meisjesstemmen’, ‘de jonge vrouwen’ (NBV). We kiezen voor de vertaling ‘op de dood van de zoon’ (NBV, NBG, GNB). 31 Koorevaar ziet in de woorden ‘de dood van de zoon’ een aanwijzing dat Absalom gedood is (2Sm18:1-19:8).32 Andere mogelijkheden zijn: de eerste zoon van David en Batseba (2Sm12:13-25), Amnon (2Sm13) en Adonia (1Kn2:10-25). De inhoud van Ps9 pas echter beter bij Absalom. 31 J. Ridderbos, De Psalmen II. Psalm 42-106, (COT; Kampen:Kok, 1958), 81. 32 H.J. Koorevaar, Wijsheidscanon 2, (Heverlee:ETF (ongepubliceerd), 2005), 71,75.


54

|2| ‫–א‬Met heel mijn hart zing ik een danklied, Jahweh, ik ga vertellen over al uw wonderdaden,

|3| blij zijn en U toejuichen, uw naam bezingen, Allerhoogste; |4| ‫–ב‬want al mijn vijanden deinzen terug, struikelen en vallen voor uw aanschijn. |5| U neemt het voor mij op, U kiest mijn zijde, als een rechtvaardige rechter zetelt U op de troon;

|6| ‫–ג‬U wijst goddelozen terug, U vernietigt bozen: uitgewist is hun naam, voor eeuwig.

|7| Afgelopen is het met de vijand: voorgoed een puinhoop, hun steden zijn gesloopt, hun namen zijn vergeten.

|8| ‫–ה‬Zo vergaat het hun, maar de troon van Jahweh is eeuwig, zijn rechterstoel staat onwankelbaar vast.

|9| De Jahweh, Hij zal de wereld rechtvaardig oordelen; Jahweh oordeelt de volken in gerechtigheid.

|10| ‫–ו‬Voor onderdrukten blijft Hij een hoge burcht, een hoge burcht in bittere tijden. |11| Wie uw naam kennen, kunnen op U vertrouwen; wie U zoekt laat U nooit in de steek, Jahweh.

|12| ‫–ז‬Bezing Jahweh die op de Sion woont, vermeld zijn daden onder de volken. |13| Bloedschuld vergeldt Hij, houdt Hij in gedachte, de schreeuw van de arme vergeet Hij nooit.

|14| ‫–ח‬Genade, Jahweh, zie de ellende die de vijand mij aandoet, haal mij weg van de poorten van de dood.

|15| Dan zal ik uw roemrijke daden verkondigen, jubelen over mijn redding in de poorten van Sion:


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

55

|16| ‫–ט‬De volken vallen in de kuil die zij groeven, hun voet raakt vast in het net dat zij zelf spanden;

|17| Jahweh maakt zich waar, Jahweh velt vonnis; de boze raakt verstrikt in zijn eigen werk.

|18| ‫–י‬De bozen gaan terug naar het dodenrijk, alle volken die God zijn vergeten. |19| ‫–כ‬Maar de arme wordt nooit vergeten, de arme hoeft nooit de hoop te verliezen. |20| Sta op, Jahweh, gun de mensen geen triomf, laat de volken voor uw aanschijn het oordeel horen. h 10:1-18 (1) Jahweh, waarom blijft U van verre staan? Waarom verbergt U Zich in tijden van benauwdheid? (2) Fel en hoogmoedig achtervolgt de goddeloze de ellendige. Laat hen gegrepen worden in de listige plannen die zij bedacht hebben! (3) Want de goddeloze beroemt zich over zijn hartenwens; hij zegent de gierigaard, hij lastert Jahweh. (4) De goddeloze, met zijn neus trots omhoog, onderzoekt niet. Al zijn gedachten zijn: Er is geen God! (5) Zijn wegen bezorgen te allen tijde verdriet. Uw oordelen gaan hem te hoog, hij houdt ze ver van zich; al zijn tegenstanders blaast hij weg. (6) Hij zegt in zijn hart: Ik zal niet wankelen, want van generatie op generatie zal mij geen onheil treffen. (7) Zijn mond is vol vervloeking, bedrog en list, onder zijn tong is kwaad en onrecht. (8) Hij ligt in een hinderlaag in de dorpen, op verborgen plaatsen doodt hij de onschuldige, zijn ogen loeren op de arme. (9) Hij ligt in een hinderlaag op een verborgen plaats, zoals een leeuw in zijn schuilplaats; hij ligt in een hinderlaag om de ellendige te overvallen, hij overvalt de ellendige als hij hem in zijn net trekt. (10) Hij duikt neer, hij bukt zich, en de arme valt in zijn sterke poten. (11) Hij zegt in zijn hart: God heeft het vergeten, Hij heeft Zijn aangezicht verborgen, Hij ziet het in eeuwigheid niet. (12) Sta op, Jahweh God, hef Uw hand op, vergeet de ellendigen niet. (13) Waarom lastert de goddeloze God? Waarom zegt hij in zijn hart: U zult geen rekenschap eisen? (14) Ú ziet het wél, want U aanschouwt de moeite en het verdriet, opdat men het in Uw hand geeft; op Ú verlaat de arme zich, U bent geweest een Helper van de wees. (15) Breek de arm van de goddeloze en de kwaaddoener, eis rekenschap van hem over zijn goddeloosheid, tot U er niets meer van vindt. (16) Jahweh is Koning, eeuwig en altijd; de heidenvolken zijn uit Zijn land verdwenen. (17) U hebt de wens van de zachtmoedigen gehoord, Jahweh, U


56

zult hun hart versterken, Uw oor zal er acht op slaan (18) om de wees en de verdrukte recht te doen. Dan zal een aardse sterveling voortaan geen geweld meer bedrijven.

|1| Jahweh, waarom blijft U van verre staan? Waarom verbergt U Zich in tijden van benauwdheid?

|2| Fel en hoogmoedig achtervolgt de goddeloze de ellendige. Laat hen gegrepen worden in de listige plannen die zij bedacht hebben!

|3| Want de goddeloze beroemt zich over zijn hartenwens; hij zegent de gierigaard, hij lastert Jahweh.

|4| De goddeloze, met zijn neus trots omhoog, onderzoekt niet. Al zijn gedachten zijn: Er is geen God!

Hier vinden we de gedachten van de goddeloze die denkt dat Jahweh geen rekenschap vraagt

|5| Zijn wegen bezorgen te allen tijde verdriet. Uw oordelen gaan hem te hoog, hij houdt ze ver van zich; al zijn tegenstanders blaast hij weg.

|6| Hij zegt in zijn hart: Ik zal niet wankelen, want van generatie op generatie zal mij geen onheil treffen.

|7| Zijn mond is vol vervloeking, bedrog en list, onder zijn tong is kwaad en onrecht. |8| Hij ligt in een hinderlaag in de dorpen, op verborgen plaatsen doodt hij de onschuldige, zijn ogen loeren op de arme.

|9| Hij ligt in een hinderlaag op een verborgen plaats, zoals een leeuw in zijn schuilplaats; hij ligt in een hinderlaag om de ellendige te overvallen, hij overvalt de ellendige als hij hem in zijn net trekt.

Drie keer wordt er in vs9-10 gewezen op de mens die in een hinderlaag ligt.

|10| Hij duikt neer, hij bukt zich, en de arme valt in zijn sterke poten.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

57

|11| Hij zegt in zijn hart: God heeft het vergeten, Hij heeft Zijn aangezicht verborgen, Hij ziet het in eeuwigheid niet.

|12| Sta op, Jahweh God, hef Uw hand op, vergeet de ellendigen niet. |13| Waarom lastert de goddeloze God? Waarom zegt hij in zijn hart: U zult geen rekenschap eisen?

|14| Ú ziet het wél, want U aanschouwt de moeite en het verdriet, opdat men het in Uw hand geeft; op Ú verlaat de arme zich, U bent geweest een Helper van de wees.

|15| Breek de arm van de goddeloze en de kwaaddoener, eis rekenschap van hem over zijn goddeloosheid, tot U er niets meer van vindt.

Het breken van de arm verwijst naar de het verbreken van de macht. De goddeloze komt zo aan het einde van zijn bewind.

|16| Jahweh is Koning, eeuwig en altijd; de heidenvolken zijn uit Zijn land verdwenen. |17| U hebt de wens van de zachtmoedigen gehoord, Jahweh, U zult hun hart versterken, Uw oor zal er acht op slaan

|18| om de wees en de verdrukte recht te doen. Dan zal een aardse sterveling voortaan geen geweld meer bedrijven. i 11:1-7 (1) Een psalm van David, voor de koorleider. Ik heb tot Jahweh de toevlucht genomen. Hoe kunt u dan zeggen tegen mijn ziel: Vlucht weg naar uw bergen, als een vogel! (2) Want zie, de goddelozen spannen de boog, zij leggen hun pijlen op de pees om in het donker te schieten op de oprechten van hart. (3) Voorzeker, de fundamenten worden omvergehaald! Wat kan de rechtvaardige dan doen? (4) Jahweh is in Zijn heilig paleis, de troon van Jahweh staat in de hemel; Zijn ogen doorzien, Zijn blikken beproeven de mensenkinderen. (5) Jahweh beproeft de rechtvaardige, maar Zijn ziel haat de goddeloze en wie geweld liefheeft. (6) Hij zal op de goddelozen valstrikken, vuur en zwavel doen regenen. Een verschroeiende stormwind zal het deel van hun beker zijn. (7) Want Jahweh is


58

rechtvaardig, Hij heeft rechtvaardige daden lief. De oprechten zullen Zijn aangezicht aanschouwen.

|1| Een psalm van David, voor de koorleider. Ik heb tot Jahweh de toevlucht genomen. Hoe kunt u dan zeggen tegen mijn ziel: Vlucht weg naar uw bergen, als een vogel!

De verzoeking om te vluchten voor het gevaar en niet te vertrouwen op Jahweh vormt het onderwerp van Ps11.

|2| Want zie, de goddelozen spannen de boog, zij leggen hun pijlen op de pees om in het donker te schieten op de oprechten van hart.

De goddelozen spannen de boog in het geheim om pijlen op de godvrezende te richten. Wellicht wordt er met deze pijlen verwezen naar lasterende woorden van de tegenstanders.33

|3| Voorzeker, de fundamenten worden omvergehaald! Wat kan de rechtvaardige dan doen?

|4| Jahweh is in Zijn heilig paleis, de troon van Jahweh staat in de hemel; Zijn ogen doorzien, Zijn blikken beproeven de mensenkinderen.

|5| Jahweh beproeft de rechtvaardige, maar Zijn ziel haat de goddeloze en wie geweld liefheeft.

|6| Hij zal op de goddelozen valstrikken, vuur en zwavel doen regenen. Een verschroeiende stormwind zal het deel van hun beker zijn.

Het vuur en zwavel herinnert ons aan Gods oordeel over de steden Sodom en Gommora (Gn19:24).

|7| Want Jahweh is rechtvaardig, Hij heeft rechtvaardige daden lief. De oprechten zullen Zijn aangezicht aanschouwen.

j 12:1-9 (1) Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De achtste’. (2) Breng verlossing, Jahweh, want goedertieren mensen zijn er niet meer, onder de mensenkinderen zijn er nog maar weinig trouw. (3) Valse dingen spreekt men tot 33 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 415.


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

59

elkaar, met vleiende lippen; dubbelhartig spreekt men. (4) Laat Jahweh alle vleiende lippen afsnijden en de tong vol grootspraak. (5) Zij zeggen: Met onze tong zullen wij de overhand hebben! Onze lippen zijn van ons! Wie is heer over ons? (6) Om de verwoesting van de ellendigen en het gekerm van de armen zal Ik nu opstaan, zegt Jahweh; Ik zal in veiligheid brengen wie hij weg wil blazen. (7) De woorden van Jahweh zijn reine woorden, als zilver gelouterd in een aarden smeltkroes, gezuiverd zevenmaal. (8) Ú, Jahweh, zult hen bewaren, U zult hen beschermen tegen dit geslacht, voor eeuwig. (9) Overal draven goddelozen rond, wanneer de gemeensten onder de mensenkinderen verhoogd worden.

|1| Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De achtste’. |2| Breng verlossing, Jahweh, want goedertieren mensen zijn er niet meer, onder de mensenkinderen zijn er nog maar weinig trouw.

|3| Valse dingen spreekt men tot elkaar, met vleiende lippen; dubbelhartig spreekt men.

|4| Laat Jahweh alle vleiende lippen afsnijden en de tong vol grootspraak. |5| Zij zeggen: Met onze tong zullen wij de overhand hebben! Onze lippen zijn van ons! Wie is heer over ons?

|6| Om de verwoesting van de ellendigen en het gekerm van de armen zal Ik nu opstaan, zegt Jahweh; Ik zal in veiligheid brengen wie hij weg wil blazen.

|7| De woorden van Jahweh zijn reine woorden, als zilver gelouterd in een aarden smeltkroes, gezuiverd zevenmaal.

|8| Ú, Jahweh, zult hen bewaren, U zult hen beschermen tegen dit geslacht, voor eeuwig.

|9| Overal draven goddelozen rond, wanneer de gemeensten onder de mensenkinderen verhoogd worden.


60

k 13:1(1) Een psalm van David, voor de koorleider. (2) Hoelang nog, Jahweh? Zult U mij voor altijd vergeten? Hoelang zult U Uw aangezicht nog voor mij verbergen? (3) Hoelang zal ik nog plannen maken in mijn ziel, verdriet hebben in mijn hart, dag na dag? Hoelang zal mijn vijand zich nog boven mij verheffen? (4) Zie mij aan, verhoor mij, Jahweh, mijn God! Verlicht mijn ogen, anders ontslaap ik in de dood, (5) anders zegt mijn vijand: Ik heb hem overwonnen, en verheugen mijn tegenstanders zich, wanneer ik wankel. (6) Ik echter vertrouw op Uw goedertierenheid, mijn hart zal zich verheugen in Uw heil, ik zal voor Jahweh zingen, omdat Hij goed voor mij geweest is.

|1| Een psalm van David, voor de koorleider. Vier keer vraagt David aan het begin van deze Psalm ‘hoe lang’.

|2| Hoelang nog, Jahweh? Zult U mij voor altijd vergeten? Hoelang zult U Uw aangezicht nog voor mij verbergen?

|3| Hoelang zal ik nog plannen maken in mijn ziel, verdriet hebben in mijn hart, dag na dag? Hoelang zal mijn vijand zich nog boven mij verheffen?

|4| Zie mij aan, verhoor mij, Jahweh, mijn God! Verlicht mijn ogen, anders ontslaap ik in de dood,

|5| anders zegt mijn vijand: Ik heb hem overwonnen, en verheugen mijn tegenstanders zich, wanneer ik wankel.

|6| Ik echter vertrouw op Uw goedertierenheid, mijn hart zal zich verheugen in Uw heil, ik zal voor Jahweh zingen, omdat Hij goed voor mij geweest is.

Voor de eerste keer wordt er in de Psalmen op gewezen dat God heeft welgedaan aan de rechtvaardige.

l 14:1-7 (1) Voor de koorleider van David. De dwaas zegt in zijn hart: er is geen God! Ze stichten verderf, maken een gruwel van elke daad, geen is er die goed doet!


P S A L M E N 3:1-14:7 – AANVAL OP GODS GEZALFDE

61

(2) Jahweh keek uit de hemel neer op de zonen van Adam om te zien of er nog één met inzicht is, één die God zoekt. (3) Maar allen zijn ze afgeweken, eendrachtig bedorven, geen is er die goed doet! Zelfs niet één! (4) Wisten ze van niets, al die aanstichters van onheil, die uitvreters van mijn volk die hun voedsel hadden gegeten? Jahweh riepen ze niet aan! (5) Daar overviel hen de schrik, want God was bij het rechtvaardige geslacht! (6) Wil je het plan van een gebukte beschamen? Jahweh is zijn toevlucht! (7) Wie geeft uit Sion Israël redding? Als Jahweh het lot keert van zijn volk; dan zal Jakob juichen en Israël zich verheugen!

|1| Voor de koorleider van David. De dwaas zegt in zijn hart: er is geen God! Ze

stichten verderf, maken een gruwel van elke daad, geen is er die goed doet!

Bij het behandelen van Ps14 is het belangrijk erop te letten dat Ps53 grote overeenkomsten met Ps14 heeft. Deze verschillen worden in §a bij Ps53 uitgewerkt. De dwaas is niet zozeer intellectueel, psychisch of maatschappelijk een minder begaafde persoon, maar iemand die niet met God wandelt. In deze psalm wordt het geestelijke bankroet van de mens beschreven in zijn dwaasheid. Het klinkt niet erg vriendelijk om iemand die beweert: 'Er is geen God', een 'dwaas' te noemen. Is dat de opvatting die ook joden en christenen over atheisten hebben? Nee. Deze twee psalmen gaan helemaal niet over atheisten in de hedendaagse zin van het woord. Ik heb al eerder gezegd dat het atheisme een modern verschijnsel is; voor de negentiende eeuw is er nauwelijks een echte atheist te vinden. Zo waren bijvoorbeeld de Verlichtingsdenkers eerder deisten of agnosten. Nee. de Psalmen 14 en 53 spreken juist over mensen die behoren tot het oude volk Israël, dat zich vanaf zijn wording ‘volk van God' geweten heeft. Daarnet hadden we het over de Joden die van God niet meer willen weten omdat ze boos op Hem zijn; hier in de psalmen gaat het over mensen die een excuus zoeken voor hun wandaden en zich daarom wijsmaken dat God toch niet ziet wat ze doen. Daarom gaan de genoemde psalmverzen verder met: 'Zij bedrijven gruwelijke en afschuwelijke misdaden.'


62

|2| Jahweh keek uit de hemel neer op de zonen van Adam om te zien of er nog één met inzicht is, één die God zoekt.

|3| Maar allen zijn ze afgeweken, eendrachtig bedorven, geen is er die goed doet! Zelfs niet één!

Het Hebreeuwse woord voor ‘bedorven’ (’álach) wordt ook gebruikt om te verwijzen naar bedorven melk.34

|4| Wisten ze van niets, al die aanstichters van onheil, die uitvreters van mijn volk die hun voedsel hadden gegeten? Jahweh riepen ze niet aan!

|5| Daar overviel hen de schrik, want God was bij het rechtvaardige geslacht! |6| Wil je het plan van een gebukte beschamen? Jahweh is zijn toevlucht! |7| Wie geeft uit Sion Israël redding? Als Jahweh het lot keert van zijn volk; dan zal Jakob juichen en Israël zich verheugen!

Uit Sion zal Jahweh een keer brengen in het lot van zijn volk.

C

Psalm 15

Door tien verschillende karakteristieken wordt in deze Psalm beschreven wie bij Jahweh mag verblijven.35

|8| 1 Een psalm van David. HEERE, wie zal verkeren in Uw tent? Wie zal wonen op den berg Uwer heiligheid?

|9| 2 Die oprecht wandelt, en gerechtigheid werkt, en die met zijn hart de waarheid spreekt;

|10| 3 Die met zijn tong niet achterklapt, zijn metgezellen geen kwaad doet, en geen smaadrede opneemt tegen zijn naaste;

|11| 4 In wiens ogen de verworpene veracht is, maar hij eert degenen, die den HEERE vrezen; heeft hij gezworen tot zijn schade, evenwel verandert hij niet; 34 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 417. 35 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 419.


P S A L M E N PSALM 15

63

|12| 5 Die zijn geld niet geeft op woeker, en geen geschenk neemt tegen den onschuldige. Die deze dingen doet, zal niet wankelen in eeuwigheid.

D

16:1-11 – De weg van de volmaakte pelgrim

(1) Een Miktám van David. Bewaar mij, o God, want ik heb tot U de toevlucht genomen. (2) Jij [mijn ziel] zei tegen Jahweh: ‘U bent de Heer! Mijn goedheid raakt niet tot U.’ (3) Voor de heiligen die op de aarde zijn, geldt: Zij zijn machtigen waarin ik mijn vreugde vind. (4) Groot wordt het leed van hen die andere goden geschenken geven. Maar ik giet geen plengoffers van bloed voor ze uit en neem hun namen niet op mijn lippen. (5) Jahweh is mijn deel en mijn beker. U onderhoudt mijn lot. (6) De meetlinten zijn voor mij gevallen in lieflijke plaatsen. Ja, ik heb een prachtig erfdeel. (7) Ik zegen Jahweh, die me raad gaf. Ja, in de nachten onderwijzen mij mijn nieren. (8) Ik stel mij Jahweh voortdurend voor ogen en wankel niet met Hem aan mijn rechterhand. (9) Daarom is mijn hart verblijd en mijn eer verheugt zich. Ja, mijn lichaam zal veilig wonen. (10) Want U zult mij niet verlaten in het graf; U laat Uw heilige de put niet zien. (11) U onderwijst mij het levenspad. Volheid van blijdschap is bij Uw aangezicht en lieflijkheden zijn in Uw rechterhand, voor altijd. In deze Psalm dankt David Jahweh voor het erfdeel dat hij ontving. Structureel vindt er een afwisseling plaats tussen woorden die gericht zijn aan Jahweh (vs1, 5b-6, 10-11) en woorden die spreken over Jahweh (vs25a, 7-9).

|1| Een Miktám van David. Bewaar mij, o God, want ik heb tot U de toevlucht genomen.

De betekenis van Miktám is onduidelijk. Uitleggers denken aan de vertaling ‘een inscriptie’ (Tg, LXX-G),36 ‘gouden psalm’ (Ibn Ezra),37 ‘een stil gebed’,38 ‘een verzoenpsalm’,39 of ‘nederig’40. De vertaling ‘nederig’ heeft wel grammaticale moeilijkheden. De joodse uitlegger rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) denkt eerder aan een muziekinstrument.41 36 P.C. Craigie, Psalms 1-50 (WBC; Waco:Word, 1983), 154. 37 A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 192. 38 D. Kidner, Psalms 1-72. An Introduction and Commentary on Books 1 and 2 of the Psalms (TOTC; Leicester:Intervasity, 1973), 38 39 S. Mowinckel, The Psalms in Israel’s Worship, Vol. II (Nashville:Abingdon, 1967), 209. 40 Babylonische Talmoed, traktaat Sotah 10b. 41 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 37.


64

Meteen aan het begin van de Psalm roept de psalmist tot Jahweh om hem te beschermen.

|2| Jij [mijn ziel] zei tegen Jahweh: ‘U bent de Heer! Mijn goedheid raakt niet tot U.’

Vanuit zijn diepste innerlijk spreekt David de woorden uit dat Jahweh zijn Heer is. Het Hebreeuwse bal kan een ontkenning (‘Mijn goedheid raakt niet tot U’) of bevestiging (‘Mijn goedheid is zeker voor U’) betekenen. Sommige vertalingen kiezen ervoor om de tekst te veranderen van ‘jij zei’ (

.‫ )אמ‬naar ‘ik zei’ ( meeste handschriften.

.‫)אמ‬. Deze verandering vindt geen ondersteuning in de

|3| Voor de heiligen die op de aarde zijn, geldt: Zij zijn machtigen waarin ik mijn vreugde vind.

David betuigt dat hij vreugde vindt onder de rechtvaardigen. Rabbi Salomo ben Izaak (acr. Rashi, 1040-1105n.Chr.) denkt hierbij enkel aan de gestorven rechtvaardigen,42 maar ook in de tijd van David zijn er voldoende mensen die de wil van Jahweh zoeken. Zij zijn degenen die Jahweh willen dienen en zich heiligen voor Hem. Daardoor volgen ze de oproep ‘Spreek tot heel de gemeenschap van de Israëlieten, en zeg tegen hen: Heilig moet u zijn, want Ik, Jahweh, uw God, ben heilig’ (Lv19:2). Dat maakt hen tot de machtigen in het land.43

|4| Groot wordt het leed van hen die andere goden geschenken geven. Maar ik giet geen plengoffers van bloed voor ze uit en neem hun namen niet op mijn lippen.

David noemt de afgoderij die het volk van Jahweh afbracht. Maar hij kiest er niet voor om bloed aan de afgoden te geven. Zelfs de namen van de afgoden wil hij niet vermelden in zijn dagelijkse taal. Dat zou een oneer voor zijn lippen zijn.

|5| Jahweh is mijn deel en mijn beker. U onderhoudt mijn lot. Het eerste gedeelte van dit vers laat ons terugdenken aan de Levieten die geen erfdeel van Jahweh in het verleden ontvingen en waaraan Jahweh zei: ‘Ik ben uw deel en erfelijk bezit, in het midden van de 42 Rasji, The Judaica Press Complete Tanach with Rashi, red. A.J. Rosenberg ([CD-ROM]; Judaica Press, 2005). 43 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 37; A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 193.


P S A L M E N 16:1-11 – DE WEG VAN DE VOLMAAKTE PELGRIM

65

Israëlieten’ (Nm18:20). Hij zou ervoor zorgden dat zij op aarde konden leven.

|6| De meetlinten zijn voor mij gevallen in lieflijke plaatsen. Ja, ik heb een prachtig erfdeel.

Ook voor David gold dat hetgeen dat Jahweh hem had geschonken in zijn leven prachtig was. Hij kon zich voorstellen dat de Levieten inderdaad een uniek erfdeel ontvingen waarin ze volledig van God afhankelijk waren.

|7| Ik zegen Jahweh, die me raad gaf. Ja, in de nachten onderwijzen mij mijn nieren. David prijst of zegent Jahweh, omdat Hij hem inzicht gaf dat Jahweh alleen zijn bron van goedheid was.44 In het Hebreeuwse denken zijn de nieren de zetel van de emoties. Sommigen vertalen dit begrip dan ook verklarend met ‘hart’ (WV) of ‘geweten’ (NBV, vgl. GNB).

|8| Ik stel mij Jahweh voortdurend voor ogen en wankel niet met Hem aan mijn rechterhand.

David droeg Jahweh altijd in zijn hart. Het is boeiend te zien dat de Talmoed vanuit dit vers erop wijst dat de koning de Thora van Jahweh steeds bij zich moet dragen onder zijn rechterhand.45

|9| Daarom is mijn hart verblijd en mijn eer verheugt zich. Ja, mijn lichaam zal veilig wonen.

Rabbi Meir Leibush Malbim (acr. Malbim, 1809-1879n.Chr.) wijst erop dat het hart, de eer en het lichaam de belangrijkste elementen van het menselijk leven zijn.46 In de Midrasj wordt dit vers betrokken op de Messias:47 ‘mijn eer verheugt zich over de Messias, die uit mij [RRH: David] zal voortkomen.’

|10| Want U zult mij niet verlaten in het graf; U laat Uw heilige de put niet zien.

De psalmist verwijst in dit vers naar de Sje’ol en de Sjáchat die de mens betreedt na zijn dood. Beide begrippen verwijzen naar het graf (vgl. Ps55:24).48 Om het woordverschil aan te geven vertalen we Sje’ol met 44 45 46 47 48

A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 38. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 21b. A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 39. Midrasj Tehillim bij Ps16:9. Babylonische Talmoed, traktaat Erubin 19a.


66

‘graf’ en Sjáchat met ‘put’. Anderen kiezen voor ‘dodenrijk’ en ‘graf’ (NBV, WV, NBG) of ‘dodenrijk’ en ‘groeve’ (NBG). De LXX die kiest voor hadés en vernietiging, volgen SV en HSV door te spreken over het ‘hel’/‘graf’ en ‘verderving’/‘ontbinding’. Ook in het Nieuwe Testament volgen Petrus (Hd2:31) en Paulus (13:35) deze interpretatie van LXX. Jahweh zou de psalmist ook na de dood op de weg van het leven leiden (vgl. vs11). In de Talmoed heerst er een discussie rondom dit gedeelte:49 ‘Onze rabbijnen leerden: Er zijn zeven personen over wie de wormen geen macht hebben, namelijk: Abraham, Isaak, Jakob, Mozes, Aäron, Mirjam en Benjamin, de zoon van Jakob. [...] Sommigen zeggen dat David eveneens daarbij hoort, omdat er geschreven is: “Mijn lichaam zal veilig wonen” [Ps16:9]. De anderen verklaren dit echter door te stellen dat David bidt voor genade bij God.’

In de Bijbel ontbreekt een duidelijke onderbouwing voor dit soort joodse gedachten. De apostel Petrus wijst er de Jeruzalemmers op dat Davids graf nog steeds bij hen aanwezig is (Hd2:29). Hij past de tekst dan toe op de Messias Jezus (2:30). Hij is voor de christenen de Heilige bij uitstek.

|11| U onderwijst mij het levenspad. Volheid van blijdschap is bij Uw aangezicht en lieflijkheden zijn in Uw rechterhand, voor altijd.

Leven, vreugde en liefelijkheid mogen degenen genieten die Gods pad bewandelen en in zijn nabijheid verkeren. Zij zoeken Gods liefelijkheden en verlangen ernaar om de Heer te dienen. Wat er ook gebeurt, houdt hen niet af van de vreugde in het dienen van God!

49 Babylonische Talmoed, traktaat Baba Bathra 17a.


P S A L M E N 16:1-11 – DE WEG VAN DE VOLMAAKTE PELGRIM

E

67

Psalm 17 Ps17 lijkt sterk op Ps16.50

|12| 1 Een gebed van David. HEERE! hoor de gerechtigheid, merk op mijn geschrei, neem ter ore mijn gebed, met onbedriegelijke lippen gesproken.

|13| 2 Laat mijn recht van voor Uw aangezicht uitgaan, laat Uw ogen de billijkheden aanschouwen.

|14| 3 Gij hebt mijn hart geproefd, des nachts bezocht, Gij hebt mij getoetst. Gij vindt niets; hetgeen ik gedacht heb, overtreedt mijn mond niet.

|15| 4 Aangaande de handelingen des mensen, ik heb mij, naar het woord Uwer lippen, gewacht voor de paden des inbrekers;

|16| 5 Houdende mijn gangen in Uw sporen, opdat mijn voetstappen niet zouden wankelen.

|17| 6 Ik roep U aan, omdat Gij mij verhoort; o God! neig Uw oor tot mij; hoor mijn rede.

|18| 7 Maak Uw weldadigheden wonderbaar, Gij, die verlost degenen, die op U betrouwen, van degenen, die tegen Uw rechterhand opstaan!

|19| 8 Bewaar mij als het zwart des oogappels, verberg mij onder de schaduw Uwer vleugelen,

De oogappel is de pupil, terwijl de schaduw van Gods vleugelen verwijst naar de bescherming van Jahweh (Ps36:8; 57:2; 61:5).

|20| 9 Voor het aangezicht der goddelozen, die mij verwoesten, mijner doodsvijanden, die mij omringen.

|21| 10 Met hun vet besluiten zij zich, met hun mond spreken zij hovaardelijk.

50 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 421.


68

|22| 11 In onzen gang hebben zij ons nu omsingeld, zij zetten hun ogen op ons ter aarde nederbukkende.

|23| 12 Hij is gelijk als een leeuw, die begeert te roven, en als een jonge leeuw, zittende in verborgen plaatsen.

|24| 13 Sta op, HEERE, kom zijn aangezicht voor, vel hem neder; bevrijd mijn ziel met Uw zwaard van den goddeloze;

|25| 14 Met Uw hand van de lieden, o HEERE! van de lieden, die van de wereld

zijn, welker deel in dit leven is, welker buik Gij vervult met Uw verborgen schat; de kinderen worden verzadigd, en zij laten hun overschot hun kinderkens achter.

|26| 15 Maar ik zal Uw aangezicht in gerechtigheid aanschouwen, ik zal verzadigd worden met Uw beeld, als ik zal opwaken.

F |1| 1

Psalm 18 Voor den opperzangmeester, een psalm van David, den knecht des HEEREN, die de woorden dezes lieds tot den HEERE gesproken heeft, ten dage, als hem de HEERE gered had uit de hand van al zijn vijanden, en uit de hand van Saul. (18:2) Hij zeide dan: Ik zal U hartelijk liefhebben, HEERE, mijn Sterkte!

(18:1) Deze Psalm is een parallel van 2Sm22. Saul wordt in dit vers niet niet onder Davids vijanden wordt gerekend. Saul zag David als een vijand, maar niet andersom. Je kunt het niet altijd helpen als je een vijand hebt, maar je kunt er wel voor zorgen dat je geen vijand bent.

|2| 2 (18:3) De HEERE is mijn Steenrots, en mijn Burg, en mijn Uithelper; mijn God, mijn Rots, op Welken ik betrouw; mijn Schild, en de Hoorn mijns heils, mijn Hoog Vertrek.

|3| 3 (18:4) Ik riep den HEERE aan, die te prijzen is, en werd verlost van mijn vijanden.

|4| 4 (18:5) Banden des doods hadden mij omvangen, en beken Belials verschrikten mij.


P S A L M E N PSALM 18

69

|5| 5 (18:6) Banden der hel omringden mij, strikken des doods bejegenden mij. |6| 6 (18:7) Als mij bange was, riep ik den HEERE aan, en riep tot mijn God; Hij hoorde mijn stem uit Zijn paleis, en mijn geroep voor Zijn aangezicht kwam in Zijn oren.

|7| 7 (18:8) Toen daverde en beefde de aarde, en de gronden der bergen beroerden zich en daverden, omdat Hij ontstoken was.

Bij de aarde is het mogelijk om niet aan de aarde in zijn geheel als aardbol te denken, maar aan de fundamenten van de bergen die tot de onderwereld reiken.

|8| 8 (18:9) Rook ging op van Zijn neus, en een vuur uit Zijn mond verteerde; kolen werden daarvan aangestoken.

|9| 9 (18:10) En Hij boog den hemel, en daalde neder, en donkerheid was onder Zijn voeten.

|10| 10 (18:11) En Hij voer op een cherub, en vloog; ja, Hij vloog snellijk op de vleugelen des winds.

|11| 11 (18:12) Duisternis zette Hij tot Zijn verberging; rondom Hem was Zijn tent, duisterheid der wateren, wolken des hemels.

|12| 12 (18:13) Van den glans, die voor Hem was, dreven Zijn wolken daarhenen, hagel en vurige kolen.

|13| 13 (18:14) En de HEERE donderde in den hemel, en de Allerhoogste gaf Zijn stem, hagel en vurige kolen.

|14| 14

(18:15) En Hij zond Zijn pijlen uit, en verstrooide ze; en Hij vermenigvuldigde de bliksemen, en verschrikte ze.

|15| 15 (18:16) En de diepe kolken der wateren werden gezien, en de gronden der

wereld werden ontdekt, van Uw schelden, o HEERE! van het geblaas des winds van Uw neus.


70

|16| 16 (18:17) Hij zond van de hoogte, Hij nam mij, Hij trok mij op uit grote wateren.

|17| 17 (18:18) Hij verloste mij van mijn sterken vijand, en van mijn haters, omdat zij machtiger waren dan ik.

|18| 18 (18:19) Zij hadden mij bejegend ten dage mijns ongevals; maar de HEERE was mij tot een Steunsel.

|19| 19 (18:20) En Hij voerde mij uit in de ruimte, Hij rukte mij uit, want Hij had lust aan mij.

|20| 20 (18:21) De HEERE vergold mij naar mijn gerechtigheid, Hij gaf mij weder naar de reinigheid mijner handen.

|21| 21 (18:22) Want ik heb des HEEREN wegen gehouden, en ben van mijn God niet goddelooslijk afgegaan.

|22| 22 (18:23) Want al Zijn rechten waren voor mij, en Zijn inzettingen deed ik niet van mij weg.

|23| 23 (18:24) Maar ik was oprecht bij Hem, en ik wachtte mij voor mijn ongerechtigheid.

|24| 24 (18:25) Zo gaf mij de HEERE weder naar mijn gerechtigheid, naar de reinigheid mijner handen, voor Zijn ogen.

|25| 25 (18:26) Bij den goedertierene houdt Gij U goedertieren, bij den oprechten man houdt Gij U oprecht.

|26| 26 (18:27) Bij den reine houdt Gij U rein, maar bij den verkeerde bewijst Gij U een Worstelaar.

|27| 27 (18:28) Want Gij verlost het bedrukte volk, maar de hoge ogen vernedert Gij.

|28| 28 (18:29) Want Gij doet mijn lamp lichten; de HEERE, mijn God, doet mijn duisternis opklaren.


P S A L M E N PSALM 18

71

|29| 29 (18:30) Want met U loop ik door een bende, en met mijn God spring ik over een muur.

|30| 30 (18:31) Gods weg is volmaakt; de rede des HEEREN is doorlouterd; Hij is een Schild allen, die op Hem betrouwen.

|31| 31 (18:32) Want wie is God, behalve de HEERE? En wie is een Rotssteen, dan alleen onze God?

|32| 32 (18:33) Het is God, die mij met kracht omgordt; en Hij heeft mijn weg volkomen gemaakt.

|33| 33 (18:34) Hij maakt mijn voeten gelijk als der hinden, en Hij stelt mij op mijn hoogten.

|34| 34 (18:35) Hij leert mijn handen ten strijde, zodat een stalen boog met mijn armen verbroken is.

|35| 35 (18:36) Ook hebt Gij mij het schild Uws heils gegeven, en Uw rechterhand heeft mij ondersteund, en Uw zachtmoedigheid heeft mij groot gemaakt.

|36| 36 (18:37) Gij hebt mijn voetstap ruim gemaakt onder mij, en mijn enkelen hebben niet gewankeld.

|37| 37 (18:38) Ik vervolgde mijn vijanden, en trof hen aan; en ik keerde niet weder, totdat ik hen verdaan had.

|38| 38 (18:39) Ik doorstak hen, dat zij niet weder konden opstaan; zij vielen onder mijn voeten.

|39| 39 (18:40) Want Gij omgorddet mij met kracht ten strijde; Gij deedt onder mij nederbukken, die tegen mij opstonden.

|40| 40 (18:41) En Gij gaaft mij den nek mijner vijanden, en mijn haters, die vernielde ik.

|41| 41 (18:42) Zij riepen, maar er was geen verlosser; tot den HEERE, maar Hij antwoordde hun niet.


72

|42| 42 (18:43) Toen vergruisde ik hen als stof voor den wind; ik ruimde hen weg als slijk der straten.

|43| 43 (18:44) Gij hebt mij uitgeholpen van de twisten des volks; Gij hebt mij

gesteld tot een hoofd der heidenen; het volk, dat ik niet kende, heeft mij gediend.

|44| 44 (18:45) Zo haast als hun oor van mij hoorde, hebben zij mij gehoorzaamd; vreemden hebben zich mij geveinsdelijk onderworpen.

|45| 45 (18:46) Vreemden zijn vervallen, en hebben gesidderd uit hun sloten. |46| 46 (18:47) De HEERE leeft, en geloofd zij mijn Rotssteen, en verhoogd zij de God mijns heils!

|47| 47 (18:48) De God, Die mij volkomen wraak geeft, en de volken onder mij brengt;

|48| 48 (18:49) Die mij uithelpt van mijn vijanden; ja, Gij verhoogt mij boven degenen, die tegen mij opstaan; Gij redt mij van den man des gewelds.

|49| 49 (18:50) Daarom zal ik U, o HEERE! loven onder de heidenen; en Uw Naam zal ik psalmzingen;

|50| 50 (18:51) Die de verlossingen Zijns konings groot maakt, en goedertierenheid doet aan Zijn gezalfde, aan David en aan zijn zaad tot in eeuwigheid.

G

19:1-15 – Schepping en Thora vertellen Gods eer

(1) Een psalm van David, voor de koorleider. (2) De hemel vertelt Gods eer, het hemelvlak verkondigt het werk van Zijn handen. (3) De ene dag spreekt overvloedig tot de andere, de ene nacht geeft kennis door aan de andere. (4) Geen spreken is er, geen woorden zijn er, hun stem wordt niet gehoord. (5) Hun richtlijn gaat uit over heel de aarde, hun boodschap tot aan het einde van de wereld. Hij heeft daar een tent opgezet voor de zon. (6) En die is als een bruidegom, die zijn slaapkamer uit gaat; hij is vrolijk als een held om snel het pad te lopen. (7) Aan het ene einde van de hemel is zijn opgang, zijn omloop is tot het andere einde; niets is verborgen voor zijn zonnegloed. (8) De wet van Jahweh is volmaakt, zij bekeert de ziel; de getuigenis van Jahweh is betrouwbaar,


P S A L M E N 19:1-15 – SCHEPPING EN THORA VERTELLEN GODS EER

73

zij geeft de eenvoudige wijsheid. (9) De bevelen van Jahweh zijn recht, zij verblijden het hart; het gebod van Jahweh is zuiver, het verlicht de ogen. (10) De vreze van Jahweh is rein, zij houdt voor eeuwig stand; de bepalingen van Jahweh zijn waarachtig, met elkaar zijn zij rechtvaardig. (11) Zij zijn begerenswaardiger dan goud, ja, dan veel zuiver goud; en zoeter dan honing en honingzeem uit de raat. (12) Ook wordt Uw dienaar daardoor gewaarschuwd, in het houden ervan ligt groot loon. (13) Wie zou al zijn afdwalingen opmerken? Reinig mij van verborgen afdwalingen. (14) Weerhoud Uw dienaar ook van hoogmoed. Laat die over mij niet heersen; dan zal ik oprecht zijn en vrij van grote overtreding. (15) Laat de woorden van mijn mond en de overdenking van mijn hart welgevallig zijn voor Uw aangezicht, Jahweh, mijn rots en mijn Verlosser!

|1| Een psalm van David, voor de koorleider. |2| De hemel vertelt Gods eer, het hemelvlak verkondigt het werk van Zijn handen. Het gaat in Ps19 om de heerlijkheid van Jahweh in de schepping en de volmaaktheid van de wet van Jahweh. De mens komt in de hele Psalm niet voor. Deze twee-eenheid die de psalmist schetst vormt een totaal voor de mens. De zwarte gaten, rode reuzen, witte dwergen en ruimteprogamma’s van vele miljoenen doen ‘Gods grootheid’ nogal archaïsch klinken, onwaarschijnlijk zelfs. En er zijn velen bij wie het toenemend verstaan van het universum niet samengaat met een diepere aanbidding, maar met een dieper scepticisme.

|3| De ene dag spreekt overvloedig tot de andere, de ene nacht geeft kennis door aan de andere.

|4| Geen spreken is er, geen woorden zijn er, hun stem wordt niet gehoord. |5| Hun richtlijn gaat uit over heel de aarde, hun boodschap tot aan het einde van de wereld. Hij heeft daar een tent opgezet voor de zon.

|6| En die is als een bruidegom, die zijn slaapkamer uit gaat; hij is vrolijk als een held om snel het pad te lopen.

|7| Aan het ene einde van de hemel is zijn opgang, zijn omloop is tot het andere einde; niets is verborgen voor zijn zonnegloed.


74

|8| De wet van Jahweh is volmaakt, zij bekeert de ziel; de getuigenis van Jahweh is betrouwbaar, zij geeft de eenvoudige wijsheid.

|9| De bevelen van Jahweh zijn recht, zij verblijden het hart; het gebod van Jahweh is zuiver, het verlicht de ogen.

|10| De vreze van Jahweh is rein, zij houdt voor eeuwig stand; de bepalingen van Jahweh zijn waarachtig, met elkaar zijn zij rechtvaardig.

|11| Zij zijn begerenswaardiger dan goud, ja, dan veel zuiver goud; en zoeter dan honing en honingzeem uit de raat.

|12| Ook wordt Uw dienaar daardoor gewaarschuwd, in het houden ervan ligt groot loon.

|13| Wie zou al zijn afdwalingen opmerken? Reinig mij van verborgen afdwalingen. |14| Weerhoud Uw dienaar ook van hoogmoed. Laat die over mij niet heersen; dan zal ik oprecht zijn en vrij van grote overtreding.

|15| Laat de woorden van mijn mond en de overdenking van mijn hart welgevallig zijn voor Uw aangezicht, Jahweh, mijn rots en mijn Verlosser!

H

Psalm 20

|16| 1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester. (20:2) De HEERE verhore u in den dag der benauwdheid; de Naam van den God Jakobs zette u in een hoog vertrek.

|17| 2 (20:3) Hij zende uw hulp uit het heiligdom, en ondersteune u uit Sion. en ondersteune u uit Sion. Meer over Sion is te vinden bij Psalm 2:6.

|18| 3 (20:4) Hij gedenke al uwer spijsofferen, en make uw brandoffer tot as. Sela. |19| 4 (20:5) Hij geve u naar uw hart, en vervulle al uw raad.


P S A L M E N PSALM 20

75

|20| 5 (20:6) Wij zullen juichen over Uw heil, en de vaandelen opsteken in den Naam onzes Gods. De HEERE vervulle al uw begeerten.

|21| 6 (20:7) Alsnu weet ik, dat de HEERE Zijn Gezalfde behoudt; Hij zal Hem verhoren uit den hemel Zijner heiligheid; het heil Zijner rechterhand zal zijn met mogendheden.

|22| 7 (20:8) Dezen vermelden van wagens, en die van paarden; maar wij zullen vermelden van den Naam des HEEREN, onzes Gods.

|23| 8 (20:9) Zij hebben zich gekromd, en zijn gevallen; maar wij zijn gerezen en staande gebleven.

|24| 9 (20:10) O HEERE! behoud; die koning verhore ons ten dage van ons roepen. I

Psalm 21

|25| 1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester. (21:2) O HEERE! de koning is verblijd over Uw sterkte; en hoezeer is hij verheugd over Uw heil!

|26| 2 (21:3) Gij hebt hem zijns harten wens gegeven, en de uitspraak zijner lippen hebt Gij niet geweerd. Sela.

Gij hebt hem zijns harten wens gegeven, De psalmist, oftewel de gelovige overrest in IsraĂŤl spreekt hier tot God over de Messias.

|27| 3 (21:4) Want Gij komt hem voor met zegeningen van het goede; op zijn hoofd zet Gij een kroon van fijn goud.

|28| 4 (21:5) Het leven heeft hij van U begeerd. Gij hebt het hem gegeven; lengte van dagen, eeuwiglijk en altoos.

|29| 5 (21:6) Groot is zijn eer door Uw heil; majesteit en heerlijkheid hebt Gij hem toegevoegd.


76

|30| 6 (21:7) Want Gij zet hem tot zegeningen in eeuwigheid; Gij vervrolijkt hem door vreugde met Uw aangezicht.

|31| 7

(21:8) Want de koning vertrouwt op den HEERE, en door de goedertierenheid des Allerhoogsten zal hij niet wankelen.

|32| 8 (21:9) Uw hand zal alle vijanden vinden; uw rechterhand zal uw haters vinden.

|33| 9 (21:10) Gij zult hen zetten als een vurige oven ter tijd uws toornigen

aangezichts; de HEERE zal hen in Zijn toorn verslinden, en het vuur zal hen verteren.

|34| 10 (21:11) Gij zult hun vrucht van de aarde verdoen, en hun zaad van de kinderen der mensen.

|35| 11 (21:12) Want zij hebben kwaad tegen U aangelegd; zij hebben een schandelijke daad bedacht, doch zullen niets vermogen.

|36| 12 (21:13) Want Gij zult hen zetten tot een wit; met Uw pezen zult Gij het op hun aangezicht toeleggen.

|37| 13 (21:14) Verhoog U, HEERE! in Uw sterkte; zo zullen wij zingen, en Uw macht met psalmen loven.

J

22:1-32 – De Psalm van het kruis

(1) Voor de koorleider, op ‘De hinde in het morgenrood’. Een musiceerstuk van David. (2) Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten, ver van mijn bevrijding, van de woorden die ik brul. (3) ‘O mijn God!’, roep ik bij dag, u antwoordt niet, de nacht door, maar tot stilte kom ik niet! (4) U, heilige God, die zetelt daar waar Israël u looft, (5) bij u wisten onze vaderen zich veilig, waren veilig, u deed hen ontkomen; (6) tot u schreeuwden zij en vonden redding, zochten veiligheid bij u, werden niet beschaamd. (7) En ik, een worm, niets mans meer, de smaad van de mensen, geminacht bij de manschap; (8) al wie mij zien drijven met mij de spot, trekken met de lip, schudden het hoofd. (9) ‘Die wentelde het op Jahweh, laat die zorgen voor uitkomst, hem redden! Hij heeft toch in hem behagen!’ (10) Ja, u trok mij uit de schoot, legde mij veilig aan de borsten van mijn moeder. (11) Op u ben ik geworpen van de baarmoeder af, sinds mijn


P S A L M E N 22:1-32 – DE PSALM VAN HET KRUIS

77

moeders schoot bent u mijn God! (12) Blijf dan niet ver van mij nu benauwing te na komt, nu er niemand is die helpt! (13) Omringd ben ik door troepen varren, Basans buffels sluiten mij in; (14) ze sperden tegen mij open hun muil, een leeuw verscheurend en brullend! (15) Ik ben uitgegoten als water, al mijn beenderen liggen uit elkaar, mijn hart lijkt geworden tot was, in mijn binnenste gesmolten! (16) Als een potscherf is verdroogd mijn kracht, mijn tong aan mijn gehemelte gekleefd, in het stof van de dood legt u mij neer! (17) Want omringd ben ik door honden, kwaadwilligen hebben met zijn allen mij omsingeld, doorstoken mijn handen en mijn voeten. (18) Al mijn beenderen kan ik tellen; zij, zij kijken toe en zien het met mij aan. (19) Onder elkaar verdelen zij mijn gewaden. Over mijn kleding werpen zij het lot! (20) U, Jahweh, blijf toch niet ver! O mijn sterkte, haast u mij ter hulp! (21) Red mijn ziel van het zwaard, uit de hand van de hond het enige dat ik heb! (22) Bevrijd mij uit de muil van de leeuw, van de horens van de bizons! Geef mij antwoord! (23) Vertellen zal ik uw naam aan mijn broeders, in de vergadering zal ik u loven: (24) die Jahweh vreest, zingt hem uw lof, alle zaad van Jakob, geeft hem glorie! Ducht hem, alle zaad van Israël! (25) Want hij heeft niet veracht en niet versmaad de gebogenheid van een gebukte, niet voor hem verborgen zijn aanschijn. Als hij tot Hem roept om hulp is Hij er een die hoort! (26) Van u mijn loflied waar een schare is vergaderd, ik zal vervullen mijn geloften tegenover wie Hem vrezen! (27) Eens eten gebukten en worden zij verzadigd, loven Jahweh zij die Hem zoeken, leeft hun hart op voor altijd! (28) Eens worden indachtig en keren zich tot Jahweh alle uithoeken van de aarde, en buigen voor uw aanschijn alle volkerenfamilies! (29) Want het koningschap is aan Jahweh. Hij is heerser over de volken! (30) Dan hebben gegeten en buigen voor hem alle vetten der aarde, knielen voor zijn aanschijn al wie moesten dalen in het stof en wie zijn ziel niet in leven wist te houden. (31) Er is een zaad dat Hem zal dienen, verteld zal worden van mijn Heer, eens aan een generatie. (32) Zij zullen komen en zijn gerechtigheid melden, aan een gemeente nieuwgeboren dat Hij het heeft gedaan!

Ps22 plaatst drie dierenbeelden op een chiastische wijze naast elkaar: de os (vs12,21), de leeuw (vs13,20) en de hond (vs16,20). Vs1-22 beschrijven de schreeuw om hulp, terwijl vs23-32 ingaan op het antwoord op die hulp.

|1| Voor de koorleider, op ‘De hinde in het morgenrood’. Een musiceerstuk van David.


78

Allen Ross schrijft dat geen gebeurtenis uit het leven van koning David bij de getekende situatie in deze Psalm past. 51 Zowat alle orthodoxe uitleggers gaan er vandaar vanuit dat David profetisch verder kijkt dan zijn eigen situatie. De Talmoed denkt daarbij aan een vervulling in koningin Esther.52 Terwijl rabbi Shlomo ben Yitzchak (acr. Rashi, 10401105n.Chr.) en rabbi David (acr. Radak/Kimchi, 1160-1235n.Chr.) denken aan het Joodse volk.53 Samen met de vele andere christelijke (en sommige Joodse!) uitleggers denken we veelmeer aan het lijden van de Messias. David beschrijft dan zijn eigen leed met verschillende poëtische uitdrukkingen om de pijn van zijn ervaring te verduidelijken. De poëtische verduidelijkingen zullen zich echter letterlijk in de Messias vervullen.54 Het sterrenlicht dat David uitstraalt zal overdekt worden door de stralen van de Messiaanse zon.55 Verder is er nog door christelijke uitleggers op gewezen dat we in Ps22-24 een drieluik vinden die allen betrekking hebben op het herderschap van de Messias. Ps22 spreekt over de Herder die zijn leven voor zijn schapen geeft; Ps23 over de goede Herder die zijn schapen hoedt en beschermt en Ps24 over de Opperherder die terugkeert in heerlijkheid tot zijn schapen.56 De Hebreeuwse woorden ‘al-’ajelet hasjachar kunnen vertaalt worden met ‘hinde van de dageraad’.57 De Joodse traditie denkt bij de hinde aan het eerste daglicht en het begin van de dag. Het lijkt er zo op dat de Psalm gezongen moet worden tijdens de de eerste morgenstralen als een nieuwe dag aanbreekt. De Targum denkt vandaar bij deze woorden aan het lam dat tijdens de vroege morgen geslacht werd in het heiligdom.

a Ps22 en de vervulling ervan in Jezus van Nazareth Meermaals is er door christelijke uitleggers gewezen op de profetien in Ps22 die in vervulling gingen in Jezus Christus. De volgende punten uit de Psalm kunnen daarbij genoemd worden: (1) De uitspraak: ‘Mijn God waarom hebt u mij verlaten’, werd door Hem uitgesproken (vs2; Mt27:45-46; Mc15:34); 51 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 427. Vgl. W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Colorado Springs:David Cook, 2007), 899. 52 Babylonische Talmoed, tractaat Megillah 13a. 53 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 61. 54 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 427. 55 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 286. 56 W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Colorado Springs:David Cook, 2007), 899. 57 A.C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, Bnd. II (Dillenburg:CV, 1998), 176.


P S A L M E N 22:1-32 – DE PSALM VAN HET KRUIS

79

(2) De uitspraak: ‘Hij vertrouwde op de Heer, laat die Hem redden’, wordt door de mensen rondom het kruis uitgesproken (vs8; Mt27:39,43); (3) Zijn handen en voeten werden doorboord (vs16); (4) Hij had dorst en leed (vs15); (5) Hij moet vreselijke smarten ondergaan door de manier van terechtstellen (vs14,17); (6) Zijn vijanden stonden onder het kruis te keuvelen om het leed dat Hem overkwam (vs7,17); (7) Zijn kleren werden door anderen verdeeld (vs18; Jh19:23-24).

|2| Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten, ver van mijn bevrijding, van de woorden die ik brul.

Drie keer zegt de psalmist in Ps22 dat God zich verre houdt (vs1,11,19). Dat is het vreselijkste dat de psalmist kan ervaren. De godverlatenheid is een kenmerk van de hel.

|3| ‘O mijn God!’, roep ik bij dag, u antwoordt niet, de nacht door, maar tot stilte kom ik niet!

David voelde zich door God verlaten. De God die Hij met zijn hele hart wilde diende, gaf hem geen antwoord. David bad met nadruk ‘s nachts en overdag, maar hij ontving geen antwoord.

|4| U, heilige God, die zetelt daar waar Israël u looft, Rabbi David (acr. Radak/Kimchi, 1160-1235n.Chr.) zegt bij dit vers dat de psalmist uitgedaagd wordt door het dilemma van Gods heiligheid en het onrecht dat God op aarde momenteel toelaat. 58 Hoe kan de heilige God dit onrecht nog langer dulden?

|5| bij u wisten onze vaderen zich veilig, waren veilig, u deed hen ontkomen; De voorvaderen van David hadden in het verleden eveneens hun hart op de Heer gesteld en hun gebeden werden verhoord. De God die in het verleden had ingegrepen zou vandaar ook in het heden ingrijpen. Dat bemoedigde David om vast te houden aan zijn gebed.

|6| tot u schreeuwden zij en vonden redding, zochten veiligheid bij u, werden niet beschaamd.

58 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 61.


80

|7| En ik, een worm, niets mans meer, de smaad van de mensen, geminacht bij de manschap;

De psalmist beschrijft zichzelf als een worm waarop men eenvoudig kan trappen. Hij voelde zich waardeloos, weerloos en met verachting bestraft (vgl. Js52:14).59 Het Hebreeuwse tola‘at dat hier vertaald is met ‘worm’ kan ook gebruikt worden als een scheldnaam voor een mannelijk persoon. In Js41:14 heeft het daarentegen juist een positieve klank en wordt het door Jahweh toegepast voor het trouwe overblijfsel in Israël.

|8| al wie mij zien drijven met mij de spot, trekken met de lip, schudden het hoofd. De psalmist ontvangt zowel moelijkheid in zijn relatie richting God als in zijn relatie richting de mensen.

|9| ‘Die wentelde het op Jahweh, laat die zorgen voor uitkomst, hem redden! Hij heeft toch in hem behagen!’

Deze woorden werden gebruikt door de degenen die over Christus waren aan het spotten tijdens zijn kruisiging (Mt27:42-43). Ze erkenden niet dat ze door hun woorden bewezen dat Ps22 zich in de Messias vervulde.

|10| Ja, u trok mij uit de schoot, legde mij veilig aan de borsten van mijn moeder. |11| Op u ben ik geworpen van de baarmoeder af, sinds mijn moeders schoot bent u mijn God!

|12| Blijf dan niet ver van mij nu benauwing te na komt, nu er niemand is die helpt! |13| Omringd ben ik door troepen varren, Basans buffels sluiten mij in; De stieren van Basan stonden bekend als sterke dieren (vgl. Am4:1). Het gebied Basan lag oostelijk van de zee van Genezareth.

|14| ze sperden tegen mij open hun muil, een leeuw verscheurend en brullend! Evenals bij de stieren uit het vorige vers kunnen we bij de brullende leeuw denken aan de brute kracht van Davids tegenstanders. Meerdere keren zullen de Psalmen hun vijanden vergelijken met leeuwen (Ps7:3; 10:9; 17:12; 22:22; 35:17; 57:5; 58:7).

59 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 428.


P S A L M E N 22:1-32 – DE PSALM VAN HET KRUIS

81

|15| Ik ben uitgegoten als water, al mijn beenderen liggen uit elkaar, mijn hart lijkt geworden tot was, in mijn binnenste gesmolten!

|16| Als een potscherf is verdroogd mijn kracht, mijn tong aan mijn gehemelte gekleefd, in het stof van de dood legt u mij neer!

|17| Want omringd ben ik door honden, kwaadwilligen hebben met zijn allen mij omsingeld, doorstoken mijn handen en mijn voeten.

David vergelijkt zijn tegenstanders met honden. Honden waren in de oudheid niet hetzelfde als onze huidige huisdieren. Het waren wilde honden die door het land zwierven en het vuilnis van de straat aten. 60 Daarom stonden ze bekend als onreine dieren. Gaebelein ziet in de honden een typologische verwijzing naar de heidenen en in de vergadering van boosdoeners een verwijzing naar de Joden.61 MacDonald denkt eerder bij de stieren en leeuwen aan de Joden en bij de honden aan de heidenen.62 Het was in elk geval gebruikelijk om heidenen te vergelijken met onreine honden (vgl. Mt15:21-28). Het tweede deel van het vers is vreemd, omdat de kruisiging in de tijd van David nog niet bekend was. 63 Verder is het moeilijk te vertalen vanuit het Hebreeuwe. We kunnen het ook vertalen met: ‘Een bende bozen heeft mij als een leeuw omsingeld, mijn handen en voet gebonden.’ De Targul leest: ‘Als een leeuw in mijn handen en voeten gebeten’. Er wordt dan een mens beschreven van wie de handen en voeten zo zijn, alsof ze door een leeuw stuk werden verscheurd.

|18| Al mijn beenderen kan ik tellen; zij, zij kijken toe en zien het met mij aan. |19| Onder elkaar verdelen zij mijn gewaden. Over mijn kleding werpen zij het lot! Zijn vijanden keken naar hem en dachten dat hij dood was. Daarop begonnen ze zijn kleren onder elkaar te verloten (vgl. Mt27:35).

|20| U, Jahweh, blijf toch niet ver! O mijn sterkte, haast u mij ter hulp! |21| Red mijn ziel van het zwaard, uit de hand van de hond het enige dat ik heb! 60 61 62 63

A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 429. A.C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, Bnd. II (Dillenburg:CV, 1998), 178. W. MacDonald, Believers Bible Commentary (Nashville:Nelson, 1995), 578. A.C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, Bnd. II (Dillenburg:CV, 1998), 177; W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Colorado Springs:David Cook, 2007), 900.


82

|22| Bevrijd mij uit de muil van de leeuw, van de horens van de bizons! Geef mij antwoord!

In het Hebreeuws merkt de lezer dat er een onderbreking voor het tweede deel van dit vers plaatsvindt. 64 De woorden ‘U hebt mij geantwoord’ geven daarmee te kennen dat de psalmist zijn gebed door Jahweh verhoort is. MacDonald denkt vandaar bij het eerste deel van de Psalm aan Golgotha en vanaf vs22 aan de wederkomst van Christus en verdere vervulling van de oudtestamentische profetieën.65

|23| Vertellen zal ik uw naam aan mijn broeders, in de vergadering zal ik u loven:

Het Hebreeuwse woord voor ‘naam’ (Hebr. sjém) draagt net als in ons taalgebruik ook de bijbetekenis: ‘faam’, ‘reputatie’ en ‘roem’. Uitdrukkingen als ‘een goede naam’ hebben (Sp22:1; Pr7:1; 1Kr14:17), betekenen dus zoveel als: ‘een goede reputatie’ of ‘een goed getuigenis’ hebben. Als we op die wijze over het oude Babel lezen dat zij zich ‘een naam willen maken’ (Gn11:4; 2Sm7:23; Ne9:10) dan gaat het om meer dan enkel een naam bedenken; Babel is erop uit om zich een goede reputatie onder anderen op te bouwen.

|24| die Jahweh vreest, zingt hem uw lof, alle zaad van Jakob, geeft hem glorie! Ducht hem, alle zaad van Israël!

|25| Want hij heeft niet veracht en niet versmaad de gebogenheid van een gebukte, niet

voor hem verborgen zijn aanschijn. Als hij tot Hem roept om hulp is Hij er een die hoort!

God ontfermt zich over de ellendige en armen. Zij zijn de ‘favorieten’ van de Heer, zijn uitverkorenen.

|26| Van u mijn loflied waar een schare is vergaderd, ik zal vervullen mijn geloften tegenover wie Hem vrezen!

|27| Eens eten gebukten en worden zij verzadigd, loven Jahweh zij die Hem zoeken, leeft hun hart op voor altijd!

Rabbi Shlomo ben Yitzchak (acr. Rashi, 1040-1105n.Chr.) denkt bij dit vers aan het vrederijk dat straks opgericht zal worden en zijn volle glorie over deze aarde zal verspreiden.66 De gedachte van MacDonald dat 64 Ross, “Psalmen”, 429. 65 William MacDonald, Believers Bible Commentary (Nashville: Nelson, 1990), 578. 66 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 65.


P S A L M E N 22:1-32 – DE PSALM VAN HET KRUIS

83

vanaf dit vers een andere stem aan het woord is – zijns inziens de heilige Geest – vinden we niet terug in de tekst.67

|28| Eens worden indachtig en keren zich tot Jahweh alle uithoeken van de aarde, en buigen voor uw aanschijn alle volkerenfamilies!

|29| Want het koningschap is aan Jahweh. Hij is heerser over de volken! |30| Dan hebben gegeten en buigen voor hem alle vetten der aarde, knielen voor zijn aanschijn al wie moesten dalen in het stof en wie zijn ziel niet in leven wist te houden.

|31| Er is een zaad dat Hem zal dienen, verteld zal worden van mijn Heer, eens aan een generatie.

De dood van de ene generatie zal niet het einde van de aanbidding van Jahweh betekenen. Elke generatie zal weer opnieuw de roemrijke daden van God verkondigen.68

|32| Zij zullen komen en zijn gerechtigheid melden, aan een gemeente nieuwgeboren dat Hij het heeft gedaan!

In het Grieks mogen we de woorden ‘het is gedaan’ (Hebr. kî ‘ásách) ook vertalen met ‘het is volbracht’ (Gr. teleó). Het slot van deze Psalm herinnert dan aan een van de laatste woorden die Jezus Christus aan het kruis uitsprak (Jh19:30).

K

23:1-6

(1) Jahweh is mijn herder, het ontbreekt mij aan niets. (2) Hij laat mij in grazige weiden rusten, Hij voert mij naar vredig water, (3) daar geeft Hij mij nieuwe kracht. Hij leidt mij op het rechte spoor, omwille van zijn naam. (4) Al moet ik door dalen van duisternis en dood, ik ben voor geen onheil bang, want U bent bij mij: uw knots en uw staf geven mij nieuwe moed. (5) Voor mijn ogen dekt U de tafel, zodat ook mijn belagers het zien; met olie zalft U mijn hoofd, mijn beker is tot de rand gevuld. (6) Ja, uw goedheid en liefde blijven mij volgen alle dagen van mijn leven. Zo mag ik telkens weer wonen in het huis van Jahweh, tot in lengte van dagen.

67 W. MacDonald, Believers Bible Commentary (Nashville:Nelson, 1995), 579. 68 W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Colorado Springs:David Cook, 2007), 901.


84

|1| Jahweh is mijn herder, het ontbreekt mij aan niets. In Ps23 wordt Gods zorg voor zijn volk vergeleken met een herder die zijn schapen verzorgt en leidt. Dit beeld van de herder werd in de oudheid door koningen en heersers gebruikt (vgl. Js40:11).69

Zo noemt ook Jezus zichzelf de goede herder en vergelijkt hij de mensen soms met dwalende schapen. De Heer Jezus is echter niet alleen de goede Herder, maar ook de grote Herder van de schapen (Hb13:20) en de Opperherder die boven alles staat en alles ziet (1Pt5:4). Het woordje ‚mijn‘ dat we zeventien keer in deze Psalm vinden duidt op een duidelijke relatie. De Here is niet een herder, maar mijn herder. David wist hierbij heel goed waarover hij schreef, want hij was al zelf jarenlang herder geweest. De herder bepaald hoe de schapen leven en waardoor ze zich laten leiden? Dat kunnen tegenwoordig allerlei eigen begeerte, tradities, drank, sport, plezier en wetenschap zijn of zoals een slogan eens zei: ‘de heroïne is mijn herder, mij ontbreekt alles.’ Wie is nu het meest belangrijkste in ons leven, doen we wat wij willen of laten we ons leiden door de herder? Wij hebben een goede lieve herder die almachtig, alwetend, alomtegenwoordig, heilig, trouw, rechtvaardig, lief, en het beste voor ons wil. Kunt u zich voorstellen hoe het moet zijn om deze Herder te volgen? Op grond van de woorden ‘mij zal niets ontbreken’ zou je kunnen concluderen dat de schrijver weinig problemen heeft gehad in zijn leven.

|2| Hij laat mij in grazige weiden rusten, Hij voert mij naar vredig water, |3| daar geeft Hij mij nieuwe kracht. Hij leidt mij op het rechte spoor, omwille van zijn naam.

|4| Al moet ik door dalen van duisternis en dood, ik ben voor geen onheil bang, want U bent bij mij: uw knots en uw staf geven mij nieuwe moed.

Al ging ik ook in een dal der schaduw des doods Schapen hebben slechten ogen ze kunnen maar ongeveer 15m ver zien. Daar komt nog bij dat schapen een slecht richtinggevoel hebben. En

69 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 430.


P S A L M E N 23:1-6

85

om het helemaal compleet te maken is een schaap ook nog koppig en eigenwijs, het leert niet makkelijk.

Uw stok en Uw staf De stok is een stevige knuppel van ongeveer een meter lang, met die stok kan hij iets voor de schapen doen da ze zelf niet kunnen. Naast de stok heeft de Herder nog een staf dat is een dunne stok van ongeveer twee meter lang. Aan het eind zit een krul. En met die staf leidt hij de schapen.

|5| Voor mijn ogen dekt U de tafel, zodat ook mijn belagers het zien; met olie zalft U mijn hoofd, mijn beker is tot de rand gevuld.

Kleurrijk beschrijft de psalmist een feestzaal waarin de gastgever zijn gasten rijkelijk laat genieten.70 Het zalven met olie kan hierbij worden begrepen als het zalven van het hoofd van de gasten, om frisheid te geven.71 Met olie zalft hij de koppen van zij schappen om ze te beschermen tegen insecten. Daarmee verzorgt hij ook de wonden die ze tijdens de lange tochten oplopen.

|6| Ja, uw goedheid en liefde blijven mij volgen alle dagen van mijn leven. Zo mag ik telkens weer wonen in het huis van Jahweh, tot in lengte van dagen.

Het koninklijke paleis grensde aan het gebied van Gods huis. De koning als menselijke beschermheer van het heiligdom woonde op deze manier bij God. David werd door Absalom zowel van het koninklijke paleis als van het huis van God weggejaagd.

In plaats van: ‘terugkeren naar het huis van Jahweh’ (‫ב ־ ה ה‬6 ‫ שבת‬, MT) vertaalt LXX: ‘en wonen in het huis van Jahweh’ (και κατοικειν ηε εν οικω κυριου). De tweede variant leest zodoende ;‫‘( ש;בת‬en ik zal terugkeren’) in plaats van ‫שבת‬ (‘en ik zal wonen’). LXX wordt gevolgd door SV, NBG, WV, GNB en HSV, MT door NBV en NB.

a De zegeningen van Ps23 De Heer is mijn Herder…Wat een relatie! Mij zal niets ontbreken…Wat een verzorging! Hij brengt mij naar groene weiden…Wat een rust! Hij laat me rusten aan het water… Wat een verfrissing! 70 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 430. 71 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 430.


86

Hij verkwikt mijn ziel… Wat een genezing! Hij leidt mij langs veilige paden… Wat een leiding! Om Zijn Naams wil… Wat een doel! Zelfs al ga ik door een dal van diepe duisternis… Wat een beproeving! Ik vrees geen kwaad… Wat een zekerheid! Want U Heer bent bij me… Wat een trouw! Uw stok en Uw staf, die beschermen mij… Wat een schuilplaats! Gij richt een dis aan voor de ogen van wie mij benauwen… Wat een hoop! Gij zalft mijn hoofd met olie… Wat een heiliging! Mijn beker vloeit over… Wat een overvloed! Ja, Uw goedheid, Uw liefde ervaar ik, mijn leven lang… Wat een zegen! Ik zal in het huis des Heren verblijven… Wat een geborgenheid! Tot in lengte van dagen… Wat een tijd! Amen!

L

24:1-10

(1) Van David, een musiceerstuk. Van Jahweh is de aarde en wat haar vervult, de wereld en wie haar bewonen! (2) Want zelf heeft hij haar op zeeën gegrondvest, haar verankerd op rivieren. (3) Wie mag klimmen op de berg van Jahweh, wie gaan staan op de plaats waar zijn heiligheid is? (4) Iemand onschuldig van handen en louter van hart, die zijn ziel niet ophief tot voosheid, en niet een eed zwoer tot bedrog: (5) die draagt van Jahweh mee: zegen, gerechtigheid van de God van zijn bevrijding. (6) Dat is het geslacht van wie vragen naar hem, van wie zoeken uw aanschijn, dat is Jakob! sela (7) Heft, poorten, uw hoofden, verheft u, deuren van eeuwig, daar komt binnen de koning der glorie! (8) Wie is dat, de koning der glorie? Jahweh, krachtig en dapper, Jahweh, dapper in de strijd! (9) Heft, poorten, uw hoofden, heft u, deuren van eeuwig, daar komt binnen de koning der glorie! (10) Wie is hij, deze koning der glorie? Jahweh, de Omschaarde, hij is de koning der glorie! Sela. Uitleggers denken dat David deze Psalm schreef toen hij de tabernakel naar Jeruzalem bracht (2Sm6). 72 De ‘eeuwige poorten’ (vs7) verwijzen dan naar de oude vesting waarin de tabernakel werd gebracht. 72 Ross, “Psalmen”, 431.


P S A L M E N 24:1-10

87

|1| Van David, een musiceerstuk. Van Jahweh is de aarde en wat haar vervult, de wereld en wie haar bewonen!

Deze Psalm werd op de dag gezongen waarop de Heer Jezus op een ezel Jeruzalem binnenreed.73

|2| Want zelf heeft hij haar op zeeën gegrondvest, haar verankerd op rivieren. Sommigen dachten in het verleden bij het ‘op zeeën gegrondvest’ ( ‫על־ מ; ם סדה‬/’al-jamîm jǝsādāh) aan een wereldoceaan waarop de aarde rustte.74 De psalmist wijst in zijn beschrijving er echter veelmeer op dat Jahweh zo machtig is dat Hij zelfs solide kan funderen op water. Hij neemt het dreigende water in dienst om als trouwe drager van de schepping te fungeren. Het gaat zodoende om een theologische uitspraak: Jahweh heeft de aarde zodanig gefundeerd dat zij boven het water, de zeeën, rivieren en dergelijke uitsteekt. Dat is natuurlijk niet de taal van de wetenschap, maar die van het dagelijks geloofsleven.

|3| Wie mag klimmen op de berg van Jahweh, wie gaan staan op de plaats waar zijn heiligheid is?

|4| Iemand onschuldig van handen en louter van hart, die zijn ziel niet ophief tot voosheid, en niet een eed zwoer tot bedrog:

|5| die draagt van Jahweh mee: zegen, gerechtigheid van de God van zijn bevrijding. |6| Dat is het geslacht van wie vragen naar hem, van wie zoeken uw aanschijn, dat is Jakob! sela

|7| Heft, poorten, uw hoofden, verheft u, deuren van eeuwig, daar komt binnen de koning der glorie!

Sommige zijn van mening dat de Heer Jezus bij zijn eerste komst vanaf de Olijfberg de Oostelijke poort binnenging. Dit is echter pas het geval bij zijn tweede komst. Bij de eerste komst was deze poort niet voor het publiek toegankelijk. Ze werd alleen gebruikt voor het naar buiten brengen van de zondebok en de rode koe.75

73 Babylonische Talmoed, traktaat Tamid. 74 Hermann Gunkel, Die Psalmen, Handkommentar zum Alten Testament (Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1968). 75 Misjnah, traktaat Middoth 1.3.


88

|8| Wie is dat, de koning der glorie? Jahweh, krachtig en dapper, Jahweh, dapper in de strijd!

|9| Heft, poorten, uw hoofden, heft u, deuren van eeuwig, daar komt binnen de koning der glorie!

Opnieuw wordt de oproep van vs7-8 in vs9-10 herhaald.

|10| Wie is hij, deze koning der glorie? Jahweh, de Omschaarde, hij is de koning der glorie! Sela.

M

Psalm 25

Deze Psalm laat ieder vers beginnen met steeds de volgende letter van het Hebreeuwse alfabet. Wel is net zoals in Ps34 de wáw ( ) afwezig en bevatten beide Psalmen een herhaling van de letter pe (‫ )פ‬aan het slot van het alfabet dat normaal afsluit met de taw ( ). Wellicht is dit gedaan omdat daardoor de lamed (‫ )ל‬in het centrum van het alfabet komt te staan die samen met de beginletter ’alef en de slotletter pe het Hebreeuwse woord ’alaf (‫ )אלף‬geeft dat ‘onderwijs’ betekent.

|11| 1 Een psalm van David. Aleph. Tot U, o HEERE! hef ik mijn ziel op. |12| 2 Beth. Mijn God! op U vertrouw ik; laat mij niet beschaamd worden; laat mijn vijanden niet van vreugde opspringen over mij.

|13| 3 Gimel. Ja, allen, die U verwachten, zullen niet beschaamd worden; zij zullen beschaamd worden, die trouwelooslijk handelen zonder oorzaak.

|14| 4 Daleth. HEERE! maak mij Uw wegen bekend, leer mij Uw paden. |15| 5 He. Vau. Leid mij in Uw waarheid, en leer mij, want Gij zijt de God mijns heils; U verwacht ik den gansen dag.

|16| 6 Zain. Gedenk, HEERE! Uwer barmhartigheden en Uwer goedertierenheden, want die zijn van eeuwigheid.

Drie keer roept de psalmist Jahweh op om te gedenken.


P S A L M E N PSALM 25

89

|17| 7 Cheth. Gedenk niet der zonden mijner jonkheid, noch mijner overtredingen; gedenk mijner naar Uw goedertierenheid, om Uwer goedheid wil, o HEERE!

|18| 8 Teth. De HEERE is goed en recht; daarom zal Hij de zondaars onderwijzen in den weg.

|19| 9

Jod. Hij zal de zachtmoedigen leiden in het recht, en Hij zal den zachtmoedigen Zijn weg leren.

|20| 10 Caph. Alle paden des HEEREN zijn goedertierenheid en waarheid, dengenen, die Zijn verbond en Zijn getuigenissen bewaren.

|21| 11 Lamed. Om Uws Naams wil, HEERE! zo vergeef mijn ongerechtigheid, want die is groot.

|22| 12 Mem. Wie is de man, die den HEERE vreest? Hij zal hem onderwijzen in den weg, dien hij zal hebben te verkiezen.

|23| 13 Nun. Zijn ziel zal vernachten in het goede, en zijn zaad zal de aarde beerven.

|24| 14 Samech. De verborgenheid des HEEREN is voor degenen, die Hem vrezen; en Zijn verbond, om hun die bekend te maken.

|25| 15 Ain. Mijn ogen zijn geduriglijk op den HEERE, want Hij zal mijn voeten uit het net uitvoeren.

|26| 16 Pe. Wend U tot mij, en wees mij genadig, want ik ben eenzaam en ellendig. |27| 17 Tsade. De benauwdheden mijns harten hebben zich wijd uitgestrekt; voer mij uit mijn noden.

|28| 18 Resch. Aanzie mijn ellende, en mijn moeite, en neem weg al mijn zonden. |29| 19 Resch. Aanzie mijn vijanden, want zij vermenigvuldigen, en zij haten mij met een wreveligen haat.


