Issuu on Google+

Regionaal Archief Rivierenland

Jaarverslag 2012


Bewogen jaar Het zal u niet verbazen dat het jaar 2012 volledig in het teken stond van de nieuwe locatie. In dit jaarverslag vindt u een kort verslag van de verhuizing, de ingebruikname van de nieuwe depots en kantoren en natuurlijk de opening met de daaraan gekoppelde activiteiten.

Het spreekwoordelijke ‘stapje harder lopen’, om alles goed te laten verlopen, was in 2012 op alle medewerkers zeker van toepassing. Onder het wakend oog van ons bestuur hebben ze zich uitstekend gekweten van deze taak. Waarvoor aan allen respect en dank. In het verslagjaar zijn er nieuwe projecten gestart en lopende projecten afgemaakt, waarover u onder het kopje ‘Digitalisering collectie’ en ‘Archief in de praktijk’ verder kunt lezen. We waren zichtbaar in de pers en op internet, getuigen de cijfers

en perspublicaties, die u achter in dit verslag aantreft. Ondanks alle extra werkzaamheden is dus het gewone werk blijven draaien. Hoewel: gewoon? Zulke grote logistieke veranderingen gaan vaak gepaard met een veranderende manier van werken. Zowel onze bezoekers als de medewerkers moesten in het begin wennen aan de digitale(re) manier van werken. Gelukkig is het goed verlopen en nadat de eerste hobbels genomen zijn ziet iedereen de voordelen ervan. Door

de verdergaande digitalisering hoeven de stukken minder vaak uit de depots gehaald te worden, wat natuurlijk het behoud van het origineel bevordert maar ook de inzage en raadpleging versnelt en iedereen in gelegenheid stelt om bijvoorbeeld genealogisch onderzoek 24/7 thuis te kunnen verrichten. Door het gedigitaliseerde aanvraagsysteem kunnen onze bezoekers goed voorbereid op bezoek komen en hebben ze dus meer tijd om zich in de stukken te verdiepen. Door de toepassing van moderne, digitale middelen is het mogelijk om de bronnen te “vertalen” naar de onderwijstaal, waardoor er betere aansluiting plaats kan vinden met de onderwijsprogramma’s en het interessegebied van de kinderen. Al met al het begin van een nieuw tijdperk, in een nieuwe omgeving en een nieuwe manier van werken. Over het algemeen gebeurt het maar eens in het leven van een streekarchivaris dat zo’n groot, bijzonder en mooi traject zijn invulling vindt. Ik voel me dan ook bevoorrecht om de verantwoordelijkheid voor uw erfgoed in deze speciale tijd te mogen dragen en ik hoop dat u samen met ons trots bent op het resultaat! Ella Kok-Majewska MBA Directeur/streekarchivaris


Digitalisering collectie Ondanks de verhuizing is het digitaliseren van de collectie doorgegaan. Een hoogtepunt was de digitalisering van het topstuk van het RAR: de Chronicon Tielense. Dit 15e eeuwse manuscript is uniek in de wereld en is dankzij de Stichting Vrienden van het Regionaal Archief Rivierenland, die het digitaliseren ervan als een openingscadeau aangeboden heeft, straks ook digitaal te raadplegen. In 2014 zal er een begin gemaakt worden om de overige vijf delen van dit manuscript te transcriberen en te vertalen. In 2012 is begonnen met het integreren van Zoeken Op Personen op de website. Het stelt een onderzoeker in staat om via de website een familienaam in te toetsen en het systeem het zoekwerk te laten doen. Vooralsnog staan daar alleen nog namen van personen die afkomstig zijn uit Tiel. Dit komt omdat deze bronnen reeds digitaal beschikbaar waren. Het betreft een kleine 158.000 persoonsnamen. De vrijwilligers van het Regionaal Archief Rivierenland zijn druk bezig om andere papieren indexen/nadere toegangen/ klappers/persoonslijsten van het hele werkgebied over te zetten naar een digitale variant zodat die ook via dit systeem gezocht kunnen worden. In 2013 zullen, met de zeer gewaardeerde medewerking van onze vrijwilligers, nog

