Issuu on Google+

AURKIBIDEA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Bertso jarriak Eunateko Santa Maria Eliza Errezeta. Amuarraina. Eguraldiaren iragarpena Irteeraren argazkiak Idazlanak Naturreko lana Iritzi artikulua Eguraldiaren iragarpena


BERTSO JARRIAK Bi mila eta seigarrenetik Hogeita hamaseikora Oroimenaren lege asmoak Sentimenduak aztora Urteek konta al lezakete Desagertuen denbora? justizia noiz helduko, gorpu, beso zabal, ahoz gora Hasi burua altxatzen eta Berriz kuneta zulora

Begira nola Franco harrizko Zaldi gainean joaten dan Haren lagunek kale ta plazen Izena dute berengan Altxamenduan kontra borrokan Bizia zutenak eman, Ta eman gabe kendutakoak, Arima galduak hegan Demokraziak utzi nahi ditu Kondenatuen zerrendan


Amets gaiztoa bizi zutenak Oraindik ez daude lasai Desagertuen ondorengoek Kuttunen berri jakin nahi Detaile gordin asko dakigu, oraindik zenbat jakingai Inor ez al da bakoitza bere Lekuan ipintzeko gai Iragana ezin alda liteke, Iragana, Historia, bai.

Denborak dena margotua du gorri ta hori kolore Justizia eske dabilenari Dena kontua ta lore faxistak altxa ziren garaian gorriak ez ziren gorde Askok eduki zuen arnasa Emateko lain ohore Ondorengoak, berriz, gauza ez Hortzak erakusteko’re


Barkamen hitzak aho askotan Darabilen fantasia Esanaz nola barkamena den Konponbidean hazia Hirurogeita hamar urtetan Hitz ahaztu arazia Baldin hitz horrek benetan badu Aitortzen zaion grazia Badauka zeinek eskatua ta Badago nondik hasia

Non gelditzen altxamendu ta diktaduraren kondena Argitu eta epaitu ezean Egin eta jasan zena Kuneta ertzetik plazara betor Izen haien oroimena nolatan egin asmatu ezkero, Askok aze atsedena: Ta zaildu behintzat ez du egingo Gero etorriko dena.

Jexux Mari Irazu


ANTOLAKETA ZELULARRA

Zelula: Bizia duen elementua da, izaki bizidunen oinarrizko unitate

dena. Zelulak oso txikiak direnez mikratan ( Âľ ) neurtzen dira. Milimetro batek 1000 mikra ditu. Zelula bat izan daiteke berez, organismo osoa, eta honi, izaki zelulabakarra esaten zaio. Baina izan daiteke ere, organismo konplexuago baten osagai (giza gorputzak adibidez, 26x1018 zelula inguru ditu), horri izaki zelulaanitza esaten zaio. Horietan zelulek ez dute bizitza autonomorik, eta eginkizun jakin bat izaten dute organismoan (babestea, odola garraiatzea, gaixotasunen kontra jotzea...)

Giza gorputzak 26x1018= 26000000000000000000 zelula ditu. Zelulak Bakarra bada Izaki zelula-bakarra Funtzio guztiak betetzen ditu

Zelula asko baditu Izaki zelula-anitza Antolaketa: Funtzio berdina duten Zelula + zelula.......ehuna (tipularen geruza) Ehuna + ehuna.........organoa (hostoa) Organoa + organoa.....organismoa (landarea)


Zelula hitza latinetik dator eta galatxo esan nahi du, bere itxura gela txikitxiki batena baita. Zelula guztiek bi ezaugarri dituzte:

1.- Barne-ingurunea eta kanpo-ingurunea bereizten duen geruza bat dute: mintz plasmatikoa. Horrek mugatzen duen barne-espazioari zitoplasma esaten zaio eta bertan murgildurik daude zelularen hainbat osagai. 2.- DNAa (desoxirribonukleiko azidoa) dute. DNAa zenbait proteinekin batera kromosomen osagai nagusia da. Kromosomek zelulan gertatzen diren prozesu guztiak agindu eta zuzentzeko ardura dute. Bertan informazio genetikoa biltzen da.

Egituraren arabera bi motako zelulak daude:

ZELULA PROKARIOTIKOAK ZELULA EUKARIOTIKOAK 1.- Zelula prokariotikoa. Egitura xumeko zelulak dira. Kromosoma bakarra dute eta bizi-prozesu gehienak zitoplasman gauzatzen dira.