90

|30| 20 Schin. Bewaar mijn ziel, en red mij; laat mij niet beschaamd worden, want ik betrouw op U.

|31| 21 Thau. Laat oprechtigheid en vroomheid mij behoeden, want ik verwacht U. |32| 22 O God! verlos IsraĂŤl uit al zijn benauwdheden. N

Psalm 26 Ps26 bevat meerdere overeenkomsten met Ps25.

|33| 1 Een psalm van David! Doe mij recht, HEERE! want ik wandel in mijn oprechtigheid; en ik vertrouw op den HEERE, ik zal niet wankelen.

|34| 2 Proef mij, HEERE, en verzoek mij; toets mijn nieren en mijn hart. |35| 3 Want Uw goedertierenheid is voor mijn ogen, en ik wandel in Uw waarheid. |36| 4 Ik zit niet bij ijdele lieden, en met bedekte lieden ga ik niet om. |37| 5 Ik haat de vergadering der boosdoeners, en bij de goddelozen zit ik niet. |38| 6 Ik was mijn handen in onschuld, en ik ga rondom uw altaar, o HEERE! |39| 7 Om te doen horen de stem des lofs, en om te vertellen al Uw wonderen. |40| 8 HEERE! ik heb lief de woning van Uw huis, en de plaats des tabernakels Uwer eer.

|41| 9 Raap mijn ziel niet weg met de zondaren, noch mijn leven met de mannen des bloeds;

David wijst erop dat hij geen vroegtijdige dood verlangt te krijgen.

|42| 10 In welker handen schandelijk bedrijf is, en welker rechterhand vol geschenken is.

|43| 11 Maar ik wandel in mijn oprechtigheid, verlos mij dan en wees mij genadig.


P S A L M E N PSALM 26

91

|44| 12 Mijn voet staat op effen baan; ik zal den HEERE loven in de vergaderingen.


P S A L M E N 27:1-14 – VERTROUWEN IN JAHWEH

93

4 | 27:1-14 – Vertrouwen in Jahweh (1) Een Psalm van David. Jahweh is mijn licht en mijn redding, voor wie zal ik vrezen? Jahweh is mijns levensveste, voor wie dan nog verschrikt? (2) Toen tegen mij naderden mensen vol kwaad om mijn vlees te verslinden, mijn benauwers en mijn vijanden om mij heen, zijn zij zelf gestruikeld en gevallen! (3) Al legert zich tegen mij een leger, mijn hart wordt niet bevreesd, al staat een oorlog tegen mij op, toch weet ik mij hier veilig. (4) Een ding vroeg ik van Jahweh. Dat is wat ik zoek: te wonen in het huis van Jahweh al de dagen van mijn leven, om te aanschouwen de mildheid van Jahweh, de ochtend te zien gloren in zijn tempel! (5) Want Hij laat mij schuilen in een loofhut ten dage van het kwaad, Hij zal mij bergen in het verborgene van zijn tent, op een rots zal Hij mij heffen! (6) En nu zal zich opheffen mijn hoofd over mijn vijanden rondom, zal ik offeren in zijn tent offers met geschal, ik zal zingen en spelen voor Jahweh! (7) Hoor, Jahweh, mijn stem nu ik roep, begenadig mij, geef mij antwoord! (8) Van U zegt mijn hart steeds: ‘zoekt zijn aanschijn!’ Jahweh, Uw aanschijn zal ik zoeken! (9) Wil Uw aanschijn niet voor mij verbergen, wijs Uw dienaar niet toornig af, U waart toch steeds mijn hulp; wil mij niet verstoten, niet verlaten, o mijn God, o U mijn redding! (10) Ja, zouden mijn vader en mijn moeder mij verlaten, Jahweh verzamelt mij bij de zijnen. (11) Jahweh, wijs mij Uw weg en leid mij op een effen pad, omwille van wie op mij letten! (12) Geef mij niet over aan de ziel van mijn benauwers, nu tegen mij opstaan valse getuigen, snoevers vol geweld. (13) O, als ik niet had vertrouwd te zien de goedheid van de Jahweh in het land van de levenden! (14) Hoop op Jahweh: wees sterk, je hart zij onversaagd, blijf hopen op Jahweh! Net zoals de voorafgaande Psalm spreekt Ps27 over de tabernakel, de afhankelijkheid van Jahweh, het gebed om bescherming en de hoop van goddelijke bevrijding (vgl. Ps26:1-2,8,12). Binnen het jodendom is het gebruikelijk om Ps27 te zingen of reciteren aan het slot van de religieuze samenkomsten in de maand Elul (aug./sept.), tijdens de tien dagen van berouw ( Yamim Noraim) en soms tijdens het loofhuttenfeest.1 Het gebruik van de Psalm in de maand Elul is 1

A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 327; A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 78.


94

gebaseerd op het Hebreeuwse lûlé’ (bet. ‘O, als ik niet’) aan het begin van vs13, dat achteruit gelezen de maand Elul geeft. Structureel kunnen we de Psalm als volgt weergeven: A – Vertrouwen in God (hij-vorm, vs1-3). B – Gebed in God (hij-vorm, 4-6). B’ – Gebed tot God (jij-vorm, vs7-9). A’ – Vertrouwen tot God (hij/jij-vorm, 10-14). Het laatste gedeelte verandert hierbij vanuit een algemeen spreken naar een individueel spreken. De twee stukken zijn nauw met elkaar verbonden door de woorden ‘redding’ (vs1,9), ‘benauwers’ (vs2,12), ‘hart’ (vs3,8,14), ‘opstaan’ (vs3,12), ‘zoeken’ (vs4,8), ‘leven’ (vs4,13).2

|1| Een Psalm van David. Jahweh is mijn licht en mijn redding, voor wie zal ik vrezen? Jahweh is mijns levensveste, voor wie dan nog verschrikt?

Het opschrift van de Psalm noemt David als auteur, wat past bij de verwijzing naar de oorlog en het zoonschap (vs3,10). De Septuaginta voegt hieraan toe dat David dit lied schreef, ‘voordat hij gezalfd werd’ als koning over heel Israël. Concreet zouden we vandaar aan de eerste zeven jaar van Davids regering nog kunnen denken. David sloot zijn ogen niet voor het kwaad rondom hem. Hij wist ondanks de moeilijkheden zijn vertrouwen op Jahweh te richten. Voor de gelovige is de aanwezigheid van Jahweh een licht in het duister. Als de vijand in een hinderlaag legt tijdens de schaduw van de nacht, vertrouwt de rechtvaardige erop dat Jahweh hem beschermt. Hij is zijn licht en redding. Dit is de enige keer in het dat God vergeleken wordt met een licht (vgl. Jh1:4,9; 8:12; 1Jh1:3; Op21:23). God is ons licht. Een blinde diep gelovige vrouw die veel van God geopenbaard kreeg door dromen kon vandaar zeggen:3 ‘Ik zie als blinde vrouw mooiere dingen in de nacht, als jullie zonder God overdag kunnen zien.’

|2| Toen tegen mij naderden mensen vol kwaad om mijn vlees te verslinden, mijn benauwers en mijn vijanden om mij heen, zijn zij zelf gestruikeld en gevallen!

2 3

P.C. Craigie, Psalms 1-50 (WBC; Waco:Word, 1983), 230. C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 384.


P S A L M E N 27:1-14 – VERTROUWEN IN JAHWEH

95

Historisch kunnen we bij deze woorden terugdenken aan Goliath en de Filistijnen.4 Profetisch kunnen we tegelijk ook denken aan de arrestatie van Christus, waarbij Judas en de zijnen op de grond vielen na een woord van de Heer (Jh18:6).5 Deze uitspraak maakt ons des te meer duidelijk dat er een vijandschap in deze wereld bestaat tussen goed en kwaad (Gn3:15).

|3| Al legert zich tegen mij een leger, mijn hart wordt niet bevreesd, al staat een oorlog tegen mij op, toch weet ik mij hier veilig.

Het leger van de vijand omsingelt de rechtvaardige, zoals de aasgier rondom het aas cirkelt. Het kwaad haat de geur van de gelovige die Gods wil doet. De dief haat het licht en probeert het uit te blazen. 6 Maar ondanks alle tegenstand weet de psalmist zich geborgen bij Jahweh.

|4| Een ding vroeg ik van Jahweh. Dat is wat ik zoek: te wonen in het huis van Jahweh al de dagen van mijn leven, om te aanschouwen de mildheid van Jahweh, de ochtend te zien gloren in zijn tempel!

Ondanks dat David rijk gezegend was als koning, had hij een sterk verlangen in zijn hart: levenslang te verblijven in het huis van Jahweh en een vertrouwde omgang met Hem te hebben (vgl. Ps84:2-4). Binnen het jodendom had hierbij enkel de koning het voorrecht om te zitten in de voorhof van het heiligdom.7 Alle andere aanwezigen stonden. Daar in de tabernakel, waarover de dichter spreekt (vgl. vs5), zou hij de Heer willen aanschouwen of mediteren. 8 Nico Ridderbos denkt hierbij concreet dat David bij de dienaren in het heiligdom wilde wonen. 9 De gelovige kent geen groter verlangen dan te genieten van zijn God. We zien dit verlangen eveneens terug bij de oude Hanna in de tempel (Lc2) en bij de gelovigen aan het einde van Lc altijd in de tempel waren om God te loven (24:53). En datzelfde zien we terug bij veel gelovigen in de kerkgeschiedenis. Zo geeft Charles Spurgeon het voorbeeld van Monica, de moeder van de kerkvader Augustinus:10 ‘Zo kon men ook van Monica, de moeder van Augustinus, in haar tijd zeggen: “Zij woonde in Gods huis”, aangezien ze trouw twee keer per dag met regelmaat in de kerk kwam “zodat ze 4 5 6 7 8 9 10

Midrasj Rabba Leviticus 21.2. W. MacDonald, Kommentar zum Alten Testament (Bielefeld:CLV, 2005), 576. C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 385. Babylonische Talmoed, traktaat Sotah 40b. A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 434. N.H. Ridderbos, De Psalmen, Dl. I (KV; Kampen:Kok, 1962), 281. C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 386.


96

vanuit de Bijbel”, zegt Augustinus, “mocht vernemen wat U, God, haar wilde zegen en uit haar gebeden, wat zij U wilde zeggen.” Zulke christenen noemt Augustinus op een andere plaats de mieren Gods. “Kijk naar de mier Gods. Ze staat elke dag opnieuw ‘s morgens vroeg op en snelt naar Gods kerk. Daar bidt ze, hoort ze de Schriftlezing, zingt ze een Psalm, herhaalt ze wat ze vernomen heeft, denkt ze erover na en bewaart ze in haar innerlijk het kostbare koren dat ze op deze dorsvloer verzameld heeft.’

|5| Want Hij laat mij schuilen in een loofhut ten dage van het kwaad, Hij zal mij bergen in het verborgene van zijn tent, op een rots zal Hij mij heffen!

Een hut is om in te schuilen en het verborgene van een tent voor vertrouwelijke gesprekken. In de tent van Jahweh, de tabernakel (Tg), zou de psalmist zich veilig voelen tegenover zijn vijanden. In de oudheid was het gebruikelijk dat een gast door zijn gastheer beschermd werd. Die bescherming weet David ook te vinden bij Jahweh.

|6| En nu zal zich opheffen mijn hoofd over mijn vijanden rondom, zal ik offeren in zijn tent offers met geschal, ik zal zingen en spelen voor Jahweh!

Het opheffen van het hoofd verwijst naar de goddelijke bescherming die de koning geniet in de strijd (vgl. Ps3:4). Het is heel wat anders om te vertrouwen op Jahweh in de strijd dan op Hem te vertrouwen in een toestand van vrede.

|7| Hoor, Jahweh, mijn stem nu ik roep, begenadig mij, geef mij antwoord! De schrijver beroept zich vanaf dit vers niet meer op zijn rechtvaardigheid, maar herinnert zich de woorden van Jahweh. 11 Hij beseft dat hij een zondaar is die afhankelijk blijft van God. Bij dit vers denkt het joodse geschrift Vilna Gaon bij ‘Hoor, Jahweh, mijn stem’ aan het Nieuwjaarsfeest en bij de rest van het vers aan de Verzoendag.12

|8| Van U zegt mijn hart steeds: ‘zoekt zijn aanschijn!’ Jahweh, Uw aanschijn zal ik zoeken!

Drie keer is er in vs8-9 sprake van het ‘aanschijn’ of ‘aangezicht’. Het jodendom denkt concreet hierbij aan drie feesten waarop Israël het 11 J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 116. 12 Vilna Gaon, Be’er Abraham.


P S A L M E N 27:1-14 – VERTROUWEN IN JAHWEH

97

aangezicht van Jahweh zoekt: het Pascha, Wekenfeest Loofhuttenfeest.13 Het is dit aangezicht dat David wenst te zien.

en

|9| Wil Uw aanschijn niet voor mij verbergen, wijs Uw dienaar niet toornig af, U

waart toch steeds mijn hulp; wil mij niet verstoten, niet verlaten, o mijn God, o U mijn redding!

David beseft dat een zonde hem kan scheiden van de Heer. Hij beseft echter ook tegelijk dat hij de Heer direct en zonder omwegen mag aangeroepen. Hij is even nabij als een vader of moeder in het gezin.

|10| Ja, zouden mijn vader en mijn moeder mij verlaten, Jahweh verzamelt mij bij de zijnen.

De uitspraak ‘vader en moeder hebben mij verlaten’ toont een extreme situatie van het ergste wat er in de oudheid met iemand kon gebeuren.14 Ondanks dat iemands vader of moeder hem kon verlaten, bleef Jahweh echter trouw. Hoe veel zegen hebben deze woorden degenen gebracht die door hun ouders werden afgewezen omdat ze kozen voor de wil van God!

|11| Jahweh, wijs mij Uw weg en leid mij op een effen pad, omwille van wie op mij letten!

De psalmist roept Jahweh om te zorgen voor recht en waarheid op aarde. Hij beseft dat het verslaan van de vijand niet meteen betekent dat ook de rest van zijn leven strijdloos zal zijn. De strijder dient even voorzichtig te zijn na de strijd als daarvoor.

|12| Geef mij niet over aan de ziel van mijn benauwers, nu tegen mij opstaan valse getuigen, snoevers vol geweld.

Historisch kunnen bij de valse getuige denken aan Doeg de Edomiet die zich tegen David keerde.

|13| O, als ik niet had vertrouwd te zien de goedheid van de Jahweh in het land van de levenden!

Bij ‘het land van de levenden’ kunnen we denken aan de toekomstige schepping (Tg).15 Totdat de schrijver echter daarin arriveert moet hij geduldig op God blijven wachten. 13 A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 334. 14 Vgl. D.O. Edzard, Gudea and his Dynasty (Toronto, 1997), 70. 15 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; New York:Soncino, 1992), 80.


98

|14| Hoop op Jahweh: wees sterk, je hart zij onversaagd, blijf hopen op Jahweh! Het is de hoop van het voorafgaande vers die uitvoerig geschetst is in dit laatste vers en die als bemoediging aan het slot van de Psalm de toehoorders wordt meegeven. Of iemand van buitenaf deze woorden tot de psalmist zegt of dat ze in hemzelf opkomen en hij ze aan anderen richt is niet duidelijk. Ondanks dat we niet weten wat de toekomst ons zal brengen, weten we wel wie de toekomst in zijn handen heeft.16

Vragen â–Ą

Welke liefelijkheden heb je zelf al mogen ontdekken in Gods huis? Wat voor indrukken liet dat op je na?

16 W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Colorado Springs:David Cook, 2007), 907.


P S A L M E N PSALM 28

99

5 | Psalm 28 |15| 1 Een psalm van David. Tot U roep ik, HEERE! mijn Rotssteen, houd U niet als doof van mij af; opdat ik niet, zo Gij U van mij stil houdt, vergeleken worde met degenen, die in den kuil nederdalen.

|16| 2 Hoor de stem mijner smekingen, als ik tot U roep, als ik mijn handen ophef naar de aanspraakplaats Uwer heiligheid.

|17| 3 Trek mij niet weg met de goddelozen, en met de werkers der ongerechtigheid, die van vrede spreken met hun naasten, maar kwaad is in hun hart.

|18| 4 Geef hun naar hun doen, en naar de boosheid hunner handelingen; geef hun naar hunner handen werk; doe hun vergelding tot hen wederkeren.

|19| 5 Omdat zij niet letten op de daden des HEEREN, noch op het werk Zijner handen, zo zal Hij hen afbreken en zal hen niet bouwen.

|20| 6 Geloofd zij de HEERE, want Hij heeft de stem mijner smekingen gehoord. |21| 7 De HEERE is mijn Sterkte en mijn Schild; op Hem heeft mijn hart vertrouwd, en ik ben geholpen; dies springt mijn hart van vreugde, en ik zal Hem met mijn gezang loven.

|22| 8 De HEERE is hunlieder Sterkte, en Hij is de Sterkheid der verlossingen Zijns Gezalfden.

|23| 9 Verlos Uw volk, en zegen Uw erve, en weid hen, en verhef hen tot in eeuwigheid.

A

Psalm 29

Door het feit dat deze Psalm zeven keer over de stem van Jahweh spreekt en die verbindt met ‘water’, ‘donder’ en ‘licht’ denkt Anderson dat deze Psalm oorspronkelijk een Kanaänitische of Fenicische loflied voor


100

Baäl was.1 Ook Craigie noemt het een polemiek tegen het Baälisme. 2 Reden daarvoor is dat alle eigenschappen die aan Jahweh worden toegeschreven, normaal aan Baäl worden toegeschreven.

|1| 1 Een psalm van David. Geeft den HEERE, gij kinderen der machtigen! geeft den HEERE eer en sterkte.

Door de verwijzing naar de ‘zonen van Jahweh’ wordt er gewezen op alle afgoden die Jahweh alle eer dienen te geven. In de Psalm zal blijken dat het Jahweh is en niet Baäl die regeert over de Libanon en hele aarde.

|2| 2 Geeft den HEERE de eer Zijns Naams, aanbidt den HEERE in de heerlijkheid des heiligdoms.

|3| 3 De stem des HEEREN is op de wateren, de God der ere dondert; de HEERE is op de grote wateren.

|4| 4 De stem des HEEREN is met kracht, de stem des HEEREN is met heerlijkheid.

|5| 5 De stem des HEEREN breekt de cederen; ja, de HEERE verbreekt de cederen van Libanon.

In plaats van Jeruzalem wordt Jahweh verbonden met de Libanon en Sirjon (vs6).

|6| 6 En Hij doet ze huppelen als een kalf, den Libanon en Sirjon als een jongen eenhoorn.

|7| 7 De stem des HEEREN houwt er vlammen vuurs uit. |8| 8 De stem des HEEREN doet de woestijn beven; de HEERE doet de woestijn Kades beven.

Kades was een stad die ongeveer 120 kilometer ten noorden van Damascus lag.3 We dienen het vandaar niet te verwaren met de plaats Kades in het zuiden van het land.

1 2 3

A. A. Anderson, The Book of Psalms: Psalms 1-72, Vol. II (NCBC; Grand Rapids:Eerdmans, 1972), 233. P.C. Craigie, Psalms 1-50 (WBC; Waco:Word, 1983), 245-246. A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 436.


P S A L M E N PSALM 29

101

|9| 9 De stem des HEEREN doet de hinden jongen werpen, en ontbloot de wouden; maar in Zijn tempel zegt Hem een iegelijk eer.

|10| 10 De HEERE heeft gezeten over den watervloed; ja, de HEERE zit, Koning in eeuwigheid.

|11| 11 De HEERE zal Zijn volk sterkte geven; de HEERE zal Zijn volk zegenen met vrede.

B

Psalm 30

|12| 1 Een psalm, een lied der inwijding van Davids huis. (30:2) Ik zal U verhogen, HEERE, want Gij hebt mij opgetrokken, en mijn vijanden over mij niet verblijd.

Vaak wordt bij het ‘huis’ aan de tempel gedacht. Bij de tent waarin eerst de verbondskist stond vond immers geen inwijding plaats (2Sm6:1718; 1Kr16:1-2). De tempel werd echter pas ingewijd in de tijd van Salomo (1Kn8:10-11; 2Kr5:11-14). Uiteraard kan David dit lied hebben voorbereid (1Kr28:1-29:9), maar het is ook mogelijk dat het ‘huis’ verwijst naar Davids eigen paleis. Dat paleis werd door Absalom op schandelijke wijze in bezit genomen (2Sm16:15-22; 20:3).

|13| 2 (30:3) HEERE, mijn God! ik heb tot U geroepen, en Gij hebt mij genezen. |14| 3 (30:4) HEERE! Gij hebt mijn ziel uit het graf opgevoerd; Gij hebt mij bij het leven behouden, dat ik in den kuil niet ben nedergedaald.

De woorden van de psalmist lijken te wijzen op een gevaarlijke situatie waarbij de dood nabij was (Ps71:20; 130:1).

|15| 4 (30:5) Psalmzingt den HEERE, gij Zijn gunstgenoten! en zegt lof ter gedachtenis Zijner heiligheid.

|16| 5 (30:6) Want een ogenblik is er in Zijn toorn, maar een leven in Zijn

goedgunstigheid; des avonds vernacht het geween, maar des morgens is er gejuich.

|17| 6 (30:7) Ik zeide wel in mijn voorspoed: Ik zal niet wankelen in eeuwigheid.


102

|18| 7 (30:8) Want, HEERE! Gij hadt mijn berg door Uw goedgunstigheid vastgezet; maar toen Gij Uw aangezicht verborgt, werd ik verschrikt.

|19| 8 (30:9) Tot U, HEERE! riep ik, en ik smeekte tot den HEERE: |20| 9 (30:10) Wat gewin is er in mijn bloed, in mijn nederdalen tot de groeve? Zal U het stof loven? Zal het Uw waarheid verkondigen?

|21| 10 (30:11) Hoor, HEERE! en wees mij genadig; HEERE! wees mij een Helper.

|22| 11 (30:12) Gij hebt mij mijn weeklage veranderd in een rei; Gij hebt mijn zak ontbonden, en mij met blijdschap omgord;

|23| 12 (30:13) Opdat mijn eer U psalmzinge, en niet zwijge. HEERE, mijn God! in eeuwigheid zal ik U loven.

C

Psalm 31

|24| 1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester. (31:2) Op U, o

HEERE! betrouw ik, laat mij niet beschaamd worden in eeuwigheid; help mij uit door Uw gerechtigheid.

|25| 2 (31:3) Neig Uw oor tot mij, red mij haastelijk; wees mij tot een sterke Rotssteen, tot een zeer vast Huis, om mij te behouden.

|26| 3 (31:4) Want Gij zijt mijn Steenrots en mijn Burg; leid mij dan, en voer mij, om Uws Naams wil.

|27| 4 (31:5) Doe mij uitgaan uit het net, dat zij voor mij verborgen hebben, want Gij zijt mijn Sterkte.

|28| 5 (31:6) In Uw hand beveel ik mijn geest; Gij hebt mij verlost, HEERE, Gij, God der waarheid!

|29| 6 (31:7) Ik haat degenen, die op valse ijdelheden acht nemen, en ik betrouw op den HEERE.


P S A L M E N PSALM 31

103

|30| 7 (31:8) Ik zal mij verheugen en verblijden in Uw goedertierenheid, omdat Gij mijn ellende hebt aangezien, en mijn ziel in benauwdheden gekend;

|31| 8 (31:9) En mij niet hebt overgeleverd in de hand des vijands; Gij hebt mijn voeten doen staan in de ruimte.

|32| 9 (31:10) Wees mij genadig, HEERE! want mij is bange; van verdriet is doorknaagd mijn oog, mijn ziel en mijn buik.

|33| 10 (31:11) Want mijn leven is verteerd van droefenis, en mijn jaren van zuchten; mijn kracht is vervallen door mijn ongerechtigheid, en mijn beenderen zijn doorknaagd.

|34| 11 (31:12) Vanwege al mijn wederpartijders ben ik, ook mijn naburen, grotelijks tot een smaad geworden, en mijn bekenden tot een schrik; die mij op de straten zien, vlieden van mij weg.

|35| 12 (31:13) Ik ben uit het hart vergeten als een dode; ik ben geworden als een bedorven vat.

|36| 13 (31:14) Want ik hoorde de naspraak van velen; vreze is van rondom, dewijl zij te zamen tegen mij raadslaan; zij denken mijn ziel te nemen.

|37| 14 (31:15) Maar ik vertrouw op U, o HEERE! Ik zeg: Gij zijt mijn God. |38| 15 (31:16) Mijn tijden zijn in Uw hand; red mij van de hand mijner vijanden, en van mijn vervolgers.

|39| 16 (31:17) Laat Uw aangezicht over Uw knecht lichten; verlos mij door Uw goedertierenheid.

|40| 17 (31:18) HEERE! laat mij niet beschaamd worden, want ik roep U aan; laat de goddelozen beschaamd worden, laat hen zwijgen in het graf.

|41| 18 (31:19) Laat de valse lippen stom worden, die hard spreken tegen den rechtvaardige, in hoogmoed en verachting.


104

|42| 19 (31:20) O, hoe groot is Uw goed, dat Gij weggelegd hebt voor degenen, die U vrezen; dat Gij gewrocht hebt voor degenen, die op U betrouwen, in de tegenwoordigheid der mensenkinderen!

|43| 20 (31:21) Gij verbergt hen in het verborgene Uws aangezichts voor de

hoogmoedigheden des mans; Gij versteekt hen in een hut voor den twist der tongen.

|44| 21 (31:22) Geloofd zij de HEERE, want Hij heeft Zijn goedertierenheid aan mij wonderlijk gemaakt, mij voerende als in een vaste stad.

|45| 22 (31:23) Ik zeide wel in mijn haasten: Ik ben afgesneden van voor Uw ogen; dan nog hoordet Gij de stem mijner smekingen, als ik tot U riep.

|46| 23 (31:24) Hebt den HEERE lief, gij, al Zijn gunstgenoten! want de HEERE behoedt de gelovigen, en vergeldt overvloediglijk dengene, die hoogmoed bedrijft.

|47| 24 (31:25) Zijt sterk, en Hij zal ulieder hart versterken, allen gij, die op den HEERE hoopt!

D

Psalm 32

|1| 1 Een onderwijzing van David. Welgelukzalig is hij, wiens overtreding vergeven, wiens zonde bedekt is.

Deze Psalm kunnen we de oudtestamentische verwoording van 1Jh1:9 noemen.

|2| 2 Welgelukzalig is de mens, dien de HEERE de ongerechtigheid niet toerekent, en in wiens geest geen bedrog is.

|3| 3 Toen ik zweeg, werden mijn beenderen verouderd, in mijn brullen den gansen dag.

|4| 4 Want Uw hand was dag en nacht zwaar op mij; mijn sap werd veranderd in zomerdroogten. Sela.


P S A L M E N PSALM 32

105

|5| 5 Mijn zonde maakte ik U bekend, en mijn ongerechtigheid bedekte ik niet. Ik zeide: Ik zal belijdenis van mijn overtredingen doen voor den HEERE; en Gij vergaaft de ongerechtigheid mijner zonde. Sela.

Bij deze Psalm ontbreekt een historisch opschrift. Welke zonde wordt bedoeld? De redactie van de Psalmen wil dit bewust niet uitspreken. De lezer moet er genoegen mee nemen te weten dat er zonde is in het leven van David. Wellicht heeft hij vanuit de voorgaande Psalmen het vermoeden dat de opstand van Absalom de wortels in de zonde van David met Batseba kan hebben (2Sm12:11-12). Maar er blijft een waas van onduidelijkheid hangen. Die pas later weggenomen wordt (Ps51).4

|6| 6 Hierom zal U ieder heilige aanbidden in vindenstijd; ja, in een overloop van grote wateren zullen zij hem niet aanraken.

|7| 7 Gij zijt mij een Verberging; Gij behoedt mij voor benauwdheid; Gij omringt mij met vrolijke gezangen van bevrijding. Sela.

|8| 8 Ik zal u onderwijzen, en u leren van den weg, dien gij gaan zult; Ik zal raad geven, Mijn oog zal op u zijn.

|9| 9 Weest niet gelijk een paard, gelijk een muilezel, hetwelk geen verstand heeft, welks muil men breidelt met toom en gebit, opdat het tot u niet genake.

|10| 10 De goddeloze heeft veel smarten, maar die op den HEERE vertrouwt, dien zal de goedertierenheid omringen.

|11| 11 Verblijdt u in den HEERE, en verheugt u, gij rechtvaardigen! en zingt vrolijk, alle gij oprechten van harte!

E

Psalm 33

|12| 1 Gij rechtvaardigen! zingt vrolijk in den HEERE; lof betaamt den oprechten. zingt vrolijk in den HEERE; Wanneer jubelen wij? (Hb13:15) 4

H.J. Koorevaar, Wijsheidscanon 2 (Heverlee:ETF (ongepubliceerd), 2005), 79.


106

|13| 2 Looft den HEERE met de harp; psalmzingt Hem met de luit, en het tiensnarig instrument.

|14| 3 Zingt Hem een nieuw lied; speelt wel met vrolijk geschal. |15| 4 Want des HEEREN woord is recht, en al Zijn werk getrouw. |16| 5 Hij heeft gerechtigheid en gericht lief; de aarde is vol van de goedertierenheid des HEEREN.

|17| 6 Door het Woord des HEEREN zijn de hemelen gemaakt, en door den Geest Zijns monds al hun heir.

|18| 7 Hij vergadert de wateren der zee als op een hoop; Hij stelt den afgronden schatkameren.

|19| 8 Laat de ganse aarde voor den HEERE vrezen; laat alle inwoners van de wereld voor Hem schrikken.

|20| 9 Want Hij spreekt, en het is er; Hij gebiedt, en het staat er. |21| 10 De HEERE vernietigt den raad der heidenen; Hij breekt de gedachten der volken.

|22| 11 Maar de raad des HEEREN bestaat in eeuwigheid, de gedachten Zijns harten van geslacht tot geslacht.

|23| 12 Welgelukzalig is het volk, welks God de HEERE is; het volk, dat Hij Zich ten erve verkoren heeft.

|24| 13 De HEERE schouwt uit den hemel, en ziet alle mensenkinderen. |25| 14 Hij ziet uit van Zijn vaste woonplaats op alle inwoners der aarde. |26| 15 Hij formeert hun aller hart; Hij let op al hun werken.


P S A L M E N PSALM 33

107

|27| 16 Een koning wordt niet behouden door een groot heir; een held wordt niet gered door grote kracht;

|28| 17 Het paard feilt ter overwinning, en bevrijdt niet door zijn grote sterkte. |29| 18 Ziet, des HEEREN oog is over degenen, die Hem vrezen, op degenen, die op Zijn goedertierenheid hopen.

|30| 19 Om hun ziel van den dood te redden, en om hen bij het leven te houden in den honger.

|31| 20 Onze ziel verbeidt den HEERE: Hij is onze Hulp en ons Schild. |32| 21 Want ons hart is in Hem verblijd, omdat wij op den Naam Zijner heiligheid vertrouwen.

|33| 22 Uw goedertierenheid, HEERE! zij over ons; gelijk als wij op U hopen. F

34:1-23 – Verlost van ‘Abimelech’

(1) Van David, toen hij zijn verstand verdraaide voor het aanschijn van Abimelech, die hem wegjoeg, zodat hij kon gaan. (2) ‫–א‬Altijd zal ik Jahweh zegenen, steeds ligt zijn lof mij voor in de mond. (3) ‫–ב‬Bij Jahweh prijst mijn ziel zich gelukkig, mogen gebukten het horen en zich verheugen! (4) ‫–ג‬Geef met mij grootheid aan Jahweh, laat ons zijn Naam eenparig roemen! (5) ‫–ד‬Dus Jahweh zocht ik en Hij heeft mij geantwoord, heeft mij gered uit alles wat ik duchtte! (6) ‫–ה‬En kijk op naar Hem en straal, geen schaamrood kleurt jullie wangen. (7) ‫–ז‬Futiel riep deze gebogene en Jahweh hoorde, heeft hem bevrijd uit al wat hem benauwde. (8) ‫–ח‬Gelegerd is de engel van Jahweh rondom wie Hem vrezen, en hij redt ze uit. (9) ‫–ט‬Hoe goed Jahweh is: smaakt het en ziet! Zalig de kerel die toevlucht zoekt bij Hem! (10) –Ja, jullie, zijn heiligen, vrees Jahweh! Want voor wie Hem vrezen zal er geen gebrek zijn.


108

(11) ‫–כ‬Kommer en honger leden jonge leeuwen, maar de zoekers van Jahweh: niets van alle goed zal hun ontbreken. (12) ‫–ל‬Laat jullie leiden door mij, zonen, en hoor; wat vrees is voor Jahweh zal ik jullie leren! (13) ‫–מ‬Mensen met behagen in leven die hun dagen beminnen om het goede te zien, waar zijn ze? (14) ‫–נ‬Niet moet je nalaten om je tong voor het kwaad en je lippen voor het spreken van bedrog te hoeden! (15) ‫–ס‬O, wijk voor het kwade, doe het goede, zoek naar vrede, jaag die na! (16) ‫–ע‬Rechtvaardigen: Jahweh houdt zijn ogen op hen, zijn oren richten zich op hun geroep. (17) ‫–פ‬Pijnlijk is Jahwehs aangezicht voor kwaaddoeners, hij snijdt hun gedachtenis vanaf de aarde. (18) ‫–צ‬Schreeuwden zij: Jahweh zou het horen! Uit al hun benauwingen heeft Hij hen gered. (19) ‫–ק‬Terzijde staat Jahweh gebrokenen van hart. Hij bevrijdt verbrijzelden van geest. (20) .–Vele zijn de rampen voor een rechtvaardige, uit die alle redt hem Jahweh, (21) ‫–ש‬Wakend over elk van zijn botten, daarvan zal niet één worden gebroken. (22) –Zelf zal het kwaad de booswicht doden en zullen haters van een rechtvaardige hun schuld boeten. (23) ‫–פ‬Redding brengt Jahweh de ziel van zijn dienaren, geen schuld voor al wie toevlucht zoeken bij Hem! Ps34 vormt na het opschrift (vs1) een archrosticon – elk vers begint met de volgende letter van het Hebreeuwse alfabet. In de vertaling is dit terug te zien. Wat opvalt is dat de wáw ( ) wordt overgeslagen door de psalmist (vs6<>7) en dat aan het slot een vers dat begint met de pe (‫)פ‬ wordt toegevoegd (vs23). Beide opvallendheden gebeuren ook in Ps25! Door de toevoeging van regel pe (‫פ‬/‫ )ף‬aan het slot, komt de lamed (‫ )ל‬in het midden van dit archrosticon te staan. Samen met de ’alef (‫)א‬, als beginletter, ontstaat het woord ‘onderwijs’ ( ‫)אלף‬. Casper Labuschagne wijst erop dat we in vs12 het centrum van Ps34. 5 Structureel is dat inderdaad het geval: de drie Hebreeuwse woorden ‘De-vrees-van Jahweh leer-ik-jullie’ (‫ם‬A‫דכ‬A‫אלמ‬j ‫ה ה‬ ‫א‬.; ) worden hierdoor omringt door 77 woorden ervoor en 77 woorden erachter in codex Lenigradensis.

5

C.J. Labuschagne, http://www.labuschagne.nl/psalms.htm, 2006.


P S A L M E N 34:1-23 – VERLOST VAN ‘ABIMELECH’

109

Tevens vinden we in Ps34 meerdere keren dezelfde woordstammen: ‘horen’ (vs3,7,12,18), ‘redden’ (vs5,18,20), ‘vrezen’ (vs8,10[2x],12), ‘goed’ (vs9,11,13,15), ‘kwaad’ (vs14,15,17,20,22) en ‘rechtvaardig’ (vs16,20,22).

|1| Van David, toen hij zijn verstand verdraaide voor het aanschijn van Abimelech, die hem wegjoeg, zodat hij kon gaan.

Het opschrift situeert de Psalm in de tijd dat David voor Saul wegvluchtte in ballingschap naar Achis, de koning van de Filistijnse stad Gat (1Sm21:10-15). Abimelech (bet. ‘mijn vader is koning’) was een traditionele titel die de Filistijnse koningen droegen.6 Vanuit de voorafgaande Psalmen, die gaan over de strijd tussen David en Absalom, rijst de vraag of David ook aan Absalom zal ontkomen, zoals hij ontkwam aan Achis.7

|2| ‫–א‬Altijd zal ik Jahweh zegenen, steeds ligt zijn lof mij voor in de mond. Uit dankbaarheid van de bevrijding, die David mocht ervaren, begint hij deze Psalm met een gepaste dankzegging.

|3| ‫–ב‬Bij Jahweh prijst mijn ziel zich gelukkig, mogen gebukten het horen en zich verheugen!

|4| ‫–ג‬Geef met mij grootheid aan Jahweh, laat ons zijn Naam eenparig roemen! De mens maakt God groot door Jahwehs grootheid te erkennen en te belijden (vgl. Dt32:3). Hij roemt de naam van Jahweh door te tonen dat Jahweh boven alles andere staat.

|5| ‫–ד‬Dus Jahweh zocht ik en Hij heeft mij geantwoord, heeft mij gered uit alles wat ik duchtte!

David werd door Jahweh uit de handen van Saul en Abimelech bevrijd.

|6| ‫–ה‬En kijk op naar Hem en straal, geen schaamrood kleurt jullie wangen. |7| ‫–ז‬Futiel riep deze gebogene en Jahweh hoorde, heeft hem bevrijd uit al wat hem benauwde.

|8| ‫–ח‬Gelegerd is de engel van Jahweh rondom wie Hem vrezen, en hij redt ze uit. 6 7

P.C. Craigie, Psalms 1-50 (WBC; Waco:Word, 1983), 278. H.J. Koorevaar, Wijsheidscanon 2 (Heverlee:ETF (ongepubliceerd), 2005), 78.


110

De engel van Jahweh wordt in dit vers verbonden met militaire termen. Wellicht kan er gedacht worden dat David de engel opvatte als een bode van Jahweh die hem hielp de overwinning te behalen (vgl. Jz5:13-15).

|9| ‫–ט‬Hoe goed Jahweh is: smaakt het en ziet! Zalig de kerel die toevlucht zoekt bij Hem!

De gelovige wordt opgeroepen om met zijn zintuigen te smaken hoe goed de Heer is en met zijn verstand dit te mogen doorschouwen. Dit vers wordt in het Nieuwe Testament in 1Pt2:3 geciteerd en later door de schrijver van 1Clement 22:2-6 gebruikt.

|10| ‫–י‬Ja, jullie, zijn heiligen, vrees Jahweh! Want voor wie Hem vrezen zal er geen gebrek zijn.

|11| ‫–כ‬Kommer en honger leden jonge leeuwen, maar de zoekers van Jahweh: niets van alle goed zal hun ontbreken.

Van alle dieren kan er worden gesteld dat de leeuw het meest krachtige is en zich gemakkelijk een prooi kan verwerven. Vooral jonge leeuwen zijn actief en succesvol in hun jacht (vgl. Jb4:10-11). Maar degenen die Jahweh zoeken, zullen nog groter succes hebben in hun ‘jacht’!

In plaats van ‘jonge leeuwen’ (‫ ם‬.; ‫כ ;פ‬, MT) leest de Septuaginta ‘de rijken’ (πλουσιοι [=‫ ם‬. ‫כב‬/‫]כבד ם‬, LXX). Vanuit Jb4:7-11 kan de MT eenvoudig worden gevolgd en is er geen dringende reden om voor de variant te kiezen.

|12| ‫–ל‬Laat jullie leiden door mij, zonen, en hoor; wat vrees is voor Jahweh zal ik jullie leren!

Structureel staat de vrees van Jahweh centraal in Ps34. Deze vrees is niet alleen het fundament voor de wijsheid, het is ook het levensfundament. Het is de sleutel tot de levensvreugde van een lang en gelukkig leven met God (vgl. vs13).

|13| ‫–מ‬Mensen met behagen in leven die hun dagen beminnen om het goede te zien, waar zijn ze?

|14| ‫–נ‬Niet moet je nalaten om je tong voor het kwaad en je lippen voor het spreken van bedrog te hoeden!


P S A L M E N 34:1-23 – VERLOST VAN ‘ABIMELECH’

111

De tong heeft een enorm grote kracht en kan ten goede en ten slechte worden gebruikt (Jk3:4-6). In de joodse traditie ontmoeten we het volgende verhaal:8 ‘Rabbi Sjimon ben Gamliel vertelde Tavi, zijn dienstknecht: “Ga naar de marktplaats en koop een kleine hoeveelheid goed voedsel.” Tavi ging naar de markt en kwam terug met een tong. Nadien, sprak rabbi Sjimon tot Tavi: “Ga naar de marktplaats en koop een kleine hoeveelheid slecht voedsel.” Tavi ging en kwam opnieuw terug met een tong. “Waarom doe je dit?”, vroeg rabbi Sjimon. “Toen ik je vroeg om goed voedsel te kopen, kocht je een tong, maar ook toen ik je vroeg om slecht voedsel te kopen, kocht je een tong.” Tavi reageerde: “Van de tong kan zowel goed als slecht komen. Als een tong goed is, is niets beter. Maar als een tong slecht is, is er niets slechter.’

|15| ‫–ס‬O, wijk voor het kwade, doe het goede, zoek naar vrede, jaag die na! De mensheid wordt opgeroepen om zichzelf te beveiligen en het goede na te streven.

|16| ‫–ע‬Rechtvaardigen: Jahweh houdt zijn ogen op hen, zijn oren richten zich op hun geroep.

|17| ‫–פ‬Pijnlijk is Jahwehs aangezicht voor kwaaddoeners, hij snijdt hun gedachtenis vanaf de aarde.

|18| ‫–צ‬Schreeuwden zij: Jahweh zou het horen! Uit al hun benauwingen heeft Hij hen gered.

|19| ‫–ק‬Terzijde staat Jahweh gebrokenen van hart. Hij bevrijdt verbrijzelden van geest.

|20| ‫–ר‬Vele zijn de rampen voor een rechtvaardige, uit die alle redt hem Jahweh, |21| ‫–ש‬Wakend over elk van zijn botten, daarvan zal niet één worden gebroken.

8

Rabba Leviticus 33:1.


112

Jh gebruikt dit vers om te verwijzen naar de profetische vooruitwijzing tijdens de kruisiging van de Heer Jezus dat geen bot zou worden gebroken (19:36).9

|22| ‫–ת‬Zelf zal het kwaad de booswicht doden en zullen haters van een rechtvaardige hun schuld boeten.

|23| ‫–פ‬Redding brengt Jahweh de ziel van zijn dienaren, geen schuld voor al wie toevlucht zoeken bij Hem!

G

Psalm 35

|24| 1 Een psalm van David. Twist, HEERE! met mijn twisters; strijd met mijn bestrijders.

|25| 2 Grijp het schild en de rondas, en sta op tot mijn hulp. |26| 3 En breng de spies voort, en sluit den weg toe, mijn vervolgers tegemoet; zeg tot mijn ziel: Ik ben uw Heil.

|27| 4 Laat hen beschaamd en te schande worden, die mijn ziel zoeken; laat hen

achterwaarts gedreven en schaamrood worden, die kwaad tegen mij bedenken.

|28| 5 Laat hen worden als kaf voor den wind, en de Engel des HEEREN drijve hen weg.

|29| 6 Hun weg zij duister en gans slibberig; en de Engel des HEEREN vervolge hen.

|30| 7 Want zij hebben zonder oorzaak de groeve van hun net voor mij verborgen; zij hebben zonder oorzaak gegraven voor mijn ziel.

|31| 8 De verwoesting overkome hem, dat hij het niet wete, en zijn net, dat hij verborgen heeft, vange hemzelven; hij valle daarin met verwoesting.

9

J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 126.


P S A L M E N PSALM 35

113

|32| 9 Zo zal mijn ziel zich verheugen in den HEERE; zij zal vrolijk zijn in Zijn heil.

|33| 10 Al mijn beenderen zullen zeggen: HEERE, wie is U gelijk! U, Die den ellendige redt van dien, die sterker is dan hij, en den ellendige en nooddruftige van zijn berover.

|34| 11 Wrevelige getuigen staan er op; hetgeen ik niet weet, eisen zij van mij. |35| 12 Zij vergelden mij kwaad voor goed, de beroving mijner ziel. |36| 13 Mij aangaande daarentegen, als zij krank waren, was een zak mijn kleed; ik kwelde mijn ziel met vasten, en mijn gebed keerde weder in mijn boezem.

|37| 14 Ik ging steeds, alsof het een vriend, alsof het mij een broeder geweest ware; ik ging gebukt in het zwart, als een, die over zijn moeder treurt.

|38| 15 Maar als ik hinkte, waren zij verblijd, en verzamelden zich; zij verzamelden zich tot mij als geslagenen, en ik merkte niets; zij scheurden hun klederen, en zwegen niet stil.

|39| 16 Onder de huichelende spotachtige tafelbroeders knersten zij over mij met hun tanden.

|40| 17 HEERE! hoe lang zult Gij toezien? Breng mijn ziel weder van hunlieder verwoestingen, mijn eenzame van de jonge leeuwen.

|41| 18 Zo zal ik U loven in de grote gemeente; onder machtig veel volks zal ik U prijzen.

|42| 19 Laat hen zich niet verblijden over mij, die mij om valse oorzaken vijanden zijn; noch wenken met de ogen, die mij zonder oorzaak haten.

|43| 20 Want zij spreken niet van vrede, maar zij bedenken bedriegelijke zaken tegen de stillen in het land.


114

|44| 21 En zij sperren hun mond wijd op tegen mij; zij zeggen: Ha, ha, ons oog heeft het gezien!

|45| 22 HEERE! Gij hebt het gezien, zwijg niet; HEERE! wees niet verre van mij.

|46| 23 Ontwaak en word wakker tot mijn recht; mijn God en HEERE! tot mijn twistzaak.

|47| 24 Doe mij recht naar Uw gerechtigheid, HEERE, mijn God! en laat hen zich over mij niet verblijden.

|48| 25 Laat hen niet zeggen in hun hart: Heah, onze ziel! laat hen niet zeggen: Wij hebben hem verslonden!

|49| 26 Laat hen beschaamd en te zamen schaamrood worden, die zich in mijn

kwaad verblijden; laat hen met schaamte en schande bekleed worden, die zich tegen mij groot maken.

|50| 27 Laat hen vrolijk zingen en verblijd zijn, die lust hebben tot mijn

gerechtigheid; en laat hen geduriglijk zeggen: Groot gemaakt zij de HEERE, Die lust heeft tot den vrede Zijns knechts!

|51| 28 Zo zal mijn tong vermelden Uw gerechtigheid, en Uw lof den gansen dag. H |52| 1

Psalm 36 Een psalm van David, den knecht des HEEREN, voor den opperzangmeester. (36:2) De overtreding des goddelozen spreekt in het binnenste van mijn hart: Er is geen vreze Gods voor zijn ogen.

Hoewel mensen Davids Messiaans koningschap betwisten, is hij nog steeds de dienaar van Jahweh.

|53| 2 (36:3) Want hij vleit zichzelven in zijn ogen, als men zijn ongerechtigheid bevindt, die te haten is.

|54| 3 (36:4) De woorden zijns monds zijn onrecht en bedrog; hij laat na te verstaan tot weldoen.


P S A L M E N PSALM 36

115

|55| 4 (36:5) Hij bedenkt onrecht op zijn leger; hij stelt zich op een weg, die niet goed is; het kwaad verwerpt hij niet.

|56| 5 (36:6) O HEERE! Uw goedertierenheid is tot in de hemelen; Uw waarheid tot de bovenste wolken toe.

|57| 6 (36:7) Uw gerechtigheid is als de bergen Gods, Uw oordelen zijn een grote afgrond; HEERE! Gij behoudt mensen en beesten.

|58| 7 (36:8) Hoe dierbaar is Uw goedertierenheid, o God! Dies de mensenkinderen onder de schaduw Uwer vleugelen toevlucht nemen.

|59| 8 (36:9) Zij worden dronken van de vettigheid Uws huizes; en Gij drenkt hen uit de beek Uwer wellusten.

|60| 9 (36:10) Want bij U is de fontein des levens; in Uw licht zien wij het licht. |61| 10 (36:11) Strek Uw goedertierenheid uit over degenen, die U kennen, en Uw gerechtigheid over de oprechten van hart.

|62| 11 (36:12) De voet der hovaardigen kome niet over mij, en de hand der goddelozen doe mij niet omzwerven.

|63| 12 (36:13) Aldaar zijn de werkers der ongerechtigheid gevallen; zij zijn nedergestoten, en kunnen niet weder opstaan.

I

Psalm 37

Het valt op dat David in deze psalm zich uitvoerig bezighoudt met het land.

|64| 1 Een psalm van David. Aleph. Ontsteek u niet over de boosdoeners; benijd hen niet, die onrecht doen.

|65| 2 Want als gras zullen zij haast worden afgesneden, en als de groene grasscheutjes zullen zij afvallen.

|66| 3 Beth. Vertrouw op den HEERE, en doe het goede; bewoon de aarde, en voed u met getrouwigheid.


116

|67| 4 En verlustig u in den HEERE, zo zal Hij u geven de begeerten uws harten. zo zal Hij u geven de begeerten uws harten. Wat een prachtige vers vindt ik dit, en nog prachtiger vindt ik de hoofdauteur ervan. Je zou eigenlijk zo over deze vers kunnen lezen, maar toch zie ik er een hele grote liefde van God voor ons zondaars in. Een liefde die ons verstand te boven gaat. Kunt u zich voorstellen dat een mens ooit zulk een uitspraak zou doen zoals we hem hier vinden? Vermaak je in mij met vreugde en ik zal je alles geven. Ik denk niet dat een mens dat ooit zal zeggen. Hier ontdek ik namelijk een liefde van God die zo groot voor mij is. En dit is nog maar niks in overeenstemming met het Lam dat God gestuurd heeft om mij, een mens die het niet verdient had, te redden. En dan zeggen toch nog vele mensen:"Waarom meldt God zich niet?"

|68| 5 Gimel. Wentel uw weg op den HEERE, en vertrouw op Hem; Hij zal het maken;

|69| 6 En zal uw gerechtigheid doen voortkomen als het licht, en uw recht als den middag.

|70| 7 Daleth. Zwijg den HEERE, en verbeid Hem; ontsteek u niet over dengene, wiens weg voorspoedig is; over een man, die listige aanslagen uitvoert.

|71| 8 He. Laat af van toorn, en verlaat de grimmigheid; ontsteek u niet, immers niet, om kwaad te doen.

|72| 9 Want de boosdoeners zullen uitgeroeid worden, maar die den HEERE verwachten, die zullen de aarde erfelijk bezitten.

|73| 10 Vau. En nog een weinig, en de goddeloze zal er niet zijn; en gij zult acht nemen op zijn plaats, maar hij zal er niet wezen.

|74| 11 De zachtmoedigen daarentegen zullen de aarde erfelijk bezitten, en zich verlustigen over groten vrede.

|75| 12 Zain. De goddeloze bedenkt listige aanslagen tegen den rechtvaardige, en hij knerst over hem met zijn tanden.


P S A L M E N PSALM 37

117

|76| 13 De HEERE belacht hem, want Hij ziet, dat zijn dag komt. |77| 14 Cheth. De goddelozen hebben het zwaard uitgetrokken, en hun boog gespannen, om den ellendige en nooddruftige neder te vellen, om te slachten, die oprecht van weg zijn.

|78| 15 Maar hun zwaard zal in hunlieder hart gaan; en hun bogen zullen verbroken worden.

|79| 16 Teth. Het weinige, dat de rechtvaardige heeft, is beter dan de overvloed veler goddelozen.

|80| 17 Want de armen der goddelozen zullen verbroken worden; maar de HEERE ondersteunt de rechtvaardigen.

|81| 18 Jod. De HEERE kent de dagen der oprechten; en hun erfenis zal in eeuwigheid blijven.

|82| 19 Zij zullen niet beschaamd worden in den kwaden tijd, en in de dagen des hongers zullen zij verzadigd worden.

|83| 20 Caph. Maar de goddelozen zullen vergaan, en de vijanden des HEEREN zullen verdwijnen, als het kostelijkste der lammeren; met den rook zullen zij verdwijnen.

|84| 21 Lamed. De goddeloze ontleent en geeft niet weder; maar de rechtvaardige ontfermt zich, en geeft.

|85| 22 Want zijn gezegenden zullen de aarde erfelijk bezitten; maar zijn vervloekten zullen uitgeroeid worden.

|86| 23 Mem. De gangen deszelven mans worden van den HEERE bevestigd; en Hij heeft lust aan zijn weg.

|87| 24 Als hij valt, zo wordt hij niet weggeworpen, want de HEERE ondersteunt zijn hand.


118

|88| 25 Nun. Ik ben jong geweest, ook ben ik oud geworden, maar heb niet gezien den rechtvaardige verlaten, noch zijn zaad zoekende brood.

|89| 26 Den gansen dag ontfermt hij zich, en leent; en zijn zaad is tot zegening. |90| 27 Samech. Wijk af van het kwade, en doe het goede, en woon in eeuwigheid. |91| 28 Want de HEERE heeft het recht lief, en zal Zijn gunstgenoten niet verlaten;

in eeuwigheid worden zij bewaard; maar het zaad der goddelozen wordt uitgeroeid.

|92| 29 De rechtvaardigen zullen de aarde erfelijk bezitten, en in eeuwigheid daarop wonen.

|93| 30 Pe. De mond des rechtvaardigen vermeldt wijsheid, en zijn tong spreekt het recht.

|94| 31 De wet zijns Gods is in zijn hart; zijn gangen zullen niet slibberen. |95| 32 Tsade. De goddeloze loert op den rechtvaardige, en zoekt hem te doden. |96| 33 Maar de HEERE laat hem niet in zijn hand; en Hij verdoemt hem niet, als hij geoordeeld wordt.

|97| 34 Koph. Wacht op den HEERE, en houd Zijn weg, en Hij zal u verhogen,

om de aarde erfelijk te bezitten; gij zult zien, dat de goddelozen worden uitgeroeid.

|98| 35 Resch. Ik heb gezien een gewelddrijvenden goddeloze, die zich uitbreidde als een groene inlandse boom.

|99| 36 Maar hij ging door, en zie, hij was er niet meer; en ik zocht hem, maar hij werd niet gevonden.

|100|37 Schin. Let op den vrome, en zie naar den oprechte; want het einde van dien man zal vrede zijn.


P S A L M E N PSALM 37

119

|101| 38 Maar de overtreders worden te zamen verdelgd; het einde der goddelozen wordt uitgeroeid.

|102|39 Thau. Doch het heil der rechtvaardigen is van den HEERE; hun Sterkte ter tijd van benauwdheid.

|103|40 En de HEERE zal hen helpen, en zal hen bevrijden; Hij zal ze bevrijden van de goddelozen, en zal ze behouden; want zij betrouwen op Hem.

J

Psalm 38

|104|1 Een psalm van David, om te doen gedenken. (38:2) O HEERE! straf mij niet in Uw groten toorn, en kastijd mij niet in Uw grimmigheid.

|105|2 (38:3) Want Uw pijlen zijn in mij gedaald, en Uw hand is op mij nedergedaald.

|106|3 (38:4) Er is niets geheels in mijn vlees, vanwege Uw gramschap; er is geen vrede in mijn beenderen, vanwege mijn zonde.

|107|4 (38:5) Want mijn ongerechtigheden gaan over mijn hoofd; als een zware last zijn zij mij te zwaar geworden.

|108|5 (38:6) Mijn etterbuilen stinken, zij zijn vervuild, vanwege mijn dwaasheid. |109|6 (38:7) Ik ben krom geworden, ik ben uitermate zeer nedergebogen; ik ga den gansen dag in het zwart.

|110| 7 (38:8) Want mijn darmen zijn vol van een verachtelijke plage, en er is niets geheels in mijn vlees.

|111| 8 (38:9) Ik ben verzwakt, en uitermate zeer verbrijzeld; ik brul van het geruis mijns harten.

|112| 9 (38:10) HEERE! voor U is al mijn begeerte; en mijn zuchten is voor U niet verborgen.


120

|113| 10 (38:11) Mijn hart keert om en om, mijn kracht heeft mij verlaten; en het licht mijner ogen, ook zij zelven zijn niet bij mij.

|114| 11 (38:12) Mijn liefhebbers en mijn vrienden staan van tegenover mijn plage, en mijn nabestaanden staan van verre.

|115| 12 (38:13) En die mijn ziel zoeken, leggen mij strikken; en die mijn kwaad zoeken, spreken verdervingen, en zij overdenken den gansen dag listen.

|116| 13 (38:14) Ik daarentegen ben als een dove, ik hoor niet, en als een stomme, die zijn mond niet opendoet.

|117| 14 (38:15) Ja, ik ben als een man, die niet hoort, en in wiens mond geen tegenredenen zijn.

|118| 15 (38:16) Want op U, HEERE! hoop ik; Gij zult verhoren, HEERE, mijn God!

|119| 16 (38:17) Want ik zeide: Dat zij zich toch over mij niet verblijden! Wanneer mijn voet zou wankelen, zo zouden zij zich tegen mij groot maken.

|120|17 (38:18) Want ik ben tot hinken gereed, en mijn smart is steeds voor mij. |121| 18 (38:19) Want ik maak U mijn ongerechtigheid bekend, ik ben bekommerd vanwege mijn zonde.

|122|19 (38:20) Maar mijn vijanden zijn levende, worden machtig; en die mij om valse oorzaken haten, worden groot.

|123|20 (38:21) En die kwaad voor goed vergelden, staan mij tegen, omdat ik het goede najaag.

|124|21 (38:22) Verlaat mij niet, o HEERE, mijn God! wees niet verre van mij. |125|22 (38:23) Haast U tot mijn hulp, HEERE, mijn Heil!


P S A L M E N PSALM 39

K

121

Psalm 39

|126|1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester, voor Jeduthun. (39:2) Ik zeide: Ik zal mijn wegen bewaren, dat ik niet zondige met mijn tong; ik zal mijn mond met een breidel bewaren, terwijl de goddeloze nog tegenover mij is.

|127|2 (39:3) Ik was verstomd door stilzwijgen, ik zweeg van het goede; maar mijn smart werd verzwaard.

|128|3 (39:4) Mijn hart werd heet in mijn binnenste, een vuur ontbrandde in mijn overdenking; toen sprak ik met mijn tong:

|129|4 (39:5) HEERE! maak mij bekend mijn einde, en welke de mate mijner dagen zij; dat ik wete, hoe vergankelijk ik zij.

|130|5 (39:6) Zie, Gij hebt mijn dagen een handbreed gesteld, en mijn leeftijd is als niets voor U; immers is een ieder mens, hoe vast hij staat, enkel ijdelheid. Sela.

|131| 6 (39:7) Immers wandelt de mens als in een beeld, immers woelen zij ijdellijk; men brengt bijeen, en men weet niet, wie het naar zich nemen zal.

|132|7 (39:8) En nu, wat verwacht ik, o HEERE! Mijn hoop, die is op U. |133|8 (39:9) Verlos mij van al mijn overtredingen; en stel mij niet tot een smaad des dwazen.

|134|9 (39:10) Ik ben verstomd, ik zal mijn mond niet opendoen, want Gij hebt het gedaan.

|135|10 (39:11) Neem Uw plage van op mij weg, ik ben bezweken van de bestrijding Uwer hand.

|136|11 (39:12) Kastijdt Gij iemand met straffingen om de ongerechtigheid, zo doet Gij zijn bevalligheid smelten als een mot; immers is een ieder mens ijdelheid. Sela.


122

|137|12 (39:13) Hoor, HEERE! mijn gebed, en neem mijn geroep ter ore; zwijg niet tot mijn tranen; want ik ben een vreemdeling bij U, een bijwoner, gelijk al mijn vaders.

|138|13 (39:14) Wend U van mij af, dat ik mij verkwikke, eer dat ik heenga, en ik niet meer zij.

L

Psalm 40

|139|1 Davids psalm, voor den opperzangmeester. (40:2) Ik heb den HEERE lang verwacht; en Hij heeft Zich tot mij geneigd, en mijn geroep gehoord.

|140|2 (40:3) En Hij heeft mij uit een ruisenden kuil, uit modderig slijk opgehaald,

en heeft mijn voeten op een rotssteen gesteld, Hij heeft mijn gangen vastgemaakt.

|141| 3 (40:4) En Hij heeft een nieuw lied in mijn mond gegeven, een lofzang onzen Gode; velen zullen het zien, en vrezen, en op den HEERE vertrouwen.

|142|4 (40:5) Welgelukzalig is de man, die den HEERE tot zijn vertrouwen stelt, en niet omziet naar de hovaardigen, en die tot leugen afwijken.

|143|5 (40:6) Gij, o HEERE, mijn God! hebt Uw wonderen en Uw gedachten aan

ons vele gemaakt, men kan ze niet in orde bij U verhalen; zal ik ze verkondigen en uitspreken, zo zijn zij menigvuldiger dan dat ik ze zou kunnen vertellen.

|144|6 (40:7) Gij hebt geen lust gehad aan slachtoffer en spijsoffer; Gij hebt mij de oren doorboord; brandoffer en zondoffer hebt Gij niet geeist.

Aangezien de Hebreeuwse tekst hier speciaal over ‘oren’ spreekt, wordt onderstreept waarvoor Christus een lichaam kreeg. Namelijk om om in gehoorzaamheid tegenover God als offer heen te gaan. We vinden dan ook in het Nieuwe Testament niet alleen dat we ‘besneden harten’ moeten hebben, maar ook ‘besneden oren’ (Jr6:10; Hd7:51). Die oren zijn echter door God zelf geopend (vgl. Ex21:6). Door middel van het doorboren van het oor bindt een Heer zijn slaaf aan zich, die bij hem wil blijven en niet van de mogelijkheid gebruik maakt om vrij te komen. Het oor is het kenmerk van horen, gehoorzamen. Bij het citaat van deze


P S A L M E N PSALM 40

123

Messiaanse Psalm in Hb10:5 staat in plaats van ‘oren’ het woord ‘lichaam’. Dit is een indrukwekkende toepassing, omdat iemand door het oor het hele lichaam heeft.

|145|7 (40:8) Toen zeide ik: Zie, ik kom; in de rol des boeks is van mij geschreven. |146|8 (40:9) Ik heb lust, o mijn God! om Uw welbehagen te doen; en Uw wet is in het midden mijns ingewands.

(40:9) De Tien Woorden lagen in het binnenste van de ark van het verbond. De kist is de zichtbare presentatie van God zelf. Nu is deze Psalm een Messiaanse psalm die ook in Hb10:5-7 wordt geciteerd. Het enige dat weggelaten wordt is dit laatste gedeelte. Dat wil natuurlijk niet zeggen, dat dit laatste gedeelte niet op de Gezalfde zou slaan. De Gezalfde als leider van het verbondsvolk was tegelijk de maatstaf voor het verbondsvolk.

|147|9 (40:10) Ik boodschap de gerechtigheid in de grote gemeente; zie, mijn lippen bedwing ik niet; HEERE! Gij weet het.

|148|10 (40:11) Uw gerechtigheid bedek ik niet in het midden mijns harten; Uw

waarheid en Uw heil spreek ik uit; Uw weldadigheid en Uw trouw verheel ik niet in de grote gemeente.

|149|11 (40:12) Gij, o HEERE! zult Uw barmhartigheden van mij niet onthouden; laat Uw weldadigheid en Uw trouw mij geduriglijk behoeden.

|150|12 (40:13) Want kwaden, tot zonder getal toe, hebben mij omgeven; mijn ongerechtigheden hebben mij aangegrepen, dat ik niet heb kunnen zien; zij zijn menigvuldiger dan de haren mijns hoofds, en mijn hart heeft mij verlaten.

|151| 13 (40:14) Het behage U, HEERE! mij te verlossen; HEERE! haast U tot mijn hulp.

|152|14 (40:15) Laat hen te zamen beschaamd en schaamrood worden, die mijn ziel zoeken, om die te vernielen; laat hen achterwaarts gedreven worden, en te schande worden, die lust hebben aan mijn kwaad.


124

|153|15 (40:16) Laat hen verwoest worden tot loon hunner beschaming, die van mij zeggen: Ha, ha!

|154|16 (40:17) Laat in U vrolijk en verblijd zijn allen, die U zoeken; laat de liefhebbers Uws heils geduriglijk zeggen: De HEERE zij groot gemaakt!

|155|17 (40:18) Ik ben wel ellendig en nooddruftig, maar de HEERE denkt aan mij; Gij zijt mijn Hulp en mijn Bevrijder; o mijn God! vertoef niet.

M

Psalm 41

|156|1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester. (41:2) Welgelukzalig is

hij, die zich verstandiglijk gedraagt jegens een ellendige; de HEERE zal hem bevrijden ten dage des kwaads.

|157|2 (41:3) De HEERE zal hem bewaren, en zal hem bij het leven behouden; hij zal op aarde gelukzalig gemaakt worden. Geef hem ook niet over in zijner vijanden begeerte.

|158|3 (41:4) De HEERE zal hem ondersteunen op het ziekbed; in zijn krankheid verandert Gij zijn ganse leger.

|159|4 (41:5) Ik zeide: O HEERE! wees mij genadig; genees mijn ziel, want ik heb tegen U gezondigd.

|160|5 (41:6) Mijn vijanden spreken kwaad van mij, zeggende: Wanneer zal hij sterven, en zijn naam vergaan?

|161| 6 (41:7) En zo iemand van hen komt, om mij te zien, hij spreekt valsheid; zijn hart vergadert zich onrecht; gaat hij uit naar buiten, hij spreekt er van.

|162|7 (41:8) Al mijn haters mompelen te zamen tegen mij; ze bedenken tegen mij, hetgeen mij kwaad is, zeggende:

|163|8 (41:9) Een Belialsstuk kleeft hem aan; en hij, die nederligt, zal niet weder opstaan.


P S A L M E N PSALM 41

125

|164|9 (41:10) Zelfs de man mijns vredes, op welken ik vertrouwde, die mijn brood at, heeft de verzenen tegen mij grotelijks verheven.

Van een tafelgenoot verwachtte men in de oudheid geen vijandschap. Schrijnende pijn was het vandaar voor David te constateren dat zijn tafelvriend Achithofel zich tegen hem had gekeerd en had deelgenomen aan de opstand van Absalom.

|165|10 (41:11) Maar Gij, o HEERE! wees mij genadig, en richt mij op; en ik zal het hun vergelden.

|166|11 (41:12) Hierbij weet ik, dat Gij lust aan mij hebt, dat mijn vijand over mij niet zal juichen.

Volgens Koorevaar gaat het hier om Achitofel, de bekwame raadgever van David, die de kant van Absalom koos (2Sm15:12).10

|167|12 (41:13) Want mij aangaande, Gij onderhoudt mij in mijn oprechtigheid, en Gij stelt mij voor Uw aangezicht in eeuwigheid.

Het eerste Psalmdeel (Ps1-41) eindigt niet met een overwinning, maar met een samenzwering. Iedereen heeft zich tegen David gekeerd. Een dodelijke kwaal is over hem uitgestort (vs9). Hoewel David gezondigd heeft, doet hij een oproep op de genade van God. Hoe wordt deze spanning opgelost? Daarvoor is de kennis van het tweede Psalmdeel (Ps42-72) nodig.

|168|13 (41:14) Geloofd zij de HEERE, de God IsraĂŤls, van eeuwigheid en tot in eeuwigheid! Amen, ja, amen.

10 H.J. Koorevaar, Wijsheidscanon 2, (Heverlee:ETF (ongepubliceerd), 2005), 79.


P S A L M E N PSALMDEEL II (42-72)

127

6 | Psalmdeel II (42-72) Structureel vallen de volgende zaken op in Ps41-72: • Ps42: Korachieten, beschrijving van ellende. • Ps44-49: Korachieten. • Ps50: Asaf, scharnierpsalm tussen Ps44-49 en 51-65.1 • Ps51: David: Betseba’s eerste zoon sterft. • Ps52-59: David: Saul verliest zijn koningschap. • Ps60: Verheven koningschap van David.2 • Ps61-71: David: Absalom neemt het koningschap. ◦ Ps70: Identiek met Ps40:14-18. • Ps72: David: Salomo, Batseba’s tweede zoon.

A

42:1-12

(1) Voor de leider van de muzikanten. Een kunstig lied op naam van Korachs zonen. (2) Zoals een hinde om waterstromen schreeuwt, zo schreeuwt mijn keel naar U, God. (3) Mijn keel dorst naar God, naar de levende God. Wanneer mag ik bij God komen, en zijn aanschijn zien? (4) Mijn tranen zijn voor mij voedsel voor de dag en de nacht, heel de dag hoor ik almaar zeggen: ‘Waar is die God van jou?’ (5) Dit alles bedenk ik en ik laat mijn gemoed de vrije loop: wanneer ik optrek in de stoet, met de anderen optrek naar Gods huis, in een feestelijke stoet, waar alles van dankbaarheid zingt en danst. (6) Waarom, mijn ziel, zo moedeloos? Waarom zo vol zelfbeklag? Wacht toch op God: eens komt de dag dat ik danken mag, mijn God, mijn redding. (7) Ik ben zo zielsbedroefd, en almaar moet ik aan U denken vanuit dit land van neergang en van netten, vanaf de geringe berg. (8) Van afgrond naar afgrond weergalmt het luide bruisen van uw watervallen; al uw springvloeden en uw golven storten over mij heen. (9) Jahweh zendt mij bij dag zijn genade, ’s nachts zing ik een lied voor Hem, een smeekbede tot de God van mijn leven. (10) En zo zeg ik tegen God: ‘Mijn rots, waarom vergeet U mij? Waarom moet ik in zak en as zitten, door mijn vijanden vernederd?’ (11) Terwijl heimwee mijn hart verteert, sarren mijn tegenstanders mij, heel de dag hoor ik almaar zeggen: ‘Waar is die God van jou?’ (12) Waarom, mijn ziel, zo moedeloos? Waarom zo vol zelfbeklag? Wacht toch op God: eens komt de dag dat ik danken mag mijn God, mijn redding.

1 2

J. Craft, An investigation into the contextual, structural, and poetic implications of Psalms 49, 50, 51 (Diss.; New Orleans Baptist Theological Seminary, 2002). E.A. Knauf, ‘Psalm lx und Psalm cviii,’ Vetus Testamentum 50 (2000): 55-65.


128

Ps42 staat in nauw verband met Ps43 door het herhalende refrein: ‘Waarom mijn ziel, zo moedeloos?’ (42:6,12; 43:5). Velen Hebreeuwse manuscripten zien beiden als één Psalm.

|1| Voor de leider van de muzikanten. Een kunstig lied op naam van Korachs zonen.

De Korachieten zijn zangers bij het huis van God.

|2| Zoals een hinde om waterstromen schreeuwt, zo schreeuwt mijn keel naar U, God.

|3| Mijn keel dorst naar God, naar de levende God. Wanneer mag ik bij God komen, en zijn aanschijn zien?

|4| Mijn tranen zijn voor mij voedsel voor de dag en de nacht, heel de dag hoor ik almaar zeggen: ‘Waar is die God van jou?’

|5| Dit alles bedenk ik en ik laat mijn gemoed de vrije loop: wanneer ik optrek in de stoet, met de anderen optrek naar Gods huis, in een feestelijke stoet, waar alles van dankbaarheid zingt en danst.

|6| Waarom, mijn ziel, zo moedeloos? Waarom zo vol zelfbeklag? Wacht toch op God: eens komt de dag dat ik danken mag, mijn God, mijn redding.

De psalmist denkt terug aan de afgelopen keren waarin hij vol blijdschap de Heer loofde. Op dit ogenblik lijkt die vreugde afwezig te zijn. Waarom is hij zo chagrijnig en uit zijn humeur? Hoe kan het dat hij na zulk een heerlijke ervaring met God vanaf de bergtop in een diep emotioneel dal is terechtgekomen?

|7| Ik ben zo zielsbedroefd, en almaar moet ik aan U denken vanuit dit land van neergang en van netten, vanaf de geringe berg.

|8| Van afgrond naar afgrond weergalmt het luide bruisen van uw watervallen; al uw springvloeden en uw golven storten over mij heen.


P S A L M E N 42:1-12

129

|9| Jahweh zendt mij bij dag zijn genade, ’s nachts zing ik een lied voor Hem, een smeekbede tot de God van mijn leven.

|10| En zo zeg ik tegen God: ‘Mijn rots, waarom vergeet U mij? Waarom moet ik in zak en as zitten, door mijn vijanden vernederd?’

|11| Terwijl heimwee mijn hart verteert, sarren mijn tegenstanders mij, heel de dag hoor ik almaar zeggen: ‘Waar is die God van jou?’

|12| Waarom, mijn ziel, zo moedeloos? Waarom zo vol zelfbeklag? Wacht toch op God: eens komt de dag dat ik danken mag mijn God, mijn redding.

Vragen □

B

Mishagen we God niet als we dergelijke ‘waarom-vragen’ stellen?

43:1-5

(1) God, doe mij recht en pleit voor mij; bevrijd mij van het volk dat U niet eert, van mensen vol list en leugen. (2) U, God, mijn vesting, waarom verstoot U mij? Waarom moet ik in zak en as zitten, door mijn vijanden vernederd? (3) Zend uw licht en uw trouw, zij zullen mij leiden, meevoeren naar uw heilige berg, naar de tent waar U woont. (4) Dan ga ik op naar het altaar van God, van God, mijn enige blijdschap. Van dankbaarheid zal ik zingen voor U, God mijn God, bij citerspel. (5) Waarom, mijn ziel, zo moedeloos? Waarom zo vol zelfbeklag? Wacht toch op God: eens komt de dag dat ik danken mag mijn God, mijn redding.

|1| God, doe mij recht en pleit voor mij; bevrijd mij van het volk dat U niet eert, van mensen vol list en leugen.

|2| U, God, mijn vesting, waarom verstoot U mij? Waarom moet ik in zak en as zitten, door mijn vijanden vernederd?


130

|3| Zend uw licht en uw trouw, zij zullen mij leiden, meevoeren naar uw heilige berg, naar de tent waar U woont.

|4| Dan ga ik op naar het altaar van God, van God, mijn enige blijdschap. Van dankbaarheid zal ik zingen voor U, God mijn God, bij citerspel.

|5| Waarom, mijn ziel, zo moedeloos? Waarom zo vol zelfbeklag? Wacht toch op God: eens komt de dag dat ik danken mag mijn God, mijn redding.