zo’n 100.000 persoonsnamen toegevoegd kunnen worden. In de jaren 2014 en verder is het streven om op deze lijn door te gaan. Er zijn verschillende fotocollecties gedigitaliseerd waaronder die van de gemeenten Buren en Neerijnen, de voormalige gemeente Kesteren en de collecties Maurik en Dodewaard. Hierdoor zijn nagenoeg alle zes deelnemende gemeentes ook visueel vertegenwoordigd in de beeldbank. Eind 2012 waren er meer dan 24.000 afbeeldingen te raadplegen. In 2013 staat het digitaliseren van affiches en borduurpatronen in de planning en in de jaren daarna de rijke atlascollectie met o.a. kaarten uit het hele werkgebied. Tegen betaling zullen deze afbeeldingen via de archiefbank gedownload kunnen worden. Om het onderzoek in archieven en collecties te vereenvoudigen zijn in de zomer van 2012 van alle beschikbare toegangen PDF’s op de website geplaatst. Daarmee kan een bezoeker zelf bepalen of hij via de boomstructuur van het archiefbeheersysteem of in de PDF-versie van de toegang wil zoeken. Ook is het opzetten van het digitaal aanvragen van de archiefstukken zeer succesvol verlopen. Een handig middel om het bezoek aan het archief alvast voor te bereiden.

Archief in de praktijk In 2012 is het Regionaal Archief Rivierenland ook begonnen met het geven van twee cursussen: Stamboom­ onderzoek voor Beginners en Paleografie voor beginners. Bij Paleografie was het aantal deelnemers zo groot dat deze groep in tweeën is verdeeld. Alle deelnemers hebben met goed gevolg hun cursus afgesloten. Ook is een cursus voor kerkarchivarissen in 2012 gegeven. In totaal hebben 46 personen een cursus gevolgd en heeft een aantal zich al voor het nog in te plannen vervolg aangemeld. Vanwege uitgebreide publiciteit rondom de opening en alle activiteiten wordt het archief steeds beter gevonden door de bevolking. Dat uit zich onder andere door diverse schenkingen die het RAR in

de loop van 2012 aanvaardde. Om maar enkele te noemen: het archief van de Stichting Simon van der Stel, de collectie van Van Heun, smid te Ophemert, het archief van de Stichting Werk aan het Spoel te Culemborg en het archief van de Stichting Kunstfort Asperen. Een volledige lijst van de aanwinsten in 2012 is te vinden op de website van het archief: www.regionaalarchiefrivierenland.nl. Door de verhuizing heeft het Regionaal Archief Rivierenland minder tijd kunnen besteden aan de educatieve activiteiten. Toch heeft er een aantal leuke projecten plaatsgevonden waaronder de Kunst en Cultuur route in Culemborg. Nieuw in 2012 was dat het archief actief betrokken is geweest bij een project

van het RSG Lingecollege over Tiel in de Middeleeuwen. Gezien het succes zal dit in 2013 weer herhaald worden. Het ontsluiten van de archieven kreeg vooral in de tweede helft van 2012 meer vaart en ondanks dat sommige inventarisatieprojecten niet gerealiseerd

Lees verder op volgende pagina.