2.- Zelula eukariotikoa. Besteak baino egitura konplexuagoa dute. Zelula horiek hainbat kromosoma dituzte nukleoaren barruan. Animaliak eta landareak zelula eukariotikoaz osatuta daude.


Animalien eta landareen zeluletan hiru atal nagusi bereizten dira:

MINTZ PLASMATIKOA ZITOPLASMA NUKLEOA 1.- Mintz plasmatikoa. Zelula kanpo ingurunetik bereizten duen geruza da. Bere funtzio nagusia zelularen barrutik kanporako eta kanpotik barrurako substantzien irteera ahalbidetetzea eta erregulatzea da. 2.- Zitoplasma. Mintz plasmatikoaren eta nukleoaren arteko gunea da. Substantzia likidoa da non hainbat organulu zelular dagoen. 3.- Nukleoa. Txikia da, gehienetan esferikoa. Bere barruan kromosomak daude.

Nukleoa

Zitoplasma

ZELULA Mintz plasmatikoa

Ander Goikoetxea eta Maider Agirre


EUNATEko Santa Maria Eliza Muruzabal (Nafarroa)


Eunate, Muruzabal herriko kanpokaldean kokaturik dago. Muruzabal, Zizur eta Gares artean dago eta Santiagoko bi bide bertatik pasatzean, garrantzi handia du.


Eunateren alde ezberdinetako argazkiak dituzue hemen. Belardi zabal baten erdian eguzkilorez inguraturik‌


Erromanikoko eliza honen ezaugarrietako bat, bera inguratzen duen arko ilada handia da. Puntu erdiko arkoak.


Garrantzi handia dute Eunateko kapitelek‌ Asko dira eta ezberdinak beraien artean. Kapitel hauek hizpide hartu dira birritan, Eunate tenplarioa ote den argudiatzeko.


Ateari dagokionez, Erromanikoa dela ikus dezakegu. Puntu erdiko arkuak erabili zituzten eta hauek eusteko zutabe biribilak kapitel ezberdinez apaindurik.


Eunateko ezaugarri nagusia, bere oina oktogonala da. Goiko argazki-marrazkian ikus ditzazkegu Erromanikoan erabiltzen diren diren hainbat elementu kokatuak.


Eunateko absidearen argazki hauetan ikus dezakegu kanpokaldea eta barrukaldea. Aldarea dago bertan eta eta forma biribildua du.


Oin oktogonal honek, bukaera, kupula handi batean du. Argazki honetan ikus ditzazkegu osotasunean eta zain ezberdinak elkartzen dituen puntua.


Hemen degu Eunateko barrukaldea. Bertan ikus dezakegu nabe nagusi eta bakarra. Barrukaldea oso iluna da eta hurrengo diapositiban ikusiko dugu nondik sartzen den argi gutxi hori‌


Eunateko Ama Birjina duzue hemen‌ Egurrezko taila bat da. Erromanikoa hau ere. Polikromatua (kolore ezberdinez margotua) da. Xakobeo bidea egiten dutenen (Peregrinoen) zaindarietako bat da.


Beste Erromanikoko ezaugarri bat eraikinek dorre bat izaten dutela da. Hona hemen Eunateko dorrea‌ Bertan kanpaia dago. Otoitzerako deitzeko erabiltzen da. Eunateko elizaren puntu altuena da.


Ilunabarraren itzalak bere begi belzkara zabaltzen duenean edo egunsentiaren lehen argi txintekin batera. Horra zein den unerik onena Donejakue bideko elizarik eta liluragarrienetakoa ikusteko, hots, Eunateko Andre Mariaren eliza (1170), xumea, bitxia eta misteriotsua. Hantxe dago zelai baten erdian zutik Garesera iritsi baino lehen, soroz eta alorrez inguraturik. Inguru osoak ekiloreen kolorea hartzen du udan. Tenplu erromaniko hau paregabea da, oin oktogonala duelako eta klaustroak eliza bera inguratzen duelako. Misterioa dario alde guztietatik, ez baitakigu zein den bere jatorria, eta barnealdeak ez du sosegurako aukerarik ematen. Hori bai, badakigu tenplua erromesentzako ospitalea izan zela, hildakoen kanposantua, ibiltarientzako argia eta gidaria, kristauen gurtza tokia eta, azkenik, Lurreko santutegia indar esoterikoen bila ari direnentzat. Harritu eta liluratu eginen zaitu bere geometria misteriotsuak, hunkitu erabat bere barnealdeak. Eta izanaz gain, izena ere misterioari lotua dago: zergatik "ehun ate"? Saia zaitez igartzen.