C

44:1-27 – Nationale klaagzang

OPSCHRIFT EN INTRODUCTIE

(1) Voor de leider van de muzikanten, op naam van Korachs zonen. Een Maskil. SAMEN: (2) O God, wij hebben het met eigen oren gehoord, onze vaderen hebben het ons verteld, wat U tot stand bracht in hun dagen, de dagen van toen. GODS DADEN IN HET VERLEDEN

SAMEN: (3) Met eigen hand hebt U de volken verjaagd en hén geplant; naties verdreven en hén bevrijd. (4) Want zij hebben het land niet door hun eigen zwaard geërfd, hun eigen arm redde hen niet, dat deden uw rechterhand en uw arm, uw stralend gelaat, omdat U aan hen verknocht was. VOORZANGER: (5) U mijn koning bent God, die Jakob de overwinning verleent. SAMEN: (6) Met u duwen wij onze belagers omver, in uw naam vertrappen wij onze tegenstanders. VOORZANGER: (7) Ik vertrouw niet op mijn boog, mijn zwaard schenkt niet de overwinning. SAMEN: (8) U redt ons van onze belagers, U stelt onze vijanden aan de kaak. (9) In God mogen wij roemen alle dagen, U naam prijzen wij voor eeuwig. Sela. GODS OORDEEL

SAMEN: (10) Toch hebt U ons verstoten, vernederd, U trekt niet meer met onze legers op. (11) U laat ons vluchten voor onze belagers; onze vijanden plunderen er gretig op los. (12) U levert ons uit als schapen voor het spit, en hebt ons verspreid onder vreemde volken. (13) U verkoopt uw volk voor een spotprijs en U wordt van de opbrengst niet rijker. (14) U maakt ons tot mikpunt voor onze buren, tot


P S A L M E N 44:1-27 – NATIONALE KLAAGZANG

131

spot en verachting voor onze omgeving. (15) U maakt ons belachelijk bij de volken, de naties schudden meewarig het hoofd. VOORZANGER: (16) Voortdurend staat mij mijn schande voor ogen, het schaamrood bedekt mijn kaken, (17) zo gaan die gemene spotters tekeer, zo sart mij die wraakzuchtige vijand. BETUIGING VAN DE ONSCHULD

SAMEN: (18) Dat alles is ons overkomen, ook al zijn wij U niet vergeten, al hebben wij uw verbond niet gebroken, (19) al liet ons hart U niet in de steek, al hebben onze voetstappen uw pad niet verlaten. (20) Toch hebt U ons verbannen waar jakhalzen huizen en ons onder de schaduw van de dood bedolven. (21) Zijn wij de naam van onze God dan vergeten? Hebben wij onze handen naar vreemde goden uitgestrekt? (22) Ach, God moet toch beter weten. Hij kent toch de schuilhoeken van ons hart. (23) Om Uwentwil doodt men ons de hele dag door. Wij worden beschouwd als schapen voor de slacht. AFSLUITENDE GEBED

SAMEN: (24) Waak op! Waarom slaapt U, Heer? Ontwaak, stoot ons niet voorgoed af. (25) Waarom verbergt U uw gelaat? Waarom vergeet U onze ellende en nood? (26) Onze ziel ligt in het stof gebogen. Ons lichaam is vastgebonden aan de aarde. (27) Sta op, kom ons te hulp! Bevrijd ons omwille van uw liefdestrouw. Ps44 is een nationale klaagzang van het volk. De Psalm geeft ons deels daarbij inzicht in de geloofsstrijd van Israël dat in de ballingschap is beland: ‘U levert ons uit als schapen voor het spit, en hebt ons verspreid onder vreemde volken.’ (vs12).3 Hierdoor lijkt het opportuun om bij de Psalm verder te denken dan enkel de verdrukking door Assyriërs, Babyloniërs, Perzen of Maccabeën. Cohen denkt in navolging van rabbi Samson Raphael Hirsch (acr. Hirsch, 1808-1888n.Chr.) specifiek aan de tijd van na de verwoesting van de tweede tempel (70n.Chr.). 4 Darby gaat diezelfde richting uit en suggereert dat de Godsnaam Jahweh vermeden wordt vanwege het feit dat de Psalm spreekt over het volk dat buiten het land is.5 Nu wordt er dikwijls op gewezen dat een situering in de ballingschap moeilijk te vereenzelvigen is met de zondeloosheid van het volk. Maar dat probleem bestaat ook voor de ballingschap. Wanneer is er immers een periode aan te duiden waar het hele volk in volledige 3 4 5

R.W. Klein, Israel in Exile. A Theological Interpretation (Philadelphia:Fortress, 1979), 18-19. A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 135. J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 143.


132

gehoorzaamheid aan God leefde? Nergens! De denkfout die hierbij gemaakt wordt is dat men de Psalm betrekt op het hele volk. Dat hoeft niet het geval te zijn. Veelmeer kan er gedacht worden aan de getrouwen die Jahweh willen dienen en verdrukking rondom hen ervaren. De Psalm laat zich in vijf grote blokken verdelen die structureel als volgt kunnen worden weergegeven: vs1-2, 3-9, 10-17, 18-25, 26-27. De buitenste blokken hebben in 2 verslijnen vier cola en de overige drie in vier verslijnen zestien cola. Opvallend in verder de wissel tussen de eerste persoon enkelvoud en de eerste persoon meervoud. De Psalm lijkt daardoor een wisselzang te zijn tussen twee partijen. Lane denkt specifiek aan de koning en het volk.6

|1| Voor de leider van de muzikanten, op naam van Korachs zonen. Een Maskil. Het opschrift van deze Psalm is gelijk aan die van Ps42.

|2| O God, wij hebben het met eigen oren gehoord, onze vaderen hebben het ons verteld, wat U tot stand bracht in hun dagen, de dagen van toen.

De gebeurtenissen die de vaderen met God hadden meegemaakt hadden een grote impact gehad op het geloofsleven en de hoop van het volk. Van de wonderen die God in het verleden had gedaan hadden ze gesproken tot hun nakomelingen. Wie door deze Godsmannen geleerd werd, had een belangrijke les geleerd en een machtige kennis in handen. Welk een zegen onthouden ouders hun kinderen vandaar als ze hen nooit vertellen over de machtige daden die God in het verleden in hun leven deed. ‘Deze woorden die ik jou vandaag gebied, moeten op je hart zijn. Je moet ze bij jouw nakomelingen herhalen en je moet ze opzeggen, wanneer je in je huis zit, wanneer je onderweg bent, wanneer je ligt en wanneer je opstaat’ (Dt6:6-7).

|3| Met eigen hand hebt U de volken verjaagd en hén geplant; naties verdreven en hén bevrijd.

God had de volken uit Kanaän verdreven en er het huis van Israël in hun plaats opgericht (Tg). Als een jood vandaar terugkeert naar het beloofde land, vindt zijn hart een nieuwe kracht alsof het opnieuw geboren zou zijn.7 In het jodendom lijkt er een verschil te worden gemaakt tussen de ‘volken’ (goyîm) en de ‘naties’ (lə’ummîm). Feuer denkt bij de ‘volken’ aan 6 7

P.C. Craigie en M.E. Tate, Psalms 1-50 (WBC; Nashville:Nelson, 2004), 331. A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 546.


P S A L M E N 44:1-27 – NATIONALE KLAAGZANG

133

degenen die door geografische en ethische overeenkomsten met elkaar verbonden zijn en bij de ‘naties’ aan degenen die ideologisch en religieus met elkaar en tegen Jahweh zich hebben verbonden.8

|4| Want zij hebben het land niet door hun eigen zwaard geërfd, hun eigen arm redde hen niet, dat deden uw rechterhand en uw arm, uw stralend gelaat, omdat U aan hen verknocht was.

God was degene die de vroegere bewoners van Kanaän had verdreven. Volgens de rabbijnse legenden kwam de koning van Sichon op die wijze aan zijn levenseinde. Deze koning van de Emorieten was een gigantische reus. Als hij op de hoge stadsmuren van Sichon zat, kwamen zijn voeten tot aan de grond. God zond echter twee giftige vliegende insecten naar de Emorieten. Zij stoken hen in de ogen, waardoor ze blind werden en stierven.9

|5| U mijn koning bent God, die Jakob de overwinning verleent. God was het die voor zijn volk streed. Ondanks dat het volk niet altijd gehoorzaam was aan de Thora, bleef God trouw tot zijn volk.

|6| Met u duwen wij onze belagers omver, in uw naam vertrappen wij onze tegenstanders.

|7| Ik vertrouw niet op mijn boog, mijn zwaard schenkt niet de overwinning. |8| U redt ons van onze belagers, U stelt onze vijanden aan de kaak. |9| In God mogen wij roemen alle dagen, U naam prijzen wij voor eeuwig. Sela. Ondanks dat de ballingschap al honderden jaren voor de Israëlieten voortduurt, ontmoedigt dit hen niet om God alle eer te geven. Zijn naam wordt door hen niet vergeten. Omdat de schrijver vanaf het volgende vers zijn klaagzang aanheft is het gepast om aan het slot van vs9 een korte pauze te houden – Sela.

|10| Toch hebt U ons verstoten, vernederd, U trekt niet meer met onze legers op. Ondanks het rijke verleden waarvan we vernamen in vs2-9 kenden het volk op dit ogenblik niet meer de overwinning van vroeger. De beginwoorden vormen daardoor een ironisch voorwoord op de klaagzang 8 9

A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 546. Tanchuma, D’varim 8.


134

de het volk daarna aanheft. We vernemen niet met de jubel van de tamboerijn, maar het geween van het volk. Als de Psalm geëindigd zou zijn in vs9 zou het een buitengewoon mooi overwinningslied zijn geworden. Dat is het niet. De Psalm gaat verder en beschrijft de smarten die het volk heeft te doorstaan. God gaat niet meer mee met het leger van het uitverkoren Joodse volk. ‘Uw heilige Geest rust niet meer op onze troepen’ (Tg). De vijanden vernederen het volk en stellen vragen zoals: ‘Waar is de God die jullie verheerlijken? Hij heeft jullie verlaten.’

|11| U laat ons vluchten voor onze belagers; onze vijanden plunderen er gretig op los. |12| U levert ons uit als schapen voor het spit, en hebt ons verspreid onder vreemde volken.

In de ballingschap was de moord op een Jood door een heiden niet erger dan het doden van een schaap. Ze werden verspreid onder de verschillende volken en vernederd door de heidenen.

|13| U verkoopt uw volk voor een spotprijs en U wordt van de opbrengst niet rijker. Het leek erop dat God zijn volk kwijt wilde. Zonder enige winst of hoop op wederzien leek Hij het volk aan de wereldse machten te overhandigen.

|14| U maakt ons tot mikpunt voor onze buren, tot spot en verachting voor onze omgeving.

In het begin van de ballingschap werden de Israëlieten door harde meesters tot slaven gemaakt. Zij verdrukten het volk zwaar. Met de tijd groeide hun Joodse naam uit tot oneer. Niemand wilde meer met een Jood van doen hebben als vriend. ‘Hoewel u zichzelf daar aan uw vijanden te koop aanbiedt als slaven en slavinnen, is er niemand die u wil kopen’ (Dt26:68b). De enige plaats die de Joden nog werd aangeboden om te leven waren de getto’s: afgezonderde plekken in het land. Op die wijze leefde het volk in quarantaine.

|15| U maakt ons belachelijk bij de volken, de naties schudden meewarig het hoofd. |16| Voortdurend staat mij mijn schande voor ogen, het schaamrood bedekt mijn kaken,


P S A L M E N 44:1-27 – NATIONALE KLAAGZANG

135

|17| zo gaan die gemene spotters tekeer, zo sart mij die wraakzuchtige vijand. Bij deze woorden kunnen we terugdenken aan de smadelijke woorden die de Assyrische koning Sanherib uitspraak tegenover de God van Israël (Js37:6,23).

|18| Dat alles is ons overkomen, ook al zijn wij U niet vergeten, al hebben wij uw verbond niet gebroken,

Ondanks dat Israël in de ballingschap verdrukking lijdt en God nergens aanwezig lijkt, blijft het voor dit volk onnatuurlijk om Gods trouw en zekerheid in vraag te trekken. Evenals Jahweh wilde het trouw blijven aan de Thora. ‘Maar zelfs terwijl ze in het land van hun vijanden verblijven, zal Ik hen niet verwerpen en hen niet uit afkeer aan de vernietiging prijsgeven. Ik zal mijn verbond met hen niet verbreken, want Ik ben Jahweh, hun God’ (Lv26:44).

|19| al liet ons hart U niet in de steek, al hebben onze voetstappen uw pad niet verlaten.

|20| Toch hebt U ons verbannen waar jakhalzen huizen en ons onder de schaduw van de dood bedolven.

Het Hebreeuwse tanîm wordt veelal vertaald met ‘jakhalzen’. Het verwijst naar een wild schepsel dat verblijft in een voor mensen ontoegankelijk gebied. Rabbi Avraham ben Meir Ibn Ezra (acr. Ibn Ezra, 1089-1164n.Chr.) en Rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) zien er een allusie in op de Babylonische overheersers die het volk mishandelden in de ballingschap.10

|21| Zijn wij de naam van onze God dan vergeten? Hebben wij onze handen naar vreemde goden uitgestrekt?

Het volk had de naam van God niet vergeten of de vreemde goden aanbeden. Deze aanbidding gebeurde door het uitstrekken van de handen naar die goden (vgl. Ps88:9; Ea9:5). Joodse verhalen proberen telkens weer erop te wijzen dat de gelovigen de naam van God niet vergaten. Zo sprak rabbi Chanina bar Abba:11 ‘Als iemand me zou vertellen dat ik mijn leven voor de heiligheid van God moest geven, zou ik dat doen, hopende dat ik meteen gedood zou worden. Maar ik zou moeilijk de heftige vervolging kunnen doorstaan.’ Daarom namen de vijanden ijzeren ballen die ze 10 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 554. 11 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 554.


136

verwarmden totdat ze wit van de hitte werden. Ze plaatsten deze hete ballen onder de oksels van hun meelijwekkende slachtoffers en knepen op die wijze het leven uit hen. Ze namen scherpe rietsplinters en staken die onder de vingernagels van de slachtoffers totdat het leven eruit geweken was. Een andere verhaal vinden we in de Talmoed en gaat over de dood van rabbi Akiba:12 Toen de Romeinen zijn vlees scheurde met ijzeren kamen, reciteerde rabbi Akiba de Sjema [d.i. de Joodse geloofsbelijdenis]. Zijn leerlingen waren verbaasd over zijn vastberadenheid. Maar rabbi Akiba probeerde om deze heldhaftige complimenten te minimalizeren. Hij verklaarde: ‘Al de dagen van mijn leven heb ik het credo geciteerd: “En je zult Jahweh je God liefhebben met heel je hart en heel je ziel”, maar ik was bedroefd dat ik nooit de mogelijkheid had gehad om deze verbintenis te vervullen. Nu is deze mogelijkheid aangebroken. Zal ik vandaar het niet voltooien?

|22| Ach, God moet toch beter weten. Hij kent toch de schuilhoeken van ons hart. |23| Om Uwentwil doodt men ons de hele dag door. Wij worden beschouwd als schapen voor de slacht.

Honderden jaren later zou de apostel Paulus samen met andere christenen soortgelijke situaties ontmoeten. Hij zou vernederd en in de steek worden gelaten. Hij citeert vandaar als bemoediging dit vers in Rm8:36 en kan daaraan toevoegen: ‘Maar wij zegevieren in dit alles glansrijk dankzij hem die ons heeft liefgehad. Ik ben ervan overtuigd dat dood noch leven, engelen noch machten noch krachten, heden noch toekomst, hoogte noch diepte, of wat er ook maar in de schepping is, ons zal kunnen scheiden van de liefde van God, die hij ons gegeven heeft in Christus Jezus, onze Heer’ (vs37-39). Toch moet het ons niet verbazen dat de oudtestamentische gelovigen deze woorden niet konden uitspreken. Voor hen was Gods liefde in Christus nog niet geopenbaard. God was nog in het verborgene en leek afwezig te zijn voor het volk.

|24| Waak op! Waarom slaapt U, Heer? Ontwaak, stoot ons niet voorgoed af. Doordat het volk voortdurend verdrukking te doorstaan heeft, lijkt het erop dat God het leed van zijn kinderen vergeet. Het lijkt erop dat de Almachtige slaapt. 12 Babylonische Talmoed, traktaat Berakoth 61b.


P S A L M E N 44:1-27 – NATIONALE KLAAGZANG

137

|25| Waarom verbergt U uw gelaat? Waarom vergeet U onze ellende en nood? |26| Onze ziel ligt in het stof gebogen. Ons lichaam is vastgebonden aan de aarde. |27| Sta op, kom ons te hulp! Bevrijd ons omwille van uw liefdestrouw. Uiteindelijk zal dit gebed in vervulling gaan en Israël haar zegening mogen ontvangen. Ps45 lijkt daarop verder te wijzen.

Vragen

D

Maak twee partijen, waarvan één de voorzanger en de andere de rest bevat. Lees dan de Psalm samen voor.

Op welke manier geef jij hetgeen je met God hebt meegemaakt door aan je kinderen?

Probeer via het internet of andere bronnen te achterhalen hoe het leven voor de Joden in de getto’s was.

Waaraan herinnert de psalmist God aan het begin van zijn lied?

Wat is de relatie die er gemaakt wordt tussen God en de moeilijkheden waarin de gelovigen zich bevinden?

Ken je het gevoel omstandigheden?

Waarom beschrijft de psalmist zo nadrukkelijk dat het volk niet gezondigd heeft?

Welke parallellen kun je maken met deze Psalm en Mc4:35-38?

van

Gods

afwezigheid

in

moeilijke

45:1-18 – Het koninklijk liefdeslied

(1) Voor de hoofdmuzikant – Op lelies – Van Korachs zonen – Een Onderwijzing – Een liefdeslied. (2) Mijn hart borrelt van blijde woorden. Ik reciteer mijn compositie voor de koning. Mijn tong is de stift van een vaardige schrijver.


138

(3) U bent de mooiste van alle mensen, beminnelijkheid vloeit van uw lippen, zo heeft God u voor altijd gezegend. (4) Gord uw zwaard op de heup, o held: uw waardigheid en pracht. (5) Trek glanzend op, storm vooruit voor waarheid, nederigheid en recht. Zodat u rechterhand geduchte daden verricht. (6) U pijlen zijn gescherpt en dringen in het hart van de vijanden van de koning. Volken vallen voor u neer! (7) Uw troon, o God, staat voor altijd en eeuwig, de scepter van het recht is de scepter van uw koningschap. (8) U bemint het recht en u haat het onrecht. Daarom heeft God, uw God, u gezalfd met vreugdeolie, als geen van uw gelijken. (9) Naar mirre, aloë en kaneel geuren al uw kleren, en uit ivoren paleizen klinkt oorstrelende muziek. (10) Zie, prinsessen met juwelen, en rechts van u uw gemalin, getooid in goud uit Ofir. (11) ‘Hoor prinses, kijk om u heen en luister: vergeet uw volk en uw vaderhuis. (12) Laat de koning uw schoonheid begeren want hij is uw heer. Geef hem respect! (13) De dochter van Tyrus brengt u een geschenk. En de rijken van het volk zullen u huldigen. (14) De prinses is stralend, in gouddoorstikt gewaad. (15) In een kleurig gewaad wordt ze naar haar koning geleid. De bruidsmeisjes, haar vriendinnen worden tot u gebracht. (16) Omringd door gejuich en vreugdezang gaan zij het paleis van de koning binnen. (17) Uw zonen volgen uw voorouders op, u zult hen tot heersers maken over heel het land. (18) Ik zal uw naam bezingen, generatie na generatie. Zo zullen volken u danken, voor eeuwig en altijd. We vinden in deze Psalm een uitgebreid huwelijkslied van de koning. Er wordt gesproken over het huwelijk met zijn prinses, lof gebracht aan de bruidegom en een bemoediging aan de bruid gedaan om haar bruidegom te eren. Geschiedkundig lijkt deze Psalm zijn oorsprong te vinden in het huwelijk van koning Salomo met de dochter van farao (1Kn3:1; 9:24).13 Die gedachte wordt ondersteund doordat we duidelijk van Salomo vernemen dat hij rijkdom had (vs9,13; 1Kn9:28) en een nauwe band onderhield met Tyrus (Ps45:12; 1Kn9:10-14). De LXX leest vandaar in vs1 ‘een ode aan de geliefde’, wat lijkt te refereren naar de naam Jedidjah (bet. ‘van Jahweh geliefd’) die Salomo ontving. Ook de

13 A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 122.


P S A L M E N 45:1-18 – HET KONINKLIJK LIEFDESLIED

139

verwijzing naar de prinses lijkt te refereren naar een koninklijk huwelijk (vs11,14). Bij de bestudering van de Psalm is het echter opvallend dat veel van hetgeen gezegd wordt, verder reikt dan het huwelijk van Salomo. Alleen al het feit dat dit lied aan de hoofdmuzikant moest worden gegeven wijst erop dat de inhoud ervan verder gaat dan een eenvoudig huwelijk. Ook wordt de bruidegom beschreven als een strijder – een beschrijving die niet past bij de persoon Salomo (Ps45:3-5). Wie vandaar enkel aan Salomo bij deze Psalm denkt, ziet enkel de waterdruppels die ontspringen van de waterval die ernaast aanwezig is. Traditioneel is er dan ook bij de koning gedacht aan een loflied voor de Messias (vgl. Hb1:8). Met de kleuren die de dichter ziet bij het huwelijk van Salomo schildert hij het toekomstige huwelijk van de Messias en het volk. 14 Deze zegening geeft meteen een antwoord op de klaagzang van het volk in Ps44. 15 De gedachte om bij deze Psalm aan de Messias te denken, werd binnen het jodendom voornamelijk ondersteund door rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) en rabbi Avraham ben Meir Ibn Ezra (acr. Ibn Ezra, 1089-1164n.Chr.).16 Toch heeft het jodendom ook gedacht aan een loflied voor het Sanhedrin (Tg).17 De zonen van Korach zouden volgens hen berouw hebben gehad over de daad van hun voorvader Korach, toen die de autoriteit van Mozes in twijfel trok (Nm16:2). Daarop zouden de zonen een loflied hebben geschreven voor het Sanhedrin dat de mondeling Thora van Mozes aan het volk doorgaf.18 De koning zou dan degene zijn die zich bezighoudt met het bestuderen van de Thora (vgl. Sp8:15).19 Qua structuur vormen vs3 en vs18 een parallel door de woorden ‘zo’ en ‘voor altijd’.

|1| Voor de hoofdmuzikant – Op lelies – Van Korachs zonen – Een Onderwijzing – Een liefdeslied.

De vertaling van het Hebreeuwse sjosjanîm is niet duidelijk. De meeste vertalingen geven het weer met ‘lelies’. Rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) en rabbi Meir Leibush Malbim (acr. Malbim, 1809-1879n.Chr.) dachten dat begrip verwees naar een muziekinstrument

14 15 16 17

C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 648. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 560. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 560. Rasji, The Judaica Press Complete Tanach with Rashi, red. A.J. Rosenberg ([CD-ROM]; Judaica Press, 2005). 18 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 559. 19 Babylonische Talmoed, traktaat Gittin 62a.


140

dat de vorm van een lelie had. 20 We komen de uitdrukking nog twee keer tegen in de Psalmen (Ps69:1; 80:1).

|2| Mijn hart borrelt van blijde woorden. Ik reciteer mijn compositie voor de koning. Mijn tong is de stift van een vaardige schrijver.

De psalmist zingt een lied voor de Messias die door God is aangesteld. Nooit laat een lied zich zo mooi beschrijven als dat het rechtstreeks vanuit het hart de schrijver inspireert.

|3| U bent de mooiste van alle mensen, beminnelijkheid vloeit van uw lippen, zo heeft God u voor altijd gezegend.

Alsof de dichter plotseling voor de koning staat, prijst hij aan het begin van zijn loflied de lippen van de koning. 21 Bewonderende woorden worden er geuit. De ogen van het hart zien vaak meer dan de ogen van het hoofd.22 De dichter spreekt vandaar over de lippen van de koning niet vanwege hun fysieke verschijning, maar omdat van deze lippen recht en genade afkomstig is. Het Hebreeuwse chén vinden vinden we slechts twee keer in de Psalmen (Ps45:2; 84:11). We kunnen het vertalen met ‘beminnelijkheid’, ‘liefelijkheid’ (NBV, NBG), ‘genade’ (SV) of ‘bekoring’ (GNB).

|4| Gord uw zwaard op de heup, o held: uw waardigheid en pracht. De koning wordt door de verwijzing naar het zwaard opgeroepen om de gerechtigheid in het land te handhaven. Hij zal het joodse volk in de overwinning voeren tijdens het laatste gevecht. 23 Daardoor wordt vindt de noodkreet van het volk uit Ps44 een definitief antwoord.

|5| Trek glanzend op, storm vooruit voor waarheid, nederigheid en recht. Zodat u rechterhand geduchte daden verricht.

Bij deze verzen is er vanouds aan de Messias gedacht (Tg). Hij houdt waarheid, nederigheid en recht vast alsof het de sterke wapens zijn van de krijgsheld. Het zijn deze drie edele paarden die straks in het Nieuwe Testament de strijdwagen van het evangelie voorttrekken.24 20 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 560; A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 140; F.W. Grant, ‘Psalms’, The Numerical Bible, Bnd. III, (New York:Loizeaux Bros, 1897), 182. 21 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 640. 22 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 640. 23 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 141. 24 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 642.


P S A L M E N 45:1-18 – HET KONINKLIJK LIEFDESLIED

141

De heerlijkheid van de koning wordt niet koudbloedig bereikt door een dictatuur of het zwaard. Juist waarachtige trouw en gerechtigheid kenmerken de Messias. Hij is Degene waarvan de Schrift zegt: ‘De Geest van Jahweh zal op hem rusten: een Geest van wijsheid en inzicht, een Geest van kracht en verstandig beleid, een Geest van kennis en ontzag voor Jahweh. Hij ademt ontzag voor Jahweh; zijn oordeel stoelt niet op uiterlijke schijn, noch grondt Hij zijn vonnis op geruchten’ (Js11:2-3). Bij de verwijzing naar de rechterhand kan er gedacht worden aan de macht waarmee de Messias recht spreekt. 25 Volgens rabbi Salomo ben Izaak (acr. Rashi, 1040-1105n.Chr.) is de Messias in staat om meteen iemands onschuld of schuldig te herkennen. 26 In de Talmoed wordt deze gedachte ondersteund in een verhaal over rabbi bar Kuziva. 27 Kuziva stelde ‘Ik ben de Messias!’ ‘Ze spraken tot hem: ‘Er is geschreven dat de Messias de mogelijkheid heeft om de waarheid te ruiken en rechtvaardig daarop te handelen. Laat ons zien of jij deze mogelijkheid hebt!’ Toen er vastgesteld werd dat Kuziva deze mogelijkheid niet had, werd hij als valse Messias terechtgesteld.

|6| U pijlen zijn gescherpt en dringen in het hart van de vijanden van de koning. Volken vallen voor u neer!

|7| Uw troon, o God, staat voor altijd en eeuwig, de scepter van het recht is de scepter van uw koningschap.

De hoofdpersoon van deze Psalm wordt door de auteur in dit vers ‘God’ genoemd. Joodse uitleggers hebben geprobeerd dit te verklaren. 28 Rashi denkt bij het Hebreeuwse ’ĕlohîm aan een ‘rechter’.29 Deze vertaling is mogelijk en wordt gehandhaafd in Ex7:1; 21:6; 22:8v.,28; Ps82:2,6. Maar er is te weinig reden om ’ĕlohîm niet met ‘God’ te vertalen. Wellicht ligt het moeilijke vooral erin dat de koning met ‘God’ wordt aangesproken. Hb gebruikt deze gedachte vandaar om de godheid van Christus aan te tonen (Hb1:8). Ibn Ezra gaat niet zover. Hij oppert de gedachte dat het om een goddelijke troon gaat (vgl. 1Kr29:23).30 Maar in dat geval ontbreekt het subject en moet het woord ‘koning’ bijvoorbeeld worden toegevoegd: ‘Uw troon, koning, is Gods troon.’ Hierdoor lijkt de gedachte dat de koning als God wordt aangesproken het meest voor de hand te liggen. 25 26 27 28 29

Vgl. A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 141. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 565. Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 93b. A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 141. Rasji, The Judaica Press Complete Tanach with Rashi, red. A.J. Rosenberg ([CD-ROM]; Judaica Press, 2005). 30 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 567; A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 141.


142

Deze gedachte vindt ondersteuning in de Septuaginta. Men vindt een uitvlucht door te suggereren dat het Hebreeuwse ’ĕlohîm ook kan verwijzen naar aardse rechters (vgl. Ex21:6; 22:8v.,28; Ps82:2,6).

|8| U bemint het recht en u haat het onrecht. Daarom heeft God, uw God, u gezalfd met vreugdeolie, als geen van uw gelijken.

De Messias wordt beschreven als door God gezalfd met vreugdeolie. De psalmist benadrukt daarbij heel nadrukkelijk dat het God zelf is die de Messias zalfde. Bij deze zalving hoeven we niet perse te denken aan de zalving als koning. Er kan ook worden gedoeld op de vreugdeolie die diende als parfum voor het feest (vgl. Js61:3). 31 Dat parfum werd uitgegoten over degenen die tijdens het feest een bijzondere plaats innamen.32

|9| Naar mirre, aloë en kaneel geuren al uw kleren, en uit ivoren paleizen klinkt oorstrelende muziek.

Aloë is een plantensoort uit de lelies. Muziek komt de bruidegom uit de paleizen tegemoet. De uitdrukking ‘ivoren paleis’ wil hierbij zeggen dat het paleis gedecoreerd was met ivoren voorwerpen en bekledingsmateriaal (vgl. 1Kn22:39; Am3:15).

|10| Zie, prinsessen met juwelen, en rechts van u uw gemalin, getooid in goud uit Ofir. Bij de gemalin denkt de Tg aan de Thora waaruit de koning de opdracht had gekregen om eruit te lezen zijn hele leven (Dt17:19). Ibn Ezra daarentegen denkt samen met andere uitleggers aan het trouwe volk Israël, het ware Jeruzalem (vgl. Kl2:6).33 Een opvallendheid hierbij is wel dat de Godsnaam ‘Jahweh’ in de hele Psalm niet voorkomt.

|11| Hoor prinses, kijk om u heen en luister: vergeet uw volk en uw vaderhuis. De bruid blijkt afkomstig te zijn vanuit een ander volk. 34 Ze dient in elk geval haar volk achter zich te laten en volledig haar man aan te hangen. 31 W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Lee Vance View:Cook, 2007), 929. 32 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 643. 33 J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 143; A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 140, 142; A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 570; A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 122; F.W. Grant, ‘Psalms’, The Numerical Bible, Bnd. III, (New York:Loizeaux Bros, 1897), 186. 34 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 142.


P S A L M E N 45:1-18 – HET KONINKLIJK LIEFDESLIED

143

|12| Laat de koning uw schoonheid begeren want hij is uw heer. Geef hem respect! |13| De dochter van Tyrus brengt u een geschenk. En de rijken van het volk zullen u huldigen.

Tyrus was een van de grootste handelscentrums in de oudheid. Ze erkent nu de verhevenheid van de stad Jeruzamen en eert haar. 35 Bij Tyrus is er door de joodse uitleggers ook soms gedacht aan een symbolische verwijzing naar alle vijanden van Israël.36 Het blijft dan onduidelijk wie er bedoeld wordt met de ‘rijksten van de aarde’. Deze uitdrukking verwijst namelijk naar alle andere volken die er bestaan. 37 We kunnen vandaar eerder denken aan de erkenning van dit huwelijk door Tyrus. Zoals Tyrus het koningschap van David als eerste buitenlandse stad erkende (2Sm5:11), erkent het nu dit huwelijk.

|14| De prinses is stralend, in gouddoorstikt gewaad. De psalmist beschrijft in zijn lied beknopt het verloop van de bruiloft. De bruid werd in het huis van haar vader klaargemaakt voor het huwelijk.

|15| In een kleurig gewaad wordt ze naar haar koning geleid. De bruidsmeisjes, haar vriendinnen worden tot u gebracht.

Nadat de bruid gereed was, werd ze in een optocht samen met de bruidsmeisjes en vriendinnen naar de Koning gebracht. In plaats van ‘bruidsmeisjes’ vertalen andere het Hebreeuwse bətûláh met ‘jonkvrouwen’ (NBG), ‘hofdames’ (WV) of ‘maagden’ (NB). Moeilijkheid daarbij is dat de hofdames uit de vrouwelijke harem (de jonkvrouwen en maagden) wellicht niet in de bruidoptocht meeliepen. Als ze dat al deden, gebeurde dat omdat ze een goede vriendin of het bruidsmeisje van de bruid waren. Deze groep mensen vergezelde de bruid met liederen, dans en vreugde. Het was een bont vreugdig gezelschap dat zo samen naar het paleis trok. Hoewel in de Masoretische Tekst duidelijk is dat de ‘u’ in de uitdrukking ‘tot u’ ( ‫)לך‬ verwijst naar de bruidegom, hebben andere handschriften dit toegepast op de bruid en lezen ze ‫לה‬. In het Nederlands is het verschil tussen ‘hem’ en ‘haar’ bij ‘u’ niet zichtbaar.

|16| Omringd door gejuich en vreugdezang gaan zij het paleis van de koning binnen. 35 J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 143. 36 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 572. 37 A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 143.


144

Bij de juichende mensen denkt Radak aan een symbolische verwijzing naar de volken die in het vrederijk gehoorzaam zullen zijn aan de Messias.38

|17| Uw zonen volgen uw voorouders op, u zult hen tot heersers maken over heel het land.

De laatste twee verzen van deze Psalm bevatten een vraag naar Gods zegen over het huwelijk. Het was het verlangen dat het huwelijk tussen de koning en zijn bruid niet enkel gekenmerkt wer door liefde, maar ook door het ontvangen van nakomelingen. Radak en Darby wijzen erop dat de Messias zijn voorvaderen die op de troon van David zaten zal overstijgen. 39 Clarke kiest er daarentegen voor om te denken aan een symbolische vrucht die de Messias zal hebben in het vrederijk.40 Doordat Ps45 historisch verbonden is met het huwelijk van Salomo dienen we echter voorzichtig te zijn om alle uitspraken in deze Psalm te lezen als een letterlijke weergaven van het eschatologisch huwelijk tussen Jahweh en het Joodse volk.

|18| Ik zal uw naam bezingen, generatie na generatie. Zo zullen volken u danken, voor eeuwig en altijd.

E

Psalm 46

|1| 1 Een lied op Alamoth, voor den opperzangmeester, onder de kinderen van Korach. (46:2) God is ons een Toevlucht en Sterkte; Hij is krachtelijk bevonden een Hulp in benauwdheden.

|2| 2 (46:3) Daarom zullen wij niet vrezen, al veranderde de aarde haar plaats, en al werden de bergen verzet in het hart der zeeen;

|3| 3 (46:4) Laat haar wateren bruisen, laat ze beroerd worden; laat de bergen daveren, door derzelver verheffing! Sela.

|4| 4 (46:5) De beekjes der rivier zullen verblijden de stad Gods, het heiligdom der woningen des Allerhoogsten. 38 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 574. 39 J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 144; A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 574. 40 A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 124.


P S A L M E N PSALM 46

145

|5| 5 (46:6) God is in het midden van haar, zij zal niet wankelen; God zal haar helpen in het aanbreken van den morgenstond.

|6| 6 (46:7) De heidenen raasden, de koninkrijken bewogen zich; Hij verhief Zijn stem, de aarde versmolt.

|7| 7 (46:8) De HEERE der heirscharen is met ons; de God van Jakob is ons een Hoog Vertrek. Sela.

|8| 8 (46:9) Komt, aanschouwt de daden des HEEREN, Die verwoestingen op aarde aanricht.

|9| 9 (46:10) Die de oorlogen doet ophouden tot aan het einde der aarde, den boog verbreekt, en de spies aan twee slaat, de wagenen met vuur verbrandt.

|10| 10 (46:11) Laat af, en weet, dat Ik God ben; Ik zal verhoogd worden onder de heidenen, Ik zal verhoogd worden op de aarde.

|11| 11 (46:12) De HEERE der heirscharen is met ons; de God van Jakob is ons een Hoog Vertrek. Sela.

F

Psalm 47

|1| 1 Een psalm, voor den opperzangmeester, onder de kinderen van Korach. (47:2) Al gij volken, klapt in de hand; juicht Gode met een stem van vreugdegezang.

Berkhof laat zien hoe het thema van de toekomstverwachting doorklinkt in de Psalmen. Met name in de zogenaamde â&#x20AC;&#x2DC;koningspsalmenâ&#x20AC;&#x2122; (Ps47; 75; 93; 95-99).

|2| 2 (47:3) Want de HEERE, de Allerhoogste, is vreselijk, een groot Koning over de ganse aarde.

|3| 3 (47:4) Hij brengt de volken onder ons, en de natien onder onze voeten. |4| 4 (47:5) Hij verkiest voor ons onze erfenis, de heerlijkheid van Jakob, dien Hij heeft liefgehad. Sela.


146

|5| 5 (47:6) God vaart op met gejuich, de HEERE met geklank der bazuin. |6| 6 (47:7) Psalmzingt Gode, psalmzingt! Psalmzingt onzen Koning, psalmzingt! |7| 7 (47:8) Want God is een Koning der ganse aarde; psalmzingt met een onderwijzing!

|8| 8 (47:9) God regeert over de heidenen; God zit op den troon Zijner heiligheid. (47:8) Moeten we bij deze troon denken aan de ark van het verbond? Dan zou God vanuit de tabernakel of de tempel zijn volk regeren. 41 De bekende uitdrukking ‘Hij die op de cherubs troont’ lijkt daarop te wijzen. Als de ark te Silo verblijft en de Israëlieten in de legerplaats te Afek zijn, wordt de ‘ark van het verbond van Jahweh der heerscharen die op de cherubs troont’ gehaald (1Sm4:4). Ook in 2Sm6:2 horen we hoe David de ark naar Jeruzalem brengt; de ark ‘waarover de naam is uitgeroepen: de naam van Jahweh van de heerscharen, die op de cherubs troont (1Kr13:6; vgl. 2Sm6:15). De ark is zodoende Gods voetbank, terwijl de cherubs zijn troon zijn (vgl. Ps132:7-8). Het feit dat in de volgende Psalm gesproken wordt over ‘zijn heilige berg’ lijkt eveneens in de richting te wijzen.

|9| 9 (47:10) De edelen der volken zijn verzameld tot het volk van den God van Abraham; want de schilden der aarde zijn Godes. Hij is zeer verheven!

G

Psalm 48

(1) Een zang, een musiceerstuk, van de zonen van Korach. (2) Groot is Jahweh en hooggeloofd, in de stad van onze God, de berg van zijn heiligdom! (3) Schoon is de top, een verrukking voor heel de aarde is de berg Sion, met de flanken op de Safon, de veste van een koning overmachtig! (4) In haar paleizen heeft zich God doen kennen als een burcht. (5) Want zie, de koningen schoolden samen,eendrachtig staken ze over; (6) maar zij zagen en stonden perplex,- waren verbijsterd, verward van angst. (7) Een beven greep hen daar aan; een kramp als bij een die baart; (8) als een stormwind uit het oosten die stukbreekt de schepen van Tarsjiesj. (9) Zoals wij hoorden, zo mochten wij zien in de stad van Jahweh, de Omschaarde, in de stad van onze God; God laat haar vaststaan tot in eeuwigheid! Sela (10) Wij kregen een beeld, God, van uw vriendschap, daar midden in uw tempel! (11) Zoals uw naam, God, zo reikt uw lof over de einden 41 Zo C.L. Seow, Myth, drama, and the politics of David’s dance (Atlanta, 1989), 121-122.


P S A L M E N PSALM 48

147

der aarde: van gerechtigheid is uw rechterhand vol! (12) De berg Sion verheugt zich, Juda's dochters juichen: omwille van uw gerichten! (13) Omringt Sion en omsingelt haar: tracht te tellen haar torens. (14) Zet uw hart op haar voormuur, doorwandelt haar paleizen, opdat ge kunt vertellen aan een geslacht van later: (15) ja, hij is God, onze God een eeuwigheid en langer,- hij geleidt ons over de dood!

|1| Een zang, een musiceerstuk, van de zonen van Korach. |2| Groot is Jahweh en hooggeloofd, in de stad van onze God, de berg van zijn heiligdom!

|3| Schoon is de top, een verrukking voor heel de aarde is de berg Sion, met de

flanken op de Safon, de veste van een koning overmachtig! De Safon (‫צפון‬/tsāfōn) verwijst in de Ugaritische mystiek naar de

hoog verheven berg in het noorden waarop Baäl woont. 42 Ook de profeet Jesaja herinnert aan deze mythische voorstelling: ‘Je zei bij jezelf: Ik stijg op naar de hemel, boven Gods sterren plaats ik mijn troon. Ik zetel op de toppen van de Safon, de berg waar de goden bijeenkomen’ (14:13). In het noorden bevond zich volgens deze mythe de hoogste plaats van het hemelgewelf die gekenmerkt was door de poolster. De psalmist plaatst nu het verheven Sion tegenover deze Baälsberg en stelt Sion met deze hoogste plaats in het noorden gelijk. Voor hem is Sion de hoogste plaats die er op aarde is te vinden.

|4| In haar paleizen heeft zich God doen kennen als een burcht. |5| Want zie, de koningen schoolden samen,- eendrachtig staken ze over; |6| maar zij zagen en stonden perplex,- waren verbijsterd, verward van angst. |7| Een beven greep hen daar aan; een kramp als bij een die baart; |8| als een stormwind uit het oosten die stukbreekt de schepen van Tarsjiesj. 42 Richard J. Clifford, The Cosmic Mountain in Canaan and the Old Testament, Harvard Semitic Monographs 4 (Cambridge: Harvard University, 1972); Daniel I. Block, The Book of Ezekiel: Chapters 1-24, New International Commentary on the Old Testament (Grand Rapids: Eerdmans, 1997), 92; Walther Zimmerli, Ezekiel 1-24: A commentary on the Book of the Prophet Ezekiel, vol. 1, Hermeneia 26 (Philadelphia: Fortress, 1979), 51–52.


148

|9| Zoals wij hoorden, zo mochten wij zien in de stad van Jahweh, de Omschaarde, in de stad van onze God; God laat haar vaststaan tot in eeuwigheid! Sela

|10| Wij kregen een beeld, God, van uw vriendschap, daar midden in uw tempel! |11| Zoals uw naam, God, zo reikt uw lof over de einden der aarde: van gerechtigheid is uw rechterhand vol!

|12| De berg Sion verheugt zich, Juda's dochters juichen: omwille van uw gerichten! |13| Omringt Sion en omsingelt haar: tracht te tellen haar torens. |14| Zet uw hart op haar voormuur, doorwandelt haar paleizen, opdat ge kunt vertellen aan een geslacht van later:

|15| ja, hij is God, onze God een eeuwigheid en langer,- hij geleidt ons over de dood! H

Psalm 49

|16| 1 Een psalm, voor den opperzangmeester, onder de kinderen van Korach. (49:2) Hoort dit, alle gij volken! neemt ter ore, alle inwoners der wereld,

|17| 2 (49:3) Zowel slechten als aanzienlijken, te zamen rijk en arm! |18| 3 (49:4) Mijn mond zal enkel wijsheid spreken, en de overdenking mijns harten zal vol verstand zijn.

|19| 4 (49:5) Ik zal mijn oor neigen tot een spreuk; ik zal mijn verborgene rede openen op de harp.

|20| 5 (49:6) Waarom zou ik vrezen in kwade dagen, als de ongerechtigen, die op de hielen zijn, mij omringen?

|21| 6 (49:7) Aangaande degenen, die op hun goed vertrouwen; en op de veelheid huns rijkdoms roemen;


P S A L M E N PSALM 49

149

|22| 7 (49:8) Niemand van hen zal zijn broeder immermeer kunnen verlossen; hij zal Gode zijn rantsoen niet kunnen geven;

|23| 8 (49:9) (Want de verlossing hunner ziel is te kostelijk, en zal in eeuwigheid ophouden);

|24| 9 (49:10) Dat hij ook voortaan geduriglijk zou leven, en de verderving niet zien. |25| 10 (49:11) Want hij ziet, dat de wijzen sterven, dat te zamen een dwaas en een onvernuftige omkomen, en hun goed anderen nalaten.

|26| 11 (49:12) Hun binnenste gedachte is, dat hun huizen zullen zijn in eeuwigheid, hun woningen van geslacht tot geslacht; zij noemen de landen naar hun namen.

|27| 12 (49:13) De mens nochtans, die in waarde is, blijft niet; hij wordt gelijk als de beesten, die vergaan.

|28| 13 (49:14) Deze hun weg is een dwaasheid van hen; nochtans hebben hun nakomelingen een welbehagen in hun woorden. Sela.

|29| 14 (49:15) Men zet hen als schapen in het graf, de dood zal hen afweiden; en de oprechten zullen over hen heersen in dien morgenstond; en het graf zal hun gedaante verslijten, elk uit zijn woning.

Ondanks dat de namen van deze personen op hun graven staan, slijt dat er uiteindelijk vanaf en blijft er geen garantie meer voor hun dat hun naam later bekend blijft.

|30| 15 (49:16) Maar God zal mijn ziel van het geweld des grafs verlossen, want Hij zal mij opnemen. Sela.

want Hij zal mij opnemen. de Liagre Böhl en Gemser wijzen er in hun commentaar op dat het woord dat hier voor ‘opnemen’ gebruikt wordt, hetzelfde Hebreeuwse werkwoord is als bij Henoch en Elia, van wie we lezen dat ze ten hemel werden opgenomen. Bedoeld wordt hier dus wegrukken naar een hoger leven.43 43 F.M.T. Liagre-Böhl en B. de Gemser, De Psalmen, Tekst en uitleg (Nijkerk:Callenbach, 1968), 85.


150

|31| 16 (49:17) Vrees niet, wanneer een man rijk wordt, wanneer de eer van zijn huis groot wordt;

|32| 17 (49:18) Want hij zal in zijn sterven niet met al medenemen, zijn eer zal hem niet nadalen.

|33| 18 (49:19) Hoewel hij zijn ziel in zijn leven zegent, en zij u loven, omdat gij uzelven goed doet;

|34| 19 (49:20) Zo zal zij toch komen tot het geslacht harer vaderen; tot in eeuwigheid zullen zij het licht niet zien.

|35| 20 (49:21) De mens, die in waarde is, en geen verstand heeft, wordt gelijk als de beesten, die vergaan.

I

50:1-23 – Israël verzameld voor het oordeel

De joodse uitlegger Solomon Kimhi stelt dat Ps50 de aanval van Gog en Magog in de eindtijd beschrijft. De psalm staat dan in relatie met de laatste officiële psalm van Asaf, psalm 83. In Ps50:2 komt God met vuur om de mensen te oordelen en 83:15 beschrijft zijn oordeel van vuur over de volken. In 50:5 klinkt de oproep om de gelovigen van Jahweh te verzamelen; in Ps83 verzamelen zich de tegenstanders rondom Israël. Voor veel uitleggers is het storend dat deze losse psalm van Asaf in Psalmdeel 2 staat. Asafs elf andere psalmen vormen een blok in Psalmdeel 3 (Ps73-83).

Asaf Asaf (‫אסף‬ (‫אסף‬//’Āsāf) sāf) was een Leviet uit de familie van Gerson (1Kr6:24-27). We mogen hem niet verwarren met Asaf uit de familie van Korach die poortwachters werden (1Kr26:1). Om dit te voorkomen leest LXXB in 1Kr26:1 niet Asaf maar αβιασαφ/Abiasaf αβιασαφ/Abiasaf.. Het zou dan gaan om Abiasaf uit Ex6:23 en 1Kr6:8,22. 44 GNB probeert deze verwarring op te lossen door in 1Kr26:1 te spreken over ‘een zekere Asaf’. Hierdoor wordt de lezer erop gewezen dat het niet om de bekende Asaf gaat die we meerdere keren in het Oude Testament tegenkomen. Koning David koos Asaf en zijn nakomelingen uit om hoofdverantwoordelijke te zijn van de tempelmuziek (1Kr15:16-17). Gekleed in fijn linnen stond Asaf naast Heman 44 Roddy L. Braun, 1 Chronicles, Word Biblical Commentary 14 (Dallas: Word Books, 1986), 249; J.S. Rogers, “Asaph”, in Anchor Bible Dictionary, vol. 1 (New York: Doubleday, 1999), 471.


P S A L M E N 50:1-23 – ISRAËL VERZAMELD VOOR HET OORDEEL

151

en Jeduthun klaar om deze dienst volgens de aanwijzingen van koning David te verrichten (1Kr25:6; 2Kr5:12). Zij profeteerden onder het spel van harpen, luiten en cimbalen (1Kr25:1). Asaf componeerde evenals David liederen en ontvangt vanaf de tijd van koning Hizkia hij de bijnaam ‘ziener’ (2Kr29:30; 35:15).

Asafs nakomelingen

Als Asaf dezelfde persoon is als de Asaf in 2Kn en Js, was zijn nakomeling Joah in de dagen van Hizkia kanselier (2Kn18:18,37; Js36:3,22). Voldoende zekerheid bestaat hierover echter niet. Wat we wel zeker weten is dat Asafs nakomelingen later zowel Hizkia als Josia bij de tempelreiniging hielpen (2Kr29:13; 35:15). Jahaziël, eveneens een nakomeling van Asaf, profeteerde later over de strijd van Josafat tegen een coalitie van Moab, Ammon en een deel van de Meünieten (2Kr20:14-17). In de beschrijving van de Israëlieten die uit de ballingschap terugkeerden valt het op dat slechts één persoon afkomstig is van Jeduthun, terwijl de nakomelingen van Asaf één derde deel van het aantal Levieten dat terugkeerde omvatte (Ea2:41,65; Ne7:44,67; 11:17). De nakomelingen van Asaf deden dienst als tempelmuzikanten bij de herbouw van de tempel onder Zerubbabel (Ea3:10-11) en het herstel van Jeruzalems muren (Ne12:27-43).

Een profetische dienst

Asaf en zijn nakomelingen staan in het Oude Testament bekend als profetische tempelmuzikanten. Deze combinatie tussen profeteren en musiceren is ook aanwezig bij Mirjam (Ex15:20-21) en Debora (Re4:4; 5:1). Profeten in de tijd van koning Saul maakten om te profeteren gebruik van muziek (1Sm10:5). De profeet Elisa roept dan ook een muzikant voordat hij een profeteert (2Kn3:15-16). Op diezelfde manier stond ook Ezechiël bekend als muzikant in zijn omgeving (Ez33:32).

Psalmen van Asaf

Twaalf psalmen vermelden de naam Asaf aan het begin (Ps50, 73-83). In 1Kr16:8-36 vinden we nog een lied van Asaf dat deels overeenkomt met Ps96, 105 en 106. Hierdoor verbinden uitleggers ook deze drie psalmen met de persoon Asaf.45 Doordat Asaf een profetische muzikant was, zagen uitleggers Asafs liederen als profetische verwijzingen naar toekomstige gebeurtenissen. In deze psalmen komen er drie keer zoveel goddelijke uitspraken voor dan in de rest van de psalmen (vgl. Ps50,75,81-82). Tegelijk kijken Ps82-83 vooruit naar het ogenblik waarop Jahweh op aarde ingrijpt.

|1| 1 Een psalm van Asaf. De God der goden, de HEERE spreekt, en roept de aarde, van den opgang der zon tot aan haar ondergang.

|2| 2 Uit Sion, de volkomenheid der schoonheid, verschijnt God blinkende. 45 David C. Mitchell, The Message of the Psalter. An Eschatological Programme in the Book of Psalms, Dissertation. (Sheffield: Sheffield Academic, 1997), 91.


152

|3| 3 Onze God zal komen en zal niet zwijgen; een vuur voor Zijn aangezicht zal verteren, en rondom Hem zal het zeer stormen.

|4| 4 Hij zal roepen tot den hemel van boven, en tot de aarde, om Zijn volk te richten.

|5| 5 Verzamelt Mij Mijn gunstgenoten, die Mijn verbond maken met offerande! Doordat Asaf ‘verzamelen’ betekent, lijkt de dichter een woordspel te maken met zijn naam als hij oproept om Jahwehs gunstgenoten te verzamelen.

|6| 6 En de hemelen verkondigen Zijn gerechtigheid; want God Zelf is Rechter. Sela.

|7| 7 Hoort, Mijn volk! en Ik zal spreken; Israël! en Ik zal onder u betuigen; Ik, God, ben uw God.

|8| 8 Om uw offeranden zal Ik u niet straffen, want uw brandofferen zijn steeds voor Mij.

|9| 9 Ik zal uit uw huis geen var nemen, noch bokken uit uw kooien; |10| 10 Want al het gedierte des wouds is Mijn, de beesten op duizend bergen. |11| 11 Ik ken al het gevogelte der bergen, en het wild des velds is bij Mij. |12| 12 Zo Mij hongerde, Ik zou het u niet zeggen; want Mijn is de wereld en haar volheid.

|13| 13 Zou Ik stierenvlees eten, of bokkenbloed drinken? |14| 14 Offert Gode dank, en betaalt den Allerhoogste uw geloften. Het gaat om de lof en dank (vgl. Jz7:19-20; Ps50:23). Dit lof offeren wijst niet op de blijdschap die men voor God uitdrukt, maar op de boetvaardigheid. Het woord ‘lof’ is hier het sleutelwoord. In het Nederlands betekent het ‘waardering’ dat de invulling krijgt van ‘blijdschap’ en ‘enthousiasme’, maar in het Hebreeuws heeft het de betekenis van ‘erkenning’ en ‘waardering’ voor het gezag van God, zijn


P S A L M E N 50:1-23 – ISRAËL VERZAMELD VOOR HET OORDEEL

153

waarheid en zijn normen (zie ook Ps107:1-3). De norm van God wordt erkend. Dat kan ‘belijden’ betekenen (vgl. Jz7:19; Ea10:11; Dn9:4).

|15| 15 En roept Mij aan in den dag der benauwdheid; Ik zal er u uithelpen, en gij zult Mij eren.

|16| 16 Maar tot den goddeloze zegt God: Wat hebt gij Mijn inzettingen te vertellen, en neemt Mijn verbond in uw mond?

Het volk brengt brandoffers en de goddeloze neemt weliswaar de inzettingen en het verbond van God in zijn mond. Ze zijn zeer godsdienstig en toch zit het helemaal verkeerd. De goddeloze haat tucht, werpt Gods woorden achter zich en vergeet daardoor God (vs17,22).

|17| 17 Dewijl gij de kastijding haat, en Mijn woorden achter u henenwerpt. |18| 18 Indien gij een dief ziet, zo loopt gij met hem; en uw deel is met de overspelers. In vs18-19 worden Davids zonden opgesomd (vgl. 2Sm11:1-12:14). Hij is een dief en een echtbreker. Hij heeft immers Batseba, de vrouw van een ander gestolen (2Sm12:4). Hij heeft kwaad tegen Uria gewrokt en hem om laten komen in de strijd (2Sm11:14-15). Zo is de gezalfde van God in Ps2 de goddeloze van Ps1 geworden, die geen stand houdt in het gericht (Ps1:5).

|19| 19 Uw mond slaat gij in het kwade, en uw tong koppelt bedrog. |20| 20 Gij zit, gij spreekt tegen uw broeder; tegen den zoon uwer moeder geeft gij lastering uit.

|21| 21 Deze dingen doet gij, en Ik zwijg; gij meent, dat Ik te enenmale ben, gelijk gij; Ik zal u straffen, en zal het ordentelijk voor uw ogen stellen.

In vs21-22 blijkt, dat David zich heeft aangematigd, dat zijn gedachten die van God waren. Zo maakt hij God tot zijn verlengde. God moest zich aan hem aanpassen. Zo was hij iemand die God vergat en liep het gevaar door God verscheurd te worden (vs22). Te veel christenen denken dat God hun zonden door de vingers ziet, net zoals de meeste mensen dat doen. Omdat Hij hen niet straft, denken ze dat Hij hun ongehoorzaamheid wel acceptabel vindt. Niet dus!


154

|22| 22 Verstaat dit toch, gij godvergetenden! opdat Ik niet verscheure en niemand redde.

Vanaf Ps50:22 wordt er dan ook overgegaan naar het meervoud. Daarmee wordt niet alleen David aangesproken als hoofd van het volk, maar heel IsraĂŤl, dat God vergeet. In het afsluitende vers (50:23) wordt weer teruggekeerd naar het enkelvoud.

|23| 23 Wie dankoffert, die zal Mij eren; en wie zijn weg wel aanstelt, dien zal Ik Gods heil doen zien.

De enige manier voor David om gered te worden is door lof te offeren. Dat wil zeggen: belijdenis van zonden, boetvaardigheid (vgl. vs14). Dat doet hij in de volgende Psalm.

J

51:1-19

(1) Voor de koorleider. Een psalm van David, toen de profeet Natan bij hem gekomen was, nadat hij tot Batseba was gekomen. Wees mij genadig, o God, naar uw goedertierenheid, delg mijn overtredingen uit naar uw grote barmhartigheid; (2) was mij geheel van mijn ongerechtigheid, reinig mij van mijn zonde. (3) Want ik ken mijn overtredingen, mijn zonde staat bestendig voor mij. (4) Tegen U, U alleen, heb ik gezondigd, en gedaan wat kwaad is in uw ogen, opdat Gij rechtvaardig blijkt in uw uitspraak, zuiver in uw gericht. (5) Zie, in ongerechtigheid ben ik geboren, in zonde heeft mijn moeder mij ontvangen. (6) Zie, Gij wilt eerlijkheid in het verborgene, in het geheim maakt Gij mij wijsheid bekend. (7) Ontzondig mij met hysop, dan ben ik rein, was mij, dan ben ik witter dan sneeuw; (8) doe mij blijdschap en vreugde horen, laat het gebeente dat Gij verbrijzeld hebt, weer jubelen. (9) Verberg uw aangezicht voor mijn zonden, delg al mijn ongerechtigheden uit. (10) Schep mij een rein hart, o God, en vernieuw in mijn binnenste een vaste geest; (11) verwerp mij niet van uw aangezicht, en neem uw heilige Geest niet van mij; (12) hergeef mij de blijdschap over uw heil, en laat een gewillige geest mij schragen. (13) Dan zal ik overtreders uw wegen leren, opdat zondaars zich tot U bekeren. (14) Red mij van bloedschuld, o God, God van mijn herstel, laat mijn tong over uw gerechtigheid jubelen; (15) Heer, open mijn lippen, opdat mijn mond uw lof zal verkondigen. (16) Want Gij hebt geen behagen in slachtoffers, dat ik die brengen zou; aan brandoffers hebt Gij geen welgevallen. (17) De offeranden Gods zijn een verbroken geest. Een verbroken en verbrijzeld hart veracht Gij niet, o God. (18) Doe wel aan Sion naar uw welbehagen, bouw de muren van Jeruzalem. (19) Dan zult Gij behagen hebben in offers naar de eis, brandoffers in hun geheel gebracht; dan zal men stieren op uw altaar offeren.


P S A L M E N 51:1-19

155

|1| Voor de koorleider. Een psalm van David, toen de profeet Natan bij hem

gekomen was, nadat hij tot Batseba was gekomen. Wees mij genadig, o God, naar uw goedertierenheid, delg mijn overtredingen uit naar uw grote barmhartigheid;

David had de vrouw van Uria verleidt en daarna haar man de dood ingejaagd.

|2| was mij geheel van mijn ongerechtigheid, reinig mij van mijn zonde. |3| Want ik ken mijn overtredingen, mijn zonde staat bestendig voor mij. |4| Tegen U, U alleen, heb ik gezondigd, en gedaan wat kwaad is in uw ogen, opdat Gij rechtvaardig blijkt in uw uitspraak, zuiver in uw gericht.

De belijdenis wordt niet in zijn volle breedte doorgegeven. David had namelijk niet alleen tegen Jahweh gezondigd maar ook tegenover zijn medemens Uria.

|5| Zie, in ongerechtigheid ben ik geboren, in zonde heeft mijn moeder mij ontvangen. David is zo overweldigd door het bewustzijn van zijn eigen zonde, dat hij bij terugblik op zijn eigen leven moet constateren dat hij vanaf het begin al zondigde. Vaak wordt deze tekst gebruikt als ‘bewijs’ voor de erfzonde. Sommigen denken dat ‘zonde’ verwijst naar Davids moeder. Toch lijkt de context eerdere de nadruk te leggen op de zonde van David.

|6| Zie, Gij wilt eerlijkheid in het verborgene, in het geheim maakt Gij mij wijsheid bekend.

|7| Ontzondig mij met hysop, dan ben ik rein, was mij, dan ben ik witter dan sneeuw;

Ontzondiging van een mens met reinigingswater door hysop (met een hysopkwast) vond alleen plaats na het aanraken van een lijk (Nm19:14-19) en gebeurde door een rein man, dus een mens. Aanraking van een lijk gebeurde ook tijdens een oorlog, als een krijgsman iemand anders doodde (Nm19:16; 31:19). Hoewel David zelf Uria niet eigenhandig heeft vermoord, heeft hij zijn handen toch vuil gemaakt doordat hij de opdracht gegeven had deze onschuldige man in een oorlog


156

te laten omkomen (2Sm11:14-17). Hij is even onrein als iemand die in de oorlog gedood had. Door zijn gebed hoopt David, dat God hem wil behandelen als iemand die in een oorlog van Jahweh een ander mens gedood heeft of een lijk heeft aangeraakt. Voor zo iemand is in beginsel ontzondiging mogelijk. Het bijzondere bij David is, dat hij vraagt of God zelf dit nu wil doen. Hij hoopt op identificatie van zijn illegaal doden met een legaal doden in de oorlog van Jahweh. In wezen is dat legaal militair doden ook een noodorde en in tegenstelling tot het zesde gebod. Omdat bij een oorlog van Jahweh het Jahweh zelf was die de opdracht om te doden gaf, kon een militair ontzondigd worden. David krijgt ten slotte vergeving van deze doodzonde van moord en hoeft niet te sterven (2Sm12:13).

a Hysop

|8| doe mij blijdschap en vreugde horen, laat het gebeente dat Gij verbrijzeld hebt, weer jubelen.

|9| Verberg uw aangezicht voor mijn zonden, delg al mijn ongerechtigheden uit. |10| Schep mij een rein hart, o God, en vernieuw in mijn binnenste een vaste geest; |11| verwerp mij niet van uw aangezicht, en neem uw heilige Geest niet van mij; David bad ervoor dat de Heer de heilige Geest niet van hem zou wegnemen, zoals gebeurde bij koning Saul. Ondanks dat de heilige Geest niet kan worden weggenomen bij de nieuwtestamentische gelovige, kan de kracht en vervulling van de heilige Geest wel ontbreken bij de gelovige. Het is deze kracht en vervulling van de Geest waarmee ook David bekend was en waarvoor hij bad dat de Geest niet van hem zou worden weggenomen.

|12| hergeef mij de blijdschap over uw heil, en laat een gewillige geest mij schragen. |13| Dan zal ik overtreders uw wegen leren, opdat zondaars zich tot U bekeren. |14| Red mij van bloedschuld, o God, God van mijn herstel, laat mijn tong over uw gerechtigheid jubelen;


P S A L M E N 51:1-19

157

|15| Heer, open mijn lippen, opdat mijn mond uw lof zal verkondigen. |16| Want Gij hebt geen behagen in slachtoffers, dat ik die brengen zou; aan brandoffers hebt Gij geen welgevallen.

|17| De offeranden Gods zijn een verbroken geest. Een verbroken en verbrijzeld hart veracht Gij niet, o God.

|18| Doe wel aan Sion naar uw welbehagen, bouw de muren van Jeruzalem. Nu pas, na de ommekeer van David, kan God de muren van Jeruzalem bouwen. De menselijke zonde hadden immers de muren van Jeruzalem verzwakt, gebroken.

|19| Dan zult Gij behagen hebben in offers naar de eis, brandoffers in hun geheel gebracht; dan zal men stieren op uw altaar offeren.

K

Psalm 52

|20| 1 Een onderwijzing van David, voor den opperzangmeester. (52:2) Als Doeg, de Edomiet, gekomen was, en Saul te kennen gegeven, en tot hem gezegd had: David is gekomen ten huize van Achimelech. (52:3) Wat beroemt gij u in het kwaad, o gij geweldige? Gods goedertierenheid duurt toch den gansen dag.

In deze Psalm denken sommigen uitleggers dat we te maken hebben met de antichrist. Doeg zou dan profetisch naar deze persoon verwijzen.

|21| 2 (52:4) Uw tong denkt enkel schade als een geslepen scheermes, werkende bedrog.

|22| 3 (52:5) Gij hebt het kwade liever dan het goede, de leugen, dan gerechtigheid te spreken. Sela.

|23| 4 (52:6) Gij hebt lief alle woorden van verslinding, en een tong des bedrogs. |24| 5 (52:7) God zal u ook afbreken in eeuwigheid; Hij zal u wegrapen en u uit de tent uitrukken; ja, Hij zal u uitwortelen uit het land der levenden. Sela.


158

|25| 6 (52:8) En de rechtvaardigen zullen het zien, en vrezen; en zij zullen over hem lachen, zeggende:

|26| 7 (52:9) Ziet den man, die God niet stelde tot Zijn Sterkte, maar vertrouwde op de veelheid zijns rijkdoms; hij was sterk geworden door zijn beschadigen.

|27| 8 (52:10) Maar ik zal zijn als een groene olijfboom in Gods huis; ik vertrouw op Gods goedertierenheid eeuwiglijk en altoos.

David vlucht in wezen naar het huis van God, wat een goede vlucht is. Hij kan er echter niet blijven (vgl. 1Sm19:1-9).

|28| 9 (52:11) Ik zal U loven in eeuwigheid, omdat Gij het gedaan hebt; en ik zal Uw Naam verwachten; want hij is goed voor Uw gunstgenoten.

L

53:1-7

(1) Voor de koorleider, op Máhălat, een onderwijzing van David. (2) De dwaas zegt in zijn hart: er is geen God! Ze stichten verderf en maken een gruwel van onrecht, geen is er die goed doet! (3) God keek uit de hemel neer op de zonen van Adam om te zien of er nog één met inzicht is, één die God zoekt. (4) Alles is weggegaan, eendrachtig bedorven, geen is er die goed doet! Zelfs niet één! (5) Wisten ze van niets, de aanstichters van onheil, die uitvreters van mijn volk, die hun voedsel hadden gegeten? God riepen ze niet aan! (6) Daar overviel hen de schrik, terwijl er niets te schrikken was, want God verstrooit de beenderen van je belager. Je kon ze beschamen

:C¦E¡C¥L LI¦m¥\¢N Z¢L©G¡N-L¢R ¢G¤t¢P¥N¢L 1 MI¦D«Lª@ OI¤@ ]d¦L¥d L¡A¡P X ¢N¡@ 2 L£E¡R hAI¦R¥Z¦D¥E hZI¦G¥[¦D :A]H-D¤\«R OI¤@ M¡C¡@ I¤P¥d-L¢R SI¦W¥[¦D M¦I¢N¡y¦N MI¦D«Lª@ 3 :MI¦D«Lª@-Z£@ [¤X«f LI¦m¥\¢N [¤I©D Z]@¥X¦L hG¡Lª@£P E¡f¥G¢I B¡Q ]n§m 4 :C¡G£@-M¢e OI¤@ A]H-D¤\«R OI¤@ O£E¡@ I¤L©R«s hR¥C¡I @«L©D 5 M£G£L hL¥K¡@ I¦o¢R I¤L¥K«@ :h@¡X¡W @«L MI¦D«Lª@ C¢G¢T-hC©G¡s M¡[ 6 C¢G¡T D¡I¡D-@«L `¡P«G Z]N¥V¢R X¢i¦s MI¦D«Lª@-I¦m D¡Z«[¦AªD :M¡Q¡@¥N MI¦D«Lª@-I¦m L¤@¡X¥\¦I Z]R§[¥I O]l¦t¦N O¤x¦I I¦N 7 ]o¢R ZhA¥[ MI¦D«Lª@ Ah[¥d :L¤@¡X¥\¦I G¢N¥\¦I A«W©R¢I L¤B¡I


P S A L M E N 53:1-7

159

omdat God ze had verworpen! (7) Wie geeft uit Sion Israël redding? Als God het lot keert van zijn volk, dan dan zal Jakob juichen en Israël zich verheugen!

|1| Voor de koorleider, op Máhălat, een onderwijzing van David. Ps53 spreekt net als Ps14 over de dwaas die geen rekening met God houdt. Het opvallende verschil is dat in Ps14 de naam ‘Jahweh’ en in Ps53 het begrip ‘God’ gebruikt wordt. Als we deze Psalm verder vanuit Ps52 lezen, dan zijn Doëg of Saul of beide die dwaas. Zij hebben inderdaad verschrikkelijke dingen op hun geweten: de uitroeiing van de priesters uit Nob (1Sm22:6-23). David schreef deze Psalm jaren later na de oprichting van Sion (vs6).

a Overeenkomsten tussen Ps14 en Ps53

Tussen Ps14 en Ps53 bestaan er grote overeenkomsten. De verschillen zijn blauw gemaakt in de Hebreeuwse tekst naast beide vertalingen. Bij vergelijking van beide Psalmen valt het op dat de tekst bijna hetzelfde is. Wel gebruikt Ps14 de Godsnaam Jahweh waar Ps53 spreekt over God (Elohim). Een andere uitzondering op de parallellen tussen de psalmen is 53:6. Het tweede deel van dit vers is uniek bij vergelijking van de twee Psalmen.

|2| De dwaas zegt in zijn hart: er is geen God! Ze stichten verderf en maken een gruwel van onrecht, geen is er die goed doet!

Vanuit de profetische verklaring van Ps52 denken sommigen uitleggers bij de dwaas bij uitstek aan de antichrist (zie comm. Ps52).

|3| God keek uit de hemel neer op de zonen van Adam om te zien of er nog één met inzicht is, één die God zoekt.

|4| Alles is weggegaan, eendrachtig bedorven, geen is er die goed doet! Zelfs niet één! |5| Wisten ze van niets, de aanstichters van onheil, die uitvreters van mijn volk, die hun voedsel hadden gegeten? God riepen ze niet aan!


160

|6| Daar overviel hen de schrik, terwijl er niets te schrikken was, want God

verstrooit de beenderen van je belager. Je kon ze beschamen omdat God ze had verworpen!

|7| Wie geeft uit Sion IsraĂŤl redding? Als God het lot keert van zijn volk, dan dan zal Jakob juichen en IsraĂŤl zich verheugen!

Sion lijkt historisch te passen in het kader van Saul. David kreeg immers het zwaard van Goliath van de priester Achimelech tijdens zijn vlucht voor Saul (1Sm21:9; 22:9-10). Dat zwaard bracht hij later naar Jeruzalem oftewel: Sion (1Sm17:54). Sion is de plaats van de herinnering aan deze geweldige overwinning. Het is verder de plaats waar de verbondskist van Jahweh is, die genoemd wordt in verband met de opstand van Absalom (2Sm15:24-29; vgl. 2Kn8:1).

M

Psalm 54

|8| 1 Een onderwijzing van David, voor den opperzangmeester, op de Neginoth; (54:2) Als de Zifieten gekomen waren, en tot Saul gezegd hadden: Verbergt zich David niet bij ons? (54:3) O God! verlos mij door Uw Naam, en doe mij recht door Uw macht.

|9| 2 (54:4) O God! hoor mijn gebed; neig de oren tot de redenen mijns monds. |10| 3 (54:5) Want vreemden staan tegen mij op, en tirannen zoeken mijn ziel; zij stellen God niet voor hun ogen. Sela.

|11| 4 (54:6) Ziet, God is mij een Helper; de Heere is onder degenen, die mijn ziel ondersteunen.

|12| 5 (54:7) Hij zal dit kwaad mijn verspieders vergelden; roei hen uit door Uw waarheid.

|13| 6 (54:8) Ik zal U met vrijwilligheid offeren; ik zal Uw Naam, o HEERE! loven, want Hij is goed.

|14| 7 (54:9) Want Hij heeft mij gered uit alle benauwdheid; en mijn oog heeft gezien op mijn vijanden.


P S A L M E N PSALM 55

N

161

Psalm 55

|15| 1 Een onderwijzing van David, voor den opperzangmeester, op de Neginoth. (55:2) O God! neem mijn gebed ter oren, en verberg U niet voor mijn smeking.

|16| 2 (55:3) Merk op mij, en verhoor mij; ik bedrijf misbaar in mijn klacht, en maak getier;

|17| 3 (55:4) Om den roep des vijands, vanwege de beangstiging des goddelozen; want zij schuiven ongerechtigheid op mij, en in toorn haten zij mij.

|18| 4 (55:5) Mijn hart smart in het binnenste van mij, en verschrikkingen des doods zijn op mij gevallen.

|19| 5 (55:6) Vrees en beving komt mij aan, en gruwen overdekt mij; |20| 6 (55:7) Zodat ik zeg: Och, dat mij iemand vleugelen, als ener duive, gave! ik zou henenvliegen, waar ik blijven mocht.

|21| 7 (55:8) Ziet, ik zou ver wegzwerven, ik zou vernachten in de woestijn. Sela. |22| 8 (55:9) Ik zou haasten, dat ik ontkwame, van den drijvenden wind, van den storm.

|23| 9 (55:10) Verslind hen, HEERE! deel hun tong; want ik zie wrevel en twist in de stad.

|24| 10 (55:11) Dag en nacht omringen zij haar op haar muren; en ongerechtigheid en overlast is binnen in haar.

|25| 11 (55:12) Enkel verderving is binnen in haar; en list en bedrog wijkt niet van haar straat.

|26| 12 (55:13) Want het is geen vijand, die mij hoont, anders zou ik het hebben gedragen; het is mijn hater niet, die zich tegen mij groot maakt, anders zou ik mij voor hem verborgen hebben.


162

|27| 13 (55:14) Maar gij zijt het, o mens, als van mijn waardigheid, mijn leidsman en mijn bekende!

|28| 14 (55:15) Wij, die te zamen in zoetigheid heimelijk raadpleegden; wij wandelden in gezelschap ten huize Gods.

|29| 15 (55:16) Dat hun de dood als een schuldeiser overvalle, dat zij als levend ter

helle nederdalen; want boosheden zijn in hun woning, in het binnenste van hen.

|30| 16 (55:17) Mij aangaande, ik zal tot God roepen, en de HEERE zal mij verlossen.

|31| 17 (55:18) Des avonds, en des morgens, en des middags zal ik klagen en getier maken; en Hij zal mijn stem horen.

|32| 18 (55:19) Hij heeft mijn ziel in vrede verlost van den strijd tegen mij; want met menigte zijn zij tegen mij geweest.

|33| 19 (55:20) God zal horen, en zal hen plagen, als die van ouds zit, Sela; dewijl bij hen gans geen verandering is, en zij God niet vrezen.

|34| 20 (55:21) Hij slaat zijn handen aan degenen, die vrede met Hem hadden; hij ontheiligt Zijn verbond.

hij ontheiligt Zijn verbond. Dit verwijst naar het verbond dat de antichrist met IsraĂŤl zal maken voor zeven jaar (Js28:15). De antichrist zal dit verbond verbreken in de helft van deze zeven jaar (Dn9:27).

|35| 21 (55:22) Zijn mond is gladder dan boter, maar zijn hart is krijg; zijn woorden zijn zachter dan olie, maar dezelve zijn blote zwaarden.

|36| 22 (55:23) Werp uw zorg op den HEERE, en Hij zal u onderhouden; Hij zal in eeuwigheid niet toelaten, dat de rechtvaardige wankele.


P S A L M E N PSALM 55

163

|37| 23 (55:24) Maar Gij, o God! zult die doen nederdalen in den put des verderfs; de mannen des bloeds en bedrogs zullen hun dagen niet ter helft brengen; ik, daarentegen, zal op U vertrouwen.

O

Psalm 56

|38| 1 Een gouden kleinood van David, voor den opperzangmeester, op Jonath Elem Rechokim; als de Filistijnen hem gegrepen hadden te Gath. (56:2) Wees mij genadig, o God! want de mens zoekt mij op te slokken; den gansen dag dringt mij de bestrijder.

|39| 2 (56:3) Mijn verspieders zoeken mij den gansen dag op te slokken; want ik heb veel bestrijders, o Allerhoogste!

|40| 3 (56:4) Ten dage, als ik zal vrezen, zal ik op U vertrouwen. |41| 4 (56:5) In God zal ik Zijn woord prijzen; ik vertrouw op God, ik zal niet vrezen; wat zoude mij vlees doen?

|42| 5 (56:6) Den gansen dag verdraaien zij mijn woorden; al hun gedachten zijn tegen mij ten kwade.

|43| 6 (56:7) Zij rotten samen, zij versteken zich, zij passen op mijn hielen; als die op mijn ziel wachten.

|44| 7 (56:8) Zouden zij om hun ongerechtigheid vrijgaan? Stort de volken neder in toorn, o God!

|45| 8 (56:9) Gij hebt mijn omzwerven geteld; leg mijn tranen in uw fles; zijn zij niet in Uw register?

|46| 9 (56:10) Dan zullen mijn vijanden achterwaarts keren, ten dage als ik roepen zal; dit weet ik, dat God met mij is.


164

|47| 10 (56:11) In God zal ik het woord prijzen; in den HEERE zal ik het woord prijzen.

|48| 11 (56:12) Ik vertrouw op God, ik zal niet vrezen; wat zou mij de mens doen? |49| 12 (56:13) O God! op mij zijn Uw geloften; ik zal U dankzeggingen vergelden; |50| 13 (56:14) Want Gij hebt mijn ziel gered van den dood; ook niet mijn voeten van aanstoot, om voor Gods aangezicht te wandelen in het licht der levenden?

P

Psalm 57

|51| 1 Een gouden kleinood van David, voor den opperzangmeester, Altascheth; als

hij voor Sauls aangezicht vlood in de spelonk. (57:2) Wees mij genadig, o God! Wees mij genadig, want mijn ziel betrouwt op U, en ik neem mijn toevlucht onder de schaduw Uwer vleugelen, totdat de verdervingen zullen voorbij zijn gegaan.

Er zijn twee psalmen over de spelonk, namelijk Ps57:1 en Ps142:1. David beschikte in de spelonk over het leven van Saul (1Sm24:4), maar hij doodde de gezalfde van Jahweh niet. Dit is een beslissende gebeurtenis. Saul wilde David doden, die ook gezalfd was, maar dat lukte niet. David kon Saul wel doden, maar hij wilde dat niet. Absalom wilde David ook doden, maar dat lukte ook niet. David is de gezalfde koning.

|52| 2 (57:3) Ik zal roepen tot God, den Allerhoogste, tot God, Die het aan mij voleinden zal.

|53| 3 (57:4) Hij zal van den hemel zenden, en mij verlossen, te schande makende

dengene, die mij zoekt op te slokken. Sela. God zal Zijn goedertierenheid en Zijn waarheid zenden.

|54| 4 (57:5) Mijn ziel is in het midden der leeuwen, ik lig onder stokebranden,

mensenkinderen, welker tanden spiesen en pijlen zijn, en hun tong een scherp zwaard.

|55| 5 (57:6) Verhef U boven de hemelen, o God! Uw eer zij over de ganse aarde.