Werk in uitvoering Ondanks alle verhuisdrukte zijn in het verslagjaar nieuwe projecten van start gegaan of juist bestaande projecten voltooid. Zo is een reeks van genealogische informatiemappen afgerond. In deze mappen die ook een digitale opvolging zullen krijgen, zijn per kern van ons werkgebied (in totaal 60) de beschikbare genealogische bronnen beschreven. Daarin is in het bijzonder aandacht besteed aan de informatierijke waterschaps­ archieven. Ook zijn verwijzingen naar zich eventueel elders bevindende archieven van ons werkgebied opgenomen. De mappenset vormt een zeer handige tool voor de bezoekers van de studiezaal. In 2013 en 2014 hopen we deze reeks van bronnentoelichtingen ook te kunnen uitbreiden met algemeen historische informatiemappen. Voor het archief van het Elisabeth Weeshuis te Culemborg heeft het Regionaal Archief Rivierenland in samenwerking met het Museum en de Stichting Elisabeth Weeshuis met succes een Metamorfoze-subsidie aangevraagd. Het bedrag van 107.000 euro is bestemd voor het conserveren en digitaliseren van het archief. Hiermee is het behoud van dit unieke archief gered en zal bijna het gehele archief in 2013-2014 gedigitaliseerd worden en via de website

zijn (bijvoorbeeld archief gemeentebestuur Deil, armbestuur Buren), werd mede door logistieke keuzes in verband met verhuizing, in totaal in plaats van de geplande 100 meter, ca 180 meter geïnventariseerd. In het verslagjaar zijn de blokken van de bestuurarchieven van de volgende gemeenten afgerond: Wadenoijen, Zoelen, Tiel, Echteld en Geldermalsen. Een steeds belangrijker onderdeel van het archiefbeheer vormt het toezicht op de archieven. In het kader van de Wet Revitalisering Generiek Toezicht bereidde het RAR zich voor op de gewijzigde positie van het toezicht op het beheer van de niet overgebrachte archieven.

De archiefinspecteur hield toezicht op de voorbereiding van digitale vervanging in de zin van artikel 7 van de Archiefwet bij de gemeenten Tiel, Culemborg, Neder-Betuwe en Geldermalsen.Tiel besloot als eerste Nederlandse gemeente om het volledige papieren archief, die nu door de gemeente gecreëerd wordt, door digitale documenten te vervangen. In 2012 werd een audit uitgevoerd met een positief resultaat, wat in 2013 zal leiden tot het verlenen van toestemming tot de substitutie. De gemeenten Culemborg, Neder-Betuwe en Geldermalsen startten in 2012 de voorbereiding van vervanging van op termijn vernietigbare archiefbescheiden. Al deze trajecten worden in goede samenwerking met en waar mogelijk op advies van het archief uitgevoerd.

van het Regionaal Archief Rivierenland te raadplegen zijn. De nieuwe locatie biedt uitstekende faciliteiten voor vrijwilligers en dat is te merken ook. De groep vrijwilligers, die diverse werkzaamheden uitvoeren, is heel snel gegroeid. Een paar vrijwilligers, die in de oude dependances het vrijwilligerswerk verrichten zijn niet mee verhuisd, maar toch was het aantal vrijwilligers aan het eind van 2012 gestegen naar 18. Hun werk, of het nu gaat om indexeren, digitaliseren, beschrijven of hulp in materiële verzorging wordt enorm gewaardeerd! Vanuit het bestuur van het Streekarchief Bommelerwaard is een verzoek binnen gekomen om de in 2008 gestaakte aansluitingsgesprekken nieuw leven in te blazen. Het algemeen bestuur van het Regionaal Archief Rivierenland heeft zich daar positief over uitgesproken en daarmee groen licht gegeven om de mogelijkheden tot aansluiting van het SAB bij het RAR op één locatie in Tiel verder te onderzoeken. In het verslagjaar is hard gewerkt aan voorbereidende rapporten, die in 2013 als basis zullen dienen bij te nemen besluiten van de gemeenteraden tot eventuele aansluiting van het SAB per 1 januari 2014. Een besluit dat heel belangrijk zal zijn voor het archieflandschap in het rivierengebied.