“Lurreko santutegia indar esoterikoen bila ari direnentzat” Eunate… Tenplarioa???

Antza denez, ikerketa asko egin da Eunate tenplario ote zen jakin nahian… Elementu asko erabili dira ikerketa honetan eta birritan erabili dute Eunateko eliza tenplario eta sekta ezberdinei buruz egin diren pelikuletarako eta liburuak idazteko abiapuntu moduan…

Elementu hauek esaterako esoterismo munduan dute jatorria eta Eunaten aurki ditzazkegu…


Goiko sinboloak ere harrietan azaltzen zaizkigu eta askotan esan da hauek ere irudi tenplario edo esoterikoak ote diren‌

Beheko bi argazkietan bestalde Eunateko absidearen behekaldeko burutxoak ditugu batetik eta LAONgo absidekoak bestetik (azken hau TENPLARIOA).


GUZTI HONENGATIK ETA OSO BITXI EDERRA BERTAN DUGULAKO JOAN BEHAR GENUKE EUNATEKO ELIZA EZAGUTZERA…


By: Jonatan, Eki eta Laura.


Politikan parte hartu. Zergak ordaindu behar zituzten. Eskubide guztiak zituzten. Herritarrak aberatsak eta pobreak ziren. Herritarrak gutxiengoak ziren.

Herritarrak gizonezkoak eta Grezian jaiotakoak ziren.


Ez herritarrak atzerritarrak, esklaboak eta emakumeak ziren. Ez zuten politika jarduerarik.


Ez ziren askeak.

Familia baten jabetzakoak ziren eta haientzat lan egiten zuten. Gerra presoak edo esklaboen seme-alabak ziren. Nekazariak eta etxe-zerbitzariak ziren.


Pertsona askeak. Zergak ordaintzen zituzten. Armadan parte hartzen zuten. Ezin zuten lur edo etxeen jabe izan. Merkatariak eta eskulangileak ziren.


Ez zuten eskubiderik.

Ez politikan parte hartu.

Gizon baten kontrolpean egoten ziren beti


500-en kontseilua edo bulea 500 kide ziren. Urtero hautatzen zuten eta egunero bildu

Magistratuak batzarrietako ardurataz arduratzen ziren.

Hilean 4 aldiz bildu, legeak boztatzeko.

Greziako polis batzuek gobernu berri bat sortu.

Demokrazia, herri gobernua.

Batzarretan, 20 urteko herritarrek soilik parte hartu.


OLIMPIADAR JOKOAK Jainko-jainkosen omenez egiten ziren kirolnorgehiagokak ziren. Zeusen omenez Olinpia hirian egiten zen norgehiagoka. Lehen olinpiar jokoak K.a. 776an izan ziren, eta handik aurrera, lau urtetik behin egin zituzten.


Greziako polis guztietako atletak joaten ziren Olinpiar Jokoetara, izan ere, gerran izanez gero tregoa aldarrikatzen zen. Gizonezkoek har zezaketen soilik parte joko hauetan.


Jokoak zazpi egun irauten zituen. Lehen egunean erlijio zeremoniak eta hurrengo bost egunetan, kirol norgehiagokak: lasterketak, disko-jaurtiketa, xabalina-jaurtiketa, luzerajauziak ‌ Azkeneko egunean, sariak banatzeaz gain Zeusi eskerrak emateko egiten zituzten.


Olinpiako festara gizonezko guztiak joan zitezkeen, atzerritarrak eta esklaboak barne; emakumezkoek ezin zuten parte hartu. Greziako atletak biluzik jolasten ziren.


ANTOLAKETA ZELULARRA

Zelula: Bizia duen elementua da, izaki bizidunen oinarrizko unitate

dena. Zelulak oso txikiak direnez mikratan ( Âľ ) neurtzen dira. Milimetro batek 1000 mikra ditu. Zelula bat izan daiteke berez, organismo osoa, eta honi, izaki zelulabakarra esaten zaio. Baina izan daiteke ere, organismo konplexuago baten osagai (giza gorputzak adibidez, 26x1018 zelula inguru ditu), horri izaki zelulaanitza esaten zaio. Horietan zelulek ez dute bizitza autonomorik, eta eginkizun jakin bat izaten dute organismoan (babestea, odola garraiatzea, gaixotasunen kontra jotzea...)