P S A L M E N PSALM 57

165

|56| 6 (57:7) Zij hebben een net bereid voor mijn gangen, mijn ziel was nedergebukt; zij hebben een kuil voor mijn aangezicht gegraven; zij zijn er midden ingevallen. Sela.

|57| 7 (57:8) Mijn hart is bereid, o God! mijn hart is bereid; ik zal zingen, en psalmzingen.

|58| 8 (57:9) Waak op, mijn eer! waak op, gij, luit en harp! ik zal in den dageraad opwaken.

|59| 9 (57:10) Ik zal U loven onder de volken, o Heere! ik zal U psalmzingen onder de natien.

|60| 10 (57:11) Want Uw goedertierenheid is groot tot aan de hemelen, en Uw waarheid tot aan de bovenste wolken.

|61| 11 (57:12) Verhef U boven de hemelen, o God! Uw eer zij over de ganse aarde. Q

Psalm 58

|62| 1 Een gouden kleinood van David, voor den opperzangmeester, Altascheth. (58:2) Spreekt gijlieden waarlijk gerechtigheid, gij, vergadering? Oordeelt gij billijkheden, gij, mensenkinderen?

|63| 2 (58:3) Ja, gij werkt ongerechtigheden in het hart; gij weegt het geweld uwer handen op de aarde.

|64| 3

(58:4) De goddelozen zijn vervreemd van de baarmoeder aan; de leugensprekers dolen van moeders buik aan.

|65| 4 (58:5) Zij hebben vurig venijn, naar gelijkheid van vurig slangenvenijn; zij zijn als een dove adder, die haar oren toestopt;

|66| 5 (58:6) Opdat zij niet hore naar de stem der belezers, desgenen, die ervaren is met bezweringen om te gaan.

|67| 6 (58:7) O God! verbreek hun tanden in hun mond; breek af de baktanden der jonge leeuwen, o HEERE!


166

|68| 7 (58:8) Laat hen smelten als water, laat hen daarhenen drijven; legt hij zijn pijlen aan, laat hen zijn, alsof zij afgesneden waren.

|69| 8 (58:9) Laat hem henengaan, als een smeltende slak; laat hen, als ener vrouwe misdracht, de zon niet aanschouwen.

|70| 9 (58:10) Eer dan uw potten den doornstruik gewaar worden, zal Hij hem als levend, als in heten toorn wegstormen.

|71| 10 (58:11) De rechtvaardige zal zich verblijden, als hij de wraak aanschouwt; hij zal zijn voeten wassen in het bloed des goddelozen.

|72| 11 (58:12) En de mens zal zeggen: Immers is er vrucht voor den rechtvaardige; immers is er een God, Die op de aarde richt.

R

Psalm 59

|73| 1 Een gouden kleinood van David, voor den opperzangmeester, Altascheth; toen Saul gezonden had, die zijn huis bewaren zouden, om hem te doden. (59:2) Red mij van mijn vijanden, o mijn God! stel mij in een hoog vertrek voor degenen, die tegen mij opstaan.

|74| 2 (59:3) Red mij van de werkers der ongerechtigheid, en verlos mij van de mannen des bloeds.

|75| 3 (59:4) Want zie, zij leggen mijner ziel lagen; sterken rotten zich tegen mij; zonder mijn overtreding, en zonder mijn zonde, o HEERE!

|76| 4 (59:5) Zij lopen en bereiden zich zonder mijn misdaad; waak op mij tegemoet, en zie.

|77| 5 (59:6) Ja, Gij HEERE, God der heirscharen, God IsraĂŤls! ontwaak, om al

deze heidenen te bezoeken; wees niemand van hen genadig, die trouwelooslijk ongerechtigheid bedrijven. Sela.

|78| 6 (59:7) Tegen den avond keren zij weder, zij tieren als een hond, en zij gaan rondom de stad.


P S A L M E N PSALM 59

167

|79| 7 (59:8) Zie, zij storten overvloediglijk uit met hun mond; zwaarden zijn op hun lippen; want wie hoort het?

|80| 8 (59:9) Maar Gij, HEERE! zult hen belachen; Gij zult alle heidenen bespotten.

|81| 9 (59:10) Tegen zijn sterkte zal ik op U wachten; want God is mijn Hoog Vertrek.

|82| 10 (59:11) De God mijner goedertierenheid zal mij voorkomen; God zal mij op mijn verspieders doen zien.

|83| 11 (59:12) Dood hen niet, opdat mijn volk het niet vergete; doe hen omzwerven door Uw macht, en werp hen neder, o Heere, ons Schild!

|84| 12 (59:13) Om de zonde huns monds, om het woord hunner lippen; en laat hen gevangen worden in hun hoogmoed; en om den vloek, en om de leugen, die zij vertellen.

|85| 13 (59:14) Verteer hen in grimmigheid; verteer hen, dat zij er niet zijn, en laat hen weten, dat God Heerser is in Jakob, ja, tot aan de einden der aarde. Sela.

|86| 14 (59:15) Laat hen dan tegen den avond wederkeren, laat hen tieren als een hond, en rondom de stad gaan;

|87| 15 (59:16) Laat hen zelfs omzwerven om spijs; en laat hen vernachten, al zijn zij niet verzadigd.

|88| 16

(59:17) Maar ik zal Uw sterkte zingen, en des morgens Uw goedertierenheid vrolijk roemen, omdat Gij mij een Hoog Vertrek zijt geweest, en een Toevlucht ten dage, als mij bange was.

|89| 17 (59:18) Van U, o mijn Sterkte! zal ik psalmzingen; want God is mijn Hoog Vertrek, de God mijner goedertierenheid.


168

S

Psalm 60

|1| 1 Een gouden kleinood van David tot lering, voor den opperzangmeester, op

Schusan E’duth; (60:2) Als hij gevochten had met de Syriërs van Mesopotamie, en met de Syriërs van Zoba; en Joab wederkwam, en de Edomieten sloeg in het Zoutdal, twaalf duizend. (60:3) O God! Gij hadt ons verstoten, Gij hadt ons gescheurd, Gij zijt toornig geweest; keer weder tot ons.

Hier gaat het niet meer om David als persoon die in de moeilijkheden is. Hij is de leider van het volk van God, dat in drie buitenlandse oorlogen is verwikkeld. De historische achtergrond is 2Sm8:3-14, de oorlog met de Arameeërs en de Edomieten. De Arameeërs van Naharaïm (Mesopotamië) ontbreken in 2Sm8, maar we kunnen ze in verbinding brengen met de Arameeërs in 2Sm10. Israël moet in een ongunstige uitgangspositie in die oorlog getrokken zijn. Daarom roept David God aan om hulp, net zoals hij dat in de voorafgaande psalmen met een opschrift deed.

|2| 2 (60:4) Gij hebt het land geschud, Gij hebt het gespleten; genees zijn breuken, want het wankelt.

|3| 3 (60:5) Gij hebt Uw volk een harde zaak doen zien; Gij hebt ons gedrenkt met zwijmelwijn.

|4| 4 (60:6) Maar nu hebt Gij dengenen, die U vrezen, een banier gegeven, om die op te werpen, vanwege de waarheid. Sela.

|5| 5 (60:7) Opdat Uw beminden zouden bevrijd worden; geef heil door Uw rechterhand, en verhoor ons.

Ps60:7-12 wordt herhaald in Ps108:7-14. Volgens Knauf zijn beide Psalmen met elkaar verbonden als belofte (Ps60) en vervulling (Ps108).46

|6| 6 (60:8) God heeft gesproken in Zijn heiligdom; dies zal ik van vreugde opspringen; ik zal Sichem delen, en het dal van Sukkoth zal ik afmeten.

|7| 7 (60:9) Gilead is mijn, en Manasse is mijn, en Efraim is de sterkte mijns hoofds; Juda is mijn wetgever. 46 E.A. Knauf, ‘Psalm lx und Psalm cviii,’ Vetus Testamentum 50 (2000): 55-65.


P S A L M E N PSALM 60

169

|8| 8 (60:10) Moab is mijn waspot; op Edom zal ik mijn schoen werpen! juich over mij, o gij Palestina!

|9| 9 (60:11) Wie zal mij voeren in een vaste stad? Wie zal mij leiden tot in Edom?

|10| 10 (60:12) Zult Gij het niet zijn, o God! Die ons verstoten hadt, en niet uittoogt, o God! met onze heirkrachten?

|11| 11 (60:13) Geef Gij ons hulp uit de benauwdheid, want â&#x20AC;&#x2DC;s mensen heil is ijdelheid.

|12| 12 T

(60:14) In God zullen wij kloeke daden doen, en Hij zal onze wederpartijders vertreden.

Psalm 61

|1| 1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester, op de Neginoth. (61:2) O God! hoor mijn geschrei, merk op mijn gebed.

|2| 2 (61:3) Van het einde des lands roep ik tot U als mijn hart overstelpt is; leid mij op een rotssteen, die mij te hoog zou zijn.

|3| 3 (61:4) Want Gij zijt mij een Toevlucht geweest, een sterke Toren voor den vijand.

Deze woorden duiden erop dat David, die door vijanden wordt achtervolgd, zich in de nabijheid van Jahweh veilig weet. God is zijn vrijstad, zijn toevlucht.

|4| 4 (61:5) Ik zal in Uw hut verkeren in eeuwigheden; ik zal mijn toevlucht nemen in het verborgene Uwer vleugelen. Sela.

|5| 5 (61:6) Want Gij, o God! hebt gehoord naar mijn geloften; Gij hebt mij gegeven de erfenis dergenen, die Uw Naam vrezen.

|6| 6 (61:7) Gij zult dagen tot des konings dagen toedoen; zijn jaren zullen zijn als van geslacht tot geslacht;


170

|7| 7 (61:8) Hij zal eeuwiglijk voor Gods aangezicht zitten; bereid goedertierenheid en waarheid, dat zij hem behoeden.

|8| 8 (61:9) Zo zal ik Uw Naam psalmzingen in eeuwigheid; opdat ik mijn geloften betale, dag bij dag.

U

Psalm 62

|9| 1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester, over Jeduthun. (62:2) Immers is mijn ziel stil tot God; van Hem is mijn heil.

|10| 2 (62:3) Immers is Hij mijn Rotssteen en mijn Heil, mijn Hoog Vertrek, ik zal niet grotelijks wankelen.

|11| 3 (62:4) Hoe lang zult gijlieden kwaad aanstichten tegen een man? Gij allen

zult gedood worden; gij zult zijn als een ingebogen wand, een aangestoten muur.

|12| 4 (62:5) Zij raadslagen slechts, om hem van zijn hoogheid te verstoten; zij

hebben behagen in leugen; met hun mond zegenen zij; maar met hun binnenste vloeken zij. Sela.

|13| 5 (62:6) Doch gij, o mijn ziel! zwijg Gode; want van Hem is mijn verwachting. |14| 6 (62:7) Hij is immers mijn Rotssteen en mijn Heil, mijn Hoog Vertrek; ik zal niet wankelen.

|15| 7 (62:8) In God is mijn Heil en mijn Eer; de Rotssteen mijner sterkte, mijn Toevlucht is in God.

|16| 8 (62:9) Vertrouw op Hem te aller tijd, o gij volk! Stort ulieder hart uit voor Zijn aangezicht; God is ons een Toevlucht. Sela.

|17| 9 (62:10) Immers zijn de gemene lieden ijdelheid, de grote lieden zijn leugen; in de weegschaal opgewogen, zouden zij samen lichter zijn dan de ijdelheid.

|18| 10 (62:11) Vertrouwt niet op onderdrukking, noch op roverij; wordt niet ijdel, als het vermogen overvloedig aanwast, en zet er het hart niet op.


P S A L M E N PSALM 62

171

|19| 11 (62:12) God heeft een ding gesproken, ik heb dit tweemaal gehoord: dat de sterkte Godes is.

|20| 12 (62:13) En de goedertierenheid, o Heere! is Uwe; want Gij zult een iegelijk vergelden naar zijn werk.

V

Psalm 63

|1| 1 Een psalm van David, als hij was in de woestijn van Juda. (63:2) O God! Gij zijt mijn God! ik zoek U in den dageraad; mijn ziel dorst naar U; mijn vlees verlangt naar U, in een land, dor en mat, zonder water.

De opschriften in Ps52,54,56,57,59,60 gingen over gebeurtenissen voor het optreden van de profeet Natan. Deze Psalm behandeld een gebeurtenis daarna. Ps63:1 kan geen betrekking hebben op de tijd van Saul, want David noemt zich in Ps63:12 al koning. Wellicht heeft het betrekking op het verblijf in de woestijn Juda tijdens de vlucht voor zijn zoon Absalom.47 De ‘woestijn van Juda’ komt alleen nog maar voor in Re1:16 als ‘het Zuiderland Arad’. De woestijn Juda moet groter zijn dan de streek van het Zuiderland rond Arad. Toen David voor Saul op de vlucht was, heeft in een streek rondgezworven, die tot de woestijn van Juda gerekend moet worden (1Sm22-26). De profeet Gad spreekt over het land Juda (1Sm22:5). Toch wordt de betreffende woestijn in 1Sm22-26 nergens ‘woestijn van Juda’ genoemd, maar ‘woestijn van Zif’, ‘woestijn van Maon’ en ‘Engedi’ (1Sm23:14-15,25,28; 24:1; 26:1).

|2| 2 (63:3) Voorwaar, ik heb U in het heiligdom aanschouwd, ziende Uw sterkheid en Uw eer;

|3| 3 (63:4) Want Uw goedertierenheid is beter dan het leven; mijn lippen zouden U prijzen.

|4| 4 (63:5) Alzo zou ik U loven in mijn leven; in Uw Naam zou ik mijn handen opheffen.

|5| 5 (63:6) Mijn ziel zou als met smeer en vettigheid verzadigd worden, en mijn mond zou roemen met vrolijk zingende lippen. 47 J. Ridderbos, De Psalmen II. Psalm 42-106, (COT; Kampen:Kok, 1958), 154.


172

|6| 6 (63:7) Als ik Uwer gedenk op mijn legerstede, zo peins ik aan U in de nachtwaken.

|7| 7 (63:8) Want Gij zijt mij een hulp geweest; en in de schaduw Uwer vleugelen zal ik vrolijk zingen.

|8| 8 (63:9) Mijn ziel kleeft U achteraan; Uw rechterhand ondersteunt mij. |9| 9 (63:10) Maar dezen, die mijn ziel zoeken tot verwoesting, zullen komen in de onderste plaatsen der aarde.

|10| 10 (63:11) Men zal hen storten door het geweld des zwaards; zij zullen de vossen ten deel worden.

|11| 11 (63:12) Maar de koning zal zich in God verblijden; een iegelijk, die bij Hem zweert, zal zich beroemen; want de mond der leugensprekers zal gestopt worden.

W

Psalm 64

|12| 1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester. (64:2) Hoor, o God! mijn stem in mijn geklag; behoed mijn leven voor des vijands schrik.

|13| 2 (64:3) Verberg mij voor den heimelijken raad der boosdoeners, voor de oproerigheid van de werkers der ongerechtigheid.

|14| 3 (64:4) Die hun tong scherpen als een zwaard, een bitter woord aanleggen als hun pijl;

|15| 4 (64:5) Om in verborgen plaatsen den oprechte te schieten; haastig schieten zij naar hem, en vrezen niet.

|16| 5 (64:6) Zij sterken zichzelven in een boze zaak; zij houden spraak van strikken te verbergen; zij zeggen: Wie zal ze zien?

|17| 6 (64:7) Zij doorzoeken allerlei schalkheid; ten uiterste doorzoeken zij, wat te doorzoeken is; zelfs het binnenste eens mans, en het diepe hart.


P S A L M E N PSALM 64

173

|18| 7 (64:8) Maar God zal hen haastig met een pijl schieten; hun plagen zijn er. |19| 8 (64:9) En hun tong zal hen doen aanstoten tegen zichzelven; een ieder, die hen ziet, zal zich wegpakken.

|20| 9 (64:10) En alle mensen zullen vrezen, en Gods werk verkondigen, en Zijn doen verstandelijk aanmerken.

|21| 10 (64:11) De rechtvaardige zal zich verblijden in den HEERE, en op Hem betrouwen; en alle oprechten van hart zullen zich beroemen.

X

Psalm 65

|22| 1 Een psalm van David, een lied, voor den opperzangmeester. (65:2) De lofzang is in stilheid tot U, o God! in Sion; en U zal de gelofte betaald worden.

in Sion; Meer over Sion is te vinden bij Psalm 2:6.

|23| 2 (65:3) Gij hoort het gebed; tot U zal alle vlees komen. |24| 3 (65:4) Ongerechtige dingen hadden de overhand over mij; maar onze overtredingen, die verzoent Gij.

|25| 4 (65:5) Welgelukzalig is hij, dien Gij verkiest, en doet naderen, dat hij wone in Uw voorhoven; wij zullen verzadigd worden met het goed van Uw huis, met het heilige van Uw paleis.

|26| 5 (65:6) Vreselijke dingen zult Gij ons in gerechtigheid antwoorden, o God onzes heils! o Vertrouwen aller einden der aarde, en der verre gelegenen aan de zee!

|27| 6 (65:7) Die de bergen vastzet door Zijn kracht, omgord zijnde met macht. |28| 7 (65:8) Die het bruisen der zeeen stilt, het bruisen harer golven, en het rumoer der volken.


174

|29| 8 (65:9) En die op de einden wonen, vrezen voor Uw tekenen; Gij doet de uitgangen des morgens en des avonds juichen.

|30| 9 (65:10) Gij bezoekt het land, en hebbende het begerig gemaakt, verrijkt Gij het grotelijks; de rivier Gods is vol waters; wanneer Gij het alzo bereid hebt, maakt Gij hunlieder koren gereed.

|31| 10 (65:11) Gij maakt zijn opgeploegde aarde dronken; Gij doet ze dalen in zijn

voren; Gij maakt het week door de druppelen; Gij zegent zijn uitspruitsel.

|32| 11 (65:12) Gij kroont het jaar Uwer goedheid; en Uw voetstappen druipen van vettigheid.

|33| 12 (65:13) Zij bedruipen de weiden der woestijn; en de heuvelen zijn aangegord met verheuging.

|34| 13 (65:14) De velden zijn bekleed met kudden, en de dalen zijn bedekt met koren; zij juichen, ook zingen zij.

Y

Psalm 66

|35| 1 Een lied, een psalm, voor den opperzangmeester. Juicht Gode, gij ganse aarde! |36| 2 Psalmzingt de eer Zijns Naams; geeft eer Zijn lof. |37| 3 Zegt tot God: Hoe vreselijk zijt Gij in Uw werken! Om de grootheid Uwer sterkte zullen zich Uw vijanden geveinsdelijk aan U onderwerpen.

|38| 4 De ganse aarde aanbidde U, en psalmzinge U; zij psalmzinge Uw Naam. Sela.

|39| 5

Komt en ziet Gods daden; Hij is vreselijk van werking aan de mensenkinderen.

|40| 6 Hij heeft de zee veranderd in het droge; zij zijn te voet doorgegaan door de rivier; daar hebben wij ons in Hem verblijd.


P S A L M E N PSALM 66

175

|41| 7 Hij heerst eeuwiglijk met Zijn macht; Zijn ogen houden wacht over de heidenen; laat de afvalligen niet verhoogd worden. Sela.

|42| 8 Looft, gij volken! onzen God; en laat horen de stem Zijns roems. |43| 9 Die onze zielen in het leven stelt, en niet toelaat, dat onze voet wankele. |44| 10 Want Gij hebt ons beproefd, o God! Gij hebt ons gelouterd, gelijk men het zilver loutert;

|45| 11 Gij hadt ons in het net gebracht; Gij hadt een engen band om onze lenden gelegd;

|46| 12 Gij hadt den mens op ons hoofd doen rijden; wij waren in het vuur en in het water gekomen; maar Gij hebt ons uitgevoerd in een overvloeiende verversing.

|47| 13 Ik zal met brandofferen in Uw huis gaan; ik zal U mijn geloften betalen, |48| 14 Die mijn lippen hebben geuit, en mijn mond heeft uitgesproken, als mij bange was.

|49| 15 Brandofferen van mergbeesten zal ik U offeren, met rookwerk van rammen; ik zal runderen met bokken bereiden. Sela.

|50| 16 Komt, hoort toe, o allen gij, die God vreest, en ik zal vertellen, wat Hij aan mijn ziel gedaan heeft.

|51| 17 Ik riep tot Hem met mijn mond, en Hij werd verhoogd onder mijn tong. |52| 18 Had ik naar ongerechtigheid met mijn hart gezien, de Heere zou niet gehoord hebben.

|53| 19 Maar zeker, God heeft gehoord; Hij heeft gemerkt op de stem mijns gebeds. |54| 20

Geloofd zij God, Die mijn gebed niet heeft afgewend, noch Zijn goedertierenheid van mij.


176

Z

67:1-8 – Alle volken danken Jahweh

(1) Voor de koorleider, bij snarenspel, een musiceerstuk, een zang. (2) God zij ons genadig en zegene ons. Hij doe zijn aanschijn over ons lichten. Sela (3) Dat men op aarde zal kennen uw weg, onder alle volken uw bevrijdende werk. (4) U, God, zullen gemeenschappen danken, U danken de gemeenschappen alle. (5) Bij de naties is vreugde en jubel omdat U gemeenschappen eerlijk berecht, en naties op aarde geleidt. Sela (6) U, God, zullen gemeenschappen danken, U danken de gemeenschappen alle. (7) De aarde heeft ons gegeven haar gewas, zo zegent ons God, onze God. (8) God zal ons zegenen. Vrezen zullen Hem alle einden der aarde. De kern van de psalm bevat in totaal zeven verzen die uit 49 woorden bestaan (7x7). Samen vormen deze zeven verzen een chiasme, wat het duidelijkst naar voren komt bij vs4 en vs6. Hierdoor komst vs5 in het centrum van de psalm te staan, met zelfs negentien woorden ervoor in vs2-4 en negentien woorden erna in vs6-8. Vs5 bevat daarbij elf woorden, zeven voor en vier na de atnach, wat verwijst naar Gods volmaaktheid (7) en de aarde (4). Het middelste woord in vs5 is tevens ‘volken’. Structureel is de psalm als volgt weer te geven in een menora-structuur: A God zij ons genadig (vs2, zeven woorden) B De aarde (vs3, zes woorden) C Volken danken Jahweh (vs4, zes woorden) X Vreugde en jubel bij de volken (vs5, elf woorden) C’ Volken danken Jahweh (vs6, zes woorden) B’ De aarde (vs7, zes woorden) A’ God zegent de mens (vs8, zeven woorden)

|1| Voor de koorleider, bij snarenspel, een musiceerstuk, een zang. |2| God zij ons genadig en zegene ons. Hij doe zijn aanschijn over ons lichten. Sela |3| Dat men op aarde zal kennen uw weg, onder alle volken uw bevrijdende werk.


P S A L M E N 67:1-8 – ALLE VOLKEN DANKEN JAHWEH

177

|4| U, God, zullen gemeenschappen danken, U danken de gemeenschappen alle. |5| Bij de naties is vreugde en jubel omdat U gemeenschappen eerlijk berecht, en naties op aarde geleidt. Sela

|6| U, God, zullen gemeenschappen danken, U danken de gemeenschappen alle. |7| De aarde heeft ons gegeven haar gewas, zo zegent ons God, onze God. |8| God zal ons zegenen. Vrezen zullen Hem alle einden der aarde. AA

68:1-35

(1) Voor de koorleider. Van David. Een psalm. Een lied. God staat op, zijn vijanden worden verstrooid, zijn haters vluchten voor zijn aangezicht. (2) Gelijk rook verdreven wordt, verdrijft Gij hen; gelijk was smelt voor het vuur, zo vergaan de goddelozen voor Gods aangezicht. (3) Maar de rechtvaardigen verheugen zich, zij juichen voor Gods aangezicht en zijn blijde met vreugdebetoon. (4) Zingt Gode, psalmzingt zijn naam, baant de weg voor Hem die door de vlakten rijdt; Here is zijn naam, juicht dan voor zijn aangezicht. (5) Hij is de vader der wezen en de rechter der weduwen, God in zijn heilige woning; (6) God, die eenzamen in een huisgezin doet wonen, die gevangenen uitleidt in voorspoed; doch weerspannigen wonen in een dor land. (7) O God, toen Gij voor uw volk uittoogt, toen Gij in de wildernis voortschreedt, sela (8) beefde de aarde, ook dropen de hemelen voor het aangezicht van God; zelfs de Sinaï voor het aangezicht van God, de God van Israël. (9) Een regen van milde gaven storttet Gij uit, o God, Gij versterktet uw erfdeel, toen het was uitgeput; (10) uw schare zette zich daarin neder, Gij bereiddet het in uw goedheid voor de ellendige, o God. (11) De Here deed het machtwoord weerklinken; de boodschapsters van goede tijding waren een grote schare. (12) De koningen der legerscharen vluchtten, zij vluchtten, en de vrouwe des huizes verdeelde de buit. (13) Laagt gij niet neer tussen de kooien? (de vleugelen der duiven waren overtogen met zilver, haar slagpennen met glanzend goud) (14) toen de Almachtige de koningen uiteendreef, sneeuwde het door haar op de Salmon. (15) Een gebergte Gods: het gebergte van Basan. Gebergte van Basan, veeltoppig gebergte, (16) waarom ziet gij afgunstig, gij veeltoppige bergen, naar de berg die God Zich ter woning begeerde? Waarlijk, de Here zal er voor eeuwig wonen. (17) Gods wagens zijn tweemaal tienduizend, duizenden bij duizenden; de Heer is onder hen, Sinaï in heiligheid. (18) Gij zijt opgevaren naar den hoge; Gij hebt gevangenen meegevoerd; Gij hebt gaven in ontvangst


178

genomen onder de mensen, ja ook van weerspannigen; om daar te wonen, o Here God. (19) Geprezen zij de Here. Dag aan dag draagt Hij ons; die God is ons heil. sela (20) Die God is ons een God van uitreddingen, bij de Here Here zijn uitkomsten tegen de dood. (21) Waarlijk, God verplettert het hoofd van zijn vijanden, de harige schedel van wie volhardt in zijn schuldige daden. (22) De Here heeft gezegd: Uit Basan breng Ik weder, Ik breng weder uit de diepten der zee, (23) opdat gij uw voet baadt in bloed, de tong uwer honden haar deel krijge van de vijanden. (24) Men ziet uw feeststoet, o God, de feeststoet van mijn God, mijn Koning, in het heiligdom. (25) Voorop gaan zangers, daarachter snarenspelers, in het midden jonkvrouwen, die de tamboerijn slaan. (26) In koren prijzen zij God, de Here, die immers de springader IsraĂŤls is. (27) Daar is Benjamin, de jongste, hun heerser, de vorsten van Juda in drommen, de vorsten van Zebulon, de vorsten van Naftali. (28) Uw God gebood uw macht; toon uw macht, o God, Gij, die voor ons gewrocht hebt. (29) Vanwege uw tempel, ter wille van Jeruzalem bieden koningen u geschenken. (30) Bedreig het gedierte in het riet, de stierenbende met de kalveren der volken, Gij, die u werpt op hen die belust zijn op zilver, verstrooi de volken die behagen scheppen in strijd. (31) Aanzienlijken naderen uit Egypte, Ethiopie strekt haastig de handen uit tot God. (32) Gij koninkrijken der aarde, zingt Gode, psalmzingt de Here; sela (33) Hem, die door de aloude hemel der hemelen rijdt. Hoor, Hij laat zijn machtige stem weerklinken! (34) Geeft Gode sterkte; zijn majesteit is over Israel, zijn sterkte in de wolken. (35) Geducht zijt Gij, o God, uit uw heiligdom; Hij, Israels God, verleent sterkte en volheid van kracht aan zijn volk. Geprezen zij God!

|1| Voor de koorleider. Van David. Een psalm. Een lied. God staat op, zijn vijanden worden verstrooid, zijn haters vluchten voor zijn aangezicht.

Deze psalm van David, die ons herinnert aan het lied van Deborah, viert het herstel van het volk IsraĂŤl in het duizendjarige vrederijk.

|2| Gelijk rook verdreven wordt, verdrijft Gij hen; gelijk was smelt voor het vuur, zo vergaan de goddelozen voor Gods aangezicht.

|3| Maar de rechtvaardigen verheugen zich, zij juichen voor Gods aangezicht en zijn blijde met vreugdebetoon.

|4| Zingt Gode, psalmzingt zijn naam, baant de weg voor Hem die door de vlakten rijdt; Here is zijn naam, juicht dan voor zijn aangezicht.

|5| Hij is de vader der wezen en de rechter der weduwen, God in zijn heilige woning;


P S A L M E N 68:1-35

179

|6| God, die eenzamen in een huisgezin doet wonen, die gevangenen uitleidt in voorspoed; doch weerspannigen wonen in een dor land.

|7| O God, toen Gij voor uw volk uittoogt, toen Gij in de wildernis voortschreedt, sela

|8| beefde de aarde, ook dropen de hemelen voor het aangezicht van God; zelfs de Sinaï voor het aangezicht van God, de God van Israël.

|9| Een regen van milde gaven storttet Gij uit, o God, Gij versterktet uw erfdeel, toen het was uitgeput;

|10| uw schare zette zich daarin neder, Gij bereiddet het in uw goedheid voor de ellendige, o God.

|11| De Here deed het machtwoord weerklinken; de boodschapsters van goede tijding waren een grote schare.

|12| De koningen der legerscharen vluchtten, zij vluchtten, en de vrouwe des huizes verdeelde de buit.

|13| Laagt gij niet neer tussen de kooien? (de vleugelen der duiven waren overtogen met zilver, haar slagpennen met glanzend goud)

|14| toen de Almachtige de koningen uiteendreef, sneeuwde het door haar op de Salmon.

|15| Een gebergte Gods: het gebergte van Basan. Gebergte van Basan, veeltoppig gebergte,

|16| waarom ziet gij afgunstig, gij veeltoppige bergen, naar de berg die God Zich ter woning begeerde? Waarlijk, de Here zal er voor eeuwig wonen.

|17| Gods wagens zijn tweemaal tienduizend, duizenden bij duizenden; de Heer is onder hen, Sinaï in heiligheid.

‘de Heer is onder hen, Sinaï in heiligheid’, (Hebr. ’adonáî bám Sînaî baqqodesh, [MT]) // ‘de Heer is van de Sinaï in het heiligdom gegaan’, (Hebr. ’adonáî bá’ mîSînaî baqqodesh, [voorgesteld door Bardtke in BHS op basis van Dt33:2]):


180

Ondanks dat sommige vertalingen (NBV, NBG51, GNB ) hier de tekstcorrectie van Bardtke volgen, zien we geen duidelijke reden om de tekst aan te passen aan Dt33:2.

|18| Gij zijt opgevaren naar den hoge; Gij hebt gevangenen meegevoerd; Gij hebt gaven

in ontvangst genomen onder de mensen, ja ook van weerspannigen; om daar te wonen, o Here God.

|19| Geprezen zij de Here. Dag aan dag draagt Hij ons; die God is ons heil. sela |20| Die God is ons een God van uitreddingen, bij de Here Here zijn uitkomsten tegen de dood.

|21| Waarlijk, God verplettert het hoofd van zijn vijanden, de harige schedel van wie volhardt in zijn schuldige daden.

|22| De Here heeft gezegd: Uit Basan breng Ik weder, Ik breng weder uit de diepten der zee,

|23| opdat gij uw voet baadt in bloed, de tong uwer honden haar deel krijge van de vijanden.

|24| Men ziet uw feeststoet, o God, de feeststoet van mijn God, mijn Koning, in het heiligdom.

|25| Voorop gaan zangers, daarachter snarenspelers, in het midden jonkvrouwen, die de tamboerijn slaan.

|26| In koren prijzen zij God, de Here, die immers de springader IsraĂŤls is. |27| Daar is Benjamin, de jongste, hun heerser, de vorsten van Juda in drommen, de vorsten van Zebulon, de vorsten van Naftali.

|28| Uw God gebood uw macht; toon uw macht, o God, Gij, die voor ons gewrocht hebt.

|29| Vanwege uw tempel, ter wille van Jeruzalem bieden koningen u geschenken.


P S A L M E N 68:1-35

181

|30| Bedreig het gedierte in het riet, de stierenbende met de kalveren der volken, Gij, die u werpt op hen die belust zijn op zilver, verstrooi de volken die behagen scheppen in strijd.

|31| Aanzienlijken naderen uit Egypte, Ethiopie strekt haastig de handen uit tot God.

|32| Gij koninkrijken der aarde, zingt Gode, psalmzingt de Here; sela |33| Hem, die door de aloude hemel der hemelen rijdt. Hoor, Hij laat zijn machtige stem weerklinken!

|34| Geeft Gode sterkte; zijn majesteit is over Israel, zijn sterkte in de wolken. |35| Geducht zijt Gij, o God, uit uw heiligdom; Hij, Israels God, verleent sterkte en volheid van kracht aan zijn volk. Geprezen zij God!

AB

69:1-37

(1) Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De lelies’. (2) Verlos mij, o God, want het water is tot aan de ziel gekomen. (3) Ik ben gezonken in bodemloze modder, waarin men niet kan staan; ik ben gekomen in de waterdiepten en de vloed overspoelt mij. (4) Ik ben moe van mijn roepen, mijn keel is ontstoken; mijn ogen zijn bezweken, omdat ik steeds hoop op mijn God. (5) Wie mij zonder reden haten, zijn talrijker dan de haren van mijn hoofd; wie mij willen ombrengen en om valse redenen mijn vijand zijn, zijn machtig geworden; wat ik niet geroofd heb, moet ik toch teruggeven. (6) O God, U weet van mijn dwaasheid, mijn schulden zijn voor U niet verborgen. (7) Laat door mij niet beschaamd worden wie U verwachten, Heere, Jahweh van de krijgsmachten; laat door mij niet te schande worden wie U zoeken, o God van Israël. (8) Want ter wille van U draag ik smaad, schande heeft mijn gezicht bedekt. (9) Een vreemde ben ik geworden voor mijn broeders, een onbekende voor de kinderen van mijn moeder. (10) Want de ijver voor Uw huis heeft mij verteerd; al de smaad van wie U smaden, is op mij gevallen. (11) Ik weende, terwijl mijn ziel vastte, maar het werd mij tot allerlei smaad. (12) Ik deed een rouwgewaad aan als mijn kleed, maar ik werd hun tot een spreekwoord. (13) Wie in de poort zitten, praten over mij, ik ben een spotlied van wie sterkedrank drinken.


182

(14) Maar wat mij betreft – mijn gebed richt zich tot U, Jahweh; er is een tijd van welbehagen, o God, vanwege Uw grote goedertierenheid; verhoor mij in de trouw van Uw heil. (15) Ontruk mij aan het slijk en laat mij niet wegzinken, laat mij gered worden van wie mij haten, en uit de waterdiepten. (16) Laat de watervloed mij niet overspoelen, de diepte mij niet verslinden, de put zijn mond boven mij niet sluiten. (17) Verhoor mij, Jahweh, want Uw goedertierenheid is rijk ; zie mij aan naar Uw grote barmhartigheid. (18) Verberg Uw aangezicht niet voor Uw dienaar, want de angst benauwt mij; verhoor mij spoedig. (19) Nader tot mijn ziel, bevrijd haar; verlos mij omwille van mijn vijanden. (20) U kent mijn smaad en mijn schaamte en mijn schande; allen die mij benauwen, zijn U bekend. (21) Smaad heeft mijn hart gebroken en ik ben zeer zwak; ik heb gewacht op medeleven, maar het is er niet, op troosters, maar ik heb ze niet gevonden. (22) Ja, zij hebben mij gal als mijn voedsel gegeven, in mijn dorst hebben zij mij zure wijn laten drinken. (23) Laat hun tafel voor hen tot een strik worden en voor hun gasten tot een val. (24) Laat hun ogen verduisterd worden, zodat zij niet zien; doe hun heupen voortdurend wankelen. (25) Stort over hen Uw gramschap uit, laat Uw brandende toorn hen treffen. (26) Laat hun tentenkamp verwoest worden, in hun tenten geen bewoner zijn. (27) Want wie U geslagen hebt, vervolgen zij, en zij spreken spottend over de smart van wie U verwondde. (28) Voeg misdaad bij hun misdaad, laat hen niet komen tot Uw gerechtigheid. (29) Laat hen uitgewist worden uit het boek des levens, laat hen bij de rechtvaardigen niet opgeschreven worden. (30) Maar ik – ellendig en pijnlijdend –; laat Uw heil, o God, mij in een veilige vesting zetten. (31) Ik zal Gods Naam loven met gezang en Hem met dankzegging groot maken. (32) Het zal Jahweh aangenamer zijn dan een rund of een jonge stier met hoornen en gespleten hoeven. (33) Als de zachtmoedigen dit zien, zullen zij zich verblijden; u die God zoekt, uw hart zal leven. (34) Want Jahweh hoort de armen, Hij veracht zijn gevangenen niet. (35) Laten hemel en aarde Hem loven, de zeeën en al wat daarin krioelt. (36) Want God zal Sion verlossen en de steden van Juda herbouwen; daar zullen zij wonen en het bezitten. (37) Het nageslacht van zijn dienaren zal het in erfelijk bezit krijgen; wie zijn Naam liefhebben, zullen daarin wonen. Ps69 is een van de meest gebruikte psalmen in het Nieuwe Testament en sterk verbonden met het leven van Jezus Christus. 48 Binnen het jodendom denkt men vooral bij deze Psalm aan het volk Israël dat in de ballingschap terechtkomt en de smaad van de heidenen krijgt te 48 S.J. Kistemaker, Exposition of the Acts of the Apostles (NTC; Grand Rapids:Baker Book House, 1990), 63; A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 175.


P S A L M E N 69:1-37

183

proeven.49 John Darby houdt de mogelijkheid open dat we zowel aan de Messias als aan het gelovige Israël mogen denken.50 Het centrale vers van de Psalm vinden we in vs15: ‘Ontruk mij aan het slijk en laat mij niet wegzinken, laat mij gered worden van wie mij haten, en uit de waterdiepten.’ en vs34: ‘Want Jahweh hoort de armen, Hij veracht zijn gevangenen niet.’ We kunnen de Psalm als volgt indelen: 1 2

OPSCHRIFT (VS1) WOORDEN TOT GOD (VS2-30) 2.1 Erkenning van de toestand (vs2-14aβ) 2.1.1 2.1.2

Pleidooi en aanklacht (vs2-5) Reden voor de vernedering (vs6-14aβ)

2.2.1 2.2.2

Verzoek en aanklacht (vs14b-19) Aanklacht en verzoek om vergelding (vs20-30)

2.2 Gebed om herstel en bevrijding (vs14b-30) 3

WOORDEN OVER GOD (VS31-37) 3.1 De lofzang van het individu (vs31-34) 3.2 De lofzang van de cosmos (vs35-37)

Tussen vs2-14aβ en vs14b-30 bestaan er meerdere parallellen: 51 redding (vs2,14), zinken in het water (vs3,15), vloed (vs3,16), degenen die me haten (vs5,15), jij weet (vs6,20), vernedering (vs7-8,20), berispen (vs811,20-21), maar ik (vs14,30).

|1| Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De lelies’.

De uitdrukking ‘lelies’ (Hebr. sjosjanîm) bespraken we al bij Ps45:1. Joodse uitleggers die bij de beschrijvingen in Ps69 denken aan het volk Israël in de ballingschap, zien ook een symbolische verwijzing in de lelie:52 In de ballingschap omsingelen de volken Israël, zoals de bladen van de lelie als scherpe schilden de kern van de bloem omsingelen. De rosérode kleur van de lelie herinnert hen tevens aan het bloed van de joodse martelaren gedurende de geschiedenis.

|2| Verlos mij, o God, want het water is tot aan de ziel gekomen. Water is in de Bijbel meermaals een beeld voor de vijandige volken die zich tegen Jahweh scharen (vgl. Ps18:17). 49 Zie uitvoerig: A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 851-870. 50 J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 166. 51 L.C. Allen, ‘The Value of Rhetorical Criticism in Psalm 69,’ Journal of Biblical Literature 105 (1986): 579. 52 A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 852.


184

|3| Ik ben gezonken in bodemloze modder, waarin men niet kan staan; ik ben gekomen in de waterdiepten en de vloed overspoelt mij.

De modder waarin de smekeling is gezonken, staat in Js44:27 symbool voor de ballingschap. Joodse uitleggers gebruiken dit vers vandaar als ondersteuning voor de gedachte dat het in Ps69 om IsraĂŤl in de ballingschap gaat.53 In plaats van vaste grond onder de voeten, ervaart de psalmist een moeras onder hem.

|4| Ik ben moe van mijn roepen, mijn keel is ontstoken; mijn ogen zijn bezweken, omdat ik steeds hoop op mijn God.

|5| Wie mij zonder reden haten, zijn talrijker dan de haren van mijn hoofd; wie mij willen ombrengen en om valse redenen mijn vijand zijn, zijn machtig geworden; wat ik niet geroofd heb, moet ik toch teruggeven.

Dit vers wordt geciteerd in Jh15:25.

|6| O God, U weet van mijn dwaasheid, mijn schulden zijn voor U niet verborgen. De Talmoed zegt dat een man niet zondigt, behalve als hij zich door een dwaze geest laat leiden.54

|7| Laat door mij niet beschaamd worden wie U verwachten, Heere, Jahweh van de

krijgsmachten; laat door mij niet te schande worden wie U zoeken, o God van IsraĂŤl.

|8| Want ter wille van U draag ik smaad, schande heeft mijn gezicht bedekt. |9| Een vreemde ben ik geworden voor mijn broeders, een onbekende voor de kinderen van mijn moeder.

|10| Want de ijver voor Uw huis heeft mij verteerd; al de smaad van wie U smaden, is op mij gevallen.

Jahwehs huis laat ons denken aan de tempel van God (Jh2:17) en aan het volk waartussen Hij woont (vgl. Jr12:7-9).

|11| Ik weende, terwijl mijn ziel vastte, maar het werd mij tot allerlei smaad. 53 A.C. Feuer, Tehillim 1-72 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 852. 54 Babylonische Talmoed, traktaat Sotah 5a.


P S A L M E N 69:1-37

185

|12| Ik deed een rouwgewaad aan als mijn kleed, maar ik werd hun tot een spreekwoord.

Ondanks dat de psalmist zijn toestand erkende en uitte door een rouwgewaad aan te trekken, maakte men hem in de straten belachelijk.

|13| Wie in de poort zitten, praten over mij, ik ben een spotlied van wie sterkedrank drinken.

De leiders van de stad keren zich eveneens tegen de smekeling en creëren in hun dronkenschap een spotlied over hem.

|14| Maar wat mij betreft – mijn gebed richt zich tot U, Jahweh; er is een tijd van welbehagen, o God, vanwege Uw grote goedertierenheid; verhoor mij in de trouw van Uw heil.

In tegenstelling tot deze goddelozen is de psalmist anders. Hij is onderscheiden van hen door zijn godsvrezendheid.

|15| Ontruk mij aan het slijk en laat mij niet wegzinken, laat mij gered worden van wie mij haten, en uit de waterdiepten.

|16| Laat de watervloed mij niet overspoelen, de diepte mij niet verslinden, de put zijn mond boven mij niet sluiten.

|17| Verhoor mij, Jahweh, want Uw goedertierenheid is rijk ; zie mij aan naar Uw grote barmhartigheid.

|18| Verberg Uw aangezicht niet voor Uw dienaar, want de angst benauwt mij; verhoor mij spoedig.

Het slot van vs18 grijpt terug op het begin van vs17 door de woorden ‘verhoor mij’.

|19| Nader tot mijn ziel, bevrijd haar; verlos mij omwille van mijn vijanden. |20| U kent mijn smaad en mijn schaamte en mijn schande; allen die mij benauwen, zijn U bekend.

|21| Smaad heeft mijn hart gebroken en ik ben zeer zwak; ik heb gewacht op medeleven, maar het is er niet, op troosters, maar ik heb ze niet gevonden.


186

|22| Ja, zij hebben mij gal als mijn voedsel gegeven, in mijn dorst hebben zij mij zure wijn laten drinken.

Door deze daden gooiden de tegenstanders als het ware zout in de wonden van de smekeling.

|23| Laat hun tafel voor hen tot een strik worden en voor hun gasten tot een val. Vs23-24 wordt geciteerd in Rm11:9-10.

|24| Laat hun ogen verduisterd worden, zodat zij niet zien; doe hun heupen voortdurend wankelen.

|25| Stort over hen Uw gramschap uit, laat Uw brandende toorn hen treffen. |26| Laat hun tentenkamp verwoest worden, in hun tenten geen bewoner zijn. |27| Want wie U geslagen hebt, vervolgen zij, en zij spreken spottend over de smart van wie U verwondde.

|28| Voeg misdaad bij hun misdaad, laat hen niet komen tot Uw gerechtigheid. |29| Laat hen uitgewist worden uit het boek des levens, laat hen bij de rechtvaardigen niet opgeschreven worden.

Als iemand geboren wordt, dan wordt hij in het boek van de levenden gezet. Als echter iemand het heil afwijst, dat God hem in Christus aanbiedt, dan is de loon van de zonde niet alleen de menselijke dood, maar ook het uitwissen uit het boek des levens. Deze mens heeft zich het eeuwige leven niet voor waardig geacht (Hd3:46).

|30| Maar ik â&#x20AC;&#x201C; ellendig en pijnlijdend â&#x20AC;&#x201C;; laat Uw heil, o God, mij in een veilige vesting zetten.

|31| Ik zal Gods Naam loven met gezang en Hem met dankzegging groot maken. |32| Het zal Jahweh aangenamer zijn dan een rund of een jonge stier met hoornen en gespleten hoeven.

|33| Als de zachtmoedigen dit zien, zullen zij zich verblijden; u die God zoekt, uw hart zal leven.


P S A L M E N 69:1-37

187

|34| Want Jahweh hoort de armen, Hij veracht zijn gevangenen niet. |35| Laten hemel en aarde Hem loven, de zeeĂŤn en al wat daarin krioelt. |36| Want God zal Sion verlossen en de steden van Juda herbouwen; daar zullen zij wonen en het bezitten.

De stad wordt door Jahweh wederopgebouw Hij zal Jeruzalem bouwen (Ps147:2; Jr33:4,6) en haar troosten (Js51:3). De toren Hananel, de heuvel Gareb, de beek Kidron de poort Benjamin en de paardepoort en de wijnpersen van de koning (Jr30:16-18; 31:38-40; Zc14:10-11) zullen weer opgebouwd worden. Christus wordt ons dan ook als bouwheer voorgesteld in het voorbeeld van koning Kores (Js44:26-28; 2Kr36:23; Es1:2). Maar God wil niet alleen bouwen, Hij wil dat samen met zijn volk doen IsraĂŤl zal de bressen toemuren, en de paden weer opmaken om te bewonen. We zullen de oude verwoeste plaatsen bouwen, de vorige verstoringen weder oprichten, en de verwoeste steden vernieuwen, die verstoord waren van geslacht tot geslacht. (Js58:12; 61:4). Ook zullen er vreemdelingen komen om bij de bouw mee te helpen (Js60:10). Deze vreemdelingen zullen niet alleen bij de wederopbouw van de stad helpen, maar ook bij de wederopbouw van de tempel /Js60:12-13; Zc6:15).

|37| Het nageslacht van zijn dienaren zal het in erfelijk bezit krijgen; wie zijn Naam liefhebben, zullen daarin wonen.

AC

Psalm 70

|38| 1 Een psalm van David, voor den opperzangmeester, om te doen gedenken. (70:2) Haast U, o God, om mij te verlossen, o HEERE, tot mijn hulp.

Ps70, de laatste Davidische getitelde Psalm, is hetzelfde als Ps40:1418. De redactie neemt als het ware de draad van Psalmdeel 1 weer op en voert die van een onopgelost einde naar een opgelost einde in Ps72. Er zijn ook opvallende overeenkomsten tussen Ps41 en Ps71, die op deze gemeenschappelijke psalm volgen. De nood is hetzelfde: vijanden spreken boosaardig over David en verwachten zijn einde (Ps41:6-9, 71:9-10).

|39| 2 (70:3) Laat hen beschaamd en schaamrood worden, die mijn ziel zoeken; laat hen achterwaarts gedreven en te schande worden, die lust hebben aan mijn kwaad.


188

|40| 3 (70:4) Laat hen terugkeren tot loon hunner beschaming, die daar zeggen: Ha, ha!

|41| 4 (70:5) Laat in U vrolijk en verblijd zijn allen, die U zoeken; laat de liefhebbers Uws heils geduriglijk zeggen: God zij groot gemaakt!

|42| 5 (70:6) Doch ik ben ellendig en nooddruftig; o God, haast U tot mij; Gij zijt mijn Hulp en mijn Bevrijder; HEERE, vertoef niet!

AD

Psalm 71

|43| 1 Op U, o HEERE! betrouw ik; laat mij niet beschaamd worden in eeuwigheid.

|44| 2 Red mij door Uw gerechtigheid, en bevrijd mij; neig Uw oor tot mij, en verlos mij.

|45| 3 Wees mij tot een Rotssteen, om daarin te wonen, om geduriglijk daarin te gaan; Gij hebt bevel gegeven, om mij te verlossen, want Gij zijt mijn Steenrots en mijn Burg.

|46| 4 Mijn God, bevrijd mij van de hand des goddelozen, van de hand desgenen, die verkeerdelijk handelt, en des opgeblazenen.

|47| 5 Want Gij zijt mijn Verwachting, Heere, HEERE! mijn Vertrouwen van mijn jeugd aan.

|48| 6 Op U heb ik gesteund van den buik aan; van mijner moeders ingewand aan zijt Gij mijn Uithelper; mijn lof is geduriglijk van U.

|49| 7 Ik ben velen als een wonder geweest; doch Gij zijt mijn sterke Toevlucht. |50| 8 Laat mijn mond vervuld worden met Uw lof, den gansen dag met Uw heerlijkheid.

|51| 9 Verwerp mij niet in den tijd des ouderdoms; verlaat mij niet, terwijl mijn kracht vergaat.


P S A L M E N PSALM 71

189

|52| 10 Want mijn vijanden spreken van mij, en die op mijn ziel loeren, beraadslagen te zamen,

|53| 11 Zeggende: God heeft hem verlaten; jaagt na, en grijpt hem, want er is geen verlosser.

|54| 12 O God, wees niet verre van mij; mijn God! haast U tot mijn hulp. |55| 13 Laat hen beschaamd worden, laat hen verteerd worden, die mijn ziel tegen zijn; laat hen met smaad en schande overdekt worden, die mijn kwaad zoeken.

|56| 14 Doch ik zal geduriglijk hopen, en zal al Uw lof nog groter maken. |57| 15 Mijn mond zal Uw gerechtigheid vertellen, den gansen dag Uw heil; hoewel ik de getallen niet weet.

|58| 16 Ik zal heengaan in de mogendheden des Heeren HEEREN; ik zal Uw gerechtigheid vermelden, de Uwe alleen.

|59| 17 O God! Gij hebt mij geleerd van mijn jeugd aan, en tot nog toe verkondig ik Uw wonderen.

|60| 18 Daarom ook, terwijl de ouderdom en grijsheid daar is, verlaat mij niet, o God, totdat ik dezen geslachte verkondige Uw arm, allen nakomelingen Uw macht.

|61| 19 Ook is Uw gerechtigheid, o God, tot in de hoogte; Gij, Die grote dingen gedaan hebt; o God! wie is U gelijk?

|62| 20 Gij, Die mij veel benauwdheden en kwaden hebt doen zien, zult mij weder levend maken, en zult mij weder ophalen uit de afgronden der aarde.

|63| 21 Gij zult mijn grootheid vermeerderen, en mij rondom vertroosten. |64| 22 Ook zal ik U loven met het instrument der luit, Uw trouw, mijn God; ik zal U psalmzingen met de harp, o Heilige IsraĂŤls!


190

De uitdrukking ‘Heilige Israëls’ komt meerdere keren voor in het Oude Testament. Behalve in Jesaja ontmoeten we haar in Ps71:22; 78:41; 89:19; Jr50:29 en 51:5. Verder wordt het nog in 2Kn19:22 gebruikt door Jesaja in zijn woord tot Hizkia. Behalve in deze zes plaatsen vinden we het vijfentwintig keer in het boek Jesaja (Js1:4; 5:19,24; 10:20; 12:6; 17:7; 29:19; 30:11,12,15; 31:1; 37:23; 41:14,16,20; 43:3,14; 45:11; 47:4; 48:17; 49:7; 54:5; 55:5; 60:9,14). Jakob denkt dat de kiem van het begrip gezocht mag worden in Hs11:9: ‘Ik zal mijn brandende toorn niet ten uitvoer brengen. Ik zal Efraïm niet verder verderven. Want Ik ben God en geen mens, heilig in uw midden, en Ik zal niet komen in toorngloed’. 55 De titel ‘heilige van Israël’ betekent echter niet dat de heiligheid bij Israël hoort. Jahweh is niet de ‘heilige van Israëls’, omdat Hij verbonden is met Israël, maar omdat Israël met Hem verbonden is.

|65| 23 Mijn lippen zullen juichen, wanneer ik U zal psalmzingen, en mijn ziel, die Gij verlost hebt.

|66| 24 Ook zal mijn tong Uw gerechtigheid den gansen dag uitspreken, want zij zijn beschaamd, want zij zijn schaamrood geworden, die mijn kwaad zoeken.

AE

Psalm 72

|67| 1 Voor Salomo. O God! geef den koning Uw rechten, en Uw gerechtigheid den zoon des konings.

|68| 2 Zo zal hij Uw volk richten met gerechtigheid, en Uw ellendigen met recht. |69| 3 De bergen zullen den volke vrede dragen, ook de heuvelen, met gerechtigheid. |70| 4 Hij zal de ellendigen des volks richten; hij zal de kinderen des nooddruftigen verlossen, en den verdrukker verbrijzelen.

|71| 5 Zij zullen U vrezen, zolang de zon en maan zullen zijn, van geslacht tot geslacht. 55 E. Jakob, Theology of the Old Testament (New York:Harper & Row, 1958), 89.


P S A L M E N PSALM 72

191

|72| 6 Hij zal nederdalen als een regen op het nagras, als de druppelen, die de aarde bevochtigen.

|73| 7 In zijn dagen zal de rechtvaardige bloeien, en de veelheid van vrede, totdat de maan niet meer zij.

|74| 8 En hij zal heersen van de zee tot aan de zee, en van de rivier tot aan de einden der aarde.

|75| 9 De ingezetenen van dorre plaatsen zullen voor zijn aangezicht knielen, en zijn vijanden zullen het stof lekken.

|76| 10 De koningen van Tharsis en de eilanden zullen geschenken aanbrengen; de koningen van Scheba en Seba zullen vereringen toevoeren.

De koningen van Tharsis en de eilanden zullen geschenken aanbrengen; Meer over Tarsis kunt u lezen in Psalm 48:7.

|77| 11 Ja, alle koningen zullen zich voor hem nederbuigen, alle heidenen zullen hem dienen.

|78| 12 Want hij zal den nooddruftige redden, die daar roept, mitsgaders den ellendige, en die geen helper heeft.

|79| 13 Hij zal den arme en nooddruftige verschonen, en de zielen der nooddruftigen verlossen.

|80| 14 Hij zal hun zielen van list en geweld bevrijden, en hun bloed zal dierbaar zijn in zijn ogen.

|81| 15 En hij zal leven; en men zal hem geven van het goud van Scheba, en men zal geduriglijk voor hem bidden; den gansen dag zal men hem zegenen.

|82| 16 Is er een hand vol koren in het land op de hoogte der bergen, de vrucht

daarvan zal ruisen als de Libanon; en die van de stad zullen bloeien als het kruid der aarde.


192

|83| 17 Zijn naam zal zijn tot in eeuwigheid; zolang als er de zon is, zal zijn naam van kind tot kind voortgeplant worden; en zij zullen in hem gezegend worden; alle heidenen zullen hem welgelukzalig roemen.

|84| 18 Geloofd zij de HEERE God, de God Israëls, Die alleen wonderen doet. |85| 19 En geloofd zij de Naam Zijner heerlijkheid tot in eeuwigheid; en de ganse aarde worde met Zijn heerlijkheid vervuld. Amen, ja, amen.

|86| 20 De gebeden van David, den zoon van Isai, hebben een einde. Omdat vs19 het slot van een Psalmdeel bevat, kunnen we vs20 als redactionele opmerking zien. Die opmerking is er dan door de samensteller van de Psalmen ingevoegd. 56 David en Salomo vormen een tweespan met David als kenmerk Het slot van deze Psalm betuigt dat het om meer dan Salomo als persoon gaat. Als de redacteur van het boek Psalmen deze psalm van Salomo plaatst kort na een grote reeks psalmen van David (51-65,68-70), wil hij daarmee aangeven, dat de psalmen over de strijd van David tot zijn einddoel zijn gekomen. Salomo is koning. De koning van de belofte van God heeft de plaats van David ingenomen. Geen Absalom, geen Adonia, of wie dan ook, maar Salomo is de juiste zoon, de gezalfde koning (vgl. 1Kn1:29-30,48-53). Zo staat Psalmdeelboek één en twee ingeklemd tussen de twee Messiaanse psalmen: Ps2 en Ps72. Ps2 heeft zijn eerste doel bereikt.

56 H.J. Koorevaar, Wijsheidscanon 2 (Heverlee:ETF (ongepubliceerd), 2005), 89.


P S A L M E N PSALMDEEL III (73-89)

193

7 | Psalmdeel III (73-89) A

73:1-27 – De voorspoed van de goddeloze

(1) Een musiceerstuk, van Asaf. Echt, God is voor Israël goed, voor de louteren van hart! (2) Maar ik,- mijn voeten waren het spoor haast bijster, bijna waren mijn schreden nergens meer geweest! (3) Want ik was afgunstig op de dwazen toen ik zag de vrede van bozen! (4) Nee, voor hen geen banden ten dode, hun tors is weldoorvoed. (5) Lijdt een mensje moeite, zij niet, zij worden niet met Adam samen geplaagd. (6) Daarom hangt verwaandheid om hun nek, is geweld de dracht die hen bedekt. (7) Uit vet puilen hun ogen, alle voorstellingen van een hart zijn zij voorbij. (8) Ze honen, hun praat is kwaadaardig, vanuit hun hoogte is afpersing hun praat! (9) Ze zetten hun mond neer in de hemel, hun tong gaat rond over de aarde. (10) Daarom brengt aan hen hun manschap schatting en wordt water in volheid opgeslurpt door hen. (11) Zij zeggen: ‘hoe zou een Godheid het weten, heeft een Allerhoogste ergens weet van?’ (12) Zie, dat zijn bozen: tevreden voor eeuwig, hebben hun vermogen vermenigvuldigd. (13) Ach, vergeefs hield ik zuiver mijn hart, heb ik mijn handen gewassen in onschuld!- (14) werd ik een geplaagde heel de dag, iedere ochtend opnieuw gekastijd! (15) Maar als ik zou zeggen: ‘voortaan vertel ik het zo,’ zie, dan verraadde ik de generatie van je zonen! (16) Hoe ik ook nadacht om dat te verstaan, het bleef ellende in mijn ogen; (17) totdat ik kwam in het heiligdom van God en acht sloeg op hun einde. (18) Immers, U zet hen neer waar het glad is, hebt hen laten vervallen tot ruïnes. (19) Welk een ontzetting zijn ze in een oogwenk geworden, verdwenen, aan verschrikkingen vergaan! (20) Zoals een droom bij het ontwaken,- zult U, Heer, eenmaal wakker, hun beeltenis niet achten! (21) Toen mijn hart verzuurde en het mij stak tot in mijn nieren, (22) was ik een dwaas en een weetniet, werd ik in uw bijzijn een beest; (23) en toch was ik steeds bij u, U hield mij bij de rechterhand. (24) U leidt mij volgens uw raad, in het einde neemt U mij op in glorie. (25) Wie heb ik anders in de hemel?- ik ben bij U,- verlang niets op de aarde! (26) Bezwijkt ook mijn vlees en mijn hart: de rots van mijn hart en mijn deel is God voor eeuwig. (27) Want zie, wie ver van U zijn, vergaan, U roeit uit al wie afhoereert van U. (28) En ik: nabij God te zijn, is mij goed, ik heb als mijn toevlucht gesteld mijn Heer, Jahweh, om te vertellen al uw werken! Ps73 bevindt zich in het centrum van Ps. Velen zien de Psalm als een theologische samenvatting van de kernboodschap waarmee Ps


194

worstelt. De Psalm markeert de overgang tussen conflicten (Ps1-72), hoop en zegen (Ps90-150). Ps73 staat vooraan het derde psalmdeel en vormt de inleiding daarop.

|1| Een musiceerstuk, van Asaf. Echt, God is voor Israël goed, voor de louteren van hart!

We kunnen beter 'voor Asaf' lezen. Toch bestaat er een overeenkomst met de gehele groep Psalmen die Asaf schreef. Evenals Psalm 37 en 69 behandelt de Psalm de vraag hoe Gods regering in overeenstemming te brengen is met de omstandigheden die we waarnemen.

|2| Maar ik,- mijn voeten waren het spoor haast bijster, bijna waren mijn schreden nergens meer geweest!

|3| Want ik was afgunstig op de dwazen toen ik zag de vrede van bozen! |4| Nee, voor hen geen banden ten dode, hun tors is weldoorvoed. |5| Lijdt een mensje moeite, zij niet, zij worden niet met Adam samen geplaagd. |6| Daarom hangt verwaandheid om hun nek, is geweld de dracht die hen bedekt. |7| Uit vet puilen hun ogen, alle voorstellingen van een hart zijn zij voorbij. |8| Ze honen, hun praat is kwaadaardig, vanuit hun hoogte is afpersing hun praat! |9| Ze zetten hun mond neer in de hemel, hun tong gaat rond over de aarde. |10| Daarom brengt aan hen hun manschap schatting en wordt water in volheid opgeslurpt door hen.

|11| Zij zeggen: ‘hoe zou een Godheid het weten, heeft een Allerhoogste ergens weet van?’

|12| Zie, dat zijn bozen: tevreden voor eeuwig, hebben hun vermogen vermenigvuldigd.


P S A L M E N 73:1-27 – DE VOORSPOED VAN DE GODDELOZE

195

|13| Ach, vergeefs hield ik zuiver mijn hart, heb ik mijn handen gewassen in onschuld!-

|14| werd ik een geplaagde heel de dag, iedere ochtend opnieuw gekastijd! |15| Maar als ik zou zeggen: ‘voortaan vertel ik het zo,’ zie, dan verraadde ik de generatie van je zonen!

|16| Hoe ik ook nadacht om dat te verstaan, het bleef ellende in mijn ogen; |17| totdat ik kwam in het heiligdom van God en acht sloeg op hun einde. |18| Immers, U zet hen neer waar het glad is, hebt hen laten vervallen tot ruïnes. |19| Welk een ontzetting zijn ze in een oogwenk geworden, verdwenen, aan verschrikkingen vergaan!

|20| Zoals een droom bij het ontwaken,- zult U, Heer, eenmaal wakker, hun beeltenis niet achten!

|21| Toen mijn hart verzuurde en het mij stak tot in mijn nieren, |22| was ik een dwaas en een weetniet, werd ik in uw bijzijn een beest; |23| en toch was ik steeds bij u, U hield mij bij de rechterhand. |24| U leidt mij volgens uw raad, in het einde neemt U mij op in glorie. Asaf beseft dat Jahweh hem aan het einde van zijn leven door de dood wegneemt of aanneemt.1 Jahweh zal hem ontvangen in de heerlijkheid van het komende messiaanse koninkrijk dat de oudtestamentische gelovigen verwachten. SV, HSV, NBG en WV vertalen ‫לקח‬/lāqach minder duidelijk met ‘opnemen’ (vgl. Gn5:24; 2Kn2:9). Gevaar van deze vertaling is dat de lezer denkt dat Asaf uitziet naar een toekomst in de hemel. Van zulk een toekomst in de hemel is echter nergens sprake in de Bijbel. De hoop van de gelovigen richt zich veelmeer op de nieuwe schepping die God aan het einde van de tijden bereid houdt. 1

William L. Holladay, A Concise Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (Grand Rapids: Eerdmans, 2000), 178.


196

|25| Wie heb ik anders in de hemel?- ik ben bij U,- verlang niets op de aarde! |26| Bezwijkt ook mijn vlees en mijn hart: de rots van mijn hart en mijn deel is God voor eeuwig.

|27| Want zie, wie ver van U zijn, vergaan, U roeit uit al wie afhoereert van U. |28| En ik: nabij God te zijn, is mij goed, ik heb als mijn toevlucht gesteld mijn Heer, Jahweh, om te vertellen al uw werken!

B

74:1-23 â&#x20AC;&#x201C; Volken verwoesten de tempel

|1| Vers 1 Een onderwijzing, voor Asaf. O God! waarom verstoot Gij in eeuwigheid? Waarom zou Uw toorn roken tegen de schapen Uwer weide?

|2| Vers 2: Gedenk aan Uw vergadering, die Gij van ouds verworven hebt; de roede

Uwer erfenis, die Gij verlost hebt; den berg Sion, waarop Gij gewoond hebt.

|3| Vers 3: Hef Uw voeten op tot de eeuwige verwoestingen; de vijand heeft alles in het heiligdom verdorven.

|4| Vers 4: Uw wederpartijders hebben in het midden van Uw vergaderplaatsen gebruld; zij hebben hun tekenen tot tekenen gesteld.

|5| Vers 5: Een ieder werd er bekend als een, die de bijlen omhoog aanbrengt in de dichtigheid van een geboomte.

|6| Vers 6: Alzo hebben zij nu derzelver graveerselen samen met houwelen en beukhamers in stukken geslagen.

|7| Vers 7: Zij hebben Uw heiligdommen in het vuur gezet; ter aarde toe hebben zij de woning Uws Naams ontheiligd.

|8| Vers 8: Zij hebben in hun hart gezegd: Laat ze ons te zamen uitplunderen; zij hebben alle Gods vergaderplaatsen in het land verbrand.

Hier vinden we volgens sommigen het eerste verwijs naar een latere synagoge.


P S A L M E N 74:1-23 – VOLKEN VERWOESTEN DE TEMPEL

197

|9| Vers 9: Wij zien onze tekenen niet; er is geen profeet meer, noch iemand bij ons, die weet, hoe lang.

|10| Vers 10: Hoe lang, o God! zal de wederpartijder smaden? Zal de vijand Uw Naam in eeuwigheid lasteren?

|11| Vers 11: Waarom trekt Gij Uw hand, ja, Uw rechterhand af? Trek haar uit het midden van Uw boezem; maak een einde.

|12| Vers 12 Evenwel is God mijn Koning van ouds af, Die verlossingen werkt in het midden der aarde.

|13| Vers 13: Gij hebt door Uw sterkte de zee gespleten; Gij hebt de koppen der draken in de wateren verbroken.

Hier gaat het waarschijnlijk om een dichterlijke beschrijving van de nederlaag van Egypte bij de doortocht van Israël door de Rode Zee. Egypte wordt daarbij vaak met het zeemonster Rachab vergeleken dat door God geslagen wordt (Ps87:4; 89:11; Js51:9). Anderen denken eerder aan de Leviathan en plaatsen dit gedeelte van het vers dan naast vs14.

|14| Vers 14: Gij hebt de koppen des Leviathans verpletterd; Gij hebt hem tot spijs gegeven aan het volk in dorre plaatsen.

Reeds in de Sumerische godenverhalen komt er een zevenvoudige draak voor, waartegen strijd gevoerd wordt.2

|15| Vers 15: Gij hebt een fontein en beek gekliefd; Gij hebt sterke rivieren uitgedroogd.

|16| Vers 16: De dag is Uwe, ook is de nacht Uwe; Gij hebt het licht en de zon bereid.

|17| Vers 17: Gij hebt al de palen der aarde gesteld; zomer en winter, die hebt Gij geformeerd.

(74:17) De bedoelde "palen" zijn, dat kan iedereen uit de context afleiden, de "grenzen" (Gn47:21; Ex13:7; Nm24:17; 35:26-27) waaraan de aarde en haar getijden door God gehouden zijn en koude en hitte, en zomer en winter, en dag en nacht, niet ophouden.". 2

John Day, God’s conflict with the dragon and the sea: echoes of a Canaanite myth in the Old Testament, Cambridge Oriental Publications 35 (Cambridge: Cambridge University, 1985), 14.


198

Zo kennen wij tegenwoordig bijvoorbeeld nog de uitdrukking grenspaal.

|18| Vers 18 Gedenk hieraan; de vijand heeft den HEERE gesmaad, en een dwaas volk heeft Uw Naam gelasterd.

|19| Vers 19: Geef aan het wild gedierte de ziel Uwer tortelduif niet over; vergeet den hoop Uwer ellendigen niet in eeuwigheid.

|20| Vers 20: Aanschouw het verbond; want de duistere plaatsen des lands zijn vol woningen van geweld.

|21| Vers 21: Laat den verdrukte niet beschaamd wederkeren; laat den ellendige en nooddruftige Uw Naam prijzen.

|22| Vers 22: Sta op, o God! twist Uw twistzaak; gedenk der smaadheid, die U van den dwaze wedervaart den ganse dag.

|23| Vers 23: Vergeet niet het geroep Uwer wederpartijders; het getier dergenen, die tegen U opstaan, klimt geduriglijk op.

C

75:1-11 â&#x20AC;&#x201C; Lofprijs omdat Gods oordeel nabij is

|1| 1 Voor den opperzangmeester, Altascheth; een psalm, een lied, voor Asaf. (75:2) Wij loven U, o God! wij loven, dat Uw Naam nabij is; men vertelt Uw wonderen.

(75:1) Let op de dramatische vorm. Gods vijanden gewaarschuwd, Gods volk bemoedigd.

|2| 2 (75:3) Als ik het bestemde ambt zal ontvangen hebben, zo zal ik gans recht richten.

|3| 3 (75:4) Het land en al zijn inwoners waren versmolten; maar ik heb zijn pilaren vastgemaakt. Sela.

|4| 4 (75:5) Ik heb gezegd tot de onzinnigen: Weest niet onzinnig; en tot de goddelozen: Verhoogt den hoorn niet.


P S A L M E N 75:1-11 – LOFPRIJS OMDAT GODS OORDEEL NABIJ IS

199

|5| 5 (75:6) Verhoogt uw hoorn niet omhoog; spreekt niet met stijven hals. (75:5) De Septuaginta heeft: “Spreek niet met trots over de Rots”.

|6| 6 (75:7) Want het verhogen komt niet uit het oosten, noch uit het westen, noch uit de woestijn;

(75:6) De woestijn, het zuiden is Egypte (Js36:4-6). Het noorden wordt niet vermeld, misschien omdat de Assyriërs en Chaldeeën uit die richting kwamen. Bovendien wordt in de schrijft met het noorden de plaats aangeduid waar Gods troon ten oordeel geplaatst is (Lv1:11; Jb26:7; 37:22; Js14:13; Ez1:4). Waarschijnlijk zijn beide gedachte bedoeld (Jr1:14; 4:6; 6:1). Er was geen uitkomst voor Jeruzalem te verwachten uit enige windstreek op aarde, alleen van boven.

|7| 7 (75:8) Maar God is Rechter; Hij vernedert dezen, en verhoogt genen. |8| 8 (75:9) Want in des HEEREN hand is een beker, en de wijn is beroerd, vol van mengeling, en Hij schenkt daaruit; doch alle goddelozen der aarde zullen zijn droesemen uitzuigende drinken.

|9| 9 (75:10) En ik zal het in eeuwigheid verkondigen; ik zal den God Jakobs psalmzingen.

|10| 10 (75:11) En ik zal alle hoornen der goddelozen afhouwen; de hoornen des rechtvaardigen zullen verhoogd worden.

D

76:1-12 – Herinnering aan Jahwehs bevrijding

|1| 1 Een psalm, een lied van Asaf, voor den opperzangmeester, op de Neginoth. (76:2) God is bekend in Juda; Zijn Naam is groot in Israël.

De Septuaginta breidt het eerste vers uit: ‘Voor het einde. In hymne: een psalm van Asaf, een lied voor de Assyriër’ (Εις το τελος, εν υμνοις. ψαλμος τω Ασαφ, ωδη προς τον Ασσυριον/Eis to telos, en humnois. Psalmos tō Asaf ōdē pros ton Assyrion). Septuaginta: SESB Edition, ed. Alfred Rahlfs and Robert Hanhart (Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2006), Ps 75:1.)

|2| 2 (76:3) En in Salem is Zijn hut, en Zijn woning in Sion.


200

|3| 3 (76:4) Aldaar heeft Hij verbroken de vurige pijlen van den boog, het schild, en het zwaard, en den krijg. Sela.

|4| 4 (76:5) Gij zijt doorluchtiger en heerlijker dan de roofbergen. |5| 5 (76:6) De stouthartigen zijn beroofd geworden; zij hebben hun slaap gesluimerd; en geen van de dappere mannen hebben hun handen gevonden.

|6| 6 (76:7) Van Uw schelden, o God van Jakob! is samen wagen en paard in slaap gezonken.

|7| 7 (76:8) Gij, vreselijk zijt Gij; en wie zal voor Uw aangezicht bestaan, van den tijd Uws toorns af?

|8| 8 (76:9) Gij deedt een oordeel horen uit den hemel; de aarde vreesde en werd stil, |9| 9 (76:10) Als God opstond ten oordeel, om alle zachtmoedigen der aarde te verlossen. Sela.

|10| 10 (76:11) Want de grimmigheid des mensen zal U loffelijk maken; het overblijfsel der grimmigheden zult Gij opbinden.

|11| 11 (76:12) Doet geloften en betaalt ze den HEERE, uw God, gij allen, die rondom Hem zijt! Laat hen Dien, Die te vrezen is, geschenken brengen;

|12| 12 (76:13) Die den geest der vorsten als druiven afsnijdt; Die den koningen der aarde vreselijk is.

E

77:1-21 – Oproep tot God om te herinneren

(1) Voor de koorleider Jedutun. Een musiceerstuk van Asaf. (2) Mijn stem klinkt tot God, ik schreeuw het uit, tot God klinkt mijn stem, totdat Hij mij het oor leent. (3) Ik zoek mijn Heer in mijn benauwing bij dag. ‘s Nachts is mijn hand gestrekt en laat niet af. Mijn ziel weigert elke troost! (4) Ik denk aan God en ik kreun het uit, ik pieker en mijn geest versmacht. Sela. (5) U houdt mijn ogen wakend, ik ben kapot, ik kan niet spreken. (6) Ik broed over dagen van vroeger, jaren als eeuwen geleden. (7) Ik denk aan snarenspel. ‘s Nachts pieker ik met heel mijn hart, en mijn geest, die graaft maar door.


P S A L M E N 77:1-21 – OPROEP TOT GOD OM TE HERINNEREN

201

(8) Zal mijn Heer verwerpen voor eeuwen, geen welgevallen ooit nog hebben? (9) Is zijn vriendschap ten einde voor immer, is wat Hij zei voor geslacht na geslacht voleind? (10) Is God vergeten genadig te zijn, of is zijn erbarmen van woede verkrampt? Sela. (11) Ik zeg enkel en dat doorsteekt mij: hoe veranderd is des Hoogsten rechterhand! (12) Maar ik blijf denken aan de daden van Jah. Ja, ik denk aan uw wonderen van vroeger! (13) Ik wil van al uw werken gewagen, over uw handelen peinzen! (14) God, uw weg voert over heilige grond, wie is een godheid groot als onze God? (15) U bent de godheid die een wonderdaad doet. U hebt onder de volken uw kracht doen kennen! (16) U verloste met eigen arm uw volk, de zonen van Jakob en Jozef! Sela. (17) Waterstromen zagen u, o God, waterstromen zagen u en beefden, ja, oervloeden waren ontzet! (18) Dichte nevels stortten stromen water, wolkenmassa’s gaven stem, ja, uw pijlen schoten heen en weer! (19) Uw donderende stem rolde, bliksems zetten de wereld in het licht, ontzet was de aarde, ze schudde! (20) Uw weg liep door de zee, uw koers door wateren vele, uw voetsporen bleven onkenbaar. (21) U leidde uw volk als een kudde, aan de hand van Mozes en Aäron! Vanouds heeft de joodse traditie deze Psalm toegepast op de ballingschap.3 In elk geval verkeert de persoon in de Psalm in moeilijke omstandigheden.4 De psalmist kijkt vanuit die benauwde situatie naar Jahweh waar hij, zoals vanouds, zijn hulp van verwacht. Hij bestudeert de geschiedenis van het volk om te wijzen op oude tijden waarin het volk eveneens ongehoorzaam was, maar Jahweh het volk ondanks dat verloste uit de omstandigheden. Arthur Clarke noemt tevens nog de mogelijkheid dat de Psalm ook de gedachten van het Joodse volk uitdrukt in de toekomstige verdrukking waarin het verzeild zal raken.5

|1| Voor de koorleider Jedutun. Een musiceerstuk van Asaf. Het woord Jedutun komt enkel nog voor in Ps39:1 en 62:1. Veelal wordt er gedacht aan Jedutun de tempelzanger (1Kr16:41-42; 25:1-6, LXX, WV, HB).6 Asafs muziekstuk zou dan aan hem zijn gericht. 3 4 5 6

A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 955; A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 246. M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 271. A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 195. A. Cohen (red.), The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 120.