Nieuwbouw, verhuizing en opening Aan het begin van 2012 moest nog een laatste hand gelegd worden aan de voorbereiding van de verhuizing. Zowel die van de kantoren als natuurlijk van de archieven vanuit diverse locaties: de centrale locatie in Tiel, de dependances in Buren en Geldermalsen en de tijdelijke opslag in Zaltbommel en Den Bosch. Maar ook vanuit al onze gemeenten wegens de wettelijke overbrenging en vanuit het Gelders Archief te Arnhem wegens ruimere openstelling. Dat laatste heeft betrekking op de historische archieven van de gemeenten Culemborg, Buren, Geldermalsen, Neerijnen en Neder-Betuwe. Van de gemeenten is er ca. 780 meter overgebracht, van het Gelders Archief ca. 380 en met het al op diverse locaties aanwezige archief is er nu in totaal 9195 meter archief opgeslagen in de depots van het Regionaal Archief Rivierenland aan het J.S. de Jongplein 3! Vol verwachting, maar ook met enige weemoed zijn begin maart de deuren van de dependances Buren en Geldermalsen gesloten en als laatste, na 25 jaar, van de studiezaal aan de St. Agnietenstraat 28 in Tiel. De sluiting van de dienst duurde bijna 2 maanden en was noodzakelijk om, naast de verhuizing naar de nieuwe locatie, daar ook alles in gereedheid te brengen voor de archiefbezoekers. Tijdens de verhuizing zijn er door een extern verhuisbedrijf ca. 4500 verhuiskarren in- en uitgepakt en hebben er 12 mannen 28 dagen gewerkt. De regie voor het in- en uitpakken lag in de handen van de medewerkers van het archief, die na het plakken van bijna 50.000 verhuisstickers heel goed op deze taak voorbereid waren. In dezelfde tijd had het archief te maken met grote waterschade door een gesprongen waterleiding. Gelukkig was de overlast beperkt tot het kantorengedeelte en de dag voor de officiĂŤle opening konden alle herstelwerkzaamheden afgerond worden. Op 8 mei zijn de eerste bezoekers van de net geopende studiezaal verwelkomd en

op 7 juni heeft de plaatsvervanger van de commissaris van de Koningin, Jan Markink, het nieuwe onderkomen van het Regionaal Archief Rivierenland in aanwezigheid van vele genodigden officieel geopend door het bouwproces virtueel te laten groeien. Nog een teken van de steeds digitaler wordende wereld.

worden er lezingen en presentaties gegeven aan diverse groepen. De Nederlandse Genealogische Vereniging afd. Betuwe, Gezelschap Physica, Stichting Jan Nieuwenhuizen, de erfgoedcommissie van de Oudheidkamer Tiel, Stichting Tabula Batavorum, Historische Werkgroep Tiel en anderen vinden elkaar in het archief.

Ter gelegenheid van de opening van het nieuwe archief is in een nauwe samenwerking met de historische verenigingen uit het werkgebied een nieuwe publicatie uitgebracht: Het Betuwe Boek. Een uitgave met 365 afbeeldingen en korte verhaaltjes over alle plaatsen in het werkgebied van het Regionaal Archief Rivierenland. In 2012 waren vele activiteiten gericht op het openstellen van het nieuwe archief voor de burgers, op het kennis maken met het archiefwerk en op het onder de aandacht brengen van het lokale erfgoed. Zo zijn er twee succesvolle open dagen georganiseerd en tijdens ĂŠĂŠn daarvan werd het mooie atrium in het gebouw omgetoverd tot een bruisende (historische) marktplaats. Overdag en in de avonden

Kijk voor meer informatie op www.regionaa larchiefriviere nland.nl en volg ons op twitter @RARivierenlan d


Historisch gezien Het afgelopen jaar was het Regionaal Archief Rivierenland (ook in de pers) goed zichtbaar voor de inwoners van het Rivierengebied en daarbuiten. Het streekarchief haakte regelmatig aan bij landelijke en regionale evenementen. Behalve vele lovende artikelen naar aanleiding van de opening van het archief was er ook ander nieuws te vinden.