Giza gorputzak 26x1018= 26000000000000000000 zelula ditu. Zelulak Bakarra bada Izaki zelula-bakarra Funtzio guztiak betetzen ditu

Zelula asko baditu Izaki zelula-anitza Antolaketa: Funtzio berdina duten Zelula + zelula.......ehuna (tipularen geruza) Ehuna + ehuna.........organoa (hostoa) Organoa + organoa.....organismoa (landarea)


Zelula hitza latinetik dator eta galatxo esan nahi du, bere itxura gela txikitxiki batena baita. Zelula guztiek bi ezaugarri dituzte:

1.- Barne-ingurunea eta kanpo-ingurunea bereizten duen geruza bat dute: mintz plasmatikoa. Horrek mugatzen duen barne-espazioari zitoplasma esaten zaio eta bertan murgildurik daude zelularen hainbat osagai. 2.- DNAa (desoxirribonukleiko azidoa) dute. DNAa zenbait proteinekin batera kromosomen osagai nagusia da. Kromosomek zelulan gertatzen diren prozesu guztiak agindu eta zuzentzeko ardura dute. Bertan informazio genetikoa biltzen da.

Egituraren arabera bi motako zelulak daude:

ZELULA PROKARIOTIKOAK ZELULA EUKARIOTIKOAK 1.- Zelula prokariotikoa. Egitura xumeko zelulak dira. Kromosoma bakarra dute eta bizi-prozesu gehienak zitoplasman gauzatzen dira.

2.- Zelula eukariotikoa. Besteak baino egitura konplexuagoa dute. Zelula horiek hainbat kromosoma dituzte nukleoaren barruan. Animaliak eta landareak zelula eukariotikoaz osatuta daude.


Animalien eta landareen zeluletan hiru atal nagusi bereizten dira:

MINTZ PLASMATIKOA ZITOPLASMA NUKLEOA 1.- Mintz plasmatikoa. Zelula kanpo ingurunetik bereizten duen geruza da. Bere funtzio nagusia zelularen barrutik kanporako eta kanpotik barrurako substantzien irteera ahalbidetetzea eta erregulatzea da. 2.- Zitoplasma. Mintz plasmatikoaren eta nukleoaren arteko gunea da. Substantzia likidoa da non hainbat organulu zelular dagoen. 3.- Nukleoa. Txikia da, gehienetan esferikoa. Bere barruan kromosomak daude.

Nukleoa

Zitoplasma

ZELULA Mintz plasmatikoa

Ander Goikoetxea eta Maider Agirre


18 16 14

rock

12

pop

10

klasikoa heavy

8

hip hop

6

rumba

4

zarzuela

2 0

1


Maiztasun absolutua

Maiztasun erlatiboa

Rock

17

17/30

Pop

5

5/30

Klasikoa

3

3/30

Heavy

1

1/30

Hip hop

0

0/30

Rumba

3

3/30

Zarzuela

1

1/30

30


Populazioa: Irakasleen musika zaletasuna. Lagina: Rock = 30

17

100

X=100x17:30=%56,67

X

Pop = 30

5

100

X=100x5:30=%16,67

X

Klasikoa = 30 100

3 X

Heavy = 30

1

100 Hip hop = 30

X 0

100 Rumba = 30 100

X=100x3:30=%10

X=100x1:30=%3.33 X=100x0:30=%0

X 3 X

X=100x3:30=%10


Zarzuelak: 30

1

100

X

X=100x1:30=%3.33

Aldagaia: musika zaletasuna. Aldagai kualitatiboa:musika zaletasuna. Aldagai kuantatiboa: diskretua. Bataz bestekoa:1 Moda:rock Mediana:rock


AURKIBIDEA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Bertso jarriak Eunateko Santa Maria Eliza Errezeta. Amuarraina. Eguraldiaren iragarpena Irteeraren argazkiak Idazlanak Naturreko lana Iritzi artikulua Eguraldiaren iragarpena


Errezeta AMUARRAIN FRIJITUA URDAIAZPIKO AREKIN

OSAGAIAK 8 amuarrain ertain Urdaiazpiko serranoa edo iberiarra, 8 xerra Irina Gatza Oliba olioa, frijitzeko 2 baratxuri ale