202

Rabbi Salomo ben Izaak (acr. Rashi, 1040-1105n.Chr.) ziet Jədîtun niet als eigennaam en denkt aan een decreet. 7 Anderen daarentegen denken dat het om een muziekstuk gaat dat ‘Jedutun’ werd genoemd (NBV, NBG, NB, GNB) of dat het over Jedutun gaat (SV). Deze laatste optie is vanuit de traditionele context waarin de Psalm werd geplaatst minder geschikt.

|2| Mijn stem klinkt tot God, ik schreeuw het uit, tot God klinkt mijn stem, totdat Hij mij het oor leent.

Doordat de gelovige in een hopeloze situatie verzeild is geraakt, kan hij enkel nog maar naar het gebed grijpen. John Darby schrijft:8 ‘Tot God te roepen met de stem, wil meer zeggen dan iets van Hem te wensen. Het roepen tot God is de uitdrukking van zwakheid en afhankelijkheid en het verlangen om de toevlucht te nemen tot Hem.’

|3| Ik zoek mijn Heer in mijn benauwing bij dag. ‘s Nachts is mijn hand gestrekt en laat niet af. Mijn ziel weigert elke troost!

In plaats van ‘mijn hand’ vertalen rabbi Salomo ben Izaak (acr. Rashi, 1040-1105n.Chr.) en rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) het Hebreeuwse jádî met ‘wond’ (vgl. Ex9:3).9 De betekenis blijft daardoor dat de psalmist naar de pijn in zijn hart verwijst dat diep geraakt is door de moeilijkheden waarin men zich bevindt. Er is geen geneesmiddel op het ogenblik voorhanden om die pijn te verzachten.

|4| Ik denk aan God en ik kreun het uit, ik pieker en mijn geest versmacht. Sela. Ondanks de moeilijkheden blijft de gelovige hopen op God.

|5| U houdt mijn ogen wakend, ik ben kapot, ik kan niet spreken. |6| Ik broed over dagen van vroeger, jaren als eeuwen geleden. |7| Ik denk aan snarenspel. ‘s Nachts pieker ik met heel mijn hart, en mijn geest, die graaft maar door.

7 8 9

Rasji, The Judaica Press Complete Tanach with Rashi, red. A.J. Rosenberg ([CD-ROM]; Judaica Press, 2005). J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 174. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 956.


P S A L M E N 77:1-21 – OPROEP TOT GOD OM TE HERINNEREN

203

Het terugdenken aan het snarenspel wijst op de oudere dagen waarin de gelovigen nog niet in de benauwdheden verkeerden (vgl. vs6).

|8| Zal mijn Heer verwerpen voor eeuwen, geen welgevallen ooit nog hebben? |9| Is zijn vriendschap ten einde voor immer, is wat Hij zei voor geslacht na geslacht voleind?

|10| Is God vergeten genadig te zijn, of is zijn erbarmen van woede verkrampt? Sela. |11| Ik zeg enkel en dat doorsteekt mij: hoe veranderd is des Hoogsten rechterhand! |12| Maar ik blijf denken aan de daden van Jah. Ja, ik denk aan uw wonderen van vroeger!

|13| Ik wil van al uw werken gewagen, over uw handelen peinzen! |14| God, uw weg voert over heilige grond, wie is een godheid groot als onze God? De psalmist erkent de weg die God in het verleden met het volk is gegaan. Het is een weg over heilige bodem die geleid heeft tot de heiliging van Gods naam. Ondanks dat er meerdere machten in het universum zijn, staat echter geen van die machten gelijk aan Jahweh. Geen enkele engel of godheid is aan Hem gelijk.

|15| U bent de godheid die een wonderdaad doet. U hebt onder de volken uw kracht doen kennen!

God liet zijn kracht zien aan de volken toen Hij de farao en zijn leger totaal versloeg.

|16| U verloste met eigen arm uw volk, de zonen van Jakob en Jozef! Sela. Net als in de beschrijving van Israëls verlossing in Ex6:6 verwijst de arm van Jahweh naar zijn kracht. Hij leidde het volk uit Egypte met uitgestrekte hand. Het slot van dit vers concretiseert dat volk als nakomelingen van Jakob en Jozef. Jozef wordt genoemd omdat hij de voorvader was van Efraïm en Manasse, die dikwijls apart van de andere stammen worden vermeld. De psalmen die verbonden zijn met Asaf lijken speciale interesse te hebben in de persoon van Jozef (77:16; 78:67; 80:2; 81:6). De naam Asaf ( ‫אסף‬/’Āsāf)


204

lijkt tevens op de naam Jozef ( ‫ף‬6‫ וס‬/Jōsēf) en een zoon van Asaf droeg deze naam (1Kr25:2,9). Als Ps105 eveneens van Asaf is, zoals sommigen denken, vinden we hierin nog eens een korte levensbeschrijving uit het leven van Jozef (vs17-22).

|17| Waterstromen zagen u, o God, waterstromen zagen u en beefden, ja, oervloeden waren ontzet!

De waterstromen worden door de psalmist gepersonaliseerd (vgl. Ps114:3).

|18| Dichte nevels stortten stromen water, wolkenmassa’s gaven stem, ja, uw pijlen schoten heen en weer!

Bij de pijlen is er door sommigen gedacht aan de oordelen die over Egypte kwamen.10

|19| Uw donderende stem rolde, bliksems zetten de wereld in het licht, ontzet was de aarde, ze schudde!

De Talmoed geeft te kennen dat God de bliksem en de donder toestaat om de zondaar tot inkeer te brengen en zich te vernederen voor de Allerhoogste.11 Bij de uittocht uit Egypte toonde Jahweh zichzelf in elk geval in grootheid en waren de Egyptenaren bevroren van angst voor het oordeel.

|20| Uw weg liep door de zee, uw koers door wateren vele, uw voetsporen bleven onkenbaar.

God splitste de Rode Zee en zorgde ervoor dat het volk veilig aan de overkant kwam, buiten het bereik van de Egyptische machten.

|21| U leidde uw volk als een kudde, aan de hand van Mozes en Aäron! F 78:1-72 – Herinnering van Israëls falen en Gods genade |22| 1 Een onderwijzing van Asaf. O mijn volk! neem mijn leer ter oren; neigt ulieder oor tot de redenen mijns monds.

10 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 963. 11 Babylonische Talmoed, traktaat Berakoth 59a.


P S A L M E N 78:1-72 – HERINNERING VAN ISRAËLS FALEN EN GODS GENADE

|23| 2

205

Ik zal mijn mond opendoen met spreuken; ik zal verborgenheden overvloediglijk uitstorten, van ouds her;

|24| 3 Die wij gehoord hebben en weten ze, en onze vaders ons verteld hebben. |25| 4 Wij zullen het niet verbergen voor hun kinderen, voor het navolgende geslacht, vertellende de loffelijkheden des HEEREN, en Zijn sterkheid, en Zijn wonderen, die Hij gedaan heeft.

|26| 5 Want Hij heeft een getuigenis opgericht in Jakob, en een wet gesteld in Israël; die Hij onzen vaderen geboden heeft, dat zij ze hun kinderen zouden bekend maken;

|27| 6 Opdat het navolgende geslacht die weten zou, de kinderen, die geboren zouden worden; en zouden opstaan, en vertellen ze hun kinderen;

|28| 7 En dat zij hun hoop op God zouden stellen, en Gods daden niet vergeten, maar Zijn geboden bewaren;

|29| 8 En dat zij niet zouden worden gelijk hun vaders, een wederhorig en wederspannig geslacht; een geslacht, dat zijn hart niet richtte, en welks geest niet getrouw was met God.

|30| 9 (De kinderen van Efraim, gewapende boogschutters, keerden om ten dage des strijds.)

|31| 10 Zij hielden Gods verbond niet, en weigerden te wandelen in Zijn wet. |32| 11 En zij vergaten Zijn daden, en Zijn wonderen, die Hij hun had doen zien. |33| 12 Voor hun vaderen had Hij wonder gedaan, in Egypteland, in het veld van Zoan.

|34| 13 Hij kliefde de zee, en deed er hen doorgaan; en de wateren deed Hij staan als een hoop.

|35| 14 En Hij leidde hen des daags met een wolk, en den gansen nacht met een licht des vuurs.


206

|36| 15 Hij kliefde de rotsstenen in de woestijn, en drenkte hen overvloedig, als uit afgronden.

|37| 16 Want Hij bracht stromen voort uit de steenrots, en deed de wateren afdalen als rivieren.

|38| 17 Nog voeren zij wijders voort tegen Hem te zondigen, verbitterende den Allerhoogste in de dorre wildernis.

|39| 18 En zij verzochten God in hun hart, begerende spijs naar hun lust. |40| 19 En zij spraken tegen God, zij zeiden: Zou God een tafel kunnen toerichten in de woestijn?

|41| 20 Ziet, Hij heeft den rotssteen geslagen, dat er wateren uitvloeiden, en beken

overvloediglijk uitbraken, zou Hij ook brood kunnen geven? Zou Hij Zijn volke vlees toebereiden?

|42| 21 Daarom hoorde de HEERE, en werd verbolgen; en een vuur werd ontstoken tegen Jakob, en toorn ging ook op tegen IsraĂŤl;

|43| 22 Omdat zij in God niet geloofden, en op Zijn heil niet vertrouwden. |44| 23 Daar Hij den wolken van boven gebood, en de deuren des hemels opende; |45| 24 En regende op hen het Man om te eten, en gaf hun hemels koren. Vanuit de gedachte dat de engelen evenals de IsraĂŤlieten het manna aten, concludeert Coates dat geen enkel schepsel zonder voeding kan. 12

|46| 25 Een iegelijk at het brood der Machtigen; Hij zond hun teerkost tot verzadiging.

|47| 26 Hij dreef den oostenwind voort in den hemel, en voerde den zuidenwind aan door Zijn sterkte;

|48| 27 En regende op hen vlees als stof, en gevleugeld gevogelte als zand der zeeen; 12 C.A. Coates, An Outline of the Book of Exodus (Londen:SHBD, 1921), 86.


P S A L M E N 78:1-72 – HERINNERING VAN ISRAËLS FALEN EN GODS GENADE

207

|49| 28 En deed het vallen in het midden zijns legers, rondom zijn woningen. |50| 29 Toen aten zij, en werden zeer zat; zodat Hij hun hun lust toebracht. |51| 30 Zij waren nog niet vervreemd van hun lust; hun spijs was nog in hun mond, |52| 31 Als Gods toorn tegen hen opging, dat Hij van hun vetsten doodde, en de uitgelezenen van Israël nedervelde.

|53| 32 Boven dit alles zondigden zij nog, en geloofden niet, door Zijn wonderen. |54| 33 Dies deed Hij hun dagen vergaan in ijdelheid, en hun jaren in verschrikking. |55| 34 Als Hij hen doodde, zo vraagden zij naar Hem, en keerden weder, en zochten God vroeg;

|56| 35 En gedachten, dat God hun Rotssteen was, en God, de Allerhoogste, hun Verlosser.

|57| 36 En zij vleiden Hem met hun mond, en logen Hem met hun tong. |58| 37 Want hun hart was niet recht met Hem, en zij waren niet getrouw in Zijn verbond.

|59| 38 Doch Hij, barmhartig zijnde, verzoende de ongerechtigheid, en verdierf hen niet; maar wendde dikwijls Zijn toorn af, en wekte Zijn ganse grimmigheid niet op.

|60| 39 En Hij dacht, dat zij vlees waren, een wind, die henengaat en niet wederkeert.

|61| 40 Hoe dikwijls verbitterden zij Hem in de woestijn, deden Hem smart aan in de wildernis!

|62| 41 Want zij kwamen alweder, en verzochten God, en stelden den Heilige Israëls een perk.

Zie voor de ‘Heilige Israëls’ de commentaar bij Ps71:22.


208

|63| 42 Zij dachten niet aan Zijn hand, aan den dag, toen Hij hen van den wederpartijder verloste;

|64| 43 Hoe Hij Zijn tekenen stelde in Egypte, en Zijn wonderheden in het veld van Zoan;

|65| 44 En hun vloeden in bloed veranderde, en hun stromen, opdat zij niet zouden drinken.

|66| 45 Hij zond een vermenging van ongedierte onder hen, dat hen verteerde, en vorsen, die hen verdierven.

|67| 46 En Hij gaf hun gewas den kruidworm, en hun arbeid den sprinkhaan. |68| 47 Hij doodde hun wijnstok door den hagel, en hun wilde vijgebomen door vurigen hagelsteen.

|69| 48 Ook gaf Hij hun vee den hagel over, en hun beesten aan de vurige kolen. |70| 49

Hij zond onder hen de hittigheid Zijns toorns, verbolgenheid, en verstoordheid, en benauwdheid, met uitzending der boden van veel kwaads.

|71| 50 Hij woog een pad voor Zijn toorn; Hij onttrok hun ziel niet van den dood; en hun gedierte gaf Hij aan de pestilentie over.

|72| 51 En Hij sloeg al het eerstgeborene in Egypte, het beginsel der krachten in de tenten van Cham.

|73| 52 En Hij voerde Zijn volk als schapen, en leidde hen, als een kudde, in de woestijn.

|74| 53 Ja, Hij leidde hen zeker, zodat zij niet vreesden; want de zee had hun vijanden overdekt.

|75| 54 En Hij bracht hen tot de landpale Zijner heiligheid, tot dezen berg, dien Zijn rechterhand verkregen heeft.


P S A L M E N 78:1-72 – HERINNERING VAN ISRAËLS FALEN EN GODS GENADE

209

|76| 55 En Hij verdreef voor hun aangezicht de heidenen, en deed hen vallen in het snoer hunner erfenis, en deed de stammen Israëls in hun tenten wonen.

|77| 56 Maar zij verzochten en verbitterden God, den Allerhoogste, en onderhielden Zijn getuigenissen niet.

|78| 57 En zij weken terug, en handelden trouwelooslijk, gelijk hun vaders; zij zijn omgekeerd, als een bedriegelijke boog.

|79| 58 En zij verwekten Hem tot toorn door hun hoogten, en verwekten Hem tot ijver door hun gesneden beelden.

|80| 59 God hoorde het en werd verbolgen, en versmaadde Israël zeer. |81| 60 Dies verliet Hij den tabernakel te Silo, de tent, die Hij tot een woning gesteld had onder de mensen.

|82| 61 En Hij gaf Zijn sterkte in de gevangenis, en Zijn heerlijkheid in de hand des wederpartijders.

|83| 62 En Hij leverde Zijn volk over ten zwaarde, en werd verbolgen tegen Zijn erfenis.

|84| 63 Het vuur verteerde hun jongelingen, en hun jonge dochters werden niet geprezen.

|85| 64 Hun priesters vielen door het zwaard, en hun weduwen weenden niet. |86| 65 Toen ontwaakte de Heere, als een slapende, als een held, die juicht van den wijn.

|87| 66 En Hij sloeg Zijn wederpartijders aan het achterste; Hij deed hun eeuwige smaadheid aan.

|88| 67 Doch Hij verwierp de tent van Jozef, en den stam van Efraim verkoos Hij niet.

|89| 68 Maar Hij verkoos den stam van Juda, den berg Sion, dien Hij liefhad.


210

den berg Sion, Meer over Sion is te vinden bij Psalm 2:6.

|90| 69 En Hij bouwde Zijn heiligdom als hoogten, als de aarde, die Hij gegrond heeft in eeuwigheid.

|91| 70 En Hij verkoos Zijn knecht David, en nam hem van de schaapskooien; |92| 71 Van achter de zogende schapen deed Hij hem komen, om te weiden Jakob, Zijn volk, en IsraĂŤl, Zijn erfenis.

|93| 72 Ook heeft hij hen geweid naar de oprechtheid zijns harten, en heeft hen geleid met een zeer verstandig beleid zijner handen.

G

79:1-13 â&#x20AC;&#x201C; Aanval van de volken

Volgens de Dode Zeerollen bijschrijft Ps79 de verwoesting van Jeruzalem die in de eindtijd plaatsvindt (4Q176).

|94| 1 Een psalm van Asaf. O God! Heidenen zijn gekomen in Uw erfenis; zij

hebben den tempel Uwer heiligheid verontreinigd; zij hebben Jeruzalem tot steenhopen gesteld.

|95| 2 Zij hebben de dode lichamen Uwer knechten aan het gevogelte des hemels tot spijs gegeven; het vlees Uwer gunstgenoten aan het gedierte des lands.

|96| 3 Zij hebben hun bloed rondom Jeruzalem als water vergoten; en er was niemand, die hen begroef.

|97| 4 Wij zijn onzen naburen een smaadheid geworden; een spot en schimp dien, die rondom ons zijn.

|98| 5 Hoe lang, HEERE? Zult Gij eeuwiglijk toornen? Zal Uw ijver als vuur branden?

|99| 6 Stort Uw grimmigheid uit over de heidenen, die U niet kennen, en over de koninkrijken, die Uw Naam niet aanroepen.


P S A L M E N 79:1-13 – AANVAL VAN DE VOLKEN

211

|100|7 Want men heeft Jakob opgegeten, en zij hebben zijn liefelijke woning verwoest. |101| 8 Gedenk ons de vorige misdaden niet; haast U, laat Uw barmhartigheden ons voorkomen; want wij zijn zeer dun geworden.

|102|9 Help ons, o God onzes heils! ter oorzake van de eer Uws Naams; en red ons, en doe verzoening over onze zonden, om Uws Naams wil.

|103|10 Waarom zouden de heidenen zeggen: Waar is hun God? Laat de wraak des vergoten bloeds Uwer knechten onder de heidenen voor onze ogen bekend worden.

|104|11 Laat het gekerm der gevangenen voor Uw aanschijn komen; behoud overig de kinderen des doods, naar de grootheid Uws arms.

|105|12 En geef onze naburen zevenvoudig weder in hun schoot hun smaad, waarmede zij U, o Heere! gesmaad hebben.

|106|13 Zo zullen wij, Uw volk en de schapen Uwer weide, U loven in eeuwigheid, van geslacht tot geslacht; wij zullen Uw roem vertellen.

H

80:1-20 – Schreeuw om te herinneren

|107|1 Voor den opperzangmeester, op Schoschannim; een getuigenis, een psalm van Asaf. (80:2) O Herder Israëls! neem ter ore, Die Jozef als schapen leiddet; Die tussen de cherubim zit, verschijn blinkende.

De Septuaginta breidt het eerste vers uit: ‘Voor het einde. Voor wat zal veranderen. Een getuigenis van Asaf. Een psalm over de Assyriër’ (Εις το τελος, υπερ των αλλοιωθησομενων, μαρτυριον τω Ασαφ, ψαλμος υπερ του Ασσυριου/Eis to telos, huper tōn alleiōthēsomenōn, marturion tō Asaf, psalmos huper tou Assyrion).

|108|2 (80:3) Wek Uw macht op voor het aangezicht van Efraim, en Benjamin, en Manasse, en kom tot onze verlossing.

|109|3 (80:4) O God! breng ons weder, en laat Uw aanschijn lichten, zo zullen wij verlost worden.


212

|110| 4 (80:5) O HEERE, God der heirscharen! hoe lang zult Gij roken tegen het gebed Uws volks?

|111| 5 (80:6) Gij spijst hen met tranenbrood, en drenkt hen met tranen uit een drieling.

|112| 6 (80:7) Gij hebt ons onzen naburen tot een twist gesteld, en onze vijanden spotten onder zich.

|113| 7 (80:8) O God der heirscharen! breng ons weder, en laat Uw aangezicht lichten; zo zullen wij verlost worden.

|114| 8 (80:9) Gij hebt een wijnstok uit Egypte overgebracht, hebt de heidenen verdreven, en hebt denzelven geplant;

|115| 9 (80:10) Gij hebt de plaats voor hem bereid, en zijn wortelen doen inwortelen, zodat hij het land vervuld heeft.

|116| 10 (80:11) De bergen zijn met zijn schaduw bedekt geweest, en zijn ranken waren als cederbomen Gods.

|117| 11 (80:12) Hij schoot zijn ranken uit tot aan de zee, en zijn scheuten tot aan de rivier.

|118| 12 (80:13) Waarom hebt Gij zijn muren doorgebroken, zodat allen, die den weg voorbijgaan, hem plukken?

|119| 13 (80:14) Het zwijn uit het woud heeft hem uitgewroet, en het wild des velds heeft hem afgeweid.

|120|14 (80:15) O God der heirscharen! keer toch weder; aanschouw uit den hemel, en zie, en bezoek dezen wijnstok,

|121| 15 (80:16) En den stam, dien Uw rechterhand geplant heeft, en dat om den zoon, dien Gij U gesterkt hebt!

Bij de zoon die God voor zichzelf sterk heeft gemaakt denkt de Targum concreet aan de Messias: â&#x20AC;&#x2DC;Koning Messias die je voor jezelf sterk maakteâ&#x20AC;&#x2122; (vgl. Ps110:1).


P S A L M E N 80:1-20 – SCHREEUW OM TE HERINNEREN

213

|122|16 (80:17) Hij is met vuur verbrand; hij is afgehouwen; zij komen om van het schelden Uws aangezichts.

|123|17 (80:18) Uw hand zij over den man Uwer rechterhand, over des mensen zoon, dien Gij U gesterkt hebt.

|124|18 (80:19) Zo zullen wij van U niet terugkeren; behoud ons in het leven, zo zullen wij Uw Naam aanroepen.

|125|19 (80:20) O HEERE, God der heirscharen! breng ons weder; laat Uw aanschijn lichten, zo zullen wij verlost worden.

I

81:1-17 – Muziek om te herinneren voor het gevecht

|1| 1 Voor den opperzangmeester, op de Gittith, een psalm van Asaf. (81:2) Zingt vrolijk Gode, onze Sterkte; juicht den God van Jakob. Bij Hebreeuwse ;‫על־הג;ת‬/‘al-haggitît denkt de Targum aan een harp

uit Gath. De Septuaginta kiest voor de vertaling ‘voor de wijnpers’ (υπερ των ληνων/huper tōn lēnōn). Het is opmerkelijk dat ook de joodse traditie bij ;‫הג;ת‬/haggitît aan een wijnpers denkt. De wijnpers is daarbij veelal verbonden met het beeld van het eindoordeel dat God op aarde uit zal voeren (Js63:2-3; Jl4:13; Op14:19-20).13

|2| 2 (81:3) Heft een psalm op, en geeft de trommel; de liefelijke harp met de luit. |3| 3 (81:4) Blaast de bazuin in de nieuwe maan, ter bestemder tijd, op onzen feestdag.

|4| 4 (81:5) Want dat is een inzetting in Israël, een recht van den God Jakobs. |5| 5 (81:6) Hij heeft het gezet tot een getuigenis in Jozef, als Hij uitgetogen was tegen Egypteland; alwaar ik gehoord heb een spraak, die ik niet verstond;

|6| 6 (81:7) Ik heb zijn schouder van den last onttrokken; zijn handen zijn van de potten ontslagen. 13 Midrasj Psalmen 8:1; 84:1; J. Schwartz, “Treading the Grapes of Wrath. The Wine Press in Ancient Jewish and Christian Tradition”, Theologische Zeitschrift, nr. 49 (1993): 221.


214

|7| 7 (81:8) In de benauwdheid riept gij, en Ik hielp u uit; Ik antwoordde u uit de

schuilplaats des donders; Ik beproefde u aan de wateren van Meriba. Sela.

|8| 8 (81:9) Mijn volk, zeide Ik hoor toe, en Ik zal onder u betuigen, Israël, of gij naar Mij hoordet!

|9| 9 (81:10) Er zal onder u geen uitlands god wezen, en gij zult u voor geen vreemden god nederbuigen.

|10| 10 (81:11) Ik ben de Heere, uw God, Die u heb opgevoerd uit het land van Egypte; doe uw mond wijd open, en Ik zal hem vervullen.

|11| 11 (81:12) Maar Mijn volk heeft Mijn stem niet gehoord; en Israël heeft Mijner niet gewild.

|12| 12 (81:13) Dies heb Ik het overgegeven in het goeddunken huns harten, dat zij wandelden in hun raadslagen.

|13| 13 (81:14) Och, dat Mijn volk naar Mij gehoord had, dat Israël in Mijn wegen gewandeld had!

|14| 14 (81:15) In kort zou Ik hun vijanden gedempt hebben, en Mijn hand gewend hebben tegen hun wederpartijders.

|15| 15

(81:16) Die den HEERE haten, zouden zich Hem geveinsdelijk onderworpen hebben, maar hunlieder tijd zou eeuwig geweest zijn.

|16| 16 (81:17) En Hij zou het gespijsd hebben met het vette der tarwe; ja, Ik zou u verzadigd hebben met honig uit de rotsstenen.

J

82:1-8 – Oordeel over de volksgoden

(1) Een Psalm van Asaf. In de samenkomst van goden staat God geposteerd, in de kring van goden oefent hij recht. (2) ‘Tot wanneer krom je recht tot onheil, heft je het aanschijn van boosdoeners omhoog! Sela (3) doet recht geringe en wees, gebukte en verkommerde, rechtvaardigt die! (4) laat vrij geringe en arme, de hand van boosdoeners, redt ze daaruit! (5) van niets weten ze, verstaan niets, zij


P S A L M E N 82:1-8 – OORDEEL OVER DE VOLKSGODEN

215

wandelen rond in het donker, dus wankelen alle grondslagen der aarde! (6) ik was het die zei: jullie zijn goden, ieder van jullie een zoon van de Hoogste! (7) nochtans: als een mens zult ge sterven, vallen als elkeen van de vorsten!’ (8) Sta op, God, berecht de aarde, gij met uw erfgoed bij alle volken! Ps82 toont Jahweh als Degene die recht voert over de goden en hen veroordeeld.

|1| Een Psalm van Asaf. In de samenkomst van goden staat God geposteerd, in de kring van goden oefent hij recht.

Het is onduidelijk tot wie de psalmist zich in deze psalm richt met de aanduiding ‘goden’. Meerdere mogelijkheden zijn geopperd:14 (1) De goden zijn engelen die hun autoriteit over de volken misbruikten. De Septuaginta en Pesjitta spreken in vs1 dan ook al over ‘engelen’. Ook elders in de Psalmen vertaalt de Septuaginta het Hebreeuwse Elohim met ‘engelen’ (LXX:Ps8:6; 82:1,6; 97:6; 138:1). (2) De Dode Zeerollen denken bij het meervoud goden aan de persoon Melchizedek die als een god voor Jahweh staat (11QMelch 2:24-25). (3) De goden zijn Israëls rechters, omdat zij in naam van God het vonnis voltrekken over een ander.15 De Targum Pseudo-Jonathan spreekt daarom over Israëls rechters. Nadeel hierbij is dat rechters nergens in de Bijbel of joodse literatuur de titel ‘zoon van de Hoogste’ ontvangen (vs6).16 (4) De goden zijn Israëlieten (LXX:Ex4:16; 22:27). In de Midrasj van rabbi Tanchuma vernemen we zodoende dat Jahweh tegen de engel van de dood zegt:17 ‘Toen Ik jou schiep, schiep ik je voor de volken van de wereld, maar niet voor mijn zonen. Want deze heb Ik tot goden gemaakt.’ Andere teksten geven concreet aan dat God dit met Israël deed op het ogenblik dat Hij hen de Thora gaf op de berg Sinaï.18

14 George R. Beasley-Murray, John, 2e ed., Word Biblical Commentary 36 (Nashville: Thomas Nelson, 1999), 176–177. 15 Midrasj Psalm 82; Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 6b-7a; Sota 47b. 16 David C. Mitchell, The Message of the Psalter. An Eschatological Programme in the Book of Psalms, Dissertation. (Sheffield: Sheffield Academic, 1997), 105. 17 Midrasj Tanchuma B. 18 Babylonische Talmoed, traktaat Abodah Zarah 5a; Midrasj Rabba Ex32:7.


216

De Heer Jezus lijkt deze laatste optie te ondersteunen door Ps82:6 toe te passen op het joodse volk dat met Hem in discussie is en daarbij te verwijzen naar de ontvangst van God Woord (Jh10:34-35). Rabbi Chalafta concludeerde uit dit vers dat als er tien joden bij elkaar zitten om zich met de Thora bezig te houden, de heerlijkheid van Jahweh (de Sjechina) in hun midden is.19

|2| ‘Tot wanneer krom je recht tot onheil, heft je het aanschijn van boosdoeners omhoog! Sela

|3| doet recht geringe en wees, gebukte en verkommerde, rechtvaardigt die! |4| laat vrij geringe en arme, de hand van boosdoeners, redt ze daaruit! |5| van niets weten ze, verstaan niets, zij wandelen rond in het donker, dus wankelen alle grondslagen der aarde!

|6| ik was het die zei: jullie zijn goden, ieder van jullie een zoon van de Hoogste! |7| nochtans: als een mens zult ge sterven, vallen als elkeen van de vorsten!’ Aan de goden wordt gezegd dat ze machteloos zijn zonder Jahweh. De afgoden zullen sterven als mensen. Zij die zich verheffen tegenover Jahweh zullen hun waarde verlaten en sterven (vgl. Js14:4b-14).

|8| Sta op, God, berecht de aarde, gij met uw erfgoed bij alle volken! K

83:1-19 – Aanval van de vijand uit Ps50

(1) Een zang, een musiceerstuk v. Asaf. (2) O God, gun u geen rust, blijf toch niet zwijgen, houd u niet afzijdig, God! (3) Want zie toch hoe uw vijanden grommen, uw haters hebben geheven hun hoofd! (4) Tegen uw volk gaat hun listige aanslag, ze beraden zich tegen wie gij wilt beschermen! (5) Zeiden al: ‘Die gaan we opruimen, dat volk moet weg! Dat nooit meer aan Israëls naam wordt gedacht!’ (6) Want ze beraadslagen, een van hart, in een verbond, gesloten tegen u: (7) De tenten van Edom, de Ismaëlieten, Moab en die van Hagar; (8) Gebal, Ammon en Amalek, Filistijnen samen met wie zetelen in Tyrus! (9) Ook Assur sloot zich bij hen aan, en zij werden de sterke arm van de zonen van Lot! sela 19 Misjnah, traktaat Aboth 3.6


P S A L M E N 83:1-19 – AANVAL VAN DE VIJAND UIT PS50

217

(10) Doe aan hen als aan Midjan, als Sisera, als Jabin in het beekdal van Kisjon! (11) Die bij En-Dor zijn verdelgd, werden mest op de rode grond! (12) Zet hen en hun drijvers neer als Oreb, als Zeëb, als Zebah, als Zalmunna hun drankorgels alle! (13) die durfden zeggen: ‘Wij gaan ons beërven de weilanden van God!’ (14) Mijn God, zet ze neer als een dwarrel, als kaf voor het aanschijn van een windvlaag! (15) Zoals een vuur een woud in brand steekt, zoals een vlam bergen verschroeit, (16) wil zo hen achtervolgen met uw storm, hen verbijsteren met uw orkaan! (17) Vervul hun aanschijn van schande, tot ze zoeken uw naam, o Jahweh! (18) ze worden beschaamd en verbijsterd voor altijd en immer, ze smadelijk teloorgaan; (19) ze zullen weten dat gij, uw naam, Jahweh, gij alleen, de Hoogste zijt, hoog over heel de aarde! Ps83 is nauw verbonden met Ps82. Beiden spreken over de nood van Israël en de tegenstanders van het volk. De Masada Psalmen (MasPs a) ziet het gevecht in Ps83 dan ook als een logische reactie op het oordeel van Ps82. Ps83 bevat een gemeenschappelijk gebed dat de aanval van tien volken op het volk Israël beschrijft. In het verleden is er grote discussie geweest op welke tijd dit wijst. Veelal werd aangenomen dat de psalmist leefde in de tijd van koning Josafat (873-848vC). De Psalm zou dan gaan over de naderende vijanden in 2Kr20. 20 In die tijd waren echter enkel Ammon, Moab en het Seïrgebergte de vijanden van Israël (2Kr20:10) en had Assur nog geen belangrijke plaats op het wereldtoneel. Tevens blijft het opvallend dat de Psalm niet spreekt over Egypte, Aram en Babylon. 21 David Mitchell wijst erop dat de gebeurtenissen in de tijd van koning Josafat een voorbeeld waren van de grote gebeurtenissen in de eindtijd (vgl. Jl4:2).22 In de geschiedenis van Israël was er namelijk nooit een tijd waarin al de volken, die Ps83:7-9 noemt, tegelijk tegen Israël optraden.23 Dat zou kunnen betekenen dat deze Psalm, net als Ps2, een universeel gebed bevat dat God oproept Israël te verlossen van haar vijanden. 24 Anderen daarentegen denken dat de Psalm een profetie is die vooruitziet op de eindtijd en zijn vervulling zal krijgen in de laatste jaarweek. De aanval staat dan in parallel met andere gebeurtenis in de eindtijd waarbij tien volken zijn betrokken (Dn7:7; Op17:3,12-16). 25 Het gaat dan om een 20 21 22 23

Avrohom Chaim Feuer, Tehillim 73-150, Artscroll Tenach Series (New York: Mesorah, 2007), 1041. J. Goldingay, Psalms. Volume 2: Psalms 42-89 (Grand Rapids:Baker Academic, 2007), 573. Mitchell, Message, 103. M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 345; D. A. Carson, New Bible Commentary: 21st Century Edition (Downers Grove:InterVarsity, 1994). 24 J. Goldingay, Psalms. Volume 2: Psalms 42-89 (Grand Rapids:Baker Academic, 2007), 573-574. 25 Sefer Zerubbabel 40:53-62.


218

coalitie van de hedendaagse landen Turkije, Irak, Jordanië, Egypte, Syrië, Libanon, Saudi-Arabië en de Gazastrook. In de kerkgeschiedenis is deze Psalm vaak gebruikt op Goede Vrijdag om de volken te beschrijven die Christus omsingelen en aan het kruis brengen.26

|1| Een zang, een musiceerstuk v. Asaf. |2| O God, gun u geen rust, blijf toch niet zwijgen, houd u niet afzijdig, God! Het gelovige Israël roept tot God in de hoop dat Hij het voor zijn volk opneemt. Door de vijanden wordt er een namelijk een coalitie tegen hen gevormd die als doel heeft om de naam van Israël op aarde uit te delgen (vs5). God mag zich nu geen rust gunnen in die benauwde situatie van het volk. Het vers begint en eindigt vandaar met een oproep tot God.

|3| Want zie toch hoe uw vijanden grommen, uw haters hebben geheven hun hoofd! |4| Tegen uw volk gaat hun listige aanslag, ze beraden zich tegen wie gij wilt beschermen!

In het geheim plannen de volken een aanslag op Israël. Ze gebruiken list om anderen daarin mee te betrekken en samen een grote krijgsmacht te vormen.

|5| Zeiden al: ‘Die gaan we opruimen, dat volk moet weg! Dat nooit meer aan Israëls naam wordt gedacht!’

De vijanden wilden dat de naam van Israël op aarde verdween. Het volk is namelijk voor de volken een doorn in het vlees.

|6| Want ze beraadslagen, een van hart, in een verbond, gesloten tegen u: De Psalm noemt ons in vs7-9 in totaal tien vijandelijke volken die zich tegen Israël opstelden. Samen sloten ze een verbond. De psalmist wijst erop dat dit verbond tegen Jahweh werd gesloten. Daardoor wordt God sterk benadrukt als de God van Israël, die voor zijn volk dient op te komen.

|7| De tenten van Edom, de Ismaëlieten, Moab en die van Hagar; 26 A. Deissler, Die Psalmen, Bnd.II (Düsseldorf:Patmos, 1969), 158.


P S A L M E N 83:1-19 – AANVAL VAN DE VIJAND UIT PS50

219

De aanval op Israël vindt plaats vanuit alle windrichtingen. Het volk Edom bevond zich in het zuidoosten van de Dode Zee. Tegenwoordig is het gedeeltelijk eigendom van Jordanië en Saoedi-Arabië. Zij waren vanouds de ergste vijanden van Israël en vielen het land meerdere keren aan. Daardoor staat Edom wellicht ook voorop in deze volkscoalitie. De Ismaëlieten leefden in het verre zuiden van Israël. Het is het gedeelte dat tegenwoordig bekend is als Saoedi-Arabië. Moab lag in het oosten van Israël, recht tegenover de Dode Zee, in het hedendaagse Jordanië. Het volk Hagar is minder bekend in de Bijbel. Uitleggers denken aan de afstammelingen van Hagar, de slavin van Abraham en Sara. Waar zij precies woonden is even onbekend. We kunnen denken aan het land ten oosten van Gilead aan de andere zijde van de Jordaan: ‘In de tijd van Saul vielen ze de Hagriëten aan. Ze overwonnen hen en gingen in hun tentenkampen wonen, in heel het gebied ten oosten van Gilead’ (1Kr5:10).27

|8| Gebal, Ammon en Amalek, Filistijnen samen met wie zetelen in Tyrus! Gebal kan verwijzen naar de grote havenstad in het het gebied van de Feniciërs, de stad Byblos in het hedendaagse Libanon: ‘de oudsten en wijzen van Gebal voeren als timmerlui mee. Alle schepen van de zee kwamen langszij, hun zeelui dreven handel met je’ (Ez27:9). 28 De Syrische vertaling vertaalde het woord en las ‘grens van Ammon’. Anderen denken aan het noordelijke deel van de bergen van Edom die eveneens de naam Gebal droegen.29 Ammon bevond zich in het hedendaagse Jordanië. Het lag boven het gebied van Moab aan de oostelijke kant van de Jordaan. Amalek woonde in het deel van het Sinaïtisch schiereiland dat nu eigendom is van Egypte. De Filistijnen bevonden zich in de Gazastrook van Israël en de havenstad Tyrus lag in het het noorden en maakte deel uit van Fenicië.

|9| Ook Assur sloot zich bij hen aan, en zij werden de sterke arm van de zonen van Lot! sela

Door de schrijver van deze Psalm was het zeer verrassend dat zelfs Assur deel wilde uitmaken van dit verbond tegen Jahweh en zijn volk Israël. De reden van deze verrassing kan zijn dat het Assyrische rijk nog kort van tevoren door de profeet Jona Gods genade heeft mogen zien 27 A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 273. 28 Vgl. J. Goldingay, Psalms. Volume 2: Psalms 42-89 (Grand Rapids:Baker Academic, 2007), 578. 29 A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 273; V.H. Matthews, M.W. Chavalas en J.H. Walton, The IVP Bible Background Commentary: Old Testament (Downers Grove:InterVarsity, 2000).


220

(793-753v.Chr.; Jn3:2) of een zware nederlaag door Jahweh heeft ervaren toen het eveneens Israël wilde aanvallen in de tijd van koning Hizkia (728-685v.Chr.; 2Kn19:35). Een andere reden kan zijn dat Assyrië de grootmacht was in het Midden-Oosten. Het is dan verrassend voor de psalmist dat deze grootmacht zich inlaat met een verbond dat gesloten wordt tussen kleine volken.30 Samen met de nakomelingen van Lot, Ammon en Moab, probeerde Assur de eisen van het verbond waar te maken. Zodoende komt het aantal aanvallers op het ronde getal tien terecht.31 Als deze Psalm van toepassing is op de laatste jaarweek, mogen we ervan uitgaan dat Assur zich eerst bij deze volken voegt en daarna ook hen aan zich onderdanig probeert te maken. ‘Ook het Sieraadland valt hij binnen. Velen worden onderworpen, alleen de volgende volken zullen aan hem ontkomen: Edom, Moab en het belangrijkste deel van de Ammonieten. Hij wordt heer en meester over vele landen, ook Egypte ontkomt niet aan hem. Hij eigent zich de goud- en zilverschatten en de andere kostbaarheden van Egypte toe. Libiërs en Nubiërs maken deel uit van zijn gevolg’ (Dn11:41b-43). De bondgenoten worden dan onderdanen van Assur.

|10| Doe aan hen als aan Midjan, als Sisera, als Jabin in het beekdal van Kisjon! De psalmist herinnert Jahweh aan de gebeurtenissen in het boek Rechters. Midjan werd verslagen door Gideon (Re7:19vv.). Sisera werd overwonnen door Barak en Debora (Re4:12vv.) en Jabin werd eveneens door deze laatste twee verslagen bij de beek Kisjon (Re5:21).

|11| Die bij En-Dor zijn verdelgd, werden mest op de rode grond! De plaats En-Dor wordt in de Bijbel nergens verbonden met een veldslag of militaire overwinning. Het was een plaats nabij Taanach en Megiddo, waar wel militaire overwinningen plaatsvonden (Re5:19; vgl. Jz17:11).

|12| Zet hen en hun drijvers neer als Oreb, als Zeëb, als Zebah, als Zalmunna hun drankorgels alle!

Oreb en Zeëb waren prinsen van Midjan die een nederlaag leden in het verleden (Re7:25). Zebah en Zalmunna waren de koningen van Midjan die eveneens de nederlaag behaalden (Re8:5vv.). 30 M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 345. 31 J. Goldingay, Psalms. Volume 2: Psalms 42-89 (Grand Rapids:Baker Academic, 2007), 579.


P S A L M E N 83:1-19 – AANVAL VAN DE VIJAND UIT PS50

221

|13| die durfden zeggen: ‘Wij gaan ons beërven de weilanden van God!’ |14| Mijn God, zet ze neer als een dwarrel, als kaf voor het aanschijn van een windvlaag!

Het Hebreeuwse galgal (‘dwarrel’) kan verwijzen naar iets dat voortbewogen wordt. In deze tekst wordt het voortbewogen door de wind, zoals een windmolen. Clarke denkt aan de kleine bolvormen aan de wilde artisjok (Gundelia Tournefortii), die in de herfst losbreken en over de vlakte rollen en stuiteren. 32 Andere denken zelfs aan de distelpluisjes van de brandnetel. De psalmist bidt dat de vijanden net zo eenvoudig als de windmolen mogen worden voortgeduwd door de Geest van God.

|15| Zoals een vuur een woud in brand steekt, zoals een vlam bergen verschroeit, Doordat de bomen in het bos kort bij elkaar staan kan het vuur zich gemakkelijk verspreiden van de ene naar de andere boom, totdat het hele gebied is uitgebrand.

|16| wil zo hen achtervolgen met uw storm, hen verbijsteren met uw orkaan! |17| Vervul hun aanschijn van schande, tot ze zoeken uw naam, o Jahweh! |18| ze worden beschaamd en verbijsterd voor altijd en immer, ze smadelijk teloorgaan; |19| ze zullen weten dat gij, uw naam, Jahweh, gij alleen, de Hoogste zijt, hoog over heel de aarde!

De overwinning op deze volken zal hen tonen dat Jahweh is de Hoogste God op aarde. De goden van deze volken zijn enkel afgoden, waarop ze vertrouwen. God is echter de enige en waarachtige God van de hele aarde en hemel.

L

Psalm 84

|20| 1 Voor den opperzangmeester, op de Gittith; een psalm, voor de kinderen van

Korach. (84:2) Hoe liefelijk zijn Uw woningen, o HEERE der heirscharen!

32 A.G. Clarke, ‘Studies in de Psalmen (83),’ Uit het Woord der Waarheid 50.6 (1995): 175; M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 348.


222

Voor den opperzangmeester, Deze psalm hoort bij het tijdperk van het koninkrijk, terwijl de tempel nog bestond (Ps83:11). Opvallend is ook de aansluiting van deze psalm bij psalm 42 en 43, dit wordt vooral duidelijk door dezelfde opbouw die gehandhaafd wordt. In psalm 42 en 43 is er sprake van droefheid vanwege het verstoken zijn van het bezoeken van het heiligdom. In psalm 84 is vervolgens sprake van blijdschap vanwege het voorrecht het heiligdom te mogen bezoeken.

voor de kinderen van Korach. Welk een betekenis geeft deze Psalm als we hem zien met het oog op het oordeel dat Korach trof in Numeri 16.

|21| 2 (84:3) Mijn ziel is begerig, en bezwijkt ook van verlangen, naar de voorhoven des HEEREN; mijn hart en mijn vlees roepen uit tot den levenden God.

|22| 3 (84:4) Zelfs vindt de mus een huis, en de zwaluw een nest voor zich, waar zij

haar jongen legt, bij Uw altaren, HEERE der heirscharen, mijn Koning, en mijn God!

|23| 4 (84:5) Welgelukzalig zijn zij, die in Uw huis wonen; zij prijzen U gestadiglijk. Sela.

|24| 5 (84:6) Welgelukzalig is de mens, wiens sterkte in U is, in welker hart de gebaande wegen zijn.

Welgelukzalig is de mens, We vinden in psalm 84:6-8 een chiastische opbouw.

|25| 6 (86:7) Als zij door het dal der moerbezienbomen doorgaan, stellen zij Hem tot een fontein; ook zal de regen hen gans rijkelijk overdekken.


P S A L M E N PSALM 84

223

Als zij door het dal der moerbezienbomen doorgaan, Clarke denkt dat hier gezinspeeld wordt een struik die tranen van gom afscheidt en in dorre streken groeit.33

|26| 7 (84:8) Zij gaan van kracht tot kracht; een iegelijk van hen zal verschijnen voor God in Sion.

een iegelijk van hen zal verschijnen voor God in Sion. Meer over Sion is te vinden bij Psalm 2:6.

|27| 8 (84:9) HEERE, God der heirscharen! hoor mijn gebed; neem het ter oren, o God van Jakob! Sela.

|28| 9 (84:10) O God, ons Schild! zie, en aanschouw het aangezicht Uws gezalfden. |29| 10 (84:11) Want een dag in Uw voorhoven is beter dan duizend elders; ik koos liever aan den dorpel in het huis mijns Gods te wezen, dan lang te wonen in de tenten der goddeloosheid.

|30| 11 (84:12) Want God, de HEERE, is een Zon en Schild; de HEERE zal genade en eer geven; Hij zal het goede niet onthouden dengenen, die in oprechtheid wandelen.

|31| 12 (84:13) HEERE der heirscharen! welgelukzalig is de mens, die op U vertrouwt. Psalm 84 bibliografie Clarke, A.G., Studies in de Psalmen (84), in: Uit het Woord der Waarheid, Jg.50, nr.6, Winschoten 1995

33 Clarke, A.G., Studies in de Psalmen (84), in: Uit het Woord der Waarheid, Jg.50, nr.7, Winschoten 1995:208


224

M

Psalm 85

|32| 1 Een psalm, voor den opperzangmeester, onder de kinderen van Korach. (85:2)

Gij zijt Uw lande gunstig geweest, HEERE! de gevangenis van Jakob hebt Gij gewend.

Een psalm, voor den opperzangmeester, De psalm is waarschijnlijk geschreven in de tijd van koning Hiskia (2Kr29:9-10; 30:8-9,27). Het volk is daarbij nog in het land (Ps85:3,6). Er bestaan ook diverse overeenkomsten met psalm 80.

|33| 2 (85:3) De misdaad Uws volks hebt Gij weggenomen; Gij hebt al hun zonden bedekt. Sela.

|34| 3 (85:4) Gij hebt weggenomen al Uw verbolgenheid; Gij hebt U gewend van de hittigheid Uws toorns.

|35| 4 (85:5) Breng ons weder, o God onzes heils! en doe te niet Uw toornigheid over ons.

|36| 5 (85:6) Zult Gij eeuwiglijk tegen ons toornen? Zult Gij Uw toorn uitstrekken van geslacht tot geslacht?

|37| 6 (85:7) Zult Gij ons niet weder levend maken, opdat Uw volk zich in U verblijde?

|38| 7 (85:8) Toon ons Uw goedertierenheid, o HEERE, en geef ons Uw heil. |39| 8 (85:9) Ik zal horen, wat God, de HEERE, spreken zal; want Hij zal tot Zijn volk en tot Zijn gunstgenoten van vrede spreken; maar dat zij niet weder tot dwaasheid keren.

|40| 9 (85:10) Zekerlijk, Zijn heil is nabij degenen, die Hem vrezen, opdat in ons land eer wone.

|41| 10 (85:11) De goedertierenheid en waarheid zullen elkander ontmoeten; de gerechtigheid en vrede zullen elkander kussen.


P S A L M E N PSALM 85

225

|42| 11 (85:12) De waarheid zal uit de aarde spruiten, en gerechtigheid zal van den hemel nederzien.

|43| 12 (85:13) Ook zal de HEERE het goede geven; en ons land zal zijn vrucht geven.

|44| 13 (85:14) De gerechtigheid zal voor Zijn aangezicht henengaan, en Hij zal ze zetten op den weg Zijner voetstappen. Psalm 85 bibliografie Clarke, A.G., Studies in de Psalmen (85), in: Uit het Woord der Waarheid, Jg.50, nr.8, Winschoten 1995

N

Psalm 86

|45| 1 Een gebed van David. HEERE! neig Uw oor, verhoor mij; want ik ben ellendig en nooddruftig.

Een gebed van David. Dit is de enige Psalm die Davids naam draagt in het derde boek van de psalmen. De dichter heeft daarbij gedeelten uit andere psalmen en vroegere geschriften samengevoegd tot een verheven gebed. Let in deze psalm op het veelvuldig voorkomen van de goddelijke namen. Het is opvallend dat de naam Jahweh precies zeven keer voorkomt. In psalm 86 erkent de knecht zijn Heer, en in psalm 87 erkent de Heer zijn knechten.

|46| 2 Bewaar mijn ziel, want ik ben Uw gunstgenoot, o Gij, mijn God! verlos Uw knecht, die op U betrouwt.

|47| 3 Zijt mij genadig, HEERE! want ik roep tot U den gansen dag. |48| 4 Verheug de ziel Uws knechts; want tot U, HEERE! verhef ik mijn ziel. |49| 5 Want Gij, HEERE! zijt goed, en gaarne vergevende, en van grote goedertierenheid allen, die U aanroepen.

|50| 6 HEERE! neem mijn gebed ter ore, en merk op de stem mijner smekingen.


226

|51| 7 In den dag mijner benauwdheid roep ik U aan, want Gij verhoort mij. |52| 8 Onder de goden is niemand U gelijk, Heere! en er zijn geen gelijk Uw werken. |53| 9 Al de heidenen, Heere! die Gij gemaakt hebt, zullen komen, en zullen zich voor Uw aanschijn nederbuigen, en Uw Naam eren.

|54| 10 Want Gij zijt groot, en doet wonderwerken; Gij alleen zijt God. |55| 11 Leer mij, HEERE! Uw weg; ik zal in Uw waarheid wandelen; verenig mijn hart tot de vreze Uws Naams.

|56| 12 Heere, mijn God! ik zal U met mijn ganse hart loven, en ik zal Uw Naam eren in eeuwigheid;

|57| 13 Want Uw goedertierenheid is groot over mij; en Gij hebt mijn ziel uit het onderste des grafs uitgerukt.

|58| 14 O God! de hovaardigen staan tegen mij op, en de vergaderingen der tirannen zoeken mijn ziel; en zij stellen U niet voor hun ogen.

|59| 15 Maar Gij, Heere! zijt een barmhartig en genadig God, lankmoedig, en groot van goedertierenheid en waarheid.

|60| 16 Wend U tot mij, en zijt mij genadig, geef Uw knecht Uw sterkte, en verlos den zoon Uwer dienstmaagd.

|61| 17 Doe aan mij een teken ten goede, opdat het mijn haters zien, en beschaamd worden, als Gij, HEERE! mij geholpen, en mij getroost zult hebben.

Psalm 86 bibliografie Clarke, A.G., Studies in de Psalmen (86), in: Uit het Woord der Waarheid, Jg.50, nr.9, Winschoten 1995

O

Psalm 87

|62| 1 Een psalm, een lied voor de kinderen van Korach. Zijn grondslag is op de bergen der heiligheid.


P S A L M E N PSALM 87

227

|63| 2 De HEERE bemint de poorten van Sion boven alle woningen van Jakob. Meer over Sion is te vinden bij Psalm 2:6.

|64| 3 Zeer heerlijke dingen worden van u gesproken, o stad Gods! Sela. |65| 4 Ik zal Rahab en Babel vermelden, onder degenen, die Mij kennen; ziet, de Filistijn, en de Tyrier, met den Moor, deze is aldaar geboren.

Ik zal Rahab en Babel vermelden, Fout: Bron van verwijzing niet gevonden

|66| 5 En van Sion zal gezegd worden: Die en die is daarin geboren; en de Allerhoogste Zelf zal hen bevestigen.

|67| 6 De HEERE zal hen rekenen in het opschrijven der volken, zeggende: Deze is aldaar geboren. Sela.

|68| 7 En de zangers, gelijk de speellieden, mitsgaders al mijn fonteinen, zullen binnen u zijn.

P

Psalm 88 Ps88 staat vooral bekend als het somberst van alle Psalmen.34

|1| 1 Een lied, een psalm voor de kinderen van Korach, voor den opperzangmeester,

op Machalath Leannoth; een onderwijzing van Heman, den Ezrahiet. (88:2) O HEERE, God mijns heils! bij dag, bij nacht roep ik voor U.

een psalm voor de kinderen van Korach, Hier moet niet kinderen, maar zonen staan.

|2| 2 (88:3) Laat mijn gebed voor Uw aanschijn komen; neig Uw oor tot mijn geschrei.

|3| 3 (88:4) Want mijn ziel is der tegenheden zat, en mijn leven raakt tot aan het graf. 34 P.S. Johnston, â&#x20AC;&#x2DC;The Psalms and Distress,â&#x20AC;&#x2122; Interpreting the Psalms, red. D. Firth en P.S. Johnston (Downers Grove:IVP Academic, 2005), 79.


228

|4| 4 (88:5) Ik ben gerekend met degenen, die in de kuil nederdalen; ik ben geworden als een man, die krachteloos is;

|5| 5 (88:6) Afgezonderd onder de doden, gelijk de verslagenen, die in het graf liggen, die Gij niet meer gedenkt, en zij zijn afgesneden van Uw hand.

|6| 6 (88:7) Gij hebt mij in den ondersten kuil gelegd, in duisternissen, in diepten. |7| 7 (88:8) Uw grimmigheid ligt op mij; Gij hebt mij nedergedrukt met al Uw baren. Sela.

|8| 8 (88:9) Mijn bekenden hebt Gij verre van mij gedaan, Gij hebt mij hun tot een groten gruwel gesteld; ik ben besloten, en kan niet uitkomen.

|9| 9 (88:10) Mijn oog treurt vanwege verdrukking; HEERE! ik roep tot U den gansen dag; ik strek mijn handen uit tot U.

|10| 10 (88:11) Zult Gij wonder doen aan de doden? Of zullen de overledenen opstaan, zullen zij U loven? Sela.

|11| 11 (88:12) Zal Uw goedertierenheid in het graf verteld worden, Uw getrouwheid in het verderf?

|12| 12 (88:13) Zullen Uw wonderen bekend worden in de duisternis, en Uw gerechtigheid in het land der vergetelheid?

|13| 13 (88:14) Maar ik, HEERE! roep tot U, en mijn gebed komt U voor in den morgenstond.

|14| 14 (88:15) HEERE! waarom verstoot Gij mijn ziel, en verbergt Uw aanschijn voor mij?

|15| 15 (88:16) Van der jeugd aan ben ik bedrukt en doodbrakende; ik draag Uw vervaarnissen, ik ben twijfelmoedig.

|16| 16 (88:17) Uw hittige toornigheden gaan over mij; Uw verschrikkingen doen mij vergaan.


P S A L M E N PSALM 88

229

|17| 17 (88:18) Den gansen dag omringen zij mij als water; te zamen omgeven zij mij.

|18| 18 (88:19) Gij hebt vriend en metgezel verre van mij gedaan; mijn bekenden zijn in duisternis.

Q

89:1-53 – Worsteling met de koninklijke belofte

(1) Een kunstig lied, op naam van Etan, de Ezrachiet. (2) Van Jahwehs vriendschap wil ik eeuwig zingen, van generatie op generatie verkondig ik uw trouw met mijn mond. (3) Omdat: ‘Ik zei: “Mijn liefde wordt voor eeuwig gebouwd, mijn trouw is bevestigd in de hemel. (4) Ik sloot een verbond met de man van mijn keus, David, mijn dienaar, heb Ik gezworen: (5) Ik vestig voor eeuwig uw dynastie en bouw van generatie op generatie uw troon.”’ Sela. (6) De hemel, Jahweh, prijst uw wonderen, de vergadering van de heiligen uw trouw. (7) Want wie in de hemel kan zich met Jahweh meten? Wie van de goden kan Jahweh evenaren? (8) Een God die in de raad van de heiligen wordt gevreesd, groot en schrikwekkend voor heel zijn hof. (9) Jahweh, God van de legermachten, wie is als U? O Machtige Jah, met uw trouw rondom U. (10) De onstuimige zee hebt U in bedwang, trotse golven brengt U tot bedaren. (11) Rahab, uw vijand, hebt U dodelijk getroffen, met sterke arm zijn resten verspreid. (12) Van U is de hemel, van U is de aarde; U hebt de grondslag gelegd voor de wereld met alles wat erin is. (13) U hebt noord en zuid geschapen, om uw naam juichen Tabor en Hermon. (14) Een en al kracht is uw arm, uw linker gebald, uw rechter geheven. (15) Recht en gerechtigheid stutten uw troon, liefde en trouw gaan voor U uit. (16) Gelukkig het volk dat de feestbazuin kent: zij leven, Jahweh, in het licht van uw aanschijn. (17) Zij bejubelen uw naam alle dagen, opgetogen door uw overwinning. (18) U bent de glans van hun macht; door uw gunst richt U onze hoorn op. (19) Waarlijk, ons schild is Hij, is Jahweh, onze koning, de Heilige van Israël. (20) In een visioen hebt U eens tegen uw getrouwen gezegd: ‘Een kind heb Ik tot veldheer gemaakt, een knaap tot hoofd van het volk. (21) David, mijn dienaar, heb Ik uitverkoren en met heilige olie gezalfd. (22) Mijn hand is zijn steun, mijn arm maakt hem sterk: (23) geen vijand zal hem overmeesteren, geen boosdoener krijgt hem eronder. (24) Ik verbrijzel zijn vijanden voor zijn ogen, wie zich tegen hem verzet sla Ik neer. (25) Mijn trouw en mijn liefde zijn altijd voor hem, hij wordt door mijn naam steeds sterker. (26) Ik leg zijn linkerhand op de zee, zijn


230

rechterhand op de stromen. (27) Hij roept tot Mij: “Mijn vader bent U, mijn God en de rots die mij redt.” (28) Hem maak Ik tot mijn eersteling, verheven boven de koningen van de aarde. (29) Voor altijd bewaar Ik mijn liefde voor hem, Ik blijf mijn verbond met hem trouw: (30) zijn dynastie houd Ik voorgoed staande, zijn troon duurt als de hemel. (31) Als zijn zonen mijn wet verzaken, de weg van mijn voorschriften niet meer begaan; (32) als zij mijn geboden ontheiligen, zich niet meer houden aan wat Ik beveel, (33) dan zal Ik hun ontrouw met de roede straffen, hun zonde met slagen betalen. (34) Maar mijn liefde val Ik niet af, mijn trouw aan hem verloochen Ik nooit. (35) Ik zal mijn verbond met hem niet schenden, Ik neem niet terug wat Ik heb toegezegd. (36) Ik heb bij mijn heiligheid één keer gezworen, Ik breek mijn woord aan David nooit: (37) zijn dynastie blijft voor altijd bestaan; zijn troon is voor Mij bestendig als de zon, (38) als de maan, bevestigd voor eeuwig, trouwe getuige hoog aan de hemel.’ (39) Maar U hebt hem nu toch verworpen, verstoten, U bent toornig op uw gezalfde, (40) U hebt het verbond met uw dienaar verbroken, zijn kroon door het slijk gehaald. (41) U hebt zijn muren omvergetrokken, zijn vesting tot een puinhoop gemaakt. (42) Iedereen die voorbij komt plundert hem leeg, hij is een voorwerp van spot voor zijn buren. (43) U geeft zijn tegenstanders de overhand, U laat zijn vijanden overwinnen. (44) Het slagzwaard werd hem uit handen geslagen, U hebt hem niet ondersteund in de oorlog. (45) U hebt zijn glans gedoofd, zijn troon op de aarde geworpen, (46) de tijd van zijn jeugd verkort en hem overdekt met schande. (47) Hoe lang nog, Jahweh? Blijft U verborgen? Blijft uw woede gloeien als een vuur? (48) Bedenk toch hoe kortstondig ik leef: waarvoor hebt U eigenlijk de mensen geschapen? (49) Wie kan leven en aan de dood ontsnappen? Wie kan aan de greep van het dodenrijk ontkomen? (50) Waar blijft, o Heer, uw vroegere liefde? De eed in trouw aan David gezworen? (51) Gedenk, o Heer, de schande van uw dienaren, hoeveel ik lijd van zoveel volken, (52) hoe uw vijanden spotten, Jahweh, spotten met uw gezalfde, waar hij ook gaat. (53) Geprezen zij Jahweh, geprezen voor eeuwig. Amen. Amen. Ps89 is de laatste Psalm van het derde Psalmdeel (Ps73-89). Het wordt aan het begin gekenmerkt door een afwisseling van lof en verbondsherdenking. Aan het begin bezingt de Psalmst voor eeuwig van generatie op generatie over Gods eeuwige vestigen van Davids troon, van generatie op generatie (vs2-3, 4-5). Daarna komt het tweede lofgedeelte waarop een verbondsherdenking volgt (vs6-19, 20-38). Deze laatste beschrijving van het verbond kan in twee stukken worden verdeeld. Het


P S A L M E N 89:1-53 – WORSTELING MET DE KONINKLIJKE BELOFTE

231

eerste gedeelte geeft een vervolg op Gods gunst voor David (vs20-28) en het tweede gedeelte herhaalt de boodschap die David door de profeet Nathan kreeg (vs29-38). Na dit tweede gedeelte, waarin sprake is van een wisseling tussen lofzang en verbondsherinnering, klaagt de psalmist over het teloorgaan van het Davidische verbond (vs39-52).

|1| Een kunstig lied, op naam van Etan, de Ezrachiet. Etan is in het verleden geïdentificeerd als een van de vijf muzikanten uit het gezin van Zerach (1Kr2:6). 35 De Targum en Talmoed dachten eerder bij Etan aan de aartsvader Abraham. 36 Etan betekent namelijk ‘sterk’ en ‘de Ezrachiet’ betekent ‘de oosterling’, waardoor er niet perse aan een eigennaam hoeft te worden gedacht. Veelal wordt het slot van zijn Psalm gezien als indicatie voor de achtergrond van de Psalm.37 Door de moeilijkheden die het koningshuis te verduren krijgt, smeekt de psalmist God om zijn gunstbewijzen tegenover het koninklijke verbond niet uit te doven. De Psalm wordt zo gelezen vanuit de smarten aan het slot van het lied. Dat is het theologische thema waarvan ook al sprake was in Ps74 en Ps80. Over de precieze dateringen van de Psalm gaan de meningen uiteen. Er wordt gedacht aan de tijd van koning Rehobeam (931-913v.Chr.) 38, de tijd van de Judeese koning Ahas (734-714v.Chr.) 39, de tijd meteen na het regentschap van koning Jojakin (608-597v.Chr.).40 Bij vs41-45 kan er dan gedacht worden aan de eerste aanval op de stad Jeruzalem door Nebukadnezar. Goulder denkt eveneens aan de tijd van koning Jojakin en ziet een woordspel tussen ‘vaststellen’ ( kánan, ‫ )כ ן‬in vs3,5,23 en de drie namen van Jojakin: Jojakin (‫) ה כ ן‬, Jechonja (‫ )יכ נ ה‬en Konja ( ‫)כנ ה‬.41

|2| Van Jahwehs vriendschap wil ik eeuwig zingen, van generatie op generatie verkondig ik uw trouw met mijn mond.

Etan geloofde dat Jahweh trouw was en riep de Heer vandaar aan in de nood.

35 36 37 38

Rashi, ‘Tehillim,’ The Judaica Press Complete Tanach with Rashi ([CD-ROM]; Judaica, 2005). Babylonische Talmoed, traktaat Baba Bathra 14b. M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 416. F. Delitzsch, Biblical Commentary on the Psalms, Vol. II (Grand Rapids:Eerdmans, 1952), 33; B.D. Eerdmans, The Hebrew Book of Psalms (Leiden:Brill, 1947), 428. 39 N.M. Sarna, ‘Psalm 89: A Study in Inner Biblical Exegesis,’ Biblical and Other Studies, red. A. Altmann (Cambridge:Harvard, 1963), 44-45. 40 M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 416. 41 M.D. Goulder, The Psalms of the Sons of Korah (JSOT; Sheffield:JSOT, 1982), 218.


232

|3| Omdat: ‘Ik zei: “Mijn liefde wordt voor eeuwig gebouwd, mijn trouw is bevestigd in de hemel.

|4| Ik sloot een verbond met de man van mijn keus, David, mijn dienaar, heb Ik gezworen:

|5| Ik vestig voor eeuwig uw dynastie en bouw van generatie op generatie uw troon.”’ Sela.

|6| De hemel, Jahweh, prijst uw wonderen, de vergadering van de heiligen uw trouw. |7| Want wie in de hemel kan zich met Jahweh meten? Wie van de goden kan Jahweh evenaren?

|8| Een God die in de raad van de heiligen wordt gevreesd, groot en schrikwekkend voor heel zijn hof.

Net als in Ps82:1 wordt er verwezen naar de samenkomst van de hemelwezens die als goden over de aarde willen regeren, maar zich dienen te verantwoorden voor Jahweh.

|9| Jahweh, God van de legermachten, wie is als U? O Machtige Jah, met uw trouw rondom U.

Vanuit Ps82 en andere Psalmen is al duidelijk geworden dat Jahweh onvergelijkbaar is.

|10| De onstuimige zee hebt U in bedwang, trotse golven brengt U tot bedaren. De trots van de golven verwijst naar de zee die zich niet binnen de grenzen weet te houden die Jahweh haar heeft gezet. 42 Het strijdbeeld dat de psalmist daardoor beschrijft laat ons denken aan de strijd tussen de afgod Baal en de afgod Yam. Hierin overwint Baal uiteindelijk Yam. 43 Het Hebreeuwse woord voor ‘zee’ is jám en daardoor hetzelfde woord als de Ugaritische god van de zee.

|11| Rahab, uw vijand, hebt U dodelijk getroffen, met sterke arm zijn resten verspreid.

42 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1104. 43 P. Bordreuil, ‘Ugarit, Texts and Literature,’ in: Anchor Bible Dictionary, red. D.N. Freedman, Vol.VI, (New York:Doubleday, 1999), 706-707.


P S A L M E N 89:1-53 – WORSTELING MET DE KONINKLIJKE BELOFTE

233

Vervolgens spreekt de psalmist over Rahab, een andere naam voor de Leviathan. Ook hierdoor staat opnieuw de strijd op de achtergrond tussen Baal en en de Leviathan (vgl. Ps74:13-14).

|12| Van U is de hemel, van U is de aarde; U hebt de grondslag gelegd voor de wereld met alles wat erin is.

|13| U hebt noord en zuid geschapen, om uw naam juichen Tabor en Hermon. In plaats van het ‘zuid’ spreekt het Hebreeuws letterlijk over het ‘rechts’. Doordat voor de oosterling het oosten, waar de zon opkomt, de primaire richting is, is de windstreek rechts daarvan het zuiden. Wie naar het oosten kijkt heeft zijn rechterarm naar het zuiden gericht. De bergen Tabor en Hermon worden speciaal door de psalmist vermeld. In het verleden werden beide bergen verheven tot religieuze centrums in Israël. Het waren bekende plaatsen waar tijdens het verval in Israël, de afgoden werden gediend (Hs5:1).44 Omdat de psalmist twee bergen in het vervolg van zijn vers noemt, is er ook bij het noord en zuid aan bergen gedacht. Bij het zuid is het moeilijk om aan een specifieke berg te denken, maar bij het noord kan er gedacht worden aan de noordelijk gelegen godenberg waarvan meermaals in de Bijbel sprake is (Js14:13). Toch lijkt deze verklaring minder voor de hand te liggen en wordt er te sterk geredeneerd vanuit een religieuze verklaring bij de bergen Tabor en Hermon. Toch hoeft die verklaring niet de doorslag te geven. Vanuit joden- en christendom is erop gewezen dat beide bergen beroemd en groot zijn.45 Maar de berg Tabor is minder groot dan de berg Gerizim of Ebal.46 Wel is de berg centraal gelegen in vallei van Jizreël.47

LXX leest ‘zee’ (kai qalassa~, Mymyw) in plaats van ‘zuid’ (Nymyw). Daardoor komt de godenberg van het verre noorden (vgl. Js14:13) tegenover de gevaren en machten van de zee te staan.

|14| Een en al kracht is uw arm, uw linker gebald, uw rechter geheven. |15| Recht en gerechtigheid stutten uw troon, liefde en trouw gaan voor U uit. De Talmoed geeft de joodse traditie weer dat zich aan de voet van Gods troon de rechtvaardige daden van de gelovigen bevinden.48 44 M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 421. 45 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1104; A.F. Kirkpatrick, The Book of Psalms (Cambridge:Cambridge, 1951), 535. 46 M.D. Goulder, The Psalms of the Sons of Korah (JSOT; Sheffield:JSOT, 1982), 213 47 M.E. Tate, Psalms 51-100 (WBC; Dallas:Word, 1990), 421. 48 Babylonische Talmoed, traktaat Baba Bathra 11a.


234

|16| Gelukkig het volk dat de feestbazuin kent: zij leven, Jahweh, in het licht van uw aanschijn.

|17| Zij bejubelen uw naam alle dagen, opgetogen door uw overwinning. |18| U bent de glans van hun macht; door uw gunst richt U onze hoorn op.

In plaats van een enkelvoud: ‘onze hoorn’ (wnnrq, LXX) hebben andere Hebreeuwse handschriften een meervoud: ‘onze hoorns’ (wnynrq).

|19| Waarlijk, ons schild is Hij, is Jahweh, onze koning, de Heilige van Israël. |20| In een visioen hebt U eens tegen uw getrouwen gezegd: ‘Een kind heb Ik tot veldheer gemaakt, een knaap tot hoofd van het volk.

David werd uitgekozen, ondanks dat hij het jongste gezinslid was. God maakte zijn keuze voor David aan de getrouwen bekend. We kunnen chăsîdeich vertalen met ‘getrouwen’, ‘geunstgenoten’ of ‘vrome mensen’. SV keuze om het te vertalen met ‘heilige[n]’ is minder nauwkeurig.

Een aantal handschriften heeft in plaats van ‘vrome mensen’ (‫ )חס ד ך‬een enkelvoud: ‘uw vrome’ (‫חס דך‬, vgl. SV). We kunnen dan specifiek denken aan de profeet Nathan (2Sm7). LXX geeft de vertaling ‘uw zonen’ (toi~ uio~ sou, ‫ך‬6 ‫) נ‬ en 4QPs89 heeft ‘uw uitverkorenen’ (‫ ך‬.‫בח‬, vs4).

|21| David, mijn dienaar, heb Ik uitverkoren en met heilige olie gezalfd. |22| Mijn hand is zijn steun, mijn arm maakt hem sterk: |23| geen vijand zal hem overmeesteren, geen boosdoener krijgt hem eronder. |24| Ik verbrijzel zijn vijanden voor zijn ogen, wie zich tegen hem verzet sla Ik neer. |25| Mijn trouw en mijn liefde zijn altijd voor hem, hij wordt door mijn naam steeds sterker.

|26| Ik leg zijn linkerhand op de zee, zijn rechterhand op de stromen. Doordat de psalmist aan het einde van dit vers spreekt over de ‘rechterhand’ kunnen bij de eerste hand aan de ‘linkerhand’ denken. Samen met NBV vertalen we vandaar ‘linkerhand’ in plaats van ‘hand’.


P S A L M E N 89:1-53 – WORSTELING MET DE KONINKLIJKE BELOFTE

235

|27| Hij roept tot Mij: “Mijn vader bent U, mijn God en de rots die mij redt.” |28| Hem maak Ik tot mijn eersteling, verheven boven de koningen van de aarde. David wordt door Jahweh de eersteling genoemd, omdat hij de eerst waardige koning was die Jahweh had aangewezen en waarin hij een welgevallen had gevonden. Hij was de koning naar Gods hart. Zoals David de jongste van het gezin was, was hij als koning voor Jahweh de eersteling. Door deze positie als eersteling ontving David een dubbele eer van God.

|29| Voor altijd bewaar Ik mijn liefde voor hem, Ik blijf mijn verbond met hem trouw:

|30| zijn dynastie houd Ik voorgoed staande, zijn troon duurt als de hemel. Jahweh heeft beloofd om zijn verbond voor altijd stand te laten houden.

|31| Als zijn zonen mijn wet verzaken, de weg van mijn voorschriften niet meer begaan;

|32| als zij mijn geboden ontheiligen, zich niet meer houden aan wat Ik beveel, |33| dan zal Ik hun ontrouw met de roede straffen, hun zonde met slagen betalen. |34| Maar mijn liefde val Ik niet af, mijn trouw aan hem verloochen Ik nooit. |35| Ik zal mijn verbond met hem niet schenden, Ik neem niet terug wat Ik heb toegezegd.

|36| Ik heb bij mijn heiligheid één keer gezworen, Ik breek mijn woord aan David nooit:

|37| zijn dynastie blijft voor altijd bestaan; zijn troon is voor Mij bestendig als de zon, |38| als de maan, bevestigd voor eeuwig, trouwe getuige hoog aan de hemel.’ |39| Maar U hebt hem nu toch verworpen, verstoten, U bent toornig op uw gezalfde,


236

Vanaf vs39 verandert de stemming van de Psalm volledig. Een optimistische kijk op de gunstbewijzen van Jahweh aan het Davidisch koningshuis worden gevolgd door een strijd van de psalmist met de Allerhoogste God. Rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) gaf te kennen dat hij grote moeite had met de woordkeuze van de psalmist. 49 Ook rabbi Avraham ben Meir Ibn Ezra (acr. Ibn Ezra, 1089-1164n.Chr.) vertelt dat er in Spanje een bekende uitlegger leefde die dit vers zo aanmatigend vond dat hij het niet wilde voorlezen of horen. 50 Ibn Ezra koos er vandaar voor om het vers toe te schrijven aan de tegenstanders van de psalmist. Toch hoeft dat niet het geval te zijn. Het is niet de trouwe van God die door de psalmist in vraag wordt gesteld: het is zijn eigen geloof dat zich uit en afvraagt hoe de beloften van Jahweh zich in de ballingschap kunnen vervullen.

|40| U hebt het verbond met uw dienaar verbroken, zijn kroon door het slijk gehaald. |41| U hebt zijn muren omvergetrokken, zijn vesting tot een puinhoop gemaakt. |42| Iedereen die voorbij komt plundert hem leeg, hij is een voorwerp van spot voor zijn buren.

|43| U geeft zijn tegenstanders de overhand, U laat zijn vijanden overwinnen. |44| Het slagzwaard werd hem uit handen geslagen, U hebt hem niet ondersteund in de oorlog.

|45| U hebt zijn glans gedoofd, zijn troon op de aarde geworpen, |46| de tijd van zijn jeugd verkort en hem overdekt met schande. |47| Hoe lang nog, Jahweh? Blijft U verborgen? Blijft uw woede gloeien als een vuur? |48| Bedenk toch hoe kortstondig ik leef: waarvoor hebt U eigenlijk de mensen geschapen?

49 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1115. 50 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1115.


P S A L M E N 89:1-53 – WORSTELING MET DE KONINKLIJKE BELOFTE

237

|49| Wie kan leven en aan de dood ontsnappen? Wie kan aan de greep van het dodenrijk ontkomen?

|50| Waar blijft, o Heer, uw vroegere liefde? De eed in trouw aan David gezworen? In plaats van ‘Heer’ ( ‫נ‬0‫ ד‬j‫ )א‬hebben andere Hebreeuwse handschriften ‘Jahweh’ ( ‫) ה ה‬.

|51| Gedenk, o Heer, de schande van uw dienaren, hoeveel ik lijd van zoveel volken, Het laatste gedeelte van dit vers is moeilijk te vertalen. Door de combinatie van ‫‘( ח ק‬boezem’) met het werkwoord nása’ (‘dragen’) kan er gedacht worden aan de vaderlijke bescherming en liefde (vgl. Nm11:12; Js40:11).