10 februari Na meer dan 32 jaar en bijna 100 verschenen nummers stopt het Regionaal Archief Rivierenland met het uitgeven van het regionaal historisch tijdschrift De Drie Steden wegens oplopende kosten en het sterk teruglopende aantal abonnees. 9 maart Bij de nieuwe buren: GGD in Tiel, werd een selectie uit de honderden tekeningen van Roelof Warrink die hij voor zijn boek “De Betuwe - land tussen de Rivieren” maakte, tentoongesteld. De originelen zijn geschonken en opgeslagen bij het Regionaal Archief Rivierenland.

30 juni De eerste opendag van het Regionaal Archief Rivierenland op de nieuwe locatie met uitleg over het werk van archivarissen, rondleidingen in het nieuwe gebouw, vertoning van oude films en uitleg over nieuwe (digitale) functionaliteiten, trekt meer dan 300 bezoekers. 13 september Voor het eerst wordt in het nieuwe kantoor van het Regionaal Archief Rivierenland een lezing van de Nederlandse Genealogisch Vereniging afdeling Betuwe gehouden, met bijzondere aandacht voor de Waterschapsarchieven die een rijke genealogische bron vormen.

18 maart Start van het project Waterland dat in samenwerking met culturele instellingen, kunstenaars en provincie ontwikkeld is en voor alle scholen in het rivierengebied beschikbaar is.

6 oktober In samenwerking met alle historische verenigingen uit de omgeving is een bijzonder geslaagde open dag en een historische markt georganiseerd met meer dan 300 bezoekers! Voor allen is het duidelijk – dit evenement is zeker voor herhaling vatbaar! 29 oktober Het Streekarchief Bommelerwaard en het Regionaal Archief Rivierenland voeren gesprekken over mogelijke aansluiting, dat zou resulteren in het clusteren van het beheer van alle archieven van het rivierengebied in Tiel. 1 november De directeur van het Regionaal Archief Rivierenland verricht zaterdag 3 november de opening van de derde Avezaathse Cultuurdag. Haar vak past bij het thema van het jaar: Stil…de tijd. In het kader van het thema wordt de tijd even stil gezet en een foto gemaakt van alle vrijwilligers die actief zijn in de Avezathen. De foto is achteraf aangeboden aan het Regionaal Archief Rivierenland voor de eeuwige bewaring.

17 april VMBO-leerlingen van KWC in Culemborg doen voor de 3e keer mee aan rondje Kunst en Cultuur die door meerdere culturele instellingen georganiseerd is om kennis te maken met verschillende culturele disciplines en met kunstenaars/ cultuurprofessionals. 

Jaarcijfers Zoekacties via archieven.nl Aanvragen voor inzage archiefstukken Fysieke bezoeken Bezoekers evenementen Website hits Leerlingenbereik: Fysiek Lesmateriaal Ontsluiting archieven Objecten beschreven in bibliotheek en documentatie Objecten ontsloten in THA Omvang archieven (per 31/12) Aantal medewerkers in dienst (per 31/12) Aantal fte (per 31/12) Aantal vrijwilligers

18 september Uit het Gelders Archief in Arnhem worden oude archieven van de gemeenten Buren, Culemborg, Neerijnen, Geldermalsen en Neder-Betuwe naar het Regionaal Archief Rivierenland overgebracht. Een regeling die wegens uitgebreidere uren openstelling door de verhuizing naar de centrale huisvesting in Tiel in werking treedt.

314.259 2271 862 1773 3.407.386 286 leerlingen 103 groepen ca. 180 meter ca. 180 stuks ca. 3450 stuks 9195 meter 15 13,25 18

Colofon Tekst: RAR – Beeldmateriaal: collectie RAR – Realisatie: emjee | grafische vormgeving


RAR Jaarverslag 2012 digitaal