PROZEDURA

Ongi garbituko dizkigute amuarrainak arrandegian, tripak kendurik. Gatz pixka bat eman eta urdaiazpiko xerra bana sartuko diegu sabel barruan

Oliba olioa isuriko dugu zartaginean, bi hatzeko neurria harturik. Su eztian gozatuko ditugu baratxuriak, erre gabe olioa ongi kutsa dezaten. Minutu gutxi batzuen ostean, baratxuriak atera, sua biziagotu eta amuarrainak sartuko ditugu, irinetan azaletik igurtzi eta gero. Buelta eta buelta frijituko ditugu ondoren. Minutu bat alde bakoitzeko, tamainaren arabera.

Bizpahiru txandatan egingo ditugu amuarrainak, olioaren tenperatura apal ez dadin. Xukatu eta berehala zerbitzatu egingo ditugu, gorri eta kraskatsu.

Gaiarrek bere Erronkariri ‘uskaraz’ kantatzen zionean baino gusturago geldituko gara gu amuarrainak jandakoan.


ANTOLAKETA ZELULARRA

Zelula: Bizia duen elementua da, izaki bizidunen oinarrizko unitate

dena. Zelulak oso txikiak direnez mikratan ( Âľ ) neurtzen dira. Milimetro batek 1000 mikra ditu. Zelula bat izan daiteke berez, organismo osoa, eta honi, izaki zelulabakarra esaten zaio. Baina izan daiteke ere, organismo konplexuago baten osagai (giza gorputzak adibidez, 26x1018 zelula inguru ditu), horri izaki zelulaanitza esaten zaio. Horietan zelulek ez dute bizitza autonomorik, eta eginkizun jakin bat izaten dute organismoan (babestea, odola garraiatzea, gaixotasunen kontra jotzea...)

Giza gorputzak 26x1018= 26000000000000000000 zelula ditu. Zelulak Bakarra bada Izaki zelula-bakarra Funtzio guztiak betetzen ditu

Zelula asko baditu Izaki zelula-anitza Antolaketa: Funtzio berdina duten Zelula + zelula.......ehuna (tipularen geruza) Ehuna + ehuna.........organoa (hostoa) Organoa + organoa.....organismoa (landarea)


Zelula hitza latinetik dator eta galatxo esan nahi du, bere itxura gela txikitxiki batena baita. Zelula guztiek bi ezaugarri dituzte:

1.- Barne-ingurunea eta kanpo-ingurunea bereizten duen geruza bat dute: mintz plasmatikoa. Horrek mugatzen duen barne-espazioari zitoplasma esaten zaio eta bertan murgildurik daude zelularen hainbat osagai. 2.- DNAa (desoxirribonukleiko azidoa) dute. DNAa zenbait proteinekin batera kromosomen osagai nagusia da. Kromosomek zelulan gertatzen diren prozesu guztiak agindu eta zuzentzeko ardura dute. Bertan informazio genetikoa biltzen da.

Egituraren arabera bi motako zelulak daude:

ZELULA PROKARIOTIKOAK ZELULA EUKARIOTIKOAK 1.- Zelula prokariotikoa. Egitura xumeko zelulak dira. Kromosoma bakarra dute eta bizi-prozesu gehienak zitoplasman gauzatzen dira.

2.- Zelula eukariotikoa. Besteak baino egitura konplexuagoa dute. Zelula horiek hainbat kromosoma dituzte nukleoaren barruan. Animaliak eta landareak zelula eukariotikoaz osatuta daude.


Animalien eta landareen zeluletan hiru atal nagusi bereizten dira:

MINTZ PLASMATIKOA ZITOPLASMA NUKLEOA 1.- Mintz plasmatikoa. Zelula kanpo ingurunetik bereizten duen geruza da. Bere funtzio nagusia zelularen barrutik kanporako eta kanpotik barrurako substantzien irteera ahalbidetetzea eta erregulatzea da. 2.- Zitoplasma. Mintz plasmatikoaren eta nukleoaren arteko gunea da. Substantzia likidoa da non hainbat organulu zelular dagoen. 3.- Nukleoa. Txikia da, gehienetan esferikoa. Bere barruan kromosomak daude.

Nukleoa

Zitoplasma

ZELULA Mintz plasmatikoa

Ander Goikoetxea eta Maider Agirre


aldizkaria2