Meerdere Hebreeuwse handschriften lezen in plaats van ‘dienaren’ (‫ ך‬A‫בד‬j‫ )ע‬een enkelvoud: ‘dienaar’ (‫ ך‬A‫)עבד‬. Er wordt dan aan de koning gedacht. Het meervoud wordt ondersteund door LXX en Vg het kan dan eveneens als majesteitsvorm voor de koning worden gebruikt.51

|52| hoe uw vijanden spotten, Jahweh, spotten met uw gezalfde, waar hij ook gaat. Ps89 eindigt met de spanning tussen de onbreekbare belofte van God over het huis van David (vs4-5,30-38) en het feit God op zijn gezalfde koning toornig is geweest. Daarom werd het verbond teniet gedaan (vs3946). De vijanden smaden de voetstappen van de gezalfde (vs52). De psalmist vraagt hoe lang dit nog gaat duren en waar zijn belofte aan David blijft (vs47,50)? Het antwoord op die vraag vinden we in Psalmdeel 4 (Ps90-106).

|53| Geprezen zij Jahweh, geprezen voor eeuwig. Amen. Amen. Met deze lofzang eindigt het derde boekdeel binnen de Psalmen.

51 M. Dahood, Psalms II:51-100 (AB; Garden City:Doubleday, 1968), 320.


P S A L M E N PSALMDEEL IV (90-106)

239

8 | Psalmdeel IV (90-106) Hoewel de eerste drie boekdelen veel opschriften kennen, ontbreken deze in het vierde en vijfde boekdeel.

A

Psalm 90

|1| 1 Een gebed van Mozes, den man Gods. HEERE! Gij zijt ons geweest een Toevlucht van geslacht tot geslacht.

Deze Psalm verwijst naar IsraĂŤl in de woestijn, terwijl Psalm 91 verwijst naar Christus in de woestijn. Daarop volgt het lied van de sabbat (Psalm 92).

|2| 2 Eer de bergen geboren waren, en Gij de aarde en de wereld voortgebracht hadt, ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid zijt Gij God.

Van eeuwigheid tot eeuwigheid is Hij God.

|3| 3 Gij doet den mens wederkeren tot verbrijzeling, en zegt: Keert weder, gij mensenkinderen!

|4| 4 Want duizend jaren zijn in Uw ogen als de dag van gisteren, als hij voorbijgegaan is, en als een nachtwaak.

|5| 5 Gij overstroomt hen; zij zijn gelijk een slaap; in den morgenstond zijn zij gelijk het gras, dat verandert;

|6| 6 In den morgenstond bloeit het, en het verandert; des avonds wordt het afgesneden, en het verdort.

|7| 7 Want wij vergaan door Uw toorn; en door Uw grimmigheid worden wij verschrikt.

|8| 8 Gij stelt onze ongerechtigheden voor U, onze heimelijke zonden in het licht Uws aanschijns.


240

|9| 9 Want al onze dagen gaan henen door Uw verbolgenheid; wij brengen onze jaren door als een gedachte.

|10| 10 Aangaande de dagen onzer jaren, daarin zijn zeventig jaren, of, zo wij zeer

sterk zijn, tachtig jaren; en het uitnemendste van die is moeite en verdriet; want het wordt snellijk afgesneden, en wij vliegen daarheen.

|11| 11 Wie kent de sterkte Uws toorns, en Uw verbolgenheid, naardat Gij te vrezen zijt?

|12| 12 Leer ons alzo onze dagen tellen, dat wij een wijs hart bekomen. |13| 13 Keer weder, HEERE! tot hoe lange? en het berouwe U over Uw knechten. De gebruikte werkwoorden duiden op een omkeer bij God, in die zin dat Hij op zijn schreden terugkeert. Ze duiden eveneens op een innerlijke verandering: dat Jahweh berouw heeft. Kan een mens dat soort woorden vragen aan God? In elk geval vinden we zes keer in het Oude Testament de uitspraak dat God zich laat verbidden (Gn25:21; 1Kr5:20; 2Kr33:13,19; Ea8:23; Js19:22). Het is een woord waarin de bewogenheid en openheid van God wordt uitgedrukt. Je zou bijna zeggen dat de Heer zich laat ompraten. Het duidelijkst zien we dat bij de profeet Amos (Am9) en Habakuk.

|14| 14 Verzadig ons in den morgenstond met Uw goedertierenheid, zo zullen wij juichen, en verblijd zijn in al onze dagen.

|15| 15 Verblijd ons naar de dagen, in dewelke Gij ons gedrukt hebt, naar de jaren, in dewelke wij het kwaad gezien hebben.

|16| 16 Laat Uw werk aan Uw knechten gezien worden, en Uw heerlijkheid over hun kinderen.

|17| 17 En de liefelijkheid des HEEREN, onzes Gods; zij over ons; en bevestig Gij het werk onzer handen over ons, ja, het werk onzer handen, bevestig dat.

B

Psalm 91

De joodse overlevering gebruikte deze psalm om mensen te helpen die door demonen werden gekweld.


P S A L M E N PSALM 91

241

|1| 1 Die in de schuilplaats des Allerhoogsten is gezeten, die zal vernachten in de schaduw des Almachtigen.

Deze Psalm werd gebruikt om een dode op de laatste weg te begeleiden. Daarbij begon men met het laatste vers van de negentigste Psalm als aanhef.1

|2| 2 Ik zal tot den HEERE zeggen: Mijn Toevlucht en mijn Burg! mijn God, op Welken ik vertrouw!

|3| 3 Want Hij zal u redden van den strik des vogelvangers, van de zeer verderfelijke pestilentie.

|4| 4 Hij zal u dekken met Zijn vlerken, en onder Zijn vleugelen zult gij betrouwen; Zijn waarheid is een rondas en beukelaar.

|5| 5 Gij zult niet vrezen voor den schrik des nachts, voor den pijl, die des daags vliegt;

|6| 6 Voor de pestilentie, die in de donkerheid wandelt; voor het verderf, dat op den middag verwoest.

|7| 7 Aan uw zijden zullen er duizend vallen, en tien duizend aan uw rechterhand; tot u zal het niet genaken.

|8| 8 Alleenlijk zult gij het met uw ogen aanschouwen; en gij zult de vergelding der goddelozen zien.

|9| 9 Want Gij, HEERE! zijt mijn Toevlucht! Den Allerhoogste hebt gij gesteld tot uw Vertrek;

|10| 10 U zal geen kwaad wedervaren, en geen plage zal uw tent naderen. |11| 11 Want Hij zal Zijn engelen van u bevelen, dat zij u bewaren in al uw wegen. |12| 12 Zij zullen u op de handen dragen, opdat gij uw voet aan geen steen stoot.

1

F.F. Weinreb, De Bijbel als Schepping (Den Haag:Servire, 1963), 149.


242

Uit Amerika doet zich het verhaal hoe engelen daadwerkelijk in de bres sprongen voor een persoon.2 Een vrouw woonde in het bergachtige Ozarks van de Arkansas in Amerika. Voor zichzelf had ze een voetpad aangelegd langs een canyon waar ze graag alleen wandelde. Op een dag was ze weer aan de wandel en moest ze over een beekje springen dat recht over de weg stroomde en naar beneden in de canyon storte. Dat hoorde bijna bij de dagelijkse wandelroutine. Zo sprong ze vanaf de rots naar de overkant, maar ze slipte, raakte uit belans en viel naar beneden. In een flits zag ze wat er zou gebeuren: ze zou op de rotsen doodvallen of zwaar gewond blijven liggen. Nauwelijks had ze dat beseft, of ze voelde dat ze door de lucht zacht werd gestuwd als een veertje. Zacht werd ze neergelaten op de rots vanwaar ze weggesprongen was. Een engel had haar gedragen.

|13| 13 Op den fellen leeuw en de adder zult gij treden, gij zult den jongen leeuw en den draak vertreden.

|14| 14 Dewijl hij Mij zeer bemint, spreekt God, zo zal Ik hem uithelpen; Ik zal hem op een hoogte stellen, want hij kent Mijn Naam.

|15| 15 Hij zal Mij aanroepen, en Ik zal hem verhoren; in de benauwdheid zal Ik bij hem zijn. Ik zal er hem uittrekken, en zal hem verheerlijken.

|16| 16 Ik zal hem met langheid der dagen verzadigen, en Ik zal hem Mijn heil doen zien.

C

Psalm 92

|1| 1 Een psalm, een lied, op den sabbatdag. (92:2) Het is goed, dat men den HEERE love, en Uw Naam psalmzinge, o Allerhoogste!

Ps92-100 vormen ĂŠĂŠn geheel (Ps94:1; 96:13; 98:9). Hierin vinden we vooral verwijzingen naar de wederkomst van Christus.

|2| 2 (92:3) Dat men in den morgenstond Uw goedertierenheid verkondige, en Uw getrouwheid in de nachten;

2

H.C. Moolenburgh, Een engel op je pad (Deventer:Ankh-Hermes, 1991), 29.


P S A L M E N PSALM 92

243

|3| 3 (92:4) Op het tiensnarig instrument en op de luit, met een voorbedacht lied op de harp.

|4| 4 (92:5) Want Gij hebt mij verblijd, HEERE! met Uw daden, ik zal juichen over de werken Uwer handen.

|5| 5 (92:6) O HEERE! hoe groot zijn Uw werken! zeer diep zijn Uw gedachten. |6| 6 (92:7) Een onvernuftig man weet er niet van, en een dwaas verstaat ditzelve niet;

|7| 7 (92:8) Dat de goddelozen groeien als het kruid, en al de werkers der ongerechtigheid bloeien, opdat zij tot in der eeuwigheid verdelgd worden.

Als je op dezelfde dag graszaad en palmzaad zaait, zal het gras eerder opschieten. Op dat moment zou iemand die niets van natuur weet voorspellen dat het gras uiteindelijk hoger en sterker zou worden dan de palmbomen, omdat het sneller groeide. Maar de ervaren waarnemer zou weten dat de voorsprong van het gras maar tijdelijk was, dat het binnen een paar maanden zou verdoren en sterven, terwijl de boom langzaam zou groeien, maar hoog en recht zou worden en meer dan een generatie zou blijven staan.

|8| 8 (92:9) Maar Gij zijt de Allerhoogste in eeuwigheid de HEERE! |9| 9 (92:10) Want zie, Uw vijanden, o HEERE! want zie, Uw vijanden zullen vergaan; al de werkers der ongerechtigheid zullen verstrooid worden.

|10| 10 (92:11) Maar Gij zult mijn hoorn verhogen, gelijk eens eenhoorns; ik ben met verse olie overgoten.

De eenhoorn is een mythisch wezen in de Bijbel. Toch heeft de psalmist er geen moeite mee om dit fabelwezen als symbolische verwijzing naar Christus te zien.

|11| 11 (92:12) En mijn oog zal mijn verspieders aanschouwen; mijn oren zullen het horen, aangaande de boosdoeners, die tegen mij opstaan.

|12| 12 (92:13) De rechtvaardige zal groeien als een palmboom; hij zal wassen als een cederboom op Libanon.


244

|13| 13 (92:14) Die in het huis des HEEREN geplant zijn, dien zal gegeven worden te groeien in de voorhoven onzes Gods.

|14| 14 (92:15) In den grijzen ouderdom zullen zij nog vruchten dragen; zij zullen vet en groen zijn,

|15| 15 (92:16) Om te verkondigen, dat de HEERE recht is; Hij is mijn Rotssteen, en in Hem is geen onrecht.

D

Psalm 93

|16| 1 De HEERE regeert, Hij is met hoogheid bekleed; de HEERE is bekleed met sterkte, Hij heeft Zich omgord. Ook is de wereld bevestigd, zij zal niet wankelen.

|17| 2 Van toen af is Uw troon bevestigd, Gij zijt van eeuwigheid af. |18| 3 De rivieren verheffen, o HEERE! de rivieren verheffen haar bruisen; de rivieren verheffen haar aanstoting.

|19| 4 Doch de HEERE in de hoogte is geweldiger dan het bruisen van grote wateren, dan de geweldige baren der zee.

|20| 5 Uw getuigenissen zijn zeer getrouw; de heiligheid is Uw huize sierlijk, HEERE! tot lange dagen.

E

Psalm 94

|21| 1 O God der wraken! o HEERE, God der wraken! verschijn blinkende. |22| 2 Gij, Rechter der aarde! verhef U; breng vergelding weder over de hovaardigen. |23| 3 Hoe lang zullen de goddelozen, o HEERE! hoe lang zullen de goddelozen van vreugde opspringen?

|24| 4 Uitgieten? hard spreken? alle werkers der ongerechtigheid zich beroemen?


P S A L M E N PSALM 94

245

|25| 5 O HEERE! zij verbrijzelen Uw volk, en zij verdrukken Uw erfdeel. |26| 6 De weduwe en den vreemdeling doden zij, en zij vermoorden de wezen. |27| 7 En zeggen: De HEERE ziet het niet, en de God van Jakob merkt het niet. |28| 8 Aanmerkt, gij onvernuftigen onder het volk! en gij dwazen! wanneer zult gij verstandig worden?

|29| 9 Zou Hij, Die het oor plant, niet horen? zou Hij, Die het oog formeert, niet aanschouwen?

|30| 10 Zou Hij, Die de heidenen tuchtigt, niet straffen, Hij, Die den mens wetenschap leert?

|31| 11 De HEERE weet de gedachten des mensen, dat zij ijdelheid zijn. |32| 12 Welgelukzalig is de man, o HEERE! dien Gij tuchtigt, en dien Gij leert uit Uw wet,

|33| 13 Om hem rust te geven van de kwade dagen; totdat de kuil voor den goddeloze gegraven wordt.

|34| 14 Want de HEERE zal Zijn volk niet begeven, en Hij zal Zijn erve niet verlaten.

|35| 15 Want het oordeel zal wederkeren tot de gerechtigheid; en alle oprechten van hart zullen hetzelve navolgen.

|36| 16 Wie zal voor mij staan tegen de boosdoeners? Wie zal zich voor mij stellen tegen de werkers der ongerechtigheid?

|37| 17 Ten ware dat de HEERE mij een Hulp geweest ware, mijn ziel had bijna in de stilte gewoond.

|38| 18 Als ik zeide: Mijn voet wankelt; Uw goedertierenheid, o HEERE! ondersteunde mij.


246

|39| 19 Als mijn gedachten binnen in mij vermenigvuldigd werden, hebben Uw vertroostingen mijn ziel verkwikt.

|40| 20 Zou zich de stoel der schadelijkheden met U vergezelschappen, die moeite verdicht bij inzetting?

|41| 21 Zij rotten zich samen tegen de ziel des rechtvaardigen, en zij verdoemen onschuldig bloed.

|42| 22 Doch de HEERE is mij geweest tot een Hoog Vertrek, en mijn God tot een Steenrots mijner toevlucht.

|43| 23 En Hij zal hun ongerechtigheid op hen doen wederkeren, en Hij zal hen in hun boosheid verdelgen; de HEERE, onze God, zal hen verdelgen.

F

95:1-11 – Juich voor Jahweh!

(1) Kom, laat ons juichen voor Jahweh, laat ons schallen voor de Rots van ons heil! (2) Laat ons zijn aanschijn tegemoet gaan met dank, met muziekstukken schallen voor Hem! (3) Want Jahweh is een groot God, een groot koning over alle goden; (4) in zijn hand zijn de diepten van de aarde, en de toppen van de bergen. (5) Van Hem is de zee, Hij heeft hem gemaakt, en zijn handen formeerden het droge land. (6) Kom binnen, buigen wij ons, betuigen wij eerbied, knielen wij voor het aangezicht van Jahweh, onze Maker! (7) Want Hij is onze God en wij zijn het volk dat Hij weidt, de kudde van zijn hand. Ach, hoor toch heden naar zijn stem! (8) Verhard niet jullie harten zoals in Meriva, zoals op de dag van Massa’s beproeving in de woestijn, (9) toen jullie voorvaderen Mij beproefden, Mij tartten, en toch Mijn handelen zagen! (10) Veertig jaar heb Ik van dit geslacht gewalgd, en Ik moest zeggen: ‘Zij zijn een volk van dwalenden harten. Zij, van Mijn wegen willen zij niets weten!’ (11) Zodat Ik in Mijn toorn heb gezworen: Ze zullen nooit binnenkomen in Mijn rustplaats! Ps95 is een van de Psalmen die binnen het jodendom wordt toegeschreven aan Mozes.3 De Septuaginta voegt echter aan het begin van het eerste vers toe dat David de schrijver ervan was. Dat laatste wordt 3

A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1175.


P S A L M E N 95:1-11 – JUICH VOOR JAHWEH!

247

bevestigd door Hb4:7 waar eveneens David als auteur van Ps95 wordt genoemd. Warren Wiersbe noemt tevens nog de mogelijkheid dat deze Psalm bij de terugkeer uit de ballingschap ontstond. Vs8-11 zouden het volk dan herinneren aan de dankbaarheid die ze verontschuldigd waren tegenover Jahweh vanuit deze redding.4 De verbinding van deze Psalm met ‘David’ in Hb4:7 zou dan verklaard moeten worden als een verwijzing naar de hoofdauteur van de Psalmen. Maar dit laatste lijkt minder het geval te zijn, aangezien Hb nergens een expliciete vermelding doet over de bronnen waaruit het citeert. Juist in Hb4:7 gaat het de schrijver erom om te verduidelijken dat deze tekst in de latere tijd van David is ontstaan (zie comm. Hb4:7). De joden zongen deze Psalm vanaf de zestiende eeuw bij het aanbreken van de sabbat, om de rustdag te verwelkomen. 5 Dit gebruik was geïntroduceerd door rabbi Mosje Cordovero (1522-1570) samen met anderen begon hij letterlijk in zijn tijd op vrijdagavond door de velden begon te lopen en Ps29 en 95-99 citeerde om de sabbat te verwelkomen. 6 Kabbalisten wezen er hierbij op deze Psalmen tezamen 65 verzen hadden, de getalswaarde van ‘mijn Heer’ (Hebr. Ădonái) en dat de numerieke waarde van de eerste letter van elke Psalm samen 430 was, de getalswaarde van ‘ziel’ (Hebr. nefesj). Het liturgische gebruik van Ps29, 95-99 kende vanaf dat ogenblik een snelle verspreiding en werd binnen korte tijd bijna overal in de joodse gemeenschappen toegepast. Rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) en rabbi Obadiah ben Jacob Sforno (1475-1550n.Chr.) geeft tevens te kennen dat deze Psalm gezongen zal worden op het ogenblik als de Messias komt en de joden vanuit de verstrooiing worden teruggebracht naar het beloofde land.7

|1| Kom, laat ons juichen voor Jahweh, laat ons schallen voor de Rots van ons heil! Meteen aan het begin van deze Psalm klinkt er een oproep om alles waarmee men bezig is te laten liggen en samen te gaan juichen voor Jahweh. De psalmist roept naast het ‘juichen’ het volk ertoe op om te ‘schallen’. Doordat er zowel aan het schallen van mensen (‘jubelen’) als het schallen met de sjofar gedacht kan worden, is er gekozen voor de vertaling ‘schallen’ (NB).8 Vanouds hebben de joden hierbij gedacht aan het blazen van de sjofar voor Jahweh, zodat Hij als hun nieuwe koning 4 5 6 7

W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Lee Vance View:Cook, 2007), 978. I. Elbogen, Der Jüdische Gottesdienst in seiner geschichtlichen Entwicklung (Frankfurt:Kaufmann, 1931), 82, 108, 113. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1176-1177. A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 312.


248

verwelkomd werd (Ps95:3).9 Het blazen van de sjofar gebeurde namelijk bij het kroning van de nieuwe koning. God mocht bejubeld worden als de Rots van de verlossing. Hij was Degene die toevlucht, een herberg, vaste grond en zorg voor het volk droeg. Hij was Degene geweest die water uit de rots liet komen. Hij was de rots van de redding (vgl. Dt32:15). Allen Ross oppert de gedachte dat het volk misschien een ervaring had meegemaakt waaruit God hen had verlost.10 Warren Wiersbe denkt hierbij specifiek aan de uittocht uit de ballingschap.11 De psalmist riep dan met dit lied het volk op om uit dankbaarheid een offer aan hun Heer te brengen.

De Septuaginta voegt voor dit vers het opschrift toe: ‘Loflied door David’ (Αινος ωδης τω Δαυιδ, LXX).

|2| Laat ons zijn aanschijn tegemoet gaan met dank, met muziekstukken schallen voor Hem!

Met een veelvuldigheid aan woorden roept het volk elkaar op om Jahweh te vereren.

|3| Want Jahweh is een groot God, een groot koning over alle goden; In de volgende verzen verduidelijkt de psalmist waarom God aanbeden dient te worden. Drie verschillende aspecten worden er genoemd: (1) God is een groot God, verheven boven alles (vs3); (2) God is de Maker van de schepping, ook van de onbereikbaarheden daarin (vs45); (3) Hij is de God van Israël en verbindt zich met dit volk (vs7). Rabbi Avraham ben Meir Ibn Ezra (acr. Ibn Ezra, 1089-1164n.Chr.) denkt bij de woorden ‘alle goden’ in dit vers aan de engelen, aangezien er geen andere goden dan Jahweh bestaan. 12 Ondanks dat dit laatste waar is, hoeven we toch niet perse ‘engelen’ te vertalen, aangezien de mensheid vele zaken aanbidt als goden – hoewel die het in wezen helemaal niet zijn. De psalmist kan vandaar met deze woorden ook bedoelen dat Jahweh boven deze stomme menselijke afgoden is verheven.

|4| in zijn hand zijn de diepten van de aarde, en de toppen van de bergen. 8

F. Brown, S.R. Driver en C. Briggs, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, (Oxford:Clarendon, 1959), 929; W.L. Holladay, A Concise Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (Leiden:Brill, 2000), 336. 9 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1176. 10 A.P. Ross, Psalmen (ATEA2; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 499. 11 W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Lee Vance View:Cook, 2007), 978. 12 A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 312.


P S A L M E N 95:1-11 – JUICH VOOR JAHWEH!

249

Net zoals een vorst figuurlijk een wereldbol vasthoudt, houdt Jahweh eveneens de aarde in zijn hand. De God die de diepten van de aarde kent, kent ook de diepten van het menselijke hart.

|5| Van Hem is de zee, Hij heeft hem gemaakt, en zijn handen formeerden het droge land.

|6| Kom binnen, buigen wij ons, betuigen wij eerbied, knielen wij voor het aangezicht van Jahweh, onze Maker!

De Septuaginta plaatst achter ‘knielen’ nog de woorden ‘en wenen’ (και κλαυσωμεν, LXX). Het kan hierbij gaan om een dittografie (dubbel lezen) van het Hebreeuwse woord voor ‘knielen’ (‫כה‬.‫ )נ;ב‬dat zonder Masoretische tekens bijna hetzelfde uitziet als ‘wenen’ (‫ה‬A‫ )נ;בכ‬in het Hebreeuws.

|7| Want Hij is onze God en wij zijn het volk dat Hij weidt, de kudde van zijn hand. Ach, hoor toch heden naar zijn stem!

God was de Degene die het volk beschermde. Hij was hun Rots van de verlossing (vs1) en koos ervoor om verdere zorg te dragen voor het volk. In de geschiedenis van Israël was het volk dikwijls vergeten om daarbij ook dankbaarheid aan God te tonen en naar Hem te luisteren. De psalmist roept vandaar, in de aanbidding, het volk op om te luisteren naar de stem van Jahweh. De woordkeus (‘Ach’) verraadt dat het niet zeker is dat het volk zal luisteren. Velen van hen wilden namelijk niet luisteren, ze wezen God roep af en riepen de toorn van de Heer over zich. ‘Een oudere man nam op een dag een kind op zijn schoot en vroeg aan het of het God op dat ogenblik wilde zoeken, tot Hem wilde bidden en Hem wilde liefhebben. Plotseling keek het kind de oudere man in de ogen en zei het: “Maar, waarom zoek jij God niet?” Diep bewogen reageerde de man: “Ik zou wel willen, mijn kind, maar mijn hart is hard, mijn hart is hard”’

De psalmist roept zijn toehoorders echter op om acht te slaan op de woorden van Jahweh. Hoe tragisch is het als gelovigen vol kennis en tegelijk met een leeg hart leven. Joden zeggen vandaar:13 ‘Als heel Israël zich voor één

Hoe tragisch is het als gelovigen vol kennis en tegelijk met een leeg hart leven.

13 Vgl. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1180; Jeruzalemse Talmoed, traktaat Taanith 1:1.


250

dag zou bekeren, zou de zoon van David [de Messias] onmiddellijk komen. Als heel Israël één keer zich aan de sabbat zou houden, zou de zoon van David arriveren.’ Hierbij is het interessant te weten dat de sabbat wordt aangeduid met de term ‘de dag’ (Hebr. hajom), die ook in dit vers gebruikt wordt en vertaald is met ‘heden’. In Hb3:7-11 worden vs7-11 geciteerd vanuit de Septuaginta en toegepast op de situatie van de geadresseerden waaraan Hb zich richt.

|8| Verhard niet jullie harten zoals in Meriva, zoals op de dag van Massa’s beproeving in de woestijn,

De plaatsen Meriba en Massa herinneren ons aan de momenten waarop de Israëlieten met Mozes streden over de afwezigheid van water (Ex17:1-7; Nm20:2-13).14 Tegelijk laat het vervolg van de tekst ons denken aan het accident in Kadesj waar God verklaarde dat het rebelse volk het beloofde land niet zou ingaan (vs11). In de Septuaginta zijn de plaatsnamen Meriba en Massa vertaald met ‘de rebellie’ (Gr. ho parapikrasmos) en ‘de beproeving’ (Gr. ho peirasmos). Hierdoor verwijzen deze woorden naar de gebeurtenis in Nm14. Die interpretatie wordt gevolgd door Hb3:7-19 en door joodse uitleggers, zoals rabbi Avraham ben Meir Ibn Ezra (acr. Ibn Ezra, 1089-1164n.Chr.).15 Ondanks dat Jahweh de Rots van het heil was (Ps95:1), vertrouwden de voorvaderen niet op Hem in woestijn. Bij Meriva en Massa liet de Heer vandaar water uit de rots komen. Hij openbaarde zich daardoor opnieuw als Rots van het heil. Het volk wees dat echter af en verhardde haar hart. Ook tegenwoordig kunnen gelovigen hun hart verharden als ze Gods voorzienigheid zien, maar de Heer ondanks dat niet vertrouwen. Ze worden er dan door gekenmerkt dat ze diverse zegeningen van de Heer vragen, maar God als Gever negeren.

|9| toen jullie voorvaderen Mij beproefden, Mij tartten, en toch Mijn handelen zagen! |10| Veertig jaar heb Ik van dit geslacht gewalgd, en Ik moest zeggen: ‘Zij zijn een volk van dwalenden harten. Zij, van Mijn wegen willen zij niets weten!’

De consequenties die het volk door de ongehoorzaamheid over zich heen bracht, was pijnlijk. Jahweh liet het niet toe dat ze in zijn rust 14 S. Lehming, ‘Massa und Meriba,’ Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 71 (1961): 71-77; A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 314. 15 O. Hofius, Katapausis: Die Vorstellung vom endzeitlichen Ruheort im Hebräerbrief (Tübingen:Mohr, 1970), 127-131; F. Schröger, Der Verfasser des Hebräerbriefes als Schriftausleger (Regensburg:Pustet, 1968), 103104; A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1181.


P S A L M E N 95:1-11 – JUICH VOOR JAHWEH!

251

zouden binnengaan. Het volk dat de Gever vergat, was gedoemd om de vervulling van de beloften van Jahweh niet meer te mogen zien.

|11| Zodat Ik in Mijn toorn heb gezworen: Ze zullen nooit binnenkomen in Mijn rustplaats!

De rust die God belooft is de rust die het kenmerk is van de toekomstige wereld. Die gedachte vinden we terug in Hb3-4 en in de Talmoed.16 Van het volk dat God beproefde en tegen Hem in rebellie kwam wordt gezegd dat het de rust niet binnengaat. Binnen het jodendom is er al vroeg een discussie ontstaan over de vraag of de ‘woestijnvaders’ die ongehoorzaam waren aan Gods Woord wel nog deel konden krijgen aan de eeuwige sabbat van de toekomstige eeuw.17 Een duidelijk antwoord daarover geeft de Bijbel ons niet. Gods wijsheid houdt het erbij om te vermelden dat deze generatie niet inging in Gods rustplaats en roept de hedendaagse gelovigen ertoe op om juist wel aandacht te besteden aan Gods Woord, zodat het ons niet vergaat als de ‘woestijnvaders’.

Vragen □

Ps95 is een oproep tot publiekelijke aanbidding. Welke aspecten van de aanbidding vallen daarbij op?

Welke dimensie voegt het gebruik van muziek aan onze lofprijs toe?

Wat gebeurde er bij Massa en Meriba?

Waaraan denk je bij het ‘binnengaan in Jahwehs rust’?

Hoe moeten we ermee omgaan als ons hart zich verhard tegenover God?

In hoeverre heb je ‘heden’ de stem van God waargenomen?

16 Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 110a. 17 Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 110b; Jeruzalemse Talmoed, traktaat Sanhedrin 10:29c; 13:10; Abot de Rabbi Nathan 36.


252

G

Psalm 96

|12| 1 Zingt den HEERE een nieuw lied; zingt den HEERE, gij ganse aarde In de Ps96-99 wordt universeel lof aan God gezongen.

|13| 2 Zingt den HEERE, looft Zijn Naam; boodschapt Zijn heil van dag tot dag. |14| 3 Vertelt onder de heidenen Zijn eer, onder alle volken Zijn wonderen. |15| 4 Want de HEERE is groot, en zeer te prijzen; Hij is vreselijk boven alle goden.

|16| 5 Want al de goden der volken zijn afgoden; maar de HEERE heeft de hemelen gemaakt.

|17| 6 Majesteit en heerlijkheid zijn voor Zijn aangezicht, sterkte en sieraad in Zijn heiligdom.

|18| 7 Geeft den HEERE, gij geslachten der volken! geeft den HEERE eer en sterkte.

|19| 8 Geeft den HEERE de eer Zijns Naams; brengt offer, en komt in Zijn voorhoven.

|20| 9 Aanbidt den HEERE in de heerlijkheid des heiligdoms; schrikt voor Zijn aangezicht, gij ganse aarde.

|21| 10 Zegt onder de heidenen: De HEERE regeert; ook zal de wereld bevestigd worden, zij zal niet bewogen worden; Hij zal de volken richten in alle rechtmatigheid.

|22| 11 Dat de hemelen zich verblijden, en de aarde zich verheuge, dat de zee bruise met haar volheid.

|23| 12 Dat het veld huppele van vreugde met al wat er in is, dat dan al de bomen des wouds juichen.


P S A L M E N PSALM 96

253

|24| 13 Voor het aangezicht des HEEREN; want Hij komt, want Hij komt, om de aarde te richten; Hij zal de wereld richten met gerechtigheid, en de volken met Zijn waarheid.

H

Psalm 97

|1| 1 De HEERE regeert, de aarde verheuge zich; dat veel eilanden zich verblijden. In het Hebreeuws staat voor ‘juichen’ het woord ‘gil’. Dat betekent ronddraaien, roteren, of dansen in een cirkel. Met het draaien om zijn as, voert de planeet aarde een rondedans uit tot eer van zijn Schepper, zou je kunnen zeggen!

|2| 2 Rondom Hem zijn wolken en donkerheid, gerechtigheid en gericht zijn de vastigheid Zijns troons.

|3| 3 Een vuur gaat voor Zijn aangezicht heen, en het steekt Zijn wederpartijen rondom aan brand.

|4| 4 Zijn bliksemen verlichten de wereld; het aardrijk ziet ze en het beeft. |5| 5 De bergen smelten als was voor het aanschijn des HEEREN, voor het aanschijn des HEEREN der ganse aarde.

|6| 6 De hemelen verkondigen Zijn gerechtigheid, en alle volken zien Zijn eer. |7| 7 Beschaamd moeten wezen allen, die de beelden dienen, die zich op afgoden beroemen; buigt u neder voor Hem, alle gij goden!

|8| 8 Sion heeft gehoord, en het heeft zich verblijd, en de dochteren van Juda hebben zich verheugd vanwege Uw oordelen, o HEERE!

Sion heeft gehoord, Meer over Sion is te vinden bij Psalm 2:6.

|9| 9 Want Gij, HEERE! zijt de Allerhoogste over de gehele aarde; Gij zijt zeer hoog verheven boven alle goden.


254

|10| 10 Gij liefhebbers des HEEREN! haat het kwade; Hij bewaart de zielen Zijner gunstgenoten; Hij redt hen uit der goddelozen hand.

|11| 11 Het licht is voor den rechtvaardige gezaaid, en vrolijkheid voor de oprechten van hart.

|12| 12 Gij rechtvaardigen! verblijdt u in den HEERE, en spreekt lof ter gedachtenis Zijner heiligheid.

I

Psalm 98

|13| 1 Een psalm. Zingt den HEERE een nieuw lied; want Hij heeft wonderen gedaan; Zijn rechterhand, en de arm Zijner heiligheid, heeft Hem heil gegeven.

|14| 2 De HEERE heeft Zijn heil bekend gemaakt; Hij heeft Zijn gerechtigheid geopenbaard voor de ogen der heidenen.

|15| 3 Hij is gedachtig geweest Zijner goedertierenheid, en Zijner waarheid aan het huis IsraĂŤls; en al de einden der aarde hebben gezien het heil onzes Gods.

|16| 4 Juicht den HEERE, gij ganse aarde! roept uit van vreugde, en zingt vrolijk, en psalmzingt.

|17| 5 Psalmzingt den HEERE met de harp, met de harp en met de stem des gezangs,

|18| 6 Met trompetten en bazuinengeklank; juicht voor het aangezicht des Konings, des HEEREN.

|19| 7 De zee bruise met haar volheid, de wereld met degenen, die daarin wonen. |20| 8 Dat de rivieren met de handen klappen, dat tegelijk de gebergten vreugde bedrijven,

|21| 9 Voor het aangezicht des HEEREN, want Hij komt, om de aarde te richten;

Hij zal de wereld richten in gerechtigheid, en de volken in alle rechtmatigheid.


P S A L M E N PSALM 99

J

255

Psalm 99

|1| 1 De HEERE regeert, dat de volken beven; Hij zit tussen de cherubim; de aarde bewege zich.

de aarde bewege zich. Wanneer we nu de NBG of een andere vertaling nemen, of het geheel in de context lezen, dan kunnen wij zien dat de psalmist iets anders bedoeld: er blijkt bedoeld te zijn "de aarde siddere", van angst of ontzag voor de Heere. Immers, het voorgaande geeft dit aan "dat de volken beven".

|2| 2 De HEERE is groot in Sion, en Hij is hoog boven alle volken. De HEERE is groot in Sion, Meer over Sion is te vinden bij Psalm 2:6.

|3| 3 Dat zij Uw groten en vreselijken Naam loven, die heilig is; |4| 4 En de sterkte des Konings, die het recht lief heeft. Gij hebt billijkheden bevestigd, Gij hebt recht en gerechtigheid gedaan in Jakob.

|5| 5 Verheft den HEERE, onzen God, en buigt u neder voor de voetbank Zijner voeten; Hij is heilig!

(99:5) Ridderbos is van mening dat â&#x20AC;&#x2DC;voetbankâ&#x20AC;&#x2122; verwijst naar de ark van het verbond (Ps132:7). 18 Hij denkt daarbij speciaal aan het verzoendeksel (vgl. 1Kr28:2). De plaats waar God rust is de tempel, waar de ark is (2Kr6:41; Ps132:8). De ark is daarbij zijn voetbank, terwijl de cherubs dienen als troon.

|6| 6 Mozes en Aaron waren onder Zijn priesters, en Samuel onder de aanroepers Zijns Naams; zij riepen tot den HEERE, en Hij verhoorde hen.

|7| 7

Hij sprak tot hen in een wolkkolom; zij hebben Zijn getuigenissen onderhouden, en de inzettingen, die Hij hun gegeven had.

18 J. Ridderbos, De Psalmen, Dl.II, (Kampen:Kok, 1958), 457.


256

|8| 8 O HEERE, onze God! Gij hebt hen verhoord, Gij zijt hun geweest een vergevend God, hoewel wraak doende over hun daden.

|9| 9 Verheft den HEERE, onzen God, en buigt u voor den berg Zijner heiligheid; want de HEERE, onze God, is heilig.

K

Psalm 100

|1| 1 Een lofzang. Gij ganse aarde! juicht den HEERE. Deze Psalm geeft ons inzicht over de manier waarop de gelovigen tot God kunnen naderen. Het bevat de oproep tot gemeenschappelijke aanbidding.

|2| 2 Dient den HEERE met blijdschap, komt voor Zijn aanschijn met vrolijk gezang.

|3| 3 Weet, dat de HEERE is God; Hij heeft ons gemaakt (en niet wij), Zijn volk en de schapen Zijner weide.

|4| 4 Gaat in tot Zijn poorten met lof, in Zijn voorhoven met lofgezang; looft Hem, prijst Zijn Naam.

(100:4) De ingangen van de Woonplaats van God dragen allemaal datzelfde woord: ‘lof’.

|5| 5 Want de HEERE is goed; Zijn goedertierenheid is in der eeuwigheid, en Zijn getrouwheid van geslacht tot geslacht.

L

101:1-8 – Van barmhartigheid en recht

(1) Een muziekstuk van David. Van barmhartigheid en recht ga ik zingen, voor U, Jahweh, maak ik muziek! (2) Ik zal acht slaan op een weg die volmaakt is, wanneer kom jij tot mij? Ik wil wandelen in de volmaaktheid van mijn hart, midden in mijn huis. (3) Nooit zet ik voor mijn ogen een woord van schande. Het doen van afvalligen heb ik altijd gehaat, op mij heeft het geen vat. (4) Laat een vals hart van mij wijken, van kwaad wil ik niet weten.


P S A L M E N 101:1-8 – VAN BARMHARTIGHEID EN RECHT

257

(5) Wie heimelijk lastert over zijn naaste, hem laat ik zwijgen! Hovaardige ogen en een gezwollen hart, dat kan ik niet uitstaan! (6) Mijn ogen zijn bij de getrouwen in dit land, dat die bij mij willen zitten, een die wandelt op een weg die volmaakt is, hij mag bij mij dienstdoen. (7) Nooit zal zetelen in het midden in mijn huis een dader van bedrog, een spreker van leugens; hij wordt niet bevestigd voor mijn ogen. (8) In de ochtenden laat ik alle boosdoeners in dit land zwijgen, alle bedrijvers van onheil zal ik uitsnijden uit de stad van Jahweh! De Psalm bestaat in het Hebreeuws uit zeven strofen die elk uit twee bi-cola bestaan. De Psalm begint daarbij met de verwijzing naar ‘Jahweh’ (vs1,8). Vs5 vormt daarbij het midden van deze Psalm, waarin de thematiek van de Psalm wordt weergegeven: ‘Wie heimelijk lastert over zijn naaste, hem laat ik zwijgen! Hovaardige ogen en een gezwollen hart, dat kan ik niet uitstaan!’. Dat zwijgen van de boosdoeners wordt in het laatste vers herhaald. Verschillende uitdrukkingen worden meermaals herhaald: ‘op een weg die volmaakt is’ (Hebr. bəderek támîm, vs2,6), ‘in mijn huis’ (Hebr. bêtî, vs2,7), ‘voor mijn ogen’ (Hebr. ləneged ‘ênáj, vs3,7), ‘tot zwijgen brengen’ (Hebr. ’atsəmît, vs5,8). De uitdrukking ‘de getrouwen in dit land’ (Hebr. bəne’emnê-’erets, vs6) staat tegenover ‘de boosdoeners in dit land’ (Hebr. rish‘ê-’árets, vs8).

|1| Een muziekstuk van David. Van barmhartigheid en recht ga ik zingen, voor U, Jahweh, maak ik muziek!

David bezingt en bespeelt in deze Psalm de barmhartigheid (Hebr. chesed) en het recht dat Hij van Jahweh geleerd heeft. Hij wil zowel de liefde als het oordeel, het zoete als het bittere vermelden. 19 Beiden mogen niet aan elkaar ondergewaardeerd worden het zijn twee belangrijke lichten van Gods wetsbestel. Ze zijn onmisbaar als de sopraan en bas in het harmonieuze muziekstuk. Immers: ‘door gerechtigheid wordt de troon bevestigd’ (Sp16:12b) en ‘door liefde schraagt hij zijn troon’ (Sp20:28b). God is licht en volkomen rechtvaardig en heilig. Er is evenveel liefde in Gods rechtsopvattingen als in zijn genade. Zulk een lied 19 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1329.


258

dat steeds weer opnieuw uit zijn mond voortkomt, zal hem helpen wijsheid te vinden voor zijn eigen levenswandel. Want wat we bewonderen bij anderen, proberen we zelf na te bootsen. Op die wijze wordt Gods karakter door de Godsman bezongen. Het is opvallend dat de psalmist de barmhartigheid als eerste noemt. Haar rijkdom blijkt altijd vooraf te gaan aan Gods rechtsvordering. Beiden zijn grote kostbaarheden een kenteken van Gods heerschappij. 20 Deze Psalm geeft ons inzicht in het Koninkrijk zoals God zich dat voorgesteld heeft en zoals die geschetst wordt door zijn Zoon, de Thora. Ps101 was de lievelingspsalm van de edele Rusische vorst Wladimir II Monomachos (1053 -1125) en van de Engelse reformator Nocholas Ridleys (†1555) die de Psalm vaak aan zijn huisgezin voorlas. 21 De Duitse reformator Luther noemde de Psalm al vroeg Davids Regentenspiegel (bet. ‘Davids Regentschap-spiegel’).22 In Europa werd deze Psalm later bekend als De psalm van de prins.23 Eyring schrijft in zijn biografie (Vita) over Ernest de Vrome (de hertog van Saksen-Gotha; 1601-1675) dat Ernest een ontrouw minister eens een kopie van Ps101 zond. Daarna werd het gangbaar spreekwoord dat als een ambtenaar iets misdaan had te zeggen: hij krijgt zeker binnenkort De psalm van de prins te lezen.24 Lord Bacon van Verulam (†1626) kreeg toen hij premieminister van de Engelse koning James I werd eveneens de raad deze Psalm als maatstaf te gebruiken voor de aanstelling van hovelingen. Sommige uitleggers zien in deze koninklijke Psalm een typologische verwijzing naar de Messias die Jahweh als Koning over zijn volk zal stellen.25 Darby geeft zijn lezer een breder eschatologisch verband waarin Ps101 geplaatst is:26 Ps93 Opschrift ‘Jahweh regeert’ – de afwijzing door de mensen. Ps94 Het hulpgeroep van ongerechtigheid heerst.

het

trouwe

overblijfsel,

terwijl

de

20 C.F. Keil en F. Delitzsch, Psalms, Vol. III, (BCOT; Grand Rapids:Eerdmans, 1871), 107; A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 503. 21 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1333. 22 C.F. Keil en F. Delitzsch, Psalms, Vol. III, (BCOT; Grand Rapids:Eerdmans, 1871), 108. 23 W.A. VanGemeren, ‘Psalms,’ Psalms-Song of Songs, (EBC 5; Grand Rapids:Zondervan [CD-ROM], 1991). 24 C.F. Keil en F. Delitzsch, Psalms, Vol. III, (BCOT; Grand Rapids:Eerdmans, 1871), 107. 25 A.C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, Bnd. II, (Dillenburg:CV, 1998), 215; W. MacDonald, Kommentar zum Alten Testament, (Bielefeld:CLV, 2005), 687; W.A. VanGemeren, ‘Psalms,’ Psalms-Song of Songs, (EBC 5; Grand Rapids:Zondervan [CD-ROM], 1991). 26 J.N. Darby, ‘Betrachtung über die Psalmen,’ Synopsis: http://www.bibelkommentare.de/pdf/232.pdf.


P S A L M E N 101:1-8 – VAN BARMHARTIGHEID EN RECHT

259

Ps95 Een oproep aan het overblijfsel in de laatste dagen. Ps96 Een oproep aan de volkeren: ‘Jahweh zal komen om de aarde te oordelen’. Ps97 Jahweh komt om te oordelen. Ps98 Zing voor Jahweh een nieuw lied, vanwege zijn genade en oordeel. Ps99 Jahweh heeft zijn troon op aarde gevestigd in Sion. Ps10 Israël wordt erkend als Jahwehs volk en opgeroepen tot 0 aanbidding. Ps10 Lied over barmhartigheid en recht, omdat Jahwehs troon op aarde 1 is.

|2| Ik zal acht slaan op een weg die volmaakt is, wanneer kom jij tot mij? Ik wil wandelen in de volmaaktheid van mijn hart, midden in mijn huis.

Een wandel in volmaaktheid is een wijze wandel. Het is een wandel die wijst op vooruitgang. David had er voor gekozen om God oprecht te dienen. Een keuze die samenging met een levenswandel die bij weinig andere koningen in de oudheid te vinden waren. 27 Hij wilde zich tijdens zijn korte leven zo nauw mogelijk op de weg van God houden. Een wijzere keuze kan een mens op aarde niet maken. Elk mens die van God de taak heeft ontvangen rentmeesterschap uit te oefenen, hetzij over een huis of over Gods gemeente, zou zowel om waarheid als heiligheid moeten bidden.28 Zo wil de dichter wandelen in volmaaktheid van zijn hart, midden in zijn huis. Hij wil niet in de tempel God als een heilige toejuichen en Hem thuis als een duivel negeren. Spurgeon schrijft: 29 ‘Hem van wie het paleis een lasterhol is, kan geen goede Koning zijn; hem van wie de woning een schouwspel van strijd en twist is, kan geen heilige zijn; en hem van wie de huisgenoten zich voor zijn tegenwoordigheid in de familiekring schamen, kan geen goede herder zijn.’ Hoeveel gelovigen zijn echter zacht als schappen in de gemeente, maar thuis wreed als wespen en tijgers.30 Davids verlangen naar een weg die volmaakt is, is zo groot dat hij Jahweh vraagt: ‘wanneer kom jij tot mij?’ Er is verschil van mening over de betekenis van deze uitspraak. Mogelijkheden zijn:31 27 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 503; W.A. VanGemeren, ‘Psalms,’ Psalms-Song of Songs, (EBC 5; Grand Rapids:Zondervan [CD-ROM], 1991). 28 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1330. 29 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1330. 30 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1334.


260

(3) Hij verlangt dat Gods ark komt en Hij ziet dat David een oprecht leven leidt (2Sm6:9).32 (4) David verlangt naar de vervulling van het Koninkrijk Gods op aard (vgl. 2Sm7).33 (5) David beseft dat hij alleen zo oprecht kan wandelen als Jahweh bij hem is (Ex20:24).34 De eerste optie heeft moeilijkheden met de betiteling van Jeruzalem als ‘stad van Jahweh’ (vs8), als de ark nog niet in Jeruzalem is gekomen. 35 In ieder geval is duidelijk dat de schrijver zich afhankelijk voelt van God.36 Hij wenst zich een heel bijzonder nabijheid Gods te mogen ervaren. Zijn tegenwoordigheid geeft ons namelijk wijsheid en heiligheid. En zo wil de gelovige zijn voeten richten naar zijn paden, zijn hart door Hem laten vernieuwen, zijn trots bij Hem inleveren en zijn leugens aan Hem belijden.

|6| Nooit zet ik voor mijn ogen een woord van schande. Het doen van afvalligen heb ik altijd gehaat, op mij heeft het geen vat.

De psalmist geeft vervolgens inzicht ervan wat hij verstaat onder het ‘wandelen in volmaaktheid’ (vs2). Hij wijst het kwaad vurig af. Schande ontwijkt hij – anderen denken daarbij aan de persoonsnaam ‘Belial’. Zijn haat tegenover de zonde is een goede wacht voor de deur van de deugd. Geen onheil wil hij dulden voor zijn ogen of in zijn hart. Want wat het oog betovert ontvangt toegang tot het hart. 37 Het doen van schandelijke, oneerlijke en valse dingen worden in zijn nabijheid niet geduld. De onoprechtheid wint het niet van de eerlijkheid en de zonde mag niet als pek aan de Godsman vastkleven. Hij haat de dode werken van de afvalligen en wil zich niet begeven op sluipwegen, kruiswegen of zijpaden. Dat is een keuze waarna elk kind Gods verlangt.

|7| Laat een vals hart van mij wijken, van kwaad wil ik niet weten. 31 W. MacDonald, Kommentar zum Alten Testament, (Bielefeld:CLV, 2005), 688; A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:John Richie, 1949), 247. 32 C.F. Keil en F. Delitzsch, Psalms, Vol. III, (BCOT; Grand Rapids:Eerdmans, 1871), 108; A.F. Kirkpatrick, The Book of Psalms, (Cambridge:University, 1902), 589-590. 33 Vgl. J. MacArthur, ‘Die Psalmen,’ Die MacArthur Studienbibel, (Bielefeld:CLV, 2005), 817. 34 E.W. Hengstenberg, Commentar über die Psalmen, Bnd. IV, (Berlin, 1852), 92; C.A. en E.G. Briggs, The Book of Psalms, Vol. II, (Edinburgh:T&T Clark, 1907), 314; E. König, Die Psalmen, (Gütersloh:Mohn, 1927), 279; J. Van der Ploeg, Psalmen, Vol. II (BOT; Roermond:Romen & Zonen, 1974), 169; C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1330. 35 Th. Booij, ‘Psalm CI 2 – “When wilt thou come to me?,”’ Vetus Testamentum 38.4 (1988): 485. 36 W.A. VanGemeren, ‘Psalms,’ Psalms-Song of Songs, (EBC 5; Grand Rapids:Zondervan [CD-ROM], 1991). 37 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1330.


P S A L M E N 101:1-8 â&#x20AC;&#x201C; VAN BARMHARTIGHEID EN RECHT

261

Met mensen die van de waarheid afwijken, een vals hart hebben en de gerechtigheid in de wind slaan wil hij niet van doen hebben. Met het kwaad wil David geen relatie hebben. Hij wil er geen boezemvriend mee worden, maar een vijand die de tegenstander op afstand houdt. Wellicht denkt de psalmist bij deze uitspraak ook aan zichzelf. Uiteraard kan het moeilijk zijn om in onze families en gezinnen al degene die kwaad doen te ontlopen. In ieder geval dienen we geen vertrouwde omgang met de zonden van zulke mensen te hebben en moeten we ons hiervan verre houden en hun houding niet billijken.

|8| Wie heimelijk lastert over zijn naaste, hem laat ik zwijgen! Hovaardige ogen en een gezwollen hart, dat kan ik niet uitstaan!

Degene die lastert over zijn naaste zal tot zwijgen gebracht worden in het paleis, doordat deze kletser uitgesloten wordt van het koninklijke hof. De naaste in de verborgenheid een dolksteek te geven is immers een van de meest afschuwelijke misdaden die niet te streng veroordeeld kan worden.38 Hetzelfde geldt voor de hoogmoedigen en trotsen die anderen als wormen bezien. Zij zullen geen taak in de nabijheid van de koning ontvangen. De vruchtbare boom van zijn koninkrijk diende van zulke slechte takken gezuiverd te worden. Want de trotsen zijn hard en ongeschikt voor een koninklijke dienst, net zoals de hoogmoedigen vijandschappen en ontevredenheid veroorzaken binnen het huis. Hoe minder er van deze mensen waren, hoe beter het was. Enkel de rechtvaardigen die de waarheid spreken waren gewenst bij de koning te komen (vgl. Ps15:2-3). Alleen degene die genoeg gezond mensenverstand hadden en zich niet met zulke dwaze ijdelheden bezig hielden waren welkom. Hoe verdraaid is onze wereld vandaag de dag, als we beseffen dat juist de mensen die de koning hier weggejaagd, uitgenodigd worden in de huizen van de hedendaagse heersers en werkgevers. Als vandaag alle trosten en hoogmoedigen uitgeroeid zouden worden, zouden we ervan schrikken hoe laag de bevolking zou zijn bij een volgende volkstelling.39

|9| Mijn ogen zijn bij de getrouwen in dit land, dat die bij mij willen zitten, een die wandelt op een weg die volmaakt is, hij mag bij mij dienstdoen.

David wilde omgeven zijn door degenen die trouw waren aan Gods recht. Hij doorvorst het land om de God-toegewijden uit te kiezen en te 38 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1331. 39 C.H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids. Eine Auslegung der Psalmen, (Bielefeld:CLV, 2004), 1331.


262

eren. Dat zijn de kwalificaties voor een taak in het beloofde land waarover God regeert. De mensen die wandelden op de weg van volmaaktheid mochten dienst bij hem doen. Dat zijn de raadsmannen die de koning aan zijn kant wil hebben. Het waren de levende schatten in het paleis van de vorst.

|10| Nooit zal zetelen in het midden in mijn huis een dader van bedrog, een spreker van leugens; hij wordt niet bevestigd voor mijn ogen.

Met charlatans, duivelsadvocaten en kwaaduitbroeders wilde David niets te doen hebben. Niet de professionaliteit is voor hem de hoogste norm. Veeleer is de geestelijke ingesteldheid de doorslaggevende factor om dienaar van de koning te worden.

|11| In de ochtenden laat ik alle boosdoeners in dit land zwijgen, alle bedrijvers van onheil zal ik uitsnijden uit de stad van Jahweh!

De koning geeft verder te kennen dat hij niet alleen het kwaad in zijn nabijheid wil hebben, maar dat hij het uit de stad waar Jahweh woont wil uitsnijden. Het oordeel moest beginnen bij het huis Gods (1Pt4:17). Hij wilde hun geen rust gunnen. Ze zouden van hun kwade praktijken omkeren of strafrechtelijk veroordeeld worden. De overheid zou het zwaard niet tevergeefs dragen (Rm13:4). Elke dag zou de koning tijdens zijn rechtspraak de boosdoeners en de goddelozen ‘uitsnijden’. De meeste uitleggers gaan ervan uit dat de koning hiermee verwijst naar de doodsstraf voor de opzettelijke boosdoeners.40 Anderen kiezen voor de verklaring: ‘verwijdering uit Jeruzalem, de stad van Jahweh.’ 41 De betekenis blijft echter duidelijk: ‘Doe de goddeloze van de koning weg, en zijn troon wordt bevestigd door gerechtigheid’ (Sp25:5). Vanuit het typologische perspectief naar de Messias gaan sommigen ervan uit dat vs8 elke dag in het heilige Jeruzalem van het vrederijk in vervulling zal treden.42 Dan zal Jeruzalem de stad zijn, zoals Jahweh ze voor ogen had. Ook andere plaatsen wijzen op deze vervulling in het toekomstige Jeruzalem: ‘Jahweh is rechtvaardig in haar [d.i. Jeruzalems] midden. Hij doet geen onrecht. Elke morgen geeft Hij zijn recht. Als het licht wordt, blijft het niet uit. Maar de verkeerde weet van geen schaamte’ 40 F.W. Grant, ‘Psalms’, The Numerical Bible, Bnd. III, (New York:Loizeaux Bros, 1897), 368; A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 504; C.F. Keil en F. Delitzsch, Psalms, Vol. III, (BCOT; Grand Rapids:Eerdmans, 1871), 110. 41 W. MacDonald, Kommentar zum Alten Testament, (Bielefeld:CLV, 2005), 688. 42 A.C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament, Bnd. II, (Dillenburg:CV, 1998), 215; W.J. Ouweneel, Jerusalem. Die Zukunft der Stradt des großen Königs, (Neustadt:Ernst-Paulus, 1989), 288-289, 261; P. Grobéty, Was sagen uns die Psalmen?, http://www.bibelkommentare.de/pdf/156.pdf: 35-36.


P S A L M E N 101:1-8 – VAN BARMHARTIGHEID EN RECHT

263

(Zf3:5). De onheilbedrijvers zijn al vreselijk te verdragen op deze aarde, geen bewoner dient ermee geplaagd te worden in het vrederijk. In dat rijk zal degene die opzettelijk zondigt zodoende sterven. Degene die echter per ongeluk zondigt of berouw toont zal blijven leven, als zal hij ‘als honderdjarige door de vloek getroffen worden’ (Js65:20).

Vragen

M

Welke parallellen vindt je tussen Ps101 en Sp1-9?

Is het mogelijk om als mens te wandelen op een weg van volmaaktheid?

Hoe kunnen we als gelovigen de zondaars liefhebben, zonder door hen beïnvloed te worden?

102:1-28 – Gebed van een gebukte

(1) Gebed van een gebukte, als hij bezwijkt; en voor het aanschijn van Jahweh zijn verzuchting uitstort. (2) O Jahweh, hoor mijn gebed, laat mijn hulpgeroep komen tot u! (3) Houd voor mij niet uw aanschijn verborgen op de dag dat het mij benauwd is, neig tot mij uw oor, op de dag dat ik roep geef ijlings mij antwoord! (4) Want mijn dagen zijn vervlogen in rook, mijn beenderen zijn uitgebrand als een stookplaats. (5) Geslagen als het gras en droog is mijn hart, ja, mijn brood vergat ik te eten. (6) Mijn geluid is mijn zuchten, mijn gebeente kleeft aan mijn vlees. (7) Ik lijk op een roerdomp in de woestijn, ik ben geworden als een steenuil in ruïnes. (8) Ik blijf wakker, ben geworden als een vogel eenzaam op een dak. (9) Heel de dag smaden mijn vijanden mij, die over mij zwetsen zweren bij mij. (10) Ja, ik eet: as als brood, en wat ik drink meng ik met mijn weeklacht, (11) in het aanschijn van uw woede, uw toorn: want u hebt mij opgeheven en laten vallen. (12) Mijn dagen zijn als een schaduw geweken, en ikzelf, ik verschrompel als het gras. (13) Maar u, Jahweh, zetelt voor eeuwig, gedachtenis aan u is er van geslacht op geslacht! (14) Gij, gij zult opstaan, u over Sion ontfermen, want het is tijd om


264

haar genade te tonen, ja, het samenkomstuur is gekomen! (15) Want in haar stenen hebben uw dienaars behagen en met haar stof zijn zij begaan. (16) Dan zullen volkeren vrezen de naam van Jahweh, alle koningen der aarde uw glorie! (17) Wanneer Jahweh Sion zal hebben herbouwd, zich in zijn glorie heeft laten zien; (18) zich heeft gewend naar het gebed van de berooide, hun bidden niet heeft veracht. (19) Dit wordt beschreven voor een generatie van later, de gemeente die dan wordt geschapen zal loven Jah. (20) Omdat Hij uit zijn verheven heiligdom neerzag, Jahweh uit de hemelen keek naar de aarde (21) om te horen de zucht van wie is gebonden, een opening te schenken aan de kinderen des doods. (22) Om in Sion te vertellen de naam van Jahweh, in Jeruzalem zijn lof! (23) als gemeenschappen eendrachtig te hoop lopen, koninkrijken tot dienst aan Jahweh! (24) Onderweg brak Hij mijn kracht, verkortte mijn dagen. (25) Ik zeg: mijn God, laat mij niet opgaan op de helft van mijn dagen: geslacht na geslachten duren uw jaren! (26) Voormaals hebt gij de aarde gegrondvest, ook het maaksel van uw handen: de hemelen! (27) Zij gaan teloor en u houdt stand, allen zullen zij verslijten als het gewaad; als het kleed verwisselt gij hen en worden zij verwisseld. (28) Maar gij blijft dezelfde, uw jaren zijn nooit voltooid! (29) De zonen van uw dienaars: mogen ze ongestoord wonen, laat hun zaad voor uw aanschijn bestaan! Ps102 geeft ons niet te kennen wie de auteur ervan is. Rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) en rabbi Avraham ben Meir Ibn Ezra (acr. Ibn Ezra, 1089-1164n.Chr.) hebben in het verleden geopperd dat deze Psalm geschreven werd door David. 43 De Psalm heeft in elk geval een nauw verband met Ps69 (Ps102:3//69:18; 102:17//69:36; 102:18//69:33; 102:29//69:37).44 Structureel kunnen we de Psalm in vier stukken verdelen: (1) Opschrift (vs1) (2) Introductie gericht aan God (vs2-3) (3) Beschrijving van de persoonlijke situatie (vs4-12) (4) Belijdenis van hoop en vertrouwen in Jahweh (vs13-23) (5) Smeekbede, lofprijs en hoop (vs24-29) Over deze structuur kunnen we verder nog het volgende zeggen: vs412 vormt één geheel dat begint en eindigt met een verwijzing maar ‘mijn dagen’ (vs4,12) en ‘als gras’ (vs5,12). Het vergelijkende ‘als’ komt daarbij zeven keer in dit gedeelte voor (vs4-5,7-8,10,12[2x]). In vs13-23 staat 43 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1225. 44 L.C. Allen, ‘The Value of Rhetorical Criticism in Psalm 69,’ Journal of Biblical Literature 105 (1986): 591-595.


P S A L M E N 102:1-28 – GEBED VAN EEN GEBUKTE

265

vooral de Godsnaam Jahweh centraal (vs13,16-17,20,22-23). In vs19 vinden we daarnaast de uitdrukking Jah. Andere kernwoorden zijn ‘Sion’ (vs14,17,22), ‘dienen’ (vs15,23), ‘generatie’ (vs13,19), ‘mensen’ (vs19,23), ‘welgevallen’ (vs14-15) en ‘heerlijkheid’ (vs16-17). 45 In vs24-29 worden er woorden uit de voorafgaande gedeelten begin van de Psalm weer gebruikt, zoals: ‘mijn dagen’ (vs4,12) en ‘generatie’ (vs13,25).

|1| Gebed van een gebukte, als hij bezwijkt; en voor het aanschijn van Jahweh zijn verzuchting uitstort.

Het opschrift van deze Psalm is uniek. De spreker van deze Psalm wordt niet duidelijk bij naam genoemd. Rabbi Salomo ben Izaak (acr. Rashi, 1040-1105n.Chr.), Radak en Ibn Ezra opperen de gedachte dat we moeten denken aan het joodse volk dat in de donkerheid van de ballingschap verblijft.46 De psalmist spreekt daarbij als representant van het volk.

|2| O Jahweh, hoor mijn gebed, laat mijn hulpgeroep komen tot u! |3| Houd voor mij niet uw aanschijn verborgen op de dag dat het mij benauwd is, neig tot mij uw oor, op de dag dat ik roep geef ijlings mij antwoord!

|4| Want mijn dagen zijn vervlogen in rook, mijn beenderen zijn uitgebrand als een stookplaats.

|5| Geslagen als het gras en droog is mijn hart, ja, mijn brood vergat ik te eten. |6| Mijn geluid is mijn zuchten, mijn gebeente kleeft aan mijn vlees. |7| Ik lijk op een roerdomp in de woestijn, ik ben geworden als een steenuil in ruïnes. Het is onduidelijk welke vogel in de woestijn bedoeld wordt met het Hebreeuwse qə’at.47 Meerdere voorstellen zijn er vandaar gedaan: ‘uil’ (NBV), ‘roerdomp’ (SV, NB), ‘pelikaan’ (NBG, HB), ‘kraai’ (GNB). Vanwege de onduidelijkheid kiezen we voor de vertaling ‘vogel’ (WV). De vogel die beschreven wordt, verhongert in de woestijn. Hij zal naar vruchtbare gebieden moeten gaan om eten te vinden.

45 L.C. Allen, Psalms 101-150 (WBC; Dallas:Word, 2002), 19. 46 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1225. 47 W.L. Holladay, A Concise Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (Leiden:Brill, 2000), 311.


266

Bij de tweede vogel gaat het om de onrein steenuil (vgl. Lv11:17). Deze verblijft hoofdzakelijk in ruïnes. Hij wordt vandaar in het Arabisch ook soms de moeder van de ruïnes genoemd.48

|8| Ik blijf wakker, ben geworden als een vogel eenzaam op een dak. |9| Heel de dag smaden mijn vijanden mij, die over mij zwetsen zweren bij mij. |10| Ja, ik eet: as als brood, en wat ik drink meng ik met mijn weeklacht, |11| in het aanschijn van uw woede, uw toorn: want u hebt mij opgeheven en laten vallen.

|12| Mijn dagen zijn als een schaduw geweken, en ikzelf, ik verschrompel als het gras. Nabij de avond, bij zonsondergang, wordt de schaduw uitgerukt en verdwijnt hij langzaam.49 Eveneens wordt ook de donkerheid bij het volk Israël in de ballingschap groter. Avrohom Feuer citeert het joodse werk Rabbi Jona dat zegt:50 ‘Nadat een persoon op de helft van zijn leven is gekomen, begint hij te vervallen. God maakte het menselijke lichaam op deze manier, zodat de persoon een ruime waarschuwing voor zijn levenseinde kreeg. Deze waarschuwing dient om de persoon de mogelijkheid te geven berouw te hebben en zijn wandel te veranderen. Vandaar zinkt een mens in de tweede helft van zijn leven in de duisternis van de dood. Zijn zicht begint te verzwakken en zijn haar droogt uit en valt uit. God zend deze waarschuwingen, maar de mens is dwaas en geeft er geen attentie op. De mens rent op die manier op zijn laatste uur af onboetvaardig en onvoorbereid.’

|13| Maar u, Jahweh, zetelt voor eeuwig, gedachtenis aan u is er van geslacht op geslacht!

48 A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 329. 49 Rasji, The Judaica Press Complete Tanach with Rashi, red. A.J. Rosenberg ([CD-ROM]; Judaica Press, 2005). 50 Zonder exacte verwijzing bij A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1230.


P S A L M E N 102:1-28 – GEBED VAN EEN GEBUKTE

267

Het joodse volk is er alert op dat zij nooit Jahweh vergeten. In elke generatie wordt eraan herinnert dat ze tot Jahweh dienen te bidden en Hem dienen te vereren.

|14| Gij, gij zult opstaan, u over Sion ontfermen, want het is tijd om haar genade te tonen, ja, het samenkomstuur is gekomen!

God zal zijn volk niet voor altijd verstoten. De dag zal aanbreken waarop Hij zijn beloften aan Sion zal waarmaken. Op dat ogenblik staat de Heer op en strijd Hij tegen de vijanden die Jeruzalem in hun greep houden (Ibn Ezra).51 Dan zal Jeruzalem het centrum van de wereld worden waar alle volken naartoe zullen trekken. In de Talmoed vinden we een legende over een gebeurtenis na de verwoesting van Jeruzalem. Deze legende vertelt dat Jahweh engelen als wachters op de muren van Jeruzalem plaatste als bescherming van de stad. Hierbij wordt er verwezen naar dit vers:52 ‘Het is geschreven: “Jeruzalem, ik heb wachters op je muren gezet die nooit zullen zwijgen, dag noch nacht. Jullie die een beroep doen op Jahweh, gun jezelf geen rust” [Js62:2]. Wat zeggen deze engelen als ze op wacht staan? Raba, de zoon van rabbi Sjila zei: “Gij, gij zult opstaan, u over Sion ontfermen” [Ps102:14]. Rabbi Nahman ben Isaak zei: “De bouwer van Jeruzalem, dat is Jahweh, Hij brengt de ballingen van Israël bijeen” [Ps147:2]. Wat zeiden de engelen voor de verwoesting? Raba ben Sjila zei: “Jahweh heeft Sion verkozen en als woonplaats begeerd” [Ps132:13]’

|15| Want in haar stenen hebben uw dienaars behagen en met haar stof zijn zij begaan.

Rashi citeert bij dit vers de Midrasj waarin we lezen dat toen Nebukadnezar Jeruzalem aanviel en Jojakin in de ballingschap bracht, de ballingen stenen en stof uit Jeruzalem meenamen om er hun synagoge mee te bouwen in Babylon.53 Volgens de Talmoed bevond deze synagoge zich nabij de stad Nehardea en was de Geest van God neergedaald op dit gebouw.54 Avrohom Feuer voegt hieraan het verhaal toe dat toen Moses Montefiore het land Israël bezocht hij een steen meebracht uit dit land 51 52 53 54

A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1230. Babylonische Talmoed, traktaat Menahoth 87a. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1231. Babylonische Talmoed, traktaat Megillah 29a.


268

om het te gebruiken als hoofdkussen, want: ‘in haar stenen hebben uw dienaren behagen’.55

|16| Dan zullen volkeren vrezen de naam van Jahweh, alle koningen der aarde uw glorie!

Een van de redenen die er in de Bijbel gegeven worden om Sion te herbouwen is de eer van God. Op het ogenblik dat de stad in zijn pracht zal zijn herbouwd, zal de Heer er door de volken verheerlijkt worden (vgl. Js59:19; 60:3).

|17| Wanneer Jahweh Sion zal hebben herbouwd, zich in zijn glorie heeft laten zien; |18| zich heeft gewend naar het gebed van de berooide, hun bidden niet heeft veracht. |19| Dit wordt beschreven voor een generatie van later, de gemeente die dan wordt geschapen zal loven Jah.

|20| Omdat Hij uit zijn verheven heiligdom neerzag, Jahweh uit de hemelen keek naar de aarde

Door de woorden ‘hemelen’ (sjámaîm, vs20), ‘horen’ (sjám‘, vs21) en ‘naam’ (sjém, vs22) ontstaat er in het Hebreeuws een woordspel (vgl. Ps69:31-36).

|21| om te horen de zucht van wie is gebonden, een opening te schenken aan de kinderen des doods.

|22| Om in Sion te vertellen de naam van Jahweh, in Jeruzalem zijn lof! De volledige lof aan Jahweh zal pas daadwerkelijk overal op aarde zichtbaar worden als Sion is hersteld en de tempel is herbouwd.

|23| als gemeenschappen eendrachtig te hoop lopen, koninkrijken tot dienst aan Jahweh!

In de toekomst zal het profetische woord van Jesaja waar worden: ‘Mijn tempel zal heten “Huis van gebed voor alle volken”’ (Js56:7). De koningen van de aarde zullen dan Jahweh erkennen als Heer.

|24| Onderweg brak Hij mijn kracht, verkortte mijn dagen. 55 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1231.


P S A L M E N 102:1-28 – GEBED VAN EEN GEBUKTE

269

|25| Ik zeg: mijn God, laat mij niet opgaan op de helft van mijn dagen: geslacht na geslachten duren uw jaren!

|26| Voormaals hebt gij de aarde gegrondvest, ook het maaksel van uw handen: de hemelen!

Net als de profeet Jesaja verbindt de psalmist de verlossing die Jahweh Sion brengt, met de schepping (Js48:13; 51:13,16). Binnen het jodendom is er een groot debat ontstaan over de vraag of God eerste de aarde schiep en toen de hemel of eerst de hemel en toen de aarde:56 ‘Beth Sjammai zei: “De hemel werd het eerst geschapen en daarna pas de aarde, want er staat geschreven: ‘In het begin schiep God de hemel en de aarde’” [Gn1:1]. Beth Hillel zei: “De aarde was het eerst geschapen en daarna pas de hemel, want er is geschreven: ‘Dit is de geschiedenis van de hemel en de aarde. Zo ontstonden ze, zo werden ze geschapen’” [Gn2:4] ’ Beth Hillel sprak tot Beth Sjammai: “Volgens jou, bouwt een mens eerst zijn bovenvertrek en daarna pas de rest van het huis! Want er is geschreven: ‘Hij die in de hemel zijn verheven verblijf heeft gebouwd, Hij die het hemelgewelf op de aarde laat rusten’” [Am9:6]. Beth Sjammai sprak tot beth Hillel: “Maar volgens jou, maakt een mens zijn voetbank en daarna pas zijn troon! Want er is geschreven: ‘De hemel is Mijn troon, de aarde Mijn voetenbank’” [Js66:1]. Maar de wijzen zeiden: “Beiden werden geschapen op hetzelfde ogenblik. Want er is gezegd: ‘Eigenhandig heb Ik de aarde gegrondvest, met Mijn rechterhand de hemel ontvouwd. Ik roep hen en ze staan paraat’ [Js48:13]. Wat is daartegen te zeggen? Wat is de betekenis van ‘ze’? Het betekent dat ze niet los van elkaar worden gezien.”’

|27| Zij gaan teloor en u houdt stand, allen zullen zij verslijten als het gewaad; als het kleed verwisselt gij hen en worden zij verwisseld.

Rabbi Meir Leibush Malbim (acr. Malbim, 1809-1879n.Chr.) stelt dat doordat de hemel en de aarde zelf tot de schepping behoren en geen Scheppers zijn, ze onderdanig zijn aan de tijd en verandering. 57 Veelal gaat de mens er vanuit dat de hemel en de aarde als fysieke werkelijkheid 56 Babylonische Talmoed, traktaat Hagigah 12a. 57 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1236.


270

onafhankelijk van God zijn. Dat is echter niet het geval. Zonder Gods ingrijpen zou de aarde vergaan.

|28| Maar gij blijft dezelfde, uw jaren zijn nooit voltooid! Hb1:10-12 citeert Ps102:26-28 vanuit de Septuaginta om aan te tonen dat God de Zoon eeuwig stand zal houden. Hierdoor wordt de God tot wie de psalmist zich richt vereenzelvigd met de God waarover Hb spreekt.

|29| De zonen van uw dienaars: mogen ze ongestoord wonen, laat hun zaad voor uw aanschijn bestaan!

N

Psalm 103 Het is onmogelijk om deze Psalm op een neutrale manier te lezen.

|30| Vers 1 Een psalm van David. Loof den HEERE, mijn ziel, en al wat binnen in mij is, Zijn heiligen Naam.

|31| Vers 2: Loof den HEERE, mijn ziel, en vergeet geen van Zijn weldaden; De mens mag niet vergeten wat de weldaden van Jahweh zijn. Hij moet zich Gods voorspoed blijven herinneren. Die herinnering zal een invloed hebben op zijn levenswandel. Het zal een dynamisch uitgangspunt en startpunt zijn.58 Hij zal verootmoedigd en verbaasd zijn vanwege het onverdiende en verrassende. Tevens zal deze persoon zich ervan bewust zijn dat hij rentmeester is tegenover God.

|32| Vers 3: Die al uw ongerechtigheid vergeeft, die al uw krankheden geneest; |33| Vers 4: Die uw leven verlost van het verderf, die u kroont met goedertierenheid en barmhartigheden;

|34| Vers 5: Die uw mond verzadigt met het goede, uw jeugd vernieuwt als eens arends.

|35| Vers 6 De HEERE doet gerechtigheid en gerichten al dengenen, die onderdrukt worden.

58 J. Overduin, Het Onaantastbare (Kampen:Kok, 1975), 23.


P S A L M E N PSALM 103

271

|36| Vers 7: Hij heeft Mozes Zijn wegen bekend gemaakt, den kinderen IsraĂŤls Zijn daden.

|37| Vers 8: Barmhartig en genadig is de HEERE, lankmoedig en groot van goedertierenheid.

|38| Vers 9: Hij zal niet altoos twisten, noch eeuwiglijk den toorn behouden. |39| Vers 10: Hij doet ons niet naar onze zonden, en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheden.

|40| Vers 11: Want zo hoog de hemel is boven de aarde, is Zijn goedertierenheid geweldig over degenen, die Hem vrezen.

|41| Vers 12: Zo ver het oosten is van het westen, zo ver doet Hij onze overtredingen van ons.

Zo ver het oosten is van het westen, Gelukkig schreef David niet van noord tot zuid. In de vroegere middeleeuwen nam Augustinus(354-430v. Chr.) de bolvorm van de aarde aan maar was het niet eens met idee dat er aan de andere kant van de aarde mensen woonden, want dit ging in strijd met het menselijk geslacht. Het was voor de mensen onmogelijk de tropische zone tussen het noordelijk- en zuidelijk halfgrond te overbruggen.

zo ver doet Hij onze overtredingen van ons. Hoe groot is God vergeving tegenover hun die hun zonden belijden, Hij is getrouw en rechtvaardig, dat Hij ons de zonden vergeeft, en ons reinigt van alle ongerechtigheden (1Jh 1:9).

|42| Vers 13: Gelijk zich een vader ontfermt over de kinderen, ontfermt Zich de HEERE over degenen, die Hem vrezen.

|43| Vers 14: Want Hij weet, wat maaksel wij zijn, gedachtig zijnde, dat wij stof zijn.


272

|44| Vers 15: De dagen des mensen zijn als het gras, gelijk een bloem des velds, alzo bloeit hij.

|45| Vers 16: Als de wind daarover gegaan is, zo is zij niet meer, en haar plaats kent haar niet meer.

|46| Vers 17: Maar de goedertierenheid des HEEREN is van eeuwigheid en tot

eeuwigheid over degenen, die Hem vrezen, en Zijn gerechtigheid aan kindskinderen;

|47| Vers 18: Aan degenen, die Zijn verbond houden, en die aan Zijn bevelen denken, om die te doen.

|48| Vers 19 De HEERE heeft Zijn troon in de hemelen bevestigd, en Zijn Koninkrijk heerst over alles.

|49| Vers 20: Looft den HEERE, Zijn engelen! gij krachtige helden, die Zijn woord doet, gehoorzamende de stem Zijns woords.

|50| Vers 21: Looft den HEERE, al Zijn heirscharen! gij Zijn dienaars, die Zijn welbehagen doet!

|51| Vers 22: Looft den HEERE, al Zijn werken! aan alle plaatsen Zijner heerschappij. Loof den HEERE, mijn ziel!

Vragen

O

Maak een lijst van de dingen die Ps103 noemt die God heeft gedaan. Hoeveel van deze punten herken je in je eigen leven?

Voor welke zaken kun jij persoonlijk God prijzen?

Psalm 104

(1) Loof Jahweh, mijn ziel. Jahweh, mijn God, U bent zeer groot, U bent met majesteit en glorie bekleed. (2) Hij hult Zich in het licht als in een mantel, Hij


P S A L M E N PSALM 104

273

spant de hemel uit als een tentkleed. (3) Hij maakt de zoldering van Zijn hemelzalen op de wateren, maakt van de wolken Zijn wagen, wandelt op de vleugels van de wind. (4) Hij maakt Zijn engelen tot hulpvaardige geesten, Zijn dienaren tot vlammend vuur. (5) Hij heeft de aarde gegrondvest op zijn fundamenten, die zal voor eeuwig en altijd niet wankelen. (6) U had hem met de watervloed als met een gewaad bedekt, het water stond tot boven de bergen. (7) Door Uw bestraffing vluchtten ze, ze haastten zich weg voor het geluid van Uw donder. (8) De bergen rezen op, de dalen daalden neer op de plaats die U ervoor bestemd had. (9) U hebt een grens gesteld, die ze niet zullen overgaan, ze zullen de aarde nooit meer bedekken. (10) Hij wijst de bronnen hun loop naar de dalen, zodat ze tussen de bergen door stromen. (11) Ze geven alle dieren van het veld te drinken, de wilde ezels lessen er hun dorst. (12) Daarbij wonen de vogels in de lucht, hun stem klinkt tussen de takken. (13) Hij bevochtigt de bergen vanuit Zijn hemelzalen, de aarde wordt verzadigd door de vrucht van Uw werken. (14) Hij doet het gras groeien voor de dieren, het gewas ten dienste van de mens. Hij brengt voedsel uit de aarde voort: (15) wijn, die het hart van de sterveling verblijdt, olie, die zijn gezicht doet glanzen, en brood, dat het hart van de sterveling versterkt. (16) De bomen van Jahweh worden verzadigd, de ceders van de Libanon, die Hij geplant heeft. (17) Daar nestelen de vogeltjes, de cipressen zijn het huis voor de ooievaar. (18) De hoge bergen zijn voor de steenbokken, de rotsen zijn een toevluchtsoord voor de klipdassen. (19) Hij heeft de maan gemaakt voor de vaste tijden, de zon weet wanneer hij ondergaat. (20) U brengt de duisternis teweeg en het wordt nacht; daarin gaan alle dieren in het woud naar buiten. (21) De jonge leeuwen brullen om een prooi en verlangen van God hun voedsel. (22) Wanneer de zon opgaat, trekken ze zich terug en leggen zich neer in hun holen. (23) De mens gaat dan op weg naar zijn werk, naar zijn dienstwerk, tot de avond toe. (24) Hoe groot zijn Uw werken, Jahweh, U hebt alles met wijsheid gemaakt, de aarde is vol van Uw rijkdommen. (25) Daar ligt de zee, groot en wijd uitgestrekt; daar leeft krioelend gedierte, niet te tellen, kleine dieren en grote. (26) Daar bewegen de schepen, daar gaat de Leviathan, door U gevormd om ermee te spelen. (27) Zij allen wachten op U, dat U hun voedsel geeft op zijn tijd. (28) Geeft U het hun, zij verzamelen het, doet U Uw hand open, zij worden met het goede verzadigd. (29) Verbergt U Uw aangezicht, zij worden door schrik overmand, neemt U hun adem weg, zij geven de geest en keren terug tot hun stof. (30) Zendt U Uw Geest uit, dan worden zij geschapen en vernieuwt U het gelaat van de aardbodem. (31) De heerlijkheid van Jahweh zij voor eeuwig, laat Jahweh Zich verblijden in Zijn werken. (32) Aanschouwt Hij de aarde, dan beeft hij, raakt Hij de bergen aan, dan roken zij. (33) Ik zal voor Jahweh zingen in mijn leven, ik zal voor mijn God psalmen zingen, mijn leven lang. (34) Mijn overdenking van Hem zal aangenaam zijn, Ă­k zal mij in Jahweh verblijden.


274

(35) De zondaars zullen van de aarde verdwijnen, de goddelozen zullen er niet meer zijn. Loof Jahweh, mijn ziel! Halleluja!

|1| Loof Jahweh, mijn ziel. Jahweh, mijn God, U bent zeer groot, U bent met majesteit en glorie bekleed.

|2| Hij hult Zich in het licht als in een mantel, Hij spant de hemel uit als een tentkleed.

|3| Hij maakt de zoldering van Zijn hemelzalen op de wateren, maakt van de wolken Zijn wagen, wandelt op de vleugels van de wind.

|4| Hij maakt Zijn engelen tot hulpvaardige geesten, Zijn dienaren tot vlammend vuur.

|5| Hij heeft de aarde gegrondvest op zijn fundamenten, die zal voor eeuwig en altijd niet wankelen.

|6| U had hem met de watervloed als met een gewaad bedekt, het water stond tot boven de bergen.

|7| Door Uw bestraffing vluchtten ze, ze haastten zich weg voor het geluid van Uw donder.

|8| De bergen rezen op, de dalen daalden neer op de plaats die U ervoor bestemd had. Deze tekst lijkt hier erop te wijzen dat de aarde tijdens de zondvloed verticale bewegingen maakte in plaats van horizontale bewegingen die waarschijnlijk veelmeer in het begin van de zondvloed aanwezig waren en zorgden voor het uiteengaan van de continenten.59

|9| U hebt een grens gesteld, die ze niet zullen overgaan, ze zullen de aarde nooit meer bedekken.

|10| Hij wijst de bronnen hun loop naar de dalen, zodat ze tussen de bergen door stromen. 59 C.V. Taylor, â&#x20AC;&#x2DC;Did the Mountains Really Rise According to Psalm 104:8?â&#x20AC;&#x2122; CEN Technical Journal 12.3 (1998): 312-313.


P S A L M E N PSALM 104

275

|11| Ze geven alle dieren van het veld te drinken, de wilde ezels lessen er hun dorst. |12| Daarbij wonen de vogels in de lucht, hun stem klinkt tussen de takken. |13| Hij bevochtigt de bergen vanuit Zijn hemelzalen, de aarde wordt verzadigd door de vrucht van Uw werken.

|14| Hij doet het gras groeien voor de dieren, het gewas ten dienste van de mens. Hij brengt voedsel uit de aarde voort:

|15| wijn, die het hart van de sterveling verblijdt, olie, die zijn gezicht doet glanzen, en brood, dat het hart van de sterveling versterkt.

|16| De bomen van Jahweh worden verzadigd, de ceders van de Libanon, die Hij geplant heeft.

|17| Daar nestelen de vogeltjes, de cipressen zijn het huis voor de ooievaar. |18| De hoge bergen zijn voor de steenbokken, de rotsen zijn een toevluchtsoord voor de klipdassen.

|19| Hij heeft de maan gemaakt voor de vaste tijden, de zon weet wanneer hij ondergaat.

|20| U brengt de duisternis teweeg en het wordt nacht; daarin gaan alle dieren in het woud naar buiten.

|21| De jonge leeuwen brullen om een prooi en verlangen van God hun voedsel. |22| Wanneer de zon opgaat, trekken ze zich terug en leggen zich neer in hun holen. |23| De mens gaat dan op weg naar zijn werk, naar zijn dienstwerk, tot de avond toe. |24| Hoe groot zijn Uw werken, Jahweh, U hebt alles met wijsheid gemaakt, de aarde is vol van Uw rijkdommen.


276

|25| Daar ligt de zee, groot en wijd uitgestrekt; daar leeft krioelend gedierte, niet te tellen, kleine dieren en grote.

|26| Daar bewegen de schepen, daar gaat de Leviathan, door U gevormd om ermee te spelen.

Het is niet helemaal duidelijk wie met wie speelt. Gaat het om de Leviathan die in het water speelt waar de schepen in varen ([H]SV)? Of gaat het om Jahweh zelf die met de Leviathan speelt (HB, NB, NBV, NBG, WV, GNB)? Deze laatste interpretatie vinden we terug in de Babylonische Talmoed: ‘Tijdens het vierde kwartier speelt hij [God] met de Leviathan, zoals er is gezegd: “Daar is de Leviathan, die U formeerde om ermee te sporten.” Rabbi Nahman ben Isaac reageerde hierop met de woorden: “Ja, Hij sport met zijn schepselen.”’ Ondanks de keuze, blijft het een feit dat God gevoel heeft voor humor, doordat Hij de Leviathan laat spelen in de zee of doordat Hij zelf met de Leviathan speelt.60

|27| Zij allen wachten op U, dat U hun voedsel geeft op zijn tijd. |28| Geeft U het hun, zij verzamelen het, doet U Uw hand open, zij worden met het goede verzadigd.

|29| Verbergt U Uw aangezicht, zij worden door schrik overmand, neemt U hun adem weg, zij geven de geest en keren terug tot hun stof.

|30| Zendt U Uw Geest uit, dan worden zij geschapen en vernieuwt U het gelaat van de aardbodem.

|31| De heerlijkheid van Jahweh zij voor eeuwig, laat Jahweh Zich verblijden in Zijn werken.

|32| Aanschouwt Hij de aarde, dan beeft hij, raakt Hij de bergen aan, dan roken zij. |33| Ik zal voor Jahweh zingen in mijn leven, ik zal voor mijn God psalmen zingen, mijn leven lang.

|34| Mijn overdenking van Hem zal aangenaam zijn, ík zal mij in Jahweh verblijden. 60 Marcian Strange, “God and Laughter”, Worship 45 (1971): 9.


P S A L M E N PSALM 104

277

|35| De zondaars zullen van de aarde verdwijnen, de goddelozen zullen er niet meer zijn. Loof Jahweh, mijn ziel! Halleluja!

P

Psalm 105 Ps105 is nauw verbonden met Ps106 en staat in contrast daarmee.

|36| 1 Looft den HEERE, roept Zijn Naam aan, maakt Zijn daden bekend onder de volken.

|37| 2 Zingt Hem, psalmzingt Hem, spreekt aandachtelijk van al Zijn wonderen. |38| 3 Roemt u in den Naam Zijner heiligheid; het hart dergenen, die den HEERE zoeken, verblijde zich.

|39| 4

Vraagt naar den HEERE en Zijn sterkte; zoekt Zijn aangezicht geduriglijk.

|40| 5 Gedenkt Zijner wonderen, die Hij gedaan heeft, Zijner wondertekenen, en der oordelen Zijns monds.

|41| 6 Gij zaad van Abraham, Zijn knecht, gij kinderen van Jakob, Zijn uitverkorene!

|42| 7 Hij is de HEERE, onze God; Zijn oordelen zijn over de gehele aarde. |43| 8 Hij gedenkt Zijns verbonds tot in der eeuwigheid, des woords, dat Hij ingesteld heeft, tot in duizend geslachten;

|44| 9 Des verbonds, dat Hij met Abraham heeft gemaakt, en Zijns eeds aan Izak; |45| 10 Welken Hij ook gesteld heeft aan Jakob tot een inzetting, aan IsraĂŤl tot een eeuwig verbond,

|46| 11 Zeggende: Ik zal u geven het land Kanaän, het snoer van ulieder erfdeel. |47| 12 Als zij weinig mensen in getal waren, ja, weinig en vreemdelingen daarin;


278

|48| 13 En wandelden van volk tot volk, van het ene koninkrijk tot het andere volk; |49| 14 Hij liet geen mens toe hen te onderdrukken; ook bestrafte Hij koningen om hunnentwil, zeggende:

|50| 15 Tast Mijn gezalfden niet aan, en doet Mijn profeten geen kwaad. |51| 16 Hij riep ook een honger in het land; Hij brak allen staf des broods. |52| 17 Hij zond een man voor hun aangezicht henen; Jozef werd verkocht tot een slaaf.

|53| 18 Men drukte zijn voeten in den stok; zijn persoon kwam in de ijzers. |54| 19 Tot den tijd toe, dat Zijn woord kwam, heeft hem de rede des HEEREN doorlouterd.

|55| 20 De koning zond, en deed hem ontslaan; de heerser der volken liet hem los. |56| 21 Hij zette hem tot een heer over zijn huis, en tot een heerser over al zijn goed; |57| 22 Om zijn vorsten te binden naar zijn lust, en zijn oudsten te onderwijzen. |58| 23 Daarna kwam IsraĂŤl in Egypte, en Jakob verkeerde als vreemdeling in het land van Cham.

|59| 24 En Hij deed Zijn volk zeer wassen, en maakte het machtiger dan Zijn tegenpartijders.

|60| 25 Hij keerde hun hart om, dat zij Zijn volk haatten, dat zij met Zijn knechten listiglijk handelden.

|61| 26 Hij zond Mozes, Zijn knecht, en Aaron, dien Hij verkoren had. |62| 27 Zij deden onder hen de bevelen Zijner tekenen, en de wonderwerken in het land van Cham.


P S A L M E N PSALM 105

279

|63| 28 Hij zond duisternis, en maakte het duister; en zij waren Zijn woord niet wederspannig.

|64| 29 Hij keerde hun wateren in bloed, en Hij doodde hun vissen. |65| 30 Hun land bracht vorsen voort in overvloed, tot in de binnenste kameren hunner koningen.

|66| 31 Hij sprak, en er kwam een vermenging van ongedierte, luizen, in hun ganse landpale.

|67| 32 Hij maakte hun regen tot hagel, vlammig vuur in hun land. |68| 33 En Hij sloeg hun wijnstok en hun vijgeboom, en Hij brak het geboomte hunner landpalen.

|69| 34 Hij sprak, en er kwamen sprinkhanen en kevers, en dat zonder getal; |70| 35 Die al het kruid in hun land opaten, ja, aten de vrucht hunner landouwe op. |71| 36 Hij versloeg ook alle eerstgeborenen in hun land, de eerstelingen al hunner krachten.

|72| 37 En Hij voerde hen uit met zilver en goud; en onder hun stammen was niemand, die struikelde.

|73| 38 Egypte was blijde, als zij uittrokken, want hun verschrikking was op hen gevallen.

|74| 39 Hij breidde een wolk uit tot een deksel, en vuur om den nacht te verlichten. Hij breidde een wolk uit tot een deksel, De wolk bedekte het volk om IsraĂŤl te beschermen tegen de hete zon in de woestijn. Onze beschermer Christus beschermt ons eveneens tegen satans hete vuurpijlen.


280

|75| 40 Zij baden, en Hij deed kwakkelen komen, en Hij verzadigde hen met hemels brood.

|76| 41 Hij opende een steenrots, en er vloeiden wateren uit, die gingen door de dorre plaatsen als een rivier.

|77| 42 Want Hij dacht aan Zijn heilig woord, aan Abraham, Zijn knecht. |78| 43 Alzo voerde Hij Zijn volk uit met vrolijkheid, Zijn uitverkorenen met gejuich.

|79| 44 En Hij gaf hun de landen der heidenen, zodat zij in erfenis bezaten den arbeid der volken;

|80| 45 Opdat zij Zijn inzettingen onderhielden, en Zijn wetten bewaarden. Hallelujah!

Q

Psalm 106

Aan het slot van deze Psalm wordt Jahweh opgeroepen om zijn beloften aan de aartsvaderen te verwerkelijken.

|81| 1 Hallelujah! Looft den HEERE, want Hij is goed, want Zijn goedertierenheid is in der eeuwigheid.

|82| 2

Wie zal de mogendheden des HEEREN uitspreken, al Zijn lof verkondigen?

|83| 3 Welgelukzalig zijn zij, die het recht onderhouden, die te aller tijd gerechtigheid doet.

|84| 4 Gedenk mijner, o HEERE! naar het welbehagen tot Uw volk, bezoek mij met Uw heil;

|85| 5 Opdat ik aanschouwe het goede Uwer uitverkorenen; opdat ik mij verblijde met de blijdschap Uws volks; opdat ik mij beroeme met Uw erfdeel.

|86| 6 Wij hebben gezondigd, mitsgaders onze vaderen, wij hebben verkeerdelijk gedaan; wij hebben goddelooslijk gehandeld.


P S A L M E N PSALM 106

281

|87| 7 Onze vaders in Egypte hebben niet gelet op Uw wonderen; zij zijn der menigte Uwer goedertierenheid niet gedachtig geweest; maar zij waren wederspannig aan de zee, bij de Schelfzee.

|88| 8 Doch Hij verloste hen om Zijns Naams wil, opdat Hij Zijn mogendheid bekend maakte.

|89| 9 En Hij schold de Schelfzee, zodat zij verdroogde, en Hij deed hen wandelen door de afgronden, als door een woestijn.

|90| 10 En Hij verloste hen uit de hand des haters, en Hij bevrijdde hen van de hand des vijands.

|91| 11 En de wateren overdekten hun wederpartijders; niet een van hen bleef over. |92| 12 Toen geloofden zij aan Zijn woorden; zij zongen Zijn lof. |93| 13 Doch zij vergaten haast Zijn werken, zij verbeidden naar Zijn raad niet. |94| 14 Maar zij werden belust met lust in de woestijn, en zij verzochten God in de wildernis.

|95| 15 Toen gaf Hij hun hun begeerte; maar Hij zond aan hun zielen een magerheid.

|96| 16 En zij benijdden Mozes in het leger, en Aaron, den heilige des HEEREN. |97| 17 De aarde deed zich open, en verslond Dathan, en overdekte de vergadering van Abiram.

|98| 18 En een vuur brandde onder hun vergadering, een vlam stak de goddelozen aan brand.

|99| 19 Zij maakten een kalf bij Horeb, en zij bogen zich voor een gegoten beeld. |100|20 En zij veranderden hun Eer in de gedaante van een os, die gras eet.


282

|101| 21 Zij vergaten God, hun Heiland, Die grote dingen gedaan had in Egypte; hun Heiland, Het woord “Heiland” dat we tegenwoordig vaak als titel voor de Heer Jezus gebruiken is oorspronkelijk uit het oude Duitse woord “heilender” ontstaan wat een vertaling was van het lateinse “salvator”.

|102|22 Wonderdaden in het land van Cham; vreselijke dingen aan de Schelfzee. |103|23 Dies Hij zeide, dat Hij hen verdelgen zou, ten ware Mozes, Zijn

uitverkorene, in de scheure voor Zijn aangezicht gestaan had, om Zijn grimmigheid af te keren, dat Hij hen niet verdierf.

|104|24 Zij versmaadden ook het gewenste land; zij geloofden Zijn woord niet. |105|25 Maar zij murmureerden in hun tenten; naar de stem des HEEREN hoorden zij niet.

|106|26 Dies hief Hij tegen hen Zijn hand op, zwerende, dat Hij hen nedervellen zou in de woestijn;

|107|27 En dat Hij hun zaad zou nedervellen onder de heidenen, en hen verstrooien zou door de landen.

|108|28 Ook hebben zij zich gekoppeld aan Baal-peor, en zij hebben de offeranden der doden gegeten.

|109|29 En zij hebben den Heere tot toorn verwekt met hun daden, zodat de plaag een inbreuk onder hen deed.

|110| 30 Toen stond Pinehas op, en hij oefende gericht, en de plaag werd opgehouden. |111| 31 En het is hem gerekend tot gerechtigheid, van geslacht tot geslacht tot in eeuwigheid.

|112| 32 Zij maakten Hem ook zeer toornig aan het twistwater, en het ging Mozes kwalijk om hunnentwil.


P S A L M E N PSALM 106

283

|113| 33 Want zij verbitterden zijn geest, zodat hij wat onbedachtelijk voortbracht met zijn lippen.

|114| 34 Zij hebben die volken niet verdelgd, die de HEERE hun gezegd had; |115| 35 Maar zij vermengden zich met de heidenen, en leerden derzelver werken. |116| 36 En zij dienden hun afgoden, en zij werden hun tot een strik. |117| 37 Daarenboven hebben zij hun zonen en hun dochteren den duivelen geofferd. Hier werden tienduizenden kinderen opgeofferd aan goden: namelijk aan de goden: egoisme of zelfzucht, carriere, luiheid, bevrediging van de eigen lusten. God zal dit niet zomaar tolereren!

|118| 38 En zij hebben onschuldig bloed vergoten, het bloed hunner zonen en hunner dochteren, die zij den afgoden van Kana채n hebben opgeofferd; zodat het land door deze bloedschulden is ontheiligd geworden.

|119| 39 En zij ontreinigden zich door hun werken, en zij hebben gehoereerd door hun daden.

|120|40 Dies is de toorn des HEEREN ontstoken tegen Zijn volk, en Hij heeft een gruwel gehad aan Zijn erfdeel.

|121| 41 En Hij gaf hen in de hand der heidenen, en hun haters heersten over hen. |122|42 En hun vijanden hebben hen verdrukt, en zij zijn vernederd geworden onder hun hand.

|123|43 Hij heeft hen menigmaal gered; maar zij verbitterden Hem door hun raad, en werden uitgeteerd door hun ongerechtigheid.

|124|44 Nochtans zag Hij hun benauwdheid aan, als Hij hun geschrei hoorde. |125|45 En Hij dacht tot hun beste aan Zijn verbond, en het berouwde Hem naar de veelheid Zijner goedertierenheden.


284

|126|46 Dies gaf Hij hun barmhartigheid voor het aangezicht van allen, die hen gevangen hadden.

|127|47 Verlos ons, HEERE, onze God! en verzamel ons uit de heidenen, opdat wij den Naam Uwer heiligheid loven, ons beroemende in Uw lof.

Met deze Psalm eindigt Psalmdeel 4. De lezer blijft met de vraag achter of Jahweh Israël zal verlossen en verzamelen uit de volken. Het antwoord wordt ons gegeven in het volgende Psalmdeel. Dat begint met de lof aan God, omdat Hij Israël heeft verlost uit de macht van de tegenstander en hen verzameld heeft (Ps107:1-3).

|128|48 Geloofd zij de HEERE, de God Israëls, van eeuwigheid en tot in eeuwigheid; en al het volk zegge: Amen, Hallelujah!


P S A L M E N PSALMDEEL V (107-150)

285

9 | Psalmdeel V (107-150) Zoals eerder gezegd, kennen de eerste drie boekdelen veel opschriften en ontbreken deze in het vierde en vijfde boekdeel. Structureel vallen de volgende zaken op in Ps107-150: • Ps107: ‘Dank Jahweh want Hij is goed’ ◦ Ps108-110: Psalmen van David’ • Ps111-117: ‘Halleluja’ • Ps118: ‘Dank Jahweh want Hij is goed’ ◦ Ps119 – zonder titel ◦ Ps120-134 – Opgangsliederen naar Sion • Ps135: ‘Halleluja’ • Ps136: ‘Dank Jahweh want Hij is goed’ ◦ Ps137: Voorwoord over de hele aarde ◦ Ps138-145: Psalmen van David (over de hele aarde) • Ps146-150: ‘Halleluja’

A

107:1-43 – Israëls geschiedenis

(1) Brengt dank aan Jahweh, want hij is goed, want voor eeuwig is zijn vriendschap! (2) zo zullen zeggen de verlosten van Jahweh, die hij uit de hand van een benauwer verlost heeft, (3) en uit de landen vergaard heeft, van zonsopgang, van avondland, van het noorden, van de zee. (4) Wie dwaalden in de woestijn, door een woestenij, de weg naar een stad om te zitten vonden zij niet, (5) hongerend, gekweld door dorst bovendien, tot hun ziel in hen verkwijnde. (6) Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh; uit al wat hen benarde heeft hij hen gered. (7) Hij liet hen reizen de meest rechte weg, om te gaan naar een stad om te zitten. (8) Dat zij danken Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen. (9) Want hij heeft verzadigd de ziel die versmachtte, de ziel die verhongerde vervuld met alle goed! (10) Die neerzaten in duister en schaduw van dood, in ellende en ijzer gekluisterd, (11) want zij hadden weerstreefd de gezegden der Godheid, het raadsplan des Hoogsten gehoond; (12) en hij verootmoedigde door veel moeite hun hart, zij struikelden en geen die hielp! (13) Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh, uit al wat hen benarde heeft hij hen bevrijd; (14) uit duister en schaduw van dood deed hij hen uitgaan, hun boeien scheurde hij los! (15) Dat zij danken


286

Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen; (16) want deuren van brons, die verbrak hij, verbrijzelde grendels van ijzer! (17) Dwazen werden vanwege hun misstap, door hun eigen wandaden gekweld; (18) van alle eten gruwde hun ziel, ze geraakten tot aan de poorten des doods. (19) Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh, uit al wat hen benarde heeft hij hen bevrijd; (20) hij zond zijn woord uit en genas hen, deed aan de groeve hun leven ontkomen. (21) Dat zij danken Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen; (22) dat zij offeren offers van dank, vertellen zijn daden met jubel! (23) Die afdaalden, de zee over in schepen, en werk deden op wateren vele, (24) zij hebben gezien de daden van Jahweh, zijn wonderen daarginds in de diepte; (25) hij zei het, liet aantreden een stormwind, en die hief zijn golven omhoog; (26) zij klommen ten hemel, daalden tot oerkolken neer, in dat kwaad wankelde hun ziel! (27) zij waggelden, tolden rond als bezopen, al hun wijsheid bleek versleten. (28) Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh; uit al wat hen benarde heeft hij hen geleid; (29) hij strafte de storm af tot die verstomde, de golven zwegen stil; (30) wat een vreugde voor hen dat die bedaarden en hij hen voerde naar de haven van hun verlangen! (31) Dat zij danken Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen; (32) en in de vergadering van de gemeente hem verheffen, in de zitting van oudsten hem loven! (33) Hij maakt rivieren tot een woestijn, wellen van water tot een kwelling van dorst! (34) vruchtbaar land tot een zoutkorst, om het kwaad van wie daarop zijn gezeten. (35) Hij maakt een woestijn tot een meer vol water, dor land tot wellen van water! (36) Hongerlijders wijst hij daar een zetel, zij stichten een stad waar is te zitten! (37) Bezaaien zij velden, planten zij wijngaarden: die dragen vrucht, leveren opbrengst; (38) hij zegent hen en zij vermeerderen zeer, en hun veestapel vermindert niet! (39) Anderen worden minder, zijgen gedeukt ineen van een omklemming van kwaad en kommer, (40) als hij edelen overgiet met schande, hen doet dwalen in een oerwoud zonder uitweg. (41) Maar een arme tilt hij op uit ellende, talrijk als het wolvee maakt hij families. (42) Zien oprechten dat, dan zijn ze verheugd, en alle onheil sluit de mond. (43) Wie wijs is, zal deze dingen bewaren, begrijpen de bewijzen van vriendschap van Jahweh! Ps107 is de eerste psalm van het vijfde psalmdeel. De psalm is nauw verbonden met de thematiek van de voorafgaande psalmen en roept degenen in benauwdheden op om Jahweh te denken. Vier mensen dienen God in elk geval te danken: degene die over zee reist, degene die door de


P S A L M E N 107:1-43 – ISRAËLS GESCHIEDENIS

287

woestijn reist, degene die ziek was en genas en degene die gevangen was en werd bevrijd.1 Onder de uitleggers is er verschil van mening over de vraag op welke historische gebeurtenissen deze psalm verwijst. Ibn Yahiya denkt vooral aan de moeilijkheden waarmee David te kampen had in zijn leven, maar zover we uit de Bijbel kunnen afleiden, is er geen belangrijke gebeurtenis van David op zee te vinden (vgl. vs24). De gedachte dat de psalm verwijst naar de geschiedenis van Israël wordt eveneens gesteund door meerdere uitleggers.2 De doortocht in de woestijn herinnert dan aan Israël tocht van Egypte naar Kanaän (vs4-9), de gevangenschap en de ziekten aan de ballingschap (vs10-16, 17-22), de tocht over de zeeën aan de terugkeer naar het beloofde land (vs23-32) en het slot van de psalm herinnert de lezer aan de vervulling van Gods beloften in het beloofde land (vs33-43). We kunnen de psalm zoals onderstaand structuren. De psalm bevat een herhalingsstructuur en omschrijft vier situaties waarin de gelovige God mag danken. Deze situaties vormen samen een chiasme. Het is tevens boeiend te zien dat rekenkundig de woorden ‘offers van dank’ in het centrum van deze psalm staan (vs22a). Dit is meteen ook het onderwerp van de psalm. Ook is er een duidelijk inclusio door het woord ‘vriendschap’ aanwezig. We vinden dit woord zowel in vs1 als vs43. Net zoals we in de hele psalm twaalf keer de Godsnaam Jahweh tegenkomen, vinden we in het laatste gedeelte twaalf handelingen van Jahweh vermeld. Inleiding (vs1-3) A

Reizen door de woestijn Beschrijving van de crisis (vs4-5) Gebed tot Jahweh (vs6-7) Oproep tot dank en lof (vs8-9)

B

Gevangen door muren Beschrijving van de crisis (vs10-12) Gebed tot Jahweh (vs13-14)

1 2

Babylonische Talmoed, traktaat Berakoth 54b. M. Dahood, Psalms III: 101–150 (AB; New York:Doubleday, 1970), 80-91; N.H. Snaith, Five Psalms (1; 27; 51; 107; 134): A New Translation with Commentary and Questionary (Londen:Epworth, 1938), 1721; E.J. Kissane, The Book of Psalms, Vol. II (Dublin:Browne and Nolan, 1954), 174-180; A.F. Kirkpatrick, The Book of Psalms (CB; Cambridge:Cambridge, 1902), 637-638; W.J. Ouweneel, Jeruzalem (Vaassen:Medema, 1999), 40-42.


288

Oproep tot dank en lof (vs15-16)

B’

Gevangen door ziekte Beschrijving van de crisis (vs17-18) Gebed voor bescherming (vs19-20) Oproep tot dank en lof (vs21-22)

A’

Reizen over zee Beschrijving van de crisis (vs23-27) Gebed tot Jahweh (vs28-30) Oproep tot dank en lof (vs31-32)

Twaalf handelingen van Jahweh (vs33-43)

|1| Brengt dank aan Jahweh, want hij is goed, want voor eeuwig is zijn vriendschap! Gods goedheid beperkt zich niet tot één generatie. Voor eeuwig is zijn vriendschap.

|2| zo zullen zeggen de verlosten van Jahweh, die hij uit de hand van een benauwer verlost heeft,

|3| en uit de landen vergaard heeft, van zonsopgang, van avondland, van het noorden, van de zee.

God had het vorige gebed van het volk verhoord en hen verzameld uit de landen: ‘Verlos ons, Jahweh, onze God! Verzamel ons uit de heidenen, opdat wij de Naam van Uw heiligheid loven, ons beroemende in Uw lof’ (Ps106:47). De Midrasj denkt bij dit vers aan het verzamelen van het joodse volk uit de volken in de eindtijd.3 In plaats van het zuiden wordt de zee genoemd. De Targum verbindt beide met elkaar door de ‘zuidelijke zee’ te vertalen. Het zou dan om de Rode Zee gaan waardoor de Israëlieten trokken. Feuer denkt dat het zuiden niet wordt genoemd, omdat de Israëlieten niet in die richting werden verstrooid.4

|4| Wie dwaalden in de woestijn, door een woestenij, de weg naar een stad om te zitten vonden zij niet, 3 4

Midrasj, Sjocker Tov. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1304.


P S A L M E N 107:1-43 – ISRAËLS GESCHIEDENIS

289

|5| hongerend, gekweld door dorst bovendien, tot hun ziel in hen verkwijnde. |6| Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh; uit al wat hen benarde heeft hij hen gered.

We vinden dit vers meerdere keren in Ps107 met lichte variaties. Bij degenen die in de woestijn en op zee in gevaar zijn wordt er gesproken over wajîts‘ăqû (‫קו‬j‫ י ;צע‬, vs6,28), terwijl er bij degenen die gevangen zitten of ziek zijn gesproken wordt over wajîz‘ăqû (‫קו‬j‫ י ;זע‬, vs13,19). Het verschil is één letter en er is discussie of er wel een verschil in betekenis is tussen deze begrippen.5 Feuer verwijst naar het werk Chazah Zion dat erop zou wijzen dat de woestijn en de zee verbonden worden met de grotere letter ‫צ‬, omdat het bij beiden om een open gebied gaat dat niet begrensd is door muren.6 Bij de ziektekamer en de gevangenis is dat wel het geval, waardoor er gekozen wordt voor de letter ‫ז‬.

|7| Hij liet hen reizen de meest rechte weg, om te gaan naar een stad om te zitten. |8| Dat zij danken Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen.

Als een koning zijn onderdanen helpt en vriendelijk tegemoet treedt, doet hij dat veelal om zijn onderdanen te tonen dat hij loyaal is tegenover zijn bevolking. Bij God is dit niet zo. Hij is vriendelijk vanuit zijn wezen en heeft het niet nodig om zich loyaal te moeten bewijzen aan zijn onderdanen.7 Degenen die Gods bescherming en vriendschap tijdens hun reizen hebben ervaren, dienen Jahweh daarvoor te danken. We vinden deze oproep nog drie keer terug in deze psalm (vs15,21,31).

|9| Want hij heeft verzadigd de ziel die versmachtte, de ziel die verhongerde vervuld met alle goed!

|10| Die neerzaten in duister en schaduw van dood, in ellende en ijzer gekluisterd, De psalmist gaat vervolgens over naar een tweede groep mensen die Jahweh dient te danken. Het neerzitten in het duister wordt in Js42:7 gebruikt als illustratie voor de ballingen. Zij zaten ook dikwijls letterlijk

5 6 7

A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1308. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1308. A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1306.


290

vast in de diepe schachten en groeven die in het Midden-Oosten als gevangenis werden gebruikt. Graag heeft men concreet bij dit vers aan koning Zedekia gedacht die in ballingschap werd gevoerd door Nebukadnezar, maar eerst nog blind werd gemaakt doordat men zijn ogen verbrandde. 8 De â&#x20AC;&#x2DC;schaduw van doodâ&#x20AC;&#x2122; is binnen het jodendom een van de uitdrukkingen voor Babylon en de hel.9

|11| want zij hadden weerstreefd de gezegden der Godheid, het raadsplan des Hoogsten gehoond;

De Godsnaam El Elyon vinden we slechts zeven keer in de Psalmen (87:5; 89:28; 91:1,9; 92:2; 97:9; 107:11). De Godsnaam verschijnt in deze psalm voor de laatste keer.

|12| en hij verootmoedigde door veel moeite hun hart, zij struikelden en geen die hielp! |13| Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh, uit al wat hen benarde heeft hij hen bevrijd;

|14| uit duister en schaduw van dood deed hij hen uitgaan, hun boeien scheurde hij los! |15| Dat zij danken Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen;

|16| want deuren van brons, die verbrak hij, verbrijzelde grendels van ijzer! Grote belangrijke steden hadden in de oudheid een grote hoeveelheid stevige poorten. Zo zou de stad Babylon honderd bronzen stadspoorten hebben gehad. In het verleden zijn dit soort poorten teruggevonden in Balawat, een plaats die bloeide in de Assyrische periode.10

|17| Dwazen werden vanwege hun misstap, door hun eigen wandaden gekweld; De woorden van het volgende tekstgedeelte herinneren aan Jb33:1926. De dwazen wordt ziek er realiseert zich niet meteen dat dit te maken heeft met zijn misstappen en zonden.

8 Babylonische Talmoed, traktaat Nedarim 64a. 9 Babylonische Talmoed, traktaat Sanhedrin 24a; Erubin 19b. 10 V.H. Matthews, M.W. Chavalas en J.H. Walton, The IVP Bible Background Commentary: Old Testament (CD-ROM; Downers Grove:InterVarsity Press, 2000).


P S A L M E N 107:1-43 – ISRAËLS GESCHIEDENIS

291

|18| van alle eten gruwde hun ziel, ze geraakten tot aan de poorten des doods. De psalmist beschrijft correct de symptomen die dikwijls optreden bij een dodelijke ziekte.

|19| Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh, uit al wat hen benarde heeft hij hen bevrijd;

Pas aan het einde komt hij plotseling tot het besef dat pillen en doktoren in deze situatie niet helpen. Enkele berouw en belijdenis is de medicijn.

|20| hij zond zijn woord uit en genas hen, deed aan de groeve hun leven ontkomen. Gods Woord wordt in dit vers gepersonifieerd. Het wordt gezien als een boodschapper die Gods bevel uitvoert. Doordat de persoon tot inzicht kwam en genezen werd, ontkwam de zieke dwaas aan de dood en hel.

|21| Dat zij danken Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen;

|22| dat zij offeren offers van dank, vertellen zijn daden met jubel! Als de zieke genezen wordt, dient hij dat niet privé te houden. Het herstel dat Jahweh hem heeft geschonken mag breed verkondigd worden. Hij getuigt publiekelijk van Jahwehs vriendschap.

|23| Die afdaalden, de zee over in schepen, en werk deden op wateren vele, De Talmoed wijst erop dat aan het einde van Ps107 zeven keer een omgedraaide nun (‫ )נ‬in de Masoretische tekst voorkomt (vs23-28,39). 11 We vinden dat inderdaad terug in codex Leningradensis in vs21-26,40, terwijl andere handschriften deze omgedraaide nun in vs23-28,40 hebben. De betekenis hiervan is tot heden een discussiepunt onder de uitleggers.

|24| zij hebben gezien de daden van Jahweh, zijn wonderen daarginds in de diepte; Feuer wijst erop dat over deze categorie personen, die genoemd worden in Ps107, geen zonden worden vermeld.12

|25| hij zei het, liet aantreden een stormwind, en die hief zijn golven omhoog; 11 Babylonische Talmoed, traktaat Rosj Hasjanah 17. 12 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1307.


292

|26| zij klommen ten hemel, daalden tot oerkolken neer, in dat kwaad wankelde hun ziel!

|27| zij waggelden, tolden rond als bezopen, al hun wijsheid bleek versleten. |28| Zij schreeuwden in hun nood tot Jahweh; uit al wat hen benarde heeft hij hen geleid;

Dit is de enige keer in het refrein dat Jahweh de benarde wegleidt.

|29| hij strafte de storm af tot die verstomde, de golven zwegen stil; Door het bevel van de Heer verstomde de zee. Haar golven waren stil.

|30| wat een vreugde voor hen dat die bedaarden en hij hen voerde naar de haven van hun verlangen!

In de haven zou men een marktplaats tegenkomen waar er voldoende voedsel en levensvreugde te vinden was.

|31| Dat zij danken Jahweh om zijn vriendschap, om zijn wonderen aan Adams zonen;

|32| en in de vergadering van de gemeente hem verheffen, in de zitting van oudsten hem loven!

|33| Hij maakt rivieren tot een woestijn, wellen van water tot een kwelling van dorst! Jahweh kan de hele aardbodem veranderen als Hij dat wil. Hij kan dat allemaal doen om zijn volk opnieuw tot Hem te brengen.

|34| vruchtbaar land tot een zoutkorst, om het kwaad van wie daarop zijn gezeten. De Targum laat zijn lezers bij dit vers terugdenken aan de goddeloze plaatsen Sodom en Gomorra.

|35| Hij maakt een woestijn tot een meer vol water, dor land tot wellen van water! |36| Hongerlijders wijst hij daar een zetel, zij stichten een stad waar is te zitten! |37| Bezaaien zij velden, planten zij wijngaarden: die dragen vrucht, leveren opbrengst;


P S A L M E N 107:1-43 â&#x20AC;&#x201C; ISRAĂ&#x2039;LS GESCHIEDENIS

293

|38| hij zegent hen en zij vermeerderen zeer, en hun veestapel vermindert niet! Rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) noemt hierbij de gedachte dat de Israelitische vrouwen geen miskramen of wiegendood meer meemaakten.

|39| Anderen worden minder, zijgen gedeukt ineen van een omklemming van kwaad en kommer,

|40| als hij edelen overgiet met schande, hen doet dwalen in een oerwoud zonder uitweg. Bij de edelen wordt er soms gedacht aan de heersers van de volken die God zal oordelen (vgl. Jb12:21,24).

|41| Maar een arme tilt hij op uit ellende, talrijk als het wolvee maakt hij families. |42| Zien oprechten dat, dan zijn ze verheugd, en alle onheil sluit de mond. |43| Wie wijs is, zal deze dingen bewaren, begrijpen de bewijzen van vriendschap van Jahweh!

B

Psalm 108

|44| 1 Een lied, een psalm van David. (108:2) O God! mijn hart is bereid; ik zal zingen en psalmzingen, ook mijn eer.

Ps108 is samengesteld uit Ps57:8-12 met Ps60:7-14.

|45| 2 (108:3) Waak op, gij luit en harp! ik zal in den dageraad opwaken. |46| 3 (108:4) Ik zal U loven onder de volken, o HEERE! en ik zal U psalmzingen onder de natien.

|47| 4 (108:5) Want Uw goedertierenheid is groot tot boven de hemelen, en Uw waarheid tot aan de bovenste wolken.

|48| 5 (108:6) Verhef U, o God! boven de hemelen, en Uw eer over de ganse aarde. |49| 6 (108:7) Opdat Uw beminden bevrijd worden; geef heil door Uw rechterhand, en verhoor ons.


294

|50| 7 (108:8) God heeft gesproken in Zijn heiligdom, dies zal ik van vreugde opspringen; ik zal Sichem delen, en het dal van Sukkoth zal ik afmeten.

|51| 8 (108:9) Gilead is mijn, Manasse is mijn, en Efraim is de sterkte mijns hoofds; Juda is mijn wetgever.

|52| 9 (108:10) Moab is mijn waspot; op Edom zal ik mijn schoen werpen; over Palestina zal ik juichen.

|53| 10 (108:11) Wie zal mij voeren in een vaste stad? Wie zal mij leiden tot in Edom?

|54| 11 (108:12) Zult Gij het niet zijn, o God! Die ons verstoten hadt, en Die niet uittoogt, o God! met onze heirkrachten?

|55| 12 (108:13) Geef Gij ons hulp uit de benauwdheid; want des mensen heil is ijdelheid.

|56| 13 (108:14) In God zullen wij kloeke daden doen, en Hij zal onze wederpartijders vertreden.

C

109:1-31 – Het gevecht met de goddeloze

(1) Voor de koorleider, van David, een musiceerstuk. O God van mijn loflied, blijf niet zwijgen, (2) want de mond van een boze, een mond vol bedrog, heeft zich tegen mij geopend, ze hebben met mij gesproken een taal van leugen. (3) Woorden van haat hebben mij omsingeld, ze voeren tegen mij oorlog om niets. (4) Voor mijn liefde krijg ik hun aanklacht, terwijl ik één en al gebed ben; (5) ze brengen over mij kwaad voor goed, haat als dank voor mijn liefde! (6) Zet tegen hem een booswicht in, laat een satan staan aan zijn rechterhand; (7) als hij recht zoekt, laat hij eruit gaan als booswicht, worde zijn bidden een zonde erbij! (8) Worden zijn dagen er weinige, een ander neme zijn ambt! (9) Worden zijn zonen wezen, en weduwe zijn vrouw! (10) Mogen zijn zonen dwalen en dolen, moeten schooien en schuimen, ver van hun puinhopen weg! (11) Aze een geldschieter op al wat hem behoort, mogen vreemdelingen roven zijn moeizame oogst! (12) Er zij voor hem niemand die vriendschap over hem uitstrekt, er zij niemand met genade voor zijn wezen! (13) Zij om neer te maaien zijn nakroost, na een generatie weggewist hun naam! (14) Worde het onrecht van


P S A L M E N 109:1-31 – HET GEVECHT MET DE GODDELOZE

295

zijn vaderen herdacht bij Jahweh, nooit weggewist de zonde van zijn moeder! (15) Laat hen tegenover Jahweh staan bij voortduur, worde hun gedachtenis weggemaaid van de aarde! (16) Omdat hij er niet aan dacht vriendschap te bewijzen, maar een man najoeg, ellendig en arm en verslagen van hart, om die te doden, (17) en hij vervloeking liefhad. Die kome nu over hemzelf. Hij had geen behagen in zegen. Die blijve ver van hem vandaan! (18) Hij drage als zijn mantel een vervloeking die aankomt als het water in zijn binnenste, als de olie in zijn beenderen. (19) Die worde hem als een gewaad dat hem omhult, en tot een buikband die hem voortdurend omgordt. (20) Dit worde van bij Jahweh het loon voor mijn satans, de sprekers van kwaad over mijn ziel! (21) Maar U, Jahweh, mijn Heer, doe met mij volgens Uw naam, naar het beste van Uw vriendschap: red mij uit! (22) Want ik ben ellendig en arm, mijn hart ligt doorboord in mijn boezem. (23) Als een glijdende schaduw verging ik, ik ben weggeschud als een sprinkhaan. (24) Mijn knieën knikken van het vasten, mijn vlees is verschrompeld, geen spiertje vet! (25) Ik, ik ben geworden het mikpunt van hun smaad. Zien ze mij, dan schudden zij hun hoofd. (26) Help mij, o Jahweh, mijn God, bevrijd mij, U bent toch mijn vriend! (27) Mogen zij weten: dit is Uw hand, U Jahweh, U hebt het gedaan! (28) Zij mogen vervloeken, U geeft zegen, zij zijn opgestaan, worden beschaamd, en Uw dienaar mag zich verheugen. (29) Dat mijn satans worden bekleed met schande, zich zullen hullen in schaamte als hun mantel! (30) Ik zal Jahweh met mijn mond mateloos danken, te midden van velen Hem loven! (31) Want Hij staat een arme ter rechterhand bij, om hem te bevrijden van de rechters van zijn ziel. Traditioneel wordt er gedacht dat David deze Psalm componeerde toen hij op de vlucht was voor Saul. 13 Vanaf vs6-20 gaat het daarbij om Doeg, de Edomiet, die David verraadde. 14 Arthur Clarke denkt vanuit het genoemde gebed in vs4 concreet aan Davids strijd tegen Absalom en Achitofel (2Sm15:31).15 Algemeen zijn de uitleggers echter van mening dat de Psalm niet alleen verwijst naar de tijd van David, maar ook naar de strijd tussen Israël en haar vijanden en de strijd tussen de Messias en zijn verrader. Bij dat laatste denken christenen specifiek aan het verraad van Judas Iskarioth. Ps109:8 wordt dan ook door de apostel Petrus toegepast op 13 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1327; A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 366. 14 A. Cohen, The Psalms (SBB; Londen:Soncino, 1992), 366. 15 A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 269.


296

Judas in Hd1:20. Maar John Darby schrijft terecht:16 ‘Toch zullen wij bij de lezing zien, dat hij niet uisluitend op hem toegepast kan worden. [...] We vinden in hen [ook] de heiligen in de laatste dagen.’ Ps109 is vandaar een algemene beschrijving van de strijd tussen de goddeloze en de rechtvaardige, waarbij meerdere profetische elementen van toepassing zijn op de Messias en Gods volk.

|1| Voor de koorleider, van David, een musiceerstuk. O God van mijn loflied, blijf niet zwijgen,

|2| want de mond van een boze, een mond vol bedrog, heeft zich tegen mij geopend, ze hebben met mij gesproken een taal van leugen.

Bij de boze wordt er vanuit de joodse geschiedenis gedacht aan de Romeinen en hun voorouder: Esau.17 Beiden keerden zich tegen Israël en onteerden Jahweh door hun daden. Bij de mond vol bedrog wordt er nog specifiek door rabbi Gedaliah ibn Yahya ben Joseph (1515-1587n.Chr.) nog gedacht aan de Arabieren die van Ismael afstamden en het joodse volk van Jahweh probeerden weg te lokken.18 Christenen denken tevens bij deze boze gedaante aan Judas Iskarioth die de Messias verraade.

|3| Woorden van haat hebben mij omsingeld, ze voeren tegen mij oorlog om niets. |4| Voor mijn liefde krijg ik hun aanklacht, terwijl ik één en al gebed ben; Rabbi Avraham ben Meir Ibn Ezra (acr. Ibn Ezra, 1089-1164n.Chr.) stelt dat ondanks dat de rechtvaardige aangeklaagd wordt, hij blijft bidden voor zijn vijanden.19

|5| ze brengen over mij kwaad voor goed, haat als dank voor mijn liefde! |6| Zet tegen hem een booswicht in, laat een satan staan aan zijn rechterhand; In vs6-19 vinden we de woorden terug die door uitleggers worden toegeschreven aan de goddeloze tegenstander.20 Deze gedachte wordt onderbouwt: (1) Doordat er in deze verzen er enkel sprake is van één 16 J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 219. Vgl. A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 270. 17 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1328. 18 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1328. 19 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1329. 20 L.C. Allen, Psalms 101-150 (WBC; Dallas:Word, 2002), 102.


P S A L M E N 109:1-31 – HET GEVECHT MET DE GODDELOZE

297

persoon, terwijl het in de andere verzen om meerdere tegenstanders gaat. (2) Doordat meerdere woorden uit vs1-5 terugkeren in vs20, waardoor er een terugkoppeling wordt gevormd vanaf vs20 naar de inleiding: ‘kwaad’ (vs5,20), ‘spreken’ (vs3,20), ‘aanklacht’ (vs4,20). Vs6-19 wordt zodoende door NBV en NB als citaat weergegeven. Vanouds zijn er echter ook uitleggers geweest die vs6-19 hebben laten verwijzen naar de goddelozen. 21 Het is zodoende geen citaat van de kwaden, maar een uitspraak van de psalmist zelf. Reden daarvoor is dat vs8 in Hd1 wordt toegepast op de goddeloze Judas Iskaroith. Daardoor vindt deze laatste gedachte ondersteuning.

|7| als hij recht zoekt, laat hij eruit gaan als booswicht, worde zijn bidden een zonde erbij!

|8| Worden zijn dagen er weinige, een ander neme zijn ambt! |9| Worden zijn zonen wezen, en weduwe zijn vrouw! Doordat christenen vanouds in Ps109 aan de strijd tussen de Messias en Judas Iskarioth hebben gedacht, stellen sommigen vanuit vs9 dat Judas getrouwd was en zonen had. Maar we dienen voorzichtig te zijn met die conclusie, omdat de Psalm verder kijkt dan enkel het leven van Judas en de algemene strijd beschrijft tussen de godvrezende en de goddeloze.22

|10| Mogen zijn zonen dwalen en dolen, moeten schooien en schuimen, ver van hun puinhopen weg!

|11| Aze een geldschieter op al wat hem behoort, mogen vreemdelingen roven zijn moeizame oogst!

|12| Er zij voor hem niemand die vriendschap over hem uitstrekt, er zij niemand met genade voor zijn wezen!

Als de goddeloze zich van plaats naar plaats begeeft, hoopt de psalmist dat hij geen warme ontvangst zal krijgen en leeghands zal terugkeren.

|13| Zij om neer te maaien zijn nakroost, na een generatie weggewist hun naam! 21 A.P. Ross, Die Psalmen (ATEA; Holzgerlingen:Hänssler, 2000), 512. 22 J.N. Darby, Synopsis van de Boeken van de Bijbel, Dl. III (Winschoten:Heijkoop, z.j.), 220.


298

|14| Worde het onrecht van zijn vaderen herdacht bij Jahweh, nooit weggewist de zonde van zijn moeder!

Doordat de joden specifiek in deze Psalm aan Ezau denken, komen ze in de problemen bij de uitdrukking: â&#x20AC;&#x2DC;het onrecht van zijn vaderenâ&#x20AC;&#x2122;. Isaak en Abraham waren namelijk rechtvaardige mensen, volgens het Oude Testament. Vandaar wordt er gesteld dat het gaat om het onrecht dat Esau zelf tegenover zijn voorvaderen deed.23 De Talmoed geeft te kennen dat Esau zijn zondige leven begon op de dag dat Abraham stierf. God had Abraham gespaard om dit leed te moeten aanzien en maakte zelf Isaak om diezelfde reden blind.24

|15| Laat hen tegenover Jahweh staan bij voortduur, worde hun gedachtenis weggemaaid van de aarde!

|16| Omdat hij er niet aan dacht vriendschap te bewijzen, maar een man najoeg, ellendig en arm en verslagen van hart, om die te doden,

|17| en hij vervloeking liefhad. Die kome nu over hemzelf. Hij had geen behagen in zegen. Die blijve ver van hem vandaan!

|18| Hij drage als zijn mantel een vervloeking die aankomt als het water in zijn binnenste, als de olie in zijn beenderen.

|19| Die worde hem als een gewaad dat hem omhult, en tot een buikband die hem voortdurend omgordt.

|20| Dit worde van bij Jahweh het loon voor mijn satans, de sprekers van kwaad over mijn ziel!

|21| Maar U, Jahweh, mijn Heer, doe met mij volgens Uw naam, naar het beste van Uw vriendschap: red mij uit!

|22| Want ik ben ellendig en arm, mijn hart ligt doorboord in mijn boezem. |23| Als een glijdende schaduw verging ik, ik ben weggeschud als een sprinkhaan. 23 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1332. 24 Babylonische Talmoed, traktaat Baba Bathra 16b.


P S A L M E N 109:1-31 – HET GEVECHT MET DE GODDELOZE

299

Zolang de rechtvaardige wordt vervolgd door de goddeloze, zoekt hij bescherming op aarde en vindt hij geen rustplaats.

|24| Mijn knieën knikken van het vasten, mijn vlees is verschrompeld, geen spiertje vet! |25| Ik, ik ben geworden het mikpunt van hun smaad. Zien ze mij, dan schudden zij hun hoofd.

|26| Help mij, o Jahweh, mijn God, bevrijd mij, U bent toch mijn vriend! |27| Mogen zij weten: dit is Uw hand, U Jahweh, U hebt het gedaan! |28| Zij mogen vervloeken, U geeft zegen, zij zijn opgestaan, worden beschaamd, en Uw dienaar mag zich verheugen.

|29| Dat mijn satans worden bekleed met schande, zich zullen hullen in schaamte als hun mantel!

|30| Ik zal Jahweh met mijn mond mateloos danken, te midden van velen Hem loven! |31| Want Hij staat een arme ter rechterhand bij, om hem te bevrijden van de rechters van zijn ziel.

D

110:1-7 – De eeuwige koning-priester

(1) Van David, een musiceerstuk. Uitspraak van Jahweh tot mijn heer: ‘Zet je aan mijn rechterhand, tot Ik je vijanden als bank onder je voeten heb gezet! (2) De scepter van je kracht zal Jahweh zenden uit Sion, treed in de kring van je vijanden op als heerser! (3) Je manschap meldt zich vrijwillig op de dag van je macht in heilige luister; uit de schoot van het morgenrood komt tot jou de dauw van je nieuwgeborenen!’ (4) Gezworen heeft Jahweh en het zal Hem niet berouwen: ‘Jij bent priester voor eeuwig, krachtens Mijn uitspraak een Melchizedek!’ (5) Mijn heer is aan je rechterhand, koningen zal hij verpletteren op de dag van zijn toorn. (6) Hij vonnist de volkeren zo vol trots, zal pletten hun hoofd over de aarde wijd. (7) Hij drinkt uit een beek langs de weg, en dan zal hij heffen het hoofd!


300

De componist van deze Psalm is David. Dit wordt meermaals bevestigd in het Nieuwe Testament (Mt22:43; Mc12:36; Lc20:42; Hd2:3335). Misschien dat de Psalm ontstond nadat David de stad Jeruzalem uit de handen van de Jebusieten had veroverd.25 Ps110 is in eerste instantie gecomponeerd om te worden gezonden bij de inzetting van een nieuwe koning (vgl. vs2). 26 GNB vertaalt vandaar verklarend ‘koning’ in plaats van ‘heer’. Over de identiteit van de mysterieuze koning in Ps110 zwijgt de Psalm. Binnen het jodendom leeft hoofdzakelijk de gedachte dat het in de Psalm zou gaan over de aartsvader Abraham en zijn strijd tegen de koningen (Gn14). 27 Ibn Ezra wijkt hiervan af. Hij stelt voor dat het om Davids toegewijde soldaten zou gaan.28 In het werk Het Testament van Job wordt er bij deze Psalm gedacht aan Job zelf die stelt: ‘Mijn troon is in de hemelse wereld in glorie en pracht aan Gods rechterhand’ (33:3). Tenslotte beschrijft het deuterocanonieke werk Wijsheid de wijsheid (9:4) of de Logos (18:15) als zittende bij Gods troon. Maar bij al deze mogelijkheden valt het op dat het om personen gaat die nooit een vaste priesterlijke functie voor Gods aangezicht uitoefenden, zoals dat het geval was bij Melchizedek. Binnen het christendom is Ps110 vanouds op de verhoging van de Messias betrokken. De Psalm volgt dan op Ps109 die spreekt over de vernedering van de Messias.29 Arno Gaebelein noemt deze Psalm de kortste, maar meest diepgaande Messiaanse Psalm.30 Ook binnen het jodendom is er oog voor geweest om deze Psalm te laten verwijzen naar de Messias. Dat gebeurde onder andere door de Italiaanse exegeet Obadja Sforno (±1475-1550).31 Maar door de spanningen met het christendom, werd er door de meerderheid van de joodse exegeten voor gekozen om de Psalm te laten verwijzen naar Abraham of iemand anders. In het Nieuwe Testament wordt Ps110 echter consequent op de Messias toegepast. Ps110:1 is zelfs het meest geciteerde Psalmvers in het hele Nieuwe Testament. We vinden verwijzingen ernaar in meerdere tekstplaatsen (Mt22:44; 26:64; Mc12:36; 14:62; 16:19; Lc20:42; 22:69; Hd2:34-35; 5:31; 25 L.C. Allen, Psalms 101-150 (WBC; Dallas:Word, 2002), 114. 26 H. Schmidt, Die Psalmen (HAT; Tübingen:Morh, 1934, 203; A. Weiser, Die Psalmen (ATD; Göttingen:Vandenhoeck & Ruprecht, 1950), 459v; L.C. Allen, Psalms 101-150 (WBC; Dallas:Word, 2002), 111. 27 Babylonische Talmoed, traktaat Nedarim 32b; Rasji, The Judaica Press Complete Tanach with Rashi, red. A.J. Rosenberg ([CD-ROM]; Judaica Press, 2005); A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1339-1345. 28 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1340. 29 A.G. Clarke, Analytical Studies in the Psalms (Kilmarnock:Ritchie, 1976), 272. 30 A.C. Gaebelein, Kommentar zum Neuem Testament (Dillenburg:CV, 2002), 179. 31 A.C. Feuer, Tehillim 73-150 (ATS; New York:Mesorah, 2007), 1340.


P S A L M E N 110:1-7 – DE EEUWIGE KONING-PRIESTER

301

7:55; Rm8:34; 1Ko15:25; Ef1:20-22; Ko3:1; Hb1:13; 5:6; 7:11,21; 8:1; 10:1213; 1Pt3:22; Op3:21). Doordat de Psalm in zeven verzen is ingedeeld, hebben uitleggers vs4 in het centrum van de Psalm geplaatst.32 Vs1-3 benadrukken hoofdzakelijk de inwijding van de heer als koning vanaf Sion en bevatten meerdere wensen, terwijl er vanaf vs5 wordt gekeken naar zijn toekomstige overwinningen op de dag van zijn toorn. Beiden gedeelten worden aan het begin ingeleid met een verwijzing naar Jahwehs rechterhand (vs1,5).

|1| Van David, een musiceerstuk. Uitspraak van Jahweh tot mijn heer: ‘Zet je aan mijn rechterhand, tot Ik je vijanden als bank onder je voeten heb gezet!

Ps110 is de enige Psalm die met een bijna profetische aanhef begint: ‘Het woord van Jahweh’. Het toont de autoriteit die van Godswege achter de woorden van deze Psalm staan. De heer wordt door Jahweh opgeroepen om zich aan zijn rechterhand te plaatsen. Vanuit het Nieuwe Testament kan gesteld worden dat deze ‘heer’ niemand minder dan de Messias Jezus Christus is: ‘Nadat Hij dit tegen hen had gezegd, werd de Heer Jezus in de hemel opgenomen en nam Hij plaats aan de rechterhand van God’ (Mc16:19) en ‘Wie overwint zal samen met Mij op mijn troon zitten, net zoals Ik zelf overwonnen heb en samen met Mijn Vader op zijn troon zit’ (Op3:21). Het zitten aan de rechterhand van iemand was een grote eer in de oudheid (vgl. 1Kn2:19; Mt20:21). Degene die aan de rechterhand van iemand mocht zitten, ontving daarmee het privilege om de persoon links van hem te verdedigen.33 Een bewapende krijger hield namelijk zijn wapen in zijn rechterhand en zijn verdedigingsschild in zijn linkerhand. Een standbeeld van farao Hormhab uit de veertiende eeuw voor Christus toont hem zittende aan de rechterhand van de god Horus.34 De heer ontvangt vandaar in deze Psalm het privilege om aan Jahwehs rechterhand te zitten. Hij wordt verhoogd door de Heer en mag toezien hoe zijn vijanden tot voetbank voor hem worden gemaakt. Het beeld herinnert aan een schilderwerk in een tombe uit de vijftiende eeuw

32 F.W. Grant, ‘Psalms’, The Numerical Bible, Bnd. III (New York:Loizeaux Bros, 1897), 399; W.W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. Old Testament (Lee Vance View:Cook, 2007), 995. 33 V.H. Matthews, M.W. Chavalas en J.H. Walton, The IVP Bible Background Commentary: Old Testament (Downers Grove:InterVarsity, 2000). 34 V.H. Matthews, M.W. Chavalas en J.H. Walton, The IVP Bible Background Commentary: Old Testament (Downers Grove:InterVarsity, 2000).


302

voor Christus, waarin farao Thutmosis IV gezetten is op een troon en zijn voeten laat rusten op een kist die gevuld is met zijn vijanden. 35

De Targum vat het Hebreeuwse jəmînî, dat normaal met ‘recherhand’ wordt vertaald, op als verwijzing naar koning Saul die afkomstig was uit de stam Benjamin (Hebr. binjámîn) en vandaar jemînî werd genoemd door de joden.36 Deze vertaling is echter minder aantrekkelijk bij deze Psalm.

|2| De scepter van je kracht zal Jahweh zenden uit Sion, treed in de kring van je vijanden op als heerser!

De scepter verwijst naar de autoriteit die de heer gegeven wordt. Het is het symbool van de macht die hij van God heeft ontvangen.

|3| Je manschap meldt zich vrijwillig op de dag van je macht in heilige luister; uit de schoot van het morgenrood komt tot jou de dauw van je nieuwgeborenen!’

Dit vers bevat een van de meest moeilijk te begrijpen en te vertalen stukken in de Psalmen.37

|4| Gezworen heeft Jahweh en het zal Hem niet berouwen: ‘Jij bent priester voor eeuwig, krachtens Mijn uitspraak een Melchizedek!’

Volgens de joodse uitleggers die Ps110 toepassen op Abraham, zou Abraham door Jahweh als hogepriester zijn aangesteld. 38 Uitleggers die aan David denken wijzen dikwijls op 2Sm8:18 waar we aan het slot lezen: ‘Davids zonen waren ook priester.’ Maar is er is hierbij nog een verschil tussen priester naar de orde van Aäron en priester naar de orde van Melchizedek. In de tijd dat deze Psalm werd geschreven, was de tempelcultus in handen van de Levieten die van oorsprong op Aäron teruggingen.39 Van Melchizedek was er geen sprake in het Oude Testament. De enige keer dat de lezer hem ontmoet, verschijnt hij als priester-koning van Jeruzalem in de tijd van Abraham (Gn14). God voorziet door de instelling van de nieuwe koning tegelijk in een priesterschap dat ver boven alle aardse priesterschap staat. Het is een priesterschap naar de ordening van Melchizedek, dat niet meer vergaat en in eeuwigheid is. Dit vers is dan ook van groot belang voor Hb die er meermaals naar verwijst (5:6,10; 6:20; 7:17,21). Over de persoon Melchizedek is behalve de gegevens in Genesis niets bekend. Daar lezen we: ‘Toen Abram na zijn overwinning op 35 V.H. Matthews, M.W. Chavalas en J.H. Walton, The IVP Bible Background Commentary: Old Testament (Downers Grove:InterVarsity, 2000). 36 Babylonische Talmoed, traktaat Moed Katan 14b. 37 L.C. Allen, Psalms 101-150 (WBC; Dallas:Word, 2002), 110. 38 Rabba Genesis 46:4. 39 G.B. Caird, New Testament Theology (Oxford:Clarendon Press, 1995), 324.


P S A L M E N 110:1-7 – DE EEUWIGE KONING-PRIESTER

303

Kedorlaomer en de andere koningen terugkeerde, kwam de koning van Sodom hem tegemoet in de Sawevallei, de Koningsvallei. En Melchizedek, de koning van Salem, liet brood en wijn brengen. Hij was een priester van God, de Allerhoogste, en sprak een zegen over Abram uit: “Gezegend zij Abram door God, de Allerhoogste, schepper van hemel en aarde. Gezegend zij God, de Allerhoogste: uw vijanden leverde hij aan u uit.” Abram gaf aan Melchizedek een tiende van wat hij had heroverd’ (Gn14:17-20).

|5| Mijn heer is aan je rechterhand, koningen zal hij verpletteren op de dag van zijn toorn.

Als deze tekst zich verder richt tot de heer uit de voorafgaande verzen, verwijst ‘heer’ in dit vers naar Jahweh zelf. De heer zit dan aan de linkerhand van Jahweh. Volgens de joodse traditie zal Jahweh de Messias aan zijn rechterhand plaatsen en Abraham aan zijn linkerhand. 40 Christelijke uitleggers denken graag dat de ‘heer’ in dit vers gelijk is aan de ‘heer’ uit vs1. Dan verwijst de psalmist ernaar dat de Messias aan de rechterhand van Jahweh zit.

|6| Hij vonnist de volkeren zo vol trots, zal pletten hun hoofd over de aarde wijd. Net zoals Jahweh de volken in het verleden strafte, zal Hij dat ook doen in de toekomst. Rasji denkt bij het vonnis van de volken specifiek aan Egypte dat door Jahweh werd geoordeeld. 41 Het ‘hoofd’ is dan de leider van Egypte – de onomkeerbare farao. Vanuit het profetische kader dat geschetst wordt in vs5, kunnen we echter beter denken aan een toekomstige dag van toorn. Clarke en anderen denken vandaar bij de volken aan de volken die in de eindtijd tegen de Messias op zullen rukken (vgl. Ps2). Het hoofd zou dan kunnen verwijzen naar de toekomstige Assyriër.42 Vandaar leeft de aarde nog in de genadetijd die God haar schenkt (2Ko6:1-2), maar in de toekomst zal dat veranderen. Dan zal de dag van Gods toorn aanbreken om de zonde uit deze schepping definitief te verwijderen.

|7| Hij drinkt uit een beek langs de weg, en dan zal hij heffen het hoofd! 40 Avrohom Chaim Feuer, Tehillim 73-150, Artscroll Tenach Series (New York: Mesorah, 2007), 1343. 41 Sjlomo ben Jitschaki (Rasji), Complete Tanach with Rashi, bewerkt door A.J. Rosenberg (Brooklyn: Judaica, 2005). 42 Arthur G. Clarke, Analytical studies in the Psalms (Kilmarnock: Ritchie, 1949), 273–274.


304

Het heffen van het hoofd is een metaforische verwijzing naar het behalen van de overwinning (Ps27:6).43 Wie tijdens de strijd uit een beek langs de weg kan drinken, geeft daarmee te kennen dat hij zijn vijanden verre overtreft. De Messias zal triomferen over de volken en overwinnaar blijken te zijn.

Vragen â&#x2013;Ą

Welke Psalm wordt het meeste geciteerd in het Nieuwe Testament?

43 Abraham Cohen, The Psalms, 2e ed., Soncino Books of the Bible (New York: Soncino, 1992), 373.


P S A L M E N 111:1-10 – DANK JAHWEH!

305

10 | 111:1-10 – Dank Jahweh! (1) Halleluja! Alles wat ik ben, wil Jahweh danken; binnen de kring van de oprechten en de samenkomst. (2) Groot zijn de daden van Jahweh, Doorvorsbaar voor elk met behagen daarin; (3) En glorie en majesteit straalt van zijn werk. Fleur houdt zijn gerechtigheid voor altijd. (4) Genadig en barmhartig is Jahweh, Hij doet zijn wonderen voorgoed gedenken; (5) Indachtig is Hij voor eeuwig zijn verbond, Ja, wie hem vrezen gaf Hij teerkost; (6) kracht van zijn daden meldde Hij zijn volk; leende hun het erfdeel van volken. (7) Machtig zijn zijn handen in trouw en recht; nooit onbetrouwbaar is al wat Hij instelt; (8) ondersteund voor altijd en eeuwig; product van trouw en oprechtheid. (9) Redding, loskoop zond hij zijn volk, sloot voor eeuwig zijn verbond. Te vrezen en heilig is zijn naam! (10) Vreze voor Jahweh is het begin van wijsheid. Weg tot goed inzicht voor wie daarnaar doen. Zijn lof blijft staande voor altijd! De Italiaanse rabbijn Obadiah ben Jacob Sforno (1475-1550) verklaarde dat deze psalm geschreven is om de gelovige te bemoedigen zich toe te wijden aan Jahweh en zijn Woord. Het is immers gebruikelijk dat gelovigen zich hiervoor excuseren omdat ze Gods Woord te moeilijk vinden of omdat ze te weinig tijd vinden in hun leven om zich hieraan te geven. De psalm roept hen dan indirect ertoe op om niet toe te geven aan deze verzoekingen.1 Doordat de psalmist het karakter van Jahweh duidelijk naar voren laat komen en de werken van Jahweh prijst, beseft de gelovige welk een zegening hij samen met zijn volk mag ontvangen van deze grote God die hij met respect wil ontmoeten. Doordat de psalmen in relatie met elkaar staan, mogen we concreet denken aan hetgeen Jahweh volbracht heeft door zijn Messias waarvan vorige psalm profetisch op de overwinning doelde. Ps111 is hierdoor een dankbare uiting van de zegening die de gelovige vanuit het volbrachte werk van de Messias ontvangt. 2 Vroege kerkvaders als Augustinus en Theodoretus verbonden deze psalm dan ook met de nieuwtestamentische avondmaalsviering, waarin de gemeente het

1 2

Genoemd in Avrohom Chaim Feuer, Tehillim 73-150, Artscroll Tenach Series (New York: Mesorah, 2007), 1347. Vgl. Arno C. Gaebelein, Kommentar zum Alten Testament. Esra – Maleachi, vol. 2 (Dillenburg: Christliche Verlagsgesellschaft, 1998), 220.


306

werk van Christus herdacht.3 Ook de Reformator Maarten Luther stelt vanuit dit perspectief:4 ‘Deze psalm bekijkt me alsof hij op het paasfeest gecomponeerd en gebruikt werd; bij het Paaslam om de Heer te danken voor zijn werk.’

Het is onduidelijk wie en wanneer de psalm geschreven werd. De meeste schrijvers denken aan een schrijver na de terugkeer uit de ballingschap in de tijd van Haggaï en Zacharia. 5 Vanuit de psalm is hiervoor geen duidelijke aanwijzing te vinden. 6 Enige aanwijzing is ‫ף‬.AA ‫ט‬/teref dat voor de ballingschap de betekenis ‘prooi’ heeft en na de ballingschap ook voor ‘voedsel’ wordt gebruikt. Toch is het goed mogelijk dat de schrijver bewust voor dit woord kiest, om zijn acrosticon voort te kunnen zetten (zie vs5). Ps111 qua structuur vormt in zichzelf een afgerond acrostichon. Het eerste vers begint in het Hebreeuws met ‘a’, het volgende met ‘b’, het daaropvolgende met ‘c’ enz. In de vertaling is geprobeerd dit acrostichon deels aan te tonen. Moeilijkheid hierbij is dat het Hebreeuwse alfabet slechts 22 letters bevat, die alle aanwezig zijn in deze psalm, terwijl het Nederlandse alfabet 26 letters omvat. In de vertaling worden dan ook vier letters weggelaten, terwijl in het Hebreeuws het volledige alfabet aanwezig is om de oorspronkelijke hoorders te tonen dat het om een volmaakte lofprijs voor Jahweh gaat.

|1| Halleluja! Alles wat ik ben, wil Jahweh danken; binnen de kring van de oprechten en de samenkomst.

Door te beginnen met Halleluja (bet. ‘prijs Jahweh’), lijkt de psalmist erop te wijzen dat hij deze psalm componeerde voor liturgische doeleinden. De Midrasj Sjocher Tov wijst er tevens op dat enkel de afkorting ‘Jah’ toegepast wordt in combinatie met ‘hallelu’ (bet. ‘prijs 3 4 5

6

Carl F. Keil en Frans J.K. Delitzsch, Psalms, Commentary on the Old Testament 5 (Grand Rapids: William B. Eerdmans, 1988), 701. Martin Luther, Psalmenauslegungen (1529-32), Werke. Kritische Gesamtausgabe 31 (Weimar: Böhlaus, 1913), 384–426; Zonder verwijzing geciteerd in Charles H. Spurgeon, Die Schatzkammer Davids: Eine Auslegung der Psalmen (Bielefeld: CLV, 2004), 1549. Leslie C. Allen, Psalms 101-150. Revised, Word Biblical Commentary 21 (Nashville: Thomas Nelson, 2002), 122; Warren W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. The Complete Old Testament (Eastbourne: David C Cook, 2007), 996; Allen R. Ross, “Psalmen”, in Das Alte Testament. Erklärt und Ausgelegt, bewerkt door John F. Walvoord en Roy B. Zuck, vol. 2 (Holzgerlingen: Hänssler, 2000), 514. Artur Weiser, Die Psalmen II: 61-150, Das Alte Testament Deutsch 15 (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1987), 698; Mitchell Dahood, Psalms III: 101-150, Anchor Bible 17A (Garden City: Doubleday, 1970), 125.


P S A L M E N 111:1-10 – DANK JAHWEH!

307

hem’). Reden hiervoor is volgens de Midrasj het feit dat deze wereld niet in staat is om Jahweh de volledige eer te geven die Hem toekomt. Tevens gebruikt de psalmist ‫בב‬6‫ל‬/ləvāv voor het hart in plaats van ‫ב‬6‫ל‬/ləv. Volgens Avrohom Feuer gebeurt dat vanuit het besef dat er twee machten in het hart strijden over haar bewind. 7 Ondanks alles wat er gebeurt, kiest de psalmist er echter voor om Jahweh te danken. Zijn hart staat in brand voor God en hij wil dit uiten. Hij doet dat niet in zijn eentje, maar in de kring van de oprechten, in een samenkomst van mensen. De ‘kring van de oprechten’ lijkt daarbij een beperkte groep te zijn in het geheel van de hele samenkomst. Vanouds denken zowel joodse als christelijke gelovigen bij deze kring aan degenen die zeer nauw bij God staan in dit leven.8

|2| Groot zijn de daden van Jahweh, Doorvorsbaar voor elk met behagen daarin; Gelovigen herinneren zich de grote daden die Jahweh in het verleden deed om Hem te roemen. Zelfs het kleinste dat Hij doet is groot. Ze tonen iets van Gods wezen: zijn grootheid (vs2), glorie en majesteit (vs3a), gerechtigheid (vs3b), genade en barmhartigheid (vs4a), zijn trouw en recht (vs7a,8b). De gelovige natuurkundige die vertrouwt is met Gods Woord ontdekt hoe hij Gods hand kan identificeren in het molecuul en atoom dat deel uitmaakt van deze gevallen schepping. De gelovige historicus zoekt in het duister van de geschiedenis naar Gods weg en beseft History is His story. De gelovige theoloog graaft in de berg van de Bijbelse openbaring en verzamelt alle goudkorrels die hij in deze goddelijke waarheid ontdekt. De Franse natuurkundige Blaise Pascal zei vanuit dit opzicht terecht: 9 ‘De filosofie zoekt de waarheid en de theologie vindt haar, maar de gelovige bezit haar. Menselijke dingen moet men erkennen om ze lief te hebben; de goddelijke dingen daarentegen moet men liefhebben om ze te erkennen.

|3| En glorie en majesteit straalt van zijn werk. Fleur houdt zijn gerechtigheid voor altijd.

|4| Genadig en barmhartig is Jahweh, Hij doet zijn wonderen voorgoed gedenken; 7 8

9

Feuer, Tehillim 73-150, 1348. Ibid.; Abraham Cohen, The Psalms, 2e ed., Soncino Books of the Bible (New York: Soncino, 1992), 374; Arthur G. Clarke, Analytical studies in the Psalms (Kilmarnock: Ritchie, 1949), 275; Wiersbe, Old Testament, 996; Spurgeon, Die Schatzkammer Davids: Eine Auslegung der Psalmen, 1544; Luther, Psalmenauslegungen (1529-32). Genoemd in Spurgeon, Die Schatzkammer Davids: Eine Auslegung der Psalmen, 1550.


308

Jahweh laat zijn wonderen gedenken door de feestdagen die Hij het joodse volk gaf. Hij heilige de sabbat in Gn1 om de aarde te doen beseffen dat deze feestdag de hoogste kroon is van de schepping en nog geen partner vindt in het begin.

|5| Indachtig is Hij voor eeuwig zijn verbond, Ja, wie hem vrezen gaf Hij teerkost; In het verleden mocht Israël bij de uittocht uit Egypte ontdekken dat Jahweh Degene was die hen voedde. Het Hebreeuwse ‫ף‬.AA ‫ט‬/teref betekent hierbij normaal ‘prooi’ en is wellicht gekozen om het acrostichon te bewaren dat op deze plaats een woord verwacht dat met ‫ט‬/t begint. Een andere mogelijkheid is het echter dat ‫ף‬.AA ‫ט‬/teref niet verwijst naar het voedsel dat Jahweh Israël in de wildernis gaf, maar naar de schatten die het volk buit maakte in Egypte en bij andere volken om zich te verrijken.

|6| kracht van zijn daden meldde Hij zijn volk; leende hun het erfdeel van volken. Toen Israël Kanaän veroverde besefte het ten volste dat het vanuit zijn eigen militaire capaciteiten niet in staat was dit beloofde land te veroveren. De wonderbare overwinning werd hun enkel geschonken door Jahweh, zoals God zelf het aan hen beloofde bij de berg Sinaï (Ex23:2023).

|7| Machtig zijn zijn handen in trouw en recht; nooit onbetrouwbaar is al wat Hij instelt;

Jahweh laat zich niet leiden door voorbijgaande indrukken of door omstandigheden van het ogenblik. Onze werken lijken daarentegen meer op een gebouw van hout, stro en stoppels, maar zijn daden zijn louter goud, zilver en edele stenen. Wij volgen voor een bepaald ogenblik een doel en verlaten het dan weer om een ander doel na te jagen; God is anders en komt tot het doel dat Hij vanaf het begin najaagde.

|8| ondersteund voor altijd en eeuwig; product van trouw en oprechtheid. |9| Redding, loskoop zond hij zijn volk, sloot voor eeuwig zijn verbond. Te vrezen en heilig is zijn naam!

Toen Israël in gevangenschap was te Egypte of Babylon, zond Jahweh hen redding om terug te keren naar het land dat Hij hun voorvaderen vanouds beloofd had. Zacharias citeert dit vers in zijn profetische lofzang (Lc1:68).


P S A L M E N 111:1-10 – DANK JAHWEH!

309

|10| Vreze voor Jahweh is het begin van wijsheid. Weg tot goed inzicht voor wie daarnaar doen. Zijn lof blijft staande voor altijd!

God schiep deze wereld, zodat mensen Hem het respect hiervoor mogen toekennen. Het begrip ‘begin’ is hierbij meer dan enkel het eerste in een rij. Het wijst ook op het eerste, het hoogste meest kostbaarste. ‘Alles wat God doet, zo heb ik vastgesteld, doet hij voor altijd. Daar is niets aan toe te voegen, daar is niets van af te doen. God doet het zo opdat wij ontzag voor hem hebben’ (Pr3:14; vgl. Sp1:7; 4:7; 9:10). Een anekdote in de Babylonische Talmoed verduidelijkt dit:10 ‘Twee rabbijnen zaten aan de wegkant, toen een grote leraar voorbijkwam. De ene rabbi zei daarop tegen de andere: “Laten we rechtstaan uit respect voor deze grote leraar, want hij vreest God!” De andere rabbi antwoordde: “Laten we rechtstaan, want hij is een briljante leraar van de Thora!” Daarop reageerde de eerste rabbi: “Als ik je zeg dat deze leraar waardig is omdat hij God vreest – wat de grootste deugd is –, waarom verveel je mij er dan mee dat hij een leraar van de Thora is – wat in het niets valt in vergelijking met respect voor Jahweh?’

Dit is inderdaad correct. Iemand kan ontzettend veel weten en op een prachtige retorische manier over Gods openbaringen spreken, of iemand mag er van nature naar verlangen om Gods openbaring te doorvorsen en zich als diepe denker erover te tonen; maar het beste bewijs van ware wijsheid en een diep inzicht uit zich in de gehoorzaamheid van hetgeen God in zijn Woord openbaart. De ontrouwe knecht die zijn talent in een zweetdoek verborg wist immers veel te vertellen over het karakter van zijn meester, maar handelde er niet naar (Mt25:14-30). Het ontbrak hem aan respect tegenover zijn meester die normaal tot vruchtbare daden zou leiden. Ook in Mozes riep het volk al op tot dit respect: ‘Israël, bedenk dus dat Jahweh, uw God, niets anders van u vraagt dan dat u ontzag voor Hem toont, dat u de weg volgt die Hij u wijst, dat u Hem liefhebt, Hem met hart en ziel dient’ (Dt10:12), en Job sprak eveneens de gedacht uit dat God tot de mens zei: ‘Ontzag voor de Heer – dat is wijsheid; het kwaad mijden – dat is inzicht’ (Jb28:28).

10 Babylonische Talmoed, traktaat Sjabbath 31a.


P S A L M E N PSALM 112

311

11 | Psalm 112 |11| 1 Hallelujah! Aleph. Welgelukzalig is de man, die den HEERE vreest; Beth. die groten lust heeft in Zijn geboden.

|12| 2 Gimel. Zijn zaad zal geweldig zijn op aarde; Daleth. het geslacht der oprechten zal gezegend worden.

|13| 3 He. In zijn huis zal have en rijkdom wezen; Vau. en zijn gerechtigheid bestaat in eeuwigheid.

|14| 4 Zain. Den oprechten gaat het licht op in de duisternis; Cheth. Hij is genadig, en barmhartig, en rechtvaardig.

|15| 5 Teth. Wel dien man, die zich ontfermt en uitleent; Jod. hij beschikt zijn zaken met recht.

|16| 6 Caph. Zekerlijk, hij zal in der eeuwigheid niet wankelen; Lamed. de rechtvaardige zal in eeuwige gedachtenis zijn.

|17| 7 Mem. Hij zal voor geen kwaad gerucht vrezen; Nun. zijn hart is vast, betrouwende op den HEERE.

|18| 8 Samech. Zijn hart, wel ondersteund zijnde, zal niet vrezen; Ain. totdat hij op zijn wederpartijen zie.

|19| 9 Pe. Hij strooit uit, hij geeft den nooddruftige; Tsade. zijn gerechtigheid bestaat in eeuwigheid; Koph. zijn hoorn zal verhoogd worden in eer.

|20| 10 Resch. De goddeloze zal het zien, en hij zal zich vertoornen; Schin. hij zal met zijn tanden knersen en smelten. Thau. de wens der goddelozen zal vergaan.

Ps112 is door het acrostichon nauw verbonden met Ps111. Terwijl Ps111 in de kring van de vromen Gods heerlijkheid, macht en genade prijst, prijst Ps112 de daaruit vloeiende heerlijkheid en gelukzaligheid van


312

de vrome die Jahweh vereert. Beide psalmen zijn op dat vlak tweelingen van elkaar.1 Ze lijken dan ook op elkaar in opbouw, karakter en toon. De inhoud van de ene vormt een deel van de inhoud van de ander. Ps111 legt grote nadruk op de grootheid, goedheid en gerechtigheid van God, terwijl Ps112 de weerspiegeling van deze attributen toont in de grote, barmhartigheid en gerechtigheid van Gods uitverkorenen.

A

Psalm 113

|21| 1 Hallelujah! Looft, gij knechten des HEEREN! looft den Naam des HEEREN.

|22| 2 De Naam des HEEREN zij geprezen, van nu aan tot in der eeuwigheid. |23| 3 Van den opgang der zon af tot haar nedergang, zij de Naam des HEEREN geloofd.

|24| 4 De HEERE is hoog boven alle heidenen, boven de hemelen is Zijn heerlijkheid.

|25| 5 Wie is gelijk de HEERE, onze God? Die zeer hoog woont. |26| 6 Die zeer laag ziet, in den hemel en op de aarde. |27| 7 Die den geringe uit het stof opricht, en den nooddruftige uit den drek verhoogt; |28| 8 Om te doen zitten bij de prinsen, bij de prinsen Zijns volks. |29| 9 Die de onvruchtbare doet wonen met een huisgezin, een blijde moeder van kinderen. Hallelujah!

B

Psalm 114

|1| 1 Toen IsraĂŤl uit Egypte toog, het huis Jakobs van een volk, dat een vreemde taal had; 1

Carl F. Keil en Frans J.K. Delitzsch, Psalms, Commentary on the Old Testament 5 (Grand Rapids: William B. Eerdmans, 1988), 700.


P S A L M E N PSALM 114

313

|2| 2 Zo werd Juda tot Zijn heiligdom, Israël Zijn volkomene heerschappij. |3| 3 De zee zag het, en vlood; de Jordaan keerde achterwaarts. |4| 4 De bergen sprongen als rammen, de heuvelen als lammeren. |5| 5 Wat was u, gij zee! dat gij vloodt? gij Jordaan! dat gij achterwaarts keerdet? |6| 6 Gij bergen, dat gij opsprongt als rammen? gij heuvelen! als lammeren? |7| 7 Beef, gij aarde! voor het aangezicht des Heeren, voor het aangezicht van den God Jakobs;

|8| 8 C

Die den rotssteen veranderde in een watervloed, den keisteen in een waterfontein.

115:1-18 – De ware God alleen de eer!

(1) Niet aan ons, Jahweh, niet aan ons; geef Uw Naam eer, vanwege Uw goedheid en Uw trouw. (2) Waarom zullen de volkeren zeggen: ‘Waar is die God van hen?’ (3) Onze God is in de hemel, Hij doet alles wat Hem behaagt. (4) Hun godsbeelden zijn van zilver en goud, het is gemaakt door mensenhanden; (5) ze hebben een mond, maar ze spreken niet, ze hebben ogen, maar ze zien niet, (6) ze hebben oren, maar ze horen niet, ze hebben een neus, maar ze ruiken niet, (7) hun handen kunnen niet tasten; hun voeten kunnen niet gaan; ze geven geen geluid door hun keel. (8) Zoals zij, zullen degenen worden die hen maakten en ieder die op hen vertrouwt. (9) Israël, vertrouw op Jahweh, Hij is hun hulp en hun schild; (10) Huis van Aäron, vertrouw op Jahweh, Hij is hun hulp en hun schild; (11) Zij die Jahweh vrezen, vertrouw op Jahweh, Hij is hun hulp en hun schild. (12) Jahweh heeft gedacht aan ons; Hij zal zegenen, Hij zal zegenen het huis van Israël, Hij zal zegenen het huis van Aäron; (13) Hij zal zegenen hen die Jahweh vrezen, van klein tot groot.


314

(14) Jahweh moge jullie talrijk maken, jullie en jullie nakomelingen. (15) Gezegend zijn jullie door Jahweh, die hemel en aarde gemaakt heeft. (16) De hemel is de hemel van Jahweh en de aarde gaf Hij aan de mensheid. (17) Niet de doden zullen Jah loven; allen die in stilte zijn neergedaald, (18) maar wij, wij zullen Jah prijzen van nu tot in eeuwigheid. Hallelu-Jah. Door deze Psalm wil de schrijver de Heer oproepen om zijn eer onder de volken te herstellen en de verachting en afgoderij van de heidenen te oordelen. Wie de schrijver is, is onbekend. Waarschijnlijk werd de Psalm geschreven in een tijd waarin het volk door afgodendienst rondom hun vernederd werd.

|1| Niet aan ons, Jahweh, niet aan ons; geef Uw Naam eer, vanwege Uw goedheid en Uw trouw.

De Psalmen 115 tot 118 worden vaak ‘Hallel’ genoemd, omdat alle vier deze Psalmen eindigen met het woord ‘Halleluja’. In het Jodendom werden vormden ze de lofzang tijdens het Pascha. Deze traditie wordt door de Heer Jezus en zijn discipelen eveneens onderhouden (Mt26:30). In plaats van ‘goedheid’ kunnen we ook ‘goedertierenheid’ vertalen (SV, NBG). In plaats van ‘trouw’ vertalen anderen ‘waarheid’ (SV) van het Hebr. ’émét (vgl. ons ‘Amen’ dat van hetzelfde woord is afgeleid).

|2| Waarom zullen de volkeren zeggen: ‘Waar is die God van hen?’ Door te vragen ‘Waar is jullie God’, verachtte de ongelovigen de gelovigen (vgl. Ps42:4,11; 79:10).

|3| Onze God is in de hemel, Hij doet alles wat Hem behaagt. Door erop te wijzen dat God in de hemel is, zegt de psalmist hier dat Hij hoog verheven is boven alle andere ‘goden’ rondom hun. Alleen de God van Israël is soeverein en kan dat doen wat Hem behaagt. Alle andere ‘goden’ zijn afhankelijk van het werk of de gedachten van mensen (vs4).

|4| Hun godsbeelden zijn van zilver en goud, het is gemaakt door mensenhanden; De afgoden hier de psalmist hier beschrijft, zijn slechts stomme beelden die enkel bestaan uit dode materie. We kunnen ‘godsbeelden’ of ‘goden’ (NBV, GNB) vertalen. Gezien de context moet worden gedacht


P S A L M E N 115:1-18 – DE WARE GOD ALLEEN DE EER!

315

aan de beelden, waardoor de term ‘goden’ minder geschikt is, aangezien deze veelmeer naar de onzichtbare machten wijst en te ver afstaat van de eigenlijke betekenis van het Hebreeuwse ‘atsabéjhém. Jahweh de God van de gelovigen is echter de ware God die verheven is boven alles wat leeft en troont in de hoogste hemelen.

|5| ze hebben een mond, maar ze spreken niet, ze hebben ogen, maar ze zien niet, Deze ‘goden’ lijken alles te hebben, maar in werkelijkheid kunnen ze niets. Alles wat ze hebben is enkel en alleen maar show. Niets anders dan een lege huls. Hierbij is het van belang om ook bij onszelf erop te letten dat we ons geen te beperkt beeld van God maken. Dat betekent niet alleen dat we ons soms per ongeluk drogbeelden vormen van Hem, maar erger nog: we houden er beelden op na die gewoon niet kloppen en die dus een verkeerde respons bewerken. ‘God is veeleisend, denken we soms. Hij vraagt van ons dingen die we nooit kunnen, en is zonder dat niet tevreden.’ ‘God is afwezig, Hij heeft het veel te druk met het regeren van het heelal om tijd voor jou te hebben.’ ‘God is grillig, onberekenbaar; af en toe doet Hij wel iets voor jou of voor een ander, maar dan laat Hij je weer als een baksteen vallen.’ ‘Gods is lief, Hij is heus echt vreselijk aardig, maar Hij kan ook niet alles. Hij kan geen ijzer met handen breken en vaak is Hij ook gewoon onmachtig om iets voor je te doen.’

|6| ze hebben oren, maar ze horen niet, ze hebben een neus, maar ze ruiken niet, |7| hun handen kunnen niet tasten; hun voeten kunnen niet gaan; ze geven geen geluid door hun keel.

|8| Zoals zij, zullen degenen worden die hen maakten en ieder die op hen vertrouwt. Uiteindelijk zullen de mensen die deze ‘goden’ creëren vernederd worden tot het niveau van zulke ‘goden’. Diverse keren wordt het in de Bijbel duidelijk dat datgene waar we mee omgaan ons kleurt. Als we met roet omgaan, krijgen we zwarte handen, als we met de Here God omgaan zullen we veranderd worden naar zijn beeld en tot het punt van ons eigenlijke doel komen (2Ko3:18). GNB vertaalt hier dan ook poëtisch verklarend: ‘Wie beelden maakt, op beelden vertrouwt, wordt aan een beeld gelijk.’

|9| Israël, vertrouw op Jahweh, Hij is hun hulp en hun schild;


316

De psalmist roept de Israëlieten hierbij op om niet op de afgoden te vertrouwen, maar op de Heer. Iedereen wordt opgeroepen om te vertrouwen op de Heer, eerst het volk Israël in zijn geheel (vs9), dan het priestergeslacht van Aäron (vs10) en tenslotte ieder schepsel op aarde dat de Heer vreest (vs11).

|10| Huis van Aäron, vertrouw op Jahweh, Hij is hun hulp en hun schild; |11| Zij die Jahweh vrezen, vertrouw op Jahweh, Hij is hun hulp en hun schild. |12| Jahweh heeft gedacht aan ons; Hij zal zegenen, Hij zal zegenen het huis van Israël, Hij zal zegenen het huis van Aäron;

Als respons van degene die hun vertrouwen op God zetten, zal God hun zegenen. Zowel het volk Israël (vs12), als het priestergeslacht van Aäron (vs12), als ieder schepsel op aarde dat de Heer vreest (vs13).

|13| Hij zal zegenen hen die Jahweh vrezen, van klein tot groot. De zegen gaat van de kleinen tot de groten’ (sv). De Hebreeuwse uitdrukking doelt op alles wat zich daartussen bevindt (vgl. ‘iedereen’ (WV), ‘allen’ (GNB)).

|14| Jahweh moge jullie talrijk maken, jullie en jullie nakomelingen. Talrijk maken of ‘vermeerderen’. NBG betrekt dit exegetisch op de zegen en voegt daarom ‘de zegen’ toe.

|15| Gezegend zijn jullie door Jahweh, die hemel en aarde gemaakt heeft. De gelovigen worden niet zomaar door iemand gezegend. Ze worden gezegend door Hem die de hemel en aarde gemaakte heeft!

|16| De hemel is de hemel van Jahweh en de aarde gaf Hij aan de mensheid. In plaats van mensheid kan er ook vertaald worden: ‘zonen van de mens’ of ‘nakomelingen van Adam’.

|17| Niet de doden zullen Jah loven; allen die in stilte zijn neergedaald, Het is opvallend dat de Godsnaam hier afgekort wordt tot Jáh (‫) ה‬, dit fenomeen is vooral kenmerkend voor de ‘Hallel’-Psalmen (Ps115:17,18; 116:19; 117:2; 118:5,14,17,18,19).


P S A L M E N 115:1-18 – DE WARE GOD ALLEEN DE EER!

317

|18| maar wij, wij zullen Jah prijzen van nu tot in eeuwigheid. Hallelu-Jah. De psalmist eindigt daarbij met de oproep dat wij de Heer zullen prijzen. Zelfs het Hebreeuwse woord Halleluja dat hier onvertaald is weergegeven, is daarbij een oproep die betekent: ‘prijst de Heer!’

Vragen

D

Waarom zouden de sceptici aan de gelovigen de vraag stellen waar hun God is? Is dat ook eens voorgekomen in uw leven?

Hoe kan het dat mensen dingen vereren die vaak geen macht hebben?

Welk aspect in uw leven neigt er vaak toe om de plaats van God in beslag te nemen?

Wat zijn de kenmerken waaraan u denkt bij ‘vertrouwen in God hebben’?

Welke zegeningen beloofd de Heer aan degenen die Hem vertrouwen?

Psalm 116

|19| 1 Ik heb lief, want de HEERE hoort mijn stem, mijn smekingen; |20| 2 Want Hij neigt Zijn oor tot mij; dies zal ik Hem in mijn dagen aanroepen. |21| 3 De banden des doods hadden mij omvangen, en de angsten der hel hadden mij getroffen; ik vond benauwdheid en droefenis.

|22| 4 Maar ik riep den Naam des HEEREN aan, zeggende: Och HEERE! bevrijd mijn ziel.

|23| 5 De HEERE is genadig en rechtvaardig, en onze God is ontfermende. |24| 6 De HEERE bewaart de eenvoudigen; ik was uitgeteerd, doch Hij heeft mij verlost.


318

|25| 7 Mijn ziel! keer weder tot uw rust, want de HEERE heeft aan u welgedaan. |26| 8 Want Gij, HEERE! hebt mijn ziel gered van den dood, mijn ogen van tranen, mijn voet van aanstoot.

|27| 9 Ik zal wandelen voor het aangezicht des HEEREN, in de landen der levenden.

|28| 10 Ik heb geloofd, daarom sprak ik; ik ben zeer bedrukt geweest. |29| 11 Ik zeide in mijn haasten: Alle mensen zijn leugenaars. |30| 12 Wat zal ik den HEERE vergelden voor al Zijn weldaden aan mij bewezen? |31| 13 Ik zal den beker der verlossingen opnemen, en den Naam des HEEREN aanroepen.

|32| 14 Mijn geloften zal ik den HEERE betalen, nu, in de tegenwoordigheid van al Zijn volk.

|33| 15 Kostelijk is in de ogen des HEEREN de dood Zijner gunstgenoten. |34| 16 Och, HEERE! zekerlijk ik ben Uw knecht, ik ben Uw knecht, een zoon Uwer dienstmaagd; Gij hebt mijn banden losgemaakt.

|35| 17 Ik zal U offeren een offerande van dankzegging, en den Naam des HEEREN aanroepen.

|36| 18 Ik zal mijn gelofte den HEERE betalen, nu, in de tegenwoordigheid van al Zijn volk.

|37| 19 In de voorhoven van het huis des HEEREN, in het midden van u, o Jeruzalem! Hallelujah!

E

Psalm 117

|38| 1 Looft den HEERE, alle heidenen; prijst Hem, alle natien!


P S A L M E N PSALM 117

319

|39| 2 Want Zijn goedertierenheid is geweldig over ons, en de waarheid des HEEREN is in der eeuwigheid! Hallelujah!

|40| 1 Looft den HEERE, want Hij is goed; want Zijn goedertierenheid is in der eeuwigheid.

|41| 2 Dat IsraĂŤl nu zegge, dat Zijn goedertierenheid in der eeuwigheid is. |42| 3 Het huis van Aaron zegge nu, dat Zijn goedertierenheid in der eeuwigheid is. |43| 4 Dat degenen, die den HEERE vrezen, nu zeggen, dat Zijn goedertierenheid in der eeuwigheid is.

|44| 5 Uit de benauwdheid heb ik den HEERE aangeroepen; de HEERE heeft mij verhoord, stellende mij in de ruimte.

|45| 6 De HEERE is bij mij, ik zal niet vrezen; wat zal mij een mens doen? |46| 7 De HEERE is bij mij onder degenen, die mij helpen; daarom zal ik mijn lust zien aan degenen, die mij haten.

|47| 8 Het is beter tot den HEERE toevlucht te nemen, dan op den mens te vertrouwen.

|48| 9 Het is beter tot den HEERE toevlucht te nemen, dan op prinsen te vertrouwen.

|49| 10 Alle heidenen hadden mij omringd; het is in den Naam des HEEREN, dat ik ze verhouwen heb.

|50| 11 Zij hadden mij omringd, ja, zij hadden mij omringd; het is in den Naam des HEEREN, dat ik ze verhouwen heb.

|51| 12 Zij hadden mij omringd als bijen; zij zijn uitgeblust als een doornenvuur; het is in den Naam des HEEREN, dat ik ze verhouwen heb.

|52| 13 Gij hadt mij zeer hard gestoten, tot vallens toe, maar de HEERE heeft mij geholpen.


320

|53| 14 De HEERE is mijn Sterkte en Psalm, want Hij is mij tot heil geweest. |54| 15 In de tenten der rechtvaardigen is een stem des gejuichs en des heils; de rechterhand des HEEREN doet krachtige daden.

|55| 16 De rechterhand des HEEREN is verhoogd; de rechterhand des HEEREN doet krachtige daden.

|56| 17 Ik zal niet sterven, maar leven; en ik zal de werken des HEEREN vertellen.

|57| 18 De HEERE heeft mij wel hard gekastijd; maar Hij heeft mij ter dood niet overgegeven.

|58| 19 Doet mij de poorten der gerechtigheid open, ik zal daardoor ingaan, ik zal den HEERE loven.

|59| 20 Dit is de poort des HEEREN, door dewelke de rechtvaardigen zullen ingaan.

|60| 21 Ik zal U loven, omdat Gij mij verhoord hebt, en mij tot heil geweest zijt. |61| 22 De steen, dien de bouwlieden verworpen hadden, is tot een hoofd des hoeks geworden.

|62| 23 Dit is van den HEERE geschied, en het is wonderlijk in onze ogen. |63| 24 Dit is de dag, dien de HEERE gemaakt heeft; laat ons op denzelven ons verheugen, en verblijd zijn.

|64| 25 Och HEERE! geef nu heil; och HEERE! geef nu voorspoed. |65| 26 Gezegend zij hij, die daar komt in den Naam des HEEREN! Wij zegenen ulieden uit het huis des HEEREN.

|66| 27 De HEERE is God, Die ons licht gegeven heeft. Bindt het feest offer met touwen tot aan de hoornen van het altaar.


P S A L M E N PSALM 117

321

|67| 28 Gij zijt mijn God, daarom zal ik U loven; o mijn God! ik zal U verhogen. |68| 29 Loof den HEERE, want Hij is goed; want Zijn goedertierenheid is in der eeuwigheid.

F

118:1-29 – Dank Jahweh!

(1) Dankt Jahweh want Hij is goed: ja voor eeuwig is zijn vriendschap! (2) Zegge Israël na: ja, voor eeuwig is zijn vriendschap! (3) Zegge het huis van Aäron het na: ja, voor eeuwig is zijn vriendschap! (4) Zeggen wie Jahweh vrezen het na: ja, voor eeuwig is zijn vriendschap! (5) Vanuit de benauwing riep ik Jahweh, met ruimte gaf Jahweh mij antwoord! (6) Jahweh is met mij, ik vrees niet!- wat zal een mens mij doen! (7) Jahweh is met mij, is bij mijn helpers, en ik, ik kan mijn haters aanzien! (8) Beter is het toevlucht te zoeken bij Jahweh, dan veiligheid bij de mensen! (9) Beter toevlucht gezocht bij Jahweh dan veiligheid bij voornamen! (10) Alle volkeren hadden mij omsingeld, met de naam van Jahweh sneed ik door hen heen. (11) Ze omringden mij, ja hadden mij omsingeld, met de naam van Jahweh sneed ik door hen heen. (12) Ze omringden mij als bijen, maar doofden als een vuur van distels; met de naam van Jahweh sneed ik door hen heen. (13) Gestompt, gestoten werd ik, dat ik zou vallen, Jahweh heeft mij geholpen! (14) Mijn kracht, mijn muziek is Jahweh, hij werd mij tot bevrijding! (15) Een stem van jubel en bevrijding in de tenten der rechtvaardigen: de hand van Jahweh was krachtdadig! (16) De hand van Jahweh was verheven, de hand van Jahweh was krachtdadig! (17) Ik stierf niet, nee ik mag leven, ik mag vertellen de daden van Jahweh! (18) Gekastijd heeft mij Jahweh, gekastijd, maar aan de dood gaf hij mij niet prijs! (19) Opent voor mij gerechtigheidspoorten: door hen wil ik ingaan, danken Jahweh! (20) Dit is de poort naar Jahweh, rechtvaardigen komen daardoor naar binnen! (21) Ik breng u dank, want u gaf mij antwoord, u werd mij tot bevrijding! (22) De steen die de bouwers verachtten is geworden tot hoofd van een hoek. (23) Zij werd dat vanwege Jahweh, zij is een wonder in onze ogen. (24) Dit is de dag die Jahweh gemaakt heeft, laat ons juichen, verheugd zijn om Hem! (25) Ach Jahweh, breng toch bevrijding, ach Jahweh, laat het toch gelukken! (26) Gezegend die komt in de naam van Jahweh, wij zegenen u vanuit het huis van Jahweh! (27) God is Jahweh, hij doet ons het licht zien, bindt nu met snoeren de feestrei tot aan de horens van het altaar! (28) Mijn God zijt Gij, u wil ik danken, mijn God, u zal ik verheffen. (29) Brengt dank aan Jahweh, want hij is goed, ja voor eeuwig is zijn vriendschap!


322

Ps118 werd binnen het jodendom algemeen gezongen tijdens het loofhuttenfeest en het Pascha.2 De Psalm zou vandaar vandaar uit een symfonie van het volk en de musici kunnen bestaan (Tg:Ps118:23-29).

|1| Dankt Jahweh want Hij is goed: ja voor eeuwig is zijn vriendschap! |2| Zegge IsraÍl na: ja, voor eeuwig is zijn vriendschap! |3| Zegge het huis van Aäron het na: ja, voor eeuwig is zijn vriendschap! |4| Zeggen wie Jahweh vrezen het na: ja, voor eeuwig is zijn vriendschap! |5| Vanuit de benauwing riep ik Jahweh, met ruimte gaf Jahweh mij antwoord! |6| Jahweh is met mij, ik vrees niet!- wat zal een mens mij doen! |7| Jahweh is met mij, is bij mijn helpers, en ik, ik kan mijn haters aanzien! |8| Beter is het toevlucht te zoeken bij Jahweh, dan veiligheid bij de mensen! |9| Beter toevlucht gezocht bij Jahweh dan veiligheid bij voornamen! |10| Alle volkeren hadden mij omsingeld, met de naam van Jahweh sneed ik door hen heen.

De Heer heeft hem in zijn donkere uren gered! In de vs10-16 verhaalt hij hierover op lyrische wijze.

|11| Ze omringden mij, ja hadden mij omsingeld, met de naam van Jahweh sneed ik door hen heen.

Dat in de naam van de Heer kracht schuilt, is iets wat steeds terugkeert in de Bijbel.

|12| Ze omringden mij als bijen, maar doofden als een vuur van distels; met de naam van Jahweh sneed ik door hen heen.

|13| Gestompt, gestoten werd ik, dat ik zou vallen, Jahweh heeft mij geholpen! 2

Babylonische Talmoed, traktaat Sukkah 45a-b.


P S A L M E N 118:1-29 – DANK JAHWEH!

323

|14| Mijn kracht, mijn muziek is Jahweh, hij werd mij tot bevrijding! |15| Een stem van jubel en bevrijding in de tenten der rechtvaardigen: de hand van Jahweh was krachtdadig!

|16| De hand van Jahweh was verheven, de hand van Jahweh was krachtdadig! |17| Ik stierf niet, nee ik mag leven, ik mag vertellen de daden van Jahweh! Dit stukje verhandelt over de gevolgen van de redding die de Heer heeft gebracht. Namelijk, het leven! God wil dat je leeft!

|18| Gekastijd heeft mij Jahweh, gekastijd, maar aan de dood gaf hij mij niet prijs! |19| Opent voor mij gerechtigheidspoorten: door hen wil ik ingaan, danken Jahweh! |20| Dit is de poort naar Jahweh, rechtvaardigen komen daardoor naar binnen! De Talmoed denkt bij de beschrijving van deze poort aan de poort die tot de hof van Eden leidt.3

|21| Ik breng u dank, want u gaf mij antwoord, u werd mij tot bevrijding! |22| De steen die de bouwers verachtten is geworden tot hoofd van een hoek. Het Oude Testament verwees meerdere keren met de term ‘steen’ naar de Messias (vgl. Gn28:18; Ex17:6; Nm20:7; Ps118:22; Js8:14; 28:16; Dn2:34,44; Zc4:7,10). De Targum over de Psalmen verwijst bij het woord ‘hoeksteen’ naar de ‘Koning en Heerser’. Deze Messiaanse verwijzing van dit vers was zeer bekend in het Jodendom.4 De uitdrukking ‘bouwers’ verwijst in de Talmoed naar de geleerden van de Thora.5

|23| Zij werd dat vanwege Jahweh, zij is een wonder in onze ogen. |24| Dit is de dag die Jahweh gemaakt heeft, laat ons juichen, verheugd zijn om Hem!

3 4 5

Babylonische Talmoed, traktaat Tamid 32b. Sjlomo ben Jitschaki (Rasji), Complete Tanach with Rashi, bewerkt door A.J. Rosenberg (Brooklyn: Judaica, 2005). Babylonische Talmoed, traktaat Shabbath 114a.


324

Niet alleen maar de hoogtijdagen, maar elke dag. Iedere morgen opnieuw mogen we de dag zo met Hem beginnen dat het een dag voor Hem zal zijn.

|25| Ach Jahweh, breng toch bevrijding, ach Jahweh, laat het toch gelukken! |26| Gezegend die komt in de naam van Jahweh, wij zegenen u vanuit het huis van Jahweh!

In Jh12:12 zingen de omstanders dit vers. Ze schijnen begrepen te hebben wie Jezus Christus is; namelijk de Hoeksteen. Hij is het Lam, dat geofferd werd voor de zonden van de wereld.

|27| God is Jahweh, hij doet ons het licht zien, bindt nu met snoeren de feestrei tot aan de horens van het altaar!

|28| Mijn God zijt Gij, u wil ik danken, mijn God, u zal ik verheffen. |29| Brengt dank aan Jahweh, want hij is goed, ja voor eeuwig is zijn vriendschap! Vragen

G

Waar heb jij God op dit moment in je leven voor nodig?

Kun jij je lasten bij God kwijt, of juist niet?

Heb je zelf wel eens gemerkt dat Gods naam kracht heeft?

Maakt de kennis dat God iedere dag geeft, je leven intenser, dankbaarder of bewuster?

Psalm 119

|30| 1 Aleph. Welgelukzalig zijn de oprechten van wandel, die in de wet des HEEREN gaan.

Psalm 119 is een lofzang op de rechtvaardigheid van God en de goedheid van zijn geboden. Die geboden zijn er niet om ons het plezier


P S A L M E N PSALM 119

325

aan het leven te ontnemen, maar juist om te beschermen tegen datgene dat uiteindelijk ons leven of dat van anderen beschadigt. Deze langste psalm bestaat uit 22 coupletten die beginnen met de letters van het Hebreeuwse alfabet. Dwz. 1-8 = begint met a (aleph). 9-16 begint met b (beth), enz..

|31| 2 Welgelukzalig zijn zij, die Zijn getuigenissen onderhouden, die Hem van ganser harte zoeken;

|32| 3 Ook geen onrecht werken, maar wandelen in Zijn wegen. |33| 4 HEERE! Gij hebt geboden, dat men Uw bevelen zeer bewaren zal. |34| 5 Och, dat mijn wegen gericht werden, om Uw inzettingen te bewaren! |35| 6 Dan zou ik niet beschaamd worden, wanneer ik merken zou op al Uw geboden.

|36| 7 Ik zal U loven in oprechtheid des harten, als ik de rechten Uwer gerechtigheid geleerd zal hebben.

|37| 8 Ik zal Uw inzettingen bewaren; verlaat mij niet al te zeer. |38| 9 Beth. Waarmede zal de jongeling zijn pad zuiver houden? Als hij dat houdt naar Uw woord.

|39| 10 Ik zoek U met mijn gehele hart, laat mij van Uw geboden niet afdwalen. |40| 11 Ik heb Uw rede in mijn hart verborgen, opdat ik tegen U niet zondigen zou. Ik heb Uw rede in mijn hart verborgen, Het Hebreeuwse woord dat hier vertaald is met "wegbergen" betekent, preciezer, "opslaan als een schat". David bedoelde dus niet dat hij Gods Woord zo had weggeborgen dat het nooit meer ontdekt zou worden. Hij bedoelde juist dat hij Gods Woord op de veiligste plaats had opgeslagen, op die plaats die gereserveerd is voor zaken die hij voor het


326

hoogste goed hield, opdat hij het altijd ter beschikking zou hebben voor onmiddellijk gebruik in willekeurig welke nood.

|41| 12 HEERE! Gij zijt gezegend; leer mij Uw inzettingen. |42| 13 Ik heb met mijn lippen verteld al de rechten Uws monds. |43| 14 Ik ben vrolijker in den weg Uwer getuigenissen, dan over allen rijkdom. |44| 15 Ik zal Uw bevelen overdenken, en op Uw paden letten. |45| 16 Ik zal mijzelven vermaken in Uw inzettingen; Uw woord zal ik niet vergeten.

|46| 17 Gimel. Doe wel bij Uw knecht, dat ik leve en Uw woord beware. |47| 18 Ontdek mijn ogen, dat ik aanschouwe de wonderen van Uw wet. |48| 19 Ik ben een vreemdeling op de aarde, verberg Uw geboden voor mij niet. |49| 20 Mijn ziel is verbroken vanwege het verlangen naar Uw oordelen te aller tijd. |50| 21 Gij scheldt de vervloekte hovaardigen, die van Uw geboden afdwalen. |51| 22 Wentel van mij versmaadheid en verachting, want ik heb Uw getuigenissen onderhouden.

|52| 23 Als zelfs de vorsten zittende tegen mij gesproken hebben, heeft Uw knecht Uw inzettingen betracht.

|53| 24 Ook zijn Uw getuigenissen mijn vermakingen, en mijn raadslieden. |54| 25 Daleth. Mijn ziel kleeft aan het stof; maak mij levend naar Uw woord. |55| 26 Ik heb U mijn wegen verteld, en Gij hebt mij verhoord; leer mij Uw inzettingen.


P S A L M E N PSALM 119

327

|56| 27 Geef mij den weg Uwer bevelen te verstaan, opdat ik Uw wonderen betrachte.

|57| 28 Mijn ziel druipt weg van treurigheid; richt mij op naar Uw woord. |58| 29 Wend van mij den weg der valsheid, en verleen mij genadiglijk Uw wet. |59| 30 Ik heb verkoren den weg der waarheid, Uw rechten heb ik mij voorgesteld. |60| 31 Ik kleef vast aan Uw getuigenissen; o HEERE! beschaam mij niet. |61| 32 Ik zal den weg Uwer geboden lopen, als Gij mijn hart verwijd zult hebben. |62| 33 He. HEERE! leer mij den weg Uwer inzettingen, en ik zal hem houden ten einde toe.

|63| 34 Geef mij het verstand, en ik zal Uw wet houden; ja, ik zal ze onderhouden met gansen harte.

|64| 35 Doe mij treden op het pad Uwer geboden, want daarin heb ik lust. |65| 36 Neig mijn hart tot Uw getuigenissen, en niet tot gierigheid. |66| 37 Wend mijn ogen af, dat zij geen ijdelheid zien; maak mij levend door Uw wegen.

|67| 38 Bevestig Uw toezegging aan Uw knecht, die Uw vreze toegedaan is. |68| 39 Wend mijn smaadheid af, die ik vreze, want Uw rechten zijn goed. |69| 40 Zie, ik heb een begeerte tot Uw bevelen; maak mij levend door Uw gerechtigheid.

|70| 41 Vau. En dat mij Uw goedertierenheden overkomen, o HEERE! Uw heil, naar Uw toezegging;


328

|71| 42 Opdat ik mijn smader wat heb te antwoorden, want ik vertrouw op Uw woord.

|72| 43 En ruk het woord der waarheid van mijn mond niet al te zeer, want ik hoop op Uw rechten.

|73| 44 Zo zal ik Uw wet steeds onderhouden, eeuwiglijk en altoos. |74| 45 En ik zal wandelen in de ruimte, omdat ik Uw bevelen gezocht heb. |75| 46 Ook zal ik voor koningen spreken van Uw getuigenissen, en mij niet schamen.

|76| 47 En ik zal mij vermaken in Uw geboden, die ik liefheb. |77| 48 En ik zal mijn handen opheffen naar Uw geboden, die ik liefheb, en ik zal Uw inzettingen betrachten.

|78| 49 Zain. Gedenk des woords, tot Uw knecht gesproken, op hetwelk Gij mij hebt doen hopen.

|79| 50 Dit is mijn troost in mijn ellende, want Uw toezegging heeft mij levend gemaakt.

|80| 51 De hovaardigen hebben mij boven mate zeer bespot; nochtans ben ik van Uw wet niet geweken.

|81| 52 Ik heb gedacht, o HEERE! aan Uw oordelen van ouds aan, en heb mij getroost.

|82| 53 Grote beroering heeft mij bevangen vanwege de goddelozen, die Uw wet verlaten.

|83| 54

Uw inzettingen zijn mij gezangen geweest, ter plaatse mijner vreemdelingschappen.

|84| 55 HEERE! des nachts ben ik Uws Naams gedachtig geweest, en heb Uw wet bewaard.


P S A L M E N PSALM 119

329

|85| 56 Dat is mij geschied, omdat ik Uw bevelen bewaard heb. |86| 57 Cheth. De HEERE is mijn deel, ik heb gezegd, dat ik Uw woorden zal bewaren.

|87| 58 Ik heb Uw aanschijn ernstelijk gebeden van ganser harte, wees mij genadig naar Uw toezegging.

|88| 59 Ik heb mijn wegen bedacht, en heb mijn voeten gekeerd tot Uw getuigenissen. |89| 60 Ik heb gehaast, en niet vertraagd Uw geboden te onderhouden. |90| 61 De goddeloze hopen hebben mij beroofd; nochtans heb ik Uw wet niet vergeten.

|91| 62 Te middernacht sta ik op, om U te loven voor de rechten Uwer gerechtigheid. |92| 63 Ik ben een gezel van allen, die U vrezen, en van hen, die Uw bevelen onderhouden.

|93| 64 HEERE! de aarde is vol van Uw goedertierenheid; leer mij Uw inzettingen. |94| 65 Teth. Gij hebt bij Uw knecht goed gedaan, HEERE, naar Uw woord. |95| 66 Leer mij een goeden zin en wetenschap, want ik heb aan Uw geboden geloofd. |96| 67 Eer ik verdrukt werd, dwaalde ik, maar nu onderhoud ik Uw woord. |97| 68 Gij zijt goed en goeddoende; leer mij Uw inzettingen. |98| 69 De hovaardigen hebben leugens tegen mij gestoffeerd; doch ik bewaar Uw bevelen van ganser harte.

|99| 70 Hun hart is vet als smeer; maar ik heb vermaak in Uw wet. |100|71 Het is mij goed, dat ik verdrukt ben geweest, opdat ik Uw inzettingen leerde.


330

Hoeveel mensen zouden er niet zijn geweest die doordat ze geen uitzicht meer hadden in deze wereld hun ogen opende voor Gods wereld. Mensen in gevangenissen en concentratiekampen zagen ineens een venster naar de eeuwigheid.

|101| 72 De wet Uws monds is mij beter, dan duizenden van goud of zilver. |102|73 Jod. Uw handen hebben mij gemaakt, en bereid; maak mij verstandig, opdat ik Uw geboden lere.

|103|74 Die U vrezen, zullen mij aanzien, en zich verblijden, omdat ik op Uw woord gehoopt heb.

|104|75 Ik weet, HEERE! dat Uw gerichten de gerechtigheid zijn, en dat Gij mij uit getrouwheid verdrukt hebt.

|105|76 Laat toch Uw goedertierenheid zijn om mij te troosten, naar Uw toezegging aan Uw knecht.

|106|77 Laat mij Uw barmhartigheden overkomen, opdat ik leve, want Uw wet is al mijn vermaking.

|107|78

Laat de hovaardigen beschaamd worden, omdat zij mij met leugen nedergestoten hebben; doch ik betracht Uw geboden.

|108|79 Laat hen tot mij keren, die U vrezen, en die Uw getuigenissen kennen. |109|80 Laat mijn hart oprecht zijn tot Uw inzettingen, opdat ik niet beschaamd worde.

|110| 81 Caph. Mijn ziel is bezweken van verlangen naar Uw heil; op Uw woord heb ik gehoopt.

|111| 82 Mijn ogen zijn bezweken van verlangen naar Uw toezegging, terwijl ik zeide: Wanneer zult Gij mij vertroosten?

|112| 83 Want ik ben geworden als een lederen zak in den rook; doch Uw inzettingen heb ik niet vergeten.


P S A L M E N PSALM 119

331

|113| 84 Hoe vele zullen de dagen Uws knechts zijn? Wanneer zult Gij recht doen over mijn vervolgers?

|114| 85 De hovaardigen hebben mij putten gegraven, hetwelk niet is naar Uw wet. |115| 86 Al Uw geboden zijn waarheid; zij vervolgen mij met leugen, help mij. |116| 87 Zij hebben mij bijna vernietigd op de aarde, maar ik heb Uw bevelen niet verlaten.

|117| 88 Maak mij levend naar Uw goedertierenheid, dan zal ik de getuigenis Uws monds onderhouden.

|118| 89 Lamed. O HEERE! Uw woord bestaat in der eeuwigheid in de hemelen. Hier benadrukt David dat de bijbel niet een tijdgebonden produkt is, maar dat hij eeuwig is. Hij bevat de eeuwige gedachten en plannen van God van voor het begin der tijden of de grondlegging der wereld. Vanuit de eeuwigheid is hij door de menselijke kanalen naar de tijdgebonden wereld gezonden, maar wanneer de tijd en de wereld voorbij zullen zijn gegaan, dan zullen Gods gedachten en plannen, geopenbaard in de Schrift, onwankelbaar en onveranderlijk bestaan (Mt24:35). Dit couplet begint met uitdrukkelijk te spreken over de kosmische wetsorde (Ps89-91); maar in één adem gaat het couplet verder met te spreken over de normatieve wet van Sinaï, vooral de tien geboden. De kosmische wet en de Sinaitische wet vormen één wet, één openbaring van God. We zien dit ook in Jeremia 33:20,25, waar Gods 'verbond aangaande dag en nacht' en zijn 'verordeningen van hemel en aarde' genoemd worden in onmiddellijke parallel met zijn verbondstrouw jegens het huis van David. Hetzelfde vinden we in Psalm 89:3v, waar Gods (verbonds)trouw met betrekking tot de hemelen (de hemellichamen) in parallel staat met zijn verbondstrouw jegens David (vgl. Ps89:6,9,29,37).

|119| 90 Uw goedertierenheid is van geslacht tot geslacht; Gij hebt de aarde vastgemaakt, en zij blijft staan;

|120|91 Naar Uw verordeningen blijven zij nog heden staan, want zij allen zijn Uw knechten.


332

|121| 92 Indien Uw wet niet ware geweest al mijn vermaking, ik ware in mijn druk al lang vergaan.

|122|93 Ik zal Uw bevelen in der eeuwigheid niet vergeten, want door dezelve hebt Gij mij levend gemaakt.

|123|94 Ik ben Uw, behoud mij, want ik heb Uw bevelen gezocht. |124|95 De goddelozen hebben op mij gewacht, om mij te doen vergaan; ik neem acht op Uw getuigenissen.

|125|96 In alle volmaaktheid heb ik een einde gezien; maar Uw gebod is zeer wijd. |126|97 Mem. Hoe lief heb ik Uw wet! Zij is mijn betrachting den gansen dag. |127|98 Zij maakt mij door Uw geboden wijzer, dan mijn vijanden zijn, want zij is in eeuwigheid bij mij.

|128|99 Ik ben verstandiger dan al mijn leraars, omdat Uw getuigenissen mijn betrachting zijn.

|129|100 Ik ben voorzichtiger dan de ouden, omdat ik Uw bevelen bewaard heb. |130|101 Ik heb mijn voeten geweerd van alle kwade paden, opdat ik Uw woord zou onderhouden.

|131| 102 Ik ben niet geweken van Uw rechten, want Gij hebt mij geleerd. |132|103 Hoe zoet zijn Uw redenen mijn gehemelte geweest, meer dan honig mijn mond!

|133|104 Uit Uw bevelen krijg ik verstand, daarom haat ik alle leugenpaden. |134|105 Nun. Uw woord is een lamp voor mijn voet, en een licht voor mijn pad. |135|106 Ik heb gezworen, en zal het bevestigen, dat ik onderhouden zal de rechten Uwer gerechtigheid.


P S A L M E N PSALM 119

333

|136|107 Ik ben gans zeer verdrukt, HEERE! maak mij levend naar Uw woord. |137|108 Laat U toch, o HEERE! welgevallen de vrijwillige offeranden mijns monds, en leer mij Uw rechten.

|138|109 Mijn ziel is geduriglijk in mijn hand; nochtans vergeet ik Uw wet niet. |139|110 De goddelozen hebben mij een strik gelegd; nochtans ben ik niet afgedwaald van Uw bevelen.

|140|111 Ik heb Uw getuigenissen genomen tot een eeuwige erve, want zij zijn mijns harten vrolijkheid.

|141| 112 Ik heb mijn hart geneigd, om Uw inzettingen eeuwiglijk te doen, ten einde toe.

|142|113 Samech. Ik haat de kwade ranken, maar heb Uw wet lief. |143|114 Gij zijt mijn Schuilplaats en mijn Schild; op Uw Woord heb ik gehoopt. |144|115 Wijkt van mij, gij boosdoeners! dat ik de geboden mijns Gods moge bewaren.

|145|116 Ondersteun mij naar Uw toezegging, opdat ik leve; en laat mij niet beschaamd worden over mijn hope.

|146|117 Ondersteun mij, zo zal ik behouden zijn; dan zal ik mij steeds in Uw inzettingen vermaken.

|147|118 Gij vertreedt al degenen, die van Uw inzettingen afdwalen, want hun bedrog is leugen.

|148|119 Gij doet alle goddelozen der aarde weg als schuim, daarom heb ik Uw getuigenissen lief.

|149|120 Het haar mijns vleses is te berge gerezen van verschrikking voor U, en ik heb gevreesd voor Uw oordelen.


334

|150|121 Ain. Ik heb recht en gerechtigheid gedaan; geef mij niet over aan mijn onderdrukkers.

|151| 122 Wees borg voor Uw knecht ten goede; laat de hovaardigen mij niet onderdrukken.

|152|123 Mijn ogen zijn bezweken van verlangen naar Uw heil, en naar de toezegging Uwer rechtvaardigheid.

|153|124 Doe bij Uw knecht naar Uw goedertierenheid, en leer mij Uw inzettingen. |154|125 Ik ben Uw knecht, maak mij verstandig, en ik zal Uw getuigenissen kennen.

|155|126 Het is tijd voor den HEERE, dat Hij werke, want zij hebben Uw wet verbroken.

|156|127 Daarom heb ik Uw geboden lief, meer dan goud, ja, meer dan het fijnste goud.

|157|128 Daarom heb ik al Uw bevelen, van alles, voor recht gehouden; maar alle valse pad heb ik gehaat.

|158|129 Pe. Uw getuigenissen zijn wonderbaar, daarom bewaart ze mijn ziel. |159|130 De opening Uwer woorden geeft licht, de slechten verstandig makende. |160|131 Ik heb mijn mond wijd opengedaan, en gehijgd, want ik heb verlangd naar Uw geboden.

|161| 132 Zie mij aan, wees mij genadig, naar het recht aan degenen, die Uw Naam beminnen.

|162|133 Maak mijn voetstappen vast in Uw Woord, en laat geen ongerechtigheid over mij heersen.

|163|134 Verlos mij van des mensen overlast, en ik zal Uw bevelen onderhouden.


P S A L M E N PSALM 119

335

|164|135 Doe Uw aangezicht lichten over Uw knecht, en leer mij Uw inzettingen. |165|136 Waterbeken vlieten af uit mijn ogen, omdat zij Uw wet niet onderhouden. |166|137 Tsade. HEERE! Gij zijt rechtvaardig, en elkeen Uwer oordelen is recht. |167|138 Gij hebt de gerechtigheid Uwer getuigenissen, en de waarheid hogelijk geboden.

|168|139 Mijn ijver heeft mij doen vergaan, omdat mijn wederpartijders Uw woorden vergeten hebben.

|169|140 Uw woord is zeer gelouterd, en Uw knecht heeft het lief. |170|141 Ik ben klein en veracht, doch Uw bevelen vergeet ik niet. |171| 142 Uw gerechtigheid is gerechtigheid in eeuwigheid, en Uw wet is de waarheid. |172|143 Benauwdheid en angst hebben mij getroffen, doch Uw geboden zijn mijn vermakingen.

|173|144 De gerechtigheid Uwer getuigenissen is in der eeuwigheid; doe ze mij verstaan, zo zal ik leven.

|174|145 Koph. Ik heb van ganser harte geroepen: verhoor mij, o HEERE! ik zal Uw inzettingen bewaren.

|175|146 Ik heb U aangeroepen, verlos mij, en ik zal Uw getuigenissen onderhouden. |176|147 Ik ben de morgen schemering voorgekomen, en heb geschrei gemaakt; op Uw woord heb ik gehoopt.

|177|148 Mijn ogen komen de nacht waken voor, om Uw rede te betrachten. |178|149 Hoor mijn stem naar Uw goedertierenheid, o HEERE! maak mij levend naar Uw recht.


336

|179|150 Die kwade praktijken najagen, genaken mij, zij wijken verre van Uw wet. |180|151 Maar Gij, HEERE! zijt nabij, en al Uw geboden zijn waarheid. |181| 152 Van ouds heb ik geweten van Uw getuigenissen, dat Gij ze in eeuwigheid gegrond hebt.

|182|153 Resch. Zie mijn ellende aan, en help mij uit, want Uw wet heb ik niet vergeten.

|183|154 Twist mijn twistzaak, en verlos mij, maak mij levend, naar Uw toezegging. |184|155 Het heil is verre van de goddelozen, want zij zoeken Uw inzettingen niet. |185|156 HEERE! Uw barmhartigheden zijn vele; maak mij levend naar Uw rechten.

|186|157

Mijn vervolgers en mijn wederpartijders zijn vele, maar van Uw getuigenissen wijk ik niet.

|187|158 Ik heb gezien degenen, die trouwelooslijk handelen, en het verdroot mij, dat zij Uw woord niet onderhielden.

|188|159 Zie aan, dat ik Uw bevelen lief heb, o HEERE! maak mij levend naar Uw goedertierenheid.

|189|160 Het begin Uws woords is waarheid, en in der eeuwigheid is al het recht Uwer gerechtigheid.

|190|161 Schin. De vorsten hebben mij vervolgd zonder oorzaak; maar mijn hart heeft gevreesd voor Uw woord.

|191| 162 Ik ben vrolijk over Uw toezegging, als een, die een groten buit vindt. |192|163 Ik haat de valsheid, en heb er een gruwel van; maar Uw wet heb ik lief. |193|164 Ik loof U zevenmaal des daags, over de rechten Uwer gerechtigheid.


P S A L M E N PSALM 119

337

|194|165 Die Uw wet beminnen, hebben groten vrede, en zij hebben geen aanstoot. |195|166 O HEERE! ik hoop op Uw heil, en doe Uw geboden. |196|167 Mijn ziel onderhoudt Uw getuigenissen, en ik heb ze zeer lief. |197|168 Ik onderhoud Uw bevelen en Uw getuigenissen, want al mijn wegen zijn voor U.

|198|169 Thau. O HEERE! laat mijn geschrei voor Uw aanschijn genaken, maak mij verstandig naar Uw woord.

|199|170 Laat mijn smeken voor Uw aanschijn komen, red mij naar Uw toezegging. |200|171 Mijn lippen zullen Uw lof overvloediglijk uitstorten, als Gij mij Uw inzettingen zult geleerd hebben.

|201|172 Mijn tong zal spraak houden van Uw rede, want al Uw geboden zijn rechtvaardigheid.

|202|173 Laat Uw hand mij te hulp komen, want ik heb Uw bevelen verkoren. |203|174 O HEERE! ik verlang naar Uw heil, en Uw wet is al mijn vermaking. |204|175 Laat mijn ziel leven, en zij zal U loven, en laat Uw rechten mij helpen. |205|176 Ik heb gedwaald als een verloren schaap; zoek Uw knecht, want Uw geboden heb ik niet vergeten.

H

Psalm 120

In Ps120-134 wordt het herstel van Sion bezongen. Al deze Psalmen laten op hun wijze een bijzonder perspectief schijnen op de heilige plaats. 6 Zeven keer wordt er hierbij in totaal verwezen naar de vrede (120:6-7; 122:6-8; 125:5; 128:5) en zeven keer naar de plaats Zion (125:1; 126:1; 128:5; 129:5; 132:13; 133:3; 134:3). In het centrum van deze zeven keer vrede staat: ‘In je omwalling zij vrede, bescherming in je vestingen!’ 6

P.E. Satterthwaite, ‘Zion in the Song of Ascent,’ Zion: City of Our God, red. R. Hess en G. Wenham (Grand Rapids:Eerdmans, 1999), 129-169.


338

(122:7), terwijl in het centrum van de zeven keer Sion de haat tegenover Sion wordt beschreven: ‘Mogen vol schaamte achteruit deinzen alle haters van Sion.’ (129:5).

|1| 1 Een lied op Hammaaloth. Ik heb tot den HEERE geroepen in mijn benauwdheid, en Hij heeft mij verhoord.

Het woord Hammaaloth betekent letterlijk ‘optochtslied’. De kinderen Israëls raakte in vuur, als ze met de grote feesten van noord naar zuid optrokken, onder het zingen van hun liederen. Grote afstanden werden op die manier als het ware verkort.

|2| 2 O HEERE! red mijn ziel van de valse lippen, van de bedriegelijke tong. |3| 3 Wat zal U de bedriegelijke tong geven, of wat zal zij U toevoegen? |4| 4 Scherpe pijlen eens machtigen, mitsgaders gloeiende jeneverkolen. |5| 5 O, wee mij, dat ik een vreemdeling ben in Mesech, dat ik in de tenten Kedars wone.

|6| 6 Mijn ziel heeft lang gewoond bij degenen, die den vrede haten. |7| 7 Ik ben vreedzaam; maar als ik spreek, zijn zij aan den oorlog. I

Psalm 121

|8| 1 Een lied Hammaaloth. Ik hef mijn ogen op naar de bergen, vanwaar mijn hulp komen zal.

|9| 2 Mijn hulp is van den HEERE, Die hemel en aarde gemaakt heeft. |10| 3 Hij zal uw voet niet laten wankelen; uw Bewaarder zal niet sluimeren. |11| 4 Ziet, de Bewaarder Israëls zal niet sluimeren, noch slapen.


P S A L M E N PSALM 121

339

|12| 5 De HEERE is uw Bewaarder, de HEERE is uw Schaduw, aan uw rechterhand.

De schaduw heeft ook zijn eigen plaats. De schaduw van een boom mag dan met de zon meedraaien, maar zij blijft bij de boom en komt er niet van los.

|13| 6 De zon zal u des daags niet steken, noch de maan des nachts. |14| 7 De HEERE zal u bewaren van alle kwaad; uw ziel zal Hij bewaren. |15| 8 De HEERE zal uw uitgang en uw ingang bewaren, van nu aan tot in der eeuwigheid.

J

122:1-9 – Vrede voor Jeruzalem

(1) Een pelgrimslied van Dávid. Ik was verheugd toen ze mij zeiden: ‘Wij gaan naar het huis van Jahweh!’ (2) Onze voeten staan in jouw poorten, o Jeruzalem! (3) Zo hecht gebouwd, Jeruzalem, als een stad wel-verbonden tezamen! (4) Waarheen stammen opklimmen, de stammen van Jah. Aan Israël is betuigd te danken de naam van Jahweh. (5) Want daar zijn gezet de tronen voor het recht, tronen voor het huis van Dávîd. (6) Vraag vrede voor Jeruzalem, welvaart moge er zijn voor wie jou liefhebben! (7) In je omwalling zij vrede, bescherming in je vestingen! (8) Omwille van mijn broeders en gezellen spreek ik uit: ‘Vrede in jou!’ (9) Omwille van het huis van Jahweh onze God zal ik het goede voor jou zoeken! Ps122 wordt algemeen gedateerd voor de ballingschap. 7 We kunnen de structuur van deze Psalm als volgt weergeven: (1) Vs1-2: 11 woorden geadresseerd aan Jeruzalem (2) Vs3-5: 24 woorden over Jeruzalem (3) Vs6-9: 24 woorden geadresseerd aan Jeruzalem De Psalm wordt omsloten door een verwijzing naar het huis van Jahweh (vs1,9) en noemt aan het slot van het tweede gedeelte het huis van David. In het Hebreeuwse bestaan vs3-5 en vs6-9 exact in de codex 7

H.-J. Kraus, Psalmen 60-150 (Minneapolis:Augsburg, 1989), 432-433.


340

Leningradensis uit 24 woorden. Dat is de getalswaarde van de naam ‘David’ (4+6+10+4) die enkel in deze Psalm als Dávîd ( ‫ד ; ד‬, vs5) geschreven wordt in plaats van Dávid ( ‫ד ;ד‬, vs1). In de vertaling is dit bewust weergegeven. Een andere mogelijkheid is het om bij de 24 woorden te denken aan de twaalf stammen die twee keer in deze Psalm worden genoemd.

|1| Een pelgrimslied van Dávid. Ik was verheugd toen ze mij zeiden: ‘Wij gaan naar het huis van Jahweh!’

Sommige joodse en christelijke uitleggers denken niet alleen bij deze Psalm aan een bedevaartstocht naar de tabernakel van Jahweh in de tijd van David of Salomo, maar aan een bedevaartstocht naar het toekomstige huis van Jahweh dat weer in Jeruzalem zal worden gebouwd (vgl. Js2:3; Mi4:2).8 Rabbi Salomo ben Izaäk (acr. Rasji, 1040-1105n.Chr.) citeert bij de woorden ‘ik was verheugd’ een gedeelte uit de Talmoed waarin de bevolking uitziet naar de uiteindelijke tempel die gebouwd wordt door Davids opvolger, koning Salomo:9 ‘Soevereine Heerser van het universum. Ik vernam dat mensen vroegen: “Wanneer zal deze oud man [David] sterven, zodat zijn zoon Salomo de tempel kan bouwen en het ons mogelijk maakt om feestelijke bedevaartstochten naar Jeruzalem te maken?” Toen ik dit vernam, verheugde ik me.’ In de oudste handschriften van LXX, Tg en twee Hebreeuwse manuscripten ontbreken de woorden ‘van David’ (‫)לד ;ד‬.

|2| Onze voeten staan in jouw poorten, o Jeruzalem! In het algemeen worden belangrijke steden gevormd door de pracht aan gebouwen en het aantal bijzondere mensen dat erin verblijft. Bij Jeruzalem is dit een uitzondering. Deze stad is verheven boven alle steden, omdat ze de plaats die Jahweh zich heeft uitverkoren. Jeruzalem wordt door het jodendom vandaar gezien als de plaats waar de hemel en de aarde elkaar zich raken. 10 De Talmoed zegt het als volgt: 11 ‘Tien maten schoonheid gaf God aan de wereld. Negen aan Jeruzalem, één aan de rest.’ 8

Avrohom Chaim Feuer, Tehillim 73-150, Artscroll Tenach Series (New York: Mesorah, 2007), 1516; Arthur G. Clarke, Analytical studies in the Psalms (Kilmarnock: Ritchie, 1949), 315. 9 Babylonische Talmoed, traktaat Makkoth 10a. 10 Babylonische Talmoed, traktaat Kiddusjin 69a. 11 Babylonische Talmoed, traktaat Kiddusjin 49b.


P S A L M E N 122:1-9 – VREDE VOOR JERUZALEM

341

|3| Zo hecht gebouwd, Jeruzalem, als een stad wel-verbonden tezamen! In vs3-5 worden er drie zegeningen van de stad Jeruzalem genoemd: (1) haar constructieve stevigheid (vs3); (2) haar godsdienstige centrum (vs7); (3) haar rechtvaardige troon (vs8).

|4| Waarheen stammen opklimmen, de stammen van Jah. Aan Israël is betuigd te danken de naam van Jahweh.

Bewuste benadrukt de psalmist twee keer de stammen. De stammen gaan naar Jeruzalem om respect en eerbetoon aan Jahweh te brengen. Het is voor hen geen gewone dag-uitstap of vakantie; het is een bezoek aan de Allerheiligste.

|5| Want daar zijn gezet de tronen voor het recht, tronen voor het huis van Dávîd. Net als in het vorige vers wordt deze keer twee keer de tronen benadrukt. Volgens het jodendom mag er niemand in de binnenplaats van de tempel zitten dan de Messias uit het huis van David. 12

|6| Vraag vrede voor Jeruzalem, welvaart moge er zijn voor wie jou liefhebben!

Er dient vrede (sjəlom) gevraagd te worden voor Jeruzalem (Jərûsjálim), de stad van vrede. Deze woorden in vs6 kunnen gericht zijn tot de koningen van het huis Davids die voor Jeruzalem dienen te pleitten. Een voorbeeld van deze bewogenheid voor de stad vinden we terug bij de Messias: ‘Toen Hij Jeruzalem voor zich zag liggen, begon Hij te huilen over het lot van de stad. Hij zei: “Had ook jij op deze dag maar geweten wat vrede kan brengen! Maar dat blijft voor je verborgen, ook nu’ (Lc19:41-42). Rabbi David Kimchi (acr. Radak, 1160-1235n.Chr.) denkt specifiek nog aan de Israëlieten in de ballingschap die voor de vrede van Jeruzalem bidden, omdat pas dan het einde van ballingschap voor hen is aangebroken.13 Het zogenaamde Veertiende Gebed geeft hiervan een voorbeeld aan het slot:14 ‘En voor Jeruzalem, Uw stad, moge U wederkeren in barmhartigheid en mogen Uw aanwezigheid onder ons verblijven, zoals U hebt beloofd. Moge U het in onze dagen spoedig herbouwen als een eeuwig bouwwerk, en moge U spoedig de troon van David erin bevestigen. Gezegend bent U, Heer, Die Jeruzalem herbouwt.’ 12 Babylonische Talmoed, traktaat Sotah 40b. 13 Feuer, Tehillim 73-150, 1520. 14 Ibid., 1521.


342

Het gaat bij het gebed om vrede voor Jeruzalem om een gebed dat uitziet naar Gods harmonie die over de stad zal komen. Onze reacties op de hedendaagse politiek in Israël kan daarbij verschillend zijn. Moeten we bijvoorbeeld bidden dat Israëlieten overwinnen of dat ze zich terugtrekken? Waarop is die keuze gebaseerd? Wat zal meer tot verheerlijking van God en zijn Messias zijn? En welke rol spelen de vele christenen in Israël die vooral van Palestijnse afkomst zijn. Onze gebeden voor Israël tonen de complexiteit en spanning rondom zulke onderwerpen. Maar de gelovige beseft dat de vrede van Jahweh uiteindelijk het beste zal zijn voor Jeruzalem, de toekomstige stad van vrede.

|7| In je omwalling zij vrede, bescherming in je vestingen! |8| Omwille van mijn broeders en gezellen spreek ik uit: ‘Vrede in jou!’ |9| Omwille van het huis van Jahweh onze God zal ik het goede voor jou zoeken! K

Psalm 123

|10| 1 Een lied op Hammaaloth. Ik hef mijn ogen op tot U, Die in de hemelen zit. |11| 2 Zie, gelijk de ogen der knechten zijn op de hand hunner heren; gelijk de ogen

der dienstmaagd zijn op de hand harer vrouw; alzo zijn onze ogen op den HEERE, onze God, totdat Hij ons genadig zij.

|12| 3 Zijt ons genadig, o HEERE! zijt ons genadig, want wij zijn der verachting veel te zat.

|13| 4 Onze ziel is veel te zat des spots der weelderigen, der verachting der hovaardigen.

L

Psalm 124

|14| 1 Een lied Hammaaloth, van David. Ten ware de HEERE, Die bij ons geweest is, zegge nu Israël,


P S A L M E N PSALM 124

343

|15| 2 Ten ware de HEERE, Die bij ons geweest is, als de mensen tegen ons opstonden;

|16| 3 Toen zouden zij ons levend verslonden hebben, als hun toorn tegen ons ontstak. |17| 4 Toen zouden ons de wateren overlopen hebben; een stroom zou over onze ziel gegaan zijn.

|18| 5 Toen zouden de stoute wateren over onze ziel gegaan zijn. |19| 6 De HEERE zij geloofd, Die ons in hun tanden niet heeft overgegeven tot een roof.

|20| 7 Onze ziel is ontkomen, als een vogel uit den strik der vogelvangers; de strik is gebroken, en wij zijn ontkomen.

|21| 8 Onze hulp is in den Naam des HEEREN, Die hemel en aarde gemaakt heeft.

M

Psalm 125

|22| 1 Een lied Hammaaloth. Die op den HEERE vertrouwen, zijn als de berg Sion, die niet wankelt, maar blijft in eeuwigheid.

|23| 2 Rondom Jeruzalem zijn bergen; alzo is de HEERE rondom Zijn volk, van nu aan tot in der eeuwigheid.

|24| 3 Want de scepter der goddeloosheid zal niet rusten op het lot der rechtvaardigen; opdat de rechtvaardigen hun handen niet uitstrekken tot onrecht.

|25| 4 HEERE! doe den goeden wel, en dengenen, die oprecht zijn in hun harten. |26| 5 Maar die zich neigen tot hun kromme wegen, die zal de HEERE weg doen gaan met de werkers der ongerechtigheid. Vrede zal over IsraĂŤl zijn!


344

N

126:1-6 – Zang van de opgangen

(1) Een pelgrimslied. Als Jahweh een keer brengt in de kerkering van Sion zullen wij zijn als mensen die dromen. (2) Dan is vol van lachen; onze mond, van jubel onze tong, dan zullen ze bij de volkeren zeggen: ‘Jahweh heeft aan hen grote dingen gedaan!’ (3) Grote dingen zal Jahweh aan ons doen verheugde mensen zullen wij worden! (4) Breng, Jahweh, in onze kerkering een keer, als bij de ravijnen in de Negev. (5) Die zaaien in tranen, in jubel zullen zij maaien. (6) Wie gaat, gaat voort al wenend, dragend een handvol van het zaad, wie thuiskomt, komt aan in jubel, als drager van zijn schoven.

|1| Een pelgrimslied. Als Jahweh een keer brengt in de kerkering van Sion zullen wij zijn als mensen die dromen.

Wiersbe gaat ervan uit dat deze Psalm geschreven werd tijdens de belegering van Jeruzalem door het Assyrische leger (701v.Chr.; Js36-37).15

|2| Dan is vol van lachen; onze mond, van jubel onze tong, dan zullen ze bij de volkeren zeggen: ‘Jahweh heeft aan hen grote dingen gedaan!’

|3| Grote dingen zal Jahweh aan ons doen verheugde mensen zullen wij worden! |4| Breng, Jahweh, in onze kerkering een keer, als bij de ravijnen in de Negev. |5| Die zaaien in tranen, in jubel zullen zij maaien. De belofte van de oogst wordt door Wiersbe in verband gebracht met Js37:30vv.16

|6| Wie gaat, gaat voort al wenend, dragend een handvol van het zaad, wie thuiskomt, komt aan in jubel, als drager van zijn schoven.

O

Psalm 127

|7| 1 Een lied Hammaaloth, van Salomo. Zo de HEERE het huis niet bouwt, te

vergeefs arbeiden deszelfs bouwlieden daaraan; zo de HEERE de stad niet bewaart, te vergeefs waakt de wachter.

15 Warren W. Wiersbe, The Wiersbe Bible Commentary. The Complete Old Testament (Eastbourne: David C Cook, 2007), 1181. 16 Ibid.


P S A L M E N PSALM 127

345

|8| 2 Het is te vergeefs, dat gijlieden vroeg opstaat, laat opblijft, eet brood der smarten; het is alzo, dat Hij het Zijn beminden als in den slaap geeft.

|9| 3 Ziet, de kinderen zijn een erfdeel des HEEREN; des buiks vrucht is een beloning.

|10| 4 Gelijk de pijlen zijn in de hand eens helds, zodanig zijn de zonen der jeugd. |11| 5 Welgelukzalig is de man, die zijn pijlkoker met dezelve gevuld heeft; zij zullen niet beschaamd worden, als zij met de vijanden spreken zullen in de poort.

P

Psalm 128

|12| 1 Een lied Hammaaloth. Welgelukzalig is een iegelijk, die den HEERE vreest, die in Zijn wegen wandelt.

|13| 2 Want gij zult eten den arbeid uwer handen; welgelukzalig zult gij zijn, en het zal u welgaan.

|14| 3 Uw huisvrouw zal wezen als een vruchtbare wijnstok aan de zijden van uw huis; uw kinderen als olijfplanten rondom uw tafel.

|15| 4 Ziet, alzo zal zekerlijk die man gezegend worden, die den HEERE vreest. |16| 5 De HEERE zal u zegenen uit Sion, en gij zult het goede van Jeruzalem aanschouwen al de dagen uws levens;

|17| 6 En gij zult uw kindskinderen zien. Vrede over Israël! Q

129:1-8 – De hoop van het geloof

(1) Een pelgrimslied. Hoezeer ze mij van mijn jeugd af hebben benauwd, zegge toch Israël, (2) hoezeer ze mij van mijn jeugd af hebben benauwd, toch hebben ze mij niet overmocht! (3) Ploegers hebben geploegd op mijn rug, en hun lange voren getrokken; (4) maar Jahweh, rechtvaardig, sneed de snoeren van boosdoeners door!


346

(5) Mogen vol schaamte achteruit deinzen alle haters van Sion. (6) Dat ze worden als het groen op de daken, dat verdort voordat het kan bloeien, (7) waarmee een maaier zijn hand niet zal vullen, noch een binder van garven zijn boezem; (8) zodat wie voorbijgaan niet zullen zeggen: ‘De zegen van Jahweh over u, zegenen zullen wij u met de naam van Jahweh!’ De Psalm kan in twee stukken worden verdeeld (vs1-4,5-8) die beiden eindigen met een verwijzing naar Jahweh.

|1| Een pelgrimslied. Hoezeer ze mij van mijn jeugd af hebben benauwd, zegge toch Israël,

Al vanaf het begin van het volk Israël vernemen we in de Bijbel van vijandelijke volken die als tegenstanders optreden. De pelgrims die naar Jeruzalem optrekken denken vandaar aan het leed dat deze stad al in de geschiedenis heeft moeten doormaken.

|2| hoezeer ze mij van mijn jeugd af hebben benauwd, toch hebben ze mij niet overmocht!

Ondanks het voornemen van de volken om Israël te verwoesten, bleef het volk bestaan en konden de beloftes van God aan Jeruzalem nog steeds in vervulling gaan.

|3| Ploegers hebben geploegd op mijn rug, en hun lange voren getrokken; In het jodendom wordt er concreet bij dit vers gedacht aan de heilige stad Jeruzalem.17 Nadat de stad in 70n.Chr. door de Romeinen was verwoest, liet de gouverneur Turnus Rufus in 130n.Chr. de stad omploegen. Elke herinnering aan de heilige plaats werd hierdoor weggewist.

In plaats van ‘ploegers’ (‫ש; ם‬.‫ח‬, MT), leest LXX ‘de zondaren’ (οι αμαρτωλοι) en Qumran ‘kwaden’ (‫שע ם‬. , 11QPs-a). i

|4| maar Jahweh, rechtvaardig, sneed de snoeren van boosdoeners door! De joodse uitlegger Avrohom Feuer verwijst bij dit vers naar het werk Sifra (B'Chukosai) dat dit vers verduidelijkt met een illustratie.18 Een boer leende zijn os aan zijn buurman. Maar de buurman misbruikte deze daad en overwerkte de os. Hij stond het zijn tien zonen toe om achtereen met de os te ploegen, zonder het dier enige rust te gunnen. De os stortte 17 Vgl. Babylonische Talmoed, traktaat Taanith 29a. 18 Feuer, Tehillim 73-150, 1559–1560.


P S A L M E N 129:1-8 – DE HOOP VAN HET GELOOF

347

daardoor ineen onder het juk. Toen de eigenaar terugkwam om zijn os op te halen en het dier onder het juk zag liggen, gunde hij zich geen tijd om de buurman te berispen. Zijn eerste gedachten gingen uit naar het welzijn van de os. Hij rende naar het dier, wierp het juk er vanaf en sneed de werktouwen door. Op een soortgelijke wijze staat God het de heidense volken toe om Israël te gebruiken. Maar de volken misbruiken deze mogelijkheid. Ze folteren en verdrukken Israël en proberen het ineen te doen storten onder het juk. Maar God zal straks de touwen die het volk vasthouden doorbreken en het zijn vrijheid schenken (vgl. Lv26:13).

|5| Mogen vol schaamte achteruit deinzen alle haters van Sion. Naast Ps6:11 is 129:5 het enige vers dat expliciet spreekt over de beschaming die mag komen over de haters van Sion.

|6| Dat ze worden als het groen op de daken, dat verdort voordat het kan bloeien, De psalmist vergelijkt de ondergang van Jeruzalems tegenstanders met het gras dat op het dak of in de dakgoot groeit en vergaat door de zon. Het heeft geen kracht genoeg om zich staande te houden.

|7| waarmee een maaier zijn hand niet zal vullen, noch een binder van garven zijn boezem;

Met het gras op de daken kan niemand iets beginnen. John Darby schrijft terecht:19 ‘Allen die Sion haten (want Sion is altijd de centrale gedachte) zijn verdord als het gras op de daken, zonder hulpbronnen en zonder te worden begeerd.’

|8| zodat wie voorbijgaan niet zullen zeggen: ‘De zegen van Jahweh over u, zegenen zullen wij u met de naam van Jahweh!’

Het was in de oogsttijd gebruikelijk dat personen die langs de akkers voorbij liepen de boeren groeten door hen Gods zegen te wensen (Rt2:4).

19 John N. Darby, Job-Hooglied, Synopsis van de Boeken van de Bijbel 3 (Winschoten: Heijkoop, 1950), 236.


348

R

Psalm 130

Ps130 heeft in principe dezelfde structuur als Ps129. Het bestaat eveneens uit twee gedeeltes van vier verzen die in totaal 52 woorden bevatten.

|9| 1 Een lied Hammaaloth. Uit de diepten roep ik tot U, o HEERE! |10| 2 HEERE! hoor naar mijn stem; laat Uw oren opmerkende zijn op de stem mijner smekingen.

|11| 3 Zo Gij, HEERE! de ongerechtigheden gadeslaat; HEERE! wie zal bestaan?

|12| 4 Maar bij U is vergeving, opdat Gij gevreesd wordt. |13| 5 Ik verwacht den HEERE; mijn ziel verwacht, en ik hoop op Zijn Woord. |14| 6 Mijn ziel wacht op den HEERE